ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Package Package talk Event Event talk Topic 0 3276 847981 843220 2026-09-26T07:15:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847981 wikitext text/x-wiki '''ਫ਼ਾਸਫ਼ੋਰਸ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Phosphorus) ਇੱਕ [[ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]] ਹੈ। ਇਸ ਦਾ [[ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ]] 15 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ '''P''' ਨਾਲ ਨਿਵੇਦਨ ਕਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ [[ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ]] 30.973762 amu ਹੈ। == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == {{ਕਾਮਨਜ਼|Phosphorus}} * [http://periodic.lanl.gov/elements/15.html Los Alamos National Laboratory – Phosphorus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040611234809/http://periodic.lanl.gov/elements/15.html |date=2004-06-11 }} * [https://web.archive.org/web/20200601060159/https://www.webelements.com/phosphorus/ WebElements.com: Phosphorus] * [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=946251&dopt=Abstract; Entrez PubMed: Acute Yellow Phosphorus Poisoning] * [http://www.emedicine.com/EMERG/topic918.htm eMedicine.com: Article on White Phophorus as used as weapon] * [http://www.phosphorus-recovery.tu-darmstadt.de Website of the Technische Universität Darmstadt and the CEEP about Phosphorus Recovery] {{ਪੀਰੀਆਡਿਕ ਟੇਬਲ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]] {{Science-stub}} nxr0caiyn4r9t54kf1fglf29yj564gc 0 3637 848023 843097 2026-09-26T10:57:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848023 wikitext text/x-wiki {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} '''ਰੂਥੇਨੀਅਮ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Ruthenium) ਇੱਕ [[ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]] ਹੈ। ਇਸ ਦਾ [[ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ]] 44 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ '''Ru''' ਹੈ। ਇਸ ਦਾ [[ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ]] 101.07(2) amu ਹੈ। {{ਅਧਾਰ}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ == {{ਕਾਮਨਜ਼|Ruthenium|ਰੂਥੇਨੀਅਮ}} *[http://www.webelements.com/ruthenium/ WebElements.com ਤੇ ਰੂਥੇਨੀਅਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226052353/http://webelements.com/ruthenium/ |date=2009-02-26 }} *[http://periodic.lanl.gov/elements/44.html Los Alamos National Laboratory: Ruthenium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070405104929/http://periodic.lanl.gov/elements/44.html |date=2007-04-05 }} *[https://web.archive.org/web/20160405094548/http://www.brightsurf.com/news/headlines/32014/nano-layer_of_ruthenium_stabilizes_magnetic_sensors.html Nano-layer of ruthenium stabilizes magnetic sensors] {{ਪੀਰੀਆਡਿਕ ਟੇਬਲ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]] {{Science-stub}} g1p4x0eq07ybr2pbmz5n37qpkvidxhh 0 5049 847913 758166 2026-09-26T00:31:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847913 wikitext text/x-wiki '''ਚੇਤ''' [[ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਜੰਤਰੀ]] ਅਤੇ ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਮਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹੀਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਚਿੱਤਰਾ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਚੇਤਰ ਪਿਆ। ਸੰਗਰਾਂਦ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੁੰਨਿਆ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਚੰਦਰਮਾ ਜਿਸ ਨਛੱਤਰ ਕੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੀ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ]] ਅਤੇ [[ਜੁਲੀਅਨ ਕਲੰਡਰ]] ਦੇ [[ਮਾਰਚ]] ਅਤੇ [[ਅਪਰੈਲ]] ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਿੱਚ 31 ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 1 ਚੇਤ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਵਰ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ===ਮਾਰਚ=== * [[14 ਮਾਰਚ]] (1 ਚੇਤ) - ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕਲੰਡਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸਾਲ * [[14 ਮਾਰਚ]] (1 ਚੇਤ) - [[ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਇ ਜੀ]] ਦੀ ਗੁਰ ਗੱਦੀ * [[19 ਮਾਰਚ]] (6 ਚੇਤ) - ਜੋਤੀ-ਜੋਤ [[ਗੁਰੂ ਹਰ ਗੋਬਿੰਦ ਜੀ]] * [[ਹੋਲੀ ਅਤੇ ਹੋਲਾ ਮਹਲਾ|ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ]] ===ਅਪਰੈਲ=== * [[9 ਅਪਰੈਲ]] (27 ਚੇਤ) - [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ|ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ * [[14 ਅਪਰੈਲ]] (1 ਵੈਸਾਖ) - ਚੇਤ ਮਹਿਨੇ ਦਾ ਅੰਤ ਅਤੇ [[ਵੈਸਾਖ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ== * [https://web.archive.org/web/20190120122008/http://www.csd.com/] * [http://www.arcd95.dsl.pipex.com/khalsa/news6.htm www.dsl.pipex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310225931/http://www.arcd95.dsl.pipex.com/khalsa/news6.htm |date=2007-03-10 }} * [http://www.sikhitothemax.com/Page.asp?SourceID=G&PageNo=&ShabadID=358&Format=2 www.sikhitothemax.com SGGS Page 133] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090814222044/http://www.sikhitothemax.com/Page.asp?SourceID=G&PageNo=&ShabadID=358&Format=2 |date=2009-08-14 }} * [http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&Param=133&english=t&id=5450#l5450 www.srigranth.org SGGS Page 133] * [http://www.sikhcoalition.org/SikhismCalendar.asp www.sikhcoalition.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614011714/http://www.sikhcoalition.org/SikhismCalendar.asp |date=2006-06-14 }} {{ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਜੰਤਰੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ]] {{sikhism-stub}} 0wa9fr8gc8cgw5disz0knwugra0sn0s 0 5277 847864 760126 2026-09-25T19:02:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847864 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ਇਰਾਕ਼ੀ ਗਣਰਾਜ | native_name = {{unbulleted list|item_style=font-size:88%; | {{native name|ar|جمهورية العـراق<br />{{transl|ar|Jumhūrīyyat al-‘Irāq}}|italics=no}} <br /> {{native name|kur|<br /> {{transl|kur|Komari Eraq}}|italics=no}} }} | common_name = ਇਰਾਕ਼ | image_flag = Flag of Iraq.svg | image_coat = Coat of arms of Iraq.svg | image_map = Iraq (orthographic projection).svg | image_map2 = Iraq - Location Map (2013) - IRQ - UNOCHA.svg | national_motto = {{native phrase|ar|الله أكبر|italics=off}}<br>[[Takbir|Allahu Akbar]]{{small|([[transliteration]])<br>[[God in Islam|God]] is the Greatest}} | national_anthem = [[Mawtini]]<br>{{lang|ar|موطني}}<br>{{small|My Homeland}}<br><center>[[File:United States Navy Band - Mawtini.ogg]]</center><!--<br>[[Ardh Alforatain]]{{nbsp|2}}{{small|(previous)}}--> | capital = [[ਬਗ਼ਦਾਦ]] | latd = 33 | latm = 20 | latNS = N | longd = 44 | longm = 26 | longEW = E | largest_city = capital | official_languages = {{hlist |[[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] |[[ਕੁਰਦ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਕੁਰਦ]]}} (ਕੁਰਦਿਸਤਾਨੀ) | religion = [[ਇਸਲਾਮ]] | demonym = ਇਰਾਕ਼ੀ | government_type = [[Federation|Federal]] [[Parliamentary system|parliamentary]] [[republic]] | leader_title1 = [[President of Iraq|President]] | leader_name1 = [[Fuad Masum]] | leader_title2 = [[Prime Minister of Iraq|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Haider al-Abadi]] | legislature = [[Council of Representatives of Iraq|Council of Representatives]] | area_rank = 59th | area_magnitude = 1 E11 | area_km2 = 437,072 | area_sq_mi = 169,234 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 1.1 | population_estimate = 37,056,169<ref>[http://www.mofamission.gov.iq/ Embassies overseas of Republic of İraq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208014232/http://www.mofamission.gov.iq/ |date=2014-02-08 }}: [http://www.mofamission.gov.iq/nld/ab/articledisplay.aspx?gid=1&id=14075 جريدة الصباح تنشر احصائية وزارة التخطيط لعدد نفوس سكان العراق لسنة] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208014232/http://www.mofamission.gov.iq/ |date=2014-02-08 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208014232/http://www.mofamission.gov.iq/ |date=2014-02-08 }}</ref><ref name=cia>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html |title=Iraq |work=[[CIA Factbook]] |access-date=2016-09-16 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224065934/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224065934/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html |date=2018-12-24 }}</ref> | population_estimate_rank = 36th | population_estimate_year = 2015 | population_census = | population_census_year = | population_density_km2 = 82.7 | population_density_sq_mi = 183.9 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 125th | GDP_PPP = $522.700 billion<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=84&pr.y=14&sy=2009&ey=2015&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=433&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Iraq |publisher=International Monetary Fund |accessdate=2015-02-15 |date=October 2014}}</ref> | GDP_PPP_rank = 37th | GDP_PPP_year = 2015 | GDP_PPP_per_capita = $13,817<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 85th | GDP_nominal_year = 2015 | GDP_nominal = $240.006 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = 47th | GDP_nominal_per_capita = $6,491<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 88th | sovereignty_type = [[Independence]] {{nobold|from the [[United Kingdom]]}} | established_event2 = [[Kingdom of Iraq|Kingdom]] | established_date2 = {{start date|1932|10|03|df=y}} | established_event3 = [[14 July Revolution|Republic declared]] | established_date3 = 14 July 1958 | established_event4 = [[Constitution of Iraq|Current constitution]] | established_date4 = 15 ਅਕਤੂਬਰ 2005 | Gini_year = 2012 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 29.5 <!--number only--> | Gini_ref = <ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=World Bank GINI index |publisher=Data.worldbank.org |accessdate=2016-08-17 }}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = 2014<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.654 <!--number only--> | HDI_ref = <ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 Human Development Report Statistical Annex |date=2015 |accessdate=December 14, 2015 |publisher=United Nations Development Programme | page=9}}</ref> | HDI_rank = 121st | FSI = {{nowrap|111.4 {{increase}} 2.4}} | FSI_year = 2007 | FSI_rank = 2nd | FSI_category = <span style="colour:red;white-space:nowrap;">Alert</span> | currency = [[Iraqi dinar]] | currency_code = IQD | country_code = IRQ | time_zone = [[Arabia Standard Time|AST]] | utc_offset = +3 | drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Iraq|+964]] | cctld = [[.iq]] | footnote_a = Constitution of Iraq, Article 4 (1st). }} '''ਇਰਾਕ਼''' ({{IPAc-en|ɪ|ˈ|r|æ|k}}, {{IPAc-en|audio=En-us-Iraq.ogg|ɪ|ˈ|r|ɑː|k}}, ਜਾਂ {{IPAc-en|aɪ|ˈ|r|æ|k}}; {{lang-ar|العراق}} ''{{transl|ar|al-‘Irāq}}''), ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਇਰਾਕ਼ੀ ਗਣਰਾਜ''' (ਅਰਬੀ: {{lang|ar|{{audio|Ar-Jumhūriyyat al-‘Irāq.oga|جمهورية العراق}}}} ) [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਦੇਸ਼]] ਹੈ। ਇਸ ਦੀ [[ਰਾਜਧਾਨੀ]] [[ਬਗ਼ਦਾਦ]] ਹੈ। ਇਰਾਕ਼ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਅੱਧ [[ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ|ਅਰਬੀਆ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਰਾਕ਼ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ [[ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼]] 6rteuiof3pnd4bc9lpm55ehchxr8anb 0 6110 848016 723213 2026-09-26T10:05:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848016 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਮਨੁੱਖ | ਨਾਮ = ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ | ਤਸਵੀਰ = Mohit Sen.JPG | ਤਸਵੀਰ_ਅਕਾਰ = 180px | ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = '''ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ''' | ਉਪਨਾਮ = | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ = 24 ਮਾਰਚ 1929 | ਜਨਮ_ਥਾਂ = ਕਲਕੱਤਾ, [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] | ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = {{death date and age|df=y|2003|5|3|1929|3|24}} | ਮੌਤ_ਥਾਂ = ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ | ਕਾਰਜ_ਖੇਤਰ = ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖਣਾ | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ = ਭਾਰਤੀ | ਭਾਸ਼ਾ = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | ਕਿੱਤਾ = ਕੁੱਲਵਕਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ | ਕਾਲ = | ਧਰਮ = ਨਾਸਤਿਕਤਾ | ਵਿਸ਼ਾ = | ਮੁੱਖ ਕੰਮ = ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ | ਅੰਦੋਲਨ = ਸਮਾਜਵਾਦ | ਇਨਾਮ = | ਪ੍ਰਭਾਵ = [[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]]<br/> [[ਲੈਨਿਨ]]<br/>[[ਮਾਉਜੇ ਤੁੰਗ]] | ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ = <!--ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ--> | ਦਸਤਖਤ = | ਜਾਲ_ਪੰਨਾ = | ਟੀਕਾ-ਟਿੱਪਣੀ = }} '''ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ''' (ਬੰਗਾਲੀ: মিহত সেন; 24 ਮਾਰਚ 1929 - 3 ਮਈ 2003) ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਬੁਧੀਜੀਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ [[ਭਾਰਤੀ ਸੰਯੁਕਤ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਜਨਰਲ ਸੱਕਤਰ ਸਨ। ==ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ== ਸੇਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਤਰਜ਼ ਤੇ ਢਲੇ [[ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ]] ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਿਆਇ ਮੂਰਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਏ. ਐਂਨ. ਸੇਨ, ਕਲਕੱਤਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਜੱਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਮ੍ਰਣਾਲਿਨੀ ਸੇਨ (ਸਿਨਹਾ), ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਚੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਨਾ ਮੇਜਰ ਐਨ ਪੀ ਸਿਨਹਾ, ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਸੇਵਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਚਾਚਾ ਭਗਵਾਨ ਸਤਿਏਂਦਰ ਪ੍ਰਸੰਨੋ ਸਿਨਹਾ ਭਾਰਤੀ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਪਾਲ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਤਰਫ ਤੋਂ ਉਹ ਬੀਰਭੂਮ, ਅੱਜ ਕੱਲ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰਾਏਪੁਰ ਦੇ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਭਰਾ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਚੰਦਰ ਸੇਨ, ਪ੍ਰੈਜੀਡੇਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਕਲਕੱਤਾ, ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਨ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੀ ਪਦਵੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸੀ। ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ ਨੇ ਪ੍ਰੈਜੀਡੇਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਕਲਕੱਤਾ, ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ [[ਸੁਸ਼ੋਬਨ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬੀ ਏ (ਆਨਰਜ਼) ਪਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ==ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ== ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਂਕਿ, 1948 ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਮੀਦਵਾਰ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਕਪਾ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ। ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ 1950 ਵਿੱਚ ਵਨਾਜਾ ਅਇੰਗਰ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਣਿਤਗਿਆਤਾ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਚੀਨ ਦੀ ਜਨਵਾਦੀ ਲੋਕ-ਰਾਜ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਸੇਨ 1950 ਤੋਂ 1953 ਦੇ ਚੀਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਸਕੂਲ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਪਰਤਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ ਨੇ 1953-62 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ [[ਭਾਕਪਾ]] ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਘਰ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਯੋਜਕ ਅਤੇ ਸਿਖਿਅਕ ਬਣ ਗਏ। ==ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ== ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਪਰਤੇ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਕਪਾ ਨੇ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਅਰਧ ਬਸਤੀ ਸੀ। 1955 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੋਵੀਅਤ ਨੇਤਾ, [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਬੁਲਗਾਨਿਨ]] ਅਤੇ [[ਨਿਕਿਤਾ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ]] ਭਾਰਤ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਆਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਤਤਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਨੇ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਭਾਕਪਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹੇ ਸਨ, ਇਹਦਾ ਨਿਚੋੜ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ: {{cquote|ਇਸ ਸਾਲ (1955) ਤੱਕ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦਿਵਸ ਦਾ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ. . .ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਠੀਕ ਲਾਈਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਤੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ 1951 - 52 ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਫੀਆ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਸਕੋ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ। ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਜੋਸੇਫ ਸਟਾਲਿਨ ਤੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਅਪਣਾਈ ਲਾਈਨ (ਸਰਕਾਰ ਦਾ) ਮੁਕੰਮਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਛੋਟੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਬਗਾਵਤਾਂ ਦੀ ਵੀ।}} ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਨ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਭਾਕਪਾ ਦਾ ਵਿਭਾਜਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)]] ਬਣ ਗਈ ਤਾਂ ਸੇਨ ਮੂਲ ਭਾਕਪਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ ਜੋ [[ਐੱਸ ਏ ਡਾਂਗੇ]] ਦੀ ਚੇਅਰਮੈਨੀ ਤਹਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਲਾਈਨ ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। 1966 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਕਪਾ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1978 ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹਟਾਉਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ ਕਾਂਗਰਸ - ਵਿਰੋਧੀ ਰੁਖ਼ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੇਨ ਭਾਕਪਾ ਦੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਪਏ। 1988 ਵਿੱਚ ਸੇਨ ਨੇ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਆਈ ਸੀ ਪੀ ([[ਇੰਡੀਅਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]]) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ 1989 ਵਿੱਚ [[ਸਰਵ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰ ਗਠਿਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ ਉਸ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ 15 ਸਾਲ ਲਈ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੇਨ, 74 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਾਨਾਜਾ ਦੀ ਮੌਤ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ==ਲੇਖਕ== ਸੇਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ: * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ - ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਪੇਖ * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਝਲਕ * ਮਾਓਵਾਦ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ * ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ * ਨਕਸਲੀ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ * ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਹ: ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ==ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਹ: ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਦੀ ਯਾਤਰਾ== [[File:Mohit sen.jpg|thumb|ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਕਵਰ]] ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ 'ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਹ: ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਦੀ ਯਾਤਰਾ' ਮਾਰਚ 2003 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜ੍ਜਾਦ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੇਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ [[ਐਰਿਕ ਹਾਬਸਬਾਮ]] ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਦਿੱਤੀ: {{cquote|..ਭਾਰਤੀ ਸਾਮਵਾਦ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉਲੇਖਨੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਨੂੰਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਨਾਲ,ਭਾਰੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਗਈ ਪਰ ਸੰਦੇਹਪੂਰਨ ਨਿਰਣੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ . ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਰੋਸਨੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਫਸਟ ਹੈਂਡ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ . . . ਭਾਰਤ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਵਰਗੇ ਈਮਾਨਦਾਰ, ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜਾਦੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।}} <ref>[http://www.indiaclub.com/shop/SearchResults.asp?ProdStock=22656] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081117050907/http://www.indiaclub.com/shop/SearchResults.asp?prodstock=22656 |date=2008-11-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081117050907/http://www.indiaclub.com/shop/SearchResults.asp?prodstock=22656 |date=2008-11-17 }} Anand Kishore Sahay, in his review of Mohit Sen: An Autobiography</ref> ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ== *[[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]] * [[ਮਾਰਕਸਵਾਦ]] * [[ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]] *[[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] *[[ਵਿਰੋਧਵਿਕਾਸ]] *[[ਸ਼ਰੀਪਾਦ ਅਮ੍ਰਿਤ ਡਾਂਗੇ]] *[[ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ]] *[[ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] *[[ਐਨਟੋਨੀਓ ਗਰਾਮਸ਼ੀ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ== *[http://satdeepgillrachna.wordpress.com/2009/11/19/%E0%A8%97%E0%A8%BE%E0%A8%82%E0%A8%A7%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%A6-%E0%A8%85%E0%A9%B1%E0%A8%9C-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B8%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%82-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%9A-%E0%A8%AE/ ਗਾਂਧੀਵਾਦ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ – ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ] {{ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2003]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ]] 2t0ccl47egz06r5l0wrvzo89jvh40t3 0 6949 847796 712882 2026-09-25T16:45:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847796 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = 2001: A Space Odyssey | image = 2001 A Space Odyssey Style B.jpg | alt = A painted image of four space-suited astronauts standing next to a piece of equipment atop a Lunar hill, in the distance is a Lunar base and a ball-shaped spacecraft descending toward it—with the earth hanging in a black sky in the background. Above the image appears "An epic drama of adventure and exploration" in blue block letters against a white background. Below the image in a black band, the title "2001: a space odyssey" appears in yellow block letters. | caption = Theatrical release poster by [[Robert McCall (artist)|Robert McCall]] | director = [[Stanley Kubrick]] | producer = Stanley Kubrick | screenplay = {{plainlist| * Stanley Kubrick * [[Arthur C. Clarke]] }} | based on = {{based on|"[[The Sentinel (short story)|The Sentinel]]"|Arthur C. Clarke}} | starring = {{plainlist| * [[Keir Dullea]] * [[Gary Lockwood]] <!-- These two actors are the only ones listed on the billing block from other posters of the film. --> }} | cinematography = [[Geoffrey Unsworth]] | editing = [[Ray Lovejoy]] | distributor = [[Metro-Goldwyn-Mayer]] | released = {{Film date|1968|04|02|United States}} | runtime = 161 minutes {{small|(Premiere)}}<ref name="Agel 169">Agel 1970, p. 169.</ref><br />142 minutes {{small|(Theatrical)}}<ref name="Agel 169"/> | country = United Kingdom<ref name ="bfi">"[http://explore.bfi.org.uk/sightandsoundpolls/2012/film/4ce2b6b9450a5 2001: A Space Odyssey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141120190256/http://explore.bfi.org.uk/sightandsoundpolls/2012/film/4ce2b6b9450a5 |date=2014-11-20 }}" [[British Film Institute]]. Retrieved June 21, 2014.</ref><br />United States<ref name ="bfi" /> | language = English | budget = $10.5–$12 million<ref name="Mojo">{{cite web|last=|first=|title=2001: A Space Odyssey (1968)|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=2001.htm|publisher=[[Box Office Mojo]]|date=|accessdate=March 20, 2012 }}</ref> | gross = $190 million<ref name="Miller">{{cite web|last=Miller|first=Frank|title=2001: A Space Odyssey (1968)– Articles|publisher=[[Turner Classic Movies]]|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/628/2001-A-Space-Odyssey/articles.html|accessdate=March 20, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223132047/http://www.tcm.com/tcmdb/title/628/2001-A-Space-Odyssey/articles.html|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 23, 2015|url-status=dead}}</ref> }} '''2001: ਅ ਸਪੇਸ ਓਡੀਸੀ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: 2001: A Space Odyssey) 1968 ਦੀ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਇੰਸ ਗਲਪ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ [[ਸਟੈਨਲੇ ਕੂਬਰਿਕ]] ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਲੇਖਕ [[ਸਟਾਨਲੇ ਕੂਬਰਿਕ]] ਅਤੇ [[ਆਰਥਰ ਕਲਾਰਕ]] ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ''ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਸੱਜਰ ਵੇਲਾ'' ਅਤੇ ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਇੱਕ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਆਖ਼ਰ ਤੱਕ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਣਾ ਸਿੱਖ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਨਾਮ '''TMA-I''' ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਗ੍ਰਹਿ ਵੱਲ ਛੱਡੇ ਗਏ ਇੱਕ ਖ਼ਲਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ '''ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ''' ਹੈ। ਖ਼ਲਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ HAL 9000 ਨਾਂ ਦਾ [[ਕੰਪਿਊਟਰ]] ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਾਬੀ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਇਨਸਾਨਾ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਿਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾ. [[ਡੇਵਿਡ ਬਾੳਮੈਨ]] HAL 9000 ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਇਨਸਾਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਇੱਕਲੇ ਹੀ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਆਖ਼ਰ ਤੱਕ ਜ਼ਿੰਦਾ ਬਚਦੇ ਹਨ। ਚੌਥੇ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ '''ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ'''। == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://youtube.com/watch?v=tTLplJ0Irlo 2001: ਇੱਕ ਖ਼ਲਾਈ ਸਫ਼ਰ (YouTube)] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] p5ih1z76abkabukl8u46wociv34jq1m 0 13033 847999 694993 2026-09-26T09:15:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847999 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=ਐਮ.ਐਸ. ਧੋਨੀ|image=MS Dhoni in 2011.jpg|caption=2011 ਵਿੱਚ ਐਮਐਸ ਧੋਨੀ|fullname=ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ|birth_date={{Birth date and age|1981|7|7|df=yes}}|birth_place=[[ਰਾਂਚੀ]], [[ਬਿਹਾਰ]] (ਹੁਣ [[ਝਾਰਖੰਡ]]), ਭਾਰਤ|nickname=ਮਾਹੀ, ਕੈਪਟਨ ਕੂਲ, ਥਲਾ<ref name="Thala">{{cite web |last1=Sen |first1=Rohan |title=MS Dhoni pays tribute to CSK fans: Thala is a big nickname they have given me |url=https://www.indiatoday.in/sports/story/csk-vs-dc-ipl-2019-thala-ms-dhoni-chennai-super-kings-fans-chepauk-1514957-2019-05-02 |website=India Today |accessdate=5 May 2019 |language=en}}</ref>|heightft=5|heightinch=9|batting=ਸੱਜਾ ਹੱਥ|bowling=ਸੱਜਾ ਹੱਥ [[ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ|ਮੱਧਮ]]|role=[[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ]] [[ਬੱਲੇਬਾਜ਼]]|international=true|internationalspan=2004–2019|country=ਭਾਰਤ|testdebutdate=2 ਦਸੰਬਰ|testdebutyear=2005|testdebutagainst=ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ|testcap=251|lasttestdate=26 ਦਸੰਬਰ|lasttestyear=2014|lasttestagainst=ਆਸਟਰੇਲੀਆ|odidebutdate=23 ਦਸੰਬਰ|odidebutyear=2004|odidebutagainst=ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼|odicap=158|lastodidate=9 ਜੁਲਾਈ|lastodiyear=2019|lastodiagainst=ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ|odishirt=7|T20Idebutdate=1 ਦਸੰਬਰ|T20Idebutyear=2006|T20Idebutagainst=ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|T20Icap=2|lastT20Iagainst=ਆਸਟਰੇਲੀਆ|lastT20Idate=27 ਫ਼ਰਵਰੀ|lastT20Iyear=2019|T20Ishirt=7|club1=[[ਬਿਹਾਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]]|year1={{nowrap|1999/00–2003/04}}|club2=[[ਝਾਰਖੰਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]]|year2=2004/05–2016/17|club3=[[ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]]|year3=2008–2015|clubnumber3=7|club4=[[ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਪੁਣੇ ਸੁਪਰਜਾਇੰਟ]]|year4=2016–2017|clubnumber4=7|club5=[[ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]]|year5=2018–ਹੁਣ|clubnumber5=7|columns=4|column1=[[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]]|column2=[[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓਡੀਆਈ]]|column3=[[ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ20ਆਈ]]|matches1=90|matches2=350|matches3=98|runs1=4,876|runs2=10,773|runs3=1,617|bat avg1=38.09|bat avg2=50.53|bat avg3=37.60|100s/50s1=6/33|100s/50s2=10/73|100s/50s3=0/2|top score1=224|top score2=183[[ਨਾਬਾਦ|*]]|top score3=56|deliveries1=96|deliveries2=36|deliveries3=–|wickets1=0|wickets2=1|wickets3=–|bowl avg1=–|bowl avg2=31.00|bowl avg3=–|fivefor1=–|fivefor2=0|fivefor3=–|tenfor1=–|tenfor2=0|tenfor3=–|best bowling1=–|best bowling2=1/14|best bowling3=–|catches/stumpings1=256/38|catches/stumpings2=321/123|catches/stumpings3=57/34|source=http://www.cricinfo.com/india/content/player/28081.html ESPNcricinfo|date=3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022|column4=ਟੀ20|matches4=358|runs4=7,098|bat avg4=38.16|100s/50s4=0/28|top score4=84|deliveries4=12|wickets4=0|bowl avg4=–|fivefor4=–|tenfor4=–|best bowling4=–|catches/stumpings4=205/84 | medaltemplates = <!--MENTION HOST NATIONS FOR TEAM SPORTS-->{{MedalSport|ਪੁਰਸ਼ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]]}} {{MedalCountry|{{cr|IND}}}} {{MedalCompetition|[[ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]]}} {{Medal|Winner|[[2011 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2011 ਭਾਰਤ–ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼–ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]]|}} {{MedalCompetition|[[ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]]}} {{Medal|Winner|[[2007 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ20|2007 ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]]|}} {{Medal|RU|[[2014 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ20|2014 ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]|}} | module = {{Infobox person|embed=yes | signature = MS Dhoni signature.png | signature_alt = }}}} '''ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ''' ( /m ə ˈ h eɪ n d r ə ˈ s ɪ ŋ d h æ ˈ n ɪ / ( </img> / ) ; ਜਨਮ 7 ਜੁਲਾਈ 1981) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਬਕਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ 2007 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਓਵਰਾਂ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 2008 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਸੀ। ਉਹ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|ਆਈਪੀਐਲ]] ਵਿੱਚ [[ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼|ਸੀਐਸਕੇ]] ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਤਿੰਨ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਆਈਸੀਸੀ]] ਟਰਾਫੀਆਂ [[2007 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ20|2007 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20]], 2011 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਤੇ 2013 ਆਈਸੀਸੀ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਕਪਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ]] ਨੇ 2010 ਅਤੇ 2016 [[ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ]] ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ]] ਨੇ 2010 ਅਤੇ 2011 [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਆਈਸੀਸੀ]] ਟੈਸਟ ਮੈਸ ਅਤੇ 2013 [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਆਈਸੀਸੀ]] ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ [[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|ਵਿਕਟਕੀਪਰ]] [[ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਬੱਲੇਬਾਜ਼]] ।<ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283747.html|title=Records &#124; One-Day Internationals &#124; Individual records (captains, players, umpires) &#124; Most matches as captain|date=|publisher=Stats.espncricinfo.com|access-date=2 March 2022}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 10,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਿਨਿਸ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ [[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|ਵਿਕਟਕੀਪਰਾਂ]] ਅਤੇ ਕਪਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਧੋਨੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਰਾਂਚੀ]], [[ਬਿਹਾਰ]] (ਹੁਣ [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੂ]] ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tssonnet.com/tss2849/stories/20051203001202300.htm|title=Interview – M. S. Dhoni|last=Dinakar|first=S.|date=9 December 2005|work=The Hindu|access-date=30 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220163914/http://www.tssonnet.com/tss2849/stories/20051203001202300.htm|archive-date=20 February 2012|issue=49|department=Sportstar|volume=28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/a-village-in-kumaon-111043000027_1.html|title=A village in Kumaon|last=Sandhu|first=Veenu|date=2011-04-30|work=Business Standard India|access-date=2022-07-11}}</ref> ਉਹ ਪਾਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/amp/sports/cricket/story/ms-dhoni-mother-covid-19-positive-devaki-father-pan-singh-ranchi-hospital-1793320-2021-04-21|title=MS Dhoni's mother and father test positive for Covid-19, admitted to private hospital in Ranchi|website=India Today|language=en|access-date=17 October 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/india/content/player/28081.html|title=Players and Officials – MS Dhoni|website=Cricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20090212192116/http://content-usa.cricinfo.com/india/content/player/28081.html|archive-date=12 February 2009|access-date=4 August 2008}}</ref><ref>[http://sports.ndtv.com/cricket/news/item/202092-ms-dhonis-sister-to-convey-schools-best-wishes MS Dhoni's sister to convey school's best wishes | India vs England 2012 – News | NDTVSports.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210703181230/https://sports.ndtv.com/ |date=2021-07-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210703181230/https://sports.ndtv.com/|date=3 July 2021}}.</ref><ref name="dhonipersonal">{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060429/saturday/main1.htm|title=Ranchi rocker|date=29 April 2006|website=The Tribune|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410141511/https://www.tribuneindia.com/2006/20060429/saturday/main1.htm|archive-date=10 April 2021|access-date=12 May 2007}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਲਵਾਲੀ, [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਦੇ [[ਅਲਮੋੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅਲਮੋੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਲਮਗਾੜਾ ਬਲਾਕ ਦੀ ਜੈਂਤੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/in-uttarakhand-ms-dhonis-village-still-awaits-road-medicines/articleshow/54613266.cms|title=Dhoni: In Uttarakhand, MS Dhoni's village still awaits road, medicines {{!}} Dehradun News – Times of India|last=Arpita Chakrabarty|date=1 October 2016|website=The Times of India|language=en|access-date=17 October 2021}}</ref> ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਤੋਂ [[ਰਾਂਚੀ]], [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਰਾਂਚੀ ਦੇ ਡੋਰਾਂਡਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੇਕਨ ਕਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜੂਨੀਅਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਪ ਆਪਰੇਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.india.com/viral/mahendra-singh-dhoni-new-home-in-ranchi-dhoni-and-family-shifted-to-farm-house-kailashpati-on-akshaya-tritiya-2084229/amp/|title=Mahendra Singh Dhoni New Home in Ranchi: Dhoni and Family shifted to farmhouse Kailashpati on Akshaya Tritiya|last=Mishra|first=Rashmi|date=30 April 2017|work=India.com}}</ref> ਧੋਨੀ ਦੇ ਉਲਟ, ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ ਅਤੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਪਨਾਮ ਨੂੰ ਧੋਨੀ ਕਿਹਾ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com" /> 2001 ਤੋਂ 2003 ਤੱਕ, ਧੋਨੀ ਨੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਮਿਦਨਾਪੁਰ (ਡਬਲਯੂ), ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਖੜਗਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਟ੍ਰੈਵਲਿੰਗ ਟਿਕਟ ਐਗਜ਼ਾਮੀਨਰ (TTE) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/west-bengal/dhoni-the-kharagpur-story/cid/1497897|title=Dhoni: The Kharagpur story|website=www.telegraphindia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505043705/https://www.telegraphindia.com/states/west-bengal/dhoni-the-kharagpur-story/cid/1497897|archive-date=5 May 2019|access-date=5 May 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ahmedabadmirror.indiatimes.com/others/sunday-read/The-Dhoni-files/articleshow/37526959.cms|title=The Dhoni files|website=Ahmedabad Mirror|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127164822/https://ahmedabadmirror.indiatimes.com/others/sunday-read/The-Dhoni-files/articleshow/37526959.cms|archive-date=27 January 2021|access-date=5 May 2019}}</ref> ==ਆਈ.ਪੀ.ਐਲ.== ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ, ਜੋ ਕਿ 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਸੀ, ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ ਨੇ 2008 ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ 1.5 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ, ਉਹ 2009 ਤੱਕ ਆਈਪੀਐਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। ==ਕਪਤਾਨੀ ਕੌਸ਼ਲ== *ਧੋਨੀ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਲਈ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ [[ਸਚਿਨ ਤੇਂਦੁਲਕਰ]] ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2007 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਰਾਹੁਲ ਦਰਾਵਿੜ ਨੇ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਇਕ-ਰੋਜ਼ਾ ਕਪਤਾਨੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਸਚਿਨ ਨੂੰ ਚੋਣਕਾਰਾਂ ਅਤੇ [ਸ਼ਰਦ ਪਵਾਰ] ਦੇ ਬੋਰਡ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਓਨ੍ਹਾ ਨੇ ਧੋਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। *ਧੋਨੀ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਹੇਠ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ '''2007 ਟਵੰਟੀ-ਟਵੰਟੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ''' ਜਿੱਤਿਆ। *'2007-08 '''[[ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਬੈਂਕ ਸੀਰੀਜ਼]]''' ਇਕ-ਰੋਜ਼ਾ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਬਨਾਮ ਸ੍ਰੀ-ਲੰਕਾ ਅਤੇ [[ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਸੀ,ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਿੱਤ। *ਇੱਕ-ਰੋਜ਼ਾ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ 2008 ਵਿੱਚ ਹੋਏ '''ਆਇਡਿਯਾ ਕੱਪ''' ਵਿੱਚ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਵਿਰੁੱਧ ਜਿੱਤ। *'''ਬਾਰਡਰ ਗਾਵਸਕਰ ਟ੍ਰਾਫੀ 2008 ''' ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਟੈਸਟ ਲੜੀ ਜਿੱਤੀ। *ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ '''ਆਰਬੀਐੱਸ ਕੱਪ''' ਜਿੱਤਿਆ। ਭਾਰਤ ਨੇ 2 ਮੈਚ ਟੈਸਟ ਲੜੀ (1-0 ਨਾਲ) ਅਤੇ 7 ਮੈਚ ਇਕ-ਰੋਜ਼ਾ ਲੜੀ (5-0) ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ। * ਧੋਨੀ 14/11/2008 ਅਤੇ 05/02/2009 ਵਿਚਾਲੇ ਨੌ ਇਕ-ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਲਗਾਤਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਕਪਤਾਨ ਹਨ। * ਧੋਨੀ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ '''2011 ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੱਪ''' ਜਿੱਤਿਆ। * ਧੋਨੀ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ '''2013 ਚੈਂਪੀਅਨ ਟਰਾਫੀ''' ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਫ਼ਲ ਹੋਇਆ। == ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ == * ਧੋਨੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2011 ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਤੱਕ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''[[ਐਮ.ਐਸ.ਧੋਨੀ: ਇੱਕ ਅਣਕਹੀ ਕਹਾਣੀ|MS ਧੋਨੀ: ਦ ਅਨਟੋਲਡ ਸਟੋਰੀ]]'' ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/MS-Dhoni-The-Untold-Story-Plot-Summary/articleshow/54934334.cms|title=MS Dhoni: The Untold Story Plot Summary|date=19 October 2016|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210703181300/https://timesofindia.indiatimes.com/MS-Dhoni-The-Untold-Story-Plot-Summary/articleshow/54934334.cms|archive-date=3 July 2021|access-date=2 December 2020}}</ref> * ਉਹ [[ਹੋਟਸਟਾਰ|ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ]] 2019 ਡਾਕੂਡਰਾਮਾ ''ਰੌਰ ਆਫ ਦਿ ਲਾਇਨ (ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼) ਵਿੱਚ ਸੀ,'' ਇਸ ਪੰਜ-ਐਪੀਸੋਡ ਡਾਕੂਡਰਾਮਾ ਨੇ ਐਮਐਸ ਧੋਨੀ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਲੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਦੀਆਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਾਰਨ ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਗੁਰੂਨਾਥ ਮਯੱਪਨ ।<ref name="Jul 14">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/news/csk-rr-suspended-from-ipl-for-2-years-meiyappan-kundra-banned-for-life/articleshow/48067702.cms|title=CSK, RR suspended from IPL for 2 years; Meiyappan, Kundra banned for life|date=July 14, 2015|website=The Times of India|language=en|access-date=23 October 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotstar.com/in/tv/roar-of-the-lion/1260003996|title=Roar of the Lion|website=Disney+ Hotstar|language=en|access-date=23 October 2021|archive-date=26 ਅਕਤੂਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026163845/https://www.hotstar.com/in/tv/roar-of-the-lion/1260003996|dead-url=yes}}</ref> * ''ਧੋਨੀ ਟਚ: ਭਾਰਤ ਸੁੰਦਰੇਸਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ'' ਏਨੀਗਮਾ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣਾ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/most-searched-products/books/virat-kohli-ms-dhoni-sachin-tendulkar-more-biographies-autobiographies-of-indian-cricketers/articleshow/71565207.cms|title=Popular biographies & autobiographies of Indian cricketers|last=Kapoor|first=Aarohy|date=31 January 2020|work=[[Times of India]]}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cricinfo|id=28081}} * [https://indiankanoon.org/search/?formInput=+Mahendra+Singh+Dhoni ਇੰਡੀਅਨਕਾਨੂਨ] ਵਿਖੇ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ * {{Instagram|mahi7781}} {{ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਪਤਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਪਤਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] 0rq5gy00twny3sa908xfbrw9y9gi1ua 0 13495 848024 847531 2026-09-26T11:00:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848024 wikitext text/x-wiki [[File:Curie and radium by Castaigne.jpg|thumb|220px|right|alt=ਮੈਰੀ ਅਤੇ ਪਿਏਰੇ ਕਿਉਰੀ|ਮੈਰੀ ਅਤੇ ਪਿਏਰੇ ਕਿਉਰੀ ਰੇਡੀਅਮ ਦੀ ਖੋਜ ਸਮੇਂ]] '''ਰੇਡੀਅਮ''' ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਧਾਤ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਰੇਡਿਓਧਰਮੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਅੰਕ 88 ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ 1898 ਵਿੱਚ [[ਮੈਰੀ ਕਿਉਰੀ]] ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਪਿਏਰੇ ਕਿਉਰੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ| ਇਹ ਇੱਕ ਅਲਕਲਾਇਨ ਅਰਥ ਧਾਤ ਹੈ। ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== * {{cite book|title=Guide to the Elements – Revised Edition|url=https://archive.org/details/guidetoelements00stwe|author=Albert Stwertka|publisher=Oxford University Press|year=1998|isbn=0-19-508083-1}} * {{cite news|url=http://www.nytimes.com/library/national/science/100698sci-radium.html|title=A Glow in the Dark, and a Lesson in Scientific Peril|date=October 6, 1998|author=Denise Grady|accessdate=2007-12-25|publisher=The New York Times}} * {{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/articles/curie/index.html|title=Marie and Pierre Curie and the Discovery of Polonium and Radium|publisher=Nobel Foundation|author=Nanny Fröman|date=1 December 1996|accessdate=2007-12-25}} * {{cite journal|title = The great radium scandal|url = https://archive.org/details/sim_scientific-american_1993-08_269_2/page/94|author = Macklis, R. M.|journal = Scientific American|year = 1993|volume = 269|issue = 2|pages = 94–99|pmid = 8351514|doi = 10.1038/scientificamerican0893-94}} * {{cite book|title = Radium Girls: Women and Industrial Health Reform, 1910–1935|url = https://archive.org/details/radiumgirlswomen0000clar|author = Clark, Claudia|year = 1987|publisher = University of North Carolina Press|isbn = 0-8078-4640-6}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ra/index.html WebElements.com – Radium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041208091053/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ra/index.html |date=2004-12-08 }} (also used as a reference) * [https://web.archive.org/web/20160309040715/http://lateralscience.blogspot.co.uk/2012/07/the-discovery-of-radium-by-marie-curie.html Lateral Science – Radium Discovery] * [http://www.markwshead.com/stuffHappens/radium.html Photos of Radium Water Bath in Oklahoma] *[https://web.archive.org/web/20180701194149/https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/r?dbs+hsdb:@term+@na+@rel+radium,+radioactive NLM Hazardous Substances Databank – Radium, Radioactive] *[http://www.lileks.com/institute/funny/07/40.html Reproduction of a 1942 comic book ad selling a "Radiumscope" to children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120427141925/http://www.lileks.com/institute/funny/07/40.html |date=2012-04-27 }} *[http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=science/Radium Annotated bibliography for radium from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190625210454/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=science%2FRadium |date=2019-06-25 }} *[http://www.japantoday.com/category/jt-experts/view/the-poisoner-next-door The Poisoner Next Door – Japan Today, 10/20/2001] {{clear}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] sletxcykbozd5ohiz4fkxuheqdyqzve 0 13802 847941 709671 2026-09-26T03:26:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847941 wikitext text/x-wiki '''''ਤੇਰੇ ਟਿੱਲੇ ਤੋਂ''''' 1976 ਵਿਚ [[ਸਾਰੇਗਾਮਾ|ਐਚ.ਐਮ.ਵੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲ.ਪੀ. [[ਇਕ ਤਾਰਾ|ਇਕ ਤਾਰਾ ']] ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ [[ਕਲੀ (ਛੰਦ)|ਕਲੀ]] ਹੈ। <ref name="ehkm">{{Cite book|title=Eh Hai Kuldeep Manak|last=Rajpura, Ali|publisher=Unistar Books Pvt. Ltd.|year=2008|isbn=978-81-7142-528-0|location=[[Ludhiana]]}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.amritsartimes.com/2011/12/07/10026|title=ਮਾਣਕ ਹੱਦ ਮੁਕਾ ਗਿਆ, ਨਵੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਦੀ…|date=December 7, 2011|work=Article in [[Punjabi language|Punjabi]]|access-date=May 17, 2012|agency=[http://www.amritsartimes.com AmritsarTimes]}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.dailysuraj.com/print.php?id=3134|title=ਕਲੀਆਂ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇ|date=December 1, 2011|work=Article in [[Punjabi language|Punjabi]]|access-date=May 17, 2012|archive-url=https://archive.today/20130418233637/http://www.dailysuraj.com/print.php?id=3134|archive-date=April 18, 2013|agency=[http://www.dailysuraj.com DailySuraj]}}</ref> ਸੰਗੀਤ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ [[ਹਰਦੇਵ ਦਿਲਗੀਰ]] (ਦੇਵ ਥਰੀਕੇ ਵਾਲ਼ਾ ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੇ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਲਿਖੇ ਸਨ। <ref name="ehkm" /> <ref name="pi">{{Cite news|url=http://www.punjabinfoline.com/story/9027|title=ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਦਾ ਹੋਇਆ ਦੁਖਿਦ ਅੰਤ|date=December 1, 2011|work=Article in [[Punjabi language|Punjabi]]|access-date=May 17, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120103093509/http://www.punjabinfoline.com/story/9027|archive-date=January 3, 2012|agency=[http://www.punjabinfoline.com PunjabInfoline]|location=[[Ludhiana]]}}</ref> ਐਚਐਮਵੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਮੈਨੇਜਰ ਜ਼ਹੀਰ ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਇਸਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਦੇਰੀ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰਿਕਾਰਡ ਇੰਨਾ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਚੱਲੇਗਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਮਾਣਕ ਅਤੇ ਹਰਦੇਵ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਰਿਕਾਰਡ ਦੀਆਂ ਸੀਮਤ ਕਾਪੀਆਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾਮਿਲ਼ੀ ਸੀ।<ref name="ehkm" /> <ref name="at" /> <ref name="ada">{{Cite web |title=ਮਾਣਕ ਹੱਦ ਮੁਕਾ ਗਿਆ ਨਵੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਦੀ |url=http://www.ajdiawaaz.com/%E0%A8%B8%E0%A9%B0%E0%A8%AA%E0%A8%BE%E0%A8%A6%E0%A8%95%E0%A9%80-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%BE/5365-%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A3%E0%A8%95-%E0%A8%B9%E0%A9%B1%E0%A8%A6-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A8%95%E0%A8%BE-%E0%A8%97%E0%A8%BF%E0%A8%86-%E0%A8%A8%E0%A8%B5%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%95%E0%A8%B2%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%A6%E0%A9%80.html?tmpl=component&type=raw |access-date=May 17, 2012 |publisher=[http://www.ajdiawaaz.com AjDiAwaaz]}}</ref> == ਟਰੈਕ == [[ਤਸਵੀਰ:Plucked_string_instruments_(5)_Indian_string_instruments,_Sarod,_Sitar,_Iktara_-_Soinuenea.jpg|left|thumb| [[ਸਰੋਦ]], [[ਸਿਤਾਰ]] ਅਤੇ [[ਇਕ ਤਾਰਾ|ਇਕਤਾਰਾ]]]] ''ਤੇਰੇ ਟਿੱਲੇ ਤੋਂ'' ਦੇ ਨਾਲ, ਐਲਪੀ ਵਿੱਚ ''ਛੇਤੀ ਕਰ ਸਰਵਣ ਬੱਚਾ'', ''ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਨਾ ਬੋਲੀਂ'', ''ਕੌਲਾਂ'', <ref name="at">{{Cite news|url=http://www.amritsartimes.com/2011/12/07/10026|title=ਮਾਣਕ ਹੱਦ ਮੁਕਾ ਗਿਆ, ਨਵੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਦੀ…|date=December 7, 2011|work=Article in [[Punjabi language|Punjabi]]|access-date=May 17, 2012|agency=[http://www.amritsartimes.com AmritsarTimes]}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.amritsartimes.com/2011/12/07/10026 "ਮਾਣਕ ਹੱਦ ਮੁਕਾ ਗਿਆ, ਨਵੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਦੀ…"]. ''Article in [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|Punjabi]]''. [http://www.amritsartimes.com AmritsarTimes]. December 7, 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">May 17,</span> 2012</span>.</cite><span data-ve-ignore="true"> </span><span class="cs1-visible-error citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ਫਰਮਾ:Cite news|cite news]]<nowiki>}}</nowiki></code>: </span><span class="cs1-visible-error citation-comment" data-ve-ignore="true">External link in <code class="cs1-code"><code class="cs1-code">&#x7C;agency=</code></code> ([[ਮਦਦ:CS1 ਤਰੁੱਟੀਆਂ|help]])</span> [[Category:CS1 errors: external links]]</ref> ''ਚਿਠੀਆਂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਜੱਟੀ ਨੇ'' ਅਤੇ ''ਗੜ੍ਹ ਮੁਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾਰਾਂ'' ਵੀ ਸਨ। <ref name="ds">{{Cite news|url=http://www.dailysuraj.com/print.php?id=3134|title=ਕਲੀਆਂ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇ|date=December 1, 2011|work=Article in [[Punjabi language|Punjabi]]|access-date=May 17, 2012|archive-url=https://archive.today/20130418233637/http://www.dailysuraj.com/print.php?id=3134|archive-date=April 18, 2013|agency=[http://www.dailysuraj.com DailySuraj]}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://archive.today/20130418233637/http://www.dailysuraj.com/print.php?id=3134 "ਕਲੀਆਂ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇ"][https://archive.today/20130418233637/http://www.dailysuraj.com/print.php?id=3134 "ਕਲੀਆਂ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇ"]. ''Article in [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|Punjabi]]''. [http://www.dailysuraj.com DailySuraj]. December 1, 2011. Archived from [http://www.dailysuraj.com/print.php?id=3134 the original] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130418233637/http://www.dailysuraj.com/print.php?id=3134 |date=2013-04-18 }} on April 18, 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">May 17,</span> 2012</span>.</cite><span data-ve-ignore="true"> </span><span class="cs1-visible-error citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ਫਰਮਾ:Cite news|cite news]]<nowiki>}}</nowiki></code>: </span><span class="cs1-visible-error citation-comment" data-ve-ignore="true">External link in <code class="cs1-code"><code class="cs1-code">&#x7C;agency=</code></code> ([[ਮਦਦ:CS1 ਤਰੁੱਟੀਆਂ|help]])</span> [[Category:CS1 errors: external links]]</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.punjabinfoline.com/story/9027|title=ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਦਾ ਹੋਇਆ ਦੁਖਿਦ ਅੰਤ|date=December 1, 2011|work=Article in [[Punjabi language|Punjabi]]|access-date=May 17, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120103093509/http://www.punjabinfoline.com/story/9027|archive-date=January 3, 2012|agency=[http://www.punjabinfoline.com PunjabInfoline]|location=[[Ludhiana]]}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20120103093509/http://www.punjabinfoline.com/story/9027 "ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਦਾ ਹੋਇਆ ਦੁਖਿਦ ਅੰਤ"]. ''Article in [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|Punjabi]]''. [[ਲੁਧਿਆਣਾ|Ludhiana]]. [http://www.punjabinfoline.com PunjabInfoline]. December 1, 2011. Archived from [http://www.punjabinfoline.com/story/9027 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103093509/http://www.punjabinfoline.com/story/9027 |date=2012-01-03 }} on January 3, 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">May 17,</span> 2012</span>.</cite><span data-ve-ignore="true"> </span><span class="cs1-visible-error citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ਫਰਮਾ:Cite news|cite news]]<nowiki>}}</nowiki></code>: </span><span class="cs1-visible-error citation-comment" data-ve-ignore="true">External link in <code class="cs1-code"><code class="cs1-code">&#x7C;agency=</code></code> ([[ਮਦਦ:CS1 ਤਰੁੱਟੀਆਂ|help]])</span> [[Category:CS1 errors: external links]]</ref> <ref>{{Cite web |title=ਮਾਣਕ ਹੱਦ ਮੁਕਾ ਗਿਆ ਨਵੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਦੀ |url=http://www.ajdiawaaz.com/%E0%A8%B8%E0%A9%B0%E0%A8%AA%E0%A8%BE%E0%A8%A6%E0%A8%95%E0%A9%80-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%BE/5365-%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A3%E0%A8%95-%E0%A8%B9%E0%A9%B1%E0%A8%A6-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A8%95%E0%A8%BE-%E0%A8%97%E0%A8%BF%E0%A8%86-%E0%A8%A8%E0%A8%B5%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%95%E0%A8%B2%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%A6%E0%A9%80.html?tmpl=component&type=raw |access-date=May 17, 2012 |publisher=[http://www.ajdiawaaz.com AjDiAwaaz]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.ajdiawaaz.com/%E0%A8%B8%E0%A9%B0%E0%A8%AA%E0%A8%BE%E0%A8%A6%E0%A8%95%E0%A9%80-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%BE/5365-%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A3%E0%A8%95-%E0%A8%B9%E0%A9%B1%E0%A8%A6-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A8%95%E0%A8%BE-%E0%A8%97%E0%A8%BF%E0%A8%86-%E0%A8%A8%E0%A8%B5%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%95%E0%A8%B2%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%A6%E0%A9%80.html?tmpl=component&type=raw "ਮਾਣਕ ਹੱਦ ਮੁਕਾ ਗਿਆ ਨਵੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਦੀ"]. [http://www.ajdiawaaz.com AjDiAwaaz]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">May 17,</span> 2012</span>.</cite><span data-ve-ignore="true"> </span><span class="cs1-visible-error citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ਫਰਮਾ:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: </span><span class="cs1-visible-error citation-comment" data-ve-ignore="true">External link in <code class="cs1-code"><code class="cs1-code">&#x7C;publisher=</code></code> ([[ਮਦਦ:CS1 ਤਰੁੱਟੀਆਂ|help]])</span> [[Category:CS1 errors: external links]]</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਕਲੀ (ਛੰਦ)|ਕਲੀ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ ਐਲਬਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ]] 3etwm3qfekdlv00oumu5wkzo914l5z9 0 15217 848030 586692 2026-09-26T11:16:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848030 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name=الجمهورية اللبنانية<br />''ਅਲ-ਜਮਹੂਰੀਆ ਅਲ-ਲਿਬਨਾਨੀਆ''<br />République libanaise |conventional_long_name=ਲਿਬਨਾਨੀ ਗਣਰਾਜ |common_name=ਲਿਬਨਾਨ |image_flag=Flag of Lebanon.svg |image_coat= Coat of Arms of Lebanon.svg |national_anthem=كلّنا للوطن{{Spaces|2}}<br />{{Spaces|2}}<br /><small>''ਆਪਾਂ ਸਾਰੇ, ਵਤਨ ਵਾਸਤੇ!''</small> |image_map=Lebanon (orthographic projection).svg |map_caption=ਲਿਬਨਾਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ |capital=ਬੈਰੂਤ |latd=33 |latm=54 |latNS=N |longd=35 |longm=32 |longEW=E |largest_city=ਬੈਰੂਤ |official_languages=[[ਅਰਬੀ]]{{Smallsup|1}} |national_languages= [[ਅਰਬੀ]]<br />[[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ]] |demonym=ਲਿਬਨਾਨੀ |government_type=ਏਕਾਤਮਕ ਇਕਬਾਲਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸੰਸਦੀ ਗਣਰਾਜ<ref name="constitution">{{cite web| title=The Lebanese Constitution| url=http://presidency.gov.lb/English/LebaneseSystem/Documents/Lebanese%20Constitution.pdf| format=PDF| publisher=Presidency of Lebanon| accessdate=20 August 2011| archive-date=19 ਜਨਵਰੀ 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20120119201440/http://presidency.gov.lb/English/LebaneseSystem/Documents/Lebanese%20Constitution.pdf| dead-url=yes}}</ref> |leader_title1=ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ |leader_name1=ਮਿਸ਼ੇਲ ਸੁਲੇਮਾਨ |leader_title2=ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ |leader_name2=ਨਜੀਬ ਮਿਕਾਤੀ |leader_title3=ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ |leader_name3=ਸਮੀਰ ਮੂਕਬੇਲ |leader_title4=ਸੰਸਦ ਵਕਤਾ |leader_name4=ਨਬੀਹ ਬੇਰੀ |leader_title5=ਸੰਸਦ ਉਪ-ਵਕਤਾ |leader_name5=ਫ਼ਰੀਦ ਮਕਰੀ |legislature=ਸੰਸਦ |sovereignty_type=ਸੁਤੰਤਰਤਾ |sovereignty_note= ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਮੁਲਕ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ |established_event1=ਵਡੇਰੇ ਲਿਬਨਾਨ ਦਾ ਐਲਾਨ |established_date1=1 ਸਤੰਬਰ 1920 |established_event2=ਸੰਵਿਧਾਨ |established_date2=23 ਮਈ 1926 |established_event3=ਐਲਾਨ |established_date3=26 ਨਵੰਬਰ 1941 |established_event4=ਮਾਨਤਾ |established_date4=22 ਨਵੰਬਰ 1943 |established_event5=ਮਿੱਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ |established_date5=31 ਦਸੰਬਰ 1946 |area_rank=166ਵਾਂ |area_magnitude=1 E10 |area=ਕਿ.ਮੀ.2 |area_km2=10452 |area_sq_mi=4036 |percent_water=1.8 |area_label=ਕੁੱਲ |population_estimate=4,224,000<ref>{{Cite journal| url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf| title=World Population Prospects, Table A.1| page=17| version=2008 revision| format=PDF| publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs| year=2009| accessdate=ਸਤੰਬਰ 22, 2010 }}</ref> |population_estimate_rank=126ਵਾਂ |population_estimate_year=2008 |population_density_km2=404 |population_density_sq_mi=1046 |population_density_rank=25ਵਾਂ |GDP_PPP=$61.444&nbsp;billion<ref name=imf2>{{cite web| url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=0&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=446&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=| title=Lebanon| publisher=International Monetary Fund| accessdate=ਅਪਰੈਲ 19 2012}}</ref> |GDP_PPP_rank=83ਵਾਂ |GDP_PPP_year=2011 |GDP_PPP_per_capita= $15,522<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank=57ਵਾਂ |GDP_nominal=$39.039&nbsp;ਬਿਲੀਅਨ<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank=80ਵਾਂ |GDP_nominal_year=2011 |GDP_nominal_per_capita=$9,862<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank=63ਵਾਂ |Gini= |Gini_rank= |Gini_year= |Gini_category= |HDI_year=2011 |HDI={{increase}} 0.739<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Tables.pdf|title=HDRO (Human Development Report Office United Nations Development Programme|year=2011|publisher=United Nations|accessdate=ਨਵੰਬਰ 2, 2011}}</ref> |HDI_rank=71ਵਾਂ |HDI_category=<span style="color:#090;">ਉੱਚਾ</span> |currency=ਲਿਬਨਾਨੀ ਪਾਊਂਡ |currency_code=LBP |time_zone=ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀ ਵਕਤ |utc_offset=+2 |time_zone_DST=ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀ ਵਕਤ ਗਰਮੀਆਂ |utc_offset_DST=+3 |drives_on=ਸੱਜੇ |cctld=.lb |calling_code=961 |footnotes=¹</small>ਲਿਬਨਾਨ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 11 ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ "ਅਰਬੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਨੂੰਨ ਫੈਸਲਾ ਲਏਗਾ ਕਿ ਕਦੋਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।" }} '''ਲਿਬਨਾਨ''' ({{lang-ar|لبنان}}), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ '''ਲਿਬਨਾਨੀ ਗਣਰਾਜ''' ({{lang-ar|الجمهورية اللبنانية}} ''ਅਲ-ਜਮਹੂਰੀਆ ਅਲ-ਲਿਬਨਾਨੀਆ''), ਪੂਰਬੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਖੇਤਰ 'ਚ ਸਥਿੱਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਂਦੀਪੀ [[ਏਸ਼ੀਆ]] 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ [[ਸੀਰੀਆ]] ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ [[ਇਜ਼ਰਾਈਲ]] ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਿਬਨਾਨ ਦੀ ਭੂਗੋਲਕ ਸਥਿਤੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ ਦੇ ਬੇਟ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਅੰਤਰ-ਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਚੁਰਾਹੇ ਉੱਤੇ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਹਿਚਾਣ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book| last=McGowen| first=Afaf Sabeh| editor-last=Collelo| editor-first=Thomas| title=Lebanon: A Country Study| chapter=Historical Setting| series=Area Handbook Series| edition=3rd| location=Washington, D.C.| publisher=The Division| publication-date=1989| oclc=18907889| url=http://hdl.loc.gov/loc.gdc/cntrystd.lb| accessdate=24 July 2009}}</ref> == ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ == ਲਿਬਨਾਨ ਨੂੰ ਛੇ ਸੂਬਿਆਂ (''ਮੋਹਾਫ਼ਜ਼ਾਤ'', {{lang-ar|محافظات —}};ਇੱਕ-ਵਚਨ ''ਮੋਹਾਫ਼ਜ਼ਾ'', {{lang-ar|محافظة}}) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਅੱਗੋਂ 25 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ (''ਅਕਦਿਆ''—singular: ''ਕਦਾ'') 'ਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref>USAID Lebanon. [http://lebanon.usaid.gov/(jakkco45gisweaychxvyoq55)/files/activities.aspx "USAID Lebanon—Definitions of Terms used"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070127181225/http://lebanon.usaid.gov/(puyzpfns2okniqfjlcjpftuz)/files/activities.aspx |date=2007-01-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070127181225/http://lebanon.usaid.gov/(puyzpfns2okniqfjlcjpftuz)/files/activities.aspx |date=2007-01-27 }}. Retrieved 17 December 2006.</ref> ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵੀ ਅੱਗੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ: {{Image label begin|image={{{image|Lebanon_districts.png}}}{{!}}link=|width={{{width|360}}}|float={{{float|none}}}}} {{Image label|x=0.48|y=0.10|scale={{{width|360}}}|text='''ਉੱਤਰ'''}} {{Image label small|x=0.69|y=0.14|scale={{{width|360}}}|text=ਅੱਕਰ}} {{Image label small|x=0.608|y=0.243|scale={{{width|360}}}|text=<center>ਮਿਨੀਆ-<br />ਦੱਨੀਆ</center>}} {{Image label small|x=0.535|y=0.295|scale={{{width|360}}}|text=ਜ਼ਘਰਤਾ}} {{Image label small|x=0.46|y=0.315|scale={{{width|360}}}|text=ਕੂਰਾ}} {{Image label small|x=0.44|y=0.175|scale={{{width|360}}}|text=ਤ੍ਰਿਪੋਲੀ}} {{Image label small|x=0.57|y=0.357|scale={{{width|360}}}|text=ਬਸ਼ੱਰੀ}} {{Image label small|x=0.46|y=0.37|scale={{{width|360}}}|text=ਬਤਰੂਨ}} {{Image label|x=0.195|y=0.42|scale={{{width|360}}}|text=<center>'''ਮਾਊਂਟ<br />ਲਿਬਨਾਨ'''</center>}} {{Image label small|x=0.472|y=0.445|scale={{{width|360}}}|text=ਜਬੇਲ}} {{Image label small|x=0.425|y=0.525|scale={{{width|360}}}|text=ਕੇਸਰਵਨ}} {{Image label small|x=0.4|y=0.595|scale={{{width|360}}}|text=ਮਤਨ}} {{Image label|x=0.155|y=0.57|scale={{{width|360}}}|text='''ਬੈਰੂਤ'''}} {{Image label|x=0.297|y=0.59|scale={{{width|360}}}|text=ਬੈਰੂਤ|&#9830;}} {{Image label small|x=0.387|y=0.646|scale={{{width|360}}}|text=ਬਾਬਦਾ}} {{Image label small|x=0.33|y=0.695|scale={{{width|360}}}|text=ਅੱਲੇ}} {{Image label small|x=0.29|y=0.79|scale={{{width|360}}}|text=ਸ਼ੂਫ਼}} {{Image label|x=0.01|y=0.92|scale={{{width|360}}}|text='''ਦੱਖਣ'''}} {{Image label small|x=0.267|y=0.87|scale={{{width|360}}}|text=ਜਜ਼ੀਨ}} {{Image label small|x=0.151|y=0.947|scale={{{width|360}}}|text=ਸਿਦੌਨ}} {{Image label small|x=0.117|y=1.103|scale={{{width|360}}}|text=ਤਾਇਰ}} {{Image label|x=0.88|y=0.57|scale={{{width|360}}}|text='''ਬੱਕਾ'''}} {{Image label small|x=0.78|y=0.26|scale={{{width|360}}}|text=ਹਰਮਲ}} {{Image label small|x=0.7|y=0.49|scale={{{width|360}}}|text=ਬਾਲਬੇਕ}} {{Image label small|x=0.53|y=0.67|scale={{{width|360}}}|text=ਜ਼ਾਹਲੇ}} {{Image label small|x=0.433|y=0.782|scale={{{width|360}}}|text=<center>ਪੱਛਮੀ<br />ਬੱਕਾ</center>}} {{Image label small|x=0.445|y=0.89|scale={{{width|360}}}|text=ਰਸ਼ਾਇਆ}} {{Image label|x=0.38|y=1.12|scale={{{width|360}}}|text='''ਨਬਤੀਆ'''}} {{Image label small|x=0.375|y=1.0|scale={{{width|360}}}|text=ਹਸਬਾਇਆ}} {{Image label small|x=0.203|y=1.01|scale={{{width|360}}}|text=ਨਬਤੀਆ}} {{Image label small|x=0.26|y=1.09|scale={{{width|360}}}|text=ਮਰਜੇਯੂੰ}} {{Image label small|x=0.198|y=1.15|scale={{{width|360}}}|text=<center>ਬਿੰਤ<br />ਜਬੇਲ</center>}} {{Image label end}} * ਬੈਰੂਤ ਸੂਬਾ ** ਬੈਰੂਤ ਸੂਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਬੈਰੂਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ। * ਨਬਤੀਆ ਸੂਬਾ (''ਜਬਲ ਅਮਲ'') ** ਬਿੰਤ ਜਬੇਲ ** ਹਸਬਾਇਆ ** ਮਰਜੇਯੂੰ ** ਨਬਤੀਆ * ਬੱਕਾ ਸੂਬਾ ** ਬਾਲਬੇਕ ** ਹਰਮਲ ** ਰਸ਼ਾਇਆ ** ਪੱਛਮੀ ਬੱਕਾ (''ਅਲ-ਬੱਕਾ ਅਲ-ਘਰਬੀ'') ** ਜ਼ਾਹਲੇ * ਉੱਤਰੀ ਸੂਬਾ (''ਅਲ-ਸ਼ਮਲ'') ** ਅੱਕਰ ** ਬਤਰੂਨ ** ਬਸ਼ੱਰੀ ** ਕੂਰਾ ** ਮਿਨੀਆ-ਦੱਨੀਆ ** ਤ੍ਰਿਪੋਲੀ ** ਜ਼ਘਰਤਾ * ਮਾਊਂਟ ਲਿਬਨਾਨ ਸੂਬਾ (''ਜਬਲ ਲਬਨਨ'') ** ਅੱਲੇ ** ਬਾਬਦਾ ** ਬਿਬਲੋਸ (''ਜਬੇਲ'') ** ਸ਼ੂਫ਼ ** ਕੇਸਰਵਨ ** ਮਤਨ * ਦੱਖਣੀ ਸੂਬਾ (''ਅਲ-ਜਨੂਬ'') ** ਜ਼ਜ਼ੀਨ ** ਸਿਦੌਨ (''ਸੈਦ'') ** ਤਾਇਰ (''ਸੂਰ'') == ਹਵਾਲੇ == {{ਅਧਾਰ}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼]] tazhcxeznqsj9btolq3wbl4bse7taha 0 16540 848005 830765 2026-09-26T09:26:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848005 wikitext text/x-wiki {{ਮਾਰਕਸਵਾਦ}} '''ਮਾਰਕਸਵਾਦ''' ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦਾਂ [[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]] ਅਤੇ [[ਫ੍ਰੈਂਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]] ਨੇ ਰੱਖੀਆਂ ਸਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਸੋਚ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮਾਰਕਸ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ (ਵੇਖੋ ਸਮਾਜਿਕ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ), ਈਸਾਈ ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਰੂਪ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧੀ ਹੈ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਜਮਾਤੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ ਬਦਲਣ ਲਈ ਉਸ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ [[ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਮਾਤੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ]] ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ [[ਜਮਾਤੀ ਸੰਘਰਸ਼]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਮੁੱਖ ਜਮਾਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਇੱਕ ਦੱਬੀ-ਕੁਚਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ [[ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ]] - ਮਾਲ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ [[ਬੁਰਜੂਆਜੀ]], [[ਹਾਕਮ ਜਮਾਤ]] ਜੋ [[ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਾਧਨ]] ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਮੁਨਾਫਾ (ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ)|ਲਾਭ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ [[ਵਾਧੂ ਮੁੱਲ]] ਨੂੰ ਹੜੱਪ ਲੈਣ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਮਾਤੀ ਟਕਰਾਅ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਮਾਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ [[ਉਤਪਾਦਕ ਤਾਕਤਾਂ]] ਵਲੋਂ [[ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ]] ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦਾ ਇੱਕ ਦੌਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਦੀ ਚੇਤਨਾ (ਭਾਵੇਂ ਕਿ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਚੇਤਨਾ]] ਦੀਆਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ) ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਹੋ ਰਹੀ [[ਕਿਰਤ ਦੀ ਅਲਹਿਦਗੀ]] ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਰਜੂਆਜ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਡੂੰਘੇ ਸੰਕਟ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇੱਕ [[ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਇਨਕਲਾਬ]] ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ [[ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਲਕੀ]] ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, [[ਸਮਾਜਵਾਦ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਉਤਪਾਦਨ]] ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਤਪਾਦਨ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਸਮਾਜਵਾਦ ਆਖਰਕਾਰ ਇੱਕ [[ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਮਾਜ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਜਮਾਤ-ਰਹਿਤ, ਰਾਜ-ਰਹਿਤ, [[ਸਾਂਝ ਮਾਲਕੀ]] ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਹੋਵੇਗਾ: "[[ਹਰੇਕ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਉਸਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ]]। ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਜਰਮਨ ਦੇ ਫਿਲਾਸ਼ਫਰ, ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ, ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1818 ਈ. ਨੂੰ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬੋਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਜੇਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚੋਂ ਪੜਦਿਆਂ ਹੀਗਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ। 1839-41 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਦਰਸ਼ਨ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ. ਦਾ ਸ਼ੋਧ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕਸ ਉੱਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਸਰ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸਾਈ ਮੱਤ ਨੂੰ ਅਪਨਾ ਲਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਉੱਚ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਵਿਕਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। 1835 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਟੇਟ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਦੋ ਧੜੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮਾਰਕਸ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀਆਂ ਦਾ ਲੀਡਰ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਗਰੀਬੀ ਬੁਰਜ਼ੁਆ ਜਮਾਤ ਵੱਲੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸਥਿਤੀ ਹੀ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ ਬਦਲਣ ਲਈ ਉਸ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ [[ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਮਾਤੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ]] ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ [[ਜਮਾਤੀ ਸੰਘਰਸ਼]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਮੁੱਖ ਜਮਾਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਇੱਕ ਦੱਬੀ-ਕੁਚਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ [[ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ]] - ਮਾਲ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ [[ਬੁਰਜੂਆਜੀ]], [[ਹਾਕਮ ਜਮਾਤ]] ਜੋ [[ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਾਧਨ]] ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਮੁਨਾਫਾ (ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ)|ਲਾਭ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ [[ਵਾਧੂ ਮੁੱਲ]] ਨੂੰ ਹੜੱਪ ਲੈਣ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਮਾਤੀ ਟਕਰਾਅ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੁਣ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਨਿਸਚਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>{{cite book|last=Wolff and Resnick|first=Richard and Stephen|title=Economics: Marxian versus Neoclassical|url=https://archive.org/details/economicsmarxian00wolf_0|publisher=The Johns Hopkins University Press|date=August 1987|isbn=978-0-8018-3480-6|page=[https://archive.org/details/economicsmarxian00wolf_0/page/130 130]|quote=The German Marxists extended the theory to groups and issues Marx had barely touched. Marxian analyses of the legal system, of the social role of women, of foreign trade, of international rivalries among capitalist nations, and the role of parliamentary democracy in the transition to socialism drew animated debates&nbsp;... Marxian theory (singular) gave way to Marxian theories (plural).}}</ref> 1842 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ‘ਰਲਿਸ ਸਮਾਚਾਰ’ ਨਾਂ ਦੀ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ਵਿੱਚੋਂ ਸਤਾ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦੇ ਹੋਏ ਲੇਖ ਲਿਖਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਫਰੈਂਡਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ। ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਰਿਸ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁਰਜ਼ੁਆ ਜਮਾਤ ਦੇ ਕਰੂਪ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਸਦੀ ਏਂਗਲਜ਼ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੰਦਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਘੋਲ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸੀ।”1 ਮਾਰਕਸ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਕਿ ਆਰਥਿਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਵਰਤਾਰੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ “ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ” ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਫਰੈਡਿਕ ਏਂਗਲਜ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਦਵਾਨ ਪ੍ਰੋਲੋਤਾਰੀ ਜਮਾਤ ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਉ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਬੁਰਜ਼ੁਆ ਜਮਾਤ ਦੇ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਵਾਲੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਕਾਰਨਾਮੇ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕਤਾ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਿਧਾਂਤ ਵਜੋਂ ਸਰਬ-ਪ੍ਰਵਾਨਤਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਾਦ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇਣ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਮਾਏ ਦੀ ਕਾਣੀਵੰਡ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਪਜ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਜਮਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣਾ-ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ। ਕਾਬਜ਼ ਧਿਰ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੇ ਲੁੱਟੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਦਾ ਨਾਹਰਾ ਮਾਰਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਉਹ ਜੁਗਤ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਜਮਾਤੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧਾਂ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਕਸੀ ਵਿਧੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੁਗਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿਚੋਂ ਜਮਾਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਟੈਰੀ ਈਗਲਟਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ: “ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੇਵਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਹਿਤ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਉਸਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਬਹਿਸ਼ਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਬਕੂਨਿਨ ਨੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਬੈਰਕ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਨਗਾਰੇ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਸੌਣ ਗਏ, ਜਾਗਣਗੇ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ। ਇਹ ਇਕੋ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਲਾਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਤਰ ਲੋਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮਾਨਣਗੇ। ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੇ ਖਾਤਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਯੂਰਪੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਧੇਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਮਝਣਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਬੁਰਜ਼ੁਆ ਜਾਂ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਲੋਤਾਰੀ ਜਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੀ ਵੰਡ ਭਲੀਭਾਂਤ ਸਮਝ ਆਉਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਜਮਾਤ ਰਹਿਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਹੜੀ ਸਮਝ ਕੇ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਸਮਾਜਕ ਵਰਤਾਰਾ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਕਿਵੇਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਜਮਾਤ ਰਹਿਤ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨਾ ਸਹਿ ਸਕਣਯੋਗ ਆਰਥਿਕ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਇਨਕਲਾਬ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਆਈ ਲੈਨਿਨ ਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨੂੰ ਵਿਵਹਾਰਿਕਕ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਅਮੀਰ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਸਗੋਂ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਪਰਖ ਕੇ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਐਡਮੰਡ ਹਰਸਲ, ਮਾਰਵਿਨ ਹੈਡਗਰ ਅਤੇ ਸਿਗਮਨ ਫਰਾਇਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਆਈਆਂ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਫਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਅਤੇ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਫਲਸਫੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਡੇਵਿਡ ਹੀਗਲ, ਜੋਹਨ ਫਿੱਚ, ਈਮਾਨੂਏਲ ਕਾਂਤ, ਐਡਮ ਸਮਿਥ, ਡੇਵਿਡ ਰਿਕਾਰਡੋ ਅਤੇ ਜੋਹਨ ਸਟੂਆਰਟ ਮਿਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਇਸਨੂੰ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਆਨ ਉੱਪਰ ਅਸੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਆਏ ਕਿ ਮਾਰਕਸ ਦਾ ਸਮਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਬਦਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜ ਵੀ ਬਣਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭੂਤਕਾਲ ਨੂੰ ਸਮਝਕੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁਝ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੱਟੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਸੰਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸੰਬੰਧੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਂਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਨਾਦਿ ਅਤੇ ਅਭਿਨਾਸੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ, ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕਿਸੇ ਪਰਾ-ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਮੂਲੋਂ ਅਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਅਨਾਦਿ ਅਤੇ ਅਭਿਨਾਸੀ ਸਮਝਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਨਾ ਹੀ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾਮਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਦੁਜੈਲੀ ਭਾਵ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦੌਰ ਦੀ ਉਪਜ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ। ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਅਤਿਅੰਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਆਕਾਰ, ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਉਪਜ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।”3 ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮੂਲ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਪੱਖ ਭਾਵ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਜਾਣੇ ਜਾ ਸਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੰਤਨ ਜਿਸਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਇਉਂ ਇਸਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਣੇ ਜਾ ਸਕਣਯੋਗ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਡਾਇਲੈਕਟੀਕਲ ਮਟੀਰੀਲਿਜ਼ਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਰਕਸ ਦੀ Theory of History ਦਵੰਦਆਤਮਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮਾਰਕਸ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮਾਜ ਕਿਵੇਂ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ Historical Materilism ਜਾਂ Materilism Conception of History ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਨੇ ਦੋ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕੋ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ (Ideolism) ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦ (Materilism) ਹੈ। ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਫਿਰ ਪਦਾਰਥ ਦਾ। ਇਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਅਸਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ GWF Hegal ਹਨ। ਪਰ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਲਟ ਹੈ। ਇਹ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਹੋਂਦ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਾਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਚਾਰ ਆਏ। ਇਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚਿੰਤਕ ਹਨ। ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਵੰਦਵਾਦ ਬਾਰੇ ਜਾਨਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਧਾਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦਵੰਦਵਾਦ ਬਦਲਾਵ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਇੱਕੋ ਥਿਊਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਵੀ ਬਦਲਾਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜੀ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਾਕਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਬਦਲਾ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਹੀ ਮਾਰਕਸ ਦਾ ਦਵੰਦਆਤਮਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਹੀਗਲ ਤੋਂ ਲਿਆ ਹੈ। ਦਵੰਦਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੀਗਲ ਨੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪਦਾਰਥ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਜੋ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਚਲਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਮਾਨਵ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਰਾ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਨੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮਾਨਯ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਹਰਮੁੱਖੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕਰਕੇ, ਸਮਾਜ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਹੋਂਦ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰ, ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਮੂਹ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਰਥਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਫੈਸਲਾਕਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣਦਿਆਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਮੂਲ ਸੰਕਲਪ “ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰ” ਦੀ ਨੀਂਹ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਆਧਾਰਸ਼ਿਲਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਵਸਤੂ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਿਯਮ ਹਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਹੋਂਦ, ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ, ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਢੰਗ, ਆਧਾਰ, ਉਪਰਲੀ ਬਣਤਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਨਤੀ ਆਦਿ ਸੰਕਲਪ, ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਕਲਪ ਹਨ। ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਉਂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਮਨੁੱਖਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਜਿਹੜੇ ਸਬੰਧ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦੌਰ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਉਪਰ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਾਹਤ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਰੂਪ ਇਖਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਵਿਕਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਸਥਿਰ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਕੇਵਲ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਗੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਦੋਂ ਅਜਿਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦਾ ਦੌਰ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰੀ (ਜੋ ਆਪਣਾ ਵੇਲਾ ਵਿਹਾ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ) ਉਤਪਾਦਨ ਦੋ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਨਿਖੇਧ ਕਰਕੇ (ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ) ਆਪ ਵੀ ਉਚੇਰੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰ ਲਈ ਰਾਹ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਰਮੌਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀ ਇਹ ਸਥਾਪਨਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਣ ਅਤੇ ਨਿਰਪੇਖ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਪਰ ਚਲਦਿਆਂ ਪੂਰਣਤਾ ਵੱਲ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨਕਲਾਬੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਇਸ ਲੋੜ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਰਗਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਰਿਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਡਾਇਲੈਕਟਿਕਸ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲੱਭਤ ਦਾ ਸਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਰਸ਼ਨ ਆਪਣੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੂਲ-ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਲੋੜ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਲੋੜ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਦਮ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੁਰ ਸਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ। ਇਤਲਾਵੀ ਚਿੰਤਕ Gramsci ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਇਉਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ- “ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਰਿਪੂਰਣ ਅਤੇ ਲੋੜ ਸਮਝਦਿਆਂ, ਕਦੇ ਵੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰਪੇਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ ਨੂੰ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੋ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮਾਜਿਕ ਗਰੁੱਪ ਦੀਆਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਅਨੁਕੂਲ ਢਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਸਮਾਜਿਕ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।” ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਪਰ ਵੀ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹਿਚਕਚਾਹਟ ਦੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ==ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਤੱਤ== ===ਪਦਾਰਥ=== ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਜਗਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਵਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸਾਂਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਮੂਲ ਅਧਾਰ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਪਦਾਰਥ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਯਥਾਰਥ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਮਨੁਖੀ ਚੇਤਨਤਾ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁਖੀ ਚੇਤਨਾ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਦਾਰਥ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਕਲਪ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕੇ ਪਦਾਰਥ ਖੜੋਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਗਤੀਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ===ਚੇਤਨਾ=== ਚੇਤਨਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਉਪਜ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋਂਦ, ਪਦਾਰਥ ਭਾਵ ਮਨੁਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਸਿਫਤ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਮੁੱਚੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਸਿਫਤ ਹੈ।ਚੇਤਨਾ ਭਾਵੇਂ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਇਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ| ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾ ਕੇਵਲ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਜਦੀ ਵੀ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *[[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]] * [[ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]] * [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] *[[ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ]] *[[ਵਿਰੋਧਵਿਕਾਸ]] *[[ਸ਼ਰੀਪਾਦ ਅਮ੍ਰਿਤ ਡਾਂਗੇ]] *[[ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ]] *[[ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] *[[ਐਨਟੋਨੀਓ ਗਰਾਮਸ਼ੀ]] == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == === ਆਮ ਸਰੋਤ === * [http://www.scribd.com/doc/54139623/%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A6-%E0%A4%86%E0%A4%B2%E0%A5%8B%E0%A4%9A%E0%A4%A8%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%82 मार्क्‍सवाद: आलोचना के विन्‍दु] * [http://www.taptilok.com/pages/details.php?detail_sl_no=603&cat_sl_no=9 भारतीयता और मार्क्सवाद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090124052516/http://taptilok.com/pages/details.php?detail_sl_no=603&cat_sl_no=9 |date=2009-01-24 }} - डॉ. सरला अग्रवाल (ताप्तीलोक) * [http://www.marxisteconomics.com/ Marxist Economics Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090825153926/http://www.marxisteconomics.com/ |date=2009-08-25 }} * [http://www.marxists.org/ Marxists Internet Archive] * [http://www.marxmail.org/ Marxmail.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090815180358/http://www.marxmail.org/ |date=2009-08-15 }} * [http://www.marxismfaq.co.uk A Marxism FAQ - under construction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011171453/http://marxismfaq.co.uk/ |date=2007-10-11 }} * [http://www.anu.edu.au/polsci/marx/ Marxism Page] * [http://marxmyths.org/ Marx Myths & Legends] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140427181835/http://marxmyths.org/ |date=2014-04-27 }} * [http://www.ucl.ac.uk/philosophy/LPSG/Marx.htm London Philosophy Study Guide on Marxism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090131225927/http://www.ucl.ac.uk/philosophy/LPSG/Marx.htm |date=2009-01-31 }} (offers many suggestions on what to read, depending on the student's familiarity with the subject) * [http://www.marxist.com/rircontents-5.htm Reason in Revolt: Marxism and Modern Science By Alan Woods and Ted Grant] * [http://libcom.org/library/marxism Libertarian Communist Library Marxism archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090815101152/http://libcom.org/library/marxism |date=2009-08-15 }} * [http://www.marxist.com In Defense of Marxism] (website of [[International Marxist Tendency]], a [[Trotskyist]] organization) * [http://www.marxist.net/ Marxist.net] Marxist Resources from the [[Committee for a Workers' International]] (a Trotskyist organization) * [http://www.newyouth.com/archives/theory/marxismfaq.asp Marxism FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090316171212/http://www.newyouth.com/archives/theory/marxismfaq.asp |date=2009-03-16 }} at the website of [[Youth for International Socialism]] (a Trotskyist organization) === ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖ === * [http://www.dougdowd.org/NewFiles/articles/lebowitzhi.html Introductory article by Michael A. Lebowitz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090218151908/http://dougdowd.org/NewFiles/articles/lebowitzhi.html |date=2009-02-18 }} * [http://cepa.newschool.edu/het/schools/marxian.htm History of Economic Thought: Marxian School] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512083757/http://cepa.newschool.edu/het/schools/marxian.htm |date=2008-05-12 }} * [http://cepa.newschool.edu/het/schools/neomarx.htm Modern Variants of Marxian political economy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080429202643/http://cepa.newschool.edu/het/schools/neomarx.htm |date=2008-04-29 }} === ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਸ === * [http://wsws.org/ World Socialist Web Site] * [http://progressivelabor.890m.com/ Progressive Labor Party (United States)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128101227/http://progressivelabor.890m.com/ |date=2012-01-28 }} * [http://www.cpim.org CPI(M) Website] * [http://www.marxist.com/ In Defence of Marxism] website of the International Marxist Tendency * [http://www.fifthinternational.org/ League for the Fifth International] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090629035734/http://www.fifthinternational.org/ |date=2009-06-29 }} Website the League for the Fifth International * [http://www.mrzine.org MRZine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140823110615/http://www.mrzine.org/ |date=2014-08-23 }} a project of the Monthly Review Foundation * [http://www.pathfinderpress.com Pathfinder Press] online Marxist bookstore * [http://www.rethinkingmarxism.org Rethinking Marxism] a journal of economics, society, and culture * Bonilla, Fernando. Marx´s approach to Development. http://www.orbitfiles.com/download/id3633731164.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220151151/http://www.orbitfiles.com/download/id3633731164.html |date=2009-02-20 }} * [http://www.socialistproject.ca Socialist Project] issues, events, theory, and debate * [http://www.solidarityeconomy.net/ Solidarity Economy] Marxist theory, analysis, and debate === ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇ === * [http://www.zmag.org/debateiso.htm Debating Marxism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729042420/http://www.zmag.org/debateiso.htm |date=2009-07-29 }} Michael Albert (ParEcon) vs. Alan Maass (Marxism) * [http://www.anti-caste.org/marx-and-engels-on-india-and-the-colonial-question.html ''Marx and Engels on India and colonialism''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090821140512/http://www.anti-caste.org/marx-and-engels-on-india-and-the-colonial-question.html |date=2009-08-21 }} and [https://web.archive.org/web/20150622160910/http://www.anti-caste.org/ ''Marx on caste and the village community''] from [http://www.anti-caste.org/ anti-caste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422140533/http://www.anti-caste.org/ |date=2006-04-22 }} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਧਾਂਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅੰਦੋਲਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੇ ਸਫ਼ੇ]] pvni8s2d13f0ab4lvyqtsvgfn9j77gx 0 16541 847910 823878 2026-09-25T23:57:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847910 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Waterberg Nashorn1.jpg|250px|thumbnail|right|[[ਨਾਮੀਬੀਆ]] ਵਿੱਚ ਗੈਂਡਾ]] [[File:White rhinos (female and young).webm|thumb|ਗੈਂਡਾ]] '''ਗੈਂਡਾ''' (ਰਾਈਨੇਸੌਰਸ /raɪˈnɒsərəs/) ਇੱਕ ਜਾਨਵਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਪੰਜ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=EoM>{{cite book| editor=Macdonald, D.|author= Owen-Smith, Norman| year=1984| title= The Encyclopedia of Mammals| url=https://archive.org/details/encyclopediaofma00mals_0| publisher=Facts on File| location=New York| pages= [https://archive.org/details/encyclopediaofma00mals_0/page/490 490]–495|isbn= 0-87196-871-1}}</ref> == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.rhinoresourcecenter.com/species/ Rhino Species] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090717102057/http://www.rhinoresourcecenter.com/species/ |date=2009-07-17 }} & [https://web.archive.org/web/20170711150112/http://www.rhinoresourcecenter.com/images/all/added/desc/1.php Rhino।mages] page on the [http://www.rhinoresourcecenter.com/ Rhino Resource Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711150112/http://www.rhinoresourcecenter.com/ |date=2017-07-11 }} * [http://www.rhinos-irf.org।nternational Rhino Foundation]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.wildlifedirect.org/olpejetarhinos The Ol Pejeta Conservancy, Kenya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016144923/http://wildlifedirect.org/olpejetarhinos/ |date=2007-10-16 }} * [http://www.sosrhino.org/ SOS Rhino] * [http://www.savetherhino.org/ Save the Rhino] * [http://www.savefoundation.org.au/ The SAVE FOUNDATION of Australia] * [http://www.panda.org/about_wwf/what_we_do/species/our_solutions/endangered_species/rhinoceros/index.cfm Rhinoceros entry] on [[World Wide Fund for Nature]] website. * [http://www.sa-venues.com/wildlife/wildlife_rhino.htm Rhino photographs and information] * [http://www.environmental-education-games.com/rhino.html The Rhino Game by Environmental Education Games] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091023075006/http://www.environmental-education-games.com/rhino.html |date=2009-10-23 }} {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Rhinocerotidae|ਗੈਂਡਾ}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} lkzyojxr2sehivbc84w1u945qt4mwvb 0 16545 847834 739147 2026-09-25T17:13:33Z Nitesh Gill 8973 847834 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = | native_name = | native_name_lang = pa | other_name = | nickname = | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map =।ndia Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption =ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 30.612054 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 75.246336 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ਰਾਜ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = [[Taluka]]s | parts = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਗੁਰਮੁਖੀ|ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ)]] | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal।ndex Number|PIN]] | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 =ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = [[ਮੋਗਾ]] | website = {{URL|www.ajitwal.com}} | footnotes = }} '''ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ]] (ਭਾਰਤ) ਦੇ [[ਮੋਗਾ]] ਜਿਲੇ ਦੀ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ [[ਪੱਤੋ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ]] ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ [[ਖੋਟੇ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਸਤੀਆਂ == * '''ਸਵ. ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ''' - ਪਿਤਾ ਸ. ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ, ਗੋਤ ਬੈਂਸ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। * '''ਸਵ. ਕਾਮਰੇਡ ਹਜੂਰਾ ਸਿੰਘ''' - ਪਿਤਾ ਸ. ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ, ਗੋਤ ਬੈਂਸ। ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] mizsc9gwpzxgc00sti8bbm32nsww270 847841 847834 2026-09-25T17:24:03Z Nitesh Gill 8973 847841 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = | native_name = | native_name_lang = pa | other_name = | nickname = | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map =।ndia Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption =ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 30.612054 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 75.246336 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ਰਾਜ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = [[Taluka]]s | parts = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਗੁਰਮੁਖੀ|ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ)]] | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal।ndex Number|PIN]] | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 =ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = [[ਮੋਗਾ]] | website = {{URL|www.ajitwal.com}} | footnotes = }} '''ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ]] (ਭਾਰਤ) ਦੇ [[ਮੋਗਾ]] ਜਿਲੇ ਦੀ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] gkrb5vd61ae1hmk4upe6x9swlf3h6xn 847842 847841 2026-09-25T17:25:03Z Nitesh Gill 8973 847842 wikitext text/x-wiki {{ਬੇਹਵਾਲਾ|}} {{Infobox settlement | name = | native_name = | native_name_lang = pa | other_name = | nickname = | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map =।ndia Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption =ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 30.612054 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 75.246336 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ਰਾਜ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = [[Taluka]]s | parts = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਗੁਰਮੁਖੀ|ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ)]] | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal।ndex Number|PIN]] | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 =ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = [[ਮੋਗਾ]] | website = {{URL|www.ajitwal.com}} | footnotes = }} '''ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ]] (ਭਾਰਤ) ਦੇ [[ਮੋਗਾ]] ਜਿਲੇ ਦੀ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 5n3fsb4p23z5x6jw60bcipqwbe51bqs 0 16844 847920 532547 2026-09-26T01:49:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847920 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | image = James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 restored.jpg | caption = ਜੇਮਜ਼ ਜੋਆਇਸ 1915 ਵਿੱਚ <br>'''ਪੂਰਾ ਨਾਮ: ਜੇਮਜ਼ ਔਗਸਤੀਨ ਐਲੋਇਸੀਅਸ ਜੋਆਇਸ''' | birth_name = | birth_date = {{birth date|df=yes|1882|2|2}} | birth_place = [[ਡਬਲਿਨ]], [[ਆਇਰਲੈਂਡ]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1941|1|13|1882|2|2}} | death_place = [[ਜਿਊਰਿਚ]], | Occupation = | nationality = ਆਇਰਸ਼ | movement = ਐਂਗਲੋ ਮਾਡਰਨਿਜਮ | Influences = | signature = James Joyce signature.svg | website = http://www.jamesjoyce.ie/ }} '''ਜੇਮਜ਼ ਔਗਸਤੀਨ ਐਲੋਇਸੀਅਸ ਜੋਆਇਸ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: James Augustine Aloysius Joyce; 2 ਫਰਵਰੀ 1882 – 13 ਜਨਵਰੀ 1941) ਇੱਕ [[ਆਇਰਲੈਂਡ|ਆਇਰਿਸ਼]] [[ਨਾਵਲਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਕਵੀ]] ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਨਾਵਲ [[ਯੂਲੀਸੱਸ (ਨਾਵਲ)]] ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ== [[File:James Joyce birth and baptismal certificate.jpg|thumb|ਜੋਆਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਪਤਿਸਮਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ]] ਜੋਆਇਸ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਫਰਵਰੀ 1882 ਨੂੰ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ 41 ਬ੍ਰਾਈਟਨ ਸਕੁਏਰ, [[ਰਥਗਰ]], [[ਡਬਲਿਨ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/what-does-joyce-mean-to-you-1.678911|title=What does Joyce mean to you?|first=Rosita|last=Bol|website=The Irish Times|accessdate=17 December 2018}}</ref> ਜੌਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ [[ਜੌਹਨ ਸਟੈਨਿਸਲਾਸ ਜੋਇਸ]] ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਮੈਰੀ ਜੇਨ "ਮੇਯ" ਮੁਰੇ ਸੀ। ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹੇ 10 ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ; ਦੋ ਦੀ [[ਟਾਈਫਾਈਡ]] ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜੇਮਜ਼ ਨੂੰ 5 ਫਰਵਰੀ 1882 ਨੂੰ ਨੇੜਲੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼ ਚਰਚ ਵਿੱਚ [[ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ]] ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜੋਆਇਸ ਦੇ ਧਰਮ-ਮਾਪੇ, ਫਿਲਿਪ ਅਤੇ ਏਲੇਨ ਮੈਕਕੈਨ ਸਨ। ਜੌਹਨ ਸਟੈਨਿਸਲਾਸ ਜੋਇਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਫਰਮੌਏ]] ਤੋਂ [[ਕਾਉਂਟੀ ਕਾੱਰਕ]] ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਨਮਕ ਅਤੇ ਚੂਨਾ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੀ। ਜੋਇਸ ਦੇ ਨਾਨਾ, ਜੇਮਜ਼ ਔਗਸਟੀਨ ਜੋਇਸ ਨੇ, ਇੱਕ ਕਾਰਕ ਐਲਡਰਮੈਨ (ਕੌਂਸਲਰ), ਜੋਨ ਓਕਨੈਲ ਦੀ ਧੀ, ਐਲਨ ਓਕਨੈਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੋਨ ਓਕਨੈਲ ਕਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਐਲਨ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਡੈਨੀਅਲ ਓ'ਕਨੈਲ]], "ਦਿ ਲਿਬਰੇਟਰ" ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>Jackson, John Wyse; Costello, Peter (July 1998). "John Stanislaus Joyce: the voluminous life and genius of James Joyce's father"</ref> The Joyce family's purported ancestor, [[Seán Mór Seoighe]] (fl. 1680) was a stonemason from [[Connemara]].<ref name="seoige">{{cite news |url=https://archive.org/details/johnstanislausjo00jack |title=John Stanislaus Joyce: the voluminous life and genius of James Joyce's father |last=Jackson |first=John Wyse |authorlink= |last2=Costello |first2=Peter |authorlink2=Peter Costello (author) |date=July 1998 |work=excerpt appearing in [[The New York Times]] |publisher=St. Martin's Press |location=New York |at=ch.1 "Ancestral Joyces" |format=book excerpt |isbn=978-0-312-18599-2 |oclc=38354272 |accessdate=25 September 2012 |quote=To find the missing link in the chain it is necessary to turn south to County Kerry. Some time about 1680, William FitzMaurice, 19th of the Lords of Kerry ... required a new steward for the household at his family seat at Lixnaw on the Brick river, a few miles south-west of [[Listowel]] in the Barony of Clanmaurice in North Kerry. He found Seán Mór Seoighe (Big John Joyce) ... Seán Mór Seoige came from Connemara, most likely from in or near the Irish-speaking Joyce Country itself, in that wild area south of Westport, County Mayo.}}</ref> [[File:James Joyce age six, 1888.jpg|thumb|left|upright|ਜੋਆਇਸਜ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, 1888]] 1887 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ [[ਡਬਲਿਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]] ਨੇ ਰੇਟ ਕੁਲੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਫੈਸ਼ਨੇਬਲ ਕਸਬੇ [[ਬਰੇ, ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਕਲੋ|ਬਰੇ]] ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ,ਜੋ ਡਬਲਿਨ ਤੋਂ 12 ਮੀਲ ਦੂਰ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਜੌਇਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਭਰ ਲਈ [[ਸਾਈਨੋਫੋਬੀਆ]] (ਕੁੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰਨ ਦਾ ਮਨੋਰੋਗ) ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ [[ਐਸਟਰਾਫੋਬੀਆ]] (ਬਿਜਲੀ-ਤੂਫ਼ਾਨ ਤੋਂ ਡਰਨ ਦਾ ਮਨੋਰੋਗ) ਤੋਂ ਵੀ ਪੀੜਤ ਸੀ; ਇੱਕ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਆਂਟ ਨੇ ਬਿਜਲਈ-ਤੂਫ਼ਾਨ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।<ref>"'Why are you so afraid of thunder?' asked [Arthur] Power, 'your children don't mind it.' 'Ah,' said Joyce contemptuously, 'they have no religion.' Joyce's fears were part of his identity, and he had no wish, even if he had had the power, to slough any of them off." (Ellmann (1982), p. 514, citing Power, ''From an Old Waterford House'' (London, n.d.), p. 71</ref> 1891 ਵਿੱਚ ਜੋਆਇਸ ਨੇ [[ਚਾਰਲਸ ਸਟੀਵਰਟ ਪਾਰਨੇਲ]] ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ, [[ਆਇਰਿਸ਼ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਪਾਰਟੀ|ਆਇਰਿਸ਼ ਹੋਮ ਰੂਲ ਪਾਰਟੀ]] ਅਤੇ [[ਲਿਬਰਲ ਪਾਰਟੀ (ਯੂਕੇ)|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਿਬਰਲ ਪਾਰਟੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪਾਰਨੇਲ ਦੇ ਇਲਾਜ ਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭੂਮੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਆਇਰਲੈਂਡ ਲਈ ਨਿਯਮ. ਆਇਰਿਸ਼ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਪਾਰਨੇਲ ਨੂੰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਦੇਸ਼ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ [[ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ (ਯੂ. ਕੇ.|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ]] ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਵੈਟੀਕਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਜੋਆਇਸ 'ਤੇ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਿਆ।<ref>In Search of Ireland's Heroes: [[Carmel McCaffrey]] pp. 279–86</ref> ਬਜ਼ੁਰਗ ਜੋਇਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਛਾਪੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ [[ਵੈਟੀਕਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]] ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਨਵੰਬਰ ਵਿਚ, ਜੌਨ ਜੋਆਇਸ ''[[ਸਟੱਬਜ਼ 'ਗਜ਼ਟ]]''(ਦਿਵਾਲੀਆਪਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ) ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1893 ਵਿਚ, ਜੌਨ ਜੋਆਇਸ ਨੂੰ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲਾ ਕੇ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਪੀਣ ਦੀ ਆਦਤ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਗੜਬੜ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨ ਸਨ।<ref>Ellmann (1982), pp. 32–34.</ref> ਜੋਆਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਯਿਸੂ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲਤੋਂ 1888 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ 1892 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਛੱਡਣੀ ਪਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਜੋਆਇਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਿਰ ਉੱਤਰੀ ਰਿਚਮੰਡ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਡਬਲਿਨ ਵਿਖੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਓ'ਕਾੱਨਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਇਰ ਉਸ ਨੂੰ 1893 ਵਿੱਚ ਇਸਾਈਆਂ ਦੇ ਡਬਲਿਨ ਸਕੂਲ, ਬੈਲਵੇਡਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਦਰੀ, ਜੌਨ ਕੌਮੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਬੱਬ ਬਣਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ। ਪਾਦਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋਆਇਸ ਦੀ ਕਾਲਜ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>James Joyce: Richard Ellmann 1982 pp. 54–55</ref> 1895 ਵਿੱਚ 13 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੋਆਇਸ ਨੂੰ ਬੈਲਵਡੇਅਰ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ 'ਸੋਡੈਲਿਟੀ ਆਫ਼ ਆਵਰ ਲੇਡੀ' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਚੁਣ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.themodernword.com/joyce/joyce_chronology.html |title=Themodernworld.com |access-date=2019-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622062917/http://www.themodernword.com/Joyce/joyce_chronology.html |archive-date=2011-06-22 |url-status=dead}} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110622062917/http://www.themodernword.com/Joyce/joyce_chronology.html |date=22 June 2011 }}</ref> ਥੌਮਸ ਐਕਿਨਸ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੇ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਤਕੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।<ref>Ellmann (1982), pp. 60, 190, 340, 342; Cf. [[Portrait of the Artist as a Young Man]], Wordsworth 1992, Intro. & Notes J. Belanger, 2001, 136, n. 309: "''Synopsis Philosophiae ad mentem D. Thomae''. This appears to be a reference to ''Elementa Philosophiae ad mentem D. Thomae'', a selection of Thomas Aquinas's writings edited and published by G.M. Mancini, Professor of Theology at the [[Pontifical University of Saint Thomas Aquinas|Pontifical University of Saint Thomas Aquinas, ''Angelicum'']] in Rome (see ''The Irish Ecclesiastical Record'', Vol V, Year 32, No. 378, June 1899, [https://books.google.com/books?id=fpYvAAAAYAAJ&pg=PA570 p. 570]</ref> ==ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਯੂਲੀਸਸ=== {{Main|ਯੂਲੀਸਸ (ਨਾਵਲ)}} [[File:Joyce - Dubliners, 1914 - 3690390 F.jpg|thumb|upright|left|''Dubliners'', 1914]] ===ਏ ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਦੀ ਦ ਆਰਟਿਸਟ ਐਜ ਏ ਯੰਗਮੈਨ=== {{Main|ਏ ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਦੀ ਦ ਆਰਟਿਸਟ ਐਜ ਏ ਯੰਗਮੈਨ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਇਰਿਸ਼ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1882]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1941]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਇਰਿਸ਼ ਕਵੀ]] 6nm5xumi5yc4mn054v3s1hw0lspk1ed 0 16936 847918 847089 2026-09-26T01:47:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847918 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਜੇ. ਕੇ. ਰੋਲਿੰਗ | honorific_suffix = | image = J. K. Rowling 2010.jpg | caption = 2010 ਵਿੱਚ [[ਵਾਈਟ ਹਾਊਸ]] ਵਿਖੇ ਰੋਲਿੰਗ | birth_name = ਜੋਏਨ ਰੋਲਿੰਗ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1965|7|31}} | birth_place = [[ਯੇਟ]], ਗਲੋਸਟਰਸ਼ਾਇਰ, ਇੰਗਲੈਂਡ | pseudonym = {{unbulleted list|ਜੇ. ਕੇ. ਰੋਲਿੰਗ|ਰਾਬਰਟ ਗੈਲਬ੍ਰੈਥ}} | occupation = {{hlist|ਲੇਖਕ|ਪਰਉਪਕਾਰੀ}} | alma_mater = {{ubl|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਐਕਸੀਟਰ|ਮੋਰੇ ਹਾਊਸ{{efn|name=Moray}}}} | period = ਸਮਕਾਲੀ | years_active = 1997–ਵਰਤਮਾਨ | genres = {{hlist|ਕਲਪਨਾ|ਡਰਾਮਾ|ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਗ ਗਲਪ|ਅਪਰਾਧ ਗਲਪ}} | subject = | movement = | spouse = {{unbulleted list|{{marriage|ਜਾਰਜ ਅਰਾਂਤੇਸ|1992|1995|end=divorced}}|{{marriage|ਨੀਲ ਮਰੇ|26 December 2001}}}} | children = 3 | relatives = | website = {{URL|jkrowling.com}} | signature = }} '''ਜੋਨ "ਜੋ" ਰਾਓਲਿੰਗ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Joanne "Jo" Rowling; ਜਨਮ 31 ਜੁਲਾਈ 1965) ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ [[ਨਾਵਲਕਾਰ|ਨਾਵਲਕਾਰਾ]] ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ [[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ]] ਲੜੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 31 ਜੁਲਾਈ, 1965 ਨੂੰ ਜਨਮੀ ਜੇ. ਕੇ. ਰਾਓਲਿੰਗ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ 'ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ' ਲੜੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਣ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਪਤੀ ਨਾਲ ਤਲਾਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਾਂ ਸੀ। ਜਿਸ ਉਪਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ 12 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਹੀ ਰਿਕਾਰਡ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਓਲਿੰਗ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਜਿਹੀ ਇਨਸਾਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਣ ਨਾਲ ਅਰਬਪਤੀ ਬਣੀ<ref>https://www.cnbc.com/2015/07/31/the-worlds-first-billionaire-author-is-cashing-in.html|archivedate=31{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} July 2015|</ref> ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਅਜਿਹੀ ਇਨਸਾਨ ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦਾਨ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਅਰਬਪਤੀ ਤੋਂ ਕਰੋੜਪਤੀ ਬਣੀ। ਰਾਓਲਿੰਗ ਦਾ ਜਨਮ ਯੇਟ, ਗਲੋਸਟਰਸ਼ਾਇਰ, [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਖੇ 31 ਜੁਲਾਈ, 1965 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਖੋਜਕਾਰ ਅਤੇ ਅਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਦੁਭਾਸ਼ੀ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਮੈਨਚੇਸ੍ਟਰ ਤੋਂ ਲੰਡਨ ਦੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਤੇ ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਬਾਰੇ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ‘’’ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦ ਫਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸਟੋਨ’’’ 1997 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਅੱਗੇ ਛੇ ਭਾਗ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖਰੀ ਭਾਗ, ‘’’ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦ ਡੈਥਲੀ ਹੌਲੋਜ਼’’’ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਲਗ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਚਾਰ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ:- • ‘’ਦੀ ਕੈਜ਼ੂਅਲ ਵਕੈਂਸੀ’’ (2012) • ‘’ਦੀ ਕੁਕੂ’ਜ਼ ਕਾਲਿੰਗ’’ (2013) • ‘’ਦੀ ਸਿਲਕਵਰਮ’’ (2014) • ‘’ਕਰੀਅਰ ਆਫ਼ ਈਵਲ’’ (2015)<ref>{{cite news|last=Flood|first=Alison|title=J.K. Rowling to publish second novel as Robert Galbraith|url=https://www.theguardian.com/books/2014/feb/17/jk-rowling-second-novel-robert-galbraith|accessdate=29 April 2014|newspaper=The Guardian|date=17 February 2014|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140612121345/http://www.theguardian.com/books/2014/feb/17/jk-rowling-second-novel-robert-galbraith|archivedate=1 October 2012|df=dmy-all}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ== ਰਾਓਲਿੰਗ ਦਾ ਜਨਮ 31 ਜੁਲਾਈ, 1965 ਨੂੰ ਯੇਟ, ਗਲੋਸਟਰਸ਼ਾਇਰ, [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਜੇਮਸ ਰਾਓਲਿੰਗ ਇੱਕ ਰੋਲਸ-ਰੌਇਸ ਹਵਾਈ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ<ref>https://www.newyorker.com/magazine/2012/10/01/mugglemarch|archivedate=12{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} June 2014|</ref> ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਐਨੇ ਰਾਓਲਿੰਗ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨ ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਡਿਆਨੇ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਓਲਿੰਗ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੰਟਰਬਰਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਉਲਿੰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਬੜੀ ਨਾਖੁਸ਼ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਰਾਉਲਿੰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰਮਾਇਨੀ ਗ੍ਰੇਂਜਰ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਉਸਦੀ ਖੁਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਰਾਉਲਿੰਗ ਨੇ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਦੇ ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਐਲਬਸ ਡੰਬਲਡੋਰ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ,ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦੇ ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਐਲਫਰੈਡ ਡੂਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ '''ਵਿਵੇਡਨ ਸਕੂਲ ਐਂਡ ਕਾਲਜ''' ਵਿੱਚੋਂ ਕੀਤੀ<ref>http://herocomplex.latimes.com/movies/jk-rowling-turns-45-saturday-here-are-10-magical-facts-about-the-harry-potter-author/|archivedate=July 31, 2010|</ref>, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। 1982 ਵਿੱਚ, ਰਾਓਲਿੰਗ ਨੇ [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ '''ਐਕਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''' ਤੋਂ ਫਰੈਂਚ ਅਤੇ ਕਲਾਸਿਕ ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ]] ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1990 ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਪੁਰਤਗਾਲ ਚਲੀ ਗਈ।<ref>https://www.biography.com/people/jk-rowling-40998|accessdate=May{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 19, 2018|</ref> ==ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਤਲਾਕ== ਪੁਰਤਗਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਓਲਿੰਗ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜੋਰਜ ਅਰਾਨਟੇਸ ਨਾਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 16 ਅਕਤੂਬਰ, 1992 ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਧੀ, ਜੈਸਿਕਾ (1993) ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਰਾਓਲਿੰਗ ਅਤੇ ਜੋਰਜ ਨੇ 17 ਨਵੰਬਰ, 1993 ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ। ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਓਲਿੰਗ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਰਾਉਲਿੰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਸਫਲ ਸਮਝਣ ਲੱਗੀ<ref>https://www.ted.com/talks/jk_rowling_the_fringe_benefits_of_failure|accessdate=June{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 2008|</ref>, ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਾਂ ਸੀ ਜਿਸ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਲਿਖਣ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਪਾਈ। ==ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ== 1995 ਵਿੱਚ, ਰਾਉਲਿੰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ‘’’ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦ ਫਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸਟੋਨ’’’ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ<ref>https://www.telegraph.co.uk/culture/books/booknews/9564894/JK-Rowling-10-facts-about-the-writer.html|accessdate=27 Sep 2012|</ref>। ਆਖਿਰ ਜੂਨ 1997 ਵਿੱਚ, ਬਲੂਮਸ਼ਬਰੀ ਪਬਲਿਕੇਸ਼ਨ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਧੜੱਲੇ ਨਾਲ ਵਿਕੀ। ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ '''ਨੈਸਲੇ ਸਮਾਰਟੀਜ਼ ਬੁੱਕ''' ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ, ਨਾਵਲ ਨੇ '''ਚਿਲਡਰਨ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ''' ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। 1998 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਿਲਾਮੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਅਤੇ ਸਕੌਸਲਿਕ ਵੱਲੋਂ 1,05,000 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਅਗਲਾ ਭਾਗ, '''ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦਿ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਸੀਕਰੇਟਸ''' ਜੁਲਾਈ 1998 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਉਲਿੰਗ ਨੇ ਦਾਬਾਰਾ ਸਮਾਰਟੀਜ਼ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ<ref>https://web.archive.org/web/20130722185020/http://harrypotter.bloomsbury.com/author/awards</ref>। ਦਸੰਬਰ, 1999 ਵਿੱਚ, '''ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦੀ ਪਰਿਜ਼ਨਰ ਆਫ ਅਜ਼ਕਾਬਨ''' ਲਈ ਫੇਰ ਸਮਾਰਟੀਜ਼ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। ਅਤੇ ਰਾਉਲਿੰਗ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਇਨਸਾਨ ਬਣੀ। ਚੌਥੀ ਕਿਤਾਬ, '''ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦ ਗੌਬੇਟ ਆਫ ਫਾਇਰ''' ਨੂੰ 8 ਜੁਲਾਈ, 2000 ਨੂੰ ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਯੂ ਕੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ 372,775 ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੇ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਿਲੀਅਨ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। 2000 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਰੋਲਿੰਗ ਨੂੰ '''ਆਥਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ''' ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ '''ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦਿ ਆਡਰ ਆਫ ਫੈਨਿਕਸ''' ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਛੇਵੀਂ ਕਿਤਾਬ, '''ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦ ਹਾਫ-ਬਲੱਡ ਪ੍ਰਿੰਸ''' 16 ਜੁਲਾਈ, 2005 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਵੀ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਮਿਲੀਅਨ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਗਈਆਂ। 21 ਜੁਲਾਈ, 2007 ਨੂੰ ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਲੜੀ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਕਿਤਾਬ '''ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਡੈਥਲੀ ਹਾਲੌਜ਼''' ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ 11 ਮਿਲੀਅਨ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕੀਆਂ। ਇਹ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 4,195 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ 65 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਕਰੋੜਪਤੀ == *2004 ਵਿੱਚ ਫੋਰਬਜ਼ ਨੇ ਜੇ. ਕੇ. ਰਾਓਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖਕ ਕਰੋੜਪਤੀ ਘੋਸਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ<ref>Watson, Julie and Kellner, Tomas. [https://www.forbes.com/maserati/billionaires2004/cx_jw_0226rowlingbill04.html "J.K. Rowling And The Billion-Dollar Empire"]. ''[[Forbes.com]]''. 26 February 2004. Retrieved 19 March 2006.</ref> *ਦੁਜਾ ਅਮੀਰ ਔਰਤ ਅਤੇ 1,062ਵਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅਮੀਰ ਮਨੁੱਖ<ref>[https://www.forbes.com/lists/2008/10/billionaires08_Joanne-(JK)-Rowling_CRTT.html #1062 Joanne (JK) Rowling]. [[Forbes.com]]. Retrieved 16 March 2008; [http://www8.contactmusic.com/news.nsf/article/oprah%20is%20richest%20female%20entertainer_1019476 Oprah is Richest Female Entertainer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070121180914/http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/oprah%20is%20richest%20female%20entertainer_1019476 |date=2007-01-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070121180914/http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/oprah%20is%20richest%20female%20entertainer_1019476|date=2007-01-21}}. Contact Music. Retrieved 20 January 2007.</ref> *ਜੇ. ਕੇ. ਰਾਓਲਿੰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਰੋੜਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬੇਸ਼ਕ ਉਸ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਪੈਸਾ ਹੈ<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/8599597/page/2/ J.K. Rowling, the author with the magic touch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106122220/http://www.msnbc.msn.com/id/8599597/page/2/ |date=2007-11-06 }}. MSN. Retrieved 9 August 2007.</ref> *2008 ਵਿੱਚ ਸੰਡੇ ਟਾਈਮਨ ਦੀ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 'ਚ ਰਾਓਲਿੰਗ ਦਾ ਬਰਤਾਨੀਆ 'ਚ 144 ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹੈ। == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == === ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਲੜੀਵਾਰ === # ''[[ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਡ ਦੀ ਫਿਲੋਸਫਰਜ਼ ਸਟੋਨ]]'' (26 ਜੂਨ 1997) # ''[[ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਡ ਦੀ ਚੈਬਰ ਆਫ ਸੀਕਰੈਟ]]'' (2 ਜੁਲਾਈ 1998) # ''[[ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਡ ਦੀ ਪ੍ਰਿਜਨਰ ਆਫ ਅਜਕਾਬਨ]]'' (8 ਜੁਲਾਈ 1999) # ''[[ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਡ ਦੀ ਗੋਬਲੈਟ ਆਫ ਫਾਇਰ]]'' (8 ਜੁਲਾਈ 2000) # ''[[ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਔਡ ਦੀ ਆਰਡਰ ਆਫ ਦੀ ਫਿਨੋਕਸ]]'' (21 ਜੁਲਾਈ 2003) # ''[[ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਡ ਦੀ ਹਾਫ-ਬਲੱਡ ਪ੍ਰਿੰਸ]]'' (16 ਜੁਲਾਈ 2005) # ''[[ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਡ ਦੀ ਡੈਥਲੀ ਹਾਲੋਅਜ਼]]'' (21 ਜੁਲਾਈ 2007) === ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ === #''[[ਫੈਨਟਾਸਟਿਕ ਬੀਅਸਟ ਐਡ ਵੇਅਰ ਟੂ ਫਾਈਂਡ ਦੈਮ]]'' (1 ਮਾਰਚ 2001) #''[[ਕੁਅਡਿਟਚ ਥਰੋ ਦੀ ਏਜ]]'' (1 ਮਾਰਚ 2001) #''[[ਦੀ ਟੇਲਜ਼ ਆਫ ਬੀਡਲ ਦੀ ਬਾਰਡ]]'' (4 ਦਸੰਬਰ 2008) === ਹੋਰ === * ''ਦੀ ਕੈਜੁਅਲ ਵੈਕਨਸੀ'' (27 ਸਤੰਬਰ 2012) === ਮਿਨੀ ਕਹਾਣੀ === * ''ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਪ੍ਰੀਕੂਅਲ'' (ਜੁਲਾਈ 2008) {{ਅਧਾਰ}} ==ਨੋਟ== {{notelist|30em}} ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist|30em}} ==ਕੰਮ== '''ਕਿਤਾਬਾਂ''' {{refbegin|30em}} * {{Cite book|editor-last=Anatol|editor-first=Giselle Liza |url=https://archive.org/details/isbn_9780313320675|url-access=registration|title=Reading Harry Potter: Critical Essays|date=2003|publisher=[[Greenwood Publishing Group|Praeger Publishers]]|isbn=978-0-313-32067-5|oclc=50774592}} ** {{harvc|first=Brycchan|last=Carey|author-link=Brycchan Carey|c=Hermione and the house-elves: the literary and historical contexts of J. K. Rowling's antislavery campaign|in=Anatol |url=https://archive.org/details/isbn_9780313320675|url-access=registration|year=2003|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Ximena|last1=Gallardo|first2=C. Jason|last2=Smith|c=Cinderfella: J. K. Rowling's wily web of gender|in=Anatol |url=https://archive.org/details/isbn_9780313320675|url-access=registration|year=2003|nb=yes}} ** {{harvc|first=Elaine|last=Ostry|c=Accepting Mudbloods: the ambivalent social vision of J. K. Rowling's fairy tales|in=Anatol |url=https://archive.org/details/isbn_9780313320675|url-access=registration|year=2003|nb=yes}} ** {{harvc|first=Julia|last=Park|c=Class and socioeconomic identity in Harry Potter's England|in=Anatol |url=https://archive.org/details/isbn_9780313320675|url-access=registration|year=2003|nb=yes}} ** {{harvc|first=Veronica L.|last=Schanoes|author-link=Veronica Schanoes|c=Cruel heroes and treacherous texts: educating the reader in moral complexity and critical reading in J. K. Rowling's Harry Potter books|in=Anatol |url=https://archive.org/details/isbn_9780313320675|url-access=registration|year=2003|nb=yes}} * {{Cite book|last=Anelli|first=Melissa|author-link= Melissa Anelli|url=https://archive.org/details/harryhistorytrue0000anel|url-access=registration|title=Harry, a History: The True Story of a Boy Wizard, His Fans, and Life inside the Harry Potter Phenomenon|year=2008|publisher=[[Pocket Books]]|isbn=978-1-4165-5495-0|oclc=209699636}} * {{Cite book|last=Baker|first=Charles Robert|title=British Writers: Supplement XVI|publisher=[[Charles Scribner's Sons]]; [[Gale (publisher)|Gale]]|year=2010|isbn=978-0-684-31710-6|editor-last1=Parini|editor-first1=Jay|editor-link1=Jay Parini|chapter=J. K. Rowling (1965–)|oclc=645653286}} * {{Cite book|last=Barratt|first=Bethany|author-link=Bethany Barratt|title=The Politics of Harry Potter|url=https://archive.org/details/politicsofharryp0000bbar|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|year=2012|isbn=978-0-230-60899-3|doi=10.1057/9781137016546}} * {{Cite book|last=Beckett|first=Sandra L.|title=Crossover Fiction: Global and Historical Perspectives|url=https://archive.org/details/crossoverfiction0000beck|date=2008|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-203-89313-5|doi=10.4324/9780203893135}} * {{cite book |editor1-last=Bell |editor1-first=Christopher |title=Hermione Granger Saves the World: Essays on the Feminist Heroine of Hogwarts |year=2012 |publisher=[[McFarland & Company]] |isbn=978-0-7864-7137-9}} ** {{harvc|first1=Christopher|last1=Bell|first2=Julie|last2=Alexander|c=Introduction|in=Bell |year=2012|nb=yes}} ** {{harvc |first1=Helen|last1=Berents|c=Hermione Granger goes to war|in=Bell |year=2012|nb=yes}} * {{Cite book|editor-last1=Berberich|editor-first1=Christine|title=The Bloomsbury Introduction to Popular Fiction|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|year=2015|isbn=978-1-4411-5567-2}} * {{Cite book|editor-last1=Berndt|editor-first1=Katrin|editor-last2=Steveker|editor-first2=Lena|title=Heroism in the Harry Potter Series|date=22 April 2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-317-12211-1|doi=10.4324/9781315586748}} ** {{harvc|first1=Christine|last1=Berberich|c=Harry Potter and the idea of the gentleman as hero|year=2016|in1=Berndt|in2=Steveker|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Lisa|last1=Hopkins|c=Harry and his peers: Rowling's web of allusions|year=2016|in1=Berndt|in2=Steveker|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Kathleen|last1=McEvoy|c=Heroism at the margins|year=2016|in1=Berndt|in2=Steveker|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Maria|last1=Nikolajeva|author-link=Maria Nikolajeva|c=Adult heroism and role models in the Harry Potter novels|year=2016|in1=Berndt|in2=Steveker|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Mary|last1=Pharr|c=A paradox: the Harry Potter series as both epic and postmodern|year=2016|in1=Berndt|in2=Steveker|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Rita|last1=Singer|c=Harry Potter and the battle for the soul: the revival of the psychomachia in secular fiction|year=2016|in1=Berndt|in2=Steveker|nb=yes}} * {{Cite book|last=Blake|first=Andrew|url=https://archive.org/details/irresistiblerise0000blak|url-access=registration|title=The Irresistible Rise of Harry Potter|publisher=[[Verso Books]]|year=2002|isbn=1-85984-666-1|oclc=49594480}} * {{Cite book|last1=Brummitt|first1=Cassie|last2=Sellars|first2=Kieran|title=Queerbaiting and Fandom: Teasing Fans through Homoerotic Possibilities|date=1 December 2019|publisher=[[University of Iowa Press]]|isbn=978-1-60938-672-6|editor-last1=Brennan|editor-first1=Joseph|chapter='Friends? Always': queerbaiting, ambiguity, and erasure in ''Harry Potter and the Cursed Child''|oclc=1104912811}} * {{Cite encyclopedia|first=Catherine|last=Butler|title=Modern children's fantasy|author-link=Catherine Butler|editor1-last=James|editor1-first=Edward|editor1-link=Edward James (historian)|editor2-last=Mendlesohn|editor2-first=Farah|editor2-link=Farah Mendlesohn|encyclopedia=The Cambridge Companion to Fantasy Literature|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2012|isbn=978-0-521-42959-7|doi=10.1017/CCOL9780521429597}} * {{Cite book|last=Eccleshare|first=Julia|author-link=Julia Eccleshare|url=https://archive.org/details/guidetoharrypott0000eccl/|url-access=registration|title=A Guide to the Harry Potter Novels|year=2002|publisher=[[Continuum International Publishing Group|Continuum]]|isbn=978-1-84714-418-8|oclc=229341237}} * {{cite book|last=Errington|first=Philip W.|date=2017|title=J.K. Rowling: A Bibliography|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|isbn=978-1-4742-9738-7|url=https://books.google.com/books?id=e9AzDwAAQBAJ}} * {{Cite book|last=Falconer|first=Rachel|title=The Crossover Novel: Contemporary Children's Fiction and Its Adult Readership|url=https://archive.org/details/crossovernovelco0000falc|date=21 October 2008|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-203-89217-6|doi=10.4324/9780203892176}} * {{Cite book|last=Falconer|first=Rachel|chapter=Young adult fiction and the crossover phenomenon|editor-last=Rudd|editor-first=David|title=The Routledge Companion to Children's Literature|url=https://archive.org/details/routledgecompani0000unse_z8b0|date=2010|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-203-88985-5|doi=10.4324/9780203889855}} * {{Cite book|last=Foerstel|first=Herbert N.|title=Banned in the U.S.A.: A Reference Guide to Book Censorship in Schools and Public Libraries|year=2002|publisher=[[Greenwood Publishing Group|Greenwood Press]]|isbn=0-313-00670-9|oclc=51782946|url=https://archive.org/details/bannedinusarefer00foer|url-access=registration}} * {{Cite book|last=Gibson|first=Marion|url=https://archive.org/details/witchcraftmythsi0000gibs|url-access=registration|title=Witchcraft Myths in American Culture|year=2007|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-415-97977-1|oclc=76261870|doi=10.4324/9780203941980 }} * {{Cite book|last=Grenby|first=M. O.|title=Popular Children's Literature in Britain|date=5 December 2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-351-91004-0|editor-last=Briggs|editor-first=Julia|chapter=General introduction|doi=10.4324/9781315246437|editor-last2=Butts|editor-first2=Dennis}} * {{Cite book|last=Groves|first=Beatrice|title=Literary Allusion in Harry Potter|date=14 June 2017|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-315-26933-7|doi=10.4324/9781315269337}} * {{Cite book|last=Guanio-Uluru|first=Lykke|title=Ethics and Form in Fantasy Literature|date=2015|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|isbn=978-1-349-56000-4|doi=10.1057/9781137469694}} * {{cite book |last=Gunelius |first=Susan |title=Harry Potter: The Story of a Global Business Phenomenon |url=https://archive.org/details/harrypotterstory0000gune |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |year=2008 |isbn=978-0-230-59410-4 |doi=10.1057/9780230594104 }} * {{Cite book|last=Gupta|first=Suman|title=Re-Reading Harry Potter|url=https://archive.org/details/rereadingharrypo0000gupt_r6w9|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|year=2009|isbn=978-0-230-21958-8|doi=10.1057/9780230279711|edition=2nd}} * {{Cite book|last=Hahn|first=Daniel|author-link=Daniel Hahn|title=The Oxford Companion to Children's Literature|title-link=The Oxford Companion to Children's Literature|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2015|isbn=978-0-19-174437-2|edition=2nd|oclc=921452204}} * {{Cite book|editor-last=Heilman|editor-first=Elizabeth E.|title=Critical Perspectives on Harry Potter|publisher=[[Routledge]]|date=7 August 2008|isbn=978-1-135-89154-1|edition=2nd|doi=10.4324/9780203892817}} ** {{harvc|first1=Anne Hiebert|last1=Alton|c=Playing the genre game: generic fusions of the Harry Potter series|year=2008|in=Heilman|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Peter|last1=Applebaum|c=The great Snape debate|encyclopedia=Critical Perspectives on Harry Potter|year=2008|in=Heilman|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Megan L.|last1=Birch|c=Schooling Harry Potter: teachers and learning, power and knowledge|year=2008|in=Heilman|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Peter|last1=Ciaccio|c=Harry Potter and Christian theology|encyclopedia=Critical Perspectives on Harry Potter|year=2008|in=Heilman|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Peter|last1=Dendle|c=Monsters, creatures, and pets at Hogwarts: animal stewardship in the world of Harry Potter|year=2008|in=Heilman|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Elizabeth E.|last1=Heilman|first2=Trevor|last2=Donaldson|c=From sexist to (sort-of) feminist representations of gender in the Harry Potter series|year=2008|in=Heilman|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Maria|last1=Nikolajeva|author-link=Maria Nikolajeva|c=Harry Potter and the secrets of children's literature|year=2008|in=Heilman|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Deborah J.|last1=Taub|first2=Heather L.|last2=Servaty-Seib|c=Controversial content: is Harry Potter harmful to children?|year=2008|in=Heilman|nb=yes}} * {{cite book | last=Holmes |first=Tim|title= Subediting and Production for Journalists: Print, Digital & Social |publisher= [[Routledge]] |year=2015|isbn=978-0-415-49200-3|doi=10.4324/9780203143544|edition=2nd}} * {{Cite book|last=Jenkins|first=Henry|author-link=Henry Jenkins|url=https://archive.org/details/isbn_9780814742815|url-access=registration|title=Convergence Culture: Where Old and New Media Collide|year=2006|publisher=[[New York University Press]]|isbn=0-8147-4281-5|oclc=64594290}} * {{Cite book|last=Kirk|first=Connie Ann|author-link= Connie Ann Kirk |url=https://archive.org/details/jkrowlingbiograp0000kirk|url-access=registration|title=J.K. Rowling: A Biography|year=2003|publisher=[[Greenwood Publishing Group|Greenwood Press]]|isbn=0-313-32205-8|oclc=49991592}} * {{Cite book|last1=Levy|first1=Michael|author1-link=Michael M. Levy|title=[[Children's Fantasy Literature: An Introduction]]|last2=Mendlesohn|first2=Farah|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2016|isbn=978-1-107-01814-3|author2-link=Farah Mendlesohn|doi=10.1017/CBO9781139087421}} * {{Cite book|editor-last1=Mamary|editor-first1=Anne J. M.|title=The Alchemical Harry Potter: Essays on Transfiguration in J. K. Rowling's Novels|chapter=Introduction|date=22 December 2020|isbn=978-1-4766-8134-4|publisher=[[McFarland & Company]]|oclc=1155570319}} * {{Cite book|last=McAvan|first=Em|chapter=Harry Potter and the origins of the occult|editor-last1=Hallett|editor-first1=Cynthia J.|editor-last2=Huey|editor-first2=Peggy J.|title=J. K. Rowling: Harry Potter|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|year=2012|isbn=978-0-333-69345-2}} * {{Cite book|last1=Mendlesohn|first1=Farah|author1-link=Farah Mendlesohn|last2=James|first2=Edward|author2-link=Edward James (historian)|title=A Short History of Fantasy|publisher=Libri Publishing|year=2012|isbn=978-1-907471-66-7|oclc=857653620}} * {{Cite book|last=Nel|first=Philip|author-link=Philip Nel |url=https://archive.org/details/jkrowlingsharryp0000nelp|url-access=registration|title=J.K. Rowling's Harry Potter Novels: A Reader's Guide|year=2001|publisher=[[Continuum International Publishing Group|Continuum]]|isbn=0-8264-5232-9|oclc=47050453}} * {{Cite book|last1=Pember|first1=Don R.|last2=Calvert|first2=Clay|url= https://archive.org/details/massmedialaw0000pemb|title=Mass Media Law|publisher=[[McGraw Hill Education|McGraw-Hill Higher Education]]|year=2007|isbn=978-0-07-312685-2|oclc=70910938|url-access=registration}} * {{Cite book|last=Posner|first=Richard A.|url=https://archive.org/details/littlebookofplag00posn|title=The Little Book of Plagiarism|date=2007|publisher=[[Pantheon Books]]|isbn=978-0-375-42475-5|oclc=70823133|author-link=Richard Posner|url-access=registration}} * {{Cite book|last=Pugh|first=Tison|author-link=Tison Pugh|title=Harry Potter and Beyond: On J. K. Rowling's Fantasies and Other Fictions|publisher=[[University of South Carolina Press]]|year=2020|isbn=978-1-64336-088-1|oclc=1142046769|doi=10.2307/j.ctvs09qwv|s2cid=225791872}} * {{Cite book|last1=Salter|first1=Anastasia|last2=Stanfill|first2=Mel|title=A Portrait of the Auteur as Fanboy: The Construction of Authorship in Transmedia Franchises|date=16 October 2020|isbn=978-1-4968-3051-7|publisher=[[University Press of Mississippi]]|oclc=1178868864}} * {{cite book |first1=Tatiana |last1=Schwirblat|first2=Karen |last2=Freberg |first3=Laura |last3=Freberg |year=2022 |chapter= Chapter 21: Cancel culture: a career vulture amongst influencers on social media |editor1-last=Lipschultz |editor1-first= Jeremy Harris |editor2-last=Freberg |editor2-first= Karen |editor3-last=Luttrell |editor3-first= Regina|title= The Emerald Handbook of Computer-Mediated Communication and Social Media |publisher= [[Emerald Group Publishing|Emerald Publishing Limited]] |doi=10.1108/978-1-80071-597-420221021|isbn=978-1800715981}} * {{Cite book|last=Smith|first=Sean|url=https://archive.org/details/jkrowlingbiograp0000smit_j1n9|url-access=registration|title=J.K. Rowling: A Biography|year=2002|publisher=[[Random House|Arrow Books]]|isbn=0-09-944542-5|oclc=51303518}} * {{Cite book|last=Stableford|first=Brian M.|author-link=Brian Stableford|title=The A to Z of Fantasy Literature|url=https://archive.org/details/atozoffantasylit0000bria|publisher=[[Scarecrow Press]]|year=2009|isbn=978-0-8108-6345-3|oclc=1200815959}} * {{Cite book|last=Striphas|first=Theodore G.|title=The Late Age of Print: Everyday Book Culture from Consumerism to Control|title-link=The Late Age of Print|publisher=[[Columbia University Press]]|year=2009|isbn=978-0-231-14814-6|pages=[[iarchive:lateageofprintev0000stri/page/141/mode/1up|141–174]]|chapter=Harry Potter and the culture of the copy|oclc=256532755|author-link=Ted Striphas}} * {{Cite book|last1=Sunderland|first1=Jane|title=Children's Literacy Practices and Preferences|url=https://archive.org/details/childrensliterac0000demp|last2=Dempster|first2=Steven|last3=Thistlethwaite|first3=Joanne|date=31 March 2016|publisher=[[Routledge]]|doi=10.4324/9781315732350|isbn=978-1317554738}} * {{Cite book|last=Thomas|first=Ebony Elizabeth|title=The Dark Fantastic: Race and the Imagination from Harry Potter to the Hunger Games|url=https://archive.org/details/darkfantasticrac0000thom|publisher=[[New York University Press]]|year=2019|isbn=978-1-4798-0065-0|oclc=1104862747}} * {{Cite book|last=Westman|first=Karin E.|chapter=Rowling, J. K.|chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195169218.001.0001/acref-9780195169218-e-0409|chapter-url-access=subscription|editor-last=Kastan|editor-first=David Scott|title=The Oxford Encyclopedia of British Literature|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2006|doi=10.1093/acref/9780195169218.001.0001|isbn=978-0-19-516921-8}} * {{Cite book|last=Westman|first=Karin E.|chapter=Blending genres and crossing audiences: and the future of literary fiction|editor-last1=Vallone|editor-first1=Lynne|editor2-last=Mickenberg|editor2-first=Julia|title=The Oxford Handbook of Children's Literature|url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_u9g1|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2011|doi=10.1093/oxfordhb/9780195379785.013.0005|isbn=978-0-19-537978-5}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/ivorytowerharryp00unse|title=The Ivory Tower and Harry Potter: Perspectives on a Literary Phenomenon|publisher=[[University of Missouri Press]]|year=2002|isbn=978-0-8262-6330-8|editor-last1=Whited|editor-first1=Lana A.|oclc=56424948|url-access=registration}} ** {{harvc|first1=Terri|last1=Doughty|c=Locating Harry Potter in the 'Boys' Book' market|url=https://archive.org/details/ivorytowerharryp00unse|year=2002|in=Whited|url-access=registration|nb=yes}} ** {{harvc|first=Farah|last=Mendlesohn|author-link=Farah Mendlesohn|c=Crowning the king: Harry Potter and the construction of authority|url=https://archive.org/details/ivorytowerharryp00unse|year=2002|in=Whited|url-access=registration|nb=yes}} ** {{harvc|first=Roni|last=Natov|c=Harry Potter and the extraordinariness of the ordinary|url=https://archive.org/details/ivorytowerharryp00unse|year=2002|in=Whited|url-access=registration|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Pat|last1=Pinsent|c=The education of a wizard: Harry Potter and his predecessors|url=https://archive.org/details/ivorytowerharryp00unse|year=2002|in=Whited|url-access=registration|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Elizabeth|last1=Teare|c=Harry Potter and the technology of magic|url=https://archive.org/details/ivorytowerharryp00unse|year=2002|in=Whited|url-access=registration|nb=yes}} * {{Cite book |chapter=A survey of the critical reception of the Harry Potter series |last=Whited |first=Lana A. |title=Critical Insights: The Harry Potter Series |editor1-last=Grimes |editor1-first=M. Katherine |editor2-last=Whited |editor2-first=Lana A. |date=2015 |publisher=[[Grey House Publishing|Salem Press]] |isbn=978-1-61925-520-3 |id={{EBSCOhost|108515151|dbcode=lkh}}}} * {{Cite book|last=Zipes|first=Jack|url=https://archive.org/details/sticksstonestrou00zipe|title=Sticks and Stones: The Troublesome Success of Children's Literature from Slovenly Peter to Harry Potter|date=15 November 2013|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-203-70021-1|doi=10.4324/9780203700211|author-link=Jack Zipes|orig-date=2002|url-access=registration}} {{refend}} '''ਜਰਨਲ ਲੇਖ''' {{refbegin|30em}} * {{cite journal|last1=Birch|first1=Chellyce|year=2016|title=Harry Potter and the Cursed Child|url=https://search.informit.org/doi/pdf/10.3316/informit.146673082180868|journal=Limina|volume=22|issue=1|pages=96–97}} * {{cite journal|last1=Brummitt|first1=Cassie|title=Pottermore: transmedia storytelling and authorship in Harry Potter|journal=[[The Midwest Quarterly]]|volume=58|issue=1|year=2016|id={{ProQuest|1832925509}} }} * {{Cite journal|last=Cockrell|first=Amanda|title=Harry Potter and the witch hunters: a social context for the attacks on Harry Potter|journal=The Journal of American Culture|date=February 2006|doi=10.1111/j.1542-734X.2006.00272.x|volume=29|issue=6|pages=24–30}} * {{Cite journal|last=Duggan|first=Jennifer|date=28 March 2021|title=Transformative readings: Harry Potter fan fiction, trans/queer reader response, and J. K. Rowling|journal=[[Children's Literature in Education]]|volume=53 |issue=2 |pages=147–168 |doi=10.1007/s10583-021-09446-9|pmid=35645426 |pmc=9132366 |s2cid=233661189 }} * {{Cite journal|last=Eberhardt|first=Maeve|title=Gendered representations through speech: The case of the Harry Potter series|journal=[[Language and Literature]]|year=2017|volume=26|issue=3|pages=227–246|doi=10.1177/0963947017701851|s2cid=149129001}} * {{Cite journal|last=Farmer|first=Joy|date=2001|title=The magician's niece: the kinship between J. K. Rowling and C. S. Lewis|url=https://dc.swosu.edu/mythlore/vol23/iss2/6/|journal=[[Mythlore]]|volume=23|issue=2|pages=53–64|jstor=26814627}} * {{Cite journal|last=Horne|first=Jackie C.|title=Harry and the other: answering the race question in J. K. Rowling's Harry Potter|url=https://archive.org/details/sim_lion-and-the-unicorn_2010-01_34_1/page/76|journal=[[The Lion and the Unicorn (journal)|The Lion and the Unicorn]]|volume=34|number=1|year=2010|pages=76–104|doi=10.1353/uni.0.0488|s2cid=143738308|id={{ProQuest|221753179}}}} * {{Cite journal|last=Los|first=Fraser|date=2008|title=Harry Potter and the nature of death|journal=[[A\J: Alternatives Journal|Alternatives Journal]]|volume=34|issue=1|pages= 32–33|jstor=45033580}} * {{cite journal|last1=Molin|first1=Peter C.|year=2015|title=A 'phrase too cute to do our ugliness justice': portraying 'wounded warriors' in contemporary war fiction|url=https://www.wlajournal.com/wlaarchive/27/Molin.pdf|journal=[[War, Literature & the Arts]]|volume=27|id={{ProQuest|1813553141}}|pages=1–21|access-date=14 January 2022|archive-date=5 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705162815/https://www.wlajournal.com/wlaarchive/27/Molin.pdf|url-status=dead}} * {{Cite journal|last=Nel|first=Philip|author-link=Philip Nel|year=2005|title=Is there a text in this advertising campaign?: literature, marketing, and Harry Potter|url=https://archive.org/details/sim_lion-and-the-unicorn_2005-04_29_2/page/236|journal=[[The Lion and the Unicorn (journal)|The Lion and the Unicorn]]|volume=29|issue=2|pages=236–267|doi=10.1353/uni.2005.0031|s2cid=143828096 |id={{ProQuest|221753999}}}} * {{cite journal |first= Madeleine |last= Pape |author-link= Madeleine Pape |title= Feminism, trans justice, and speech rights: a comparative perspective |journal= [[Law and Contemporary Problems]] |pages= 215–240 |url= https://scholarship.law.duke.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=5037&context=lcp |date= 2022 |volume= 85 |issue= 1 |access-date= 29 March 2022 }} * {{cite journal |first= Sarah |last= Pedersen |title= 'They've got an absolute army of women behind them': the formation of a women's cooperative constellation in contemporary Scotland |journal= [[Scottish Affairs]] |date= 2022 |volume= 31 |issue= 1 |pages= 1–20 |doi= 10.3366/scot.2022.0394 |s2cid= 246762983 |url= https://rgu-repository.worktribe.com/output/1375349 }} * {{Cite journal|last1=Pugh|first1=Tison|author1-link=Tison Pugh|last2=Wallace|first2=David L.|title=Heteronormative heroism and queering the school story in J.K. Rowling's Harry Potter series|journal=[[Children's Literature Association Quarterly]]|volume=31|issue=3|date=Fall 2006|pages=260–281|doi=10.1353/chq.2006.0053|s2cid=143508785 }} * {{cite conference |last=Qiao |first=Leshui |title=Mainland China's TERFs' Misogyny Under JK Rowling's Anti-trans Incident |book-title=Proceedings of the 2022 8th International Conference on Humanities and Social Science Research (ICHSSR 2022) |publisher=Atlantis Press |date=1 June 2022 |pages=1322–1326 |isbn=978-94-6239-580-0 |doi=10.2991/assehr.k.220504.238|doi-access=free }} * {{Cite journal|last=Quealy-Gainer|first=Kate|date=2020|title=''The Ickabog'' by J. K. Rowling (review)|journal=[[The Bulletin of the Center for Children's Books]]|volume=74|issue=5|page=231|doi=10.1353/bcc.2020.0950|s2cid=242633369 |id={{Project MUSE|776213}}}} * {{cite journal|last1=Richards|first1=Kitty|year=2017|title=An expressive theory of tax|url=https://scholarship.law.cornell.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1470&context=cjlpp|journal=[[Cornell Journal of Law and Public Policy]]|volume=27|issue=2|pages=301–355}} * {{cite journal|last1=Schwabach|first1=Aaron|title=The ''Harry Potter Lexicon'' and the world of fandom: fan fiction, outsider works, and copyright|journal=[[University of Pittsburgh Law Review]]|volume=70|issue=3|year=2009|pages=387–434|ssrn=1274293|via=[[HeinOnline]]|url=https://heinonline.org/HOL/P?h=hein.journals/upitt70&i=393|url-access=subscription}} * {{cite journal |last1=Steinfeld |first1=Jemimah|title= Not my turf: Helen Lewis argues that vitriol around the trans debate means only extreme voices are being heard |journal= [[Index on Censorship]] |year=2020 |volume=49 |issue= 1 |pages=34–35 |doi= 10.1177/0306422020917609 |s2cid=216495541 |doi-access=free }} * {{Cite journal|last=Stojilkov|first=Andrea|date=2015|title=Life(and)death in 'Harry Potter': the immortality of love and soul|journal=Mosaic: An Interdisciplinary Critical Journal|volume=48|issue=2|pages=133–148 |doi=10.1353/mos.2015.0027 |jstor=44030425|s2cid=170958953 }} * {{cite journal |first1= Judith |last1= Suissa |first2= Alice |last2= Sullivan |title= The gender wars, academic freedom and education |journal= [[Journal of Philosophy of Education]] |volume= 55 |issue= 1 |date= February 2021 |pages= 55–82 |doi= 10.1111/1467-9752.12549 |s2cid= 233646159 |doi-access= free }} * {{cite journal |last=Tosenberger |first=Catherine |year=2008 |title=Homosexuality at the online Hogwarts: Harry Potter slash fanfiction |journal=[[Children's Literature (journal)|Children's Literature]] |volume=36 |pages=185–207 |doi=10.1353/chl.0.0017|s2cid=143937185 }} {{refend}} '''ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖ''' {{refbegin|30em}} * {{cite news |url=https://elpais.com/cultura/2003/09/10/actualidad/1063144801_850215.html |language=Spanish |title=J.K. Rowling, creadora de Harry Potter, Príncipe de Asturias de la Concordia |trans-title=J.K. Rowling, creator of Harry Potter, Concord Prince of Asturias |date=10 September 2003 |access-date=8 January 2022 |work=[[El País]] |ref=CITEREFAsturias2003 |quote=La escritora británica J.K. Rowling&nbsp;... ha obtenido este año el premio Príncipe de Asturias de la Concordia&nbsp;... La Fundación Príncipe de Asturias ha destacado su labor para que los niños lean y ha alabado su literatura como 'vínculo entre continentes y generaciones'. El acta del jurado&nbsp;... destaca además que sus libros promueven 'la imaginación como fuente de libertad al servicio del bien y la cooperación y la solidaridad entre las personas'. |trans-quote=British writer J.K. Rowling&nbsp;... has won this year's Prince of Asturias Award for Concord&nbsp;... The Prince of Asturias Foundation has highlighted her work towards children's reading and has praised her literature as 'a link between continents and generations'. The jury's record&nbsp; ... also highlights that her books promote 'imagination as a source of freedom at the service of good and cooperation and solidarity between people'. }} * {{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/cultura/Ser/invisible/seria/elpepicul/20080208elpepicul_1/Tes|title='Ser invisible&nbsp;... eso sería lo más'|trans-title=Being invisible&nbsp;... that would be the most|last=Cruz|first=Juan|work=[[El País]]|language=Spanish|date=8 February 2008|access-date=6 January 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080213020402/http://www.elpais.com/articulo/cultura/Ser/invisible/seria/elpepicul/20080208elpepicul_1/Tes|archive-date=13 February 2008|quote=Y de pronto alguien cercano se muere y entonces cae la bomba. Harry tiene un entendimiento precoz de la muerte, mucho antes de ese capítulo. Y eso tiene un evidente paralelismo con mi vida.&nbsp;... Asuntos como el amor, la pérdida, la separación, la muerte&nbsp;... Y todo eso queda reflejado en el primer libro.&nbsp;... Me siento muy atraída por la religión, pero al mismo tiempo siento mucha incertidumbre. Vivo en un estado de flujo espiritual. Creo en la permanencia del alma. Y eso queda reflejado en el último libro.&nbsp;... Quiero a un demócrata en la Casa Blanca. Y me parece una lástima que Clinton y Obama tengan que ser rivales porque ambos son extraordinarios.|trans-quote=And suddenly someone close [to you] dies and then a bomb drops. Harry has a precocious understanding of death, long before that chapter. And that has obvious parallels with my life.&nbsp;... Issues like love, loss, separation, death&nbsp;... And all of that is reflected in the first book.&nbsp;... I feel very attracted to religion, but at the same time I feel a lot of uncertainty. I live in a state of spiritual flux. I believe in the permanence of the soul. And that is reflected in the last book.&nbsp;... I want a Democrat in the White House. And I think it's a pity that Clinton and Obama have to be rivals because they are both extraordinary.}} * {{cite news |last=Marsick |first=Laurent |date=February 3, 2023 |editor-last=Abelard |editor-first=Agathe |title='Harry Potter': comment J.K. Rowling est-elle passée de l'ombre à la lumière? |trans-title='Harry Potter': how did J.K. Rowling go from the shadows to the light? |url=https://www.rtl.fr/culture/arts-spectacles/harry-potter-comment-j-k-rowling-est-elle-passee-de-l-ombre-a-la-lumiere-7900231706 |publisher=[[RTL (French radio)|RTL]] |access-date=February 15, 2023 |quote=Traduits en 84 langues, les 7 romans d'Harry Potter se sont écoulés à plus de 600 millions d'exemplaires dans le monde. |trans-quote=Translated into 84 languages, the 7 Harry Potter novels have sold more than 600 million copies worldwide. |lang=fr |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215210419/https://www.rtl.fr/culture/arts-spectacles/harry-potter-comment-j-k-rowling-est-elle-passee-de-l-ombre-a-la-lumiere-7900231706 |url-status=dead }} {{refend}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Sister project links |d=Q34660 |wikt=no |commons=J. K. Rowling |b=no |n=no |q=J. K. Rowling |s=no |v=no |species=no |display=J. K. Rowling}} * {{Official website}} * {{british council|j-k-rowling}} * {{Isfdb name|6304}} * {{IMDb name|0746830}} * {{OL author}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 0nk2amyr5folmy4imjjy1s996eel4ln 0 18484 847845 838647 2026-09-25T17:28:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847845 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼ਹਿਰ]] ਸ਼ਬਦ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤਲਬ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਚੀ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਗਰੀ ਟਿਕਾਣਾ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਹੱਦਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਹੱਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਚੀਬੱਧ ਅਬਾਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾਂ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ। ਹਰੇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਅੰਕੜਾ-ਸੰਬੰਧੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਖੇਤਰਫਲ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ==ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ== {| class="sortable wikitable" |- !ਦਰਜਾ !ਸ਼ਹਿਰ !ਤਸਵੀਰ !ਅਬਾਦੀ !ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ !ਖੇਤਰਫਲ (ਕਿ.ਮੀ.²) !ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ (/ਕਿ.ਮੀ.²) !ਦੇਸ਼ !ਮਹਾਂਦੀਪ |- |1 | [[ਸ਼ੰਘਾਈ]] | [[File:Shanghaiviewpic1.jpg|125px]] | {{nts|17836133}}<ref name=geohive>{{cite web| url=http://www.geohive.com/earth/cy_notagg.aspx| title=Cities: largest (without surrounding suburban areas)| publisher=Geohive}}</ref> | ਅੰਦਰੂਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ<ref>ਇਹਨਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ: Huangpu, Luwan (merged into Huangpu in 2011), Xuhui, Changning, Jing'an, Putuo, Zhabei, Hongkou, Yangpu, Pudong, Baoshan, Minhang, and Jiading, considered "core districts" by Geohive.</ref> | {{nts|2605.8}} | {{nts|6845}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |2 | [[ਇਸਤਾਂਬੁਲ]] | [[File:Ido2.JPG|125px]] | {{nts|13483052}}<ref name="turkey">{{Cite web |url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_buyukbelediye.RDF&p_kod=1&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2012-12-20 |archive-date=2012-08-04 |archive-url=https://www.webcitation.org/69g1xvG4K?url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2 |dead-url=yes }}</ref> | ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|5343}} | {{nts|2481}} | {{flag|ਤੁਰਕੀ}} | ਯੂਰਪ/ਏਸ਼ੀਆ |- |3 | [[ਕਰਾਚੀ]] | [[File:Karachi sky line.jpg|125px]] | {{nts|12991000}}<ref name=geohive /> | ਸ਼ਹਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | {{nts|3527}} | {{nts|5700}} | {{flag|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |4 |[[ਮੁੰਬਈ]] | | {{nts|12478447}}<ref name="india1">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|publisher=Census of India|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011|accessdate=2011-10-18}}</ref> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|603}} | {{nts|20694}} | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |5 | [[ਮਾਸਕੋ]] | [[File:Ночная-Москва,.jpg|125px]] | {{nts|11810000}}<ref name="RusEst2011">[http://www.gks.ru/bgd/free/b04_03/Isswww.exe/Stg/d01/65oz-shisl28.htm Federal State Statistics Service, Russia ('''xls, in Russian''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315160426/http://www.gks.ru/bgd/free/b04_03/Isswww.exe/Stg/d01/65oz-shisl28.htm |date=2012-03-15 }} 2011-01-01 Esimation based on National Census 2010-10-14. Retrieved on 2011-03-30.</ref> | ਸੰਘੀ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|2511}}<ref name="RusArea2009">{{Cite web |url=http://www.rosreestr.ru/upload/www/files/gos_doclad_2008.pdf |title=Ministry of Economic Development of the Russian Federation. Federal Registration, Cadastre&Cartograhy Service. Russia Landuse National Report 2008, p.187-188 ('''in Russian''') |access-date=2012-12-20 |archive-date=2014-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010021939/https://rosreestr.ru/upload/www/files/gos_doclad_2008.pdf |dead-url=yes }}</ref> | {{nts|4705}} | {{flag|ਰੂਸ}} | ਯੂਰਪ |- |6 | [[ਬੀਜਿੰਗ]] | [[File:File-Beijing CBD 2008-6-996735.jpg|125px]] | {{nts|11716000}}<ref name=geohive /> | ਅੰਦਰੂਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ<ref>based on the districts of Dongcheng, Xicheng, Chaoyang, Fengtai, Shijingshan, and Haidian, considered "core districts" by Geohive.</ref> | {{nts|1368.32}} | {{nts|7400}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |7 | [[ਸਾਓ ਪਾਲੋ]] | [[File:Jardim Paulistano2.jpg|125px]] | {{nts|11316149}}<ref name="IBGE2010SP">[ftp://ftp.ibge.gov.br/Censos/Censo_Demografico_2010/resultados/total_populacao_sao_paulo.zip Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística; Censo Demografico 2010, resultados, São Paulo ('''zip''')] Retrieved on 2010-12-01. Census results for 2010-08-01.</ref> | ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|1523}} | {{nts|7383}} | {{flag|ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ}} | ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ |- |8 | [[ਤਿਆਨਜਿਨ]] | [[File:天津南京路滨江道交口.jpg|125px]] | {{nts|11090314}}<ref name=geohive /> | ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | {{nts|7422}} | {{nts|1494}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |9 | [[ਗੁਆਂਗਜੂ]] |[[File:Pearl River Night Cruise.jpg|125px]] | {{nts|11070654}}<ref name=geohive /> | ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ<ref>based on the following districts: Yuexiu, Liwan, Haizhu, Tianhe, Baiyun, Huangpu, Panyu, Huadu, Nansha, and Luogang.</ref> | {{nts|3843}} | {{nts|2881}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |10 | [[ਦਿੱਲੀ]] | [[File:Skyline at Rajiv Chowk.JPG|125px]] | {{nts|11007835}}<ref name="india1" /> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|1397.29 }} | {{nts|7922.9}} | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |11 | [[ਸਿਓਲ]] | | {{nts|10575447}}<ref name="seoul2">{{cite web|url=http://stat.seoul.go.kr/Seoul_System5.jsp?stc_cd=418|title=Seoul Statistics (Population)|publisher=Seoul Metropolitan Government|accessdate=24 March 2010|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220844/http://stat.seoul.go.kr/Seoul_System5.jsp?stc_cd=418|dead-url=yes}}</ref> | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|605.25}}<ref name="seoul1">{{cite web|url=http://stat.seoul.go.kr/Seoul_System5.jsp?stc_cd=412|title=Seoul Statistics (Land Area)|publisher=Seoul Metropolitan Government|accessdate=24 March 2010}}</ref> | {{nts|17473}} | {{flag|ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |12 | [[ਸ਼ੇਨਜੇਨ]] | [[File:Shenzhen night street.JPG|125px]] | {{nts|10357938}}<ref name=geohive /> | ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | {{nts|1989}} | {{nts|5201}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |13 | [[ਜਕਾਰਤਾ]] | [[File:Jakarta Car Free Day.jpg|125px]] | {{nts|9588198}}<ref name=DKCS>[https://web.archive.org/web/20101113150452/http://www.bps.go.id/hasilSP2010/dki/3100.pdf Hasil Sensus Penduduk 2010, Provinsi DKI Jakarta ('''pdf''')] 2010 Census result. Retrieved on 2010-11-21.</ref> | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | {{nts|662.33}} | {{nts|14476}} | {{flag|ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |14 | [[ਟੋਕੀਓ]] | [[File:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|125px]] | {{nts|8887608}}<ref name="StatJapMonthlyCityTokyo">[http://www.toukei.metro.tokyo.jp/juukim/2010/jm106a0000.xls Official monthly estimated de jure population by the Tokyo Metropolitan Government] (in Japanese). Population estimate on 2010-06-01.</ref> | 23 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਲਕੇ<ref>Corresponds to the former City of Tokyo merged into the [[Tokyo|Tokyo Metropolis]] on July 1, 1943. The whole of 23 wards is now a [[Local Autonomy Law|special local public entity]] which provides limited public service, and is sometimes statistically treated as the city proper of Tokyo (e.g. Statistical Bureau of Japan, The [http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2007/Table08.pdf Population of capital cities and cities of 100 000 or more inhabitants. United Nations Statistics Division]).</ref> | {{nts|617.18}} | {{nts|14400}} | {{flag|ਜਪਾਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |15 | [[ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ]] | | {{nts|8873017}}<ref name=Inegi2010prel>[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/preliminares2010.aspx Instituto Nacional de Estadística y Geografía, México; Censo de Población y Vivienda 2010, Resultados preliminares] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226003544/https://www.inegi.org.mx/400.html?aspxerrorpath=%2Fsistemas%2FTabuladosBasicos%2Fpreliminares2010.aspx |date=2018-12-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225034305/https://www.inegi.org.mx/400.html?aspxerrorpath=%2Fsistemas%2FTabuladosBasicos%2Fpreliminares2010.aspx |date=2018-12-25 }} Preliminary 2010 Census results. Retrieved on 2010-11-26.</ref> | ਸੰਘੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | {{nts|1485.49}}<ref name="ConapoZM">[http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=133&Itemid=212 Consejo Nacional de Población, México; Delimitación de las zonas metropolitanas de México 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202063503/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=133&Itemid=212 |date=2010-12-02 }} Retrieved on 2010-11-26.</ref> | {{nts|5973}} | {{flag|ਮੈਕਸੀਕੋ}} | ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ |- |16 | [[ਕਿੰਸ਼ਾਸਾ]] | [[File:Kinshasa 2003.jpg|125px]] | {{nts|8754000}}<ref name=UN/> | ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੂਬਾ<ref>Excluding the rural commune of Maluku</ref> | {{nts|2016}} | {{nts|4342}} | {{flag|ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |17 | [[ਬੰਗਲੌਰ]] | [[File:Bagmane Tech Park, CV Raman Nagar, Bengaluru, India (2004) 1.jpg|125px]] | {{nts|8425970}}<ref name=india1/> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|709.5}}<ref name="delimit">{{cite web|url=http://www.bbmpwards.org/bbmporg/Composition_of_BBMP.aspx|title=BBMP Delimitation 2009|publisher=Government of Karnataka|accessdate=2009-11-09|archive-date=2009-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091030032349/http://www.bbmpwards.org/bbmporg/Composition_of_BBMP.aspx|dead-url=yes}}</ref> | {{nts|11876}} | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |18 | [[ਨਿਊਯਾਰਕ]] | [[File:Top of Rock Cropped.jpg|125px]] | {{nts|8244910}}<ref name=uscensus>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/popmap/|title=Interactive Population Map|publisher=US Census Bureau|accessdate=2011-08-03|archive-date=2013-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013222920/http://2010.census.gov/2010census/popmap/|dead-url=yes}}</ref> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|789.4}} | {{nts|10519}} | {{flag|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} | ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ |- |19 | [[ਤਹਿਰਾਨ]] | | {{nts|8,244,535}}<ref name=UN>[http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=2 UN world Urbanization Prospects estimate for 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031010136/http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=2 |date=2013-10-31 }}. While the UN list is nominally a list of urban agglomerations, this particular city is listed as using the "city proper" statistical concept in the [http://esa.un.org/wup2009/wup/source/country.aspx sources section] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927055752/http://esa.un.org/wup2009/wup/source/country.aspx |date=2011-09-27 }} of the UN report.</ref> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|760}} | {{nts|10359}} | {{ਝੰਡਾ|ਇਰਾਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |20 | [[ਦੋਂਗਗੁਆਨ]] | [[File:Dongguan Avenue (CBD) 2010.jpg|125px]] | {{nts|8220237}}<ref name=geohive /> | ਪ੍ਰੀਫੈਕਟੀ-ਪੱਧਰੀ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|2465}} | {{nts|3335}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |21 | [[ਲੰਡਨ]] | [[File:Canary Wharf Skyline 2, London UK - Oct 2012.jpg|125px]] | {{nts|8174100}}<ref name="2011 ONS Population">{{Cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/mro/news-release/census-result-shows-increase-in-population-of-london-as-it-tops-8-million/censuslondonnr0712.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2012-12-20 |archive-date=2015-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019123117/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/mro/news-release/census-result-shows-increase-in-population-of-london-as-it-tops-8-million/censuslondonnr0712.html |url-status=dead }}</ref> | ਵਡੇਰਾ ਲੰਡਨ<ref>ਲੰਡਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ 32 ਲੰਡਨ ਹਲਕਿਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ</ref> | {{nts|1580}} | {{nts|4863}} | {{flag|ਬਰਤਾਨੀਆ}} | ਯੂਰਪ |- |22 | [[ਲਾਗੋਸ]] | | {{nts|7937932}}<ref name=Metropolitan_Lagos_population>Summing the 16 LGAs making up Metropolitan Lagos (Agege, Ajeromi-Ifelodun, Alimosho, Amuwo-Odofin, Apapa, Eti-Osa, Ifako-Ijaiye, Ikeja, Kosofe, Lagos Island, Lagos Mainland, Mushin, Ojo, Oshodi-Isolo, Shomolu, Surulere) as per:<br>{{cite web| url=http://www.nigerianstat.gov.ng/Connections/Pop2006.pdf| title=Legal Notice on Publication of the Details of the Breakdown of the National and State Provisional Totals 2006 Census| author=Federal Republic of Nigeria Official Gazette| date=15 May 2007| format=PDF| accessdate=2007-06-29| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070704042011/http://www.nigerianstat.gov.ng/Connections/Pop2006.pdf| archivedate=2007-07-04| dead-url=no}}</ref> | ਅੰਕੜਾ-ਸੰਬੰਧੀ ਖੇਤਰ | {{nts|999.6}} | {{nts|7938}} | {{flag|ਨਾਈਜੀਰੀਆ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |23 | [[ਲੀਮਾ]] | [[File:Lima Plaza Mayor1 cropped.jpg|125px]] | {{nts|7605742}}<ref>{{Cite web |url=http://censos.inei.gob.pe/censos2007/Documentos/Primresult_CPV2007.pdf |title=INEI 2007 Census Results |access-date=2012-12-20 |archive-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081010041120/http://censos.inei.gob.pe/censos2007/Documentos/Primresult_CPV2007.pdf |url-status=dead }}</ref> | ਸੂਬਾ<ref>43 ਸੁਤੰਤਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ</ref> | {{nts|2670.4}} | {{nts|2848}} | {{flag|ਪੇਰੂ}} | ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ |- |24 | [[ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸ਼ਹਿਰ]] | | {{nts|7162864}}<ref name="Gso.gov.vn">{{cite web|url=http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=462&idmid=2&idmid=2&ItemID=9789|title=General Statistics Office Of Vietnam|publisher=Gso.gov.vn|date=|accessdate=2010-07-26}}</ref> | ਸੂਬਾ-ਪੱਧਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|2095.01}} | {{nts|3419}} | {{flag|ਵੀਅਤਨਾਮ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |25 | [[ਬੋਗੋਤਾ]] | [[File:Bogotá de noche.jpg|125px]] | {{nts|7467804}}<ref>{{cite web|url=http://www.sdp.gov.co/resources/estadistica/Bogota_en_Cifras_junio_13_V17.xls|title=Bogotá population|publisher=Secretaría Distrital de Planeación|language=Spanish|accessdate=15 June 2011|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201044/http://www.sdp.gov.co/resources/estadistica/Bogota_en_Cifras_junio_13_V17.xls|dead-url=yes}}</ref> | ਰਾਜਧਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | {{nts|1590}} | {{nts|4697}} | {{flag|ਕੋਲੰਬੀਆ}} | ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ |- |26 | [[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] | [[File:Hong Kong view from The Peak 01.jpg|125px]] | {{nts|7108100}}<ref name="HongKongPop">[http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&charsetID=1&displayMode=T Census and Statistics Department, Hong Kong; Population and Vital Events] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080519100835/http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&charsetID=1&displayMode=T |date=2008-05-19 }} Retrieved on 2011-10-18. Estimated population in mid 2011.</ref> | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਖੇਤਰ | {{nts|1108}}<ref>{{cite web|url=http://www.pland.gov.hk/pland_en/info_serv/statistic/landu.html|title=Hong Kong: Broad Land Usage Distribution|publisher=Planning Department: The Government of the Hong Kong Special Administration Region|accessdate=18 October 2011|archive-date=19 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019212830/http://www.pland.gov.hk/pland_en/info_serv/statistic/landu.html|url-status=dead}}</ref> | {{nts|6415}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |27 | [[ਬੈਂਕਾਕ]] | [[File:Aerial view of Lumphini Park.jpg|125px]] | {{nts|7025000}}<ref name="ThaiKeyStat2007">[http://web.nso.go.th/eng/pub/keystat/key07/key07.zip National Statistical Office Thailand, Key Statistics of Thailand 2007; Chapter 1.9, Population Projections (1 July) by Region and Sex '''(embedded in huge 121MB zipped file!)'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511142744/http://web.nso.go.th/eng/pub/keystat/key07/key07.zip |date=2011-05-11 }} Retrieved on 2009-08-05. Projected ''de facto'' population as of 2009. The registered (''de jure'') population was 5,695,956 in 2006.</ref> | ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਖੇਤਰ | {{nts|1568.74}} | {{nts|4478}} | {{flag|ਥਾਈਲੈਂਡ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |28 | [[ਢਾਕਾ]] | [[File:Dhaka city.jpg|125px]] | {{nts|7000940}}<ref name="BangladeshStatPock2008">[https://web.archive.org/web/20101121200847/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SubjectMatterDataIndex/pk_book_09.pdf Bangladesh Bureau of Statistics, Statistical Pocket Book, 2008 ('''pdf-file''')] 2008 Population Estimate. Retrieved 2009-08-05.</ref> | ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਿਗਮ | {{nts|360}}<ref name="dhaka1">{{cite web|url=http://www.dhakacity.org/Page/About_us/About/Category/2/About_us_info|title=Dhaka Area|publisher=Dhaka City Corporation|accessdate=6 February 2010|archive-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090217202213/http://dhakacity.org/Page/About_us/About/Category/2/About_us_info|dead-url=yes}}</ref> | {{nts|19447}} | {{flag|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |29 | [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] | [[File:MindSpace campus in Hyderabad, India.jpg|125px]] | {{nts|6809970}}<ref name=india1/> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|621.48}}<ref name="Hyd1">{{cite web|url=http://www.ghmc.gov.in/greaterhyd.asp|title=Greater Hyderabad Municipal corporation 2010|publisher=GHMC|accessdate=12-04-2010|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201010/https://www.ghmc.gov.in/greaterhyd.asp|dead-url=yes}}</ref> | {{nts|10958}} | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |30 | [[ਕੈਰੋ]] | [[File:Kairo 001.jpg|125px]] | {{nts|6758581}}<ref name="Capmas2006">[http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls Central Agency for Public Mobilisation and Statistics, Population and Housing Census 2006, Governorate level, Population distribution by sex ('''excel-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090124144207/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls |date=2009-01-24 }} For Cairo, figure is an adjusted census result, as Helwan governorate was created on the 17th of April 2008 from a.o. parts of the Cairo governorate.</ref> | ਰਾਜਪਾਲੀ | {{nts|453}} | {{nts|17190}} | {{flag|ਮਿਸਰ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |31 | [[ਹਨੋਈ]] | | {{nts|6451909}}<ref name="Gso.gov.vn"/> | ਸੂਬਾ-ਪੱਧਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|3344.7}} | {{nts|1943.4}} | {{flag|ਵੀਅਤਨਾਮ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |32 | [[ਵੂਹਾਨ]] | [[File:Wuhan from Yellow Crane Tower.jpg|125px]] | {{nts|6434373}}<ref name="wuhan">{{cite web|title=武汉市2010年第六次全国人口普查主要数据公报 (Main Data from Wuhan 2010 Census)|url=http://www.whtj.gov.cn/Article/ShowArticle.aspx?id=6417|publisher=Wuhan Statistics Bureau|date=10 May 2011|accessdate=31 July 2011|archive-date=25 ਅਕਤੂਬਰ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111025103716/http://www.whtj.gov.cn/Article/ShowArticle.aspx?id=6417|dead-url=yes}} Total population as of 2010-11-01 of the central districts: Jiang'an, Jianghan, Qiaokou, Hanyang, Wuchang, Qingshan, and Hongshan, as defined in Wuhan Statistical Yearbook 2010</ref> <br> | ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ<ref name=nbsurban>Refers to fully urban districts, that is districts with a population density of over 1,500 per km².</ref> <br> | {{nts|888.42}}<ref>[https://web.archive.org/web/20111105213243/http://www.whtj.gov.cn/documents/tjnj2010.pdf Wuhan Statistical Yearbook 2010] p. 15</ref> | {{nts|7242}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |33 | [[ਰਿਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ]] | [[File:Rio de Janeiro night.jpg|125px]] | {{nts|6323037}}<ref name="IBGE2010RJ">[ftp://ftp.ibge.gov.br/Censos/Censo_Demografico_2010/resultados/total_populacao_rio_de_janeiro.zip Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística; Censo Demografico 2010, resultados, Rio de Janeiro ('''zip''')] Retrieved on 2010-12-01. Census results for 2010-08-01.</ref> | ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|1182}} | {{nts|5349}} | {{flag|ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ}} | ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ |- |34 | [[ਲਾਹੌਰ]] | [[File:Wapdahouse.jpg|125px]] | {{nts|6318745}}<ref name="GeoHivePunjabLahore">[http://www.geohive.com/cntry/pakistan.aspx?levels=Punjab GeoHive, Pakistan - The Punjab - Administrative units] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019172924/http://www.geohive.com/cntry/pakistan.aspx?levels=Punjab |date=2013-10-19 }} 1998 Census result for Lahore District. Accessed on 2008-09-28. The UN estimated the population of Lahore to be 6,577,000 in 2007. However, that estimate is based on now obsolete administrative boundaries for the Lahore Metropolitan Corporation. The administrative boundaries for Lahore was changed in 2001, when it was transformed from Metropolitan Corporation into a City District. The City District includes the old Metropolitan Corporation as well as the surrounding district. The District of Lahore had a total of 6,318,745 inhabitants in 1998, compared to 5,143,495 for the Metropolitan Corporation. Current, but vague, estimates puts the population of the district at somewhere between 7.5 and 10 million.</ref> | ਸ਼ਹਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | {{nts|1772}} | {{nts|3566}} | {{flag|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |35 | [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] | [[File:Amdavad Aerial.jpg|125px]] | {{nts|5570585}}<ref name=india1/> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|475}} | {{nts|11727}} | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |36 | [[ਬਗ਼ਦਾਦ]] | [[File:Haifa street, as seen from the medical city hospital across the tigres.jpg|125px]] | {{nts|5402486}}<ref name="WG">{{cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan|title=World: largest cities and towns and statistics of their population|publisher=World Gazetteer|accessdate=30 March 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/5mgEK0l5x?url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=|archivedate=10 January 2010|dead-url=yes}}</ref> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|1134}} | {{nts|4064}} | {{flag|ਇਰਾਕ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |37 | [[ਰਿਆਧ]] | [[File:The king Abdullah Financial District..JPG|125px]] | {{nts|5188286}}<ref name="SaudiCensus2010">[http://www.cdsi.gov.sa/pdf/census31-prim-05.pdf Central Department of Statistics and Information, Saudi Arabia; Population of cities with at least 5,000 inhabitants, at the 2010 Population Census ('''pdf, in arabic''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311140301/http://www.cdsi.gov.sa/pdf/census31-prim-05.pdf |date=2012-03-11 }} Retrieved on 2010-12-13.</ref> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|800}} | {{nts|6485}} | {{flag|ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |38 | [[ਸਿੰਘਾਪੁਰ]] | [[File:Singapore Skyline at Night with Blue Sky.JPG|125px]] | {{nts|5183700}}<ref name="Mid-2010 Singapore population">[http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea Statistics Singapore, Population (Mid-Year Estimates)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221030353/http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea |date=2009-02-21 }} Retrieved on September 23, 2010. Estimated population on Mid-2010, including Singapore residents plus non-residents. Population of Singapore citizens and residents was 3,642,700 on 2008-06-30.</ref> | ਸ਼ਹਿਰੀ ਰਾਜ | {{nts|712.4}} | {{nts|7276}} | {{flag|ਸਿੰਘਾਪੁਰ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |39 | [[ਸਾਂਤਿਆਗੋ]] | [[File:Santiago de Chile.jpg|125px]] | {{nts|5012973}}<ref name="ChileProjProv">[http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/DatProv/SalProvUsuarios-T13OK.xls Instituto Nacional de Estadística, Chile; Proyecciones de población al 30 de Junio 1990-2020, Region Metropolitana de Santiago; Provincias ('''excel-file''')] Retrieved on 2009-08-05. Projected population on 2009-06-30.</ref> | ਸੂਬਾ<ref>Composed of 32 independent municipalities</ref> | {{nts|2030}} | {{nts|2469}} | {{flag|ਚਿਲੀ}} | ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ |- |40 | [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ]] | [[File:St Petersburg Neva River004.jpg|125px]] | {{nts|4868520}}<ref name="RusEst2011"/> | ਸੰਘੀ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|1399}}<ref name="RusArea2009"/> | {{nts|3480}} | {{flag|ਰੂਸ}} | ਯੂਰਪ |- |41 | [[ਚੇਨੱਈ]] | [[File:Southern Railway HQ.jpg|125px]] | {{nts|4681087}}<ref name="2011 official India Census">http://www.census2011.co.in/census/district/21-chennai.html</ref> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|176}}<ref name="2011 official India Census"/> | {{nts|26903}}<ref name="2011 official India Census"/> | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |42 | [[ਅੰਕਾਰਾ]] | [[File:MiddleEastTechnicalUniversityCampus800x470.jpg|125px]] | {{nts|4550662}}<ref name=turkey/> | ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|2516}} | {{nts|1551}} | {{flag|ਤੁਰਕੀ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |43 | [[ਚੋਂਗਛਿੰਗ]] | [[File:Chongqing 005.jpg|125px]] | {{nts|4513100}}<ref name="chongqing">{{cite news|title=重庆市2010年第六次全国人口普查主要数据公报 (Main Data from Chongqing 2010 Census)|url=http://news.163.com/11/0503/01/733HTAIV00014AED.html|newspaper=NetEase|date=10 May 2011|accessdate=31 July 2011|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201043/http://news.163.com/11/0503/01/733HTAIV00014AED.html|dead-url=yes}} Total population as of 2010-11-01 of the following districts: Yuzhong, Dadukou, Jiangbei, Shapingba, Jiulongpo, and Nan'an</ref> <br> | ਅੰਦਰੂਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ<ref name=nbsurban/><br> | {{nts|1435}} | {{nts|3145}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |44 | [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] | [[File:Victoria Memorial Hall, Kolkata.jpg|125px]] | {{nts|4486679}}<ref name="india1"/> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|185}} | {{nts|24252}} | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |45 | [[ਸੂਰਤ]] | [[File:GauravPath1.jpg|125px]] | {{nts|4462002}}<ref name=india1/> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|326.515}}<ref>{{Cite web |url=http://www.suratmunicipal.gov.in/content/city/demographics.shtml |title=Demographics: Surat Municipal Corporation |access-date=2012-12-20 |archive-date=2009-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090404112933/http://www.suratmunicipal.gov.in/content/city/demographics.shtml |dead-url=yes }}</ref> | {{nts|13666}} | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |46 | [[ਰੰਗੂਨ]] | [[File:Yangoon-south.jpg|125px]] | {{nts|4350000}}<ref name=UN/> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|598.75}}<ref>[https://web.archive.org/web/20090226114154/http://www.uncrd.or.jp/env/3rd-regional-est-forum/doc/23_Myanmar.pdf Third Regional EST Forum, Presentation of Myanmar]. Retrieved 6 June 2009.</ref> | {{nts|6828}} | {{flag|ਬਰਮਾ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |47 | [[ਸਿਕੰਦਰੀਆ]] | [[File:Alexandria,Egypt,Skyline.jpg|125px]] | {{nts|4110015}}<ref name="Capmas2006"/> | ਰਾਜਪਾਲੀ | {{nts|2680}} | {{nts|1611}} | {{flag|ਮਿਸਰ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |48 | [[ਸ਼ੇਨਯਾਂਗ]] | [[File:Shenyang Zentrum.jpg|125px]] | {{nts|4101197}}<ref name=statfi>[http://pxweb2.stat.fi/Database/Kansainvalisen_tiedon_tietokanta/vrm/Kaupungit/hallintokaupungit_en.htm City and region database of Statistics Finland]</ref> <small>(2006-12-31)</small> | ਅੰਦਰੂਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | {{nts|3495}} | {{nts|1173}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |49 | [[ਸੂਜੂ]] | [[File:China Suzhou Jinjihu Lake.jpg|125px]] | {{nts|4074000}}<ref name=suzhou>{{cite web| url=http://xxw3441.blog.163.com/blog/static/7538362420114912715355| title=苏州市2010年第六次全国人口普查主要数据公报 (Main Data from Suzhou 2010 Census)| publisher=Suzhou Statistics Bureau| date=3 May 2011| accessdate=3 May 2011| archive-date=19 ਅਕਤੂਬਰ 2013| archive-url=https://web.archive.org/web/20131019235449/http://xxw3441.blog.163.com/blog/static/7538362420114912715355| dead-url=yes}}</ref> | ਅੰਦਰੂਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ<ref>Based on the following districts: Pingjiang,Canglang,Jinchang,Huqiu,Wuzhong,Xiangcheng,SND,SIP.</ref> | {{nts|1679.2}} | {{nts|2426}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |50 | [[ਨਵੀਂ ਤਾਈਪਈ]] | [[File:Taipei Rushhour birdseye.JPG|125px]] | {{nts|3910086}}<ref>{{cite web|url=http://www.ris.ntpc.gov.tw/_file/1392/SG/25351/D.html|title=New Taipei City|publisher=Household Registration Service, New Taipei City Government|language=Chinese|accessdate=18 October 2011|archive-date=25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425075237/http://www.ris.ntpc.gov.tw/_file/1392/SG/25351/D.html|dead-url=yes}}</ref> | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|2052.5667}}<ref>{{cite web|url=http://foreigner.ntpc.gov.tw/web/SG?command=display&pageID=36568&FP=D40000002968000000_5|title=New Taipei City|publisher=New Taipei City Government|accessdate=18 October 2011|archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2012|archive-url=https://archive.today/20120709080120/http://foreigner.ntpc.gov.tw/web/SG?command=display&pageID=36568&FP=D40000002968000000_5|dead-url=yes}}</ref> | {{nts|1905}} | {{flag|ਤਾਈਵਾਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |51 | [[ਜੋਹਾਨਿਸਬਰਗ]] | [[File:South Africa-Johannesburg-Hillbrow001.jpg|125px]] | {{nts|3888180}}<ref name=ZA/> | ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|1644.96}} | {{nts|2364}} | {{flag|ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |52 | [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ]] | [[File:LosAngeles06.jpg|125px]] | {{nts|3819702}}<ref name=uscensus /> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|1290}} | {{nts|2940}} | {{flag|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} | ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ |- |53 | [[ਯੋਕੋਹਾਮਾ]] | [[File:Minato Mirai In Blue.jpg|125px]] | {{nts|3680267}}<ref name="StatJapMonthlyCityYokohama">[http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html Official monthly estimated de jure population by the Kanagawa Prefectural Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424041142/http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html |date=2012-04-24 }} (in Japanese). Population estimate on 2010-06-01.</ref> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|437.38}} | {{nts|8414}} | {{flag|ਜਪਾਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |54 | [[ਅਬੀਜਾਨ]] | [[File:Abidjanpyramid.JPG|125px]] | {{nts|3660682}}<ref name=abidjan>{{Cite web |url=http://www.abidjan-da.ci/Accueil/Presentation/Abidjan/index.html |title=Abidjan District estimate for 2003 |access-date=2012-12-20 |archive-date=2010-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100419041332/http://www.abidjan-da.ci/Accueil/Presentation/Abidjan/index.html |dead-url=yes }}</ref> | ਵਿਭਾਗ/ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | {{nts|2119}} | {{nts|1728}} | {{flag|ਦੰਦ ਖੰਡ ਤਟ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |55 | [[ਬੂਸਾਨ]] | [[File:August Afternoon in Haeundae 2.jpg|125px]] | {{nts|3600381}}<ref name="busan1">{{cite web|url=http://english.busan.go.kr/01_about/03_02.jsp|title=Busan: Population and area of Administrative units|publisher=Busan Metropolitan City|accessdate=12 February 2011}}</ref> | ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|766.12}}<ref name="busan1"/> | {{nts|4666}} | {{flag|ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |56 | [[ਬਰਲਿਨ]] | [[File:Über den Dächern von Berlin.jpg|125px]] | {{nts|3499879}}<ref>{{cite web|url=http://www.statistik-berlin-brandenburg.de//Publikationen/OTab/2012/OT_A01-01-00_124_201111_BE.pdf|title=Bevölkerungsstand in Berlin am 30. November 2011 nach Bezirken|work=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|accessdate=2012-04-23}}</ref> | ਸ਼ਹਿਰੀ ਰਾਜ | {{nts|892}} | {{nts|3924}} | {{flag|ਜਰਮਨੀ}} | ਯੂਰਪ |- |57 | [[ਕੇਪ ਟਾਊਨ]] | [[File:Central Cape Town.jpg|125px]] | {{nts|3497097}}<ref name=ZA>[http://www.statssa.gov.za/Publications/P03011/P030112007.pdf Statistics South Africa, Community Survey, 2007, Basic Results Municipalities ('''pdf-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130825124835/http://www.statssa.gov.za/Publications/P03011/P030112007.pdf |date=2013-08-25 }} Retrieved on 2008-03-23.</ref> | ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|2454.72}} | {{nts|1424}} | {{flag|ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |58 | [[ਡਰਬਨ]] | [[File:Durban 21.08.2009 12-56-40.jpg|125px]] | {{nts|3468086}}<ref name=ZA/> | ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|2291.89}} | {{nts|1513}} | {{flag|ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |59 |[[ਜੱਦਾਹ]] | |{{nts|3430697}}<ref name="SaudiCensus2010" /> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ |{{nts|1230}} |{{nts|2789}} |{{flag|ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |60 | [[ਪਿਓਂਗਯਾਂਗ]] | [[File:0322 Pyongyang Turm der Juche Idee Aussicht.jpg|125px]] | {{nts|3255388}}<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf United Nations Statistics Division; Preliminary results of the 2008 Census of Population of the Democratic People’s Republic of Korea conducted on 1-15 October 2008 ('''pdf-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325102712/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf |date=25 ਮਾਰਚ 2009 }} Retrieved on 2009-03-01.</ref> | ਸਿੱਧੀ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|3194}} | {{nts|1019}} | {{flag|ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |61 | [[ਮਾਦਰਿਦ]] | [[File:Plaza de Colón (Madrid) 06.jpg|125px]] | {{nts|3213271}}<ref>[http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260&file=inebase&L= INE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131208094936/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260&file=inebase&L= |date=2013-12-08 }} (2008)</ref> | ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|698}} | {{nts|4604}} | {{flag|ਸਪੇਨ}} | ਯੂਰਪ |- |62 |[[ਨੈਰੋਬੀ]] | [[File:Nairobi showing KICC Times Tower and City Hall.jpg|125px]] |{{nts|3138369}}<ref name="Kenya2009">[https://web.archive.org/web/20101210081530/http://www.knbs.or.ke/Census%20Results/Presentation%20by%20Minister%20for%20Planning%20revised.pdf Minister of State for Planning, National Development and Vision 2030; 2009 Population and Housing Census Results ('''pdf''')] Retrieved on 2010-12-13.</ref> | [[ਸੂਬਾ]] |{{nts|696}} |{{nts|4509}} |{{flag|ਕੀਨੀਆ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |63 | [[ਪੁਨੇ]] | [[File:AmonoraTownCentre.jpg|125px]] | {{nts|3115431}}<ref name=india1/> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|450.69}} | {{nts|6913}} | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |64 | [[ਜੈਪੁਰ]] | [[File:DSCN1444.JPG|125px]] | {{nts|3073350}}<ref name=india1/> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|485}} | {{nts|6337}} | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- | 65 | [[ਆਦਿਸ ਆਬਬਾ]] | [[File:Addis Ababa aerial approach 2009-08-27 15-26-13.jpg|125px]] | {{nts|3040740}}<ref>{{cite web|url=http://www.csa.gov.et/index.php?option=com_rubberdoc&view=doc&id=421&format=raw&Itemid=606|title=Population Size of Towns by Sex, Region, Zone and Wereda: July 2012.|publisher=Central Statistical Agency of Ethiopia|accessdate=6 January 2013}}</ref> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ | | |{{ਝੰਡਾ|ਇਥੋਪੀਆ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |66 | [[ਕਾਸਾਬਲਾਂਕਾ]] | [[File:CasablancaFAR.jpg|125px]] | {{nts|3027000}}<ref>[http://www.wmaker.net/myhcp2011/file/112824/ HCP, Centre d’Etudes et de Recherches Démographiques (CERED)] (2009)</ref> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|324}} | {{nts|9342}} | {{flag|ਮੋਰਾਕੋ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} 76p3nz6ru20aufgan908snlgog0ppmi 0 20138 848038 709595 2026-09-26T11:36:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848038 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ |ਅਧਿਕਾਰਕ_ਨਾਂ = ਵਾਗਾਦੁਗੂ |other_name = |ਦੇਸੀ_ਨਾਂ = Ouagadougou |ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = [[ਬੁਰਕੀਨਾ ਫ਼ਾਸੋ]] ਦੀ [[ਰਾਜਧਾਨੀ]] |ਉਪਨਾਮ = ਵਾਗਾ |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |ਤਸਵੀਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ = Place des cineastes Ouaga.jpg |ਤਸਵੀਰਅਕਾਰ = 300px |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ = ਬੁਰਕੀਨਾ ਫ਼ਾਸੋ |pushpin_label_position = |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਬੁਰਕੀਨਾ ਫ਼ਾਸੋ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ |pushpin_ਨਕਸ਼ਾਅਕਾਰ = 300 |coordinates_ਖੇਤਰ = BF |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਬੁਰਕੀਨਾ ਫ਼ਾਸੋ}} |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਖੇਤਰ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ2 = ਸੂਬਾ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ2 = ਕਾਦੀਓਗੋ |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ = ਮੇਅਰ |ਮੁਖੀ_ਨਾਂ = ਸਿਮਨ ਕੋਂਪਾਓਰੇ (1995 ਤੋਂ) |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = ਦਸ਼ਮਿਕ |area_footnotes = |ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 = 219.3 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = 2805 |area_metro_sq_mi = |ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ = 2012 |ਅਬਾਦੀ_ਪਗਨੋਟ =<ref>{{Cite web |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=pnan&col=abcdefghinoq&msz=1500&sbj=pg&geo=-31 |title=World Gazetteer |access-date=2013-01-11 |archive-date=2013-01-11 |archive-url=https://archive.today/20130111110626/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=pnan&col=abcdefghinoq&msz=1500&sbj=pg&geo=-31 |dead-url=yes }}</ref> |population_note = |ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ = 1626950 |ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 = 6727 |population_density_sq_mi = |ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ = 1727390 |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=12|latm=21 |lats=26 |latNS=N |longd=1 |longm=32 |longs=7 | longEW=W |ਉਚਾਇ_ਮੀਟਰ = 305 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |ਖੇਤਰ_ਕੋਡ = +226 50 |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |ਵੈੱਬਸਾਈਟ =[http://www.mairie-ouaga.bf ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] |footnotes = }} '''ਵਾਗਾਦੁਗੂ''' ({{IPAc-en|icon|ˌ|w|ɑː|ɡ|ə|ˈ|d|uː|ɡ|uː}}; [[ਮੋਊਰੇ ਭਾਸ਼ਾ|ਮੋਸੀ]]: {{IPA-mos|ˈwaɡᵊdᵊɡᵊ|}}) [[ਬੁਰਕੀਬਾ ਫ਼ਾਸੋ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ, ਸੰਚਾਰ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਦੇਸ਼]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 2006 ਵਿੱਚ 1,475,223 ਸੀ।<ref name="c2006">{{Cite web |url=http://www.insd.bf/Documents/Publications/INSD/Publications/Resultats_enquetes/Autres%20enq/Rapport_preliminaire_RGPH06.pdf |title=National 2006 census final results |access-date=2013-02-09 |archive-date=2015-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721185435/http://www.insd.bf/Documents/Publications/INSD/Publications/Resultats_enquetes/Autres%20enq/Rapport_preliminaire_RGPH06.pdf |dead-url=yes }}</ref> ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਛੋਟਾ ਕਰ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ''ਵਾਗਾ'' ਹੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ''ਵਾਗਲੇਸ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Com">Commune Ouagadougou (2005). Mairie de Ouagadougou. Retrieved 19 March 2006 from [http://www.mairie-Ouaga.bf Mairie de Ouagadougou] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211028013056/https://mairie-ouaga.bf/ |date=2021-10-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629001118/http://www.mairie-ouaga.bf/ |date=2011-06-29 }} {{fr icon}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁਰਕੀਨਾ ਫ਼ਾਸੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] 0mtscyey56cll0zhzc0upozv9hm8y00 0 20252 847930 578183 2026-09-26T02:38:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847930 wikitext text/x-wiki {{ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਡਿਸਟਰਿਕਟ | schoolboardname = ਡਫ਼ਰਿਨ-ਪੀਲ ਕੈਥੋਲਿਕ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ | additionalname = DPCDSB | image = Dpcdsb logo.gif | imagesize = | boardidentifier = | officelocation = 40 ਮੈਥਸਨ ਬੂਲਵਾਰ ਵੈਸਟ, ਮਿਸੀਸਾਊਗਾ, ON L5R 1C5 | communities = [[ਮਿਸੀਸਾਊਗਾ]],<br />[[ਬਰੈਂਪਟਨ]],<br />[[ਕੈਲੀਡੋਨ]],<br />[[ਡਫ਼ਰਿਨ ਕਾਊਂਟੀ]] | schoolcount = 148 ਕੁੱਲ (122 ਮੁਢਲੇ ਅਤੇ 26 ਉੱਚ-ਸਤਰ ਦੇ) | budgetyear = 2008-09 | budget = 777 | studentcount = ਲਗਭਗ 88,000<ref>[http://www.dpcdsb.org/CEC/Schools/ Dufferin-Peel CDSB - Schools<!-- Bot generated title -->]</ref> | chairoftheboard = ਮਾਰੀਓ ਪਾਸਕੂਚੀ | directorofeducation= ਜਾਨ ਕਾਸਟੋਫ਼ | superintendent = | electedtrustees = ਅ.ਆਬਰੂਸਕਾਤੋ, ਜ.ਐਂਡਰਸਨ, ਲ.ਡੈਲ ਰੋਜ਼ਾਰੀਓ, ਫ਼.ਦੀਕੋਸੋਲਾ, ਸ.ਹਾਬਿਨ, ਬ.ਈਆਨੀਕਾ, ਏ.ਓ'ਟੂਲ, ਮ.ਪਾਸਕੂਚੀ, ਟ.ਥਾਮਸ, ਲ.ਜ਼ਨੈਲਾ, | studenttrustees = ਈਅਨ ਬਿਨਲਾਇਓ, ਨੇਥਨ ਫ਼ਰਨਾਂਡਸ | url = http://www.dpcdsb.org/ }} '''ਡਫ਼ਰਿਨ-ਪੀਲ ਕੈਥੋਲਿਕ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ''' ('''Dufferin-Peel Catholic District School Board''', '''DPCDSB''') [[ਓਂਟਾਰੀਓ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਕੂਲੀ ਬੋਰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੇ ਪੀਲ ਖੇਤਰ ([[ਮਿਸੀਸਾਊਗਾ]], [[ਬਰੈਂਪਟਨ]], [[ਕੈਲੀਡੋਨ]]) ਅਤੇ [[ਡਫ਼ਰਿਨ ਕਾਊਂਟੀ]] ([[ਆਰੰਜਵਿਲ]] ਸਮੇਤ) ਵਿੱਚ 148 ਸਕੂਲੀ ਸਹੂਲਤਾਂ (122 ਮੁਢਲੇ ਸਕੂਲ, 26 ਉੱਚ-ਵਿੱਦਿਅਕ ਸਕੂਲ ਅਤੇ 2 ਅਗੇਤਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਕੂਲਾ ਜਾਂ ਬਾਲਗ ਵਿੱਦਿਆ ਕੇਂਦਰ) ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 90,000 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਲਗਭਗ 5,000 ਅਧਿਆਪਕ ਭਰਤੀ ਹਨ; ਲਗਭਗ 3,000 ਮੁਢਲੇ ਸਤਰ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 2,000 ਉੱਚ-ਸਤਰ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਅਗੇਤਰੀ ਵਿੱਦਿਆ ਸਤਰ ਲਈ। ਇਸ ਦਾ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ ਮਿਸੀਸਾਊਗਾ ਵਿੱਚ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਵਿਖੇ ਹੈ।<ref>"[http://www.dpcdsb.org/CEC/Contact+Us/ Contact Us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121118040925/http://www.dpcdsb.org/CEC/Contact+Us |date=2012-11-18 }}." Dufferin-Peel Catholic District School Board. Retrieved on December 8, 2012. "Catholic Education Centre40 Matheson Boulevard West Mississauga, ON L5R 1C5"</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਰਿਚਮੰਡ ਸਕੂਲ ਡਿਸਟਰਿਕਟ]] == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.dpcdsb.org/ ਡਫ਼ਰਿਨ-ਪੀਲ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ] (EN) **[https://web.archive.org/web/20130906030703/http://www.dpcdsb.org/NR/rdonlyres/8A2BB957-3D4F-458F-BB6F-767059944CF0/94652/AdmissionsFlyerPUNJABI.pdf ਡਫ਼ਰਿਨ-ਪੀਲ ਦੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਗਤ ਹੈ] (PA) (sic) (Archive) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਂਟਾਰੀਓ ਦੇ ਸਕੂਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] rmfyldpulzbbl451xrsdfn63pahowjb 0 20671 847982 579592 2026-09-26T07:16:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847982 wikitext text/x-wiki [[Image:Philippine Sea location.jpg|thumb|300px|ਫ਼ਿਲਪੀਨ ਸਾਗਰ]] '''ਫ਼ਿਲਪੀਨ ਸਾਗਰ''' ਉੱਤਰੀ [[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ]] ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼]] ਦੇ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਹਾਸ਼ੀਏ ਦਾ ਸਾਗਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 20 ਲੱਖ ਵਰਗ ਮੀਲ (50 ਲੱਖ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ.) ਹੈ।<ref>[https://web.archive.org/web/20090820123304/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761580288/Philippine_Sea.html Philippine Sea], [http://encarta.msn.com encarta.msn.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090411143533/http://encarta.msn.com/ |date=2009-04-11 }} (archived from [http://encarta.msn.com/encyclopedia_761580288/Philippine_Sea.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090820123304/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761580288/Philippine_Sea.html |date=2009-08-20 }} on 2009-08-20).</ref> ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ([[ਲੂਜ਼ੋਨ]], [[ਸਮਰ]], [[ਲੇਤੇ]] ਅਤੇ [[ਮਿੰਦਾਨਾਓ]]); ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ [[ਪਲਾਊ]], [[ਯਾਪ]] ਅਤੇ [[ਉਲਿਥੀ]]; ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਾਰੀਆਨਾ ਟਾਪੂ ([[ਗੁਆਮ]], [[ਸੈਪਾਨ]] ਅਤੇ [[ਤਿਨੀਆਨ]] ਸਮੇਤ); ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ [[ਬੋਨਿਨ ਟਾਪੂ]] ਅਤੇ [[ਈਵੋ ਜੀਮਾ]]; ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜਪਾਨੀ ਟਾਪੂਆਂ [[ਹੋਂਸ਼ੂ]], [[ਸ਼ਿਕੋਕੂ]] ਅਤੇ [[ਕਿਉਸ਼ੂ]]; ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਰਿਉਕੂ ਟਾਪੂ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਤਾਈਵਾਨ]] ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="brit">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/456389/Philippine-Sea|title= Philippine Sea|accessdate= 2008-08-12|publisher= Encyclopædia Britannica Online}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | image1 = Pass over Eastern Asia to Philippine Sea and Guam.ogv | width1 = 300 | alt1 = | caption1 = ISS ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਫ਼ਿਲਪੀਨ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਗੁਆਮ ਤੱਕ ਲਾਂਘਾ। | image2 = Islands in the Philippine Sea at Night.ogv | width2 = 300 | alt2 = | caption2 = ਫ਼ਿਲਪੀਨ ਸਾਗਰ ਵਿਚਲੇ ਟਾਪੂ }} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ}} halyzc353g33dnzr43hz2a3gd5sxzak 0 20675 848050 836187 2026-09-26T11:58:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848050 wikitext text/x-wiki [[File:Scandinavia M2002074 lrg.jpg|thumb|right|[[ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆਈ ਪਰਾਇਦੀਪ]] ਦੀ ਮਾਰਚ 2002 ਦੀ ਉਪਗ੍ਰਿਹੀ ਤਸਵੀਰ]] [[File:Map of Scandinavia.svg|thumb|left|250px|{{legend|#ff0000|outline=#aaaaaa|ਤਿੰਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਆਂ ([[ਡੈੱਨਮਾਰਕ]], [[ਨਾਰਵੇ]] ਅਤੇ [[ਸਵੀਡਨ]]) ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਕਰੜੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਮੁਤਾਬਕ ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ ਹਨ}} {{legend|#ff8811|outline=#aaaaaa|ਸੰਭਵ ਮੋਕਲੀ ਵਰਤੋਂ: [[ਆਈਸਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਫ਼ਰੋ ਟਾਪੂ]] ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ 'ਚੋਂ ਹਨ; [[ਅਲਾਂਡ ਟਾਪੂ]] ਆਪਣੀ ਨਸਲੀ ਸਵੀਡਨੀ ਅਬਾਦੀ ਕਰ ਕੇ; [[ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ]] ਸਵੀਡਨ ਨਾਲ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਸਵੀਡਨੀ ਅਬਾਦੀ ਕਰ ਕੇ।}}]] '''ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ'''{{efn|[[ਡੈਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਡੈਨਿਸ਼]], [[ਸਵੀਡਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਵੀਡਨੀ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ (ਡੈਨੋ-)ਨਾਰਵੇਈ: ''Skandinavien'', [[ਨਾਰਵੇਈ ਭਾਸ਼ਾ|ਨਾਰਵੇਈ]], [[ਫ਼ਰੋਈ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਰੋਈ]] ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਨਲੈਂਡੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਿਨਲੈਂਡੀ]]: ''Skandinavia'', {{lang-is|Skandinavía}}, [[ਸਾਮੀ ਬੋਲੀਆਂ|ਸਾਮੀ]]: ''Skadesi-suolu / Skađsuâl''.}} ਉੱਤਰੀ [[ਯੂਰਪ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਖੇਤਰ ਜਿਸਦੀ ਪਛਾਣ ਸਾਂਝੇ ਨਸਲੀ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜਰਮੇਨੀਆਈ ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਡੈੱਨਮਾਰਕ]], [[ਨਾਰਵੇ]] ਅਤੇ [[ਸਵੀਡਨ]] ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਢੁਕਵੇਂ ਨਾਰਵੇ ਅਤੇ ਸਵੀਡਨ{{efn|ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਟਾਪੂ ਹਨ ਜੋ ਢੁਕਵੇਂ ਨਾਰਵੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸਵਾਲਬਾਰਡ]] ਅਤੇ [[ਜਾਨ ਮੇਅਨ]]।}} [[ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆਈ ਪਰਾਇਦੀਪ]] ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ ਜਦਕਿ ਅਜੋਕਾ ਡੈੱਨਮਾਰਕ [[ਡੈਨਿਸ਼ ਟਾਪੂ|ਡੈਨਿਸ਼ ਟਾਪੂਆਂ]] ਅਤੇ [[ਜੂਤਲਾਂਡ]] ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਨੂੰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ਼ ਸਰਾਸਰ ਭੂਗੋਲਕ ਪਦ ''[[ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆਈ ਪਰਾਇਦੀਪ]]'' ਦੀ ਥਾਂ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਧਾਰਨਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।<ref name="Ostergard">Østergård, Uffe (1997). "The Geopolitics of Nordic Identity – From Composite States to Nation States". ''The Cultural Construction of Norden''. Øystein Sørensen and Bo Stråth (eds.), Oslo: Scandinavian University Press 1997, 25–71. Also published online at [http://diis.dk/sw13149.asp Danish Institute for International Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114212929/http://diis.dk/sw13149.asp |date=2007-11-14 }}. For the history of cultural Scandinavism, see Oresundstid's articles [http://www.oresundstid.dk/dansk/engelsk/oresundstid/1800/side03-02-tekst.htm The Literary Scandinavism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927014412/http://www.oresundstid.dk/dansk/engelsk/oresundstid/1800/side03-02-tekst.htm |date=2007-09-27 }} and [http://www.oresundstid.dk/dansk/engelsk/oresundstid/1800/side03-01-tekst.htm The Roots of Scandinavism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160613201143/https://web.archive.org/web/20071114212929/http:/diis.dk/sw13149.asp |date=2016-06-13 }}. Retrieved 19 January 2007. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160613201143/https://web.archive.org/web/20071114212929/http:/diis.dk/sw13149.asp |date=13 ਜੂਨ 2016 }}</ref> ਕਈ ਵਾਰ ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੰਧ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ [[ਆਈਸਲੈਂਡ]], [[ਫ਼ਰੋ ਟਾਪੂ]] ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ]] ਨੂੰ ਵੀ ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="eb">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/526461/Scandinavia|title=Scandinavia|year=2009|work=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=28 October 2009 | quote=Scandinavia, historically Scandia, part of northern Europe, generally held to consist of the two countries of the Scandinavian Peninsula, Norway and Sweden, with the addition of Denmark. Some authorities argue for the inclusion of Finland on geologic and economic grounds and of Iceland and the Faroe Islands on the grounds that their inhabitants speak North Germanic (or Scandinavian) languages related to those of Norway and Sweden.}}</ref> ਪਰ ਅਜਿਹੀ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੋਕਲਾ ਪਦ [[ਨਾਰਡਿਕ ਦੇਸ਼]] ਇਸ ਵਡੇਰੇ ਸਮੂਹ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।<ref name="Nordic Council">{{cite web | url=http://www.norden.org/en/about-nordic-co-operation | title=About Nordic co-operation | publisher=Nordic Council of Ministers & Nordic Council | date=1 October 2007 | accessdate=9 January 2008 | first=Elvind | last=Saetre | quote=The Nordic countries consist of Denmark, the Faroe Islands, Greenland, Finland, Åland, Iceland, Norway and Sweden. | archive-date=26 ਮਾਰਚ 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140326122905/http://www.norden.org/en/about-nordic-co-operation | dead-url=yes }}</ref> ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{ਵਿਕਸ਼ਨਰੀ}} {{ਕਾਮਨਜ਼|Scandinavia}} * {{cite web|url=http://www.goscandinavia.com|title=ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ: ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆਈ ਸੈਲਾਨੀ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|publisher=ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆਈ ਸੈਲਾਨੀ ਬੋਰਡ, ਗਲੋਬਸਕੋਪ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸਰਵਿਸਜ਼, ਇੰਕ.|year=2005|accessdate=5 September 2008|archive-date=4 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130604225711/http://goscandinavia.com/|dead-url=yes}} * [http://www.norden.org/ ਨਾਰਡਿਕ ਕੌਂਸਲ] – ਨਾਰਡਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ * [http://www.nordregio.se/ ਨੋਰਦਰੇਗੀਓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170503024329/http://www.nordregio.se/ |date=2017-05-03 }} – ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਰਡਿਕ ਕੌਂਸਲ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ * [http://www.scandinaviahouse.org/ ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ ਹਾਊਸ] – ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿਖੇ ਨਾਰਡਿਕ ਕੇਂਦਰ ਜੋ [http://www.amscan.org/ ਅਮਰੀਕੀ-ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆਈ ਸੰਸਥਾ] ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ * [http://www.scandinavianews.com/ ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ] – ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆਈ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਤੱਤ-ਨਿਖੇੜ * [http://www.tacitus.nu/historical-atlas/scandinavia/ ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਐਟਲਸ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – ਓਰੀਆਨ ਮਾਰਤਿਨਸਨ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ * [http://downloads.raileurope.com/map_europe/scandinavia.html ReRailEurope] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150413030921/http://downloads.raileurope.com/map_europe/scandinavia.html |date=2015-04-13 }} – ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਨਕਸ਼ਾ (ਫ਼ਲੈਸ਼ ਫ਼ਾਈਲ) * [http://www.vifanord.de/index.php?id=1&L=1&rd=243343734 vifanord] – a digital library that provides scientific information on the Nordic and Baltic countries as well as the Baltic region as a whole ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} 6r4dtdqb8deczyewbozfygs6gu5vqt3 0 20885 847997 847387 2026-09-26T09:12:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847997 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation | short_title = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਐਕਟ, 2005 | legislature = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਸਦ]] | image = | imagesize = 100px | imagealt = ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕ | caption = | long_title = ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹਰ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 100 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਲਗ ਮੈਂਬਰ ਗੈਰ-ਕੁਸ਼ਲ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਹਨ, ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਐਕਟ ਹੈ। | citation = {{cite act | index = 42 | language = en-mc | date = 2005 | url = http://164.100.47.193/BillsPDFFiles/synopsis/2005-106-Synop.pdf }} | territorial_extent = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਣਰਾਜ]] | enacted_by = [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] | date_enacted = | date_passed = 23 ਅਗਸਤ 2005<ref name=FAQs>{{cite web |title=Frequently Asked Questions (FAQs) on MGNREGA Operational Guidelines 2013 |date=June 2014 |url=https://nrega.nic.in/Circular_Archive/archive/nrega_doc_FAQs.pdf}}</ref> | enacted_by2 = [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] | date_enacted2 = | date_passed2 = 24 ਅਗਸਤ 2005<ref name=act>{{cite web |title=National Rural Employment Guarantee Act, 2005 |url=http://164.100.47.193/BillsPDFFiles/synopsis/2005-106-Synop.pdf |access-date=14 September 2022}}</ref> | date_assented = 5 ਸਤੰਬਰ 2005<ref name=act/> | royal_assent = | date_commenced = 2 ਫਰਵਰੀ 2006<ref name=FAQs/> | bill = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਬਿੱਲ, 2005 | bill_citation = | bill_date = 22 ਮਾਰਚ 2005 | introduced_by = [[ਰਘੂਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿੰਘ]], ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ | 1st_reading = | 2nd_reading = | 3rd_reading = | committee_report = | bill2 = | bill_citation2 = | bill_date2 = | introduced_by2 = | 1st_reading2 = | 2nd_reading2 = | 3rd_reading2 = | committee_report2 = | white_paper = | amended_by = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ (ਸੋਧ) ਐਕਟ, 2009<ref name=amd>{{cite web |title=National Rural Employment Guarantee (Amendment) Act, 2009 |url=http://164.100.47.193/BillsPDFFiles/synopsis/2009-102-Synop.pdf |website=loksabhaph.nic.in |access-date=14 September 2022}}</ref> | repeals = | related_legislation = | summary = | keywords = ਮਗਨਰੇਗਾ, ਨਰੇਗਾ, ਮਨਰੇਗਾ | status = in force }} '''ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਐਕਟ, 2005''' ਜਾਂ '''ਮਨਰੇਗਾ''', ਪਹਿਲਾਂ '''ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਐਕਟ, 2005''' ਜਾਂ '''ਨਰੇਗਾ''',<ref name=amd/> ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਕਿਰਤ ਕਾਨੂੰਨ]] ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ 'ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ' ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਟ 23 ਅਗਸਤ 2005<ref name="FAQs" /> ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] ਦੀ [[ਯੂਪੀਏ|ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਰਘੂਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਬਿੱਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹਰੇਕ ਘਰ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 100 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਲਗ ਮੈਂਬਰ ਗੈਰ-ਕੁਸ਼ਲ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਵੈਸੇਵੀ ਹਨ।{{sfn|Ministry of Rural Development|2005|p=1}}{{sfn|Comptroller and Auditor General of India|2013b|p=i}} ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨਰੇਗਾ ਤਹਿਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਗਰੰਟੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|last1=Chandra|first1=Bipan |url=https://books.google.com/books?id=dE9qEg-NgHMC|title=India Since Independence|last2=Mukherjee|first2=Aditya|last3=Mukherjee|first3=Mridula|date=2008|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-310409-4|pages=374}}</ref> ਮਨਰੇਗਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ ਟਿਕਾਊ ਸੰਪਤੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੜਕਾਂ, ਨਹਿਰਾਂ, ਛੱਪੜ ਅਤੇ ਖੂਹ) ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਬਿਨੈਕਾਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਜਰਤਾਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬਿਨੈ ਕਰਨ ਦੇ 15 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੰਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਿਨੈਕਾਰ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਭੱਤੇ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ। ਭਾਵ, ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਭੱਤਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨਰੇਗਾ ਤਹਿਤ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਕ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸੰਪੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਰੇਗਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ, ਪੇਂਡੂ-ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਰਵਾਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।"{{sfn|Ministry of Rural Development|2005|pp=1–2}} ਐਕਟ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1991 ਵਿੱਚ ਪੀ.ਵੀ. ਨਰਸਿਮ੍ਹਾ ਰਾਓ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="lion">{{cite book|last1=Seetapati |first1=Vinay|title=Half - Lion: How P.V Narasimha Rao Transformed India|url=https://archive.org/details/liang.halflionhowpvnar0000sita |date=1 February 2015|edition=1st |publisher=Penguin Books |location=New Delhi|isbn=978-0670088225}}</ref> ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ 625 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਾਇਲਟ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਨਰੇਗਾ ਨੂੰ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ "ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfn|Ministry of Rural Development|2012|p=ix}} 2009 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਦੋਲਨ 'ਤੇ ਨੀਤੀਗਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਐਕਟ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news |date=15 March 2009 |title=World Bank sees NREGA as a barrier to economic development |work=The Economic Times |agency=PTI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/policy/world-bank-sees-nrega-as-a-barrier-to-economic-development/articleshow/4266622.cms |access-date=2022-04-18}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਕਾਸ ਰਿਪੋਰਟ 2014 ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਇਸਨੂੰ "ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਾਹਰਣ" ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |date=10 October 2013 |title=World Bank calls NREGA a stellar example of rural development |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-10-10/news/42902947_1_world-bank-world-development-report-safety-net |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013043250/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-10-10/news/42902947_1_world-bank-world-development-report-safety-net |archive-date=2013-10-13 |work=The Economic Times}}</ref> ਮਨਰੇਗਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ (ਜੀਪੀਜ਼) ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐਕਟ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਏਜੰਸੀਆਂ, ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ, ਵਿੱਤੀ ਪੈਟਰਨ, ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਉਪਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite report |url=https://ideas.repec.org/p/zbw/wzbisp/spi2015201.html |title=An uneven path to accountability: A comparative study of MGNREGA in two states of India |last=Dutta |first=Sujoy |date=2015 |publisher=[[Research Papers in Economics]]}}</ref> ==ਪੜਾਅ ਵਾਰ== ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ 625 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਇਸ ਸਕੀਮ ਅਧੀਨ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ 200 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ 130 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ 295 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == 1960 ਤੋਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੇਂਡੂ ਪਛੜੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਢੁਕਵੀਆਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਲੱਭਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਚਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 30 ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਬਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਪੇਂਡੂ ਮੈਨਪਾਵਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ' ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ, ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ 'ਤੇ 'ਪੇਂਡੂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਕਰੈਸ਼ ਯੋਜਨਾ', ਕਿਰਤ-ਅਧਾਰਤ ਕੰਮਾਂ ਦਾ 'ਪਾਇਲਟ ਇੰਟੈਂਸਿਵ ਪੇਂਡੂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ', ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਦਾ 'ਸੋਕਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ', ਪੇਂਡੂ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ 'ਸੀਮਾਂਤ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੋਜਨਾ', ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਤਾਲਮੇਲ ਦਾ 'ਕੰਮ ਲਈ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ' (FWP), ਭਾਈਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ' (NREP), ਅਤੇ ਭੂਮੀਹੀਣ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ 'ਪੇਂਡੂ ਭੂਮੀਹੀਣ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਗਰੰਟੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ' (RLEGP) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।{{sfn|Planning Commission|2001|pp=12–20}} ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news |last=ANI |date=2013-07-01 |title=President Mukherje pays tribute to former Maharashtra CM Vasantrao Naik |work=Business Standard India |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/president-mukherje-pays-tribute-to-former-maharashtra-cm-vasantrao-naik-113070100989_1.html |access-date=2022-04-18}}</ref> [[File:Burden of life.jpg|thumb|ਮਨਰੇਗਾ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੁੱਕੇ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚੋਂ ਗਾਰਾ ਕੱਢਦੇ ਹੋਏ।]] ਅਪ੍ਰੈਲ 1989 ਵਿੱਚ, ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ NREP ਅਤੇ RLEGP[a] ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਜਵਾਹਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਯੋਜਨਾ (JRY) ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਸਥਾਨਕ ਗ੍ਰਾਮ ਸਰਕਾਰਾਂ ਜਾਂ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (PRIs) ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ਦਾ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਘਟਦੀ ਗਈ।{{sfn|Planning Commission|2001|p=15}}}} ਅਕਤੂਬਰ 1993 ਵਿੱਚ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਭਰੋਸਾ ਯੋਜਨਾ (EAS) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਵੈ-ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ 'ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਥਾਰਟੀ ਵਜੋਂ PRIs ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।{{sfn|Planning Commission|2001|pp=16, 24–27}} ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 2001 ਵਿੱਚ EAS ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਯੋਜਨਾ (SGRY) ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।{{sfn|Planning Commission|2001|pp=17–19}} 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1999 ਨੂੰ, JRY ਨੂੰ ਇਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਵਾਹਰ ਗ੍ਰਾਮ ਸਮਰਿਧੀ ਯੋਜਨਾ (JGSY) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਵੈ-ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ 'ਪਿੰਡ ਪੰਚਾਇਤਾਂ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਅਥਾਰਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ PRIs ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 2001 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ SGRY ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।{{sfn|Planning Commission|2001|pp=21–23}}<ref>{{Cite news |last=Ranganna |first=T.S. |date=16 November 2001 |title=PR Dept. loses Central assistance |work=The Hindu |url=http://www.hindu.com/2001/11/17/stories/0417210g.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105045341/http://www.hindu.com/2001/11/17/stories/0417210g.htm |archive-date=5 November 2013}}</ref> 25 ਸਤੰਬਰ 2001 ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ EAS ਅਤੇ JGSY ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਯੋਜਨਾ SGRY ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ। PRIs ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ 'ਪਿੰਡ ਪੰਚਾਇਤਾਂ' ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਅਥਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਨਰੇਗਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news |last=Dorairaj |first=S. |date=15 August 2006 |title=CAG report reveals irregularities in Sampoorna Rozgar Yojana |work=The Hindu |url=http://www.hindu.com/2006/08/15/stories/2006081506090500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060827103337/http://www.hindu.com/2006/08/15/stories/2006081506090500.htm |archive-date=27 August 2006}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2001 ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੀ FWP ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਰੇਗਾ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।{{sfn|Planning Commission|2001|p=20}} ਨਰੇਗਾ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਪੂਰਵਗਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਸਰਕਾਰੀ ਵੰਡ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ₹1 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ (US$12 ਬਿਲੀਅਨ) ਸੀ।[28] 2005 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਏ ਗਏ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (PMEGP) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।{{sfnp|Chapter 1, Employment Guarantee Programme and Dynamics of Rural Transformation in India|2018|p=5}} ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ। ਇੱਕਤਰਫਾ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਪੈਟਰਨ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਡੂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਥਾਰਟੀ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਅਨਾਜ ਫਸਲਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਨਕਦੀ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਘਟੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਪੈ ਗਿਆ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਬਸਤੀਵਾਦ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਰੱਕੀ 'ਤੇ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਅਜੇ ਵੀ ਪੇਂਡੂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਘੱਟ ਫੰਡਿੰਗ, ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਣਗਹਿਲੀ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿੜ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮਦਦ ਲਈ ਪੁਕਾਰ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਭਲਾਈ ਯੋਜਨਾ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਐਕਟ, ਜਾਂ ਮਨਰੇਗਾ, ਬਣਾਈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਰੇਗਾ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਉੱਚ ਦਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪਛੜੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਮਨਰੇਗਾ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗਾਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਲ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪੇਂਡੂ ਘਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਹਰ ਸਾਲ 100 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਹਰੇਕ ਘਰ ਕੋਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਆਮਦਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਰਤ-ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਸੜਕ ਨਿਰਮਾਣ, ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਵਰਗੇ ਉਪਰਾਲੇ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਬਿਊਰੋ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ, ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਸੀ। ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ - ਪੇਂਡੂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਦੂਤ ਸਨ। ==ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ== [[ਤਸਵੀਰ:MGNREGA_Labour_at_work.jpg|thumb|ਪਿੰਡ [[ਅਸੀਰ]], [[ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੇ ਛੱਪੜ ਵਿੱਚੋਂ ਗਾਰ ਕੱਢਦੇ ਹੋਏ ਮਗਨਰੇਗਾ ਕਾਮੇ]] [[ਭਾਰਤ]] ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਮਨਰੇਗਾ ਸਕੀਮ ਅਧੀਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।<br/>'''ਛੱਪੜਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ, ਸਕੂਲਾਂ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਪੁਲਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ, ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣਾ, ਪਾਰਕ ਬਣਾਉਣਾ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ''' ਆਦਿ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨਰੇਗਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਕੀਮ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਗਰਾਮ ਸਭਾ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ਤਾਂ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। 5 ਏਕੜ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਸਕੀਮ ਰਾਹੀਂ ਪੈਸੇ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/policy/nationwide-review-of-rural-job-scheme-nregs-ordered-by-government/articleshow/49264512.cms|title=Nationwide review of rural job scheme NREGS ordered by government|last=Chitravanshi|first=Ruchika|date=8 October 2015|work=The Economic Times|access-date=2022-04-10|archive-url=https://archive.today/20160406145800/http://economictimes.com/news/economy/policy/nationwide-review-of-rural-job-scheme-nregs-ordered-by-government/articleshow/49264512.cms|archive-date=6 April 2016}}</ref> ==ਬਜ਼ਟ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ== ਵਿੱਤੀ '''ਸਾਲ 2010-11''' ਵਿੱਚ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਲਈ '''40,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਰੱਖੇ''' ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਪੇਂਡੂ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ 100 ਦਿਨ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ ਉਲੀਕੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ '''ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਕਾਮਾ ਸ਼ਕਤੀ ਔਰਤਾਂ''' ਲਈ ਰੱਖੀ ਜਾਣੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮਿੱਥੀ ਗਈ। =='''[[ਡਾ. ਜੀਨ ਡਿਰੇਜ਼]]''' ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ== ਇਸ ਵਿਉਂਤੀ ਗਈ ਯੋਜਨਾ ਉੱਤੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਬੈਲਜੀਅਮ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਡਾ. ਜੀਨ ਡਿਰੇਜ਼]] ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੀਮ ਅਧੀਨ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦੇ ਕੇ ਕੁੱਲ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਰਕਮ ਦਾ ''ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ‘ਤੇ ਤੇ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਤੇ ਖਰਚੇ ਜਾਣ'' ਲਈ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ==ਜੌਬ ਕਾਰਡ158== ਚਾਹਵਾਨ ਪੇਂਡੂਆਂ ਲਈ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫੋਟੋ ਸਮੇਤ ਜੌਬ ਕਾਰਡ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਮਿਆਂ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਜਰਤ ਵੀ ਮਿੱਥੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਇਹ ਵੀ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਠੇਕੇਦਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ==ਸਾਲ ਦਾ ਬਜ਼ਟ== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੇਂ ਮਨਰੇਗਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਸਾਲ 2006-07 ਵਿੱਚ ਖਰਚੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ '''11300 ਕਰੋੜ''' ਸੀ ਜੋ 2011-12 ਵਿੱਚ ਵਧ ਕੇ '''47934 ਕਰੋੜ''' ਰੁਪਏ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤਕ '''20.25 ਕਰੋੜ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ''' ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਬਦਲੇ ਸਾਲ 2008-09 ਵਿੱਚ '''84 ਰੁਪਏ ਦਿਹਾੜੀ''', 2009-10 ਵਿੱਚ '''90 ਰੁਪਏ ਦਿਹਾੜੀ''', 2010-11 ਵਿੱਚ '''100 ਰੁਪਏ ਦਿਹਾੜੀ''' ਅਤੇ 2010-11 ਵਿੱਚ '''117 ਰੁਪਏ ਦਿਹਾੜੀ'' ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ 48 ਫ਼ੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਸਨ। ਮਨਰੇਗਾ ਅਧੀਨ ਸਾਲ 2011-12 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 47934 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚੇ ਜਾਣੇ ਸਨ ਪਰ 37657 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੀ ਖਰਚੇ ਜਾ ਸਕੇ ਹਨ। ==ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ== [[ਤਸਵੀਰ:Distribution of MNREGA works 2012 13 in Punjab.png|thumbnail|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਨਰੇਗਾ ਦੇ ਕੰਮ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ]] ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸਾਈਟ ਤੇ ਗਰਾਫ਼ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਲ੍ਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆਂ ਹੈ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਕੜੀ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਕਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। *ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ੨੦੦੮-੦੯ ਵਿੱਚ ੨੪% ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ੨੦੧੩-੧੪ ਵਿੱਚ ੫੨% ਹੋਈ ਹੈ। *ਤਨਖਾਹ ੧੦੦ ਰੁ: ਤੋਂ ੧੮੪ ਰੁ: ਤੱਕ ਵਧੀ ਹੈ। * ਫੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ੩ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ੮੦% ਤੋਂ ੯੪% ਤੱਕ ਵਧੀ ਹੈ। [http://164.100.129.6/GRAPH/State_graphs_xml.aspx ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਲਈ ਮਨਰੇਗਾ ਦੇ ਗਰਾਫ਼] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140217103708/http://164.100.129.6/GRAPH/State_graphs_xml.aspx |date=2014-02-17 }} == ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਨਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":0" /> == ਆਲੋਚਨਾ == {{Quote box | quote = ਮੇਰੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨਰੇਗਾ ਨੂੰ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ... ਇਹ 60 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਮਾਰਕ ਹੈ। ਇੰਨੇ ਸਾਲ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਤੁਸੀਂ ਗਰੀਬ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਦਿਨ ਹੀ ਟੋਏ ਪੁੱਟਣ ਲਈ ਦੇ ਸਕੇ। | author = ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ | source = ਫਰਵਰੀ 2015 <ref>{{Cite web |last= |first= |date=27 February 2015 |title=Modi says MNREGA will continue as a living monument to Congress failure |url=http://scroll.in/article/710095/modi-says-mnrega-will-continue-as-a-living-monument-to-congress-failure |access-date=2022-04-18 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-02-02 |agency=PTI |title=Now Modi govt praises MGNREGA, 'living monument of UPA's failure' |url=https://www.firstpost.com/india/u-turn-on-mgnrega-now-nda-govt-terms-scheme-cause-of-national-pride-2606330.html |access-date=2022-04-18 |website=Firstpost |language=en}}</ref>. ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ (ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ)। | width = 250px }} ਮਨਰੇਗਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਲੋਚਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੜੱਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਨਰੇਗਾ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਤਨਖਾਹ ਦੇ ਜਾਂ ਮਿਆਰੀ ਤਨਖਾਹ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਨਖਾਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਦੇ ਮਹੂਆਦੰਡ ਵਿੱਚ, ਮਨਰੇਗਾ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਨਖਾਹ ਮਿਲੀ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ 5 ਕਿਲੋ ਚੌਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।<ref name="wire1">{{cite news|last1=Narayanan|first1=Rajendran|title=Communalism Has Been Injected Even in Bread and Butter Issues of Jharkhand|url=https://thewire.in/151604/communalism-has-been-injected-even-in-the-bread-and-butter-issues-ofjharkhand/|access-date=27 June 2017|publisher=The Wire|date=27 June 2017}}</ref> ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, NDA ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਮਨਰੇਗਾ ਦਾ ਮੁੜ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref name=":0" /><ref>{{citation |last=Bhalla |first=Surjeet S. |title=No proof required: Move from NREGA to cash transfers |date=12 December 2014 |url=http://indianexpress.com/article/opinion/columns/no-proof-required-move-from-nrega-to-cash-transfers |publisher=The Indian Express}}</ref>2017 ਅਤੇ 2021 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਿਸ਼ਵਤ, ਜਾਅਲੀ ਖਾਤਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਅਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਰਾਂ (ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਦਰ 0.4% ਸਾਲਾਨਾ ਹੈ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1000 ਕਰੋੜ ਫੰਡ ਚੋਰੀ ਦੇ ਆਂਕੜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ।<ref>{{Cite web |date=21 August 2021 |title=Nearly Rs 1,000 Crore Misappropriated In Last Four Years Under NREGA Schemes |url=https://thewire.in/government/rs-935-crore-misappropriated-last-four-years-nrega-schemes-government-audits |access-date=2022-04-18 |website=The Wire}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਸਮਰਥਕ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਰੇਗਾ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਫਲ ਹੈ। ਨਰੇਗਾ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਲੋਚਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਲਾਭਦਾਇਕ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Mahapatra |first=Richard |date=15 March 2013 |title=Victim of its success |url=https://www.downtoearth.org.in/coverage/victim-of-its-success-40443 |access-date=2022-04-18 |website=Down to Earth}}</ref> ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਧਾਰਾਂ 'ਤੇ ਇਸ ਸਕੀਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਕਰਕੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੂਮੀਹੀਣ ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਲਸੀ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਰੇਗਾ ਕਾਰਜ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕੁਝ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪੈਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚਣੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਖੇਤੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਨਰੇਗਾ ਕਾਰਜ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੁੱਗਣਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ਤਾ, ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਸਮੋਸਾ ਅਤੇ ਚਾਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [[ਜਗਦੀਸ਼ ਨਟਵਰਲਾਲ ਭਗਵਤੀ|ਜਗਦੀਸ਼ ਭਗਵਤੀ]] ਅਤੇ [[ਅਰਵਿੰਦ ਪਣਗਰੀਆ]] ਵਰਗੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਨਰੇਗਾ ਨੂੰ "ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਆਮਦਨੀ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਕੁਸ਼ਲ ਸਾਧਨ" ਦੱਸਿਆ ਹੈ - ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਰੇਗਾ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੁਪਏ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ, ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਅਤਿਕਥਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾ (ਹੈਦਰਾਬਾਦ) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਰਕਾਂ ਦੇ ਹਰੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। [[ਸੁਰਜੀਤ ਭੱਲਾ]] ਸਮੇਤ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਫਲ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਨਰੇਗਾ ਵਰਗੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ 85 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲੀਕੇਜ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ "ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕੰਮ ਕਰਨ" ਦਾ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।<ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Akanksha |date=2016-02-11 |title=11 Years of NREGA: Surjit Bhalla on the Failure of the Scheme |url=https://www.thequint.com/news/india/nrega-has-been-a-horrendous-failure-economist-surjit-bhalla |access-date=2022-04-16 |website=TheQuint |language=en}}</ref> ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਨਾਲ/ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਤਨਖਾਹ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦੇ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Delays in processing of MGNREGA wage payment |url=https://www.dvara.com/research/blog/2021/05/03/delays-in-processing-of-mgnrega-wage-payments/ |access-date=2025-12-25 |archive-date=2023-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004223502/https://www.dvara.com/research/blog/2021/05/03/delays-in-processing-of-mgnrega-wage-payments/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://theprint.in/india/governance/inordinate-delay-in-release-of-funds-for-mgnrega-workers-discouraging-parliamentary-panel/620037/|title='Inordinate delay' in release of funds for MGNREGA workers discouraging — Parliamentary panel |date=11 March 2021 }}</ref> == ਮਨਰੇਗਾ 'ਤੇ ਹਾਲੀਆ ਬਹਿਸ == ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਮਨਰੇਗਾ (MGNREGA) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਰਚਾ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਮਾਡਲ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਚਰਚਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ, ਫੰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਮੀ, ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ, ਅਤੇ ਸਕੀਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ-ਅਧਾਰਿਤ ਸੁਭਾਅ 'ਤੇ ਹੈ। ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨਰੇਗਾ ਗਰੀਬ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਅਹਿਮ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਲ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਨੀਤੀ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਇਸਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਬਣਤਰ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ - ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ 2009 ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨਰੇਗਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ - ਨੇ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>https://www.bbc.com/news/articles/c1lr980vvjpo</ref> ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ, ਮਨਰੇਗਾ ਸਕੀਮ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਵਿਕਾਸ ਭਾਰਤ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਅਤੇ ਆਜੀਵਿਕਾ ਮਿਸ਼ਨ (VB- G RAM G) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/india/rural-jobs-scheme-mnrega-set-to-replaced-by-vbg-ram-g-what-it-is-and-what-changes/articleshow/125974086.cms?utm_source=chatgpt.com</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ]] * [[ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਗਰੀਬੀ]] * [[ਮਿਡ-ਡੇਅ-ਮੀਲ ਸਕੀਮ]] * [[ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ]] * [[ਕੌਮੀ ਅੰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਿੱਲ]] * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਆਈ ਕਾਰਕੁਨਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ]] * [[ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ]] * [[ਸਵਰਨ ਜੈਅੰਤੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਯੋਜਨਾ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਸਰੋਤ == {{refbegin|2}} * {{cite journal |last1=Goetz |first1=A.M. |last2=Jenkins |first2=J. |name-list-style=amp |title=Accounts and Accountability: Theoretical Implications of the Right to Information Movement in India |year=1999 |journal=Third World Quarterly |volume=20 |series=3}} * {{Citation |last=Planning Commission |title=Report Of The Working Group On Rural Poverty Alleviation Progammes For The Tenth Five Year Plan (2002-2007) |date=2001 |url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp/wg_rulpovty.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819105834/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp/wg_rulpovty.pdf |publisher=Planning Commission |archive-date=19 August 2019 }} * {{cite web |author=Ministry of Rural Development |year=2002 |url=http://megcnrd.gov.in/forms/SGRY.pdf |title=Sampoorna Grameen Rozgar Yojana (SGRY) Guidelines |access-date=29 October 2013 |website=" Ministry of Rural Development", [[Government of India]] }} * {{cite web |last=Dreze |first=Jean |title=Employment Guarantee as a Social Responsibility |url=http://www.thehindu.com/2004/11/22/stories/2004112205071000.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20041223002938/http://www.thehindu.com/2004/11/22/stories/2004112205071000.htm |url-status=dead |archive-date=23 December 2004 |year=2004 |work=[[The Hindu]] |access-date=17 November 2014 }} * {{cite web |author=Ministry of Rural Development |year=2005 |url=http://nrega.nic.in/Nrega_guidelines.pdf |access-date=5 November 2013 |publisher=Ministry of Rural Development, [[Government of India]] |work=The National Rural Employment Guarantee Act 2005 (NREGA) |title=Operational Guidelines |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130414230959/http://nrega.nic.in/Nrega_guidelines.pdf |archive-date=2013-04-14 }} * {{cite web |author=Ministry of Rural Development |year=2005a |url=https://rural.nic.in/sites/downloads/right-information-act/02%20_CIC_PartII_MG_NREGA(F).pdf |access-date=5 November 2013 |publisher=Ministry of Rural Development, [[Government of India]] |work=Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Act (Mahatma Gandhi NREGA) |title=6. Division-wise Information |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504092211/https://rural.nic.in/sites/downloads/right-information-act/02%20_CIC_PartII_MG_NREGA(F).pdf |archive-date=4 May 2012 }} * {{cite web |last=Malekar |first=Anosh |title=The big hope: Transparency marks the NREGA in Dungarpur |url=http://infochangeindia.org/governance/features/the-big-hope-transparency-marks-the-nrega-in-dungarpur.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131026150853/http://infochangeindia.org/governance/features/the-big-hope-transparency-marks-the-nrega-in-dungarpur.html |url-status=usurped |archive-date=26 October 2013 |publisher=InfoChange News & Features |access-date=25 October 2013 |date=21 May 2006 }} * {{cite book |author=Chandoke |year=2007 |title=Engaging with Civil Society: The democratic Perspective |publisher=Center for Civil Society, London School of Economics and Political Science}} * {{cite web |url=http://cseindia.org/challenge_balance/readings/NREGA.pdf |access-date=29 October 2013 |website=cseindia.org |title=The National Rural Employment Guarantee Act (NREGA) Opportunities and Challenges (DRAFT) |author=Centre for Science and Environment |year=2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104015956/http://cseindia.org/challenge_balance/readings/NREGA.pdf |archive-date=4 November 2013 |url-status=dead }} * {{cite web |year=2007 |url=http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/11th/11_v1/11v1_ch4.pdf |url-status=dead |title=Chapter 4: Employment Perspective and Labour Policy |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222015111/http://planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/11th/11_v1/11v1_ch4.pdf |archive-date=22 December 2019 |access-date=29 October 2013 |website="Planning Commission", [[Government of India]] |author=Planning Commission }} * {{cite web |last=Menon |first=Sudha |title=Right To Information Act and NREGA: Reflections on Rajasthan |url=http://mpra.ub.uni-muenchen.de/7351/ |publisher=Munich Personal RePEc Archive |access-date=25 October 2013 |date=10 January 2008 }} * {{cite web |author=World Bank |year=2008 |url=http://www.rd.ap.gov.in/SAudit/Draft_SocialAudits_Feb08.pps |access-date=5 November 2013 |title=Social Audits: from ignorance to awareness. The AP experience |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185840/http://www.rd.ap.gov.in/SAudit/Draft_SocialAudits_Feb08.pps |archive-date=29 October 2013 }} * {{cite web |author=Ministry of Law and Justice |year=2007 |title=Constitution of India |url=http://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf |access-date=5 November 2013 |website="Ministry of Law and Justice", [[Government of India]] |ref={{sfnref|Constitution of India|2007}} |url-status=dead |archive-date=9 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140909230437/http://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf }} * {{cite web |last=Aiyar |first=Yamini |year=2009 |url=http://knowledge.nrega.net/193/1/transparency-accountability_Andhra.pdf |access-date=29 October 2013 |title=Transparency and Accountability in NREGA – A Case Study of Andhra Pradesh |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029191334/http://knowledge.nrega.net/193/1/transparency-accountability_Andhra.pdf |archive-date=29 October 2013 }} * {{cite web |author=NewsYaps |year=2009 |url=http://www.newsyaps.com/nrega-effects-and-implications/101064/ |access-date=12 March 2014 |title=NREGA: Effects and Implications |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140315212637/http://www.newsyaps.com/nrega-effects-and-implications/101064/ |archive-date=15 March 2014 }} * {{cite book |last=Pasha |first=Dr. Bino Paul GD and S M Fahimuddin |title=Role of ICT in Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Act (MGNREGA) |url=https://books.google.com/books?id=5mZK7MSYdEgC&pg=PT59 |publisher=S M Fahimuddin Pasha |year=2011 |isbn=978-81-921475-0-5 |page=59 }} * {{cite web |last=Khera |first=Reetika |title=The Battle for Employment Guarantee |url=http://www.oup.co.in/product/academic-general/economics/welfare-economics-political-economy/664/the-battle-employment-guarantee/9780198070627 |publisher=Oxford University Press |year=2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129041159/http://www.oup.co.in/product/academic-general/economics/welfare-economics-political-economy/664/the-battle-employment-guarantee/9780198070627 |archive-date=29 November 2014 }} * {{cite book|last=Dobhal|first=Harsh|title=Writings on Human Rights, Law, and Society in India: A Combat Law Anthology : Selections from Combat Law, 2002–2010|url=https://books.google.com/books?id=CcbLvuT1jbkC&pg=PA419|year=2011|publisher=Socio Legal Information Cent|isbn=978-81-89479-78-7|page=420}} * {{cite book|last=Devonshire-Ellis|first=Chris|collaboration=Dezan Shira & Associates|title=Doing Business in India|url=https://books.google.com/books?id=aIx9E5I9LB8C&pg=PA23|date=31 May 2012|publisher=Springer|isbn=978-3-642-27617-0}} * {{cite book|author=Ministry of Rural Development|year=2012|url=http://nrega.nic.in/netnrega/writereaddata/Circulars/MGNREGA_SAMEEKSHA.pdf|access-date=21 November 2013|title=MGNREGA Sameeksha, An Anthology of Research Studies on the Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Act, 2005, 2006–2012|location=New Delhi|publisher=Orient BlackSwan|isbn=978-81-250-4725-4|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921125532/http://nrega.nic.in/netnrega/writereaddata/Circulars/MGNREGA_SAMEEKSHA.pdf|archive-date=21 September 2013}} * {{cite web |author=Comptroller and Auditor General of India |year=2013a |title=Chapter V. The Comptroller and Auditor General of India |url=http://www.cag.gov.in/html/aboutusconstiution.htm |access-date=29 October 2013 |website=The Comptroller and Auditor General of India (CAG) |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120911193831/http://www.cag.gov.in/html/aboutusconstiution.htm |archive-date=11 September 2012 }} * {{cite web |author=Comptroller and Auditor General of India |year=2013b |title=Report of the Comptroller and Auditor General of India on Performance Audit of Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Scheme |url=http://saiindia.gov.in/english/home/Our_Products/Audit_Report/Government_Wise/union_audit/recent_reports/union_performance/2013/Civil/Report_6/Report_6.html |access-date=5 November 2013 |website=saiindia.gov.in |url-status=dead |archive-date=16 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130816020142/http://saiindia.gov.in/english/home/Our_Products/Audit_Report/Government_Wise/union_audit/recent_reports/union_performance/2013/Civil/Report_6/Report_6.html }} * {{cite news|author=The Times of India|year=2013|title=CAG finds holes in enforcing MNREGA|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bangalore/CAG-finds-holes-in-enforcing-MNREGA/articleshow/21498524.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20130803173702/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-31/bangalore/40913695_1_cag-report-mnrega-20-lakh|url-status=live|archive-date=3 August 2013|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=23 November 2013}} * {{cite journal |last1=Novotny |first1=J. |last2=Kubelkova |first2=J. |last3=Joseph |first3=V. |year=2013 |title=A multi-dimensional analysis of the impacts of the Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Scheme: a tale from Tamil Nadu |journal=Singapore Journal of Tropical Geography |volume=34 |issue=3| pages=322–341 |doi=10.1111/sjtg.12037}} * {{Cite book |last1=Dutta |first1=Puja |url=https://books.google.com/books?id=XmjwAgAAQBAJ |title=Right to Work?: Assessing India's Employment Guarantee Scheme in Bihar |last2=Murgai |first2=Rinku |last3=Ravallion |first3=Martin |last4=Walle |first4=Dominique van de |date=2014 |publisher=World Bank Publications |isbn=978-1-4648-0130-3 |language=en }} * {{cite book|last=Dutta|first=Puja|title=Right to Work? Assessing India's Employment Guarantee Scheme in Bihar|year=2014|url=https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/17195|publisher=World Bank|doi=10.1596/978-1-4648-0130-3|hdl=10986/17195|isbn=978-1-4648-0130-3}} * {{Cite news|last1=Mehra|first1=Puja|date=4 April 2015|title=Rain-hit areas to get NREGS boost|newspaper=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/centre-to-increase-work-days-under-the-mnregs-rainhit-areas/article7066323.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427220414/https://www.thehindu.com/news/national/centre-to-increase-work-days-under-the-mnregs-rainhit-areas/article7066323.ece|archive-date=27 April 2020}} * {{Citation |last1=Narayanan |first1=Rajendran |title=Analysis of Payment Delays and Delay Compensation in NREGA Findings across Ten States for Financial Year 2017-18 |date=2019 |url=https://ideas.repec.org/a/spr/ijlaec/v62y2019i1d10.1007_s41027-019-00164-x.html |publisher=Inclusive Media for Change |last2=Dhorajiwala |first2=Sakina |last3=Golani |first3=Rajesh }} * {{Citation |last=Doungel |first=Jangkhongam |title=Genesis of the Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Scheme (MGNREGS) and its constitutional basis |date=2019 |url=https://www.researchgate.net/publication/331950970 |via=ResearchGate |ref={{sfnref|Doungel, Genesis of the MGNREGS and its constitutional basis|2019}} }} * {{Citation |last1=Nikhil |title=NREGA Job Card New List- State Wise List Here |date=2022 |url=https://bharatpmyojna.in/nrega-job-card-list-2022/ |publisher=Bharat Pm Yojana |first1=Nikhil |access-date=4 November 2022 |archive-date=21 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321042940/https://bharatpmyojna.in/nrega-job-card-list-2022/ |url-status=dead }} {{refend}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{Cite book |last1=Sudha |first1=Narayanan |url=https://books.google.com/books?id=jgPIDgAAQBAJ |title=The "Discouraged Worker Effect" in public works programs: Evidence from the MGNREGA in India |last2=Upasak |first2=Das |last3=Yanyan |first3=Liu |last4=Barrett |first4=Christopher |date=2017 |publisher=Intl Food Policy Res Inst }} * {{Cite web |last1=Narayanan |first1=Rajendran |last2=Dhorajiwala |first2=Sakina |last3=Buddha |first3=Chakradhar |date=January 2021 |title=Can a Machine Learn Democracy? |url=https://cse.azimpremjiuniversity.edu.in/wp-content/uploads/2021/01/Narayanan_Dhorajiwala_Buddha_Machine_Democracy_Jan_2021.pdf |publisher=Centre for Sustainable Employment, Azim Premji University}} * {{Cite journal |last1=Reddy |first1=A. Amarender |last2=Singha Roy |first2=Namrata |last3=Pradeep |first3=Divya |date=2021 |title=Has India's Employment Guarantee Program Achieved Intended Targets? |journal=SAGE Open |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=215824402110522 |doi=10.1177/21582440211052281 |s2cid=239609046 |issn=2158-2440|doi-access=free }} * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=dDlfDwAAQBAJ |title=Employment Guarantee Programme and Dynamics of Rural Transformation in India: Challenges and Opportunities |date=2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-10-6262-9 |veditors=Madhusudan B, PK V, Rudra NM, Cynthia B |ref={{sfnref|Chapter 1, Employment Guarantee Programme and Dynamics of Rural Transformation in India|2018}}}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{Commons-inline|Category:NREGA|NREGA}} * {{Official website|https://mgnrega.in/}} * [https://web.archive.org/web/20220523023402/https://ruraldiksha.nic.in/RuralDashboard/MGNREGA_New.aspx Ministry of Rural Development, Government of India] * [https://web.archive.org/web/20130816020142/http://saiindia.gov.in/english/home/Our_Products/Audit_Report/Government_Wise/union_audit/recent_reports/union_performance/2013/Civil/Report_6/Report_6.html Report of the CAG on Performance Audit of MGNREGA] * [https://web.archive.org/web/20130921125532/http://nrega.nic.in/netnrega/writereaddata/Circulars/MGNREGA_SAMEEKSHA.pdf MGNREGA Sameeksha, An Anthology of Research Studies on MGNREGA] * [https://nrega.nic.in/Netnrega/WriteReaddata/Circulars/AMC_2018-19_nk_v3_21.03.18.pdf MGNREGA Master Circular Guide FY2018-19] * [https://nrega.nic.in/Netnrega/Data/SPS_Watershed_Works_Manual_Eng.pdf National Rural Employment Guarantee Act Watershed Works Manual 2006] * [https://www.cwds.ac.in/wp-content/uploads/2018/07/NREGA_Report.pdf Women in NREGA: Issues of Child Care. Case Studies from Rajasthan and Uttar Pradesh] * [https://web.archive.org/web/20260209214500/https://mgnrega.org/ NREGA website] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੋਜਨਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ]] id4yrgz2xcfe47mnd3p06gy22pm62sh 0 25526 847848 844246 2026-09-25T17:42:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847848 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਖਾਨਾ ਜੰਗੀ | title =ਅਰਬ ਬਹਾਰ<br/>Arab Spring<br/>الربيع العربي | image = | caption = '''ਸਿਖਰ ਖੱਬਿਓਂ ਘੜੀ ਦੇ ਰੁਖ ਨਾਲ਼:'''[[ਕੈਰੋ]] ਦੇ [[ਤਹਿਰੀਰ ਚੌਂਕ]] ਵਿੱਚ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇਦਾਰ; [[ਤੁਨੀਸ]] ਦੇ ਹਬੀਬ ਬੂਰਗੀਬਾ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਧਰਨਾ ਕੱਢਦੇ ਲੋਕ; [[ਸਨਾ]] ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇਦਾਰ; [[ਮਨਾਮਾ]] ਦੇ ਪਰਲ ਚੌਂਕ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਰੋਸ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ; [[ਦੂਮਾ]] ਵਿਖੇ ਵੱਡਾ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ; [[ਬੈਦਾ]] ਵਿਖੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇਦਾਰ। | date = 18 ਦਸੰਬਰ 2010– ਹੁਣ ਤੱਕ | place = [[ਅਰਬ ਜਗਤ]] | causes = <nowiki></nowiki> * [[ਸੱਤਾਵਾਦ]] * ਅਬਾਦੀ ਬਨਾਵਟ ਗੁਣਨ ਖੰਡ * ਸਿਆਸੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ * [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ]] ਤਲਫ਼ੀ * [[ਨੋਟ ਪਸਾਰਾ]] * [[ਹਰਾਮਖੋਰੀ]] * [[ਸੰਪਰਦਾਇਕਤਾ]] * [[ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ]] * ਮੁਹੰਮਦ ਬੁਆਜ਼ੀਜ਼ੀ ਦਾ ਸਵੈ-ਘਾਤ | goals = <nowiki></nowiki> * [[ਜਮਹੂਰੀਅਤ]] * ਅਜ਼ਾਦ ਚੋਣਾਂ * ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ * [[ਰੁਜ਼ਗਾਰੀ]] * ਸ਼ਾਸਨ ਬਦਲੀ | methods = <nowiki></nowiki> * ਦਿਵਾਨੀ ਹੁਕਮ ਅਦੂਲੀ * ਦਿਵਾਨੀ ਵਿਰੋਧ * ਦਲ ਬਦਲੀ * ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ * ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸਰਗਰਮੀਆਂ * ਰੋਸ ਕੈਂਪ * ਇਨਕਲਾਬ * ਦੰਗੇ * ਸਵੈ-ਘਾਤ * ਧਰਨੇ * ਹੜਤਾਲਾਂ * ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੰਗਰਾਮ * ਬਗਾਵਤ | status = ਚਾਲੂ <small> * ਤੁਨੀਸੀਆਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜ਼ੀਨੇ ਅਲ ਅਬਿਦੀਨ ਬਿਨ ਅਲੀ ਦਾ ਨਿਕਾਲ਼ਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਲਟੀ। * ਮਿਸਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਹੋਜ਼ਨੀ ਮੁਬਾਰਕ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਮੋਰਸੀ ਦਾ ਨਿਕਾਲ਼ਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਲਟੀ। * ਲੀਬੀਆਈ ਆਗੂ ਮੁਅੱਮਰ ਗੱਦਾਫ਼ੀ ਦੀ ਖਾਨਾ ਜੰਗੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਚੋਲਗੀ ਰਾਹੀਂ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਤਖਤਾ ਪਲਟੀ। * ਯਮਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਲੀ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸਲੇਹ ਦਾ ਨਿਕਾਲ਼ਾ, ਸੱਤਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਕਾਤਮਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੱਥ। * ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਜੰਗ। * ਸਰਕਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਹਿਰੀਨ ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਖਾਨਾ ਜੰਗੀ। * ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੁਵੈਤ, ਲਿਬਨਾਨ ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਤਬਦੀਲੀਆਂ। * ਰੋਸਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੋਰਾਕੋ ਅਤੇ ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਧਾਰ। * ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਸੁਡਾਨ, ਮੌਰੀਤਾਨੀਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਜਾਰੀ ਹਨ। </small> | howmany1 = | howmany2 = | result = | fatalities = 122418–127431+ (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ, ਚਾਲੂ) | injuries = | arrests = }} '''ਅਰਬ ਬਹਾਰ'''({{lang-en|Arab Spring}}, {{lang-ar|الربيع العربي }}, {{transl|ar|''ਅਰ-ਰਬੀˁ ਅਲ-ˁਅਰਬੀ''}}) [[ਅਰਬ ਜਗਤ]] ਵਿੱਚ 18 ਦਸੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੀ ਧਰਨਿਆਂ, ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ (ਅਹਿੰਸਕ ਅਤੇ ਹਿੰਸਕ ਦੋਵੇਂ), ਦੰਗਿਆਂ ਅਤੇ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਵਾਲ਼ੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਲਈ ਇੱਕ ਮੀਡੀਆ ਇਸਤਲਾਹ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ [[ਤੁਨੀਸੀਆ]],<ref name="Tunisia's Ben Ali flees amid unrest">{{cite news|title=Tunisia's Ben Ali flees amid unrest|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2011/01/20111153616298850.html|publisher=Al Jazeera|date=15 January 2011}}</ref> [[ਮਿਸਰ]] (ਦੋ ਵਾਰ),<ref name="Egypt's revolution redefines what's possible in the Arab world">{{cite news|url=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2011/0211/Egypt-s-revolution-redefines-what-s-possible-in-the-Arab-world|work=The Christian Science Monitor|date=11 February 2011|accessdate=12 June 2011|title=Egypt's revolution redefines what's possible in the Arab world|first=Scott|last=Peterson|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723035217/http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2011/0211/Egypt-s-revolution-redefines-what-s-possible-in-the-Arab-world|archivedate=23 ਜੁਲਾਈ 2011|deadurl=no}}</ref> [[ਲੀਬੀਆ]],<ref name="Libya: civil war breaks out as Gaddafi mounts rearguard fight">{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/libya/8344034/Libya-civil-war-breaks-out-as-Gaddafi-mounts-rearguard-fight.html|work=The Telegraph|date=23 February 2011|accessdate=12 June 2011|title=Libya: civil war breaks out as Gaddafi mounts rearguard fight|first=Richard|last=Spencer|location=London |work=The Daily Telegraph }}</ref> ਅਤੇ [[ਯਮਨ]] ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟੀ;<ref name="Thousands in Yemen Protest Against the Government">{{cite news |work=The New York Times | url = http://www.nytimes.com/2011/01/28/world/middleeast/28yemen.html | date=28 January 2011 | title = Thousands in Yemen Protest Against the Government | first1=Nada | last1=Bakri | first2=J. David | last2=Goodman}}</ref> [[ਬਹਿਰੀਨ]]<ref name="reutbahdor">{{cite news|title=Protester killed in Bahrain 'Day of Rage'|url=http://uk.reuters.com/article/2011/02/14/uk-bahrain-protests-idUKTRE71D1G520110214|agency=Reuters|date=14 February 2011|access-date=28 ਜੁਲਾਈ 2013|archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120218145528/http://uk.reuters.com/article/2011/02/14/uk-bahrain-protests-idUKTRE71D1G520110214|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://uk.reuters.com/article/2011/02/14/uk-bahrain-protests-idUKTRE71D1G520110214 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2013-07-28 |archive-date=2012-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218145528/http://uk.reuters.com/article/2011/02/14/uk-bahrain-protests-idUKTRE71D1G520110214 |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ [[ਸੀਰੀਆ]] ਵਿੱਚ ਖਾਨਾ ਜੰਗੀ;<ref name=derspiegel28march>{{cite news|url=http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,753517,00.html|work=Der Spiegel|date=28 March 2011|accessdate=12 June 2011|title='It Will Not Stop': Syrian Uprising Continues Despite Crackdown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610212100/http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,753517,00.html|archivedate=10 ਜੂਨ 2011|deadurl=no}}</ref> [[ਅਲਜੀਰੀਆ]],<ref name="Algeria protest draws thousands">{{cite news|work=CBC News|title=Algeria protest draws thousands|url=http://www.cbc.ca/news/world/story/2011/02/12/algeria.html|date=12 February 2011|accessdate=12 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110512100629/http://www.cbc.ca/news/world/story/2011/02/12/algeria.html|archivedate=12 ਮਈ 2011|deadurl=no}}</ref> [[ਇਰਾਕ]],<ref name="wp13killed">{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/24/AR2011022403117.html|work=The Washington Post|date=25 February 2011|accessdate=12 June 2011|first=Stephanie|last=McCrummen|title=13 killed in Iraq's 'Day of Rage' protests|location=Baghdad}}</ref> [[ਜਾਰਡਨ]],<ref name="Thousands protest in Jordan">{{cite news|date=28 January 2011|accessdate=12 June 2011|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/01/2011128125157509196.html|publisher=Al Jazeera|title=Thousands protest in Jordan}}</ref> [[ਕੁਵੈਤ]],<ref name="Kuwaiti stateless protest for third day">{{cite news|url=http://www.middle-east-online.com/english/?id=44476|work=Middle East Online|date=20 February 2011|accessdate=12 June 2011|title=Kuwaiti stateless protest for third day|archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110222233321/http://www.middle-east-online.com/english/?id=44476|dead-url=yes}}</ref> [[ਮੋਰਾਕੋ]],<ref name = "afrol1">{{cite web|url=http://www.afrol.com/articles/37175|title= Morocco King on holiday as people consider revolt | work=Afrol|date=30 January 2011 | accessdate=1 February 2011}}</ref> ਅਤੇ [[ਸੁਡਾਨ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰੋਸ-ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ;<ref name="Sudan opposition leader arrested">{{cite web|url=http://www.presstv.ir/detail/160998.html|title= Sudan opposition leader arrested| work=Press TV |date=19 January 2011|accessdate=29 January 2011}}</ref> ਅਤੇ [[ਮੌਰੀਤਾਨੀਆ]],<ref name="rnw.nl">{{cite news |title=Mauritania police crush protest – doctors announce strike |work=[[Radio Netherlands Worldwide]] |url=http://www.rnw.nl/africa/article/mauritania-police-crush-protest-doctors-announce-strike |date=9 March 2011 |accessdate=23 March 2011}}</ref> [[ਓਮਾਨ]],<ref name="One dead, dozen injured as Oman protest turns ugly">{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/oman/one-dead-dozen-injured-as-oman-protest-turns-ugly-1.768789|work=Gulf News|date=27 February 2011|accessdate=12 June 2011|first=Sunil|last=Vaidya|title=One dead, dozen injured as Oman protest turns ugly}}</ref> [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]],<ref name="Man dies after setting himself on fire in Saudi Arabia">{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12260465|title=Man dies after setting himself on fire in Saudi Arabia|publisher=BBC News|date=23 January 2011|accessdate=29 January 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110125223439/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12260465|archivedate=25 ਜਨਵਰੀ 2011|deadurl=no}}</ref> [[ਜਿਬੂਤੀ]],<ref name="Pro-democracy protests reach Djibouti">{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/001f94f6-3d18-11e0-bbff-00144feabdc0.html|work=Financial Times|date=20 February 2011|accessdate=1 June 2011|title=Pro-democracy protests reach Djibouti|first=Katrina|last=Manson}}</ref> ਅਤੇ [[ਪੱਛਮੀ ਸਹਾਰਾ]] ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।<ref name="New clashes in occupied Western Sahara">{{cite news|url=http://www.afrol.com/articles/37450|work=Afrol|date=27 February 2011|accessdate=12 June 2011|title=New clashes in occupied Western Sahara|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110707093158/http://www.afrol.com/articles/37450|archivedate=7 ਜੁਲਾਈ 2011|deadurl=no}}</ref> ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== {{refbegin}} * Aa. Vv. (2011), The New Arab Revolt: What Happened, What It Means, and What Comes Next, Council on Foreign Relations, Foreign Affairs, Maggio-Giugno. * Abaza, M. (2011), Revolutionary Moments in Tahrir Square, American University of Cairo, 7 May 2011, www.isa-sociology.org. * Abdih, Y. (2011), Arab Spring: Closing the Jobs Gap. High youth unemloyment contributes to widespread unrest in the Middle East Finance & Development, in Finance & Development (International Monetary Fund), Giugno. * {{cite journal |last=Anderson |first=L |year=2011 |title=Demystifying the Arab Spring: Parsing the Differences between Tunisia, Egypt, and Libya |journal=Foreign Affairs |volume=90 |number=3 |month=May/June}} * Beinin, J. – Vairel, F. (2011), (a cura di), Social Movements, Mobilization, and Contestation in the Middle East and North Africa, Stanford, CA, Stanford University press. * {{cite book|last=Browers|first=Michaelle|year=2009|title=Political Ideology in the Arab World: Accommodation and Transformation|url=https://archive.org/details/politicalideolog0000brow|location=New York|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-76532-9}} * Cohen, R. (2011), A Republic Called Tahrir, in New York Times. * Dabashi, Hamid. ''The Arab Spring: The End of Postcolonialism'' (Palgrave Macmillan; 2012) 182 pages * {{cite book|first=Nonie|last=Darwish|title=The Devil We Don't Know: The Dark Side of Revolutions in the Middle East|url=http://books.google.com/books?id=VjiKZwEACAAJ|publisher=John Wiley & Sons|date=28 February 2012}} * {{cite book|last=Gardner|first=David|year=2009|title=Last Chance: The Middle East in the Balance|url=https://archive.org/details/lastchancemiddle0000gard_f7t9|location=London|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-84885-041-5}} * Gause, F. G. (2011), Why Middle East Studies Missed the Arab Spring: The Myth of Authoritarian Stability, in Foreign Affairs, July/August. * {{cite journal |author=[[Jack Goldstone|Goldstone, Jack A.]] |last2=Hazel |first2=John T., Jr. |date=14 April 2011 |title=Understanding the Revolutions of 2011: Weakness and Resilience in Middle Eastern Autocracies |journal=[[Foreign Affairs]] |url=http://www.foreignaffairs.com/articles/67694/jack-a-goldstone/understanding-the-revolutions-of-2011 }} * {{Cite book|editor1-last=Haddad|editor1-first=Bassam|editor2-last=Bsheer|editor2-first=Rosie|editor3-last=Abu-Rish|editor3-first=Ziad|year=2012|title=[[Jadaliyya#Book|The Dawn of the Arab Uprisings: End of an Old Order?]]|location=London|publisher=[[Pluto Press]]|isbn=978-0-7453-3325-0}} * {{cite book|last=Kaye|first=Dalia Dassa|title=More Freedom, Less Terror? Liberalization and Political Violence in the Arab World|location=Santa Monica, CA|publisher=RAND Corporation|year=2008|isbn=978-0-8330-4508-9}} * Lutterbeck, Derek. (2013). [http://afs.sagepub.com/content/39/1/28.abstract Arab Uprisings, Armed Forces, and Civil-Military Relations.] [[Armed Forces & Society]], Vol. 39, No. 1 (pp.&nbsp;28–52) * {{Cite book |editor=Ottaway, Marina; Choucair-Vizoso, Julia|title=Beyond the Façade: Political Reform in the Arab World|location=Washington, DC|publisher=Carnegie Endowment for International Peace|year=2008|isbn=978-0-87003-239-4}} * {{Cite journal|author=[[Robert Pelletreau|Pelletreau, Robert H.]]|date=24 February 2011|title=Transformation in the Middle East: Comparing the Uprisings in Tunisia, Egypt and Bahrain|journal=Foreign Affairs|url=http://www.foreignaffairs.com/articles/67546/robert-h-pelletreau/transformation-in-the-middle-east}} * {{cite book |last=Phares |first=Walid |year=2010 |title=Coming Revolution: Struggle for Freedom in the Middle East |url=https://archive.org/details/comingrevolution0000phar |location=New York |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-1-4391-7837-9 }} * {{Cite book|editor=Posusney, Marsha Pripstein; Angrist, Michele Penner|year=2005|title=Authoritarianism in the Middle East: Regimes and Resistance|location=Boulder|publisher=Lynne Rienner|isbn=1-58826-317-7}} * {{cite journal |author=[[Bob Struble, Jr.|Struble, Jr., Robert]] |date=22 August 2011 |title=Libya and the Doctrine of Justifiable Rebellion |journal=Catholic Lane |url=http://catholiclane.com/libya-and-the-doctrine-of-justifiable-rebellion/ |access-date=28 ਜੁਲਾਈ 2013 |archive-date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110417210536/http://catholiclane.com/libya-and-the-doctrine-of-justifiable-rebellion/ |dead-url=yes }} * United States. Congress. Senate. Committee on Foreign Relations. Subcommittee on International Operations and Organizations, Human Rights, Democracy, and Global Women's Issues. (2012). [http://purl.fdlp.gov/GPO/gpo18547 ''Women and the Arab Spring: Joint Hearing before the Subcommittee on International Operations and Organizations, Human Rights, Democracy, and Global Women's Issues and the Subcommittee on Near Eastern and South and Central Asian Affairs of the Committee on Foreign Relations, United States Senate, One Hundred Twelfth Congress, First Session, November 2, 2011.''] Washington, D.C.: U.S. G.P.O. {{refend}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * [http://www.righttononviolence.org Right to Nonviolence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120214093933/http://www.righttononviolence.org/ |date=2012-02-14 }} * [http://www.usip.org United States Institute of Peace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609022615/https://www.usip.org/ |date=2020-06-09 }} * [http://www.thenational.ae/news/uae-news/facebook-and-twitter-key-to-arab-spring-uprisings-report Civil Movements: The Impact of Facebook and Twitter] * [http://www.righttononviolence.org/mecf Middle East Constitutional Forum] ;Live blogs * [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/ Middle East] at ''[[Al Jazeera]]'' * [http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12480844 Middle East protests] at ''[[BBC News]]'' * [http://www.guardian.co.uk/news/blog+world/middleeast Arab and Middle East protests] live blog at ''[[The Guardian]]'' * [http://thelede.blogs.nytimes.com/ Middle East Protests] at ''The Lede'' blog at ''[[The New York Times]]'' * [https://web.archive.org/web/20190822083627/http://live.reuters.com/Event/Middle_East_Protests?Page=44 Middle East protests live] at ''[[Reuters]]'' ;Ongoing coverage * [https://docs.google.com/document/d/1DU8AOlkTV6F0ZyoGcbk_060iBZG5tWKwj_n97EJPe9M/edit A (Working) Academic Arab Spring Reading List] collected ''[[peer-reviewed]]'' academic articles on the impact of ''[[social media]]'' on the Arab Spring * [http://www.righttononviolence.org/mecf/timeline-me Constitutional Transitions Timeline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130724150842/http://www.righttononviolence.org/mecf/timeline-me/ |date=2013-07-24 }} Collected legal and political changes and short analysis at [http://www.righttononviolence.org/mecf/ Middle East Constitutional Forum] * [http://www.carnegieendowment.org/topic/?fa=list&id=839 Unrest in the Arab World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122225731/http://www.carnegieendowment.org/topic/?fa=list&id=839 |date=2013-01-22 }} collected news and commentary at [[Carnegie Endowment for International Peace]] * [http://www.cfr.org/egypt/issue-guide-arab-world-protests/p23929 Issue Guide: Arab World Protests], [[Council on Foreign Relations]] * [http://www.ft.com/indepth/middle-east-protests Middle East protests] collected news and commentary at ''[[The Financial Times]]'' * [http://edition.cnn.com/SPECIALS/2011/arab.unrest/ Unrest in the Arab World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130910211240/http://edition.cnn.com/SPECIALS/2011/arab.unrest/ |date=2013-09-10 }} collected map, news and commentary at ''[[CNN]]'' * {{Guardiantopic|world/arab-and-middle-east-protests|Arab and Middle East unrest}} * {{Guardiantopic|world/interactive/2011/mar/22/middle-east-protest-interactive-timeline|Arab and Middle East unrest – interactive timeline}} * [http://www.hurriyetdailynews.com/t.php?t=uprising Rage on the Streets] collected news and commentary at ''[[Hurriyet Daily News and Economic Review]]'' * [http://www.thenational.ae/news/worldwide/syria-president-appoints-new-government-orders-protesters-freed-from-jail Middle East Unrest] collected news and commentary at ''[[The National (Abu Dhabi)|The National]]'' * [http://www.showdownmideast.com/ Middle East Uprisings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426052850/http://www.showdownmideast.com/ |date=2012-04-26 }} collected news and commentary at ''Showdown in the Middle East'' website * {{Spiegeltopic|the_arab_revolution/|The Arab Revolution}} * [http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,2045328,00.html The Middle East in Revolt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110207075103/http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,2045328,00.html |date=2011-02-07 }} collected news and commentary at ''Time'' ;Scholarship *Donald J. Kochan, [http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2042299 ''You Say You Want a (Nonviolent) Revolution, Well Then What? Translating Western Thought, Strategic Ideological Cooptation, and Institution Building for Freedom for Governments Emerging Out of Peaceful Chaos''], 114 {{smallcaps|W. Va. L. Rev.}} 897 (2012). ;Other * [http://www.scribd.com/doc/90470593/The-CenSEI-Report-Vol-2-No-6-February-13-19-2012#outer_page_23 The Arab Spring—One Year Later: The CenSEI Report analyzes how 2011's clamor for democratic reform met 2012's need to sustain its momentum.] ''The CenSEI Report'', 13 February 2012 * [http://www.interfacejournal.net/2012/05/interface-volume-4-issue-1-the-season-of-revolution-the-arab-spring-and-european-mobilizations/ Interface journal special issue on the Arab Spring], ''[[Interface: a journal for and about social movements]]'', May 2012 * {{cite news |url=http://www.economist.com/blogs/dailychart/2011/02/daily_chart_arab_unrest_index |title=The Shoe Thrower's index (An index of unrest in the Arab world) |work=The Economist |date=9 February 2011}} * {{cite news |url=http://en.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-478/_nr-1164/i.html |title=Interview with Tariq Ramadan: 'We Need to Get a Better Sense of the Trends within Islamism' |publisher=[[Qantara.de]] |date=2 February 2011 |access-date=28 ਜੁਲਾਈ 2013 |archive-date=26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226115107/http://en.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-478/_nr-1164/i.html |dead-url=yes }} * [http://www.reasonpapers.com/pdf/33/rp_33_18.pdf Sadek J. Al Azm, "The Arab Spring: Why Exactly at this Time?" Reason Papers 33 (Fall 2011)] * [http://www.revolutiontrends.org Tracking the wave of protests with statistics], ''RevolutionTrends.org'' * [http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20626645 Arab uprisings: 10 key moments] from [[BBC]] Middle East Editor Jeremy Bowden (10 December 2012) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} do2uga2h7gddeka44pqcbt19wecze4q 0 25842 847832 774978 2026-09-25T17:13:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847832 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਜੀਵਨੀ | ਨਾਮ = ਅਨੀਤਾ ਨਾਇਰ | ਚਿੱਤਰ = Anitha Nair atKollam 1 2024.jpg | ਚਿੱਤਰ_ਸੁਰਖੀ = ਅਨੀਤਾ ਨਾਇਰ | ਚਿੱਤਰ_ਅਕਾਰ = 200px | ਪੂਰਾ_ਨਾਮ = | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ = | ਜਨਮ_ਸਥਾਨ = [[ਸ਼ੋਰਨੂਰ]], [[ਕੇਰਲਾ]], [[ਭਾਰਤ]] | ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = | ਮੌਤ_ਸਥਾਨ = | ਮੌਤ_ਦਾ_ਕਾਰਨ = | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ = ਭਾਰਤੀ | ਪੇਸ਼ਾ = ਲੇਖਿਕਾ | ਪਛਾਣੇ_ਕੰਮ = | ਜੀਵਨ_ਸਾਥੀ = | ਬੱਚੇ = | ਧਰਮ = | ਸਿਆਸਤ = | ਇਹ_ਵੀ_ਵੇਖੋ = | ਦਸਤਖਤ = | ਵੈੱਬਸਾਈਟ = | ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ = ਸਾਹਿਤ | ਹੋਰ_ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ = | name = | image =Anitha Nair atKollam 1 2024.jpg }} '''ਅਨੀਤਾ ਨਾਇਰ''' ([[ਮਲਿਆਲਮ]]: അനിത നായർ; [[ਅੰਗਰੇਜੀ]]: Anita Nair) ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। [[ਕੇਰਲਾ]] ਵਿੱਚ ਜੰਨਮੀ<ref>{{cite web| url=http://www.kerala.com/ker_int/newinterview.php?recid=37| title=Interview from Kerala.com| accessdate=21 ਜੁਲਾਈ 2013| archive-date=2014-02-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20140201175631/http://www.kerala.com/ker_int/newinterview.php?recid=37| dead-url=yes}}</ref> ਅਨੀਤਾ ਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਤਦ ਲਿਖੀ ਜਦ ਉਹ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਏਜੰਸੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਨਾਇਰ ਦਾ ਜਨਮ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਪਲਾਕਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ੋਰੇਨੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite news | url=http://www.thehindubusinessline.com/blink/read/mundakkottukurussi-a-village-in-kerala-which-is-the-birthplace-of-neither-a-mahatma-nor-a-movement-is-home-to-me/article7561928.ece | title=A post office of my own |author=Anita Nair |newspaper=[[The Hindu]] |date=21 August 2015 | accessdate=22 August 2015}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.kerala.com/ker_int/newinterview.php?recid=37 | title=Interview from Kerala.com | accessdate=21 July 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140201175631/http://www.kerala.com/ker_int/newinterview.php?recid=37 | archive-date=1 February 2014 | url-status=dead }}</ref> ਨਾਇਰ ਨੇ ਕੇਰਲਾ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਨਈ (ਮਦਰਾਸ) ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਬੀ.ਏ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਸੁਰੇਸ਼ ਪਰਮਬਥ<ref>[https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/my-secret-life-anita-nair-author-461681.html My Secret Life: Anita Nair] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਨਾਲ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|title = Author Anita Nair's Bangalore home is a bright and creative space : Home - India Today|url = http://indiatoday.intoday.in/story/anita-nair-bangalore-home-living-room-interiors/1/177752.html|website = indiatoday.intoday.in|accessdate = 2015-12-14}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਨਾਇਰ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, "ਸਟੀਰ ਆਫ਼ ਦ ਸਬਵੇਅ" ਨਾਮਕ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਹਰ-ਆਨੰਦ ਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ। ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਜੀਨੀਆ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਦਿ ਕਰੀਏਟਿਵ ਆਰਟਸ ਤੋਂ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਨਾਇਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਪੈਨਗੁਇਨ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀ ਜੋ ਪਿਕਡੋਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗਲਪ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਲੇਖਕ, ਨਾਇਰ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦਿ ਬੈਟਰ ਮੈਨ ਅਤੇ ਲੇਡੀਜ਼ ਕੂਪੇ ਦਾ 21 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਇਰ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਵਪਾਰਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਸਨ ਜੋ ਉਸ ਨੇ 1990 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ ਮਾਸਿਕ ਰਸਾਲੇ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ "080" ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਕਸਪਲੋਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ 'ਦਿ ਇਕਨਾਮਿਕਲ ਐਪੀਕਿਸਰਿਅਨ' ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨਾਇਰ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦਿ ਬੈਟਰ ਮੈਨ (2000) ਦਾ ਅਨੁਸਰਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। 2002 ਵਿੱਚ, ਮਲਾਬਾਰ ਮਾਈਂਡ ਦੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਰੇਨ ਇਜ਼ ਬੋਰਨ- ਰਾਈਟਿੰਗਸ ਅਬਾਉਟ ਕੇਰਲਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ। 2001 ਤੋਂ ਅਨੀਤਾ ਨਾਇਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ ਲੇਡੀਜ਼ ਕੂਪ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ 15 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ: ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਤੋਂ ਤੁਰਕੀ, ਪੋਲੈਂਡ ਤੋਂ ਪੁਰਤਗਾਲ ਤੱਕ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ। 2002 ਵਿੱਚ, ਲੇਡੀਜ਼ ਕੂਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜ ਸਰਬੋਤਮ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * Arch of Excellence Award by the All India Achievers' Conference, New Delhi for Literature<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/anita-nair/article5379714.ece|title=Anita Nair|date=2013-11-23|work=The Hindu|access-date=2019-05-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> * 2007 LiBeraturpreis, finalist, Germany.<ref name="mistress">{{cite web|url=http://anitanair.net/novels/mistress/index.htm|title=Mistress- Synopsis and awards|accessdate=19 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20060923142249/http://www.anitanair.net/novels/mistress/index.htm|archive-date=23 September 2006|url-status=dead}}</ref> * 2008 FLO FICCI Women Achievers Award, for literature<ref name="kerala.com">{{cite web|url=http://www.kerala.com/ker_int/newinterview.php?recid=37|title=Kerala Interviews, Interview of the week|publisher=Kerala.com|accessdate=2013-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201175631/http://www.kerala.com/ker_int/newinterview.php?recid=37|archive-date=1 February 2014|url-status=dead}}</ref> * 2009 Montblanc honored her with the launch of the Special Edition writing instrument in India; for her novel contribution to literature, enforcing cross cultural endeavors and enlightening experiences that have transcended an inexhaustible diversity of forms - barriers of language, cultures and identities.<ref>{{Cite web|title = Latest news about Anita Nair - Author of The Better Man & Ladies Coupe. Published by Penguin & Picador|url = http://www.anitanair.net/news.htm|website = www.anitanair.net|accessdate = 2015-12-14|archive-date = 2018-08-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20180818134559/http://www.anitanair.net/news.htm|dead-url = yes}}</ref> * 2012 [[Kerala Sahitya Akademi Award]] for her contribution to literature and culture<ref name=":0" /> * 2014 [[The Hindu Literary Prize]] shortlist for ''Idris Keeper Of The Light''<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/books/books-authors/shortlist-of-the-six-novelists-of-the-hindu-prize-2014/article6471245.ece |title=Here's the shortlist |work=The Hindu |author= |date=5 October 2014 |accessdate=24 December 2014}}</ref> * 2015 Global Ambassador for Women for Expo May{{citation needed|date=January 2018}} * 2017 [[Crossword Book Award]], Jury Award, Children's category, ''Muezza and Baby Jaan''<ref>{{cite web |url=https://scroll.in/latest/865564/josy-joseph-sujit-saraf-and-karan-johar-among-the-winners-of-this-years-crossword-book-awards |title=Josy Joseph, Sujit Saraf and Karan Johar among the winners of this year’s Crossword Book Awards |work=Scroll.in |author= |date=January 17, 2018 |accessdate=January 19, 2018}}</ref> == ਰਚਨਾਵਾਂ == * ''ਸੇਟਿਰ ਆਫ ਦ ਸਬਵੇ ਅਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ'', 1997 * ''ਦ ਬੇਟਰ ਮੈਨ'', 2000 * ''ਲੈਡੀਜ ਕੂਪੇ'', 2001 * ''ਮਾਲਾਬਾਰ ਮਾਈਂਡ'', 1997 * ''ਵੇਅਰ ਦ ਰੇਨ ਇਜ ਬੋਰਨ'', 2003 * ''ਪਫਿਨ ਬੁੱਕ ਆਫ ਵੌਰਲਡ ਮਿਥਸ ਐਂਡ ਲੈਜਿੰਡਸ'', 2004 * ''ਮਿਸਟਰੈੱਸ'', 2005 * ''ਐਡਵਿੰਚਰਸ ਆਫ ਨੋਨੂੰ'', 2006 * ''ਲਿਵਿੰਗ ਨੈਕਸਟ ਡੋਰ ਟੂ ਐਲੀਸ'', 2007 == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.anitanair.net/ ਅਨੀਤਾ ਦਾ ਜਾਲਸਥਾਨ] * [http://www.penguinbooksindia.com/Authordetail.aspx?AuthID=17 ਅਨੀਤਾ ਨਾਇਰ]: ਪਿੰਗੂਈਨ ਬੁੱਕਸ ਇੰਡੀਆ ’ਤੇ ਪੰਨਾ * [http://www.samayiki.com/2009/02/anita-nair-interview/ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਬੋਝ ਨਾ ਪਾਓ]: ਸਾਮਾਇਕੀ ਜਾਲਪੱਤਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਡਾ ਸੁਨੀਲ ਦੀਪਕ ਦੁਆਰਾ ਲਈ ਇੰਟਰਵਿਊ। {{ਕਾਮਨਜ਼|Anita Nair|ਅਨੀਤਾ ਨਾਇਰ}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ]] 64vsl68bvczskc6ndemjhbf1z8dby2y 0 27718 848039 691694 2026-09-26T11:36:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848039 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Rama and monkey chiefs.jpg|alt=ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਮੁਖੀ|thumb|ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਮੁਖੀ]] [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਵਿੱਚ, '''ਵਨਾਰਾ''' ({{lang-sa|वानर|| ਜੰਗਲ-ਨਿਵਾਸੀਆਂ}})<ref name="FM">{{Cite book|last=Krishna|first=Nanditha |url=https://books.google.com/books?id=DF_af8_547EC&q=Vanara+forest+monkey|title=Sacred Animals of India|date=2014-05-01|publisher=Penguin UK|isbn=978-81 -8475-182-6|language=en}}</ref> ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਾਂਦਰ, ਬਾਂਦਰ ਹਨ,<ref name="monier">{{cite web |last1=Monier-Williams |first1=Monier |title=Monier-Williams ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕੋਸ਼ 1899 ਮੂਲ |url=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/2020/web/webtc/indexcaller.php |website=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de |access-date=23 ਅਗਸਤ 2022}}</ref> ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਸਲ।<ref name="FM" /> ਮਹਾਂਕਾਵਿ ''[[ਰਾਮਾਇਣ]]'' ਵਿੱਚ, ਵਨਾਰਸ [[ਰਾਮ]] ਨੂੰ [[ਰਾਵਣ]] ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਮਨੁੱਖੀ]] ਬਾਂਦਰ, ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵਰਗੇ ਜੀਵ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਵਿਆਪਤੀ == {{ਵਿਕਸ਼ਨਰੀ|ਵਾਨਾਰਾ}} [[ਤਸਵੀਰ:When Ravana carried Sita first on his shoulders and then in the chariot, she threw some of her jewels towards the monkeys.jpg|alt=ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੱਥ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਗਹਿਣੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵੱਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ।|thumb|ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੱਥ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਗਹਿਣੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵੱਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ।]] "ਵਨਾਰਾ" ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਬਾਰੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ: * ਅਯਾਨਾਰ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ''ਵਨਾਰਾ'' ਦਾ ਅਰਥ ''ਬਾਂਦਰ'' ਸ਼ਬਦ ''ਵਾਨਾ'' ("ਜੰਗਲ") ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਜੰਗਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ"<ref name="Narayan">{{cite book |author =ਅਯੰਗਰ ਨਾਰਾਇਣ |ਸਿਰਲੇਖ=ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਮਿਥਿਹਾਸ 'ਤੇ ਲੇਖ-Vol. |url=https://books.google.com/books?id=Oym17qIeB-0C&pg=PA422 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0140-6 |pages=422–}}</ref > ਮੋਨੀਅਰ-ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਵਾਨਾਰ'' (ਸ਼ਬਦ "ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣਾ") ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਜੰਗਲ-ਜਾਨਵਰ" ਜਾਂ ਬਾਂਦਰ।<ref name="monier"/> * [[ਦੇਵਦੱਤ ਪਟਨਾਇਕ]] ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ''ਵਾਨਾ'' ("ਜੰਗਲ"), ਅਤੇ ''ਨਾਰਾ'' ("ਮਨੁੱਖ") ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਜੰਗਲ ਮਨੁੱਖ" ਅਤੇ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਬਾਂਦਰ, ਜਿਸਦਾ ਆਮ ਅਰਥ ਹੈ।<ref name="Pattanaik2003"/> * ਇਹ ਸ਼ਬਦ ''ਵਾਵ'' ਅਤੇ ''ਨਾਰਾ'' ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਕੀ ਇਹ ਆਦਮੀ ਹੈ?" (ਮਤਲਬ "ਬਾਂਦਰ")<ref name="Banerji2003">{{ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿਓ |author=Shyam Banerji |title=ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮੰਦਰ: ਚਿੰਨ੍ਹਵਾਦ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਾਈਟਾਂ |url=https://books.google.com/books ?id=XSRAAQAAIAAJ |date=1 ਜਨਵਰੀ 2003 |publisher=I.K. ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ |isbn=978-81-88237-02-9}}</ref> ਜਾਂ "ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਆਦਮੀ ਹੈ।"<ref name="(Swami.)2000">{{ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿਓ |author=Harshananda (ਸਵਾਮੀ। ) |title=ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੂ |url=https://books.google.com/books?id=_lERAQAAIAAJ |year=2000 |publisher=Ramakrishna Math}}</ref> == ਪਛਾਣ == [[ਤਸਵੀਰ:Vintage 40'S Print BHARAT MEETS RAMA Brijbasi.jpg|alt=20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਨਾਰਸ ਲੰਕਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।|left|thumb|20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਨਾਰਸ ਲੰਕਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।]] ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਨਾਰਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ "ਬਾਂਦਰ" ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਨਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Kristi1997">{{ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿਓ |author=Kirsti Evans |title=ਹੋਯਸਾਹ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਬਿਰਤਾਂਤ: ਹਬੀਦ, ਬੇਲੂਰ, ਅਤੇ ਅਮਰਤਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਇਣ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ, ਅਤੇ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ |url=https://books.google.com/books?id=6pYp=0kyaal 1997 |publisher=BRILL |isbn=90-04-10575-1 |pages=62–}}</ref><ref name="Catherine1994"/> ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਨਾਰਸ ਆਕਾਰ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਵਨਾਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਸਾਈਡ ਬਰਨ, ਤੰਗ ਸ਼ੇਵ ਠੋਡੀ ਦੇ ਪਾੜੇ, ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਛ ਅਤੇ ਰੇਜ਼ਰ-ਤਿੱਖੇ ਪੰਜੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਪਿੰਜਰ ਇੱਕ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਜਰਾ ਨਾਲ ਮਜਬੂਤ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤੱਤ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਰਾਕਸ਼ਸ]] ਦੇ ਉਲਟ, ਵਨਾਰਾਂ ਦਾ [[ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪੂਰਵ-ਸੂਚਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Vanamali2010">{{ਕਤਾਬ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿਓ |author=Vanamali |title=Hanuman : ਬਾਂਦਰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ |url=https://books.google.com/books?id=j5qFlxXSS48C&pg=PA13 |date=25 ਮਾਰਚ 2010 |publisher=Inner Traditions / Bear & Co |isbn=978-1 -59477-914-5 |page=13 }}</ref> ''ਰਾਮਾਇਣ'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਕੱਪੜਿਆਂ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ, ਵਿਆਹਾਂ, ਸੰਸਕਾਰ ਆਦਿ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਰਗਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਛਾਲ, ਵਾਲ, ਫਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੂਛ।<ref name="Catherine1994">{{ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿਓ |author=Catherine Ludvik |title=ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੇ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਹਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦਾਸਾ ਦੇ ਰਾਮਾਚਰਿਤਮਾਨਸ=https:| //books.google.com/books?id=KCXQN0qoAe0C&pg=PA2 |date=1 ਜਨਵਰੀ 1994 |publisher=Motilal Banarsidas |isbn=978-81-208-1122-5 |pages=2–3|quote=G. ਰਾਮਦਾਸ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਤੋਂ ''ਕਪਿਸ'''' ਦੀ ਪੂਛ ਨੂੰ ਗਹਿਣੇ (''ਭੂਸ਼ਣ'') ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸਵਰਾ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਚ ਇਕ ਲੰਮਾ ਜੋੜ ਹੈ।}</ref> ਅਯਾਨਗਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਰਾਮਾਇਣ" ਦੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਵਾਨਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਨ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਅਸਲ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ''{{transl|sa|amsa}}'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨੂੰ ਹੋਰ "ਸ਼ਾਨਦਾਰ" ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ (ਹਿੱਸੇ)।<ref name="Narayan"/> ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਾਨਾਰ ਅਰਧ-ਦੈਵੀ ਜੀਵ ਹਨ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਲੌਕਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਬ੍ਰਹਮਾ]] ਦੇ ਵਰਣਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਵਾਨਰਾ ਦੀ ਔਲਾਦ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਜਾਂ ਵਨਾਰਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਹੋਣ ਲਈ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Catherine1994"/> The [[ਜੈਨ ]] ਰਾਮਾਇਣ ਦੀਆਂ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਲੌਕਿਕ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਵਿਦਿਆਧਾਰਾ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਝੰਡੇ 'ਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।<ref name="Richman1991">{{ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿਓ |author=Paula Richman |title=Many Rāmāyaṇas: The Diversity of a Narrative Tradition in South Asia |url=https://books .google.com/books?id=XkifYfljHP4C&pg=PA35 |year=1991 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-07589-4 |pages=35 }}</ref><ref name=" KRSI2005">{{ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿਓ |author=Kodaganallur Ramaswami Srinivasa Iyengar |title=ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ: ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ: ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਹੱਤਵ", ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 19 ਜਨਵਰੀ |url=https://books.google.com/books?id=CU92nFk5fU4C&pg=PA68 |year=2005 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-81-260-1809-3 |pages=68–}}</ ref><ref name="RobertSally1996">{{ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿਓ |author=Valmiki |others=ਰਾਬਰਟ ਪੀ. ਗੋਲਡਮੈਨ ਅਤੇ ਸੈਲੀ ਜੇ. ਸਦਰਲੈਂਡ ਗੋਲਡਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਅਤੇ ਐਨੋਟੇਟ | ਸਿਰਲੇਖ=ਵਾਲਮੀਕੀ ਦਾ ਰਾਮਾਇਣ: ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਂਕਾਵਿ - ਸੁੰਦਰਕਾੰਡ |url=https://books.google.com/books?id=sFmsrEszbxgC&pg=PA31 |year=1996 |publisher=Princeton University Press |isbn=0-691-06662-0 |page=31 }}</ref> <ref name="Philip2006">{{ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿਓ |author=Philip Lutgendorf |title=ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ: ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮ ਬਾਂਦਰ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼: ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮ ਬਾਂਦਰ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ |url=https://books.google.com/books ?id=fVFC2Nx-LP8C&pg=PA116 |date=13 ਦਸੰਬਰ 2006 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-804220-4 }}</ref>{{rp|334}}<ref name=" Pattanaik2003">{{ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿਓ|author=Devdutt Pattanaik|url=https://books.google.com/books?id=xolzAwAAQBAJ&pg=PA121|title=ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸ: ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਚਿੰਨ੍ਹ, ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ |date=24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2003|publisher=Inner Traditions / Bear & Co|isbn=978-1-59477-558-1|page=121}}</ref> ਜੀ. ਰਾਮਦਾਸ, ਰਾਵਣ ਦੁਆਰਾ ਵਨਾਰਸ ਦੀ ਪੂਛ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਹਿਣੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਦਰਭ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਪੂਛ" ਅਸਲ ਵਿੱਚ [[ਸੋਰਾ ਲੋਕ|ਸਵਰਾ]] ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੋੜ ਸੀ।<ref name= "ਕੈਥਰੀਨ1994"/> (ਮਾਦਾ ਵਨਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਛ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |title=The Adhyātma Rāmāyṇa: Concise English Version |url=https://books.google.com/books?id =sQcmczcunygC&pg=PA10 |date=1 ਜਨਵਰੀ 1995 |publisher=M.D. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ |isbn=978-81-85880-77-8 |page=10 }}</ref><ref name="Philip2006"/>{{rp| 116}}) ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਾਨਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੈਰ-ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ [[ਕਲਾਤਮਕ ਲਾਇਸੈਂਸ|ਕਲਾਤਮਕ ਕਲਪਨਾ]] ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Kristi1997"/> ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਬਦ "ਵਾਨਾਰਾ" ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। [[ਵੇਦਾ ਲੋਕ|ਵੇਦਾ]] ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ [[ਨਿਤੈਵੋ]] ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="CGU2000">{{ਪੁਸਤਕ |author=C. G. Uragoda |title=ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ: ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਚੋਣ |url=https://books.google.com/books?id=BOmAAAAAMAAJ |year=2000 |publisher=Vishva Lekha Publishers |isbn=978- 955-96843-0-5}}</ref> == ''ਰਾਮਾਇਣ'' ਵਿਚ == [[File:Sampati's Find.jpg|thumb|[[ਸੰਪਤੀ]] ਬਾਲਾਸਾਹਿਬ ਪੰਡਿਤ ਪੰਤ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਵਾਨਰਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ]] ਵਨਾਰਸ [[ਬ੍ਰਹਮਾ]] ਦੁਆਰਾ [[ਰਾਵਣ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ [[ਰਾਮ]] ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰੀ ਗੁਣ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ [[ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਿੰਗਡਮ|ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ]] (ਅਜੋਕੇ [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। . [[ਰਾਮ]] ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਸੀਤਾ]] ਦੀ ਖੋਜ ਦੌਰਾਨ [[ਡੰਡਕਾ ਜੰਗਲ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਿਲੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.sacred-texts.com/hin/ rama/index.htm|title=The Ramayana index}}</ref> ਵਨਾਰਸ ਦੀ ਇੱਕ ਫੌਜ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਅਗਵਾਕਾਰ [[ਰਾਵਣ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ। [[ਨਾਲਾ (ਰਾਮਾਇਣ)|ਨਾਲਾ]] ਅਤੇ [[ਨੀਲਾ (ਰਾਮਾਇਣ)|ਨੀਲਾ]] ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ [[ਆਦਮ ਦਾ ਪੁਲ|ਪੁਲ]] ਬਣਾਇਆ ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਮ ਅਤੇ ਫੌਜ [[ਲੰਕਾ]] ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਣ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਵਨਾਰਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ੇਦਾਰ, ਬਚਕਾਨਾ, ਹਲਕੀ ਚਿੜਚਿੜਾ, ਬਦਨਾਮ, ਅਤਿ-ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ, ਸਾਹਸੀ, ਨਿਰਪੱਖ, ਇਮਾਨਦਾਰ, ਵਫ਼ਾਦਾਰ, ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਦਿਆਲੂ ਹੋਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.sacred-texts.com/hin/rama/index.htmtranslation |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020115406/https://www.sacred-texts.com/jud/rph/rph16.htm |archive-date=2019-10-20 |url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191020115406/https://www.sacred-texts.com/jud/rph/rph16.htm |date=2019-10-20 }}</ref> == ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ == ਵਨਾਰਸ [[ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਂਕਾਵਿ [[ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ-ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ [[ਪਾਂਡਵ]] ਦੁਆਰਾ [[ਸਹਿਦੇਵ]] ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਆਕਾਰ ਬਦਲਣਾ == ''ਰਾਮਾਇਣ'' ਵਿੱਚ, ਵਨਾਰਾ [[ਹਨੂਮਾਨ]] ਕਈ ਵਾਰ ਆਕਾਰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੰਕਾ 'ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਕੁਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। == ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਵਨਾਰਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Hanuman in Terra Cotta.jpg|alt=ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਵਨਾਰਸ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਯੋਧਾ, ਦਰੋਣਾਗਿਰੀ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ|thumb|[[ਹਨੂੰਮਾਨ]] ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਵਨਾਰਸ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਯੋਧਾ, ਦਰੋਣਾਗਿਰੀ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ]] *'''[[ਅੰਗਦਾ]]'', [[ਵਾਲੀ (ਰਾਮਾਇਣ)|ਵਾਲੀ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ, [[ਸੁਗਰੀਵ]] ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਰਾਮ]] ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ [[ਸੀਤਾ]] ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। *'''[[ਅੰਜਨਾ]]''', [[ਹਨੂਮਾਨ]] ਦੀ ਮਾਂ *''''[[ਹਨੂਮਾਨ]]'''', ਦੇਵਤਾ [[ਰਾਮ]] ਦਾ ਭਗਤ ਅਤੇ [[ਵਾਯੂ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ *''''[[ਕੇਸਰੀ (ਰਾਮਾਇਣ)|ਕੇਸਰੀ]]'''', ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੇ ਪਿਤਾ *''''[[ਮੈਂਡਾ]]'<nowiki/>''' ਅਤੇ ''''[[ਦਵਿਵਿਦਾ]]'''', [[ਅਸ਼ਵਿਨ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ *'''[[ਮਚਾਨੁ]]'', [[ਹਨੂਮਾਨ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ([[ਰੀਮਕਰ|ਕੰਬੋਡੀਅਨ]] ਅਤੇ [[ਰਾਮਕੀਨ|ਥਾਈ]] ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ) *<nowiki>''</nowiki>''[[ਮਕਰਧਵਾਜਾ]]'', [[ਹਨੂਮਾਨ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ([[ਰਾਮਾਇਣ#ਖੇਤਰੀ ਸੰਸਕਰਣਾਂ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕਰਣਾਂ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ) *'''[[ਨਾਲਾ (ਰਾਮਾਇਣ)|ਨਾਲਾ]]'', [[ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ *'''[[ਨੀਲਾ (ਰਾਮਾਇਣ)|ਨੀਲਾ]]'', [[ਅਗਨੀ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ *<nowiki>''</nowiki>''[[ਰੁਮਾ]]'', [[ਸੁਗਰੀਵ]] ਦੀ ਪਤਨੀ *''ਸ਼ਰਭਾ'', [[ਪਰਜਨਿਆ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ *'''[[ਸੁਗ੍ਰੀਵ]]'', [[ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ]] ਦਾ ਰਾਜਾ, [[ਸੂਰਿਆ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ *<nowiki>''</nowiki>''[[ਸੁਸ਼ੇਨਾ]]'', [[ਵਰੁਣ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ *'''[[ਤਾਰ]]'', [[ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ *'''[[ਤਾਰਾ (ਰਮਾਇਣ)|ਤਾਰਾ]]'', [[ਵਾਲੀ (ਰਾਮਾਇਣ)|ਵਾਲੀ]] ਦੀ ਪਤਨੀ *''''[[ਬਾਲੀ (ਰਾਮਾਇਣ)|ਬਾਲੀ]]'''', [[ਸੁਗਰੀਵ]] ਦਾ ਭਰਾ ਅਤੇ [[ਇੰਦਰ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{ਰਾਮਾਇਣ}} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਮਨੁੱਖੀ ਨਸਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਬਾਂਦਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਮਨੁੱਖੀ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾ| ]] 3r84pzqdw9m0cbb3njpekgb47ld7pn7 0 27964 847849 846804 2026-09-25T17:44:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847849 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ | image = Arundhati Roy W.jpg | imagesize = | caption = ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ 2013 ਵਿੱਚ | birth_date = {{Birth date|1961|11|24|df=y}} | birth_place = [[ਸ਼ਿਲਾਂਗ]], [[ਸਾਂਝਾ ਅਸਾਮ|ਅਸਾਮ]] (ਹੁਣ [[ਮੇਘਾਲਿਆ]]), ਭਾਰਤ | nationality = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] | religion =ਨਾਸਤਕ<ref>[http://www.nndb.com/people/240/000073021 Profile – Arundhati Roy][[NNDB]]</ref> | occupation = ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਸਮਾਜਸੇਵੀ | period = 1997 – ਹੁਣ ਤੱਕ | notableworks = ''[[ਦ ਗਾਡ ਆਫ ਸਮਾਲ ਥਿੰਗਸ]]'' | awards = [[ਬੁੱਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (1997) <br /> [[ਸਿਡਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (2004) | signature = ArundhatiRoy_Autograph.jpg | module = <center>{{Listen|embed= yes|filename= Arundhati_Roy_BBC_Radio4_Bookclub_2_Oct_2011_b015brn8.flac|title= ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ ਦੀ ਆਵਾਜ਼|type= speech|description= ਬੀਬੀਸੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''[[ਬੁੱਕਕਲੱਬ (ਰੇਡੀਓ)|ਬੁੱਕਕਲੱਬ]]'' ਤੋਂ, 2 ਅਕਤੂਬਰ 2011.<ref>{{Cite episode|title= Arundhati Roy|series= Bookclub|serieslink= Bookclub (radio)|url= http://www.bbc.co.uk/programmes/b015brn8|station= [[BBC Radio 4]]|date= 2 October 2011|accessdate= 18 January 2014 }}</ref> }}</center> }} [[File:Arundhati Roy, Man Booker Prize winner.jpg|thumb|ਬੁਕਰ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਰੁੰਧਤੀ]] [[ਤਸਵੀਰ:Arundhiti Roy.jpg|thumb|ਸੁਜ਼ਾਨਾ ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ]] [[ਤਸਵੀਰ:Arundhiti Rai.jpg|thumb|ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ]] '''ਸੁਜ਼ਾਨਾ ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ''' (ਜਨਮ 24 ਨਵੰਬਰ 1961)<ref name=britannica>{{cite encyclopedia| url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/511182/Arundhati-Roy| title=Arundhati Roy| access-date=12 May 2013| encyclopedia=Encyclopædia Britannica| archive-url=https://web.archive.org/web/20130613221408/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/511182/Arundhati-Roy| archive-date=13 June 2013| url-status=live}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ''[[ਦ ਗਾਡ ਆਫ਼ ਸਮਾਲ ਥਿੰਗਜ਼]]'' (1997) ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਫਿਕਸ਼ਨ ਲਈ [[ਬੁੱਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਬਣ ਗਈ।<ref name=britannica /> ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |url= http://www.khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?xfile=data/todayevent/2012/November/todayevent_November12.xml&section=todayevent |title= 'Fairy princess' to 'instinctive critic' |first= Dhanusha |last=Gokulan |date= 11 November 2012 |newspaper= [[Khaleej Times]] |access-date= 2 November 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20141103022947/http://www.khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?xfile=data%2Ftodayevent%2F2012%2FNovember%2Ftodayevent_November12.xml&section=todayevent |archive-date= 3 November 2014 |url-status= live }}</ref> ਉਸਨੂੰ 2024 PEN ਪਿੰਟਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/cp4w8x4wypeo|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627114153/https://www.bbc.com/news/articles/cp4w8x4wypeo|url-status=live|title=Arundhati Roy wins PEN Pinter Prize for 'powerful voice'|first=Cherylann|last=Mollan|date=27 June 2024|archive-date=27 June 2024|publisher=[[BBC News]]|location=Mumbai}}</ref> ==ਜੀਵਨ== ਅਰੁੰਧਤੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਸ਼ਿਲਾਂਗ]], [[ਸਾਂਝਾ ਅਸਾਮ|ਅਸਾਮ]], (ਹੁਣ [[ਮੇਘਾਲਿਆ]]) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="loc">{{cite web | title = Arundhati Roy, 1959 – | work = The South Asian Literary Recordings Project | publisher = [[Library of Congress]], New Delhi Office | date = 15 November 2002 | url = http://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/arundhathiroy.html | accessdate = 6 April 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090404083736/http://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/arundhathiroy.html | archivedate = 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 | deadurl = no }}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ [[ਮੇਰੀ ਰਾਏ]], [[ਮਲਿਆਲਮ ਲੋਕ|ਮਲਿਆਲੀ]] ਸੀਰੀਆਈ ਇਸਾਈ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਗੂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਹਿੰਦੂ, ਚਾਹ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਕਾਸਤਕਾਰ, ਰਣਜੀਤ ਰਾਏ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਨਿਭੀ ਤੇ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੱਖਣੀ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਐਮਾਨਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹੀ। ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ [[ਪਾਲੀਕੂਡਾਮ|ਕਾਰਪਸ ਕ੍ਰਿਸਟੀ]], [[ਕੋੱਟਾਯਾਮ]] ਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਨੀਲਗਿਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਲਾਰੰਸ ਸਕੂਲ, ਲਵਡੇਲ]] ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਰਕੀਟੇਕਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ '''ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪਲੈਨਿੰਗ ਐਂਡ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਦਿੱਲੀ''' ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਪਤੀ ਆਰਕੀਟੈਕ ਜੇਰਾਰਡ ਡਾ ਕੁਨਹਾ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਦੂਸਰੇ ਪਤੀ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ 1984 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਨਾਮ-ਜੇਤੂ ''ਮੈਸੀ ਸਾਹਿਬ'' ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{IMDb title|0234211|Massey Sahib}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਪਟਕਥਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ In Which Annie Gives It Those Ones (1989), Electric Moon (1992) ਨੂੰ ਖਾਸੀ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੀ ਮਿਲੀ। 1997 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ''ਗਾਡ ਆਫ ਸਮਾਲ ਥਿੰਗਸ'' ਲਈ ਬੁਕਰ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਉਸ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਅਰੁੰਧਤੀ ਦਾ ਉੱਪਰੋਕਤ ਨਾਵਲ ਦਰਅਸਲ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਬਚਪਨ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਘੁੰਮਦੀ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਗਾਥਾ ਹੀ ਹੈ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਰਾਏ ਵਾਪਸ ਦਿੱਲੀ ਪਰਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਅਰਬਨ ਅਫੇਅਰਜ਼ 'ਚ ਅਹੁਦਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 1984 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਏ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਫਿਲਮ ਮੈਸੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਅਯਾਲੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ, ਐਨੀ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਮੂਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਫਿਲਮ ਜਗਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਰਾਏ ਨੇ ਏਰੋਬਿਕਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਰਾਏ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ 1997 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ '[[ਦ ਗਾਡ ਆਫ ਸਮਾਲ ਥਿੰਗਸ]]' ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਏ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੀਡੀਆ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਪ੍ਰਣਯ ਰਾਏ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮੀਡੀਆ ਸਮੂਹ ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਦਾ ਮੁਖੀ। ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ == ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਗਰੀਬ ਤੇ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਪੱਖੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.nawanzamana.in/21050/%E0%A8%97%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%AC%20%E0%A8%A6%E0%A9%80%20%E0%A8%AE%E0%A8%A6%E0%A8%A6%20%E0%A8%95%E0%A8%B0%E0%A8%A8%E0%A8%BE%20%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B9%20%E0%A8%B9%E0%A9%8B%20%E0%A8%97%E0%A8%BF%E0%A8%86,%20%E0%A8%87%E0%A8%B9%20%E0%A8%A6%E0%A9%8C%E0%A8%B0%20%E0%A8%90%E0%A8%AE%E0%A8%B0%E0%A8%9C%E0%A9%88%E0%A8%82%E0%A8%B8%E0%A9%80%20%E0%A8%A4%E0%A9%8B%E0%A8%82%20%E0%A8%B5%E0%A9%80%20%E0%A9%99%E0%A8%A4%E0%A8%B0%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%95%20:%20%E0%A8%85%E0%A8%B0%E0%A9%81%E0%A9%B0%E0%A8%A7%E0%A8%A4%E0%A9%80%20%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%8F.html|title=ਗਰੀਬ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਗੁਨਾਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਹ ਦੌਰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਤੋਂ ਵੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ: ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ|access-date=2018-08-31|language=en}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਅਵਾਰਡ== ਰਾਏ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ [[ਦ ਗਾਡ ਆਫ ਸਮਾਲ ਥਿੰਗਸ]] ਲਈ 1997 ਦਾ ਬੁੱਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 30,000 ਡਾਲਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਏ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਇਨਾਮੀ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚੋਂ ਰਾਇਲਟੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਲਈ ਦਾਨ ਕੀਤੀ। ==ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ== ===ਗਲਪ=== *''[[ਦ ਗਾਡ ਆਫ ਸਮਾਲ ਥਿੰਗਸ|The God of Small Things]]''. ਫਲੈਮਿੰਗੋ, 1997. {{ISBN|0-00-655068-1}} *''The Ministry of Utmost Happiness''. ਹੈਮਿਸ਼ ਹੈਮਿਲਟਨ, 2017. {{ISBN|0-24-130397-4}} === ਗੈਰ-ਗਲਪ=== *''The End of Imagination''. ਕੋੱਟਯਮ: ਡੀ.ਸੀ. ਬੁਕਸ, 1998. {{ISBN|81-7130-867-8}} *''The Cost of Living''. ਫਲੈਮਿੰਗੋ, 1999. {{ISBN|0-375-75614-0}} *''The Greater Common Good''. Bombay: India Book Distributor, 1999. {{ISBN|81-7310-121-3}} *''The Algebra of Infinite Justice''. ਫਲੈਮਿੰਗੋ, 2002. {{ISBN|0-00-714949-2}} *''Power Politics''. ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ: ਸਾਊਥ ਐਂਡ ਪ੍ਰੈਸ, 2002. {{ISBN|0-89608-668-2}} *''War Talk''. ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ: ਸਾਊਥ ਐਂਡ ਪ੍ਰੈਸ, 2003. {{ISBN|0-89608-724-7}} *''An Ordinary Person's Guide To Empire''. ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ, 2004. {{ISBN|0-89608-727-1}} *{{cite book|title=Public Power in the Age of Empire|date=2004|publisher=ਸੈਵਨ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਪ੍ਰੈਸ|location=ਨਿਊਯਾਰਕ|isbn=9781583226827 |url= https://books.google.com/books/about/Public_Power_in_the_Age_of_Empire.html?id=FyTvj9PyQrMC}} *''The Checkbook and the Cruise Missile: Conversations with Arundhati Roy''. ਡੇਵਿਡ ਬਾਰਸਾਮੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ। ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ: ਸਾਊਥ ਐਂਡ ਪ੍ਰੈਸ, 2004. {{ISBN|0-89608-710-7}} *''[[The Shape of the Beast|The Shape of the Beast: Conversations with Arundhati Roy]]''। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਪੇਂਗੁਇਨ, 2008. {{ISBN|978-0-670-08207-0}} *''[[Listening to Grasshoppers|Listening to Grasshoppers: Field Notes on Democracy]]''। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਪੇਂਗੁਇਨ, 2010. {{ISBN|978-0-670-08379-4}} *''Broken Republic: Three Essays''. ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਹੈਮਿਸ਼ ਹੈਮਿਲਟਨ, 2011. {{ISBN|978-0-670-08569-9}} *''Walking with the Comrades''. ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਪੇਂਗੁਇਨ, 2011. {{ISBN|978-0-670-08553-8}} *''Kashmir: The Case for Freedom''. ਵੇਰਸੋ, 2011. {{ISBN|1-844-67735-4}} *{{cite book|title=The Hanging of Afzal Guru and the Strange Case of the Attack on the Indian Parliament|date=2013|publisher=ਪੇਂਗੁਇਨ| location = ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|isbn=978-0143420750}} *''Capitalism: A Ghost Story''. ਸ਼ਿਕਾਗੋ: ਹੇਮਾਰਕਿਟ ਬੁੱਕਸ, 2014. {{ISBN|978-1-60846-385-5}}<ref>{{cite journal |author1=Jean Drezet |title=The dark underbelly of state capitalism in India |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_the-lancet_october-24-30-2015_386_10004/page/1620 |journal=The Lancet |date=24 October 2015 |volume=386 |issue=10004 |pages=1620 |doi=10.1016/S0140-6736(15)00543-7}}<!--|accessdate=24 October 2015--></ref> *''Things that Can and Cannot Be Said: Essays and Conversations'' ([[ਜੌਹਨ ਕਿਊਸੈਕ]]). ਸ਼ਿਕਾਗੋ: ਹੇਮਾਰਕਿਟ ਬੁੱਕਸ, 2016. {{ISBN|978-1-608-46717-4}} *''The Doctor and the Saint: Caste, Race, and Annihilation of Caste, the Debate Between B.R. Ambedkar and M.K. Gandhi''. ਸ਼ਿਕਾਗੋ: ਹੇਮਾਰਕਿਟ ਬੁੱਕਸ, 2017. {{ISBN|978-1-608-46797-6}} ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist|colwidth=30em}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Wikiquote|Arundhati Roy}} {{Commons category}} {{Sister project links|Arundhati Roy|s=no|wikt=no|}} * {{IMDb name|0746936}} * [https://web.archive.org/web/20050907203309/http://www.sawnet.org/books/authors.php?Roy+Arundhati SAWNET biography] South Asian Women network, authors * {{Guardian topic}} * [https://www.theguardian.com/profile/arundhati-roy Column archive] at ''[[The Guardian]]'' * {{C-SPAN|55192}} ; Interviews and speeches * [http://www.aljazeera.com/programmes/faultlines/2010/05/20105610311806602.html "Arundhati Roy"]&nbsp;– interview by [[Avi Lewis]] on Al Jazeera Fault Lines, 2010-8-29 (video, 23 mins) * [https://web.archive.org/web/20160104212448/http://www.outlookindia.com/article/come-september/217403 Come September]&nbsp;–Interview with [[Howard Zinn]], ''Outlook'', September 2008 * [http://www.outlookindia.com/article/How-Deep-Shall-We-Dig/223821 How Deep Shall We Dig]&nbsp;–Full text of I.G. Khan Memorial Lecture delivered at Aligarh Muslim University on 6 April 2004, ''Outlook'', 6 May 2004 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਕੁਨ]] 56z5jr8oh21yiah0gmhlngie36vk7yy 0 28501 847902 802630 2026-09-25T22:10:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847902 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|birth_date=1970|birth_place=ਸ਼ੰਕਰ, [[ਨਕੋਦਰ]], [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]|Instrument=ਆਵਾਜ਼|Years_active=1997&ndash;present|Label=ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਸ, ਟੀ ਸੀਰੀਜ਼, ਮੂਵੀ ਬਾਕਸ, ਪਲੈਨੇਟ ਰਿਕਾਰਡ|Associated_acts=[[ਬੋਹੇਮੀਆ]], [[ਅਮਨ ਹੇਅਰ]], [[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]], [[ਜੈਜ਼ੀ ਬੀ]], [[ਸੋਨੀ ਪਾਬਲਾ]], ਭਿੰਦਾ ਔਜਲਾ, [[ਸਰਬਜੀਤ ਚੀਮਾਂ]], ਪ੍ਰਿੰਸ ਘੁੰਮਣ, ਬੈਨੀ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਗੀਤਾ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੱਧੂ|website={{URL|http://www.ksmakhan.com/}}|Name=ਕੇ. ਐਸ. ਮੱਖਣ|Img=|Img_capt=|Img_size=|Background=ਇੱਕਲਾ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ|Birth_name=ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਤੱਖਰ|Alias=|Origin=[[ਪੰਜਾਬ]]|Genre=[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਭੰਗੜਾ]], ਰੁਮਾਂਟਿਕ, [[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਪੌਪ]]|Occupation=ਗਾਇਕ, ਅਦਾਕ਼ਾਰ}} '''ਕੇ ਐਸ ਮੱਖਣ''' ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੈ। 3 ਅਗਸਤ 1975 ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਦਾ ਜਨਮ ਜਿਮੀਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਮੱਖਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ '''ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਤੱਖਰ''' ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਮੱਖਣ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ]] [[ਸਰ੍ਹੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ|ਸਰੀ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਨਕੋਦਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਥਿਤ ਸ਼ੰਕਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਏਕਮ ਸਿੰਘ ਤੱਖਰ ਅਤੇ ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਤੱਖਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://m.timesofindia.com/topic/Punjabi-singer-K-S-Makhan|title=K D Makhan News on Timesofindia|access-date=15 March 2017|publisher=timesofindia}}</ref> ਪਰੰਤੂ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਮਸਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਮੱਖਣ ਨੂੰ ਕਬੱਡੀ ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੌਂਕ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ [[ਹਰਜੀਤ ਬਰਾੜ ਬਾਜਾਖਾਨਾ]] ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਯਾਰੀ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == 1997 ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਅਮਨ ਹੇਅਰ]] ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਸੁਖਪਾਲ ਸੁੱਖ ਅਤੇ ਅਤੁਲ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। [[ਅਮਨ ਹੇਅਰ]] ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਲੀਡ ਪੈਕ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਗਲਾਸੀ'', ''ਬਿੱਲੋ'',<ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/artist/K+S+Makhan/-Appearances/-Albums|title=K.S. Makhan - Music Biography, Credits and Discography|last=K.S. Makhan|date=|publisher=AllMusic|access-date=2012-09-24}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''ਮੁਸਕਾਨ'', ''ਯਾਰ ਮਸਤਾਨੇ'', ''ਗੁੱਡ ਲੱਕ ਚਾਰਮ'' ਅਤੇ ''ਜੇਮਜ਼ ਬਾਂਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ''। ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਟਰੈਕ ਹਨ "ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੋਟਰ", "ਤੱਕਲਾ", "ਗਬਰੂ ਟਾਪ ਦਾ", "ਲੜਾਈ", "ਤਲਵਾਰਾਂ", "ਸਿਤਾਰੇ", "ਜੱਟ ਵਰਗਾ ਯਾਰ",<ref>"Jatt Warga Yaar" [Official Video] - K.S. Makhan(guru da sikh) - ''James Bond''</ref> "ਬੰਦ ਬੋਤਲ", "ਬਦਮਾਸ਼ੀ" ਅਤੇ "ਪੱਕਾ ਯਾਰ"। 2012 ਵਿਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਟ੍ਰੈਕ "ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਈ" ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।<ref>"Dil Vich Vas Gayi" - New Official Full HD Song - K S Makhan - YouTube</ref> == ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ == ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ, ਮੱਖਣ ਨੇ ਫਿਲਮ ''ਪਿੰਕੀ ਮੋਗੇ ਵਾਲੀ'',<ref>{{Cite web|url=http://www.cinemapunjabi.com/|title=Punjabi Cinema @ CinemaPunjabi.com, eXclusive Punjabi Cinema portal|last=Home|date=|publisher=Cinemapunjabi.com|access-date=2012-09-24}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਵਿੱਚ [[Gavy chahal|ਗੈਵੀ ਚਾਹਲ]], [[ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ]], ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ 'ਵਿਲੇਨ' ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ। == ਰਾਜਨੀਤੀ == ਕੇ ਐਸ ਮੱਖਣ 9 ਫਰਵਰੀ 2014 ਨੂੰ [[ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ|ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/indiahome/indianews/article-2548267/Punjabi-pop-singer-K-S-Makhan-joins-BSP.html|title=Punjabi pop singer K.S. Makhan joins BSP}}</ref> ਉਹ [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 2014|2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਲਈ [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ)]] ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 2014|ਸਨ]]।<ref>{{Cite news|url=http://www.sikh24.com/2014/02/ks-makhan-is-bsp-candidate-from-anandpur-sahib/#.U8zABPmSwpo|title=KS Makhan is BSP Candidate from Anandpur Sahib}}</ref> ਉਹ 69124 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite web|url=http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS196.htm?ac=6|title=Official ECI Results|access-date=2019-10-29|archive-date=2017-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703005957/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS196.htm?ac=6|dead-url=yes}}</ref> == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" | ਸਾਲ | ਐਲਬਮ | ਲੇਬਲ | ਰਚਿਤ | ਟਰੈਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ |- | 2015 | ''ਦਸਤਾਰ'' | ਸੋਨੀ ਸੰਗੀਤ | [[ਅਮਨ ਹੇਅਰ]] | 8 |- | 2013 | ''ਖਾਲਸੇ ਕਲਗੀਧਰ ਦੇ'' <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> ''ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਸ਼ੇਰ'' | ਧਰਮ ਸੇਵਾ ਰਿਕਾਰਡ / ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰਾ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> ਧਰਮ ਸੇਵਾ ਰਿਕਾਰਡ | ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਕੁੱਟਿਆ | 7 |- | 2012 | ''ਜੇਮਸ ਬੋੰਡ <br /><br /><br /><br />'' <nowiki></br></nowiki> ''007''<ref>{{Cite web|url=http://www1.clickdownloader.com/download/product_download.php?furl=http%3A%2F%2Ftorrage.com%2Ftorrent%2F65DBF57B658095B0CEF0A4F18E8214E0EE2ED2E4.torrent&name=%28UMP%29|title=Download|date=|publisher=.clickdownloader.com|access-date=2012-09-24|archive-date=2021-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207031118/http://www1.clickdownloader.com/download/product_download.php?furl=http%3A%2F%2Ftorrage.com%2Ftorrent%2F65DBF57B658095B0CEF0A4F18E8214E0EE2ED2E4.torrent&name=%28UMP%29|dead-url=yes}}</ref> | ਮੂਵੀਬਾਕਸ ਰਿਕਾਰਡ / ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ | [[ਅਮਨ ਹੇਅਰ]] | 8 |- | 2010 | ''ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਸੁਹਜ'' | ਸੰਗੀਤ ਵੇਵ / ਮੂਵੀਬਾਕਸ ਰਿਕਾਰਡ | [[ਅਮਨ ਹੇਅਰ]] | 8 |- | 2008 | ''ਯਾਰ ਮਸਤਾਨੇ'' | ਸੰਗੀਤ ਵੇਵ / ਮੂਵੀਬਾਕਸ ਰਿਕਾਰਡ / ਜੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡ | [[ਅਮਨ ਹੇਅਰ]] | 10 |- | 2006 | ''ਮਸਕਾਨ'' | ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ | [[ਅਮਨ ਹੇਅਰ]] | 10 |- | 2005 | ''ਬਿਲੋ'' | ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ / ਜੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡ | [[ਅਮਨ ਹੇਅਰ]] | 10 |- | 2005 | ''ਕਿਸਮਤ ਬਾਣਾ ਦੋ ਮਾਂ'' | ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ | ਲਾਲ-ਕਮਲ | 8 |- | 2004 | ''ਪਿਓ ਮਿਲਜੇ ਕਲਗੀਧਰ ਵਾਰਗਾ'' | ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ | ਸੁਖਪਾਲ ਸ | 8 |- | 2003 | ''ਮਸਤਾਨੀ'' | ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ / ਜੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡ | [[ਅਮਨ ਹੇਅਰ]] | 10 |- | 2002 | ''ਪਹਿਲਾਂ ਜਵਾਨੀ ਖੇਡੋ'' | ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ / ਜੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡ / ਮੂਵੀਬਾਕਸ ਰਿਕਾਰਡ | [[ਅਮਨ ਹੇਅਰ]] | 8 |- | 2001 | ''ਲਾਲ ਪਰੀ'' | ਆਡੀਓ ਟਚ | ਸੁਖਪਾਲ ਸੁੱਖ, ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ | 9 |- | 2000 | ''ਗਲਾਸੀ'' | ਆਡੀਓ ਟਚ / ਡੀ.ਐੱਮ.ਸੀ. | ਸੁਖਪਾਲ ਸੁੱਖ, ਲਾਲ-ਕਮਲ | 8 |- | 1999 | ''ਦੋਸਤੀ'' | ਰਿਦਮ ਆਡੀਓ / ਕਮਲੀ ਰਿਕਾਰਡ | ਆਸ਼ੂ ਸਿੰਘ | 8 |- | 1998 | ''ਮਹਿਫਲ ਮਿੱਤਰਨ ਡੀ'' | ਹਾਇ-ਟੈਕ ਸੰਗੀਤ | ਸੰਤੋਸ਼ ਕਟਾਰੀਆ ਅਤੇ ਸੰਜੀਵ | 8 |- | 1997 | ''ਨੁੰਬੜਾ ਤੇ ਦਿਲ ਮਿਲਦੇ'' | ਟੀਪੀਐਮ | ਰਮੇਸ਼ ਬਟਲਾਵੀ | 8 |} == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" ! ਜਾਰੀ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟ ! ਲੇਬਲ ! ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ |- | 2012 | ''ਪਿੰਕੀ ਮੂਗੇ ਵਾਲੀ''<ref>{{Cite web|url=http://www.punjabimoviesonline.net/pinky-moge-wali-movie-trailer/|title=Pinky Moge Wali Movie Trailer, New Upcoming Punjabi Movie!|date=2012-08-13|publisher=Punjabimoviesonline.net|access-date=2012-09-24|archive-date=2012-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120924003025/http://www.punjabimoviesonline.net/pinky-moge-wali-movie-trailer/|dead-url=yes}}</ref> | ਅਕਾਲ | ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ | ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ | ਬੱਤਰਾ ਸ਼ੋਬਿਜ਼ |- | 2013 | ''ਸੱਜਣ-ਅਸਲ ਦੋਸਤ''<ref>"http://www.punjabiportal.com/forum/sajan-the-true-friend-punjabi-movie-ks-makhan-t6882.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504054646/http://www.punjabiportal.com/forum/sajan-the-true-friend-punjabi-movie-ks-makhan-t6882.html |date=2016-05-04 }}"</ref> | ਸੱਜਣ | ਸਾਨਵੀ ਧੀਮਾਨ ਨਾਲ, ਸਿਮਰਨ ਸਚਦੇਵਾ | ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ | ਤੱਖਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ |- | 2013 | ''ਸ਼ਤਰੰਜ (ਸ਼ੇਹ ਕੇ ਮੱਟ)'' | | ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੱਧੂ, ਮਨੀ ਕਪੂਰ ਨਾਲ | | ਸਿੱਧੂ ਫਿਲਮਾਂ |- | 2014 | ''ਜੱਟ ਪਰਦੇਸੀ'' | ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | | ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ | ਕਾਲਾ ਨਿਜ਼ਾਮਪੁਰੀ |- |} == ਟੈਗ ਕੀਤੇ ਗਾਣੇ == {| class="wikitable" ! ਜਾਰੀ ! ਐਲਬਮ ! ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ ! ਨੋਟ |- | 2017 | ''ਸਿਰਲੇਖ ਮਿਸ਼ਨ'' | ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਸ | ਪ੍ਰਿੰਸ ਘੁੰਮਣ, [[ਨਛੱਤਰ ਗਿੱਲ]], ਸਿੱਪੀ ਗਿੱਲ, [[ਪ੍ਰੀਤ ਹਰਪਾਲ]], [[ਕੰਠ ਕਲੇਰ|ਕਾਂਤ ਕਲੇਰ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਲ |- | 2014 | ''ਜਕਾਰਾ.'' | ਧਰਮ ਸੇਵਾ ਰਿਕਾਰਡ / ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ | ਨਿਕ ਸਹੋਤਾ, ਜੈਜ਼ ਧਾਮੀ, ਮੇਸ਼ੀ ਈਸ਼ਾਰਾ, [[ਪ੍ਰੀਤ ਹਰਪਾਲ|ਪ੍ਰੀਤ ਹਰਪਾਲ ਦੇ ਨਾਲ]] |- | 2013 | ''ਮਲੰਗ ਬਾਣੀਏ - ਇਕੱਲੇ'' | 4 ਸੰਗੀਤ / ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਖੇਡੋ | [[ਡਾਕਟਰ ਜਿਊਸ|ਡਾ ਜ਼ੀusਸ]] ਅਤੇ ਯੰਗ ਫਤਿਹ ਨਾਲ |- | 2013 | - | | [[ਅਮਨ ਹੇਅਰ]], [[ਬੋਹੇਮੀਆ|ਬੋਹੇਮੀਆ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ) ਨਾਲ]] |- | 2012 | ''ਨਚ ਮਿਤ੍ਰਾਨ ਨਾਲ'' | ਟੀ ਸੀਰੀਜ਼, ਮਿ Musicਜ਼ਿਕ ਵੇਵ | ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ, ਰਾਜ ਬਰਾੜ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਨਿੱਕੂ, ਹਰਭਜਨ ਸ਼ੇਰਾ ਨਾਲ |- | ਟੀ.ਬੀ.ਏ. | ''ਗੋਲਡ ਲੇਬਲ'' | ਗ੍ਰਹਿ ਰਿਕਾਰਡ | ਸਵਰਗੀ [[ਸੋਨੀ ਪਾਬਲਾ]], ਗੀਤਾ ਜ਼ੈਲਦਾਰ, [[ਕੰਠ ਕਲੇਰ]], [[ਮੀਕਾ ਸਿੰਘ|ਮੀਕਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ]]। |- | 2012 | ''ਦਿਲ ਵਿਚਾਰ ਵਾਸ ਗਾਇ'' | ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ | [[ਕੰਠ ਕਲੇਰ]], ਰਣਜੀਤ ਮਨੀ, ਅਮਰ ਅਰਸ਼ੀ, ਸਾਬਰ ਕੋਟੀ ਦੇ ਨਾਲ. |- | 2012 | ''ਬਹਾਦਰ ਦਿਲ 2'' | ਸੰਗੀਤ ਕੈਫੇ | ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੰਘਾ, ਅਮਰ ਸਿੰਘ, ਨਿਰਮਲ ਸਿੱਧੂ ਨਾਲ। |- | 2011 | ''ਗੈਂਗਸਟਰ'' | ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਸ | ਸਰਬਜੀਤ ਚੀਮਾ, [[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]], ਰਾਜ ਬਰਾੜ, ਜੱਸੀ ਸੋਹਲ ਨਾਲ। |- | 2011 | ''ਦਾਖਲਾ'' | ਮੂਵੀਬਾਕਸ / ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡ | [[ਅਮਨ ਹੇਅਰ]], [[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]], ਗੀਤਾ ਜ਼ੈਲਦਾਰ, ਅੰਗਰੇਜ ਅਲੀ ਅਤੇ ਦੇਵ illਿੱਲੋਂ ਨਾਲ। |- | 2010 | ''ਐਨ ਕਰਮਾ'' | ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ | ਐਨ ਕਰਮਾ, ਇੰਦਰ ਕੂਨਰ, ਐਚ-ਧਾਮੀ, ਜੀ ਮਨੀ, ਬੈਟਲ ਕੈਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਾਲ. |- | 2010 | ''ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਰੱਖੋ'' | ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡ / ਗ੍ਰਹਿ ਰਿਕਾਰਡ | [[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]], ਮੰਗੀ ਮਹਿਲ, [[ਮਿਸ ਪੂਜਾ]], ਇੰਦਰਜੀਤ ਨਿੱਕੂ ਨਾਲ। |- | 2009 | ''ਬਹਾਦੁਰ ਦਿਲ'' | ਸੰਗੀਤ ਕੈਫੇ | ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੰਘਾ, ਅਮਰ ਸਿੰਘ, ਨਿਰਮਲ ਸਿੱਧੂ, ਅੰਗਰੇਜ ਅਲੀ ਨਾਲ। |- | 2005 | ''ਗਰਾਉਂਡ ਸ਼ੇਕਰ'' | ਜੀਨੀ ਰੋਕਰਡਜ਼ / ਮੂਵੀਬਾਕਸ | ਅੰਗਰੇਜ ਅਲੀ, ਲਹਿੰਬਰ ਹੁਸੈਨਪੁਰੀ, ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ, ਨਿਰਮਲ ਸਿੱਧੂ ਨਾਲ |- | 2003 | ''ਯਾਦ ਕਰਾਓ'' | ਮੂਵੀਬਾਕਸ / ਜਿਨੀ ਰੋਕਰਡਸ | ਲਹਿੰਬਰ ਹੁਸੈਨਪੁਰੀ, ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ, ਮਾਣਕ-ਈ, ਐਮਸੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਲ. |- | 2001 | ''ਦੀਪ ਪ੍ਰਭਾਵ II'' | ਗੋਲਡਨ ਸਟਾਰ | ਸਰਬਜੀਤ ਚੀਮਾ, [[ਪੰਮੀ ਬਾਈ]], [[ਬਲਕਾਰ ਸਿੱਧੂ]], ਗਿੱਲ ਹਰਦੀਪ ਨਾਲ। |- | 2000 | ''ਕਾਲਾ ਡੋਰੀਆ'' | ਸੁਝਾਅ | ਸ਼ੰਕਰ ਸਾਹਨੀ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਵਿਰਕ|ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਵਿਰਕ]], ਲਵਲੀ ਨਿਰਮਾਣ, ਸੰਦੀਪ ਅਖਤਰ ਨਾਲ। |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20140102021949/http://ksmakhan.com/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:All articles with unsourced statements]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ]] 5w14441lbdxvtjbvoswkt2zs6z6ese2 0 29495 847846 331455 2026-09-25T17:31:45Z Nitesh Gill 8973 847846 wikitext text/x-wiki '''ਦੇਜਾ ਵੂ''' ({{IPA|/ˌdeɪʒɑː ˈvuː/}}) [[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ]] ਵਾਕੰਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ "ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇਖਿਆ" ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਮਨੋ-ਦਸ਼ਾ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ, ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਅਜਨਬੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਮਾਨ ਜਾਂ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਸ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵੇਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਹਿਮ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਰਤਾਰਾ, ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਂ ਅਤੀਤ ਤੋਂ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।<ref>Titchener, E. B. (1928). A textbook of psychology. New York: Macmillan</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਆਧਾਰ|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋ-ਵਰਤਾਰੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੋਧ]] s3gjgvamapfz0vizx4xn1r0284lru77 0 38795 847802 846492 2026-09-25T16:55:15Z Nachhattardhammu 5032 /* */ 847802 wikitext text/x-wiki {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ|}} {{Infobox musical artist | name = ਹਸਰਤ ਜੈਪੁਰੀ | image = Music recording of Akaanksha circa 1988.jpg|thumb | alt = | caption = | birth_date = {{birth date|df=yes|1922|4|15}} | death_date = {{Death date and age|1999|9|17|1922|4|15|df=y}} | occupation = [[ਗੀਤਕਾਰ]] | background = | birth_place = [[ਜੈਪੁਰ|ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ]] | yearsactive = 1949-1999 | birth_name = ਇਕਬਾਲ ਹੁਸੈਨ | alias = | website = }} '''ਹਸਰਤ ਜੈਪੁਰੀ''' (15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1922 - 17 ਸਤੰਬਰ 1999), ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। {{ਅਧਾਰ|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] == ਸ਼ਾਯਰੀ == ਹਸਰਤ ਜੈਪੁਰੀ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੋ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਅਲਗ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਹਨ।<ref name="urdupoetry">{{Cite web |date=13 October 2001 |title=Hasrat Jaipuri profile on urdupoetry.com website |url=http://www.urdupoetry.com/profile/hjaipuri.html |access-date=29 August 2018}}</ref> * ''ਅਬਸ਼ਾਰ-ਏ-ਗ਼ਜ਼ਲ'' (ਹਸਰਤ ਜੈਪੁਰੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) [ਹਵਾਲਾ ਲੋਡ਼ੀਂਦਾ]{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=June 2025}} aq3jwj1daojkxhe7nlv71tka31mftam 847812 847802 2026-09-25T17:02:12Z Nachhattardhammu 5032 /* */ 847812 wikitext text/x-wiki {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ|}} {{Infobox musical artist | name = ਹਸਰਤ ਜੈਪੁਰੀ | image = Music recording of Akaanksha circa 1988.jpg|thumb | alt = | caption = | birth_date = {{birth date|df=yes|1922|4|15}} | death_date = {{Death date and age|1999|9|17|1922|4|15|df=y}} | occupation = [[ਗੀਤਕਾਰ]] | background = | birth_place = [[ਜੈਪੁਰ|ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ]] | yearsactive = 1949-1999 | birth_name = ਇਕਬਾਲ ਹੁਸੈਨ | alias = | website = }} '''ਹਸਰਤ ਜੈਪੁਰੀ''' (15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1922 - 17 ਸਤੰਬਰ 1999), ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ==ਪੁਰਸਕਾਰ== * [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੀਤਕਾਰ]] 1972 ਵਿੱਚ “ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਕ ਸਫ਼ਰ ਹੈ ਸੁਹਾਨਾ” ਗੀਤ ਲਈ (ਅੰਦਾਜ਼, 1971)। * [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੀਤਕਾਰ]] 1967 ਵਿੱਚ “ਬਹਾਰੋ ਫੁੱਲ ਬਰਸਾਓ” ਗੀਤ ਲਈ (ਸੂਰਜ, 1966)। * ਜੋਸ਼ ਮਲੀਹਾਬਾਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ — ਉਰਦੂ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵੱਲੋਂ। * ਡਾ. ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ — “ਝਨਕ ਝਨਕ ਤੋਰੀ ਬਾਜੇ ਪਾਇਲੀਆ” ਗੀਤ ਲਈ (ਮੇਰੇ ਹਜ਼ੂਰ, 1968)। ਇਹ ਗੀਤ ਬ੍ਰਜਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। * ਜੈਪੁਰੀ ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰਾਊਂਡ ਟੇਬਲ ਵੱਲੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। {{ਅਧਾਰ|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] == ਸ਼ਾਯਰੀ == ਹਸਰਤ ਜੈਪੁਰੀ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੋ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਅਲਗ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਹਨ।<ref name="urdupoetry">{{Cite web |date=13 October 2001 |title=Hasrat Jaipuri profile on urdupoetry.com website |url=http://www.urdupoetry.com/profile/hjaipuri.html |access-date=29 August 2018}}</ref> * ''ਅਬਸ਼ਾਰ-ਏ-ਗ਼ਜ਼ਲ'' (ਹਸਰਤ ਜੈਪੁਰੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) [ਹਵਾਲਾ ਲੋਡ਼ੀਂਦਾ]{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=June 2025}} 3mpmlq58za93dum8qkedgxh908xm9ym 0 39539 847883 839211 2026-09-25T20:10:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847883 wikitext text/x-wiki '''ਐਫ. ਆਈ. ਆਰ.ਜਾਂ ਪਹਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟ''' [[ਪੁਲਿਸ]] ਵੱਲੋ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮੁਢਲੀ ਲਿਖਤੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਵਿਕਅਤੀ ਵੱਲੋਂ ਖੁਦ ਜਾਂ ਉਸ ਵਲੋਂ ਨਾਮਜਦ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਜਬਾਨੀ ਜਾਂ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਕੇ ਦਰਜ ਕਰਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੈ। ਐਫ. ਆਈ. ਆਰ ਇੱਕ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਅਪਰਾਧ ਸੰਬੰਧੀ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਾ ਹੈ।ਐਫ. ਆਈ. ਆਰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪੁਲੀਸ ਅਗਲੀ ਪੜਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਕਿ ਅਪਰਾਧ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ ਐਫ. ਆਈ. ਆਰ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਪੁਲੀਸ ਕਰਮੀ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਾਨੂਨ ਵਿੱਚ ਇੰਜ ਦਰਜ ਹੈ : *ਜੇ ਸੂਚਨਾ ਜਬਾਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਪੁਲੀਸ ਇਸਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰੇਗੀ। *ਐਫ. ਆਈ. ਆਰ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸਦੀ ਨਕਲ ਲੈਣ ਦਾ ਹੱਕ ਰਖਦਾ ਹੈ। *ਸੂਚਨਾ ਲਿਖਤੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰੇਗਾ। ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *[http://www.mittersainmeet.in/%E0%A8%AE%E0%A9%B1%E0%A8%B9%E0%A8%A4%E0%A8%B5-%E0%A8%AA%E0%A9%82%E0%A8%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%B2%E0%A9%87%E0%A8%96important-articles/%E0%A8%AA%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A9%82%E0%A8%9A%E0%A8%A8%E0%A8%BE-%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%AA%E0%A9%8B%E0%A8%B0%E0%A8%9Ffir/ ਮਿੱਤਰਸੈਨਮੀਤ.ਇਨ ਉੱਤੇ ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ. ਬਾਰੇ] ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20181126023129/http://www.humanrightsinitiative.org/publications/police/FIR.pdf Complete information about what an FIR is, who can file it, rights of people, etc.] ([[Portable Document Format|PDF]] format) * {{cite web | url=http://www.spreadlaw.com/moredetails.php?titleid=206 | title=Spread Law Topics : Law on FIR in India | publisher=Spread Law | accessdate=February 20, 2012}} * {{cite web | url=http://www.fixindia.org/fir.php#1 | title=FAQs about filing an FIR in India | publisher=fixindia.org | accessdate=February 20, 2012 | archive-date=ਮਾਰਚ 3, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120303165755/http://www.fixindia.org/fir.php#1 | url-status=dead }} * [http://info.akosha.com/consumer-complaints/consumer-protection/all-you-wanted-to-know-about-filing-an-fir-a-quick-guide/ Procedure of filing an FIR in India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402122124/http://info.akosha.com/consumer-complaints/consumer-protection/all-you-wanted-to-know-about-filing-an-fir-a-quick-guide/ |date=2015-04-02 }} ==ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੌਜਦਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨ]] 1y6qmm89pmgy825o70ukxt9009n9rpt 0 40416 847989 695730 2026-09-26T07:56:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847989 wikitext text/x-wiki '''ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ''' ਜਾਂ '''ਮੂਲ ਢਾਂਚਾ''' ਕਿਸੇ [[ਸਮਾਜ]] ਜਾਂ [[ਕਾਰੋਬਾਰ|ਸਨਅਤ]] ਦੇ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਮੂਲ ਪਦਾਰਥਕ ਅਤੇ ਜੱਥੇਬੰਦਕ ਘਾੜਤਾਂ ਜਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ,<ref>''Infrastructure'', Online Compact Oxford English Dictionary, http://www.askoxford.com/concise_oed/infrastructure {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101120717/https://languages.oup.com/ |date=2020-11-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101120717/https://languages.oup.com/ |date=2020-11-01 }} (accessed January 17, 2009)</ref> ਜਾਂ [[ਅਰਥਚਾਰਾ]] ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite book | last = Sullivan | first = arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 474 | url = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=23061 | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3 | access-date = 2021-02-24 | archive-date = 2016-12-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161220014709/https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=23061 | dead-url = yes }}</ref> ਇਹਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਬਣਤਰੀ ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਵੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ਾ ਖ਼ਾਕਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਇਸਤਲਾਹ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਉਸਾਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ‘ਮਨੁੱਖੀ ਸਰਮਾਏ’ ਦਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਨ, ਵਿਉਂਤਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੀਮਿੰਟ ਬਜਰੀ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਤੱਕ। ਕੋਈ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ-ਸਿਖਲਾਈਯਾਫ਼ਤਾ ਸ਼ਖ਼ਸ ਵੱਧ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A8%B2%E0%A8%95-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%A4-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%86%E0%A8%B0%E0%A8%A5%E0%A8%BF%E0%A8%95-%E0%A8%B0%E0%A9%9E%E0%A8%A4/|title=ਮੁਲਕ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਰਫ਼ਤਾਰ|last=|first=|date=2018-07-25|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=2018-08-07|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕਤਾ]] 5bpbvtkimuwb9a6tml96124vl7golou 0 40825 847803 525109 2026-09-25T16:55:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847803 wikitext text/x-wiki {{infobox book | <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀ<br>Capital in the Twenty-First Century | title_orig = Le Capital au XXIe siècle | translator = | image =[[File:Capital in the Twenty-First Century (front cover).jpg|thumb]] | author = [[ਤੋਮਾਂ ਪਿਕੇਤੀ]] | illustrator = | caption = | country = [[ਫ਼ਰਾਂਸ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] | language = [[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ]], [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] | series = | subject = [[ਪੂੰਜੀਵਾਦ]], [[ਆਰਥਿਕ ਇਤਿਹਾਸ]] ਤੇ [[ਆਰਥਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ]] | genre = | publisher = [[ਏਡੀਸ਼ਨ ਡੂ ਸਈਅਲ]],<br />[[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈੱਸ]] | pub_date = ਅਗਸਤ 2013 | english_pub_date =ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 | media_type = | pages = 696 | isbn = 978-0674430006 | dewey= | congress= | oclc= | preceded_by = | followed_by = }} '''21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀ''' ਪੈਰਿਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਤੋਮਾਂ ਪਿਕੇਤੀ]] ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਲਗਪਗ ਵੀਹ ਵਿਕਸਿਤ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਈ ਆਰਥਕ ਅਸਾਮਨਤਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤਰਜੁਮਾ ਛਪਿਆ।<ref>[http://www.businessweek.com/articles/2014-05-29/pikettys-capital-economists-inequality-ideas-are-all-the-rage ''Piketty's Capital: An Economist's Inequality Ideas Are All the Rage''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140530060756/http://www.businessweek.com/articles/2014-05-29/pikettys-capital-economists-inequality-ideas-are-all-the-rage |date=2014-05-30 }} by [[Megan McArdle]], ''[[ਬਲੂਮਬਰਗ ਬਿਜ਼ਨਸਵੀਕ]]'', 29 ਮਈ 2014</ref> ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਥੀਸਿਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦੀਰਘ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀ ਤੇ ਰਿਟਰਨ (ਆਰ) ਦੀ ਦਰ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ (ਜੀ) ਦੀ ਦਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਤੀਜਾ ਧਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਇਹ ਨਾਬਰਾਬਰ ਵੰਡ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪਿਕਤੀ ਨਾਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਦਾ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਦੌਲਤ ਟੈਕਸਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। 2014 ਦੇ ਅੱਧ ਤਕ, ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀਆਂ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਗਈਆਂ ਸੀ। 2014 ਵਾਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ 80 ਹਜ਼ਾਰ ਕਾਪੀ ਛਾਪੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 13 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਿਜੀਟਲ ਕਾਪੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਹੋਈ। 18 ਮਈ, 2014 ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿੱਕਰੀ ਪੱਖੋਂ ਹਾਰਡਕਵਰ ਨਾਨਫਿਕਸ਼ਨ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਹੁਣਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਕਰੀ ਮਾਹਰਕਾ ਬਣ ਗਈ। ਜਨਵਰੀ 2015 ਤੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਫ੍ਰੈਂਚ, ਇੰਗਲਿਸ਼, ਜਰਮਨ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਵਿੱਚ 15 ਕਰੋੜ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁਕੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{cite news|title=French economist and best-selling author Thomas Piketty on Thursday refused France's highest honour – the Légion d'Honneur.|publisher=[[France 24]]|url=http://www.france24.com/en/20150101-best-selling-economist-piketty-refuses-france-top-honour|date=1 January 2015|accessdate=29 January 2015}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ]] 4yw70u2ku4c8kkhz4oqpithm8cuhsxh 0 42790 847869 846891 2026-09-25T19:18:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847869 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਝੀਲ | name = ਈਰੀ ਝੀਲ <br/> Lake Erie | image = Greatlakes amo 2014009.jpg | caption = 9 ਜਨਵਰੀ, 2014 ਨੂੰ ਈਰੀ ਝੀਲ | image_bathymetry = Lake-Erie.svg | caption_bathymetry = ਈਰੀ ਝੀਲ ਅਤੇ ਹੋਰ [[ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ]] | coords = {{coord|42.2|N|81.2|W|type:waterbody_scale:3000000|display=inline}} | location = [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] | group = [[ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ]] | lake_type = ਗਲੇਸ਼ੀਆਈ | inflow = [[ਡੈਟਰਾਇਟ]]<ref name="StateofOhio">State of Ohio, Division of Geological Survey, [http://www.dnr.state.oh.us/tabid/7828/default.aspx Lake Erie Facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130325145738/http://www.dnr.state.oh.us/tabid/7828/Default.aspx |date=2013-03-25 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130325145738/http://www.dnr.state.oh.us/tabid/7828/Default.aspx |date=2013-03-25 }}, Accessed May 4, 2013</ref> | outflow = [[ਨਾਇਗਰਾ ਦਰਿਆ]]<br>ਵੈਲੰਡ ਨਹਿਰ<ref name="EPA">US Environmental Protection Agency, [http://www.epa.gov/greatlakes/atlas/gl-fact1.html Great Lakes Factsheet No. 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302010417/http://www.epa.gov/greatlakes/atlas/gl-fact1.html |date=2015-03-02 }}, Accessed May 4, 2013</ref> | catchment = | basin_countries = ਕੈਨੇਡਾ<br>ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | length = {{convert|241|mi|km|abbr=on}} | width = {{convert|57|mi|km|abbr=on}} | area = {{convert|9910|sqmi|km2|0|abbr=on}}<ref name="EPA"/> | depth = {{convert|62|ft|m|0|abbr=on}}<ref name="EPA"/> | max-depth = {{convert|210|ft|m|0|abbr=on}} | volume = {{convert|116|cumi|km3|abbr=on}}<ref name="EPA"/> | residence_time = 2.6 ਵਰ੍ਹੇ | shore = {{convert|799|mi|km|abbr=on}} ਜਮ੍ਹਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ {{convert|72|mi|km|abbr=on}}<ref>[https://www.michigan.gov/deq/0,4561,7-135-3313_3677-15959--,00.html Shorelines of the Great Lakes]</ref> | elevation = {{convert|569|ft|m|0|abbr=on}}<ref name="EPA"/> | islands = 24+ | islands_category = | cities = [[ਬਫ਼ਲੋ, ਨਿਊਯਾਰਕ]]<br> [[ਈਰੀ, ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ]]<br> [[ਟਲੀਡੋ, ਓਹਾਇਓ]]<br> [[ਕਲੀਵਲੈਂਡ, ਓਹਾਇਓ]] | reference = }} '''ਈਰੀ ਝੀਲ'''<ref>[[United States Geological Survey]] Hydrological Unit Code: 04-12-02-00{{Citation needed|date=June 2008}}</ref> ({{IPAc-en|ˈ|ɪr|i}}; {{lang-fr|Lac Érié}}) [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੀਆਂ ਪੰਜ [[ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ]] 'ਚੋਂ ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ।<ref name="Factmonster list">[http://www.factmonster.com/ipka/A0001777.html Large Lakes of the World]. ''Factmonster.com.''</ref> <ref name="GLIN F&F">{{cite web|url=http://www.great-lakes.net/lakes/ref/eriefact.html|title=Lake Erie – Facts and Figures|publisher=Great Lakes Information Network|accessdate=2012-12-10|archive-date=2013-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130104082350/http://www.great-lakes.net/lakes/ref/eriefact.html|dead-url=yes}}</ref> {{ਕਾਮਨਜ਼|Lake Erie|ਈਰੀ ਝੀਲ}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ]] 5s47h9p03hh55xuwpktwreznvzol0p9 0 44133 847914 779421 2026-09-26T00:32:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847914 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{Infobox football club | clubname = ਛੇਲਸੇਅ | image = [[ਤਸਵੀਰ:Chelsea FC.png|200px]] | fullname = ਛੇਲਸੇਅ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ | nickname = ਬਲੂਸ | founded = 10 ਮਾਰਚ 1905<ref name="teamhistory">{{cite web|url=http://www.chelseafc.com/page/TeamHistory/0,,10268,00.html|title=Team History –।ntroduction |publisher=Chelsea F.C. official website|accessdate=11 May 2011}}</ref> | ground = [[ਸਟੈਮਫੋਰਡ ਬ੍ਰਿਜ (ਸਟੇਡੀਅਮ)|ਸਟੈਮਫੋਰਡ ਬ੍ਰਿਜ]],<br />[[ਲੰਡਨ]] | capacity = 41,837<ref name="capacity">{{cite web|url=http://www.chelseafc.com/page/ClubInfo/0,,10268,00.html|title=Club।nformation |publisher=Chelsea F.C. official website|accessdate=23 February 2012}}</ref> | chairman = | owner = ਰੋਮਨ ਅਬਰਾਮੋਵਿਚ<ref name="takeover">{{cite news |title=Russian businessman buys Chelsea |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/3036838.stm |work=BBC Sport |publisher=British Broadcasting Corporation |date=2 July 2003 |accessdate=11 February 2007 }}</ref> | manager = ਹੋਸੇ ਮੋਉਰਿਨ੍ਹੋ | league = [[ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] | season = | position = | current = | website = http://www.chelseafc.com | pattern_la1 = _chelsea2425h | pattern_b1 = _chelsea2425h | pattern_ra1 = _chelsea2425h | pattern_sh1 = _chelsea2425h | pattern_so1 = _chelsea2425h | leftarm1 = 0040D0 | body1 = 0040D0 | rightarm1 = 0040D0 | shorts1 = 0040D0 | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _chelsea2425a | pattern_b2 = _chelsea2425a | pattern_ra2 = _chelsea2425a | pattern_sh2 = _chelsea2425a | pattern_so2 = | leftarm2 = FEEEEE | body2 = FEEEEE | rightarm2 = FEEEEE | shorts2 = FEEEEE | socks2 = FEEEEE | pattern_la3 = _chelsea2425t | pattern_b3 = _chelsea2425t | pattern_ra3 = _chelsea2425t | pattern_sh3 = _chelsea2425t | pattern_so3 = | leftarm3 = 181818 | body3 = 181818 | rightarm3 = 181818 | shorts3 = 181818 | socks3 = 181818 }} '''ਛੇਲਸੇਅ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ''', ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ।<ref name="attendance">{{cite web | url=http://nufc.com/2011-12html/attendance-all-time.html | title=All Time League Attendance Records | accessdate=8 November 2013 | date=22 May 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111003541/http://nufc.com/2011-12html/attendance-all-time.html | archivedate=11 ਜਨਵਰੀ 2012 | dead-url=no }}</ref><ref name="Forbes List">{{cite web |first=Peter J. |last=Schwartz |title=Manchester United Again The World's Most Valuable Soccer Team |url=http://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2012/04/18/manchester-united-again-the-worlds-most-valuable-soccer-team/ |work=Forbes Magazine |date=18 April 2012 |accessdate=5 May 2012 }}</ref><ref name="BBC - Forbes">{{cite news |title=Manchester United still the world's richest football club – Forbes |url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/17769654 |work=BBC News |publisher=British Broadcasting Corporation |date=19 April 2012 |accessdate=5 May 2012 }}</ref> ਇਹ [[ਲੰਡਨ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਸਟੈਮਫੋਰਡ ਬ੍ਰਿਜ (ਸਟੇਡੀਅਮ)|ਸਟੈਮਫੋਰਡ ਬ੍ਰਿਜ]], [[ਲੰਡਨ]] ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{ਕਾਮਨਜ਼|Chelsea F.C.|ਛੇਲਸੇਅ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ}} * {{Official website|http://www.chelseafc.com/}} * [https://www.facebook.com/ChelseaFC ਛੇਲਸੇਅ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਫੇਸਬੁੱਕ] * [https://twitter.com/chelseafc ਛੇਲਸੇਅ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਟਵਿੱਟਰ] * [http://instagram.com/chelseafc/ ਛੇਲਸੇਅ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਇਨਸ੍ਤਗ੍ਰਮ] * [https://web.archive.org/web/20120507213424/http://www.premierleague.com/en-gb/clubs/profile.overview.html/chelsea ਛੇਲਸੇਅ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ] ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਉੱਤੇ * [http://www.bbc.com/sport/football/teams/chelsea ਛੇਲਸੇਅ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ] ਬੀਬੀਸੀ ਉੱਤੇ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] kw1qlg10t5c9yw77j5qnp64b2q6g3mr 0 44333 847973 844401 2026-09-26T06:35:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847973 wikitext text/x-wiki [[File:ClimateMap World.png|alt=Map of world dividing climate zones, largely influenced by latitude. The zones, going from the equator upward (and downward) are Tropical, Dry, Moderate, Continental and Polar. There are subzones within these zones.|thumb|right|400px|<center>ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ</center>]]ਜਲਵਾਯੂ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਜਲ+ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਲ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ [[ਵਾਯੂਮੰਡਲ]] ਵਿਚਲੀ [[ਨਮੀ]],[[ਮੀਂਹ|ਵਰਖਣ]] ਅਤੇ [[ਪਾਣੀ|ਜਲਵਾਸ਼ਪ]] ਆਦਿ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵਾਯੂਮੰਡਲੀ ਪੌਣਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗਤੀ ਆਦਿ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲਵਾਯੂ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਦਾਂ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਤੇ 30-35 ਸਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਧਾਰਣਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਜ ਔਸਤ ਮੌਸਮ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹੋਰਨਾਂ ਅਸਾਧਾਰਣ ਵਾਯੂਮੰਡਲੀ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਹਾਰਣ ਵਜੋਂ [[ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ ਦਰਿਆ|ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਨਦੀ ਘਾਟੀ]] ਅਤੇ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੇਫੌਰਨੀਆ]] ਦੇ ਤੱਟਾਂ ਤੇ ਲੱਗਭਗ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸਲਾਨਾ ਔਸਤ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆਂ ਦੇ ਤੱਟਾਂ ਤੇ ਵਰਖਾ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ ਦਰਿਆ|ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਨਦੀ ਘਾਟੀ ਖੇਤਰ]] ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। {{ਮੌਸਮ}} == ਜਲਵਾਯੂ ਦੇ ਤੱਤ == ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਕਈ ਤੱਤਾਂ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। * [[ਤਾਪਮਾਨ]] * [[ਵਰਖਾ|ਵਰ੍ਹਣ]] ** [[ਬਰਫ਼ (ਵਰਖਾ)|ਹਿੰਮਪਾਤ]] ** ਗੜ੍ਹੇ ** ਵਰਖਾ * [[ਨਮੀ|ਨਮੀ ਜਾਂ ਸਿੱਲ੍ਹ]] ** ਨਿਰਪੇਖ ਨਮੀ ** ਸਾਪੇਖ ਨਮੀ * [[ਹਵਾ|ਪੌਣਾਂ]] * ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ * ਧੁੱਪ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮੀ == ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕ == * [[ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਰੇਖਾ|ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਜਾਂ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਦੂਰੀ]] * [[ਸਮੁੰਦਰ|ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋ ਉਚਾਈ]] * ਸਮੁੰਦਰ ਤੋ ਦੂਰੀ * [[ਪਹਾੜ|ਪ੍ਰਬਤੀ ਢਲਾਣਾਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ]] * ਸਾਗਰੀ ਧਰਾਵਾਂ * ਪ੍ਰਚਲਤ ਪੌਣਾ * ਧਰਾਤਲ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ * [[ਬੱਦਲ|ਬੱਦਲ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ]] * ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਤੂਫਾਨ {{ਕਾਮਨਜ਼|Climate|ਪੌਣਪਾਣੀ}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== *[http://www.americanscientist.org/issues/feature/2012/4/the-study-of-climate-on-alien-worlds The Study of Climate on Alien Worlds; Characterizing atmospheres beyond our Solar System is now within our reach] Kevin Heng July–August 2012 [[American Scientist]] ==ਬਾਹਾਰੀ ਕੜੀਆਂ== *[http://img.kb.dk/tidsskriftdk/pdf/gto/gto_0048-PDF/gto_0048_69887.pdf Johannes Reumert: "Vahls climatic divisions. An explanation" (''Geografisk Tidsskrift'', Band 48; 1946)] * [http://www.bjerknes.uib.no/default.asp?lang=2 The Bjerknes Centre for Climate Research (BCCR – Norway)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150307210402/http://www.bjerknes.uib.no/default.asp?lang=2 |date=2015-03-07 }} * [http://www.cnrs.fr/climate The Earth's climate – Centre national de la recherche scientifique (CNRS – France)] * [http://www.climate.gov NOAA Climate Services Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110703210729/http://www.climate.gov/ |date=2011-07-03 }} * [http://www.igbp.net/page.php?pid=504 IGBP Climate-change Index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723154421/http://www.igbp.net/page.php?pid=504 |date=2011-07-23 }} * [https://web.archive.org/web/20110725192912/http://www.economics.noaa.gov/?goal=climate&file=home%2F The Economics of Climate-based Data] NOAA Economics * [http://www.agclimate.org AgClimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180325123832/http://agclimate.org/ |date=2018-03-25 }} [[Institute of Food and Agricultural Sciences|IFAS]] * [http://128.194.106.6/~baum/climate_modeling.html Climate Models and modeling groups]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130203222718/http://128.194.106.6/%7Ebaum/climate_modeling.html |date=2013-02-03 }} * [http://climateapps2.oucs.ox.ac.uk/cpdnboinc/ Climate Prediction Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051125010853/http://climateapps2.oucs.ox.ac.uk/cpdnboinc/ |date=2005-11-25 }} * [http://www.worldclimate.com WorldClimate] * [http://www.atmosphere.mpg.de/enid/1442 ESPERE Climate Encyclopaedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050902220920/http://www.atmosphere.mpg.de/enid/1442 |date=2005-09-02 }} * [http://www.arctic.noaa.gov/climate.html Climate index and mode information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161119201227/http://www.arctic.noaa.gov/climate.html |date=2016-11-19 }} regarding the Arctic * [http://www.beringclimate.noaa.gov/ A current view of the Bering Sea Ecosystem and Climate] * [http://www.climate-charts.com/index.html Climate: Data and charts for world and US locations] * [http://www.everyspec.com/MIL-HDBK/MIL-HDBK-0300-0499/MIL_HDBK_310_1851/ MIL-HDBK-310, Global Climate Data] [[U.S. Department of Defense]] Data on natural environmental starting points for engineering analyses to derive environmental design criteria * [http://www.climatediagrams.com ClimateDiagrams.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181103045724/http://climatediagrams.com/ |date=2018-11-03 }} Climate diagrams for over 3 000 weather stations and different climate periods from around the world. Users can create their own diagrams with their own data. * [http://www.ipcc-data.org IPCC Data Distribution Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160519152028/http://www.ipcc-data.org/ |date=2016-05-19 }} Climate data and guidance on its use. * [http://historicalclimatology.com HistoricalClimatology.com] Analysis and reconstructions of past, present and future climates. Updated 2013. ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲਵਾਯੂ]] 0wcwwyhb6vhhmkls8bifwu66ylexise 0 44342 848017 719530 2026-09-26T10:06:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848017 wikitext text/x-wiki [[Image:Thunder lightning Garajau Madeira 289985700.jpg|thumb|ਗਾਰਾਖ਼ਾਊ, [[ਮਾਦੀਏਰਾ]] ਨੇੜੇ ਗੜਗੱਜ]] {{ਮੌਸਮ}} '''ਮੌਸਮ''' [[ਹਵਾ-ਮੰਡਲ]] ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਭਾਵ ਉਹ ਠੰਢਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮ, ਗਿੱਲਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁੱਕਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ ਕਿ ਤੂਫ਼ਾਨੀ, ਸਾਫ਼ ਹੈ ਜਾਂ ਬੱਦਲਵਾਈ ਵਾਲ਼ਾ।<ref>Merriam-Webster Dictionary. [http://www.merriam-webster.com/dictionary/weather Weather.] Retrieved on 27 June 2008.</ref> ਜੇਕਰ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅੱਖੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ੈਅ ਹੈ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਜਦੋਂ ਉਹ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੌਸਮ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਬਤ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਕਈ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਾਇਨੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title = Anthropology and Climate Change: From Encounters to Actions|last = Crate|first = Susan A and Mark Nuttall (eds.)|publisher = Left Coast Press|year = 2009|isbn = |location = Walnut Creek, CA|pages = 70–86, i.e. the chapter 'Climate and weather discourse in anthropology: from determinism to uncertain futures' by Nicholas Peterson & Kenneth Broad|url = http://www.geos.ed.ac.uk/~nabo/meetings/glthec/groups/group_data/ecodynamics/02_Crate_Ch-02.pdf}}</ref> ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਖੋਂ ਮੌਸਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਤਾਪ-ਮੰਡਲ]] ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ<ref>Glossary of Meteorology. [http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&query=hydrosphere&submit=Search Hydrosphere.] Retrieved on 27 June 2008.</ref><ref name="trop">Glossary of Meteorology. [http://amsglossary.allenpress.com/glossary/browse?s=t&p=51 Troposphere.] Retrieved on 27 June 2008.</ref> ਜੋ ਹਵਾਮੰਡਲ ਦੀ ਤਹਿਮੰਡਲ ਤੋਂ ਹੇਠਲੀ ਪਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਵਾਪਰਣ ਵਾਲ਼ੇ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ [[ਪੌਣਪਾਣੀ]] ਲੰਮੇਰੇ ਸਮੇਂ ਵਾਸਤੇ ਹਵਾਮੰਡਲੀ ਹਲਾਤਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।<ref>{{cite encyclopedia | title = Climate | encyclopedia = Glossary of Meteorology | publisher = [[American Meteorological Society]] | url = http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=climate1 | accessdate =14 May 2008 }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{ਕਾਮਨਜ਼|Weather|ਮੌਸਮ}} *[http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/climate.htm Climate and Weather] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120930102455/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/climate.htm |date=2012-09-30 }} from ''UCB Libraries GovPubs'' * [https://web.archive.org/web/20110824095635/http://www.economics.noaa.gov/?goal=weather&file=events%2F The Economics of Extreme Weather Events on Society] NOAA Economics *[http://rainradar.net RainRadar: Worldwide radar directory] *[http://www.weather.gov/ National Weather Service (United States)] *[http://sounds.bl.uk/Environment/Weather Weather sound recordings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902081655/http://sounds.bl.uk/Environment/Weather |date=2014-09-02 }} - streamed audio from the British Library [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਸਮ]] 4qe68jif31g940frgg5no5hm1a5c5zt 0 44795 847784 701038 2026-09-25T14:59:02Z Sandeepchhattiana 24284 ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ 847784 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੱਲਣ | native_name = Mallan | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | unit_pref = Metric | area_total_ha = 3151 | population_total = 8451 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 }} omo54sc6phosbxo9iuasxt9hlstge6k 847785 847784 2026-09-25T15:04:06Z Sandeepchhattiana 24284 /* */ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਮੱਲਣ ਦਾ Infobox ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। 847785 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੱਲਣ | native_name = Mallan | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | unit_pref = Metric | area_total_ha = 3151 | population_total = 8451 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 }} '''ਮੱਲਣ''' (Mallan) [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਲਣ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,151 ਹੈਕਟੇਅਰ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1,530 ਘਰ ਸਨ। ਇਸੇ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 8,451 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,530 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 3,921 ਔਰਤਾਂ ਸਨ।<ref>{{cite report |title=District Census Handbook: Muktsar, Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |year=2014 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1009/download/3050/DH_2011_0310_PART_B_DCHB_MUKTSAR.pdf }}</ref> ti82mlfs6x68har9fazwqru1060vilz 847786 847785 2026-09-25T15:14:05Z Sandeepchhattiana 24284 /* */ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਐਡ ਕੀਤਾ। 847786 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੱਲਣ | native_name = Mallan | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | unit_pref = Metric | area_total_ha = 3151 | population_total = 8451 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 }} '''ਮੱਲਣ''' (Mallan) [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਲਣ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,151 ਹੈਕਟੇਅਰ (7,786 ਏਕੜ) ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1,530 ਘਰ ਸਨ। ਇਸੇ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 8,451 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,530 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 3,921 ਔਰਤਾਂ ਸਨ।<ref name="Census2011">{{cite report |title=District Census Handbook: Muktsar, Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |year=2014 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1009/download/3050/DH_2011_0310_PART_B_DCHB_MUKTSAR.pdf }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} n7gennt0tp4itgpfsefmjlvqe7d0mub 847788 847786 2026-09-25T16:18:43Z Sandeepchhattiana 24284 /* */ Cencus record add kiya 847788 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੱਲਣ | native_name = Mallan | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | unit_pref = Metric | area_total_ha = 3151 | population_total = 8451 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 }} '''ਮੱਲਣ''' (Mallan) [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਲਣ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,151 ਹੈਕਟੇਅਰ (7,786 ਏਕੜ) ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1,530 ਘਰ ਸਨ। ਇਸੇ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 8,451 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,530 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 3,921 ਔਰਤਾਂ ਸਨ।<ref name="Census2011">{{cite report |title=District Census Handbook: Muktsar, Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |year=2014 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1009/download/3050/DH_2011_0310_PART_B_DCHB_MUKTSAR.pdf }}</ref> == ਆਬਾਦੀ == {| class="wikitable" |+ ਮੱਲਣ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫਲ (ਏਕੜ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਪੁਰਸ਼ !! ਔਰਤਾਂ |- | 2001 || 7,786 || 1,256 || 7,840 || 4,166 || 3,674 |- | 2011 || 7,786 || 1,530 || 8,451 || 4,530 || 3,921 |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} 7qq7lhmatu9tvfmks94wx7k0romlmpc 847789 847788 2026-09-25T16:27:49Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਆਬਾਦੀ */ ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਹਾਸਕ ਹਵਾਲੇ ਦਿਤੇ ਗਏ 847789 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੱਲਣ | native_name = Mallan | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | unit_pref = Metric | area_total_ha = 3151 | population_total = 8451 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 }} '''ਮੱਲਣ''' (Mallan) [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਲਣ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,151 ਹੈਕਟੇਅਰ (7,786 ਏਕੜ) ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1,530 ਘਰ ਸਨ। ਇਸੇ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 8,451 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,530 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 3,921 ਔਰਤਾਂ ਸਨ।<ref name="Census2011">{{cite report |title=District Census Handbook: Muktsar, Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |year=2014 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1009/download/3050/DH_2011_0310_PART_B_DCHB_MUKTSAR.pdf }}</ref> == ਆਬਾਦੀ == {| class="wikitable" |+ ਮੱਲਣ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫਲ (ਏਕੜ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਪੁਰਸ਼ !! ਔਰਤਾਂ |- | 2001 || 7,786 || 1,256 || 7,840 || 4,166 || 3,674 |- | 2011 || 7,786 || 1,530 || 8,451 || 4,530 || 3,921 |} == 2. ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ == === ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ === ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਖਿਦਰਾਣਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਹਿਰੇ। ਮੱਲਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="MallanSikhEncyclopedia">[https://www.thesikhencyclopedia.com/mallan/ Mallan], The Sikh Encyclopedia.</ref> ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਮੇਆਣਾ ਤੋਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ। ਮੱਲਣ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੱਲਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="GuruGobindMallan">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition], ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ।</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ [[ਰਮੇਆਣਾ]], ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਅਤੇ [[ਕਾਉਣੀ]] ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਅੱਗੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵੱਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="SGPCGuruMarg">[https://sgpc.net/gazette/2018/March/March-English.pdf Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, March 2018], ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਮਾਰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ।</ref> 2025 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੈਤੋ]], ਰਮੇਆਣਾ, ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ, ਕਾਉਣੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="PunjabijagranGuruMarg">[https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-in-sikhism-the-guru-gobind-singh-marg-is-considered-to-be-the-greatest-9442020.html ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ], ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, 2025।</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} ke4u4ytuvn6922tfuhjbcqe9ynm3e32 847790 847789 2026-09-25T16:32:52Z Sandeepchhattiana 24284 /* 2. ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ */ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੱਲਣ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜੁੜੇ ਤਿੰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ—ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ, ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਅਤੇ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ—ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰੋਤ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 847790 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੱਲਣ | native_name = Mallan | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | unit_pref = Metric | area_total_ha = 3151 | population_total = 8451 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 }} '''ਮੱਲਣ''' (Mallan) [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਲਣ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,151 ਹੈਕਟੇਅਰ (7,786 ਏਕੜ) ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1,530 ਘਰ ਸਨ। ਇਸੇ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 8,451 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,530 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 3,921 ਔਰਤਾਂ ਸਨ।<ref name="Census2011">{{cite report |title=District Census Handbook: Muktsar, Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |year=2014 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1009/download/3050/DH_2011_0310_PART_B_DCHB_MUKTSAR.pdf }}</ref> == ਆਬਾਦੀ == {| class="wikitable" |+ ਮੱਲਣ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫਲ (ਏਕੜ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਪੁਰਸ਼ !! ਔਰਤਾਂ |- | 2001 || 7,786 || 1,256 || 7,840 || 4,166 || 3,674 |- | 2011 || 7,786 || 1,530 || 8,451 || 4,530 || 3,921 |} == 2. ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ == === ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ === ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਖਿਦਰਾਣਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਹਿਰੇ। ਮੱਲਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="MallanSikhEncyclopedia">[https://www.thesikhencyclopedia.com/mallan/ Mallan], The Sikh Encyclopedia.</ref> ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਮੇਆਣਾ ਤੋਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ। ਮੱਲਣ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੱਲਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="GuruGobindMallan">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition], ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ।</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ [[ਰਮੇਆਣਾ]], ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਅਤੇ [[ਕਾਉਣੀ]] ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਅੱਗੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵੱਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="SGPCGuruMarg">[https://sgpc.net/gazette/2018/March/March-English.pdf Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, March 2018], ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਮਾਰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ।</ref> 2025 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੈਤੋ]], ਰਮੇਆਣਾ, ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ, ਕਾਉਣੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="PunjabijagranGuruMarg">[https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-in-sikhism-the-guru-gobind-singh-marg-is-considered-to-be-the-greatest-9442020.html ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ], ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, 2025।</ref> == 3. ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ == === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ ਮੱਲਣ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ Who's Who of Indian Martyrs ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] (1923–24) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1925 ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।<ref name="BagherSingh">[https://ocrdigitalfile.nvli.in/dlirepository/872/Whos-Who-ocr.pdf ''Who's Who of Indian Martyrs'', Volume I], ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ।</ref> === ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1923 ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]], ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਦੇ ਜੈਤੋ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਲਈ ਗੱਡੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="DarbaraSingh">[https://ggscw.ac.in/Downloads/Paper%2013%20Jaito%20da%20morcha%20by%20Harvinder%20Singh%20Khalsa.pdf ''ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ''], Gyankosh, 2023।</ref> === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਮੱਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="JugrajWaring">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ''Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition''].</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} 2qgaqs4y7pna3yixapgv1xow2o89507 847791 847790 2026-09-25T16:33:20Z Sandeepchhattiana 24284 847791 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੱਲਣ | native_name = Mallan | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | unit_pref = Metric | area_total_ha = 3151 | population_total = 8451 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 }} '''ਮੱਲਣ''' (Mallan) [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਲਣ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,151 ਹੈਕਟੇਅਰ (7,786 ਏਕੜ) ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1,530 ਘਰ ਸਨ। ਇਸੇ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 8,451 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,530 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 3,921 ਔਰਤਾਂ ਸਨ।<ref name="Census2011">{{cite report |title=District Census Handbook: Muktsar, Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |year=2014 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1009/download/3050/DH_2011_0310_PART_B_DCHB_MUKTSAR.pdf }}</ref> == ਆਬਾਦੀ == {| class="wikitable" |+ ਮੱਲਣ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫਲ (ਏਕੜ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਪੁਰਸ਼ !! ਔਰਤਾਂ |- | 2001 || 7,786 || 1,256 || 7,840 || 4,166 || 3,674 |- | 2011 || 7,786 || 1,530 || 8,451 || 4,530 || 3,921 |} == 2. ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ == === ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ === ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਖਿਦਰਾਣਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਹਿਰੇ। ਮੱਲਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="MallanSikhEncyclopedia">[https://www.thesikhencyclopedia.com/mallan/ Mallan], The Sikh Encyclopedia.</ref> ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਮੇਆਣਾ ਤੋਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ। ਮੱਲਣ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੱਲਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="GuruGobindMallan">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition], ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ।</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ [[ਰਮੇਆਣਾ]], ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਅਤੇ [[ਕਾਉਣੀ]] ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਅੱਗੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵੱਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="SGPCGuruMarg">[https://sgpc.net/gazette/2018/March/March-English.pdf Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, March 2018], ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਮਾਰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ।</ref> 2025 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੈਤੋ]], ਰਮੇਆਣਾ, ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ, ਕਾਉਣੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="PunjabijagranGuruMarg">[https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-in-sikhism-the-guru-gobind-singh-marg-is-considered-to-be-the-greatest-9442020.html ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ], ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, 2025।</ref> == 3. ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ == === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ ਮੱਲਣ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ Who's Who of Indian Martyrs ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] (1923–24) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1925 ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।<ref name="BagherSingh">[https://ocrdigitalfile.nvli.in/dlirepository/872/Whos-Who-ocr.pdf ''Who's Who of Indian Martyrs'', Volume I], ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ।</ref> === ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1923 ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]], ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਦੇ ਜੈਤੋ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਲਈ ਗੱਡੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="DarbaraSingh">[https://ggscw.ac.in/Downloads/Paper%2013%20Jaito%20da%20morcha%20by%20Harvinder%20Singh%20Khalsa.pdf ''ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ''], Gyankosh, 2023।</ref> === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਮੱਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="JugrajWaring">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ''Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition''].</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} dh0iiyb97szc9i11uyylwjidr3fc7de 847792 847791 2026-09-25T16:33:38Z Sandeepchhattiana 24284 847792 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੱਲਣ | native_name = Mallan | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | unit_pref = Metric | area_total_ha = 3151 | population_total = 8451 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 }} '''ਮੱਲਣ''' (Mallan) [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਲਣ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,151 ਹੈਕਟੇਅਰ (7,786 ਏਕੜ) ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1,530 ਘਰ ਸਨ। ਇਸੇ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 8,451 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,530 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 3,921 ਔਰਤਾਂ ਸਨ।<ref name="Census2011">{{cite report |title=District Census Handbook: Muktsar, Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |year=2014 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1009/download/3050/DH_2011_0310_PART_B_DCHB_MUKTSAR.pdf }}</ref> == ਆਬਾਦੀ == {| class="wikitable" |+ ਮੱਲਣ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫਲ (ਏਕੜ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਪੁਰਸ਼ !! ਔਰਤਾਂ |- | 2001 || 7,786 || 1,256 || 7,840 || 4,166 || 3,674 |- | 2011 || 7,786 || 1,530 || 8,451 || 4,530 || 3,921 |} == 2. ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ == === ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ === ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਖਿਦਰਾਣਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਹਿਰੇ। ਮੱਲਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="MallanSikhEncyclopedia">[https://www.thesikhencyclopedia.com/mallan/ Mallan], The Sikh Encyclopedia.</ref> ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਮੇਆਣਾ ਤੋਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ। ਮੱਲਣ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੱਲਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="GuruGobindMallan">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition], ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ।</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ [[ਰਮੇਆਣਾ]], ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਅਤੇ [[ਕਾਉਣੀ]] ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਅੱਗੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵੱਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="SGPCGuruMarg">[https://sgpc.net/gazette/2018/March/March-English.pdf Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, March 2018], ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਮਾਰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ।</ref> 2025 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੈਤੋ]], ਰਮੇਆਣਾ, ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ, ਕਾਉਣੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="PunjabijagranGuruMarg">[https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-in-sikhism-the-guru-gobind-singh-marg-is-considered-to-be-the-greatest-9442020.html ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ], ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, 2025।</ref> == 3. ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ == === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ ਮੱਲਣ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ Who's Who of Indian Martyrs ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] (1923–24) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1925 ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।<ref name="BagherSingh">[https://ocrdigitalfile.nvli.in/dlirepository/872/Whos-Who-ocr.pdf ''Who's Who of Indian Martyrs'', Volume I], ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ।</ref> === ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1923 ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]], ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਦੇ ਜੈਤੋ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਲਈ ਗੱਡੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="DarbaraSingh">[https://ggscw.ac.in/Downloads/Paper%2013%20Jaito%20da%20morcha%20by%20Harvinder%20Singh%20Khalsa.pdf ''ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ''], Gyankosh, 2023।</ref> === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਮੱਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="JugrajWaring">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ''Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition''].</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} bnzcubxp6mf6s416czm1mv5zi7wt5mk 847793 847792 2026-09-25T16:37:24Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ */ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਲਈ 1923 ਜੈਤੋ ਮੋਰਚਾ, ਨਹਿਰੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ, ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ/ਕੈਦ ਅਤੇ ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਪੁਰਾਣਾ ਹਵਾਲਾ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 847793 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੱਲਣ | native_name = Mallan | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | unit_pref = Metric | area_total_ha = 3151 | population_total = 8451 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 }} '''ਮੱਲਣ''' (Mallan) [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਲਣ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,151 ਹੈਕਟੇਅਰ (7,786 ਏਕੜ) ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1,530 ਘਰ ਸਨ। ਇਸੇ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 8,451 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,530 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 3,921 ਔਰਤਾਂ ਸਨ।<ref name="Census2011">{{cite report |title=District Census Handbook: Muktsar, Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |year=2014 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1009/download/3050/DH_2011_0310_PART_B_DCHB_MUKTSAR.pdf }}</ref> == ਆਬਾਦੀ == {| class="wikitable" |+ ਮੱਲਣ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫਲ (ਏਕੜ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਪੁਰਸ਼ !! ਔਰਤਾਂ |- | 2001 || 7,786 || 1,256 || 7,840 || 4,166 || 3,674 |- | 2011 || 7,786 || 1,530 || 8,451 || 4,530 || 3,921 |} == 2. ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ == === ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ === ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਖਿਦਰਾਣਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਹਿਰੇ। ਮੱਲਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="MallanSikhEncyclopedia">[https://www.thesikhencyclopedia.com/mallan/ Mallan], The Sikh Encyclopedia.</ref> ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਮੇਆਣਾ ਤੋਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ। ਮੱਲਣ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੱਲਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="GuruGobindMallan">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition], ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ।</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ [[ਰਮੇਆਣਾ]], ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਅਤੇ [[ਕਾਉਣੀ]] ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਅੱਗੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵੱਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="SGPCGuruMarg">[https://sgpc.net/gazette/2018/March/March-English.pdf Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, March 2018], ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਮਾਰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ।</ref> 2025 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੈਤੋ]], ਰਮੇਆਣਾ, ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ, ਕਾਉਣੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="PunjabijagranGuruMarg">[https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-in-sikhism-the-guru-gobind-singh-marg-is-considered-to-be-the-greatest-9442020.html ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ], ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, 2025।</ref> == 3. ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ == === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ ਮੱਲਣ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ Who's Who of Indian Martyrs ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] (1923–24) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1925 ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।<ref name="BagherSingh">[https://ocrdigitalfile.nvli.in/dlirepository/872/Whos-Who-ocr.pdf ''Who's Who of Indian Martyrs'', Volume I], ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ।</ref> === ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ''' 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ]] ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ 1923 ਦੇ ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਡਿਤ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]], ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="Jaito2023">[https://ggscw.ac.in/Downloads/Paper%2013%20Jaito%20da%20morcha%20by%20Harvinder%20Singh%20Khalsa.pdf ''ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ''], Gyankosh: An Annual Double Blind Peer Reviewed Interdisciplinary Journal, ਖੰਡ 6, ਦਸੰਬਰ 2023।</ref> 1923 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਜੈਤੋ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੱਡੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਪੈਦਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। 21 ਸਤੰਬਰ 1923 ਨੂੰ ਜੈਤੋ ਪਹੁੰਚਣ ਉਪਰੰਤ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Jaito2023" /> ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹਿਰੂ, ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="JaitoStudy">[https://jetjournal.us/index.php/journals/article/download/574/364/730 ''Morcha of Jaito: Its Historical Importance and Its Role in Gurudwara Reform Act 1925''], Journal of East-West Thought, ਖੰਡ 14, ਅੰਕ 3, ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="JaitoStudy" /> ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ [[ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]] ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ 2019 ਦੇ ਖੋਜ-ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ Akali Morcha Da Itihas ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਨੇ ਬਾਬਾ [[ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Komagata">[https://www.jetir.org/papers/JETIR1904113.pdf ''Komagata Maru and its impact on the Ghadar Movement''], Journal of Emerging Technologies and Innovative Research, 2019, ਹਵਾਲਾ: Sohan Singh Josh, Akali Morcha Da Itihas, ਪੰਨਾ 487।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਲਬਧ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ [[ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]] ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1923 ਦੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ-ਮਿਤੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਮੌਤ ਸੰਬੰਧੀ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਮੱਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="JugrajWaring">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ''Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition''].</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} 879pt0o4i5mui8pc4unbqoca1m3to59 847794 847793 2026-09-25T16:42:07Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ */ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਾਲਾ ਕੇਸ, ₹2 ਕਰੋੜ ਬਲੱਡ ਮਨੀ, SGPC ਦੀ ₹5 ਲੱਖ ਮਦਦ ਦਾ ਭਰੋਸਾ, ਹੋਰ ਮਦਦ, 2023 ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਅਤੇ 2025 ਦੀ ਉਸਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 847794 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੱਲਣ | native_name = Mallan | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | unit_pref = Metric | area_total_ha = 3151 | population_total = 8451 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 }} '''ਮੱਲਣ''' (Mallan) [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਲਣ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,151 ਹੈਕਟੇਅਰ (7,786 ਏਕੜ) ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1,530 ਘਰ ਸਨ। ਇਸੇ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 8,451 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,530 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 3,921 ਔਰਤਾਂ ਸਨ।<ref name="Census2011">{{cite report |title=District Census Handbook: Muktsar, Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |year=2014 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1009/download/3050/DH_2011_0310_PART_B_DCHB_MUKTSAR.pdf }}</ref> == ਆਬਾਦੀ == {| class="wikitable" |+ ਮੱਲਣ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫਲ (ਏਕੜ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਪੁਰਸ਼ !! ਔਰਤਾਂ |- | 2001 || 7,786 || 1,256 || 7,840 || 4,166 || 3,674 |- | 2011 || 7,786 || 1,530 || 8,451 || 4,530 || 3,921 |} == 2. ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ == === ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ === ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਖਿਦਰਾਣਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਹਿਰੇ। ਮੱਲਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="MallanSikhEncyclopedia">[https://www.thesikhencyclopedia.com/mallan/ Mallan], The Sikh Encyclopedia.</ref> ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਮੇਆਣਾ ਤੋਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ। ਮੱਲਣ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੱਲਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="GuruGobindMallan">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition], ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ।</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ [[ਰਮੇਆਣਾ]], ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਅਤੇ [[ਕਾਉਣੀ]] ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਅੱਗੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵੱਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="SGPCGuruMarg">[https://sgpc.net/gazette/2018/March/March-English.pdf Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, March 2018], ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਮਾਰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ।</ref> 2025 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੈਤੋ]], ਰਮੇਆਣਾ, ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ, ਕਾਉਣੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="PunjabijagranGuruMarg">[https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-in-sikhism-the-guru-gobind-singh-marg-is-considered-to-be-the-greatest-9442020.html ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ], ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, 2025।</ref> == 3. ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ == === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ ਮੱਲਣ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ Who's Who of Indian Martyrs ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] (1923–24) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1925 ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।<ref name="BagherSingh">[https://ocrdigitalfile.nvli.in/dlirepository/872/Whos-Who-ocr.pdf ''Who's Who of Indian Martyrs'', Volume I], ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ।</ref> === ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ''' 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ]] ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ 1923 ਦੇ ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਡਿਤ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]], ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="Jaito2023">[https://ggscw.ac.in/Downloads/Paper%2013%20Jaito%20da%20morcha%20by%20Harvinder%20Singh%20Khalsa.pdf ''ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ''], Gyankosh: An Annual Double Blind Peer Reviewed Interdisciplinary Journal, ਖੰਡ 6, ਦਸੰਬਰ 2023।</ref> 1923 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਜੈਤੋ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੱਡੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਪੈਦਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। 21 ਸਤੰਬਰ 1923 ਨੂੰ ਜੈਤੋ ਪਹੁੰਚਣ ਉਪਰੰਤ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Jaito2023" /> ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹਿਰੂ, ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="JaitoStudy">[https://jetjournal.us/index.php/journals/article/download/574/364/730 ''Morcha of Jaito: Its Historical Importance and Its Role in Gurudwara Reform Act 1925''], Journal of East-West Thought, ਖੰਡ 14, ਅੰਕ 3, ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="JaitoStudy" /> ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ [[ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]] ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ 2019 ਦੇ ਖੋਜ-ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ Akali Morcha Da Itihas ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਨੇ ਬਾਬਾ [[ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Komagata">[https://www.jetir.org/papers/JETIR1904113.pdf ''Komagata Maru and its impact on the Ghadar Movement''], Journal of Emerging Technologies and Innovative Research, 2019, ਹਵਾਲਾ: Sohan Singh Josh, Akali Morcha Da Itihas, ਪੰਨਾ 487।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਲਬਧ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ [[ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]] ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1923 ਦੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ-ਮਿਤੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਮੌਤ ਸੰਬੰਧੀ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। === ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ''' ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ, [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਤਲ ਕੇਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।<ref name="Tribune2022a">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/kin-of-gidderbaha-man-facing-execution-in-riyadh-plead-for-aid-393662 Kin of Gidderbaha man facing beheading in Saudi Arabia's Riyadh plead for aid], The Tribune, 10 ਮਈ 2022.</ref> ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 2008 ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਲਈ [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]] ਗਿਆ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਝਗੜੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਾਊਦੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ।<ref name="Tribune2022a" /> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ '''10 ਲੱਖ ਸਾਊਦੀ ਰਿਆਲ''' ਦੀ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੇਣ ਜਾਂ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਕਮ ਲਗਭਗ '''₹2 ਕਰੋੜ''' ਦੱਸੀ ਗਈ।<ref name="PunjabiTribune2023">[https://www.punjabitribuneonline.com/news/malwa/balwinder-singh-who-faced-the-death-penalty-in-saudi-arabia-is-released/ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ’ਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਿਹਾਅ], ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 8 ਸਤੰਬਰ 2023.</ref> ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੀ ਰਕਮ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। 14 ਮਈ 2022 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ₹2 ਕਰੋੜ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਖਾਲਸਾ ਏਡ]] ਵੱਲੋਂ ₹10 ਲੱਖ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] (SGPC) ਨੇ ₹5 ਲੱਖ ਦੇਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Tribune2022b">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/kin-of-man-facing-execution-collect-rs-2-crore-blood-money-394912 Kin of Muktsar man facing execution in Saudi Arabia collect Rs 2 crore blood money], The Tribune, 14 ਮਈ 2022.</ref> ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੀ ਰਕਮ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਨਵੰਬਰ 2022 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ₹2 ਕਰੋੜ ਦੀ ਰਕਮ ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸਾਊਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਰਕਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਲਵਿੰਦਰ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ।<ref name="Tribune2022c">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/blood-money-paid-balwinders-family-still-awaits-his-return-451040 Blood money of Rs 2 crore paid, Balwinder Singh's family still awaits his return from Saudi Arabia], The Tribune, 14 ਨਵੰਬਰ 2022.</ref> ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਗਭਗ '''16 ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ''' ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ [[SPS Oberoi|ਐਸ.ਪੀ.ਐਸ. ਓਬਰਾਏ]] ਵੱਲੋਂ ₹20 ਲੱਖ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Tribune2023">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/over-1-yr-after-paying-rs-2-cr-blood-money-muktsar-man-to-return-from-saudi-arabia-542278 Over 1 yr after paying Rs 2-cr blood money, Muktsar man to return from Saudi Arabia], The Tribune, 7 ਸਤੰਬਰ 2023.</ref> 2025 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚਕਾਰ ਟਰੱਕ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਰਜ਼ੇ ’ਤੇ ਟਰੱਕ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref name="Tribune2025">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/saudi-arabia-deportee-charts-course-to-success Saudi Arabia deportee charts course to success], The Tribune, 23 ਫਰਵਰੀ 2025.</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਮੱਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="JugrajWaring">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ''Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition''].</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} gkmbgs7cjj73h1fisvojprv2ylhgfkt 847795 847794 2026-09-25T16:44:08Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ */ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ 847795 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੱਲਣ | native_name = Mallan | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | unit_pref = Metric | area_total_ha = 3151 | population_total = 8451 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 }} '''ਮੱਲਣ''' (Mallan) [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਲਣ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,151 ਹੈਕਟੇਅਰ (7,786 ਏਕੜ) ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1,530 ਘਰ ਸਨ। ਇਸੇ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 8,451 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,530 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 3,921 ਔਰਤਾਂ ਸਨ।<ref name="Census2011">{{cite report |title=District Census Handbook: Muktsar, Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |year=2014 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1009/download/3050/DH_2011_0310_PART_B_DCHB_MUKTSAR.pdf }}</ref> == ਆਬਾਦੀ == {| class="wikitable" |+ ਮੱਲਣ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫਲ (ਏਕੜ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਪੁਰਸ਼ !! ਔਰਤਾਂ |- | 2001 || 7,786 || 1,256 || 7,840 || 4,166 || 3,674 |- | 2011 || 7,786 || 1,530 || 8,451 || 4,530 || 3,921 |} == 2. ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ == === ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ === ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਖਿਦਰਾਣਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਹਿਰੇ। ਮੱਲਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="MallanSikhEncyclopedia">[https://www.thesikhencyclopedia.com/mallan/ Mallan], The Sikh Encyclopedia.</ref> ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਮੇਆਣਾ ਤੋਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ। ਮੱਲਣ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੱਲਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="GuruGobindMallan">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition], ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ।</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ [[ਰਮੇਆਣਾ]], ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਅਤੇ [[ਕਾਉਣੀ]] ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਅੱਗੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵੱਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="SGPCGuruMarg">[https://sgpc.net/gazette/2018/March/March-English.pdf Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, March 2018], ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਮਾਰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ।</ref> 2025 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੈਤੋ]], ਰਮੇਆਣਾ, ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ, ਕਾਉਣੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="PunjabijagranGuruMarg">[https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-in-sikhism-the-guru-gobind-singh-marg-is-considered-to-be-the-greatest-9442020.html ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ], ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, 2025।</ref> == 3. ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ == === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ ਮੱਲਣ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ Who's Who of Indian Martyrs ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] (1923–24) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1925 ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।<ref name="BagherSingh">[https://ocrdigitalfile.nvli.in/dlirepository/872/Whos-Who-ocr.pdf ''Who's Who of Indian Martyrs'', Volume I], ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ।</ref> === ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ''' 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ]] ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ 1923 ਦੇ ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਡਿਤ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]], ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="Jaito2023">[https://ggscw.ac.in/Downloads/Paper%2013%20Jaito%20da%20morcha%20by%20Harvinder%20Singh%20Khalsa.pdf ''ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ''], Gyankosh: An Annual Double Blind Peer Reviewed Interdisciplinary Journal, ਖੰਡ 6, ਦਸੰਬਰ 2023।</ref> 1923 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਜੈਤੋ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੱਡੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਪੈਦਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। 21 ਸਤੰਬਰ 1923 ਨੂੰ ਜੈਤੋ ਪਹੁੰਚਣ ਉਪਰੰਤ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Jaito2023" /> ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹਿਰੂ, ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="JaitoStudy">[https://jetjournal.us/index.php/journals/article/download/574/364/730 ''Morcha of Jaito: Its Historical Importance and Its Role in Gurudwara Reform Act 1925''], Journal of East-West Thought, ਖੰਡ 14, ਅੰਕ 3, ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="JaitoStudy" /> ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ [[ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]] ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ 2019 ਦੇ ਖੋਜ-ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ Akali Morcha Da Itihas ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਨੇ ਬਾਬਾ [[ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Komagata">[https://www.jetir.org/papers/JETIR1904113.pdf ''Komagata Maru and its impact on the Ghadar Movement''], Journal of Emerging Technologies and Innovative Research, 2019, ਹਵਾਲਾ: Sohan Singh Josh, Akali Morcha Da Itihas, ਪੰਨਾ 487।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਲਬਧ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ [[ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]] ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1923 ਦੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ-ਮਿਤੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਮੌਤ ਸੰਬੰਧੀ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। === ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ''' ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ, [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਤਲ ਕੇਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।<ref name="Tribune2022a">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/kin-of-gidderbaha-man-facing-execution-in-riyadh-plead-for-aid-393662 Kin of Gidderbaha man facing beheading in Saudi Arabia's Riyadh plead for aid], The Tribune, 10 ਮਈ 2022.</ref> ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 2008 ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਲਈ [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]] ਗਿਆ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਝਗੜੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਾਊਦੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ।<ref name="Tribune2022a" /> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ '''10 ਲੱਖ ਸਾਊਦੀ ਰਿਆਲ''' ਦੀ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੇਣ ਜਾਂ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਕਮ ਲਗਭਗ '''₹2 ਕਰੋੜ''' ਦੱਸੀ ਗਈ।<ref name="PunjabiTribune2023">[https://www.punjabitribuneonline.com/news/malwa/balwinder-singh-who-faced-the-death-penalty-in-saudi-arabia-is-released/ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ’ਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਿਹਾਅ], ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 8 ਸਤੰਬਰ 2023.</ref> ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੀ ਰਕਮ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। 14 ਮਈ 2022 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ₹2 ਕਰੋੜ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਖਾਲਸਾ ਏਡ]] ਵੱਲੋਂ ₹10 ਲੱਖ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] (SGPC) ਨੇ ₹5 ਲੱਖ ਦੇਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Tribune2022b">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/kin-of-man-facing-execution-collect-rs-2-crore-blood-money-394912 Kin of Muktsar man facing execution in Saudi Arabia collect Rs 2 crore blood money], The Tribune, 14 ਮਈ 2022.</ref> ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੀ ਰਕਮ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਨਵੰਬਰ 2022 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ₹2 ਕਰੋੜ ਦੀ ਰਕਮ ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸਾਊਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਰਕਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਲਵਿੰਦਰ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ।<ref name="Tribune2022c">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/blood-money-paid-balwinders-family-still-awaits-his-return-451040 Blood money of Rs 2 crore paid, Balwinder Singh's family still awaits his return from Saudi Arabia], The Tribune, 14 ਨਵੰਬਰ 2022.</ref> ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਗਭਗ '''16 ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ''' ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ [[SPS Oberoi|ਐਸ.ਪੀ.ਐਸ. ਓਬਰਾਏ]] ਵੱਲੋਂ ₹20 ਲੱਖ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Tribune2023">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/over-1-yr-after-paying-rs-2-cr-blood-money-muktsar-man-to-return-from-saudi-arabia-542278 Over 1 yr after paying Rs 2-cr blood money, Muktsar man to return from Saudi Arabia], The Tribune, 7 ਸਤੰਬਰ 2023.</ref> 2025 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚਕਾਰ ਟਰੱਕ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਰਜ਼ੇ ’ਤੇ ਟਰੱਕ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref name="Tribune2025">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/saudi-arabia-deportee-charts-course-to-success Saudi Arabia deportee charts course to success], The Tribune, 23 ਫਰਵਰੀ 2025.</ref> === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਮੱਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="JugrajWaring">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ''Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition''].</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਮੱਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="JugrajWaring">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ''Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition''].</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} d43ov12xxi5n3fow9t0a74mv2mrnko6 847801 847795 2026-09-25T16:55:15Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ */ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਜੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜੋੜੀ ਗਈ 847801 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੱਲਣ | native_name = Mallan | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | unit_pref = Metric | area_total_ha = 3151 | population_total = 8451 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 }} '''ਮੱਲਣ''' (Mallan) [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਲਣ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,151 ਹੈਕਟੇਅਰ (7,786 ਏਕੜ) ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1,530 ਘਰ ਸਨ। ਇਸੇ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 8,451 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,530 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 3,921 ਔਰਤਾਂ ਸਨ।<ref name="Census2011">{{cite report |title=District Census Handbook: Muktsar, Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |year=2014 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1009/download/3050/DH_2011_0310_PART_B_DCHB_MUKTSAR.pdf }}</ref> == ਆਬਾਦੀ == {| class="wikitable" |+ ਮੱਲਣ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫਲ (ਏਕੜ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਪੁਰਸ਼ !! ਔਰਤਾਂ |- | 2001 || 7,786 || 1,256 || 7,840 || 4,166 || 3,674 |- | 2011 || 7,786 || 1,530 || 8,451 || 4,530 || 3,921 |} == 2. ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ == === ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ === ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਖਿਦਰਾਣਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਹਿਰੇ। ਮੱਲਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="MallanSikhEncyclopedia">[https://www.thesikhencyclopedia.com/mallan/ Mallan], The Sikh Encyclopedia.</ref> ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਮੇਆਣਾ ਤੋਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ। ਮੱਲਣ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੱਲਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="GuruGobindMallan">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition], ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ।</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ [[ਰਮੇਆਣਾ]], ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਅਤੇ [[ਕਾਉਣੀ]] ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਅੱਗੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵੱਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="SGPCGuruMarg">[https://sgpc.net/gazette/2018/March/March-English.pdf Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, March 2018], ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਮਾਰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ।</ref> 2025 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੈਤੋ]], ਰਮੇਆਣਾ, ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ, ਕਾਉਣੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="PunjabijagranGuruMarg">[https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-in-sikhism-the-guru-gobind-singh-marg-is-considered-to-be-the-greatest-9442020.html ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ], ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, 2025।</ref> == 3. ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ == === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ ਮੱਲਣ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ Who's Who of Indian Martyrs ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] (1923–24) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1925 ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।<ref name="BagherSingh">[https://ocrdigitalfile.nvli.in/dlirepository/872/Whos-Who-ocr.pdf ''Who's Who of Indian Martyrs'', Volume I], ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ।</ref> === ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ''' 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ]] ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ 1923 ਦੇ ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਡਿਤ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]], ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="Jaito2023">[https://ggscw.ac.in/Downloads/Paper%2013%20Jaito%20da%20morcha%20by%20Harvinder%20Singh%20Khalsa.pdf ''ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ''], Gyankosh: An Annual Double Blind Peer Reviewed Interdisciplinary Journal, ਖੰਡ 6, ਦਸੰਬਰ 2023।</ref> 1923 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਜੈਤੋ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੱਡੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਪੈਦਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। 21 ਸਤੰਬਰ 1923 ਨੂੰ ਜੈਤੋ ਪਹੁੰਚਣ ਉਪਰੰਤ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Jaito2023" /> ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹਿਰੂ, ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="JaitoStudy">[https://jetjournal.us/index.php/journals/article/download/574/364/730 ''Morcha of Jaito: Its Historical Importance and Its Role in Gurudwara Reform Act 1925''], Journal of East-West Thought, ਖੰਡ 14, ਅੰਕ 3, ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="JaitoStudy" /> ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ [[ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]] ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ 2019 ਦੇ ਖੋਜ-ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ Akali Morcha Da Itihas ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਨੇ ਬਾਬਾ [[ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Komagata">[https://www.jetir.org/papers/JETIR1904113.pdf ''Komagata Maru and its impact on the Ghadar Movement''], Journal of Emerging Technologies and Innovative Research, 2019, ਹਵਾਲਾ: Sohan Singh Josh, Akali Morcha Da Itihas, ਪੰਨਾ 487।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਲਬਧ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ [[ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]] ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1923 ਦੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ-ਮਿਤੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਮੌਤ ਸੰਬੰਧੀ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। === ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ''' ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ, [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਤਲ ਕੇਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।<ref name="Tribune2022a">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/kin-of-gidderbaha-man-facing-execution-in-riyadh-plead-for-aid-393662 Kin of Gidderbaha man facing beheading in Saudi Arabia's Riyadh plead for aid], The Tribune, 10 ਮਈ 2022.</ref> ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 2008 ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਲਈ [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]] ਗਿਆ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਝਗੜੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਾਊਦੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ।<ref name="Tribune2022a" /> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ '''10 ਲੱਖ ਸਾਊਦੀ ਰਿਆਲ''' ਦੀ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੇਣ ਜਾਂ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਕਮ ਲਗਭਗ '''₹2 ਕਰੋੜ''' ਦੱਸੀ ਗਈ।<ref name="PunjabiTribune2023">[https://www.punjabitribuneonline.com/news/malwa/balwinder-singh-who-faced-the-death-penalty-in-saudi-arabia-is-released/ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ’ਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਿਹਾਅ], ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 8 ਸਤੰਬਰ 2023.</ref> ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੀ ਰਕਮ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। 14 ਮਈ 2022 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ₹2 ਕਰੋੜ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਖਾਲਸਾ ਏਡ]] ਵੱਲੋਂ ₹10 ਲੱਖ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] (SGPC) ਨੇ ₹5 ਲੱਖ ਦੇਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Tribune2022b">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/kin-of-man-facing-execution-collect-rs-2-crore-blood-money-394912 Kin of Muktsar man facing execution in Saudi Arabia collect Rs 2 crore blood money], The Tribune, 14 ਮਈ 2022.</ref> ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੀ ਰਕਮ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਨਵੰਬਰ 2022 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ₹2 ਕਰੋੜ ਦੀ ਰਕਮ ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸਾਊਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਰਕਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਲਵਿੰਦਰ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ।<ref name="Tribune2022c">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/blood-money-paid-balwinders-family-still-awaits-his-return-451040 Blood money of Rs 2 crore paid, Balwinder Singh's family still awaits his return from Saudi Arabia], The Tribune, 14 ਨਵੰਬਰ 2022.</ref> ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਗਭਗ '''16 ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ''' ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ [[SPS Oberoi|ਐਸ.ਪੀ.ਐਸ. ਓਬਰਾਏ]] ਵੱਲੋਂ ₹20 ਲੱਖ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Tribune2023">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/over-1-yr-after-paying-rs-2-cr-blood-money-muktsar-man-to-return-from-saudi-arabia-542278 Over 1 yr after paying Rs 2-cr blood money, Muktsar man to return from Saudi Arabia], The Tribune, 7 ਸਤੰਬਰ 2023.</ref> 2025 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚਕਾਰ ਟਰੱਕ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਰਜ਼ੇ ’ਤੇ ਟਰੱਕ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref name="Tribune2025">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/saudi-arabia-deportee-charts-course-to-success Saudi Arabia deportee charts course to success], The Tribune, 23 ਫਰਵਰੀ 2025.</ref> === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਮੱਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="JugrajWaring">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ''Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition''].</ref> === ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ''' ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] (INC) ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ। [[1997 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਇਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 33,938 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਹੇ।<ref name="Malkit1997">[https://www.elections.in/punjab/assembly-constituencies/gidderbaha.html Gidderbaha Assembly Constituency Election Results], Elections.in.</ref> 2011 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1997 ਵਿੱਚ [[ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] ਤੋਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Malkit2011">[https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/to-take-on-badals-in-gidderbaha-among-congress-contenders-amarinder-singh/ To take on Badals in Gidderbaha, among Congress contenders], ''The Indian Express'', 2011.</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Malkit2012">[https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/to-take-on-badals-in-gidderbaha-among-congress-contenders-amarinder-singh/ To take on Badals in Gidderbaha, among Congress contenders], ''The Indian Express''.</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਮੱਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="JugrajWaring">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ''Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition''].</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} 0c833d7074qy08sy211bl96rhdylvct 847814 847801 2026-09-25T17:03:22Z Sandeepchhattiana 24284 /* 3. ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ */ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ 2002 ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 19 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ, ਤਿੰਨ ਮੌਤਾਂ, ਜ਼ਖ਼ਮੀ, ਧੜਿਆਂ ਦਾ ਵਿਵਾਦ, ਪੁਲਿਸ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜਾਂਚ—ਸਭ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ/ਉਮਰ ਬਾਰੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇੱਕੋ version ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਤੱਥ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 847814 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੱਲਣ | native_name = Mallan | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | unit_pref = Metric | area_total_ha = 3151 | population_total = 8451 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 }} '''ਮੱਲਣ''' (Mallan) [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਲਣ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,151 ਹੈਕਟੇਅਰ (7,786 ਏਕੜ) ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1,530 ਘਰ ਸਨ। ਇਸੇ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 8,451 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,530 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 3,921 ਔਰਤਾਂ ਸਨ।<ref name="Census2011">{{cite report |title=District Census Handbook: Muktsar, Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |year=2014 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1009/download/3050/DH_2011_0310_PART_B_DCHB_MUKTSAR.pdf }}</ref> == ਆਬਾਦੀ == {| class="wikitable" |+ ਮੱਲਣ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫਲ (ਏਕੜ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਪੁਰਸ਼ !! ਔਰਤਾਂ |- | 2001 || 7,786 || 1,256 || 7,840 || 4,166 || 3,674 |- | 2011 || 7,786 || 1,530 || 8,451 || 4,530 || 3,921 |} == 2. ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ == === ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ === ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਖਿਦਰਾਣਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਹਿਰੇ। ਮੱਲਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="MallanSikhEncyclopedia">[https://www.thesikhencyclopedia.com/mallan/ Mallan], The Sikh Encyclopedia.</ref> ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਮੇਆਣਾ ਤੋਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ। ਮੱਲਣ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੱਲਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="GuruGobindMallan">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition], ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ।</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ [[ਰਮੇਆਣਾ]], ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਅਤੇ [[ਕਾਉਣੀ]] ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਅੱਗੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵੱਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="SGPCGuruMarg">[https://sgpc.net/gazette/2018/March/March-English.pdf Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, March 2018], ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਮਾਰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ।</ref> 2025 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੈਤੋ]], ਰਮੇਆਣਾ, ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ, ਕਾਉਣੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="PunjabijagranGuruMarg">[https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-in-sikhism-the-guru-gobind-singh-marg-is-considered-to-be-the-greatest-9442020.html ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ], ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, 2025।</ref> == 3. ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ == === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ ਮੱਲਣ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ Who's Who of Indian Martyrs ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] (1923–24) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1925 ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।<ref name="BagherSingh">[https://ocrdigitalfile.nvli.in/dlirepository/872/Whos-Who-ocr.pdf ''Who's Who of Indian Martyrs'', Volume I], ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ।</ref> === ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ''' 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ]] ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ 1923 ਦੇ ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਡਿਤ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]], ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="Jaito2023">[https://ggscw.ac.in/Downloads/Paper%2013%20Jaito%20da%20morcha%20by%20Harvinder%20Singh%20Khalsa.pdf ''ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ''], Gyankosh: An Annual Double Blind Peer Reviewed Interdisciplinary Journal, ਖੰਡ 6, ਦਸੰਬਰ 2023।</ref> 1923 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਜੈਤੋ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੱਡੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਪੈਦਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। 21 ਸਤੰਬਰ 1923 ਨੂੰ ਜੈਤੋ ਪਹੁੰਚਣ ਉਪਰੰਤ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Jaito2023" /> ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹਿਰੂ, ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="JaitoStudy">[https://jetjournal.us/index.php/journals/article/download/574/364/730 ''Morcha of Jaito: Its Historical Importance and Its Role in Gurudwara Reform Act 1925''], Journal of East-West Thought, ਖੰਡ 14, ਅੰਕ 3, ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="JaitoStudy" /> ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ [[ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]] ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ 2019 ਦੇ ਖੋਜ-ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ Akali Morcha Da Itihas ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਨੇ ਬਾਬਾ [[ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Komagata">[https://www.jetir.org/papers/JETIR1904113.pdf ''Komagata Maru and its impact on the Ghadar Movement''], Journal of Emerging Technologies and Innovative Research, 2019, ਹਵਾਲਾ: Sohan Singh Josh, Akali Morcha Da Itihas, ਪੰਨਾ 487।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਲਬਧ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ [[ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]] ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1923 ਦੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ-ਮਿਤੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਮੌਤ ਸੰਬੰਧੀ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। === ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ''' ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ, [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਤਲ ਕੇਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।<ref name="Tribune2022a">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/kin-of-gidderbaha-man-facing-execution-in-riyadh-plead-for-aid-393662 Kin of Gidderbaha man facing beheading in Saudi Arabia's Riyadh plead for aid], The Tribune, 10 ਮਈ 2022.</ref> ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 2008 ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਲਈ [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]] ਗਿਆ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਝਗੜੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਾਊਦੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ।<ref name="Tribune2022a" /> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ '''10 ਲੱਖ ਸਾਊਦੀ ਰਿਆਲ''' ਦੀ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੇਣ ਜਾਂ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਕਮ ਲਗਭਗ '''₹2 ਕਰੋੜ''' ਦੱਸੀ ਗਈ।<ref name="PunjabiTribune2023">[https://www.punjabitribuneonline.com/news/malwa/balwinder-singh-who-faced-the-death-penalty-in-saudi-arabia-is-released/ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ’ਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਿਹਾਅ], ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 8 ਸਤੰਬਰ 2023.</ref> ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੀ ਰਕਮ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। 14 ਮਈ 2022 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ₹2 ਕਰੋੜ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਖਾਲਸਾ ਏਡ]] ਵੱਲੋਂ ₹10 ਲੱਖ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] (SGPC) ਨੇ ₹5 ਲੱਖ ਦੇਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Tribune2022b">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/kin-of-man-facing-execution-collect-rs-2-crore-blood-money-394912 Kin of Muktsar man facing execution in Saudi Arabia collect Rs 2 crore blood money], The Tribune, 14 ਮਈ 2022.</ref> ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੀ ਰਕਮ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਨਵੰਬਰ 2022 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ₹2 ਕਰੋੜ ਦੀ ਰਕਮ ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸਾਊਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਰਕਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਲਵਿੰਦਰ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ।<ref name="Tribune2022c">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/blood-money-paid-balwinders-family-still-awaits-his-return-451040 Blood money of Rs 2 crore paid, Balwinder Singh's family still awaits his return from Saudi Arabia], The Tribune, 14 ਨਵੰਬਰ 2022.</ref> ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਗਭਗ '''16 ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ''' ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ [[SPS Oberoi|ਐਸ.ਪੀ.ਐਸ. ਓਬਰਾਏ]] ਵੱਲੋਂ ₹20 ਲੱਖ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Tribune2023">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/over-1-yr-after-paying-rs-2-cr-blood-money-muktsar-man-to-return-from-saudi-arabia-542278 Over 1 yr after paying Rs 2-cr blood money, Muktsar man to return from Saudi Arabia], The Tribune, 7 ਸਤੰਬਰ 2023.</ref> 2025 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚਕਾਰ ਟਰੱਕ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਰਜ਼ੇ ’ਤੇ ਟਰੱਕ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref name="Tribune2025">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/saudi-arabia-deportee-charts-course-to-success Saudi Arabia deportee charts course to success], The Tribune, 23 ਫਰਵਰੀ 2025.</ref> === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਮੱਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="JugrajWaring">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ''Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition''].</ref> === ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ''' ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] (INC) ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ। [[1997 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਇਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 33,938 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਹੇ।<ref name="Malkit1997">[https://www.elections.in/punjab/assembly-constituencies/gidderbaha.html Gidderbaha Assembly Constituency Election Results], Elections.in.</ref> 2011 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1997 ਵਿੱਚ [[ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] ਤੋਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Malkit2011">[https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/to-take-on-badals-in-gidderbaha-among-congress-contenders-amarinder-singh/ To take on Badals in Gidderbaha, among Congress contenders], ''The Indian Express'', 2011.</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Malkit2012">[https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/to-take-on-badals-in-gidderbaha-among-congress-contenders-amarinder-singh/ To take on Badals in Gidderbaha, among Congress contenders], ''The Indian Express''.</ref> === ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ 2016 ਵਿਵਾਦ === ਮੱਲਣ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ]] ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ 2016 ਵਿੱਚ [[ਨਿਹੰਗ]] ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੰਭੀਰ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਸਬੰਧ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਧੜੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਬਾਬਾ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਕਬਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ।<ref name="Ramsar2016IE">[https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/punjab-three-killed-as-rival-sikh-factions-clash-over-possession-of-gurdwara-3092367/ Punjab: Three killed as rival Sikh factions clash over possession of gurdwara], ''The Indian Express'', 20 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> 2016 ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੱਲਣ ਦੇ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। 18 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਗੱਦੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="Ramsar2016IE"/><ref name="Ramsar2016Tribune">[https://www.tribuneindia.com/news/archive/crime/3-nihangs-killed-in-clash-over-gurdwara-312017/ 3 Nihangs killed in clash over gurdwara], ''The Tribune'', 20 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> ਅਗਲੇ ਦਿਨ, 19 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ, ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੋਵੇਂ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟਕਰਾਅ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਮਕਾਲੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ 45 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 70 ਗੋਲੀਆਂ ਚੱਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦਰਜ ਹੈ। ਦੋ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗ ਲਗਾਈ ਗਈ।<ref name="Ramsar2016IE"/><ref name="Ramsar2016HT">[https://www.hindustantimes.com/punjab/three-killed-in-clash-over-possession-of-gurdwara-in-muktsar/story-PL2PdhWuemCT0Fkt7pcaLK.html 3 killed, six injured in clash over gurdwara’s control in Muktsar], ''Hindustan Times'', 19 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> ਇਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। ''The Tribune'' ਨੇ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਮੱਲਣ ਦੇ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਗੋਲੂਵਾਲਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ।<ref name="Ramsar2016Tribune"/> ਇਸੇ ਘਟਨਾ ਦੀ ''The Indian Express'' ਅਤੇ ''Hindustan Times'' ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਲਈ ਸਮਕਾਲੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਤਰ ਦਰਜ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Ramsar2016IE"/><ref name="Ramsar2016HT"/> ਪੁਲਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਘਟਨਾ ਸਮੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਹਮਲਾਵਰ ਕੰਧਾਂ ਟੱਪ ਕੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ। ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Ramsar2016IE"/> 20 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਤਲ, ਕਤਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ [[ਹਥਿਆਰ ਐਕਟ]] ਤਹਿਤ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ 20 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name="Ramsar2016HTCase">[https://www.hindustantimes.com/punjab/a-day-after-20-booked-for-clash-over-muktsar-gurdwara-control/story-DTtNI16KQv7yrV2YaCKfBM.html A day after, 20 booked for clash over Muktsar gurdwara control], ''Hindustan Times'', 21 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅੱਠ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਲਈ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸੀ। ਮ੍ਰਿਤਕ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।<ref name="Ramsar2016Roundup">[https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/eight-rounded-up-in-gurdwara-triple-murder-3095832/ Eight rounded up in Gurdwara Triple Murder], ''The Indian Express'', 22 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> 24 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਮ੍ਰਿਤਕ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 13 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਅਤੇ ਹੋਰ 10 ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref name="Ramsar2016Later">[https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/muktsar-triple-murder-case-with-no-arrests-yet-victims-kin-threatens-suicide-3099500/ Muktsar triple murder case: With no arrests yet, victim’s kin threatens suicide], ''The Indian Express'', 24 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> ==== ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪੁਰਾਣਾ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਮਲਾ ==== ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਿਵਾਦ ਵੀ ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ, '''Makhan Singh v. Malkiat Singh and Others''', ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੱਲਣ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਹੰਤ/ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 39 ਕਨਾਲ 18 ਮਰਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name="MakhanSinghHC">[https://www.casemine.com/judgement/in/63ac03cd7f7f0a7ba1ec7425 Makhan Singh v. Malkiat Singh and Others], Punjab and Haryana High Court.</ref> ਇਸ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਟਰੈਕਟਰ-ਟਰਾਲੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਕੱਟੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 200 ਬੋਰੀਆਂ ਕਣਕ ਲੈ ਗਏ। ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਬਾਰੇ ਰੈਵਨਿਊ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਸਥਿਤੀ ਦਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਖਿਕ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ।<ref name="MakhanSinghHC"/> ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ 2001–02 ਲਈ ਜਲੰਧਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਠੇਕੇ ’ਤੇ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੂਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਰਿਕਾਰਡ ਅਦਾਲਤ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ 1929–30 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਪਰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਰੈਵਨਿਊ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਬੂਤ ਨਾਲ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।<ref name="MakhanSinghHC"/> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2002 ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ 2016 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੋ ਨਿਹੰਗ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਿੰਸਕ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ।<ref name="MakhanSinghHC"/><ref name="Ramsar2016IE"/> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਮੱਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="JugrajWaring">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ''Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition''].</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} r9entit2gqp7ve41vudh8jotb3u20eh 847817 847814 2026-09-25T17:05:00Z Sandeepchhattiana 24284 ਗ਼ਲਤੀ ਸਹੀ ਕੀਤੀ 847817 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੱਲਣ | native_name = Mallan | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | unit_pref = Metric | area_total_ha = 3151 | population_total = 8451 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 }} '''ਮੱਲਣ''' (Mallan) [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਲਣ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,151 ਹੈਕਟੇਅਰ (7,786 ਏਕੜ) ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1,530 ਘਰ ਸਨ। ਇਸੇ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 8,451 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,530 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 3,921 ਔਰਤਾਂ ਸਨ।<ref name="Census2011">{{cite report |title=District Census Handbook: Muktsar, Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |year=2014 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1009/download/3050/DH_2011_0310_PART_B_DCHB_MUKTSAR.pdf }}</ref> == ਆਬਾਦੀ == {| class="wikitable" |+ ਮੱਲਣ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫਲ (ਏਕੜ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਪੁਰਸ਼ !! ਔਰਤਾਂ |- | 2001 || 7,786 || 1,256 || 7,840 || 4,166 || 3,674 |- | 2011 || 7,786 || 1,530 || 8,451 || 4,530 || 3,921 |} == 2. ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ == === ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ === ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਖਿਦਰਾਣਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਹਿਰੇ। ਮੱਲਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="MallanSikhEncyclopedia">[https://www.thesikhencyclopedia.com/mallan/ Mallan], The Sikh Encyclopedia.</ref> ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਮੇਆਣਾ ਤੋਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ। ਮੱਲਣ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੱਲਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="GuruGobindMallan">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition], ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ।</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ [[ਰਮੇਆਣਾ]], ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਅਤੇ [[ਕਾਉਣੀ]] ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਅੱਗੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵੱਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="SGPCGuruMarg">[https://sgpc.net/gazette/2018/March/March-English.pdf Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, March 2018], ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਮਾਰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ।</ref> 2025 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੈਤੋ]], ਰਮੇਆਣਾ, ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ, ਕਾਉਣੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="PunjabijagranGuruMarg">[https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-in-sikhism-the-guru-gobind-singh-marg-is-considered-to-be-the-greatest-9442020.html ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ], ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, 2025।</ref> == 3. ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ == === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ ਮੱਲਣ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ Who's Who of Indian Martyrs ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] (1923–24) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1925 ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।<ref name="BagherSingh">[https://ocrdigitalfile.nvli.in/dlirepository/872/Whos-Who-ocr.pdf ''Who's Who of Indian Martyrs'', Volume I], ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ।</ref> === ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ''' 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ]] ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ 1923 ਦੇ ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਡਿਤ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]], ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="Jaito2023">[https://ggscw.ac.in/Downloads/Paper%2013%20Jaito%20da%20morcha%20by%20Harvinder%20Singh%20Khalsa.pdf ''ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ''], Gyankosh: An Annual Double Blind Peer Reviewed Interdisciplinary Journal, ਖੰਡ 6, ਦਸੰਬਰ 2023।</ref> 1923 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਜੈਤੋ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੱਡੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਪੈਦਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। 21 ਸਤੰਬਰ 1923 ਨੂੰ ਜੈਤੋ ਪਹੁੰਚਣ ਉਪਰੰਤ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Jaito2023" /> ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹਿਰੂ, ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="JaitoStudy">[https://jetjournal.us/index.php/journals/article/download/574/364/730 ''Morcha of Jaito: Its Historical Importance and Its Role in Gurudwara Reform Act 1925''], Journal of East-West Thought, ਖੰਡ 14, ਅੰਕ 3, ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="JaitoStudy" /> ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ [[ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]] ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ 2019 ਦੇ ਖੋਜ-ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ Akali Morcha Da Itihas ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਨੇ ਬਾਬਾ [[ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Komagata">[https://www.jetir.org/papers/JETIR1904113.pdf ''Komagata Maru and its impact on the Ghadar Movement''], Journal of Emerging Technologies and Innovative Research, 2019, ਹਵਾਲਾ: Sohan Singh Josh, Akali Morcha Da Itihas, ਪੰਨਾ 487।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਲਬਧ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ [[ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]] ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1923 ਦੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ-ਮਿਤੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਮੌਤ ਸੰਬੰਧੀ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। === ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ''' ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ, [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਤਲ ਕੇਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।<ref name="Tribune2022a">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/kin-of-gidderbaha-man-facing-execution-in-riyadh-plead-for-aid-393662 Kin of Gidderbaha man facing beheading in Saudi Arabia's Riyadh plead for aid], The Tribune, 10 ਮਈ 2022.</ref> ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 2008 ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਲਈ [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]] ਗਿਆ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਝਗੜੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਾਊਦੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ।<ref name="Tribune2022a" /> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ '''10 ਲੱਖ ਸਾਊਦੀ ਰਿਆਲ''' ਦੀ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੇਣ ਜਾਂ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਕਮ ਲਗਭਗ '''₹2 ਕਰੋੜ''' ਦੱਸੀ ਗਈ।<ref name="PunjabiTribune2023">[https://www.punjabitribuneonline.com/news/malwa/balwinder-singh-who-faced-the-death-penalty-in-saudi-arabia-is-released/ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ’ਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਿਹਾਅ], ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 8 ਸਤੰਬਰ 2023.</ref> ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੀ ਰਕਮ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। 14 ਮਈ 2022 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ₹2 ਕਰੋੜ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਖਾਲਸਾ ਏਡ]] ਵੱਲੋਂ ₹10 ਲੱਖ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] (SGPC) ਨੇ ₹5 ਲੱਖ ਦੇਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Tribune2022b">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/kin-of-man-facing-execution-collect-rs-2-crore-blood-money-394912 Kin of Muktsar man facing execution in Saudi Arabia collect Rs 2 crore blood money], The Tribune, 14 ਮਈ 2022.</ref> ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੀ ਰਕਮ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਨਵੰਬਰ 2022 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ₹2 ਕਰੋੜ ਦੀ ਰਕਮ ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸਾਊਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਰਕਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਲਵਿੰਦਰ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ।<ref name="Tribune2022c">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/blood-money-paid-balwinders-family-still-awaits-his-return-451040 Blood money of Rs 2 crore paid, Balwinder Singh's family still awaits his return from Saudi Arabia], The Tribune, 14 ਨਵੰਬਰ 2022.</ref> ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਗਭਗ '''16 ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ''' ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ [[SPS Oberoi|ਐਸ.ਪੀ.ਐਸ. ਓਬਰਾਏ]] ਵੱਲੋਂ ₹20 ਲੱਖ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Tribune2023">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/over-1-yr-after-paying-rs-2-cr-blood-money-muktsar-man-to-return-from-saudi-arabia-542278 Over 1 yr after paying Rs 2-cr blood money, Muktsar man to return from Saudi Arabia], The Tribune, 7 ਸਤੰਬਰ 2023.</ref> 2025 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚਕਾਰ ਟਰੱਕ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਰਜ਼ੇ ’ਤੇ ਟਰੱਕ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref name="Tribune2025">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/saudi-arabia-deportee-charts-course-to-success Saudi Arabia deportee charts course to success], The Tribune, 23 ਫਰਵਰੀ 2025.</ref> === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਮੱਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="JugrajWaring">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ''Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition''].</ref> === ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ''' ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] (INC) ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ। [[1997 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਇਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 33,938 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਹੇ।<ref name="Malkit1997">[https://www.elections.in/punjab/assembly-constituencies/gidderbaha.html Gidderbaha Assembly Constituency Election Results], Elections.in.</ref> 2011 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1997 ਵਿੱਚ [[ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] ਤੋਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Malkit2011">[https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/to-take-on-badals-in-gidderbaha-among-congress-contenders-amarinder-singh/ To take on Badals in Gidderbaha, among Congress contenders], ''The Indian Express'', 2011.</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Malkit2012">[https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/to-take-on-badals-in-gidderbaha-among-congress-contenders-amarinder-singh/ To take on Badals in Gidderbaha, among Congress contenders], ''The Indian Express''.</ref> === ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ 2016 ਵਿਵਾਦ === ਮੱਲਣ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ]] ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ 2016 ਵਿੱਚ [[ਨਿਹੰਗ]] ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੰਭੀਰ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਸਬੰਧ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਧੜੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਬਾਬਾ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਕਬਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ।<ref name="Ramsar2016IE">[https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/punjab-three-killed-as-rival-sikh-factions-clash-over-possession-of-gurdwara-3092367/ Punjab: Three killed as rival Sikh factions clash over possession of gurdwara], ''The Indian Express'', 20 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> 2016 ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੱਲਣ ਦੇ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। 18 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਗੱਦੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="Ramsar2016IE"/><ref name="Ramsar2016Tribune">[https://www.tribuneindia.com/news/archive/crime/3-nihangs-killed-in-clash-over-gurdwara-312017/ 3 Nihangs killed in clash over gurdwara], ''The Tribune'', 20 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> ਅਗਲੇ ਦਿਨ, 19 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ, ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੋਵੇਂ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟਕਰਾਅ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਮਕਾਲੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ 45 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 70 ਗੋਲੀਆਂ ਚੱਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦਰਜ ਹੈ। ਦੋ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗ ਲਗਾਈ ਗਈ।<ref name="Ramsar2016IE"/><ref name="Ramsar2016HT">[https://www.hindustantimes.com/punjab/three-killed-in-clash-over-possession-of-gurdwara-in-muktsar/story-PL2PdhWuemCT0Fkt7pcaLK.html 3 killed, six injured in clash over gurdwara’s control in Muktsar], ''Hindustan Times'', 19 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> ਇਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। ''The Tribune'' ਨੇ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਮੱਲਣ ਦੇ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਗੋਲੂਵਾਲਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ।<ref name="Ramsar2016Tribune"/> ਇਸੇ ਘਟਨਾ ਦੀ ''The Indian Express'' ਅਤੇ ''Hindustan Times'' ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਲਈ ਸਮਕਾਲੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਤਰ ਦਰਜ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Ramsar2016IE"/><ref name="Ramsar2016HT"/> ਪੁਲਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਘਟਨਾ ਸਮੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਹਮਲਾਵਰ ਕੰਧਾਂ ਟੱਪ ਕੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ। ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Ramsar2016IE"/> 20 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਤਲ, ਕਤਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ [[ਹਥਿਆਰ ਐਕਟ]] ਤਹਿਤ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ 20 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name="Ramsar2016HTCase">[https://www.hindustantimes.com/punjab/a-day-after-20-booked-for-clash-over-muktsar-gurdwara-control/story-DTtNI16KQv7yrV2YaCKfBM.html A day after, 20 booked for clash over Muktsar gurdwara control], ''Hindustan Times'', 21 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅੱਠ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਲਈ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸੀ। ਮ੍ਰਿਤਕ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।<ref name="Ramsar2016Roundup">[https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/eight-rounded-up-in-gurdwara-triple-murder-3095832/ Eight rounded up in Gurdwara Triple Murder], ''The Indian Express'', 22 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> 24 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਮ੍ਰਿਤਕ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 13 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਅਤੇ ਹੋਰ 10 ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref name="Ramsar2016Later">[https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/muktsar-triple-murder-case-with-no-arrests-yet-victims-kin-threatens-suicide-3099500/ Muktsar triple murder case: With no arrests yet, victim’s kin threatens suicide], ''The Indian Express'', 24 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> ==== ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪੁਰਾਣਾ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਮਲਾ ==== ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਿਵਾਦ ਵੀ ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ, '''Makhan Singh v. Malkiat Singh and Others''', ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੱਲਣ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਹੰਤ/ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 39 ਕਨਾਲ 18 ਮਰਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name="MakhanSinghHC">[https://www.casemine.com/judgement/in/63ac03cd7f7f0a7ba1ec7425 Makhan Singh v. Malkiat Singh and Others], Punjab and Haryana High Court.</ref> ਇਸ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਟਰੈਕਟਰ-ਟਰਾਲੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਕੱਟੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 200 ਬੋਰੀਆਂ ਕਣਕ ਲੈ ਗਏ। ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਬਾਰੇ ਰੈਵਨਿਊ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਸਥਿਤੀ ਦਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਖਿਕ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ।<ref name="MakhanSinghHC"/> ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ 2001–02 ਲਈ ਜਲੰਧਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਠੇਕੇ ’ਤੇ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੂਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਰਿਕਾਰਡ ਅਦਾਲਤ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ 1929–30 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਪਰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਰੈਵਨਿਊ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਬੂਤ ਨਾਲ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।<ref name="MakhanSinghHC"/> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2002 ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ 2016 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੋ ਨਿਹੰਗ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਿੰਸਕ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ।<ref name="MakhanSinghHC"/><ref name="Ramsar2016IE"/> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} l2q3tr5gmuxqed9s3aev3jtwhelolxv 847818 847817 2026-09-25T17:05:25Z Sandeepchhattiana 24284 847818 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੱਲਣ | native_name = Mallan | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | unit_pref = Metric | area_total_ha = 3151 | population_total = 8451 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 }} '''ਮੱਲਣ''' (Mallan) [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਲਣ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,151 ਹੈਕਟੇਅਰ (7,786 ਏਕੜ) ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1,530 ਘਰ ਸਨ। ਇਸੇ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 8,451 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,530 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 3,921 ਔਰਤਾਂ ਸਨ।<ref name="Census2011">{{cite report |title=District Census Handbook: Muktsar, Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |year=2014 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1009/download/3050/DH_2011_0310_PART_B_DCHB_MUKTSAR.pdf }}</ref> == ਆਬਾਦੀ == {| class="wikitable" |+ ਮੱਲਣ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫਲ (ਏਕੜ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਪੁਰਸ਼ !! ਔਰਤਾਂ |- | 2001 || 7,786 || 1,256 || 7,840 || 4,166 || 3,674 |- | 2011 || 7,786 || 1,530 || 8,451 || 4,530 || 3,921 |} == 2. ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ == === ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ === ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਖਿਦਰਾਣਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਹਿਰੇ। ਮੱਲਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="MallanSikhEncyclopedia">[https://www.thesikhencyclopedia.com/mallan/ Mallan], The Sikh Encyclopedia.</ref> ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਮੇਆਣਾ ਤੋਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ। ਮੱਲਣ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੱਲਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="GuruGobindMallan">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition], ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ।</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ [[ਰਮੇਆਣਾ]], ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਅਤੇ [[ਕਾਉਣੀ]] ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਅੱਗੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵੱਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="SGPCGuruMarg">[https://sgpc.net/gazette/2018/March/March-English.pdf Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, March 2018], ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਮਾਰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ।</ref> 2025 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੈਤੋ]], ਰਮੇਆਣਾ, ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ, ਕਾਉਣੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="PunjabijagranGuruMarg">[https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-in-sikhism-the-guru-gobind-singh-marg-is-considered-to-be-the-greatest-9442020.html ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ], ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, 2025।</ref> == 3. ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ == === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ ਮੱਲਣ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ Who's Who of Indian Martyrs ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] (1923–24) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1925 ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।<ref name="BagherSingh">[https://ocrdigitalfile.nvli.in/dlirepository/872/Whos-Who-ocr.pdf ''Who's Who of Indian Martyrs'', Volume I], ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ।</ref> === ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ''' 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ]] ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ 1923 ਦੇ ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਡਿਤ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]], ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="Jaito2023">[https://ggscw.ac.in/Downloads/Paper%2013%20Jaito%20da%20morcha%20by%20Harvinder%20Singh%20Khalsa.pdf ''ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ''], Gyankosh: An Annual Double Blind Peer Reviewed Interdisciplinary Journal, ਖੰਡ 6, ਦਸੰਬਰ 2023।</ref> 1923 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਜੈਤੋ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੱਡੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਪੈਦਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। 21 ਸਤੰਬਰ 1923 ਨੂੰ ਜੈਤੋ ਪਹੁੰਚਣ ਉਪਰੰਤ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Jaito2023" /> ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹਿਰੂ, ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="JaitoStudy">[https://jetjournal.us/index.php/journals/article/download/574/364/730 ''Morcha of Jaito: Its Historical Importance and Its Role in Gurudwara Reform Act 1925''], Journal of East-West Thought, ਖੰਡ 14, ਅੰਕ 3, ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="JaitoStudy" /> ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ [[ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]] ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ 2019 ਦੇ ਖੋਜ-ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ Akali Morcha Da Itihas ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਨੇ ਬਾਬਾ [[ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Komagata">[https://www.jetir.org/papers/JETIR1904113.pdf ''Komagata Maru and its impact on the Ghadar Movement''], Journal of Emerging Technologies and Innovative Research, 2019, ਹਵਾਲਾ: Sohan Singh Josh, Akali Morcha Da Itihas, ਪੰਨਾ 487।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਲਬਧ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ [[ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]] ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1923 ਦੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ-ਮਿਤੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਮੌਤ ਸੰਬੰਧੀ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। === ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ''' ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ, [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਤਲ ਕੇਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।<ref name="Tribune2022a">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/kin-of-gidderbaha-man-facing-execution-in-riyadh-plead-for-aid-393662 Kin of Gidderbaha man facing beheading in Saudi Arabia's Riyadh plead for aid], The Tribune, 10 ਮਈ 2022.</ref> ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 2008 ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਲਈ [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]] ਗਿਆ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਝਗੜੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਾਊਦੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ।<ref name="Tribune2022a" /> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ '''10 ਲੱਖ ਸਾਊਦੀ ਰਿਆਲ''' ਦੀ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੇਣ ਜਾਂ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਕਮ ਲਗਭਗ '''₹2 ਕਰੋੜ''' ਦੱਸੀ ਗਈ।<ref name="PunjabiTribune2023">[https://www.punjabitribuneonline.com/news/malwa/balwinder-singh-who-faced-the-death-penalty-in-saudi-arabia-is-released/ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ’ਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਿਹਾਅ], ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 8 ਸਤੰਬਰ 2023.</ref> ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੀ ਰਕਮ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। 14 ਮਈ 2022 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ₹2 ਕਰੋੜ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਖਾਲਸਾ ਏਡ]] ਵੱਲੋਂ ₹10 ਲੱਖ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] (SGPC) ਨੇ ₹5 ਲੱਖ ਦੇਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Tribune2022b">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/kin-of-man-facing-execution-collect-rs-2-crore-blood-money-394912 Kin of Muktsar man facing execution in Saudi Arabia collect Rs 2 crore blood money], The Tribune, 14 ਮਈ 2022.</ref> ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੀ ਰਕਮ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਨਵੰਬਰ 2022 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ₹2 ਕਰੋੜ ਦੀ ਰਕਮ ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸਾਊਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਰਕਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਲਵਿੰਦਰ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ।<ref name="Tribune2022c">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/blood-money-paid-balwinders-family-still-awaits-his-return-451040 Blood money of Rs 2 crore paid, Balwinder Singh's family still awaits his return from Saudi Arabia], The Tribune, 14 ਨਵੰਬਰ 2022.</ref> ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਗਭਗ '''16 ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ''' ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ [[SPS Oberoi|ਐਸ.ਪੀ.ਐਸ. ਓਬਰਾਏ]] ਵੱਲੋਂ ₹20 ਲੱਖ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Tribune2023">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/over-1-yr-after-paying-rs-2-cr-blood-money-muktsar-man-to-return-from-saudi-arabia-542278 Over 1 yr after paying Rs 2-cr blood money, Muktsar man to return from Saudi Arabia], The Tribune, 7 ਸਤੰਬਰ 2023.</ref> 2025 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚਕਾਰ ਟਰੱਕ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਰਜ਼ੇ ’ਤੇ ਟਰੱਕ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref name="Tribune2025">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/saudi-arabia-deportee-charts-course-to-success Saudi Arabia deportee charts course to success], The Tribune, 23 ਫਰਵਰੀ 2025.</ref> === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਮੱਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="JugrajWaring">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ''Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition''].</ref> === ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ''' ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] (INC) ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ। [[1997 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਇਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 33,938 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਹੇ।<ref name="Malkit1997">[https://www.elections.in/punjab/assembly-constituencies/gidderbaha.html Gidderbaha Assembly Constituency Election Results], Elections.in.</ref> 2011 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1997 ਵਿੱਚ [[ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] ਤੋਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Malkit2011">[https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/to-take-on-badals-in-gidderbaha-among-congress-contenders-amarinder-singh/ To take on Badals in Gidderbaha, among Congress contenders], ''The Indian Express'', 2011.</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Malkit2012">[https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/to-take-on-badals-in-gidderbaha-among-congress-contenders-amarinder-singh/ To take on Badals in Gidderbaha, among Congress contenders], ''The Indian Express''.</ref> === ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ 2016 ਵਿਵਾਦ === ਮੱਲਣ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ]] ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ 2016 ਵਿੱਚ [[ਨਿਹੰਗ]] ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੰਭੀਰ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਸਬੰਧ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਧੜੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਬਾਬਾ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਕਬਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ।<ref name="Ramsar2016IE">[https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/punjab-three-killed-as-rival-sikh-factions-clash-over-possession-of-gurdwara-3092367/ Punjab: Three killed as rival Sikh factions clash over possession of gurdwara], ''The Indian Express'', 20 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> 2016 ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੱਲਣ ਦੇ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। 18 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਗੱਦੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="Ramsar2016IE"/><ref name="Ramsar2016Tribune">[https://www.tribuneindia.com/news/archive/crime/3-nihangs-killed-in-clash-over-gurdwara-312017/ 3 Nihangs killed in clash over gurdwara], ''The Tribune'', 20 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> ਅਗਲੇ ਦਿਨ, 19 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ, ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੋਵੇਂ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟਕਰਾਅ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਮਕਾਲੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ 45 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 70 ਗੋਲੀਆਂ ਚੱਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦਰਜ ਹੈ। ਦੋ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗ ਲਗਾਈ ਗਈ।<ref name="Ramsar2016IE"/><ref name="Ramsar2016HT">[https://www.hindustantimes.com/punjab/three-killed-in-clash-over-possession-of-gurdwara-in-muktsar/story-PL2PdhWuemCT0Fkt7pcaLK.html 3 killed, six injured in clash over gurdwara’s control in Muktsar], ''Hindustan Times'', 19 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> ਇਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। ''The Tribune'' ਨੇ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਮੱਲਣ ਦੇ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਗੋਲੂਵਾਲਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ।<ref name="Ramsar2016Tribune"/> ਇਸੇ ਘਟਨਾ ਦੀ ''The Indian Express'' ਅਤੇ ''Hindustan Times'' ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਲਈ ਸਮਕਾਲੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਤਰ ਦਰਜ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Ramsar2016IE"/><ref name="Ramsar2016HT"/> ਪੁਲਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਘਟਨਾ ਸਮੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਹਮਲਾਵਰ ਕੰਧਾਂ ਟੱਪ ਕੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ। ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Ramsar2016IE"/> 20 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਤਲ, ਕਤਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ [[ਹਥਿਆਰ ਐਕਟ]] ਤਹਿਤ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ 20 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name="Ramsar2016HTCase">[https://www.hindustantimes.com/punjab/a-day-after-20-booked-for-clash-over-muktsar-gurdwara-control/story-DTtNI16KQv7yrV2YaCKfBM.html A day after, 20 booked for clash over Muktsar gurdwara control], ''Hindustan Times'', 21 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅੱਠ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਲਈ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸੀ। ਮ੍ਰਿਤਕ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।<ref name="Ramsar2016Roundup">[https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/eight-rounded-up-in-gurdwara-triple-murder-3095832/ Eight rounded up in Gurdwara Triple Murder], ''The Indian Express'', 22 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> 24 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਮ੍ਰਿਤਕ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 13 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਅਤੇ ਹੋਰ 10 ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref name="Ramsar2016Later">[https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/muktsar-triple-murder-case-with-no-arrests-yet-victims-kin-threatens-suicide-3099500/ Muktsar triple murder case: With no arrests yet, victim’s kin threatens suicide], ''The Indian Express'', 24 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> ==== ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪੁਰਾਣਾ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਮਲਾ ==== ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਿਵਾਦ ਵੀ ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ, '''Makhan Singh v. Malkiat Singh and Others''', ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੱਲਣ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਹੰਤ/ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 39 ਕਨਾਲ 18 ਮਰਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name="MakhanSinghHC">[https://www.casemine.com/judgement/in/63ac03cd7f7f0a7ba1ec7425 Makhan Singh v. Malkiat Singh and Others], Punjab and Haryana High Court.</ref> ਇਸ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਟਰੈਕਟਰ-ਟਰਾਲੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਕੱਟੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 200 ਬੋਰੀਆਂ ਕਣਕ ਲੈ ਗਏ। ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਬਾਰੇ ਰੈਵਨਿਊ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਸਥਿਤੀ ਦਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਖਿਕ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ।<ref name="MakhanSinghHC"/> ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ 2001–02 ਲਈ ਜਲੰਧਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਠੇਕੇ ’ਤੇ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੂਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਰਿਕਾਰਡ ਅਦਾਲਤ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ 1929–30 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਪਰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਰੈਵਨਿਊ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਬੂਤ ਨਾਲ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।<ref name="MakhanSinghHC"/> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2002 ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ 2016 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੋ ਨਿਹੰਗ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਿੰਸਕ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ।<ref name="MakhanSinghHC"/><ref name="Ramsar2016IE"/> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} 3dzhmictz0rlwmu6ib5edxo2rwbp01l 847821 847818 2026-09-25T17:07:27Z Sandeepchhattiana 24284 /* 1.ਆਬਾਦੀ */ ਨੰਬਰਵਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ 847821 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੱਲਣ | native_name = Mallan | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = right | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | unit_pref = Metric | area_total_ha = 3151 | population_total = 8451 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 152031 }} '''ਮੱਲਣ''' (Mallan) [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਲਣ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,151 ਹੈਕਟੇਅਰ (7,786 ਏਕੜ) ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1,530 ਘਰ ਸਨ। ਇਸੇ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 8,451 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,530 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 3,921 ਔਰਤਾਂ ਸਨ।<ref name="Census2011">{{cite report |title=District Census Handbook: Muktsar, Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |year=2014 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1009/download/3050/DH_2011_0310_PART_B_DCHB_MUKTSAR.pdf }}</ref> == 1.ਆਬਾਦੀ == {| class="wikitable" |+ ਮੱਲਣ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫਲ (ਏਕੜ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਪੁਰਸ਼ !! ਔਰਤਾਂ |- | 2001 || 7,786 || 1,256 || 7,840 || 4,166 || 3,674 |- | 2011 || 7,786 || 1,530 || 8,451 || 4,530 || 3,921 |} == 2. ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ == === ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ === ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਖਿਦਰਾਣਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਹਿਰੇ। ਮੱਲਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="MallanSikhEncyclopedia">[https://www.thesikhencyclopedia.com/mallan/ Mallan], The Sikh Encyclopedia.</ref> ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਮੇਆਣਾ ਤੋਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ। ਮੱਲਣ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੱਲਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="GuruGobindMallan">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition], ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ।</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ [[ਰਮੇਆਣਾ]], ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਅਤੇ [[ਕਾਉਣੀ]] ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਅੱਗੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵੱਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="SGPCGuruMarg">[https://sgpc.net/gazette/2018/March/March-English.pdf Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, March 2018], ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਮਾਰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ।</ref> 2025 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੈਤੋ]], ਰਮੇਆਣਾ, ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ, ਕਾਉਣੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="PunjabijagranGuruMarg">[https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-in-sikhism-the-guru-gobind-singh-marg-is-considered-to-be-the-greatest-9442020.html ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ], ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, 2025।</ref> == 3. ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ == === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ === ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ ਮੱਲਣ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ Who's Who of Indian Martyrs ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] (1923–24) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1925 ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।<ref name="BagherSingh">[https://ocrdigitalfile.nvli.in/dlirepository/872/Whos-Who-ocr.pdf ''Who's Who of Indian Martyrs'', Volume I], ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ।</ref> === ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ''' 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ]] ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ 1923 ਦੇ ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਡਿਤ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]], ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="Jaito2023">[https://ggscw.ac.in/Downloads/Paper%2013%20Jaito%20da%20morcha%20by%20Harvinder%20Singh%20Khalsa.pdf ''ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ''], Gyankosh: An Annual Double Blind Peer Reviewed Interdisciplinary Journal, ਖੰਡ 6, ਦਸੰਬਰ 2023।</ref> 1923 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਜੈਤੋ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੱਡੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਪੈਦਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। 21 ਸਤੰਬਰ 1923 ਨੂੰ ਜੈਤੋ ਪਹੁੰਚਣ ਉਪਰੰਤ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Jaito2023" /> ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹਿਰੂ, ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="JaitoStudy">[https://jetjournal.us/index.php/journals/article/download/574/364/730 ''Morcha of Jaito: Its Historical Importance and Its Role in Gurudwara Reform Act 1925''], Journal of East-West Thought, ਖੰਡ 14, ਅੰਕ 3, ਸਤੰਬਰ 2024।</ref> ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="JaitoStudy" /> ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ [[ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]] ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ 2019 ਦੇ ਖੋਜ-ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ Akali Morcha Da Itihas ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਨੇ ਬਾਬਾ [[ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Komagata">[https://www.jetir.org/papers/JETIR1904113.pdf ''Komagata Maru and its impact on the Ghadar Movement''], Journal of Emerging Technologies and Innovative Research, 2019, ਹਵਾਲਾ: Sohan Singh Josh, Akali Morcha Da Itihas, ਪੰਨਾ 487।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਲਬਧ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ [[ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]] ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1923 ਦੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ-ਮਿਤੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਮੌਤ ਸੰਬੰਧੀ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। === ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ''' ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ, [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਤਲ ਕੇਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।<ref name="Tribune2022a">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/kin-of-gidderbaha-man-facing-execution-in-riyadh-plead-for-aid-393662 Kin of Gidderbaha man facing beheading in Saudi Arabia's Riyadh plead for aid], The Tribune, 10 ਮਈ 2022.</ref> ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 2008 ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਲਈ [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]] ਗਿਆ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਝਗੜੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਾਊਦੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ।<ref name="Tribune2022a" /> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ '''10 ਲੱਖ ਸਾਊਦੀ ਰਿਆਲ''' ਦੀ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੇਣ ਜਾਂ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਕਮ ਲਗਭਗ '''₹2 ਕਰੋੜ''' ਦੱਸੀ ਗਈ।<ref name="PunjabiTribune2023">[https://www.punjabitribuneonline.com/news/malwa/balwinder-singh-who-faced-the-death-penalty-in-saudi-arabia-is-released/ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ’ਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਿਹਾਅ], ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 8 ਸਤੰਬਰ 2023.</ref> ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੀ ਰਕਮ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। 14 ਮਈ 2022 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ₹2 ਕਰੋੜ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਖਾਲਸਾ ਏਡ]] ਵੱਲੋਂ ₹10 ਲੱਖ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] (SGPC) ਨੇ ₹5 ਲੱਖ ਦੇਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Tribune2022b">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/kin-of-man-facing-execution-collect-rs-2-crore-blood-money-394912 Kin of Muktsar man facing execution in Saudi Arabia collect Rs 2 crore blood money], The Tribune, 14 ਮਈ 2022.</ref> ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੀ ਰਕਮ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਨਵੰਬਰ 2022 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ₹2 ਕਰੋੜ ਦੀ ਰਕਮ ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸਾਊਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਰਕਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਲਵਿੰਦਰ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ।<ref name="Tribune2022c">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/blood-money-paid-balwinders-family-still-awaits-his-return-451040 Blood money of Rs 2 crore paid, Balwinder Singh's family still awaits his return from Saudi Arabia], The Tribune, 14 ਨਵੰਬਰ 2022.</ref> ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਗਭਗ '''16 ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ''' ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ [[SPS Oberoi|ਐਸ.ਪੀ.ਐਸ. ਓਬਰਾਏ]] ਵੱਲੋਂ ₹20 ਲੱਖ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Tribune2023">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/over-1-yr-after-paying-rs-2-cr-blood-money-muktsar-man-to-return-from-saudi-arabia-542278 Over 1 yr after paying Rs 2-cr blood money, Muktsar man to return from Saudi Arabia], The Tribune, 7 ਸਤੰਬਰ 2023.</ref> 2025 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚਕਾਰ ਟਰੱਕ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਰਜ਼ੇ ’ਤੇ ਟਰੱਕ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref name="Tribune2025">[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/saudi-arabia-deportee-charts-course-to-success Saudi Arabia deportee charts course to success], The Tribune, 23 ਫਰਵਰੀ 2025.</ref> === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ === ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਮੱਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="JugrajWaring">[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ''Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition''].</ref> === ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ === '''ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ''' ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] (INC) ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ। [[1997 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਇਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 33,938 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਹੇ।<ref name="Malkit1997">[https://www.elections.in/punjab/assembly-constituencies/gidderbaha.html Gidderbaha Assembly Constituency Election Results], Elections.in.</ref> 2011 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1997 ਵਿੱਚ [[ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] ਤੋਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Malkit2011">[https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/to-take-on-badals-in-gidderbaha-among-congress-contenders-amarinder-singh/ To take on Badals in Gidderbaha, among Congress contenders], ''The Indian Express'', 2011.</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Malkit2012">[https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/to-take-on-badals-in-gidderbaha-among-congress-contenders-amarinder-singh/ To take on Badals in Gidderbaha, among Congress contenders], ''The Indian Express''.</ref> === ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ 2016 ਵਿਵਾਦ === ਮੱਲਣ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ]] ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ 2016 ਵਿੱਚ [[ਨਿਹੰਗ]] ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੰਭੀਰ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਸਬੰਧ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਧੜੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਬਾਬਾ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਕਬਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ।<ref name="Ramsar2016IE">[https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/punjab-three-killed-as-rival-sikh-factions-clash-over-possession-of-gurdwara-3092367/ Punjab: Three killed as rival Sikh factions clash over possession of gurdwara], ''The Indian Express'', 20 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> 2016 ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੱਲਣ ਦੇ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। 18 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਗੱਦੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="Ramsar2016IE"/><ref name="Ramsar2016Tribune">[https://www.tribuneindia.com/news/archive/crime/3-nihangs-killed-in-clash-over-gurdwara-312017/ 3 Nihangs killed in clash over gurdwara], ''The Tribune'', 20 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> ਅਗਲੇ ਦਿਨ, 19 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ, ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੋਵੇਂ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟਕਰਾਅ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਮਕਾਲੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ 45 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 70 ਗੋਲੀਆਂ ਚੱਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦਰਜ ਹੈ। ਦੋ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗ ਲਗਾਈ ਗਈ।<ref name="Ramsar2016IE"/><ref name="Ramsar2016HT">[https://www.hindustantimes.com/punjab/three-killed-in-clash-over-possession-of-gurdwara-in-muktsar/story-PL2PdhWuemCT0Fkt7pcaLK.html 3 killed, six injured in clash over gurdwara’s control in Muktsar], ''Hindustan Times'', 19 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> ਇਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। ''The Tribune'' ਨੇ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਮੱਲਣ ਦੇ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਗੋਲੂਵਾਲਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ।<ref name="Ramsar2016Tribune"/> ਇਸੇ ਘਟਨਾ ਦੀ ''The Indian Express'' ਅਤੇ ''Hindustan Times'' ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਲਈ ਸਮਕਾਲੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਤਰ ਦਰਜ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Ramsar2016IE"/><ref name="Ramsar2016HT"/> ਪੁਲਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਘਟਨਾ ਸਮੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਹਮਲਾਵਰ ਕੰਧਾਂ ਟੱਪ ਕੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ। ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Ramsar2016IE"/> 20 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਤਲ, ਕਤਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ [[ਹਥਿਆਰ ਐਕਟ]] ਤਹਿਤ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ 20 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name="Ramsar2016HTCase">[https://www.hindustantimes.com/punjab/a-day-after-20-booked-for-clash-over-muktsar-gurdwara-control/story-DTtNI16KQv7yrV2YaCKfBM.html A day after, 20 booked for clash over Muktsar gurdwara control], ''Hindustan Times'', 21 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅੱਠ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਲਈ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸੀ। ਮ੍ਰਿਤਕ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।<ref name="Ramsar2016Roundup">[https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/eight-rounded-up-in-gurdwara-triple-murder-3095832/ Eight rounded up in Gurdwara Triple Murder], ''The Indian Express'', 22 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> 24 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਮ੍ਰਿਤਕ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 13 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਅਤੇ ਹੋਰ 10 ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref name="Ramsar2016Later">[https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/muktsar-triple-murder-case-with-no-arrests-yet-victims-kin-threatens-suicide-3099500/ Muktsar triple murder case: With no arrests yet, victim’s kin threatens suicide], ''The Indian Express'', 24 ਅਕਤੂਬਰ 2016.</ref> ==== ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪੁਰਾਣਾ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਮਲਾ ==== ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਿਵਾਦ ਵੀ ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ, '''Makhan Singh v. Malkiat Singh and Others''', ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੱਲਣ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਹੰਤ/ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 39 ਕਨਾਲ 18 ਮਰਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name="MakhanSinghHC">[https://www.casemine.com/judgement/in/63ac03cd7f7f0a7ba1ec7425 Makhan Singh v. Malkiat Singh and Others], Punjab and Haryana High Court.</ref> ਇਸ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਟਰੈਕਟਰ-ਟਰਾਲੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਕੱਟੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 200 ਬੋਰੀਆਂ ਕਣਕ ਲੈ ਗਏ। ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਬਾਰੇ ਰੈਵਨਿਊ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਸਥਿਤੀ ਦਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਖਿਕ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ।<ref name="MakhanSinghHC"/> ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ 2001–02 ਲਈ ਜਲੰਧਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਠੇਕੇ ’ਤੇ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੂਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਰਿਕਾਰਡ ਅਦਾਲਤ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ 1929–30 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਪਰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਰੈਵਨਿਊ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਬੂਤ ਨਾਲ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।<ref name="MakhanSinghHC"/> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2002 ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ 2016 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੋ ਨਿਹੰਗ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਿੰਸਕ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ।<ref name="MakhanSinghHC"/><ref name="Ramsar2016IE"/> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} 9q15h5jeild1g78gdobqail88s2u5w4 0 44947 848015 716443 2026-09-26T10:04:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848015 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{Infobox stadium | stadium_name = ਮੋਲਿਨੀਉ | nickname = | image = [[Image:Molineux Ground, Wolverhampton.jpg|250px]] | fullname = ਮੋਲਿਨੀਉ ਸਟੇਡੀਅਮ | location = [[ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ]],<br>[[ਇੰਗਲੈਂਡ]] | coordinates = {{coord|52|35|25|N|2|07|49|W|type:landmark|display=it}} | broke_ground = | built = 1889 | opened = 1889 | renovated = | expanded = | closed = | demolished = | owner = [[ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਵਾਨਦੇਰੇਰਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] | operator = [[ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਵਾਨਦੇਰੇਰਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] | surface = ਘਾਹ | construction_cost = | architect = | tenants = [[ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਵਾਨਦੇਰੇਰਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] | seating_capacity = 30,852 <ref name="Capacity">{{cite web|url=http://www.football-league.co.uk/clubs/20130607/wolverhampton-wanderers_2293500_2797397|title=Clubs: Wolverhampton Wanderers|publisher=The Football League|date=7 June 2013|access-date=6 ਸਤੰਬਰ 2014|archive-date=20 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020103830/http://www.football-league.co.uk/clubs/20130607/wolverhampton-wanderers_2293500_2797397|dead-url=yes}}</ref> | dimensions = 100 x 64 ਮੀਟਰ<br />109 x 70 ਗਜ਼ }} '''ਮੋਲਿਨੀਉ ਸਟੇਡੀਅਮ''', ਇਸ ਨੂੰ [[ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.freewebs.com/tims92/molineux.htm |title=Tims 92 - Wolverhampton Wanderers, Old Pictures of Molineux |publisher=Freewebs.com |date= |accessdate=5 September 2010}}</ref> ਇਹ [[ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਵਾਨਦੇਰੇਰਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 30,852 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{commons category|Molineux Stadium|ਮੋਲਿਨੀਉ ਸਟੇਡੀਅਮ}} *[https://web.archive.org/web/20061214012528/http://www.molineuxstadium.co.uk/SirJacks/Sir_Jacks.html ਮੋਲਿਨੀਉ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] *[http://www.molineuxpride.co.uk/ ਪੁਨਰਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107110255/http://www.molineuxpride.co.uk/ |date=2012-01-07 }} *[http://www.wolves.co.uk/page/Gallery/0,,10307~2060249,00.html ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਸਵੀਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100602010215/http://www.wolves.co.uk/page/Gallery/0,,10307~2060249,00.html |date=2010-06-02 }} *[http://www.wolves.co.uk/ ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਵਾਨਦੇਰੇਰਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] *[http://www.stadiumguide.com/molineux.htm ਸਟੇਡੀਅਮ ਗਾਈਡ ਆਰਟੀਕਲ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ]] azheu1hx52h9x2jq808g8r9ox8abk0w 0 45440 847896 765383 2026-09-25T21:41:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847896 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਕਾਲੇਕੇ | native_name = | native_name_lang = pa | other_name = | nickname = | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption =ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 30.2364 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 75.5408 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ਰਾਜ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਰਨਾਲਾ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = [[Taluka]]s | parts = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਗੁਰਮੁਖੀ|ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ)]] | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 =ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = | website = {{URL|www.ajitwal.com}} | footnotes = }} '''ਕਾਲੇਕੇ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।<ref>http://pbplanning.gov.in/districts/barnala.pdf</ref> ==ਹਵਾਲੇ== https://web.archive.org/web/20220714224001/http://xn--d9ba0g0b5bb.xn--s9brj9c/<nowiki/>{{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 3vyjgmovpg93un2y1vgz7dhndctw4hp 0 45663 847983 768924 2026-09-26T07:40:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847983 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{Infobox football club | clubname = ਬ੍ਲੈਕਪੂਲ | image = [[ਤਸਵੀਰ:Blackpool FC logo.png|180px]] | caption = | fullname = ਬ੍ਲੈਕਪੂਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ | nickname = ਟਨਗੇਰਿਨਸ<ref>[http://uk.reuters.com/article/idUKLDE67A23420100812 "Blackpool add orange twist to opening day"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200504225625/https://uk.reuters.com/article/soccer-england-saturday/preview-soccer-blackpool-add-orange-twist-to-opening-day-idUKLDE67A23420100812 |date=2020-05-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200504225625/https://uk.reuters.com/article/soccer-england-saturday/preview-soccer-blackpool-add-orange-twist-to-opening-day-idUKLDE67A23420100812 |date=2020-05-04 }} – Reuters, 12 August 2010</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_div_1/8698021.stm "Championship play-off final as it happened"] BBC Sport, 22 May 2010</ref> | shortname = | founded = 26 ਜੁਲਾਈ 1887<ref name="Brown resigns">{{cite book|last=Calley|first=Roy|title=[[Blackpool: A Complete Record 1887–1992]]|publisher=Breedon Books Publishing Co Ltd|date=20 October 1992|isbn=1-873626-07-X}}</ref> | ground = [[ਬਲੂਮਫੀਲਡ ਰੋਡ]],<br/>[[ਬ੍ਲੈਕਪੂਲ]] | capacity = 17,338 | owner = ਓਅਨ ਓਯਸਟੋਨ<br/>ਵਾਲੇਰਿ ਬੇਲੋਕੋਨ | manager = ਹੋਸੇ ਰਿਗਾ | league = [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਚੈਮਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] | season = | position = | website = http://www.blackpoolfc.co.uk/ | kit_alt1 = | pattern_la1 = _whiteborder | pattern_b1 = _vneckwhite | pattern_ra1 = _whiteborder | pattern_so1 = | leftarm1 = FFA500 | body1 = FFA500 | rightarm1 = FFA500 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFA500 | pattern_la2 = _borderonwhite | pattern_b2 = _rightsashonwhite | pattern_ra2 = _borderonwhite | leftarm2 = FFA500 | body2 = FFA500 | rightarm2 = FFA500 | shorts2 = FFA500 | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = | pattern_b3 = _redwhitestripes_centre | pattern_ra3 = | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 | current = }} '''ਬ੍ਲੈਕਪੂਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ''', ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ<ref name=Gillatt>{{cite book|last=Gillatt|first=Peter|title=Blackpool FC On This Day: History, Facts and Figures from Every Day of the Year |publisher=Pitch Publishing Ltd|date=30 November 2009|isbn=1-905411-50-2}}</ref>, ਇਹ [[ਬ੍ਲੈਕਪੂਲ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਬਲੂਮਫੀਲਡ ਰੋਡ]], [[ਬ੍ਲੈਕਪੂਲ]] ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ<ref>http://int.soccerway.com/teams/england/blackpool-fc/717/</ref>, ਜੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਚੈਮਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Commons category|Blackpool FC|ਬ੍ਲੈਕਪੂਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ}} * {{Official website|http://www.blackpoolfc.co.uk}} * [http://www.blackpoolfcyouth.co.uk/site/index.asp ਬ੍ਲੈਕਪੂਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਯੁਵਕ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126032534/http://www.blackpoolfcyouth.co.uk/site/index.asp |date=2010-01-26 }} * [http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/b/blackpool/club_stats/default.stm ਬੀਬੀਸੀ ਉੱਤੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] dwom8dere1i8swqhb8qr19xprg7l2o9 0 48167 847823 836846 2026-09-25T17:08:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847823 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{Infobox football club | clubname = ਅਟਲੇਟਿਕੋ ਦੀ ਮੈਡ੍ਰਿਡ | image = | fullname = ਕਲੱਬ ਅਥਲੇਟਿਕੋ ਦੀ ਮਾਦਰੀਦ | nickname = ''ਲੋਸ ਕੋਲਖੋਰੇਓਸ'' (ਚਟਾਈ)<br />''ਲੋਸ ਰੋਕਿਬਲਾਨਕੋਸ'' (ਲਾਲ-ਅਤੇ-ਵ੍ਹਾਈਟ) | founded = 26 ਅਪਰੈਲ 1903 | ground = [[ਵਿੰਸੇਟ ਕਾਲਦੇਰੋਨ ਸਟੇਡੀਅਮ]],<br />[[ਮਾਦਰੀਦ]] | capacity = 54,960<ref name="uefa.com">{{Cite web |url=http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UEFACup/01/67/59/06/1675906_DOWNLOAD.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819152751/http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UEFACup/01/67/59/06/1675906_DOWNLOAD.pdf |archive-date=2013-08-19 |url-status=dead}}</ref> | chrtitle = ਪ੍ਰਧਾਨ | chairman = ਇਨਰਕਿਉ ਸੇਰੇਜੋ | manager = ਡਿਏਗੋ ਸਿਮੇਓਨੇ | league = [[ਲਾ ਲੀਗ]] | website = https://en.atleticodemadrid.com/ | pattern_la1 = _atleticomadrid2526h | pattern_b1 = _atleticomadrid2526h | pattern_ra1 = _atleticomadrid2526h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = 0000FF | socks1 = 0000FF | pattern_la2 = _atleticomadrid2526a | pattern_b2 = _atleticomadrid2526a | pattern_ra2 = _atleticomadrid2526a | pattern_sh2 = _atleticomadrid2526a | pattern_so2 = _atleticomadrid2526al | leftarm2 = 3B3C62 | body2 = 3B3C62 | rightarm2 = 3B3C62 | shorts2 = 3B3C62 | socks2 = 3B3C62 | pattern_la3 = _atleticomadrid2526t | pattern_b3 = _atleticomadrid2526t | pattern_ra3 = _atleticomadrid2526t | pattern_sh3 = _atleticomadrid2526t | pattern_so3 = | leftarm3 = 0088FF | body3 = 0088FF | rightarm3 = 0088FF | shorts3 =0088FF | socks3 = 0088FF }} '''ਕਲੱਬ ਅਥਲੇਟਿਕੋ ਦੀ ਮਾਦਰੀਦ''', ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਪੇਨੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ<ref>{{cite web| url = http://eurorivals.net/derbies/real-madrid_v_atletico-madrid_derby.html| title = Real Madrid vs Atlético Madrid Derby: Great Local Football Derbies| publisher = Eurorivals| accessdate = 20 November 2010| archive-date = 15 ਮਾਰਚ 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190315101916/http://eurorivals.net/derbies/real-madrid_v_atletico-madrid_derby.html| dead-url = yes}}</ref>, ਇਹ [[ਮਾਦਰੀਦ]], [[ਸਪੇਨ]] ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਵਿੰਸੇਟ ਕਾਲਦੇਰੋਨ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਮਾਦਰੀਦ]] ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ<ref name="uefa.com"/>, ਜੋ ਲਾ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category|Atlético de Madrid|ਅਥਲੇਟਿਕੋ ਮਾਦਰੀਦ}} * {{Official website|https://en.atleticodemadrid.com/}} {{in lang|es|en}} * [https://www.laliga.com/en-GB/clubs/atletico-de-madrid Atlético de Madrid] at [[La Liga]] {{in lang|en|es}} * [https://www.uefa.com/nationalassociations/teams/50124--atletico-de-madrid/ Atlético de Madrid] at [[UEFA]] {{in lang|en|es}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] b6d7pc7gf03m6mkg6gtpop3b4c0oqea 0 48827 847850 828295 2026-09-25T17:49:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847850 wikitext text/x-wiki {{infobox Museum |name=ਅਲਮੇਰੀਆ ਦਾ ਅਜਾਇਬਘਰ |native_name=Museo Arqueológico de Almería |native_name_lang=sp |image=Fachada Museo Almería.jpg |established=1934; in present location since 2006 |location=91, Carretera de Ronda, 04005 <br/>[[ਅਲਮੇਰੀਆ]], [[ਆਂਦਾਲੂਸੀਆ]], [[ਸਪੇਨ]] |map_type=ਸਪੇਨ |map_caption= ਅਲਮੇਰੀਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ |latitude=36.838333 |longitude=-2.455417 |type=Archaeological Museum |visitors=55.617 (2012)<ref>{{cite web|title=Estadística de museos públicos de Andalucía|url=http://www.juntadeandalucia.es/culturaydeporte/web/html/sites/consejeria/estadistica/Galerias/Adjuntos/estadistica/museos/museos_publicos/2012/20130513/museos12.pdf|publisher=Unidad Estadística y Cartográfica|accessdate=8 February 2014|date=13 May 2013|year=2012|archive-date=14 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014190632/http://www.juntadeandalucia.es/culturaydeporte/web/html/sites/consejeria/estadistica/Galerias/Adjuntos/estadistica/museos/museos_publicos/2012/20130513/museos12.pdf|dead-url=yes}}</ref> |director=María Isabel Pérez Bernárdez |curator= |website=[http://www.museosdeandalucia.es/culturaydeporte/museos/MAL/?lng=en] }} [[File:BacoChirivel1.jpg|thumb|right|Representation of the god Bacchus. Marble sculpture (Chirivel, Almería, Spain)]] [[File:EstucoAlcazaba.jpg|thumb|right|Stucco decorated with floral motifs ([[Alcazaba of Almeria]], 11th century)]] '''ਅਲਮੇਰੀਆ ਦਾ ਅਜਾਇਬਘਰ''' ਅਲਮੇਰੀਅਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਅਜਾਇਬਘਰ ਹੈ। ਇਸ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਬਚਿਆ ਖੁਚਿਆ ਸਮਾਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਾਇਬਘਰ ਅਲਮੇਰੀਆ, [[ਆਂਦਾਲੂਸੀਆ]], [[ਸਪੇਨ]] ਵਿੱਚ ਕਰਤੇਰਾ ਦੇ ਰੋਦਾ 91 ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇਗਨੇਕੋ ਦੇ ਗਾਰਸੀਆ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਦੋ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ (ਪੈਡ ਅਤੇ ਆਰਕੋ)। 2008 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਅਜਾਇਬਘਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਯੂਰਪੀ ਅਜਾਇਬਘਰ ਫਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਅਜਾਇਬਘਰ ਲਗਭਗ 1934 ਤੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਖਣ ਲਈ ਖੁੱਲਾ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ 80ਵੀਂ ਸਾਲਗਿਰਾ ਮਨਾਈ ਗਈ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ==ਗੈਲਰੀ== <gallery> File:Idolocruciforme.jpg|Prehistoric Idol cruciform (Cantoria, Almería, Spain). File:Idolodealabastro.jpg|Prehistoric Idol alabaster (Rioja, Almería, Spain). File:FlechadeSilex.jpg|Flint arrowhead (Prehistoric Society of Los Millares. 3200-2250 BCE). File:CollardeColores.jpg|DNecklace consisting of 59 shells. Dated to the Middle Neolithic (Vera, Almería, Spain). File:Peine de marfil.jpg|Ivory comb found in the archaeological site of El Chuche (Benahadux, Almería). Dated between the 4th and 2nd centuries BCE. File:CeramicaLosMillares.jpg|Bowl from a tomb in the necropolis of Los Millares (Almería), one set of the most important Copper Age in Western Europe. File:ColganteAmuleto.JPG|Bone Amulet Pendant. Prehistoric Society of Los Millares. 3200-2250 BCE (Santa Fe de Mondujar, Almería, Spain). File:Idolo oculado.jpg|Idol oculado bone shaped horn (Prehistoric Society of Los Millares. 3200-2250 BCE). File:Copa argarica.tif|Argárica Ceramic Cup. Found in El Ejido (Almería), comes from a burial. Bronze Age (1700-1300 BCE). File:ColgantedeOro.jpg|Gold bracelet. Prehistoric Society of El Argar (2250-1550 BCE). File:TulipaArgaricaBruñida.jpg|Tulepa burnished argárica (Bronze Age, 2250-1550 BCE). File:LucernaRomana.jpg|Roman Lucerne (206 BCE - 409). File:Anillodeagata.jpg|Bronze ring with agate (located in Villaricos, Almería). Romanization (206 BCE - 409). File:PieRomano.jpg|Fragment of a male sculpture in white marble for the left foot. High Roman Empire (Villaricos, Almería). File:BajorrelieveAl-andalus.jpg|Bas-relief in marble, unique in Spain and in the Islamic West to represent human figures, Al-Andalus (11th century). File:JugueteAndalusi.jpg|Toys paste by hand. Found Bayyana (Pechina, Almería). Al-Andalus (885-915). File:TinajaAlmohade.jpg|Almahade clay jar (Almería, 1157-1238). </gallery> ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ {{Commonscat|Museo de Almería}} * Sitio web oficial del Museo de Almería en la Consejería de Cultura de la Junta de Andalucía [http://www.museosdeandalucia.es/culturaydeporte/museos/MAL/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103170011/http://www.museosdeandalucia.es/culturaydeporte/museos/MAL/ |date=2013-11-03 }}. * Memoria del proyecto de Museo de Almería y ficha técnica [http://www.mecd.gob.es/giec/Obras/concluidas/museos/almeria.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140905172359/http://www.mecd.gob.es/giec/Obras/concluidas/museos/almeria.html |date=2014-09-05 }}. * Arquitectura de los museos estatales [http://www.mcu.es/museos/CE/MuseosEstatales/Arquitectura/Andalucia_Almeria.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021121025/http://www.mcu.es/museos/CE/MuseosEstatales/Arquitectura/Andalucia_Almeria.html |date=2014-10-21 }} [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ {{commons category|Museo de Almería}} * {{official website|http://www.museosdeandalucia.es/culturaydeporte/museos/MAL/}} * [http://ceres.mcu.es/pages/AdvancedSearch Digital Collections Network of Museums of Spain. Avanced Search] * [http://www.museosdeandalucia.es/culturaydeporte/museos/media/docs/MAL_m_almeria_ing_2.pdf The museum brochure] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221180032/http://www.museosdeandalucia.es/culturaydeporte/museos/media/docs/MAL_m_almeria_ing_2.pdf |date=2014-02-21 }} * [http://www.museosdeandalucia.es/culturaydeporte/museos/media/docs/MAL_arqueologia_en_juego_ingles_1.pdf Brochure and game the Museum of Almería for children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221180154/http://www.museosdeandalucia.es/culturaydeporte/museos/media/docs/MAL_arqueologia_en_juego_ingles_1.pdf |date=2014-02-21 }} * [http://www.mcu.es/museos/CE/MuseosEstatales/Arquitectura/Andalucia_Almeria.html Architecture of state museums. Spain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021121025/http://www.mcu.es/museos/CE/MuseosEstatales/Arquitectura/Andalucia_Almeria.html |date=2014-10-21 }} * [http://gpdexpo.es/html/es/proyectos/proyecto14/ Pictures and technical details Almería Museum. GPD Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222124700/http://gpdexpo.es/html/es/proyectos/proyecto14/ |date=2014-02-22 }} * [https://web.archive.org/web/20170407053941/http://www.xn--espaaescultura-tnb.es/es/museos/almeria/museo_de_almeria.html Spain is culture. Museum of Almería] * [http://www.museosdeandalucia.es/culturaydeporte/museos/docs/guia_museos_2010.pdf Official Guide museums of Andalusia. 2010]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130608091816/http://www.museosdeandalucia.es/culturaydeporte/museos/docs/guia_museos_2010.pdf |date=2013-06-08 }} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} k1o4ve4vwiqdkr4aoupksmh1jrucmou 0 49131 847945 594141 2026-09-26T03:34:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847945 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum |name= ਥਿੱਸਨ-ਬੋਰਨੇਮਿਜ਼ਾ |image= Thyssen-Bornemisza.JPG |lat_long = {{coord|40|24|58|N|3|41|42|W}} |established= 1992 |location= [[ਪਾਸੇਓ ਦੇ ਪਰਾਦੋ]], 8, [[ਮੈਡਰਿਡ]], [[ਸਪੇਨ]] |director= ਗਿਲਰਮੋ ਸੋਲੈਨਾ |website= [http://www.museothyssen.org/en/thyssen/coleccion www.museothyssen.org] }} '''ਥਿੱਸਨ-ਬੋਰਨੇਮਿਜ਼ਾ''' ([[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਪੇਨੀ]]: Museo Thyssen-Bornemisza, ਇਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ) [[ਮੈਡਰਿਡ]], [[ਸਪੇਨ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬਘਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਾਦੋ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕਲਾ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਿੱਕੜੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਾਦੋ ਅਤੇ ਰੀਨਾ ਸੋਫੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 16,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਜਾਇਬਘਰ ਸੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੌਇਲ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।<ref name="nyt-obit">Jonathan Kandell, [http://www.nytimes.com/2002/04/28/nyregion/baron-thyssen-bornemisza-industrialist-who-built-fabled-art-collection-dies-81.html?pagewanted=all "Baron Thyssen-Bornemisza, Industrialist Who Built Fabled Art Collection, Dies at 81,"] New York ''Times'', 28 April 2002.</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ਇਹ ਕਲੈਕਸ਼ਨ 1920ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀਨਰਿਕ, ਬੈਰਨ ਥਿੱਸਨ-ਬੋਰਨੇਮਿਜ਼ਾ ਦ ਕਾਜ਼ੋਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ==ਗੈਲਰੀ== <gallery> File:Escultura del baró Thyssen al Museo Thyssen.JPG File:Madrid - Museo Thyssen-Bornemisza 2.jpg File:Madrid Thyssen Bornemisza Museum.JPG File:Antonio López al Museo Thyssen-Bornemisza.JPG </gallery> ==ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ== {{commons|Museo Thyssen-Bornemisza|Museo Thyssen-Bornemisza}} * [http://www.portalmundos.com/mundoarte/museos/thyssen-bornemisza.htm Historia, arquitectura y colección del Museo Thyssen-Bornemisza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060513171503/http://www.portalmundos.com/mundoarte/museos/thyssen-bornemisza.htm |date=2006-05-13 }} MundoArte * [http://www.museothyssen.org Web oficial (renovada en junio 2009)] * [http://www.educathyssen.org EducaThyssen] la web de contenidos educativos del Museo dependiente de su área de Investigación y Extensión Educativa * [http://www.youtube.com/watch?v=WtyfTylSVCI&feature=PlayList&p=1BC56C98CF956E5A&playnext=1&playnext_from=PL&index=2 Reportaje antiguo de la colección en Villa Favorita, con música de Mozart] * [http://www.googleartproject.com/museums/thyssen Visita virtual al museo] en el [[Google Art Project]] * [https://web.archive.org/web/20190401171444/http://www.xn--espaaescultura-tnb.es/es/museos/madrid/museo_thyssen-bornemisza.html Información del Museo en el portal España es Cultura, Ministerio de Cultura] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1992 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬਘਰ]] p8j71mttx0o4babhdnhrc9czjf60btc 0 49599 847971 841102 2026-09-26T06:31:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847971 wikitext text/x-wiki '''ਪੈਤਰੀਮੋਨੀਓ ਇਸਤੋਰਿਕਾ ਇਸਪਾਨੇਓਲ''' ([[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ: Patrimonio histórico español) ਸਪੇਨ ਦੇ ਕੌਮੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਥਾਂਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਸਪੇਨ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ''ਸਬਡਰੈਕਸਨ ਜਨਰਲ ਦੇ ਪ੍ਰੋਤੇਕਸਿਓ ਦੇਲ ਪੈਤਰੀਮੋਨੀਓ ਇਸਤੋਰਿਕਾ'' (ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ:Subdirección General de Protección del Patrimonio Histórico),ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਇਹਨਾਂ ਕੌਮੀ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{es icon}} [http://www.mcu.es/patrimonio/index.html Website of Patrimonio Histórico] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221133707/http://www.mcu.es/patrimonio/index.html |date=2009-02-21 }}, department of the Ministry of Culture</ref> ਇਹ ਸ਼ਬਦ ''ਬੀਏਨ ਦੇ ਇੰਤੇਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਾਲ'' ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਲ ਵਸਤੂਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਕ ਜਾਂ ਬਾਗ ਆਦਿ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ==ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਸੂਚੀ ਧਾਰਕ== {| class="wikitable" ! colspan="2" | Administration ! Regulation ! Registration |- | | ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ. Bureau of Protection of Historical Heritage | [http://www.boe.es/boe_catalan/dias/1985/12/31/pdfs/A00106-00118.pdf Ley 16/1985 del patrimonio histórico español] | [https://web.archive.org/web/20141011135401/http://www.mcu.es/patrimonio/CE/BienesCulturales.html Registro General de Bienes de Interés Cultural and Inventario General de Bienes Muebles] |- | [[ਆਂਦਾਲੂਸੀਆ]] | ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ. Directorate General for Cultural Property | [http://www.juntadeandalucia.es/boja/boletines/2007/248/d/updf/d1.pdf Ley 14/2007 del Patrimonio Histórico de Andalucía] | [http://www.iaph.es/web/canales/conoce-el-patrimonio/base-de-datos-en-linea/ Sistema de Información del Patrimonio Histórico de Andalucía (SIPHA)] |- | [[ਅਰਗੋਨ]] |ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਰਾਸਤ ਮੰਤਰਾਲੇ, | [http://www.boa.aragon.es/cgi-bin/EBOA/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=180020021649 Ley 3/1999 del Patrimonio Cultural Aragonés] | [http://www.sipca.es/ Sistema de Información del Patrimonio Cultural Aragonés (SIPCA)] |- | [[ਅਸਤੁਰੀਆ]] | ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਰਾਸਤ ਮੰਤਰਾਲੇ,, Social Communication and Tourism. Directorate General for Cultural Promotion and Language Policy | [http://tematico.asturias.es/cultura/cultura_web/doc/leycult.pdf Ley del Principado de Asturias 1/2001 de Patrimonio Cultural] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140815125334/http://tematico.asturias.es/cultura/cultura_web/doc/leycult.pdf |date=2014-08-15 }} | [http://tematico.asturias.es/cultura/cultura_web/ Registro de Bienes de Interés Cultural and Inventario del Patrimonio Cultural] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140815125334/http://tematico.asturias.es/cultura/cultura_web/ |date=2014-08-15 }} |- | [[ਬੇਲਰਿਕ ਦੀਪਸਮੂਹ]] | Ministry of Education and Culture. Directorate General of Culture<ref name="illes" group="nota">In the Balearic and Canary Islands management is transferred to island councils</ref> | [http://www.caib.es/sacmicrofront/archivopub.do?ctrl=MCRST182ZI29578&id=29578 Llei 12/1998 del Patrimoni Històric de les Illes Balears] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303205151/http://www.caib.es/sacmicrofront/archivopub.do?ctrl=MCRST182ZI29578&id=29578 |date=2016-03-03 }} | Registre de Béns d'Interès Cultural and Catàleg Insular del Patrimoni Històric |- | [[ਕੇਨਰੀ ਦੀਪਸਮੂਹ]] | ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ, Culture and Sports. Directorate General of Historical Heritage<ref name="illes" group="nota"/> | [http://www.gobiernodecanarias.org/boc/1999/036/001.html Ley 4/1999 de Patrimonio Histórico de Canarias] | Registro de Bienes de Interés Cultural and Inventario de Bienes Muebles |- | [[ਕੇਨਤਾਬਰੀਆCantabria]] | Ministry of Culture, Tourism and Sport. Directorate General for Culture | [http://culturadecantabria.com/normativa/01_LEY%2011-1998.pdf Ley 11/1998 de Patrimonio Cultural de Cantabria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903180056/http://culturadecantabria.com/normativa/01_LEY%2011-1998.pdf |date=2011-09-03 }} | [http://culturadecantabria.com/bienesculturales.asp Registro de Bienes de Interés Cultural and Catálogo del Patrimonio Cultural] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721195929/http://www.culturadecantabria.com/bienesculturales.asp |date=2011-07-21 }} |- | [[ਕਾਸਤੀਲਾ ਲਾ ਮਨਚਾ]] | Ministry of Culture. Directorate General of Heritage and Museums | [http://docm.jccm.es/portaldocm/descargarArchivo.do?ruta=12335.doc&tipo=rutaCodigoLegislativo Ley 4/1990 del Patrimonio Histórico de Castilla-La Mancha] | Registro de Bienes de Interés Cultural and Inventario de Bienes Muebles |- | [[ਕਾਸਲ ਅਤੇ ਲੇਓਨ]] | Ministry of Culture and Tourism. Directorate General of Heritage and Cultural Assets | [http://bocyl.jcyl.es/html/2002/07/19/html/BOCYL-D-19072002-2.do Ley 12/2002 de Patrimonio Cultural de Castilla y Leon] | Catálogo de Bienes de Interés Cultural and Inventario de Bienes del Patrimonio Cultural |- | [[ਕਾਤਾਲੋਨੀਆ]] | ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ. General Directorate of Cultural Heritage | [http://www20.gencat.cat/docs/CulturaDepartament/SID/Documents/Arxiu/LLEI%209_1993,%20de%2030%20de%20setembre,%20del%20patrimoni%20cultural%20catal%C3%A0.pdf Llei 9/1993 del patrimoni cultural català] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031152139/http://www20.gencat.cat/docs/CulturaDepartament/SID/Documents/Arxiu/LLEI%209_1993,%20de%2030%20de%20setembre,%20del%20patrimoni%20cultural%20catal%C3%A0.pdf |date=2013-10-31 }} | [http://www.patrimoni.gencat.cat/ Inventari del Patrimoni Cultural Català]: Registre de Béns Culturals d'Interès Nacional and Catàleg del Patrimoni Cultural |- | [[Valencian Community|ਵਾਲੇਸੀਆ]] | ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ, Tourism and Sport. General Directorate of Cultural Heritage Valencia | [http://www.cult.gva.es/dgpa/Ley/DOGV_18-06-98%20-%20LEY%204_1998%20del%20Patrimonio%20Cultural%20Valenciano.pdf Llei 4/1998 del Patrimoni Cultural Valencià] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090704104756/http://www.cult.gva.es/dgpa/ley/DOGV_18-06-98%20-%20LEY%204_1998%20del%20Patrimonio%20Cultural%20Valenciano.pdf |date=2009-07-04 }} | [http://www.cult.gva.es/dgpa/inventario_v.html Inventari General del Patrimoni Cultural Valencià] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150301014638/http://www.cult.gva.es/dgpa/inventario_v.html |date=2015-03-01 }} |- | [[ਅਕਸਤਰੀਮਾਦੂਰਾ]] | ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ. General Directorate of Cultural Heritage | [http://194.179.111.13/contenido/punto121.html Ley 2/1999 de patrimonio histórico y cultural de Extremadura]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029213454/http://194.179.111.13/contenido/punto121.html |date=2013-10-29 }} | [http://www.culturaextremadura.com/descargas/portal/Patrimonio/BIC%20Extremadura.pdf Registro de Bienes de Interés Cultural] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303182445/http://www.culturaextremadura.com/descargas/portal/Patrimonio/BIC%20Extremadura.pdf |date=2016-03-03 }} and Inventario del Patrimonio Histórico y Cultural |- | [[Galicia (Spain)|ਗਾਲਿਸਿਆ]] | ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਮੰਤਰਾਲੇ. General Directorate of Cultural Heritage | [http://www.xunta.es/dog/Publicados/1995/19951108/Anuncio5996_gl.html Ley 8/1995 del patrimonio cultural de Galicia] | [http://www.patrimonio.org/catalogo/buscador.php?lg=gal Inventario general del patrimonio cultural] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090315011254/http://www.patrimonio.org/catalogo/buscador.php?lg=gal |date=2009-03-15 }}: Registro de Bienes de Interés Cultural and Catálogo del Patrimonio Cultural. |- | [[Madrid (autonomous community)|ਮਾਦਰਿਦ]] | ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਮੰਤਰਾਲੇt. Directorate General of Historical Heritage | [http://gestiona.madrid.org/wleg/servlet/Servidor?opcion=VerHtml&idnorma=245&word=S&wordperfect=N&pdf=S Ley 10/1998 de Patrimonio Histórico de la Comunidad de Madrid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029200615/http://gestiona.madrid.org/wleg/servlet/Servidor?opcion=VerHtml&idnorma=245&word=S&wordperfect=N&pdf=S |date=2013-10-29 }} | [http://www.madrid.org/cs/Satellite?c=CM_InfPractica_FA&cid=1109168014914&idTema=1142598787929&language=es&pagename=ComunidadMadrid%2FEstructura&pid=1273078188154 Registro de Bienes de Interés Cultural] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120329043745/http://www.madrid.org/cs/Satellite?c=CM_InfPractica_FA&cid=1109168014914&idTema=1142598787929&language=es&pagename=ComunidadMadrid%2FEstructura&pid=1273078188154 |date=2012-03-29 }} and Inventario de Bienes Culturales |- | [[ਮੁਰਿਕਾ]] | ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ. Directorate General for Culture | [http://www.patrimur.com/normativa/ley4-2007.pdf Ley 4/2007 de Patrimonio Cultural de la Región de Murcia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029201139/http://www.patrimur.com/normativa/ley4-2007.pdf |date=2013-10-29 }} | [http://www.patrimur.com/bienesin/bic.php Registro de Bienes de Interés Cultural] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131023213855/http://www.patrimur.com/bienesin/bic.php |date=2013-10-23 }}, Catálogo del Patrimonio Cultural and Inventario de Bienes Culturales |- | [[ਨਾਵਾਰਾ]] | ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ, Tourism and Institutional Relations. General Directorate of Cultural Heritage | [http://www.navarra.es/home_es/Actualidad/BON/Boletines/2005/141/Anuncio-2/ Ley foral 14/2005 del Patrimonio Cultural de Navarra] | [http://www.navarra.es/home_es/Gobierno+de+Navarra/Organigrama/Los+departamentos/Cultura+y+Turismo/Organigrama/El+Departamento/Cultura/Patrimonio+Historico.htm Registro de Bienes del Patrimonio Cultural] |- | [[Basque Country (autonomous community)|ਬਸਕਿਊ ਦੇਸ਼]] |ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ. Directorate of Cultural Heritage | [http://www.kultura.ejgv.euskadi.net/r46-4874/es/contenidos/normativa/legislacion/es_1398/indice_c.html Ley 7/1990 del Patrimonio Cultural Vasco] | [http://www.kultura.ejgv.euskadi.net/r46-12962x/es/n52MonumentosWar/n52InicioServlet?idio=c Registro de Bienes Culturales Cualificados and Inventario General de Bienes Culturales] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171031041700/http://www.kultura.ejgv.euskadi.net/r46-12962x/es/n52MonumentosWar/n52InicioServlet?idio=c |date=2017-10-31 }} |- | [[La Rioja (Spain)|ਲਾ ਰਿਓਜਾ]] | ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ, Culture and Tourism. Directorate General for Culture | [http://www2.larioja.org/pls/dad_user/G04.texto_integro?p_cdi_accn=93-134030&p_texto=&anterior=R Ley 7/2004 de Patrimonio Cultural, Histórico y Artístico de La Rioja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007060027/http://www2.larioja.org/pls/dad_user/G04.texto_integro?p_cdi_accn=93-134030&p_texto=&anterior=R |date=2011-10-07 }} | Registro General del Patrimonio Cultural, Histórico y Artístico: Inventario de Bienes de Interés Cultural and Inventario de Bienes Culturales de Interés Regional |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ]] t76wdu9yixdakaqqleqjh2rlx9a3mwu 0 49722 847966 808144 2026-09-26T06:10:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847966 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = ਪਾਲਮਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ<br /> Catedral de Santa María de Palma de Mallorca | image = Mallorca - Kathedrale von Palma1.jpg | image_size = 200px | alt = | caption = "La Seu" Cathedral of Palma | location = [[ਪਾਲਮਾ]], [[ਸਪੇਨ]] | geo = | religious_affiliation = [[ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ]] | rite = | consecration_year = | status = | functional_status = | heritage_designation = | leadership = | website = | architecture = | architect = | architecture_type = [[ਗਿਰਜਾਘਰ]] | architecture_style = [[ਗੌਥਿਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ]] | general_contractor = | facade_direction = | groundbreaking = | completed = | construction_cost = | specifications = | capacity = | length = | width = | width_nave = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | spire_quantity = | spire_height = | materials = | designation1 = | designation1_offname = | designation1_date = | designation1_number = | designation1_criteria = | designation1_type = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''ਪਾਲਮਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ''' ([[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਪੇਨੀ]]: Catedral de Santa María de Palma de Mallorca) ਗੌਥਿਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ ਜੋ ਪਾਲਮਾ ਦੇ ਮਲੋਰਕਾ, ਮਿਉਰਕਾ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਉਸੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਥੇ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਅਰਬਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਇਹ 121 ਮੀਟਰ ਲੰਬਾ, 55 ਮੀਟਰ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮੀਨਾਰ 44 ਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਤਾਲਾਨ ਦੇ ਗੌਥਿਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਆਰਾਗੋਨ ਦੇ ਜੇਮਜ਼ ਪਹਿਲੇ ਨੇ 1229 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਪਰ ਇਹ 1601 ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ==ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ== {{commonscat|Cathedral of Palma de Mallorca |La Seu}} * [https://web.archive.org/web/20100701132906/http://www.mallorcaquality.com/fotos/fotos_catedral_barcelo_palma_mallorca_00.htm Miquel Barceló en la Catedral de Palma de Mallorca] * [http://www.artifexbalear.org/seu2.htm Datos y planos de la catedral] (www.artifexbalear.org) * [http://campaners.com/php/campanar.php?numer=183 Sobre el campanario de la catedral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120807064659/http://campaners.com/php/campanar.php?numer=183 |date=2012-08-07 }} * [http://www.gaudiclub.com/ESP/e_vida/mallorca.asp Gaudí en la Seu de Mallorca] * [http://www.edicionsupc.es/ftppublic/forum/FAR00708.pdf Secció longitudinal y planta de Joan Rubió i Bellver - Acústica y Gaudí] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928020247/http://www.edicionsupc.es/ftppublic/forum/FAR00708.pdf |date=2007-09-28 }} * [http://www.arsvirtual.com/visitas/visitas/mallorca_cat/ficha.htm Visita virtual rápida - www.arsvirtual.com] * [http://www.arsvirtual.com/visitas/visitas/mallorca_cat/visita.htm Visita virtual privada - www.arsvirtual.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812073351/http://www.arsvirtual.com/visitas/visitas/mallorca_cat/visita.htm |date=2014-08-12 }} * [https://web.archive.org/web/20080509155547/http://www.arsvirtual.com/p_espagnol/visitas_virtuales/templos/mallorca/mallorca01.jsp Visita virtual - www.arsvirtual.com] * [https://web.archive.org/web/20130310202408/http://www.teleweb-mallorca.com/es/paginas/083_catedral_palma_de_mallorca.htm Video "Catedral La Seu"] en castellano, duración 7,35 min. * [http://www.masmallorca.es/cultura/la-catedral-de-palma.html Más sobre la Catedral de Palma..] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ]] gviwc7axmmggbpqwxnwqt0tl7r0ls22 0 50455 847899 576863 2026-09-25T21:52:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847899 wikitext text/x-wiki {{Infobox military installation |name = ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਿਆਲ ਦੇ ਗੁਆਦਾਲਾਖ਼ਾਰਾ |native_name = Alcázar Real de Guadalajara |partof = <!-- for elements within a larger site --> |location = |nearest_town = <!-- used in military test site infobox --> |country = ਸਪੇਨ |image = RuinasAlcazarGuadalajara2006.jpg |alt = |caption = |image2 = <!--secondary image, major command emblems for airfields --> |alt2 = |caption2 = |type = |coordinates = <!-- for generating inline coords link at top of article --> |latd =| latm =| lats =| latNS = |longd =| longm =| longs =| longEW = |coordinates_type = <!--airport, fort, etc. --> |coordinates_region = |image_map = |image_mapsize = |image_map_alt = |image_map_caption = |pushpin_map = |pushpin_mapsize = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_relief = |pushpin_image = |pushpin_label = |pushpin_label_position = |pushpin_mark = |pushpin_marksize = |ownership = <!-- government department such as the MoD or the United States DoD --> |operator = <!-- where different from ownership such as the RAF or the USAF --> |controlledby = <!-- such as RAF Bomber Command or the Eighth Air Force --> |open_to_public = <!-- for out of use sites/sites with museums etc --> |site_other_label = <!-- for renaming "Other facilities" in infobox --> |site_other = <!-- for other sorts of facilities - radar types etc --> |area = <!-- area of site m2, km2 square mile etc --> |code = <!--facility/installation code, applies to US --> |built = 9ਵੀਂ ਸਦੀ <br /> ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ 1778 |used = 1936 |builder = |materials = |height = <!-- height of tallest part, not above sea level --> |fate = <!--changed from demolished parameter--> |condition = |battles = |events = |commander = <!-- current commander --> |commanders = <!-- past notable commander(s) --> |garrison = <!-- such as the 25th Bombardment Group --> |occupants = <!-- squadrons only --> |website = |subcritical_tests = |nuclear_tests = |thermonuclear_tests = |other_tests_label = <!-- changed from "Other tests" to wording of your choice --> |other_tests = |remediation = |image3 = |alt3 = |caption3 = |IATA = |ICAO = |FAA = |TC = |LID = |GPS = |WMO = |elevation = <!-- {{Convert||m|0}} --> |r1-number = |r1-length = <!-- {{Convert||m|0}} --> |r1-surface = |h1-number = |h1-length = <!-- {{Convert||m|0}} --> |h1-surface = |airfield_other_label = <!-- for renaming "Other facilities" in infobox --> |airfield_other = <!-- for other sorts of airfield facilities --> |footnotes = <!-- catchall in case it's needed to preserve something in infobox that doesn't work in new code --> }} '''ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਿਆਲ ਦੇ ਗੁਆਦਾਲਾਖ਼ਾਰਾ''' [[ਗੁਆਦਾਲਾਖ਼ਾਰਾ]], [[ਸਪੇਨ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਵਜੋਂ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 1 ਏਕੜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਲਾਮੀਨ ਤੋਂ [[ਮਾਦਰੀਦ]] ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 1936 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1998 ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਦਾ ਨਿਰੱਖਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਨੂ ਸਲੀਮ ਅਤੇ ਬਾਨੂ ਕਾਸੀ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਲਗਭਗ 862 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇੱਕ ਜੰਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੂਸਾ ਇਬਨ ਮੂਸਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>ORTIZ, Antonio. ''Historia de Guadalajara''. Aache editores. Guadalajara, 2006. Páginas 26 a 28.</ref> ==ਗੈਲਰੀ== <gallery> File:Alcázar de Guadalajara.jpg File:RuinasAlcazarGuadalajara2006.jpg File:Alcázar Real de Guadalajara. Plano esquemático.gif </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == * GARCÍA DE PAZ, José Luis. ''Castillos y fortificaciones de Guadalajara''. Editorial Nueva Alcarria. Guadalajara, 2007. ''ISBN 978-84-96885-17-2''. * GARCÍA MARQUINA, Francisco. ''Castillos de Guadalajara''. Institución Provincial de Cultura "Marqués de Santillana". Guadalajara, 1980. ''ISBN 978-84-500-3807-1''. * HERRERA CASADO, Antonio. ''Guía de campo de los castillos de Guadalajara''. Aache ediciones. Guadalajara, 2006. ''ISBN 978-84-96236-89-9''. * LAYNA SERRANO, Francisco. ''Castillos de Guadalajara''. Ediciones Aache. Guadalajara, 1994. ''ISBN 978-84-87743-47-4''. * {{cite book | author = NAVARRO PALAZÓN, Julio | title = El alcázar de Guadalajara. Noticias de las excavaciones realizadas durante el year 2005 | year = 2006 | publication = Castillos de España | volumen = | number = 141, pages 15-23 | id = ISSN 00087505 | url = }} * PAVÓN MALDONADO, Basilio. ''Guadalajara medieval: arte y arqueología árabe y mudéjar''. CSIC. Madrid, 1984. * {{cite book | author = PRADILLO Y ESTEBAN, Pedro José | title = El Alcázar Real de Guadalajara. Crónica de un monumento milenario | year = 2007 | publication = Guadalajara | volumen = | number = único, pages 31-38 | id = | url = }} * {{cite book | author = PRADILLO Y ESTEBAN, Pedro José | title = El Alcázar Real de Guadalajara. Un castillo ignorado | year = 2003 | publication = Castillos de España | volumen = | number = 129, pages 3-19 | id = ISSN 00087505 | url = }} * {{cite book | author = PRADILLO Y ESTEBAN, Pedro José | title = El Alcázar Real de Guadalajara. Un monumento histórico en proceso de recuperación | year = 2006 | publication = Castilos de España | volumen = | number = 141, pages 36-41 | id = ISSN 00087505 | url = }} * {{cite book | author = PRADILLO Y ESTEBAN, Pedro José | title = Yeserías mudéjares en el Alcázar Real de Guadalajara | year = 2000 | publication = Goya: Revista de Arte | volumen = mayo-junio de 2000 | number = 276, pages 131-139 | id = ISSN 00172715 | url = }} == ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ == {{commonscat|Alcázar of Guadalajara}} * [https://web.archive.org/web/20080510045801/http://www.arqueologiamedieval.com/yacimientos/yacimientos.asp?ref=65 '''ArqueologíaMedieval.com''' Yacimientos. Alcázar de Guadalajara] * [https://web.archive.org/web/20130809064517/http://www.castillosnet.org/programs/castillosnet.php?tip=inf '''CastillosNet.com''' Alcázar Real de Guadalajara] * [http://www.eldecano.es/index.php?option=com_zoom&Itemid=40&catid=10 '''El Decano de Guadalajara''' El Alcázar abre al público. Galería de imágenes del alcázar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111210232025/http://www.eldecano.es/index.php?option=com_zoom&Itemid=40&catid=10 |date=2011-12-10 }} * [http://www.eea.csic.es/index.php?option=com_content&task=view&id=67&Itemid=43 '''Escuela de Estudios Árabes''' Excavaciones arqueológicas en el Alcázar de Guadalajara (1ª campaña)] * [http://www.eea.csic.es/index.php?option=com_content&task=view&id=83 '''Escuela de Estudios Árabes''' Excavaciones arqueológicas en el Alcázar de Guadalajara (2ª campaña)] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ]] 74kncgapy2gyvwc2rrol6inw8jotbk5 0 50520 848035 841636 2026-09-26T11:28:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848035 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = ਲੋਸ ਰੇਮੇਦੋਸ ਗਿਰਜਾਘਰ | fullname = ਲੋਸ ਰੇਮੇਦੋਸ ਗਿਰਜਾਘਰ | other name = | native_name = ਇਗਲੇਸੀਆ ਡੀ ਲੌਸ ਰੇਮੇਡੀਓ | native_name_lang = | image = Iglesia de los Remedios 12032010.JPG | imagesize = | imagelink = | imagealt = | landscape = | caption = | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = ਸਪੇਨ | latd = 40.637142 | latm = | lats = | latNS = | longd = -3.169486 | longm = | longs = | longEW = | coordinates display = | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[ਗੁਆਦਲਜ਼ਾਰਾ]], [[ਸਪੇਨ]] | country = [[ਸਪੇਨ]] | denomination = | previous denomination = | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = ਸਮਾਰਕ | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = | groundbreaking = | completed date = | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = | archdiocese = | metropolis = | diocese = | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | dean = | provost = | provost-rector = | viceprovost = | subdean = | precentor = | archpriest = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonmissioner = | canonpastor = | canontreasurer = | succentor = | archdeacon = | prebendary = | rector = | vice-rector = | vicar = | curate = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | minister = | assistant = | honpriest = | deacon = | deaconness = | seniorpastor = | pastor = | abbot = | chaplain = | sacristan = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''ਲੋਸ ਰੇਮੇਦੋਸ ਗਿਰਜਾਘਰ''' ([[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]]: Iglesia de los Remedios) ਗੁਆਦਲਜ਼ਾਰਾ, [[ਸਪੇਨ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਲਕਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1924 ਈ. ਵਿੱਚ [[ਬਿਏਨ ਦੇ ਇੰਤਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਲ]] ਦੇ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਇਆ। ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons|Category:Church of los Remedios, Guadalajara (Spain)|la iglesia de los Remedios}} *[http://www.uah.es/magisterio/escuela/presentacion/iglesia.htm Edificio Paraninfo (Iglesia de los Remedios)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204081626/http://www.uah.es/magisterio/escuela/presentacion/iglesia.htm |date=2012-02-04 }}, en el [http://www.uah.es/ sitio web de la Universidad de Alcalá de Henares] *[https://web.archive.org/web/20120706065110/http://gerencia.uah.es//IyE/actuales/IglesiaRemedios/planos_grandes.htm Planos de la Iglesia] ==ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ== *Equipo Paraninfo, ''Guadalajara, ciudad abierta: una guía para conocerla y visitarla'', Volumen 50 de ''Tierra de Guadalajara: Guías'', AACHE Ediciones de Guadalajara, 2005, ISBN 8496236331, 9788496236332 ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ]] 7q1ksfh1lhehgi3msdxkdkmwgzju86f 0 51930 847805 801260 2026-09-25T16:55:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847805 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = 300: ਰਾਈਜ਼ ਆਫ਼ ਐਨ ਐਮਪਾਇਰ | image = | border = yes | alt = | caption = | director = [[ਨੋਅਮ ਮੱਰੋ]] | producer = {{Plain list| * [[ਗਿਆਨੀ ਨੁਨਰੀ]] * [[ਮਾਰਕ ਕੈਨਟਨ]] * [[ਜ਼ੈਕ ਸਨਾਇਡਰ]] * ਡੇਬੋਰਾ ਸਨਾਇਡਰ * ਬਰਨੀ ਗੋਲਡਮੈਨ }} | screenplay = ਜ਼ੈਕ ਸਨਾਇਡਰ<br />ਕਰਟ ਜਾਨਸਟੈਡ | based on = {{based on|''ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼'' (ਅਜੇ ਛਪਿਆ ਨਹੀਂ)<ref>{{cite web|last=Schaefer|first=Sandy|title=First Look At ’300′ Prequel Comic Book|url=http://screenrant.com/300-prequel-comic-book-xerxes-sandy-62930/|work=ScreenRant|accessdate= 1 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=Sitterson|first=Aubrey|title=Comic-Con 2011: Xerxes Is Now 300: Battle of Artemisia|url=http://www.ugo.com/movies/the-300-spin-off-xerxes-is-now-300-battle-of-artemisia|work=UGO Networks|accessdate=1 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013|archive-date=2013-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20130219033637/http://www.ugo.com/movies/the-300-spin-off-xerxes-is-now-300-battle-of-artemisia|dead-url=yes}}</ref>|[[ਫ਼੍ਰੈਂਕ ਮਿਲਰ]]}} | starring = {{Plain list| * [[ਸੁਲੀਵੀਅਨ ਸਟੈਪਲਟਨ]] * [[ਐਵਾ ਗਰੀਨ]] * [[ਲੀਨਾ ਹੈਡੀ]] * [[ਹੈਂਸ ਮੈਥੇਸਨ]] * [[ਰੋਡਰੀਗੋ ਸੈਂਟੋਰੋ]] }} | music = [[ਜੰਕੀ XL]]<ref>{{cite web|url=http://www.300themovie.com/|title=Junkie XL score composer for 300: Rise of an Empire|publisher=300themovie.com|date=|accessdate= 15 ਅਗਸਤ 2013}}</ref> | cinematography = ਸਾਈਮਨ ਡਗਨ | editing = ਵੇਅਟ ਸਮਿੱਥ<br />[[ਡੇਵਿਡ ਬ੍ਰੈਨਰ]] | studio = [[ਲੈਜੰਡਰੀ ਪਿਕਚਰਸ]]<br />[[ਕਰੂਅਲ ਐਂਡ ਅਨਯੂਜ਼ੂਅਲ ਫ਼ਿਲਮਸ]]<br />ਐਟਮੋਸਫ਼ੀਅਰ ਪਿਕਚਰਸ<br />ਹੌਲੀਵੁੱਡ ਗੈਂਗ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ | distributor = [[ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਪਿਕਚਰਸ]] | released = {{Film date|2014|03|04|[[TCL ਚੀਨੀ ਸਿਨੇਮਾ]]|ref1=<ref>{{cite web|last=Johns|first=Nikara|title=‘Unapologetic,’ ‘Strong’ Female Leads Praised at ’300: Rise of an Empire’ Premiere|url=http://variety.com/2014/scene/news/unapologetic-strong-female-leads-praised-at-300-rise-of-an-empire-premiere-1201125777/|work=[[ਵਰਾਇਟੀ]]|date= 5 ਮਾਰਚ 2014|accessdate= 7 ਮਾਰਚ 2014}}</ref>|2014|03|07|ਅਮਰੀਕਾ}} | runtime = 102 ਮਿੰਟ<ref>{{cite web| title = ''300: RISE OF AN EMPIRE'' (15)| url = http://www.bbfc.co.uk/releases/300-rise-empire-film-0| work = ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼| publisher = [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਕਲਾਸੀਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨਜ਼]]| date = 13 ਜਨਵਰੀ 2014| accessdate = 16 ਜਨਵਰੀ 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140307070301/http://www.bbfc.co.uk/releases/300-rise-empire-film-0| archive-date = 2014-03-07| url-status = dead }}</ref> | country = ਅਮਰੀਕਾ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | budget = $110 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="BOM" /> | gross = $331.1 ਮਿਲੀਅਨ<ref name="BOM">{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=main&id=300sequel.htm|title=300: Rise of An Empire (2014)|publisher= [[Box Office Mojo]]|date=|accessdate= 5 ਜੂਨ 2014}}</ref> }} '''''300: ਰਾਈਜ਼ ਆਫ਼ ਐਨ ਐਮਪਾਇਰ''''' 2014 ਦੀ ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕੀ]] ਕਲਪਿਤ ਜੰਗੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੋਅਮ ਮਰੋ ਹਨ। ਇਹ ਆਰਮੀਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਸਲਾਮਿਸ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ 2007 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''[[300 (ਫ਼ਿਲਮ)|300]]'' ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=33416|title=Rodrigo Santoro Back For 300 Sequel?|publisher=Empireonline.com|date=|accessdate=15 ਅਗਸਤ 2013}}</ref> ਇਹ ਫ਼੍ਰੈਕ ਮਿਲਰ ਦੇ ਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ ਨਾਵਲ ''ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼'' ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਛਪਿਆ ਨਹੀਂ। ਜ਼ੈਕ ਸਨਾਇਡਰ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। 7 ਮਾਰਚ 2014 ਨੂੰ ਇਹ [[3ਡੀ ਫ਼ਿਲਮ|3ਡੀ]] ਅਤੇ [[ਆਈਮੈਕਸ 3ਡੀ]] ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।<ref name=comingsoon.net>{{cite web|title=300: Rise of an Empire and All You Need is Kill Pushed Back|url=http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=104080|publisher=ComingSoon|access-date=2014-11-06|archive-date=2013-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130607183007/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=104080|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.imax.com/community/blog/imax-and-warner-bros-partner-to-bring-20-new-pictures-to-imax-theatres/|title=IMAX and Warner Bros. Partner to Bring 20 New Pictures to IMAX® Theatres|publisher=IMAX|date=|accessdate=15 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-date=2012-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20121118060109/http://www.imax.com/community/blog/imax-and-warner-bros-partner-to-bring-20-new-pictures-to-imax-theatres/|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਜੰਕੀ XL ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://filmmusicreporter.com/2013/05/07/junkie-xl-scoring-300-rise-of-an-empire|title=Junkie XL Scoring ’300: Rise of an Empire’|publisher=Filmmusicreporter.com|date=|accessdate=15 ਅਗਸਤ 2013}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 13e9maogvjldlwyzqq4ir5fo4wmq78r 0 52001 847921 839277 2026-09-26T01:56:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847921 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher | region = | era = [[18th century philosophy]]<br />[[19th century philosophy]] | image = Jeremy Bentham by Henry William Pickersgill detail.jpg | image_size = 180px | name = ਜੈਰਮੀ ਬੈਂਥਮ | birth_date = {{birth date|df=yes|1748|02|15}} | birth_place = ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ | death_date = {{Death date and age|df=yes|1832|06|06|1748|02|15}} | death_place = ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ | school_tradition = [[ਉਪਯੋਗਿਤਾਵਾਦ ]], [[legal positivism]], [[liberalism]] | main_interests = Political philosophy, philosophy of law, ethics, ਅਰਥਸ਼ਾਸ਼ਤਰ | influences = [[Protagoras]]{{·}} [[Epicurus]]{{·}} [[John Locke]]{{·}} [[David Hume]]{{·}} [[Baron de Montesquieu|Montesquieu]]{{·}} [[Claude Adrien Helvétius|Helvétius]]{{·}} [[Thomas Hobbes|Hobbes]]{{·}} [[Cesare Beccaria|Beccaria]]{{·}}[[Adam Smith]] | influenced = [[John Stuart Mill]]{{·}} [[Henry Sidgwick]]{{·}} [[Michel Foucault]]{{·}} [[Peter Singer]]{{·}} [[John Austin (legal philosophy)|John Austin]]{{·}} [[Robert Owen]]{{·}} [[David Pearce (philosopher)|David Pearce]] {{·}} [[H. L. A. Hart]] {{·}} [[Iain King]] {{·}} [[Francis Y. Edgeworth]] | notable_ideas = [[Greatest happiness principle]] | signature = Jeremy Bentham signature.jpg }} '''ਜੈਰਮੀ ਬੈਂਥਮ''' (15 ਫਰਵਰੀ 1748 – 6 ਜੂਨ 1832) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ [[ਉਪਯੋਗਿਤਾਵਾਦ]] ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਨਥਮ ਐਂਗਲੋ-ਅਮਰੀਕਨ [[ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ|ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ]] ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰਕ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਾਰਣ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਲਾਈਵਾਦ (welfarism) ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।<ref name=homosexuality>Bentham, Jeremy. [http://www.columbia.edu/cu/lweb/eresources/exhibitions/sw25/bentham/index.html "Offences Against One's Self"], first published in ''Journal of Homosexuality'', v.3:4(1978), p. 389–405; continued in v.4:1(1978). * Also see Boralevi, Lea Campos. ''Bentham and the Oppressed''. Walter de Gruyter, 1984, p. 37.</ref> ਉਸਨੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਚਰਚ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰਨਾ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਤਲਾਕ ਲੈਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਗੁਲਾਮੀ ਪ੍ਰਥਾ, ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name=deathpenalty>{{cite journal |last=Bedau |first=Hugo Adam |title=Bentham's Utilitarian Critique of the Death Penalty |journal=The Journal of Criminal Law and Criminology |volume=74 |year=1983 |issue=3 |pages=1033–1065 |doi=10.2307/1143143 |ref=harv }}</ref> ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਾਰਣ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ==ਜੀਵਨ == ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{commons}} {{wikiquote|Jeremy Bentham}} {{wikisource author|Jeremy Bentham}} {{refbegin}} * [https://archive.org/search.php?query=creator%3A%22Jeremy%20Bentham%22 Works by Jeremy Bentham] on [[Internet Archive]]. * Jeremy Bentham, [http://www.ditext.com/bentham/bentham.html "Critique of the Doctrine of Inalienable, Natural Rights"], in '' Anarchical Fallacies'', vol. 2 of Bowring (ed.), ''Works'', 1843. * Jeremy Bentham, [http://librivox.org/offences-against-ones-self-paederasty-by-jeremy-bentham/ "Offences Against One's Self: Paederasty"], c. 1785, free audiobook from [[LibriVox]]. * [https://web.archive.org/web/20070210065136/http://www.ucl.ac.uk/Bentham-Project/info/marmoy.htm The Bentham Project] at University College London. Includes a [http://www.ucl.ac.uk/Bentham-Project/info/marmoy.htm history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210065136/http://www.ucl.ac.uk/Bentham-Project/info/marmoy.htm |date=2007-02-10 }} and a [http://www.ucl.ac.uk/Bentham-Project/Faqs/auto_icon.htm FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420042510/http://www.ucl.ac.uk/Bentham-Project/Faqs/auto_icon.htm |date=2010-04-20 }} on the Auto-Icon, and details of Bentham's will. * [http://www.ucl.ac.uk/transcribe-bentham Transcribe Bentham] initiative run by the Bentham Project has its own website with useful links * [http://socserv.mcmaster.ca/econ/ugcm/3ll3/bentham/ Bentham Index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706190640/http://socserv.mcmaster.ca/econ/ugcm/3ll3/bentham/ |date=2011-07-06 }}, a rich bibliographical resource * [http://www.epistemelinks.com/Main/Philosophers.aspx?PhilCode=Bent Jeremy Bentham] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212022700/http://www.epistemelinks.com/Main/Philosophers.aspx?PhilCode=Bent |date=2007-12-12 }}, categorised links * [http://jeromekahn123.tripod.com/utilitarianismtheethicaltheoryforalltimes/id4.html Jeremy Bentham's Life and Impact] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090818032310/http://jeromekahn123.tripod.com/utilitarianismtheethicaltheoryforalltimes/id4.html |date=2009-08-18 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/02482b.htm Benthamism], [[New Advent]] Catholic Encyclopedia article * [http://www.utm.edu/research/iep/b/bentham.htm The Internet Encyclopedia of Philosophy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712040852/http://www.utm.edu/research/iep/b/bentham.htm |date=2010-07-12 }} has an extensive biographical reference of Bentham. * [http://www.sethpayne.com/wp-content/uploads/2009/01/bentham.pdf Utilitarianism as Secondary Ethic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225000242/http://www.sethpayne.com/wp-content/uploads/2009/01/bentham.pdf |date=2009-02-25 }} A concise review of Utilitarianism, its proponents and critics. * [http://www.livingphilosophy.org.uk/philosophy/Jeremy_Bentham/ "Jeremy Bentham at the Edinburgh Festival Fringe 2007"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130031225/http://www.livingphilosophy.org.uk/philosophy/Jeremy_Bentham/ |date=2010-01-30 }} A play-reading of the life and legacy of Jeremy Bentham. * [http://www.laits.utexas.edu/poltheory/bentham/ipml/ipml.toc.html Introduction to the Principles of Morals and Legislation] * {{dmoz|Society/Philosophy/Philosophers/B/Bentham,_Jeremy}} * Detailed summary of Bentham's [http://felicifia.com/index.php?title=Principles_of_Morals_and_Legislation Principles of Morals and Legislation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131213231603/http://www.felicifia.com/index.php?title=Principles_of_Morals_and_Legislation |date=2013-12-13 }} * {{Cite book |title=Jeremy Bentham (1748–1832) |url=http://www.econlib.org/library/Enc/bios/Bentham.html |work=[[The Concise Encyclopedia of Economics]] |edition=2nd |series=[[Library of Economics and Liberty]] |publisher=[[Liberty Fund]] |year=2008 }} ;Works * [http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php?person=172&Itemid=99999999 Online Library of Liberty – Jeremy Bentham] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131115151033/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php%3Fperson%3D172&Itemid=99999999 |date=2013-11-15 }}, partially including [[John Bowring|Bowring]]'s (1843) ''The Works of Jeremy Bentham'', and additional titles * [http://utilitarian.net/bentham Jeremy Bentham] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329103345/http://www.utilitarian.net/bentham/ |date=2010-03-29 }}. Extensive collection of links to writings by and about Bentham ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] q60fw0khj3fk5eblwsimck0gc1t248t 0 53351 848009 826489 2026-09-26T09:41:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848009 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਰੋਗ | Name = ਮੀਨਾਮਾਤਾ ਰੋਗ | Image = | Caption = ਮੀਨਾਮਾਤਾ ਰੋਗ ਨਾਲ਼ ਪੀੜਤ ਬੱਚੇ ਦਾ ਹੱਥ | DiseasesDB = | ICD10 = [http://www.who.int/classifications/apps/icd/icd10online/gt51.htm#t56 T56.1] | ICD9 = {{ICD9|985.0}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 001651 | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = }} '''{{ਨਿਹੋਂਗੋ|ਮੀਨਾਮਾਤਾ ਰੋਗ|水俣病|Minamata-byō|lead=yes}}''', ਜਿਹਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ {{nihongo|ਚੀਸੋ-ਮੀਨਾਮਾਤਾ ਰੋਗ|チッソ水俣病|Chisso-Minamata-byō}} ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੰਤੂ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਇੱਕ ਰੋਗ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਪਾਰਾ|ਪਾਰੇ]] ਦੇ ਘੋਰ ਜ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਕਰ ਕੇ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਰਕਤ ਵਿਚਲੀ ਬੇਮੇਲਤਾ, ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਸੁੰਨ ਹੋਣਾ, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਆਮ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਨਿਗ੍ਹਾ ਦਾ ਘੇਰਾ ਘਟਣਾ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਤੇ ਬੋਲਂਣ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪੁੱਜਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਧੇਰੇ ਮਾੜੇ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਮਗਰੋਂ [[ਮੂੜ੍ਹਤਾ]], [[ਅਧਰੰਗ]], [[ਕੋਮਾ]] ਅਤੇ [[ਮੌਤ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ == *Oiwa, Keibo. (2001). ''Rowing the Eternal Sea: The Story of a Minamata Fisherman''. Rowman & Littlefield Publishers. ISBN 0-7425-0021-7 *Steingraber, Sandra. (2001). ''Having Faith: An Ecologist Journey to Motherhood''. Perseus Publishing. ISBN 0-425-18999-6 *''[http://www.icett.or.jp/lpca_jp.nsf Approaches to Water Pollution Control, Minamata City, Kumamoto Prefecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101108151429/http://www.icett.or.jp/lpca_jp.nsf |date=2010-11-08 }}'' *Allchin, Douglas. ''[https://web.archive.org/web/20110226140412/http://www1.umn.edu/ships/ethics/minamata.htm The Poisoning of Minamata]'' * Saito, Hisashi. (2009). ''Niigata Minamata Disease: Methyl Mercury Poisoning in Niigata, Japan''. Niigata Nippo. * Walker, Brett. (2010) "[http://www.amazon.com/Toxic-Archipelago-Industrial-Weyerhaeuser-Environmental/dp/0295989548 Toxic Archipelago: A History of Industrial Disease in Japan]." University of Washington Press. ISBN 0-295-98954-8 == ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ == {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Minamata disease|ਮੀਨਾਮਾਤਾ ਰੋਗ}} * [http://www.atsdr.cdc.gov/tfacts46.html ATSDR – ToxFAQs: ਪਾਰਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19991006164446/http://www.atsdr.cdc.gov/tfacts46.html |date=1999-10-06 }} – Frequently asked questions about Mercury * [http://www.nimd.go.jp/english/index.html National Institute for Minamata Disease] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140412213527/http://www.nimd.go.jp/english/index.html |date=2014-04-12 }} * [http://www.env.go.jp/en/chemi/hs/minamata2002/index.html Minamata Disease: The History and Measures] – The [[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]]'s summary of Minamata disease * [http://www.soshisha.org/english/index_e.htm Soshisha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124163105/http://www.soshisha.org/english/index_e.htm |date=2010-11-24 }} – The Supporting Center for Minamata Disease and the Minamata Disease Museum * [http://aileenarchive.or.jp/aileenarchive_en/index.html Aileen Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704092439/http://aileenarchive.or.jp/aileenarchive_en/index.html |date=2010-07-04 }} – Copyright holder of [[W. Eugene Smith]]'s Minamata photos * [http://www.masters-of-photography.com/S/smith/smith_minamata.html Photograph by W. Eugene Smith] – Tomoko Uemura in Her Bath, 1972 * [http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/uu35ie/uu35ie0c.htm#chapter%20%20%204%20minamata%20disease Minamata disease] – Chapter from ''Industrial Pollution in Japan'' by Dr Jun Ui * [http://ias.umn.edu/2010/09/16/toxic-archipelago-brett-walker/ Toxic Archipelago: Industrial Pollution in Japan – A talk by Brett Walker, September 16, 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141024042704/http://ias.umn.edu/2010/09/16/toxic-archipelago-brett-walker/ |date=ਅਕਤੂਬਰ 24, 2014 }} * [http://www.minamatacity.jp/eng/history.htm Minamata Timeline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195725/http://minamatacity.jp/eng/history.htm |date=2016-03-04 }} by Minamata City Council. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਨਾਮਾਤਾ ਰੋਗ]] 55cea9erzn1882bawryrecg1iy7hrtg 0 54816 848042 573912 2026-09-26T11:38:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848042 wikitext text/x-wiki '''ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਨਕਲਾਬ''' ਅਗੇਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਮੌਕੇ ਅਜੋਕੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਜ਼ਹੂਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ [[ਹਿਸਾਬ]], [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ]] ([[ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ]] ਸਮੇਤ) ਅਤੇ [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ]] ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Galileo">Galileo Galilei, ''Two New Sciences'', trans. [[Stillman Drake]], (Madison: Univ. of Wisconsin Pr., 1974), pp 217, 225, 296–7.</ref><ref name="Moody"/><ref name="Clagett">Marshall Clagett, ''The Science of Mechanics in the Middle Ages,'' (Madison, Univ. of Wisconsin Pr., 1961), pp. 218–19, 252–5, 346, 409–16, 547, 576–8, 673–82; Anneliese Maier, "Galileo and the Scholastic Theory of Impetus," pp. 103–123 in ''On the Threshold of Exact Science: Selected Writings of Anneliese Maier on Late Medieval Natural Philosophy,'' (Philadelphia: Univ. of Pennsylvania Pr., 1982).</ref><ref name="Hannam, James 2011 p342">Hannam, p. 342</ref><ref name="Grant"/><ref>"Scientific Revolution" in ''[[Encarta]]''. 2007. [http://encarta.msn.com/encyclopedia_701509067/Scientific_Revolution.html.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031205204251/http://encarta.msn.com/encyclopedia_701509067/Scientific_Revolution.html |date=2003-12-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031205204251/http://encarta.msn.com/encyclopedia_701509067/Scientific_Revolution.html |date=2003-12-05 }}</ref> ਇਹ ਇਨਕਲਾਬ [[ਮੁੜ-ਸੁਰਜੀਤੀ]] ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ [[ਯੂਰਪ]] 'ਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਛੇਤੀ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਨਕਲਾਬ]] h1j0l9qpj2hzlsvelfsgiwcg4dm99px 0 55111 847995 778799 2026-09-26T08:22:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847995 wikitext text/x-wiki '''ਬੰਨ੍ਹਵੀਂ ਖ਼ੁਰਾਕ''' ਜਾਂ '''ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਖ਼ੁਰਾਕ''' ਜਾਂ '''ਸੰਜਮੀ ਖ਼ੁਰਾਕ''' ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ, ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਵਧਾਉਣ ਖ਼ਾਤਰ ਬੰਨ੍ਹਵੇਂ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਲੈਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰੇ ਜਾਂ [[ਮੁਟਾਪਾ|ਮੋਟੇ]] ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ [[ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ]] ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਭਾਰ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== *{{Dmoz|Health/Weight_Loss/}} *[https://web.archive.org/web/20140222004329/http://www.nhs.uk/livewell/loseweight/Pages/how-to-diet.aspx How to Diet], [[National Health Service]] *[http://www.hsph.harvard.edu/nutrition/foodpyramid/ The food pyramid: Video lectures at the Harvard School of public health] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030924075459/http://www.hsph.harvard.edu/nutrition/foodpyramid/ |date=2003-09-24 }} *[http://health.usnews.com/usnews/health/articles/070629/29healthqna.htm US News and World Report, Health: Eat Like Our Ancestors. An Interview with Harvard Psychology’s Deirdre Barrett 6/29/07] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429080546/http://health.usnews.com/usnews/health/articles/070629/29healthqna.htm |date=2009-04-29 }} *[http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/diet/interviews/willett.html A PBS Frontline interview with Prof. Walter Willett, Chair of Harvard's nutrition department] *[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=15886898 "Not All Calories Are Created Equal, Author Says"]. Excerpt from ''Good Calories, Bad Calories'' and NPR interview with [[Gary Taubes]] and Dr. [[Ronald Krauss]] (2 November 2007). [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ੁਰਾਕਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਟਾਪਾ]] b4gqbl64193qbt8g7nuw70jlldiupq5 0 55642 847935 841070 2026-09-26T03:10:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847935 wikitext text/x-wiki '''ਤਲਮੂਦ''' ਜਾਂ '''ਤਾਲਮੁਦ''' ({{IPAc-en|ˈ|t|ɑ:|l|m|ʊ|d|,_|-|m|ə|d|,_|ˈ|t|æ|l|-}}; [[ਹਿਬਰੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿਬਰੂ]]: {{ਹਿਬਰੂ|תַּלְמוּד}} ''{{lang|he-Latn|ਤਲਮੂਦ}}'' "ਸਿੱਖਿਆ", ਇੱਕ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ''{{lang|he-Latn|[[:wikt:למד|ਲਮਦ]]}}'' "ਸਿਖਲਾਈ, ਪੜ੍ਹਾਈ" ਤੋਂ) ਰਾਬੀ [[ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ '''''{{lang|he-Latn|ਸ਼ਸ}}''''' ({{Hebrew|ש״ס}}) ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ''{{lang|he-Latn|ਸ਼ੀਸ਼ ਸਦਰੀਮ}}'', "ਛੇ ਹੁਕਮ" ਦਾ ਹਿਬਰੂ ਬੋਲੀ ਵਿਚਲਾ ਨਿੱਕਾ ਨਾਂ ਹੈ। ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== ===ਆਮ=== * [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=32&letter=T Talmud], jewishencyclopedia.com * [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=33&letter=T Talmud Commentaries], jewishencyclopedia.com * [http://www.aish.com/literacy/jewishhistory/Crash_Course_in_Jewish_History_Part_39_-_Talmud.asp Jewish History: Talmud] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141118034335/http://www.aish.com/literacy/jewishhistory/Crash_Course_in_Jewish_History_Part_39_-_Talmud.asp |date=2014-11-18 }}, aish.com * [https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/talmud_&_mishna.html Talmud/Mishnah/Gemara], jewishvirtuallibrary.org * [http://www.law.miami.edu/library/judaicguide.php Jewish Law Research Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705164241/http://www.law.miami.edu/library/judaicguide.php |date=2008-07-05 }}, [[University of Miami]] Law Library * [http://ohr.edu/judaism/survey/survey.htm A survey of rabbinic literature], [[Ohr Somayach, Jerusalem|Ohr Somayach]] * [http://www.yibuffalo.org/divrei_torah/Intro_Talmud_06.pdf Introduction To The Talmud For The Novice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160902074949/http://yibuffalo.org/divrei_torah/Intro_Talmud_06.pdf |date=2016-09-02 }}, Rabbi M. Taub * [http://pshita.cet.ac.il Pshita, Talmud Study 2.0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090806024041/http://pshita.cet.ac.il/ |date=2009-08-06 }} (Hebrew) ===ਤਲਮੂਦ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਤੂਹਮਤਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਰਨ=== * [http://www.angelfire.com/mt/talmud/ Talmud: The Real Truth About The Talmud], by [[Gil Student]] * [http://www.adl.org/presrele/asus_12/the_talmud.pdf The Talmud in Anti-Semitic Polemics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100805220714/http://www.adl.org/presrele/asus_12/the_talmud.pdf |date=2010-08-05 }}, [[Anti-Defamation League]]. * [http://talmud.faithweb.com/ The Real Truth about the Talmud] * [http://freemasonry.bcy.ca/anti-masonry/van_hyning.html Falsifiers of the Talmud] ===ਮੁਕੰਮਲ ਲਿਖਤੀ ਵਸੀਲੇ=== * [http://www.halakhah.com Talmud Bavli (Soncino translation)] (English). The Soncino Press translation of the Talmud Bavli in downloadable [[Portable Document Format|PDF]] format. Everything is present except for the index volume and the [http://www.worldcat.org/title/minor-tractates-of-the-talmud-massektoth-ketannoth/oclc/5423306 minor-tractates volumes].[http://tzvee.blogspot.ca/2009/04/soncino-talmud-translation-online-at.html#c9103600910012975126] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218001824/http://tzvee.blogspot.ca/2009/04/soncino-talmud-translation-online-at.html#c9103600910012975126 |date=2014-12-18 }} About 63% of the translation is also available in the form of ordinary [[Hypertext Markup Language|HTML]] webpages for those who prefer them.[http://tzvee.blogspot.com/2009/04/soncino-talmud-translation-online-at.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150223044722/http://tzvee.blogspot.com/2009/04/soncino-talmud-translation-online-at.html |date=2015-02-23 }} * [http://www.mechon-mamre.org/b/h/h0.htm Mishnah]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060711194205/http://www.mechon-mamre.org/b/h/h0.htm |date=2006-07-11 }} (Hebrew) * [http://www.mechon-mamre.org/b/f/f0.htm Tosefta] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20131011213928/http://www.mechon-mamre.org/b/f/f0.htm |date=2013-10-11 }} (Hebrew) * [http://www.mechon-mamre.org/b/r/r0.htm Talmud Yerushalmi] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20131011213925/http://www.mechon-mamre.org/b/r/r0.htm |date=2013-10-11 }} (Hebrew) * [http://www.mechon-mamre.org/b/l/l0.htm Talmud Bavli] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20131011213928/http://www.mechon-mamre.org/b/l/l0.htm |date=2013-10-11 }} (Hebrew) * [http://kodesh.snunit.k12.il/ Full searchable Talmud on Snunit] (Hebrew) * [http://www.sacred-texts.com/jud/talmud.htm Rodkinson English translation] See above, under [[#Translations of Talmud Bavli]]. * [http://www.e-daf.com E-Daf] Images of each page of the Babylonian Talmud * [http://www.nosachteiman.co.il/?CategoryID=1160&ArticleID=5713&SearchParam=%D7%AA%D7%9C%D7%9E%D7%95%D7%93 Tractate Megillah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130522175721/http://www.nosachteiman.co.il/?CategoryID=1160&ArticleID=5713&SearchParam=%D7%AA%D7%9C%D7%9E%D7%95%D7%93 |date=2013-05-22 }}: .pdf download showing Yemenite vocalization *[http://www.shas.org/dafviewer Shas.org Daf Viewer] (Hebrew) ===ਖਰੜੇ ਅਤੇ ਲਿਖਤੀ ਫੇਰਬਦਲ=== * [https://web.archive.org/web/20061212182252/http://jnul.huji.ac.il/dl/talmud/ Treasury of Talmudic Manuscripts, Jewish National and University Library] ** [http://www.jnul.huji.ac.il/dl/talmud/bavly/selectbavly.asp Treasury of Talmudic Manuscripts, search by tractate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130126110223/http://jnul.huji.ac.il/dl/talmud/bavly/selectbavly.asp |date=2013-01-26 }} - search engine for readings in different manuscripts (shows facsimile of individual pages) * [http://www.bsb-muenchen.de/Babylonischer-Talmud.2519.0.html/ The Munich Talmud (Cod.hebr. 95)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110218044050/http://www.bsb-muenchen.de/Babylonischer-Talmud.2519.0.html |date=2011-02-18 }} * [http://www.lieberman-institute.com The Saul Lieberman Institute] - another search engine (shows results in Hebrew text, not as facsimile) * [http://www.yadharavherzog.org/program/manuscript-request-form-babli Yad Harav Herzog: manuscript request form] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130416125610/http://www.yadharavherzog.org/program/manuscript-request-form-babli |date=2013-04-16 }} - a third search engine ===ਖ਼ਾਕਾ=== * [http://www.acs.ucalgary.ca/~elsegal/TalmudPage.html "A Page from the Babylonian Talmud"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091016224130/http://www.acs.ucalgary.ca/~elsegal/TalmudPage.html |date=2009-10-16 }} [[image map]] from Prof. Eliezer Segal ==="Daf Yomi" program=== * [http://www.dafyomi.org/ A general resource for Daf Yomi] * [http://www.dafyomi.co.il/index.htm Point by point summary and discussion by ''daf''] * [http://www.shemayisrael.co.il/dafyomi2/calendars/calendar.htm Calendar for this Daf Yomi cycle]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.DafAWeek.com Daf-A-Week: A project to study a daf per week] * [http://www.yeshiva.co/midrash/?cat=9 Daf Yomi in MP3] - by Rabbi Ephraim Schreibman ===ਆਡੀਓ=== * [http://www.mp3shiur.com/viewCat.asp?catID=7 Shiurim on the Talmud], mp3shiur.com * [http://www.ravkaplan.dafyomireview.com/ MP3 Talmud Shiurim by Rav Nissan Kaplan of Mir Yeshiva, Jerusalem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208081233/http://ravkaplan.dafyomireview.com/ |date=2015-02-08 }} * [http://www.temani.net/images/talmudist-suka/talmudist-suka.htm Tractate Sukkah by page, showing Yemenite vocalization and recordings of pronunciation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728041353/http://www.temani.net/images/talmudist-suka/talmudist-suka.htm |date=2013-07-28 }} *[http://www.shas.org Shas.org] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਲਮੂਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਗਰੰਥ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ]] esg05yg818bnf1ls5x12hb1ay4aae9q 0 55858 847937 615490 2026-09-26T03:15:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847937 wikitext text/x-wiki [[image:Alpha-pinen.svg|thumb|100px|[[ਪਾਈਨੀਨ]], ਤਾਰਪੀਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸਮੱਗਰੀ, ਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਢਾਂਚਾ]] '''ਤਾਰਪੀਨ''' (ਜਿਹਨੂੰ '''ਤਾਰਪੀਨ ਦਾ ਤੇਲ''' ਅਤੇ '''ਤਾਰਪੀਨ ਦੀ ਸਪਿਰਟ''' ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref>{{cite book |title=The Artist's Handbook of Materials and Techniques |url=https://archive.org/details/artistshandbooko00maye_0 |last=Mayer |first=Ralph |year=1991 |edition=Fifth |publisher=Viking |location=New York |isbn=0-670-83701-6 |page=[https://archive.org/details/artistshandbooko00maye_0/page/404 404]}}</ref>) [[ਚੀੜ੍ਹ]] ਵਰਗੇ ਜਿਉਂਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ [[ਬਰੋਜ਼ਾ|ਗੂੰਦ]] ਦੇ ਕਸ਼ੀਦ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਮਿਲਿਆ ਤਰਲ ਮਾਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਰਬਨੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਘੋਲਕ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਮਾਦਿਆਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Turpentine|ਤਾਰਪੀਨ}} * [http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics1063.htm Inchem.org], [[IPCS Health and Safety Guide|IPCS]] INCHEM Turpentine classification, hazard, and property table. * [http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0648.html CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards - Turpentine] * [https://web.archive.org/web/20190204125832/http://www.fao.org/docrep/v6460e/v6460e00.htm FAO.org], Gum naval stores: Turpentine and rosin from pine resin * [http://www.floridamemory.com/onlineclassroom/zora_hurston/photos/ FloridaMemory.com], Florida State Archive photographs of turpentine camps and laborers * [http://www.hchsonline.org/places/turpentine.html HCHSonline.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070222165509/http://www.hchsonline.org/places/turpentine.html |date=2007-02-22 }}, Timber and Turpentine Industries * [http://www.guardian.co.uk/books/2002/jun/01/featuresreviews.guardianreview3 Distil my beating heart] * [http://cattailmusic.com/Blues/BluesNotes/Turpentine.htm Florida's “Turpmtine” Camps] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਘਰੇਲੂ ਰਸਾਇਣ]] 0wfiz3mckc86b94lafclei7ki3hvjkq 0 56114 848025 590188 2026-09-26T11:05:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848025 wikitext text/x-wiki {{coord|32|57|45|N|73|35|20|E|display=title}} {{Infobox World Heritage Site | WHS = ਰੋਹਤਾਸ ਕਿਲ੍ਹਾ | Image = [[Image:Rohtas Fort Magnificent Kabuli Gate.jpg|300px|Kabuli Gate, Rohtas Fort.]] | State Party = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | Type = ਸਭਿਆਚਾਰਕ | Criteria = ii, iv | ID = 586 | Region = [[List of World Heritage Sites in Asia and Australasia|Asia-Pacific]] | Year = 1997 | Session = 21ਵਾਂ | Link = http://whc.unesco.org/en/list/586 }} '''ਰੋਹਤਾਸ ਕਿਲ੍ਹਾ''' ([[ਉਰਦੂ]]: قلعہ روہتاس‎) ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸੈਨਿਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਜਿਲ੍ਹੇ [[ਜੇਹਲਮ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ [[ਰਾਜਾ ਟੋਡਰ ਮਲ]] ਨੇ ਅਫਗਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ [[ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ]] ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ। ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ [[ਸੂਰੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਬਗਾਵਤ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਘੇਰਾ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{refbegin|2}} *[[Ihsan H Nadiem]], ''Rohtas: Formidable Fort of Sher Shah''. Lahore: Sang-e-Meel Publications, ISBN 969-35-0603-0. *[[Basheer Ahmad Khan Matta]], ''Sher Shah Suri: A Fresh Perspective''. Karachi: Oxford University Press, ISBN 0-19-597882-X. *Institute of Architects, Pakistan Rawalpindi-Islamabad Chapter Arch Vision 2002”. *”Rohtas Fort” article by Major General [[Mian Hayauddin]] *”Rohtas Fort” Famous Poet [[Ghulam Abbas Saghar]] born here. {{refend}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{commons category|Rohtas Fort}} *[http://whc.unesco.org/en/list/586 UNESCO World Heritage Centre Web page]. It has a panograph of the Qila Rohtas. *[http://hwf.org.pk/rohtas.html Rohtas Conservation page on the Himalayan Wildlife Foundation website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311093322/http://hwf.org.pk/rohtas.html |date=2007-03-11 }} *[https://web.archive.org/web/20131225073954/http://www.rohtas.350.com/ Rohtas fort latest pictures] fmdiiw36fds3kjam93exwp3su4g4t7g 0 56373 847901 821423 2026-09-25T22:03:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847901 wikitext text/x-wiki [[File:Lichte en zwarte versie berkenspanner.jpg|thumb|ਮੌਰਫ਼ਾ ''ਟਿਪੀਕਾ'' ਅਤੇ ਮੌਰਫ਼ਾ ''ਕਾਰਬੋਨਾਰੀਆ'', ਡੱਬ-ਖੜੱਬੇ ਭੰਬਟਾਂ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਜੋ ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਫਿੱਕੇ ਰੰਗ ਦਾ ਮੌਰਫ਼ਾ ''ਟਿਪੀਕਾ'' (ਸੱਕ ਦੇ ਦਾਗ਼ ਥੱਲੇ) ਇਸ ਦੂਸ਼ਣ ਵਿਹੂਣੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਲੱਭਣਾ ਔਖਾ ਹੈ ਜੋ ਇਹਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਲੁਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।]] '''ਕੁਦਰਤੀ ਛਾਂਟ''' ਜਾਂ '''ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ''' ਇੱਕ ਦਰਜੇਵਾਰ ਜਾਂ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਅਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ, ਵਾਤਵਰਨ ਨਾਲ਼ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਸੰਤਾਨ-ਪੈਸਾਇਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਕਾਮਯਾਬੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੇ, ਅਸਰ ਸਦਕਾ ਕਿਸੇ [[ਅਬਾਦੀ]] ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਸਤਯੋਗ ਜੀਵ-ਲੱਛਣ ਜਾਂ ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ/ਆਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਘੱਟ। ਇਹ [[ਵਿਕਾਸਵਾਦ]] ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। "ਕੁਦਰਤੀ ਛਾਂਟ" ਇਸਤਲਾਹ [[ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ]] ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ ਇਹਨੂੰ ਬਣਾਉਟੀ ਛਾਂਟ, ਜਿਹਨੂੰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ [[ਛਾਂਟਵਾਂ ਪਾਲਣ]] ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੋਂ ਉਲਟ ਦੱਸਣ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਸੀ। ==ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ== * ਤਕਨੀਕੀ ਪਾਠਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ** {{cite book| author=Gould, Stephen Jay| year=2002|title=The Structure of Evolutionary Theory| url=https://archive.org/details/structureofevolu00goul| publisher=Harvard University Press| isbn=0-674-00613-5|authorlink=Stephen Jay Gould}} ** {{cite book| author=Maynard Smith, John| year=1993|title=[[The Theory of Evolution]]: Canto Edition| publisher=Cambridge University Press| isbn=0-521-45128-0|authorlink=John Maynard Smith}} ** [[Karl Popper|Popper, Karl]] (1978) ''Natural selection and the emergence of mind.'' Dialectica 32:339-55. See [http://mertsahinoglu.com/research/karl-popper-on-the-scientific-status-of-darwins-theory-of-evolution/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422021948/http://mertsahinoglu.com/research/karl-popper-on-the-scientific-status-of-darwins-theory-of-evolution/ |date=2021-04-22 }} ** Sammut-Bonnici, Tanya and Robin Wensley (2002)) ‘Darwinism, Probability and Complexity: Transformation and Change Explained through the Theories of Evolution’, ''International Journal of Management Reviews'', 4(3) pp.&nbsp;291–315. ** [[Elliott Sober|Sober, Elliott]] (1984) ''The Nature of Selection: Evolutionary Theory in Philosophical Focus.'' University of Chicago Press. ** [[George C. Williams|Williams, George C.]] (1966) ''[[Adaptation and Natural Selection|Adaptation and Natural Selection: A Critique of Some Current Evolutionary Thought]].'' Oxford University Press. ** [[George C. Williams|Williams, George C.]] (1992) ''Natural Selection: Domains, Levels and Challenges.'' Oxford University Press. * ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ** [[Richard Dawkins|Dawkins, Richard]] (1996) ''[[Climbing Mount।mprobable]].'' Penguin Books,।SBN 0-670-85018-7. ** [[Daniel Dennett|Dennett, Daniel]] (1995) ''[[Darwin's Dangerous।dea|Darwin's Dangerous।dea: Evolution and the Meanings of Life]].'' Simon & Schuster।SBN 0-684-82471-X. ** [[Stephen Jay Gould|Gould, Stephen Jay]] (1997) ''Ever Since Darwin: Reflections in Natural History.'' Norton,।SBN 0-393-06425-5. ** [[Steve Jones (biologist)|Jones, Steve]] (2001) ''Darwin's Ghost: The Origin of Species Updated.'' Ballantine Books।SBN 0-345-42277-5. Also published in Britain under the title ''Almost Like a Whale: The Origin of Species Updated.'' Doubleday.।SBN 1-86230-025-9. **[[Richard Lewontin|Lewontin, Richard]] (1978) ''Adaptation.'' Scientific American 239:212-30 **[[Ernst Mayr|Mayr, Ernst]] (2001) ''What Evolution।s''. Weidenfeld & Nicolson, London.।SBN 0-297-60741-3 **[[Jonathan Weiner|Weiner, Jonathan]] (1994) ''[[The Beak of the Finch]]: A Story of Evolution in Our Time.'' Vintage Books,।SBN 0-679-73337-X. * ਇਤਿਹਾਸਕ ** {{cite journal| last1 = Zirkle| first1 = C| year = 1941| title = Natural Selection before the "Origin of Species| url =| journal = Proceedings of the American Philosophical Society| volume = 84| issue = 1| pages = 71–123 }} ** Kohm M (2004) ''A Reason for Everything: Natural Selection and the English।magination.'' London: Faber and Faber.।SBN 0-571-22392-3. For review, see [http://human-nature.com/nibbs/05/wyhe.html] van Wyhe J (2005) ''Human Nature Review'' 5:1-4 ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== * [http://www.literature.org/authors/darwin-charles/the-origin-of-species/chapter-04.html ''On the Origin of Species'' by Charles Darwin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140302050036/http://www.literature.org/authors/darwin-charles/the-origin-of-species/chapter-04.html |date=2014-03-02 }} – Chapter 4, Natural Selection * [https://web.archive.org/web/20080703021425/http://www.wcer.wisc.edu/NCISLA/MUSE/naturalselection/index.html Natural Selection]- Modelling for Understanding in Science Education, University of Wisconsin * [http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/search/topicbrowse2.php?topic_id=53 Natural Selection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815183808/http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/search/topicbrowse2.php?topic_id=53 |date=2012-08-15 }} from University of Berkeley education website * [http://www.springerlink.com/content/2331741806807x22/fulltext.html T. Ryan Gregory: Understanding Natural Selection: Essential Concepts and Common Misconceptions]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Evolution: Education and Outreach * [http://www.nature.com/encode/#/threads/impact-of-evolutionary-selection-on-functional-regions ENCODE threads explorer]।mpact of functional information on understanding variation. [[Nature (journal)]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛਾਂਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ]] 4j0zb1fyq75muf00xncgd4hk4v5fvvb 0 56446 847926 838089 2026-09-26T02:13:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847926 wikitext text/x-wiki [[Image:Jammu Kashmir Liberation Front flag.svg|right|thumb|ਕਸ਼ਮੀਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਝੰਡਾ]] '''ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟ''' ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ [[ਬਰਮਿੰਘਮ|ਬਰਮਿੰਘਮ, ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ [[ਅਮਾਨਉੱਲਾ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਮਕਬੂਲ ਭੱਟ]] ਦੁਆਰਾ 29 ਮਈ 1977 ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1994 ਤੱਕ ਇਹ ਇੱਕ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਸੀ<ref>{{cite web|publisher = Immigration and Refugee Board of Canada| title=Pakistan: Activites<!--SIC--> &#91;sic&#93; of the Jammu Kashmir Liberation Front (JKLF); whether the JKLF practices forced recruitment, and if so, whether this is done in collaboration with the Sipah-e-Sahaba Pakistan (SSP)|date= 7 August 2003| url=http://www.unhcr.org/refworld/docid/485ba87419.html|accessdate = 9 February 2011}}</ref><ref>{{cite web|publisher = SATP| title=Jammu and Kashmir Liberation Front|year= 2001| url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/jandk/terrorist_outfits/jammu_&_kashmir_liberation_front.htm | accessdate = 9 February 2011}}</ref>, ਜਿਸਦੀਆਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਜਿਵੇਂ [[ਯੂਰਪ]], ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ [[ਮੱਧ ਪੂਰਬ]]) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। 1982 ਵਿੱਚ [[ਆਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਅਤੇ 1987 ਵਿੱਚ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਇਸਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਖੋਲੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਦਾਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ [[ਇਸਲਾਮੀ]] ਸੰਗਠਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਇਹ ਇੱਕ [[ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ]] ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣਾ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਹੈ।<ref name=UNHCR>[http://www.unhcr.org/refworld/topic,463af2212,469f2dcf2,485ba87419,0.html Pakistan: Activites<!--SIC--> &#91;sic&#93; of the Jammu Kashmir Liberation Front (JKLF)], [[UNHCR]],2003-08-07</ref><ref name="sbose">{{cite book| last = Bose | first = Sumantra | title = Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace | url= http://www.questia.com/read/118148594/kashmir-roots-of-conflict-paths-to-peace | publisher = [[Harvard University Press]] | date = 2003 | page = 3}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[http://www.jklf.info/ Jammu Kashmir Liberation Front] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090111192351/http://www.jklf.info/ |date=2009-01-11 }} *[http://www.jklfworld.org/ Website of Jammu Kashmir Liberation Front (JKLF Website, Amanullah Khan)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205095718/http://www.jklfworld.org/UK |date=2008-12-05 }} *[http://www.jklfworld.org/uk/ Jammu Kashmir Liberation Front (JKLF Website, UK Zone)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205095718/http://www.jklfworld.org/UK |date=2008-12-05 }} *[http://www.jammu-kashmir.com/archives/archives2005/kashmir20051223c.html (Malik Fired)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173301/http://www.jammu-kashmir.com/archives/archives2005/kashmir20051223c.html |date=2016-03-03 }} *[https://web.archive.org/web/20190306043746/http://www.liberationfront.org/ (JKLF Website)] *[http://www.start.umd.edu/gtd/search/Results.aspx?expanded=no&casualties_type=&casualties_max=&success=yes&perpetrator=429&ob=GTDID&od=desc&page=1&count=100#results-table List of incidents attributed to the Jammu and Kashmir Liberation Front on the START database] 0lkbyisjnndj93r7h3vpgntg55fq214 0 57044 847888 834134 2026-09-25T20:48:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847888 wikitext text/x-wiki [[File:Fulvia Antonia.jpg|thumb|[[ਫ਼ੁਲਵੀਆ]], [[ਮਾਰਕ ਆਂਤੋਨੀ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਰੋਮਨ ਖ਼ਾਨਾਜੰਗੀ ਵੇਲੇ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸਾਂਭੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਸਿੱਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਖਣ ਵਾਲ਼ੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ।<ref>Fulvia was the first historical woman to appear on coins: [[List of Roman deities|goddesses]] and personifications appeared widely.</ref>]] '''ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ''' ਜਾਂ '''ਜ਼ਨਾਨਾ ਹੱਕ''' ਉਹ [[ਹੱਕ]] ਅਤੇ [[ਖ਼ਿਤਾਬ]] ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਂਵਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਅਦਾਰਾਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨ, ਸਥਾਨੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਵਤੀਰਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਹੋਰ ਥਾਂਵਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਜਾਂ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਮੋਕਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਅੱਡ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੱਖੋਂ ਤਰਫ਼ਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="Hosken">Hosken, Fran P., 'Towards a Definition of Women's Rights' in ''Human Rights Quarterly'', Vol. 3, No. 2. (May, 1981), pp. 1–10.</ref> ਜ਼ਨਾਨਾ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਵਿਚਲੇ ਆਮ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਗਾਂਹ-ਲਿਖੇ ਹੱਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸਰੀਰਕ ਨੇਕ-ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਹੱਕ; ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ; ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਾ ਹੱਕ; ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ; ਵਾਜਬ ਉਜਰਤ ਜਾਂ ਬਰਾਬਰ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਹੱਕ; ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਦਾ ਹੱਕ; ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਹੱਕ; ਫ਼ੌਜ ਜਾਂ ਜਬਰੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਹੱਕ; ਕਾਨੂੰਨੀ ਇਕਰਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਅਤੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜਾਂ ਪਿਤਰੀ ਹੱਕ।<ref name="quarterly">Lockwood, Bert B. (ed.), ''Women's Rights: A "Human Rights Quarterly" Reader'' (Johns Hopkins University Press, 2006), ISBN 978-0-8018-8374-3.</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ===ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ=== ====ਮੈਸੋਪੋਟੈਮਿਆ==== [[File:Disk of Enheduanna (2).jpg|thumb|right|Ancient [[Sumer]]ian bas-relief portrait depicting the poetess [[Enheduanna]]]] ਪ੍ਰਾਚੀਨ [[ਸੁਮੇਰ]] ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਜਾਇਦਾਦ ਖਰੀਦ, ਵੇਚ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਮਾਲਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ।<ref name=Kramer1963>{{citation|last1=Kramer|first1=Samuel Noah|title=The Sumerians: Their History, Culture, and Character|date=1963|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago, Illinois|isbn=0-226-45238-7|page=78}}</ref> ਉਹ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ<ref name=Kramer1963/>, ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹਾਂ ਵਜੋਂ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਸਕਦੀ ਸੀ।<ref name=Kramer1963/> ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਲਕਿ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਤਲਾਕ ਦੇ ਸਕਦੇ ਸਨ,<ref name=Kramer1963/> ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਪਤੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਔਰਤ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ।<ref name=Kramer1963/> ਔਰਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਨਨਾ, ਨੂੰ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name=Nemet1998>{{citation|last=Nemet-Nejat|first=Karen Rhea|authorlink=Karen Rhea Nemet-Nejat|date=1998|title=Daily Life in Ancient Mesopotamia|publisher=Greenwood|series=Daily Life|isbn=978-0313294976}}</ref> ਅੱਕਾਦੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਐਨੇਦੁਨਾ, ਇਨਾਨਾ ਦੀ ਪੁਜਾਰਨ ਅਤੇ ਸਰਗੋਨ ਦੀ ਧੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite book|last=Binkley|first=Roberta|date=2004|title=Rhetoric before and beyond the Greeks|publisher=SUNY Press|isbn=9780791460993|page=47|chapter=Reading the Ancient Figure of Enheduanna}}</ref> ਓਲਡ ਬਾਬਲੋਨੀਅਨ ਕਾਨੂੰਨ ਕੋਡ ਨੇ ਇੱਕ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ,<ref name=Nemet1998/> ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਸੰਪਤੀ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਦਾ ਵੀ ਨਿਯਮ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮਰਦ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ (ਔਰਤ ਨੂੰ) ਜੁਰਮਾਨਾ ਵੀ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਬਹੁਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਕੋਡਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ 'ਤੇ ਤਲਾਕ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਹੀ ਸਜ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜੋ ਵਿਭਚਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਬਾਬਲੋਨੀਅਨ ਅਤੇ ਅਸਾਰਿਅਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦਾ ਮਰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਨ ਦਾ ਵੀ ਨਿਯਮ ਸੀ।<ref name=Nemet1998/> ਪੂਰਬੀ ਸਾਮੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਸੀ।<ref name=Nemet1998/> ====ਮਿਸਰ==== [[File:Hatshepsut.jpg|thumb|left|Statue of the female pharaoh [[Hatshepsut]] on display at the [[Metropolitan Museum of Art]]]] ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੱਕ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਹੀ ਹੱਕਦਾਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਜਮਾਤ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਲੈਂਡਿਡ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਧੀ ਨੂੰ ਮਾਦਾ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਸਨ। ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਖਰੀਦ, ਵੇਚ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਵਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ ਰੱਖ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਨਾ ਜਾਂ ਗੋਦ ਲੈ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{cite web|author=Joshua J. Mark |url=http://www.ancient.eu/article/623/ |title=Women in Ancient Egypt |publisher=Ancient History Encyclopedia |date = 4 November 2016|accessdate=26 July 2017}}</ref> ====ਭਾਰਤ==== [[ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ|ਵੈਦਿਕ ਸਮੇਂ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ<ref name="infochange_women">{{cite news | last = Madhok | first = Sujata |title=Women: Background & Perspective |url=http://www.infochangeindia.org/WomenIbp.jsp |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080724121920/http://www.infochangeindia.org/WomenIbp.jsp | work = InfoChange India |archivedate=24 July 2008 |accessdate=24 December 2006 }}</ref> ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਰਜਾ ਮਿਲਦਾ ਸੀ।<ref name="vedam_towards_gender">{{cite book | last = Mishra | first = R. C. | title = Women in India: towards gender equality | publisher = Authorspress | location = New Delhi | year = 2006 | isbn = 9788172733063 }} [https://web.archive.org/web/20101029125524/https://www.vedamsbooks.com/no43902.htm Details.]</ref> [[ਪਤੰਜਲੀ]] ਅਤੇ ਕਟਯਾਯਾਨਾ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਵਿਆਕਰਣਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵੈਦਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>''Varttika'' by [[Katyayana]], 125, 2477</ref><ref>Comments to Ashtadhyayi 3.3.21 and 4.1.14 by [[Patanjali]]</ref> ਰਿਗਵੇਦ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਇੱਕ ਸਿਆਣੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਖ਼ੁਦ ਚੁਣਨ ਦੀ ਖੁਲ੍ਹ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਵਯੰਬਰ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਵਿਆਹ (ਲੀਵ-ਇਨ-ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ) ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਰਿਵਾਜ ਸੀ।<ref>{{cite book |last1=Majumdar |first1=R.C. |last2=Pusalker |first2=A.D. |author-link1=R. C. Majumdar |year=1951 |contribution=Chapter XX: Language and literature |editor-last1=Majumdar |editor-first1=R.C. |editor-last2=Pusalker |editor-first2=A.D. |editor-link1=R. C. Majumdar |title= [[The History and Culture of the Indian People|The history and culture of the Indian people, volume I, the Vedic age]] |p=394 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |location=Bombay |oclc=500545168 |ref=harv }}</ref> ====ਯੂਨਾਨ==== ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਹਿਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।<ref name=":10">{{Cite book|title = Women of Ancient Greece|url = https://archive.org/details/womenofancientgr0000nard|last = Nardo|first = Don|publisher = Lucent Books|year = 2000|location = San Diego|page = [https://archive.org/details/womenofancientgr0000nard/page/28 28]}}</ref> ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਡੈੱਲਫੀ, ਗੋਰਟਿਨ, ਥੱਸਲਿਆ, ਮੇਰਾਰਾ ਅਤੇ ਸਪਾਰਟਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਨਿੱਜੀ ਸੰਪੱਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੂਪ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਰਕਾਈਕ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਧਾਨਕਾਰਾਂ ਨੇ ਲਿੰਗ ਭੇਦ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰ ਘੱਟ ਗਏ।<ref>{{Cite book| last = Gerhard| first = Ute| title = Debating women's equality: toward a feminist theory of law from a European perspective| publisher = Rutgers University Press| year = 2001| page = 33| url = https://books.google.com/?id=XMohyLfGDDsC&dq=women+right+to+property| isbn = 978-0-8135-2905-9}}</ref> ==ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ== [[ਸਿੱਖਿਆ]] ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਹੱਕ ਹੈ। ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਤਕਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਤਕਰੇ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭੇਦਭਾਵ ਨੂੰ "ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਬੇਦਖਲੀ, ਸੀਮਾ ਜਾਂ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਤ, ਰੰਗ, ਲਿੰਗ, ਭਾਸ਼ਾ, ਧਰਮ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰਾਏ, ਕੌਮੀ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਮੂਲ, ਆਰਥਕ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਜਨਮ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਦੇ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।" ਆਰਟੀਕਲ 3 ਅਨੁਸਾਰ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੇਮ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ "ਅੱਜ ਦੇ ਨੇਮ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਧੜੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੱਕ ਹੈ। ਆਰਟੀਕਲ 13 ਦੇ ਨਾਲ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੱਡੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਸੰਭਵ ਹੋਣ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਗੈਰ-ਵਿਤਕਰੇ, ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ 'ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਜ਼ੈਦ ਰਾਆਦ ਅਲ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਹੱਤਵ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮਾਨਵਤਾ ਲਈ ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਸੀ ਕਿ ਜੋਸੇਫ ਮੇਨਜੈੱਲ ਨੇ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ [[ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗ਼ੈਰ-ਮਨੁੱਖੀ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਸੀ? 1942 ਵਿੱਚ ਵਾਂਸੀ ਵਿਖੇ ਹੋਲੋਕੋਸਟ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ 15 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ 8 ਪੀਐਚਡੀਜ਼ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ == {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Women's Rights|ਜ਼ਨਾਨਾ ਹੱਕ}} *[http://www.un.org/womenwatch/daw/cedaw/ UN Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women] *[http://www.hrw.org/women/ Human Rights Watch: Women's Rights] *[http://www.omct.org/index.php?id=EQL&lang=eng World Organization Against Torture: No Violence Against Women] *[http://www.history.com/minisite.do?content_type=mini_home&mini_id=1286/ Women's History Month by History.com] *[http://webarchive.loc.gov/all/20020808031637/http://www.law-lib.utoronto.ca/diana/ Women's Human Rights Resources Programme] *[http://www.trust.org/trustlaw/womens-rights/ News, views and resources on Women's Rights] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304171055/http://www.trust.org/trustlaw/womens-rights/ |date=2011-03-04 }} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਨਾਨਾ ਹੱਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2015 ਐਡੀਟਾਥਨ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਸਫ਼ੇ]] 0hmy4q4mc7yk3nef3o0jfbz5mhhpe8b 0 58324 847885 766023 2026-09-25T20:40:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847885 wikitext text/x-wiki [[File:Mani stone4.jpg|thumb|ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ "ਓਮ ਮਣੀ ਪਦਮੇ ਹੂੰ" ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ।]] [[File:Om Mani Peme Hung.vorb.oga|thumb|ਓਮ ਮਣੀ ਪਦਮੇ ਹੂੰ ਦਾ ਉੱਚਾਰਨ]] '''ਓਮ ਮਣੀ ਪਦਮੇ ਹੂੰ'''<ref>Pronunciation of the mantra as chanted by a [[Tibet]]an: [http://www.dharma-haven.org/tibetan/om-mani-padme-hung.wav Wave Format] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923214211/http://www.dharma-haven.org/tibetan/om-mani-padme-hung.wav |date=2015-09-23 }} and [http://www.dharma-haven.org/tibetan/om-mani-padme-hung.ra Real Audio Format] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130915023736/http://www.dharma-haven.org/tibetan/om-mani-padme-hung.ra |date=2013-09-15 }}.</ref> ({{lang-sa|ओं मणिपद्मे हूं}}) ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੰਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਤੱਲੁਕ [[ਅਵਲੋਕਿਤੇਸ਼ਵਰ]], ਰਹਿਮ ਦੇ ਬੋਧੀਸਤਵਾ, ਨਾਲ਼ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਉੱਤੇ ਲਿੱਖ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਪਹੀਏ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹੀਏ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਣਾ ਓਨੀ ਵਾਰ ਮੰਤਰ ਬੋਲਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਪਾਏ ਹੋਣਗੇ। ==ਲਿਪਾਂਤਰਨ== [[File:OM MANI PADME HUM.svg|thumb|right|"ਓਮ ਮਣੀ ਪਦਮੇ ਹੂੰ"]] * [[IAST]]：{{IAST|Oṃ Maṇi Padme Hūṃ}} * [[ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਿੱਬਤੀ]]： ཨོཾ་མ་ཎི་པདྨེ་ཧཱུྂ༔（[[Tibetan Pinyin]]：Om Mani Bêmê Hum; [[Wylie transliteration|EWTS]]: oM ma Ni pad+me hU~M`:） * [[ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ|ਮੰਗੋਲੀਆਈ]]：Old {{MongolUnicode|ᠣᠧᠮ ᠮᠠ ᠨᠢ ᠪᠠᠳ ᠮᠡᠢ ᠬᠤᠩ}} {{Unicode|Oëm ma ni bad mei qung}} Ум мани бадмэ хум {{MongolUnicode| ᢀᠤᠸᠠ ᠮᠠ᠋᠎ᠠ ᠨ᠋ᠢ ᠪᠠᠳᠮᠧ ᢀᠾᠤᠤ }} uwaṃ maa ni badme huuṃ * [[ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਚੀਨੀ]]：唵嘛呢叭咪吽 or 唵嘛呢叭𠺗吽 or 唵嘛呢叭𡄣吽 or 唵麼抳缽訥銘吽 * [[ਕੋਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੋਰੀਆਈ]]：{{lang|ko|옴 마니 반메 훔}} (Om Mani Banme Hum) * [[ਜਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਜਪਨੀ]]：{{lang|ja|オンマニハツメイウン}}（On Mani Hatsu Mei Un） or {{lang|ja|オンマニパドメフン}}（On Mani Padome Fun） * [[ਬਰਮੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬਰਮੀ]]: ဥုံမဏိပဒ္မေဟုံ (òʊɴ ma nḭ paʔ mè hòʊɴ) * [[ਵੀਤਨਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਵੀਤਨਾਮੀ]]：Án ma ni bát mê hồng * [[ਥਾਈ ਭਾਸ਼ਾ|ਥਾਈ]]：โอม มณี ปัทเม หุม * [['phags pa]]:’om ma ni pad me hung ꡝꡡꡏ ꡏ ꡋꡞ ꡌꡊ ꡏꡠ ꡜꡟꡃ * [[ਫਿਲੀਪੀਨੋ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਿਲੀਪੀਨੋ]]: Um ma ni pa mi hon * [[ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]]: ఓం మణి పద్మే హుం * [[ਤਾਗੁਤ]]:·a mja nji pja mjij xo * [[ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਈਘੁਰ]]: oom mani badmi xung * [[ਜੁਰਚੇਨ ਲਿਪੀ|ਜੁਰਚੇਨ]]: 嗆丵喒侠剣儂 am ma ni ba mi xu ==ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ== {{commons|ਓਮ ਮਣੀ ਪਦਮੇ ਹੂੰ}} * [http://inkessential.blogspot.com/2009/07/mani-mantra.html Tibetan calligraphy styles of the Mani Mantra] * [http://www.dharma-haven.org/tibetan/meaning-of-om-mani-padme-hung.htm Dharma Haven: Om Mani Padme Hum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427064618/http://www.dharma-haven.org/tibetan/meaning-of-om-mani-padme-hung.htm |date=2015-04-27 }} * [http://www.giftsfromnepal.com/prayer-wheels/ what tibetan prayer wheels are used for] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150411095110/http://www.giftsfromnepal.com/prayer-wheels/ |date=2015-04-11 }} * [http://www.khandro.net/practice_mantra.htm Khandro.net: Mantra] * [https://web.archive.org/web/20220110083403/https://www.techofheart.com/2008/11/om-mani-padme-hum-sufic-interpretation.html ਓਮ ਮਣੀ ਪਦਮੇ ਹੂੰ: ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਵਿਆਖਿਆ] * [[Andrew West (linguist)|Andrew West]], [http://babelstone.blogspot.com/2006/11/mani-stones-in-many-scripts.html An article on Om Mani Padme Hum in different scripts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524000617/http://babelstone.blogspot.com/2006/11/mani-stones-in-many-scripts.html |date=2011-05-24 }} * [http://www.fodian.net/world/1050.html Buddha speaks Mahayana Sublime Treasure King Sutra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201050717/http://www.fodian.net/world/1050.html |date=2015-02-01 }} English translation of Karandavyuha Sutra * [http://www.woim.net/search/song/1/om-mani-padme-hum.html "Om Mani Padme Hum" Songs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141224170407/http://www.woim.net/search/song/1/om-mani-padme-hum.html |date=2014-12-24 }} – collection 13 version of "Om Mani Padme Hum" songs (on 4 albums Mantra) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਤਰ]] 72ovqkj1whxd3dhylw73rtehowfg99n 0 58415 847976 845856 2026-09-26T06:45:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847976 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ | image = ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ.jpg | alt = | caption = ਚੋਪੜਾ 2025 ਵਿੱਚ|caption | birth_date = {{birth date and age |df=yes|1982|7|18}} | birth_place = [[ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ]], [[ਬਿਹਾਰ]] (ਹੁਣ [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਵਿੱਚ), ਭਾਰਤ | residence = [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]], [[ਨਿਊਯਾਰਕ]], ਯੂਐਸ | citizenship = ਭਾਰਤੀ | other_names = ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਜੋਨਸ<ref>{{cite web|last=Basu|first=Nilanjana|title=After Wedding To Nick Jonas, Priyanka Chopra Changes Her Name On Instagram |url=https://www.ndtv.com/entertainment/after-wedding-to-nick-jonas-priyanka-chopra-changes-her-name-on-instagram-1958938 |work=NDTV |date=6 December 2018 |accessdate=6 December 2018 }}</ref> | occupation = {{flat list| * ਅਦਾਕਾਰਾ * ਗਾਇਕਾ * ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ * ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ * ਮਾਡਲ }} | signature = Signature Priyanka Chopra.png | yearsactive = 2000–ਹੁਣ ਤੱਕ | spouse = {{Marriage|[[ਨਿਕ ਜੋਨਸ]]|2018}} | relatives = | works = | title = [[ਵਿਸ਼ਵ ਸੁੰਦਰੀ]] 2000 | honours = {{hlist|[[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (2016)}} | awards = | website = {{URL|iampriyankachopra.com}} }} '''ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ''' (ਜਨਮ 18 ਜੁਲਾਈ 1982) ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਨਾਮ '''ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਜੋਨਸ''' ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਗਾਇਕਾ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਹੈ, ਜੋ [[2000]] ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਸੁੰਦਰੀ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸਬ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸ਼ੋਹਰਤ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ,ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] ਵਰਗੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। [[ਟਾਈਮ]] ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। [[ਫੋਰਬਜ਼]] ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਐਰੋਨੌਟਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਜਾਂ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ, ਜੋ ਉਸਨੰ ਵਿਸ਼ਵਸੁੰਦਰੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਦੇ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ '''ਦ ਹੀਰੋ-ਲਾਈਫ ਆਫ਼ ਏ ਸਪਾਈ'' (2003) ਰਾਹੀਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ''ਐਤਰਾਜ਼'' (2003) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2006 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ''ਕ੍ਰਿਸ਼'' ਅਤੇ ''ਡੌਨ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬ੍ਰੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਫੈਸ਼ਨ (2008 ਫਿਲਮ)|ਫੈਸ਼ਨ (2008)]] ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਕਮੀਨੇ'' (2009), ''ਬਰਫੀ'' (2011), [[ਮੈਰੀ ਕੌਮ]] (2012), [[ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ]] (2015) [[ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ (ਫਿਲਮ)|ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ (2015)]] ਵਰਗੀਆਂ ਕਾਫੀ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾ ਕੀਤੀਆਂ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਹ ''ਏਬੀਸੀ'' ਦੇ ਥ੍ਰਿਲਰ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਕੁਆਂਟਿਕੋ'' ਵਿੱਚ ਐਲੇਕਸ ਪੈਰੀਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨੈਟਵਰਕ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਬਣੀ। ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਬੇਵਾਚ'' (2017) ਅਤੇ ''ਏ ਕਿਡ ਲਾਇਕ ਜੈਕ'' (2018) ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ [[ਯੂਨੀਸੈਫ਼]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ 2010 ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚਾਈਲਡ ਰਾਈਟਸ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੂਨੀਸੈਫ ਦੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅੰਬੈਸਡਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਨ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ [[ਨਾਰੀਵਾਦ]] ਬਾਰੇ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ''ਪਰਪਲ ਪੈਬਲ ਪਿਕਚਰ'' ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ [[ਨਿਕ ਜੋਨਸ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ। ==ਜੀਵਨ== ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਜੁਲਾਈ 1982 ਨੂੰ [[ਬਿਹਾਰ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ (ਹੁਣ [[ਝਾਰਖੰਡ]]) ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੋਕ ਚੋਪੜਾ ਅਤੇ ਮਧੂ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਭਾਰਤੀ ਸੇਨਾ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਸਨ।<ref name="bday1">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|title=Birthday Special: 30 Facts About Priyanka Chopra|date=18 July 2012|publisher=[[Rediff.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120926075555/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|archivedate=26 September 2012|deadurl=no|accessdate=18 September 2012|df=}}</ref><ref name="bday2">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ [[ਅੰਬਾਲਾ|ਅੰਬਾਲੇ]] ਤੋਂ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.filmfare.com/interviews/ill-get-married-six-times-priyanka-chopra-4412.html|title="I'll get married six times" – Priyanka Chopra|date=17 October 2013|work=[[Filmfare]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160806083606/http://www.filmfare.com/interviews/ill-get-married-six-times-priyanka-chopra-4412.html|archivedate=6 August 2016|deadurl=no|accessdate=27 June 2016|df=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Priyanka-Chopra-missed-visiting-her-hometown-Ambala/articleshow/47502145.cms|title=Priyanka Chopra missed visiting her hometown Ambala|author=Batra, Ankur|date=1 June 2015|work=[[The Times of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150708160043/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Priyanka-Chopra-missed-visiting-her-hometown-Ambala/articleshow/47502145.cms|archivedate=8 July 2015|deadurl=no|accessdate=27 June 2016|df=}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਝਾਰਖੰਡ ਤੋਂ, ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਮਧੂ ਜਯੋਤਸਨਾ ਅਖੌਰੀ, ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਡਾ. ਮਨੋਹਰ ਕਿਸ਼ਨ ਅਖੌਰੀ, ਜੋ ਸਾਬਕਾ ਕਾਂਗਰਸੀ ਸੀਨੀਅਰ ਹਨ, ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੜਕੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Much-ado-about-Adieu/2016/06/12/article3478145.ece|title=Much ado about Adieu|author=Chandran, Abhilash|date=12 June 2016|work=[[The New Indian Express]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160613134407/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Much-ado-about-Adieu/2016/06/12/article3478145.ece|archivedate=13 June 2016|deadurl=no|accessdate=27 June 2016|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/priyanka-chopra-harassed-by-unknown-man/143892-8-66.html|title=Priyanka Chopra harassed by unknown man|date=21 February 2011|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204003258/http://ibnlive.in.com/news/priyanka-chopra-harassed-by-unknown-man/143892-8-66.html|archivedate=4 December 2013|deadurl=no|publisher=[[CNN-IBN]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|df=}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ,ਸਿਧਾਰਥ,ਹੈ ਜੋ ਉਸਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਛੋਟਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/7417-14.html|title=In pics: Meet Priyanka Chopra's family|date=14 September 2012|publisher=CNN-IBN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120918053144/http://ibnlive.in.com/photogallery/7417-14.html|archivedate=18 September 2012|deadurl=no|accessdate=11 October 2012|df=}}</ref> [[ਪ੍ਰੀਨਿਤੀ ਚੋਪੜਾ]],[[ਮੀਰਾ ਚੋਪੜਾ]] ਅਤੇ [[ਮਨਾਰਾ]] ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਜ਼ਨ ਹਨ।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-chopra-another-cousin-on-the-block/1/199130.html|title=Here's Priyanka Chopra's another cousin on the block!|date=5 June 2012|work=[[India Today]]|accessdate=3 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129011600/http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-chopra-another-cousin-on-the-block/1/199130.html|archivedate=29 November 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਿੱਤਿਆਂ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ, ਦਿੱਲੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਅੰਬਾਲਾ, ਲੱਦਾਖ, ਲਖਨਊ, ਬਰੇਲੀ ਅਤੇ ਪੂਨੇ ਵਰਗੇ ਕਈ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।<ref name="inspire">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Priyanka-Chopra-first-single-inspired-by-her-life/Article1-925965.aspx|title=Priyanka Chopra first single inspired by her life|author=Bakshi, Dibyojyoti|date=7 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=16 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908124028/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Priyanka-Chopra-first-single-inspired-by-her-life/Article1-925965.aspx|archivedate=8 September 2012}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁ੍ਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ''ਲਾ ਮਾਰਟਿਨਰ ਸਕੂਲ (ਲੜਕੀਆਂ), ਲਖਨਊ'' ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਮਾਰੀਆ ਗੋਰੇਟੀ ਕਾਲਜ, ਬਰੇਲੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2000/12/03/stories/14032181.htm|title=She eyed the crown since childhood|date=3 December 2000|work=[[The Hindu]]|accessdate=5 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090708113125/http://www.hindu.com/2000/12/03/stories/14032181.htm|archivedate=8 July 2009|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://hindu.com/2000/12/02/stories/02020004.htm|title=Smalltown girl conquers world|date=2 December 2000|work=The Hindu|accessdate=5 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090106022040/http://www.hindu.com/2000/12/02/stories/02020004.htm|archivedate=6 January 2009|deadurl=no|df=}}</ref><ref name="nst">{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-126612847.html|title=Chopra's star quality|author=Henry, Wilson|date=23 July 2006|work=[[New Straits Times]]|accessdate=5 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509104517/http://www.highbeam.com/doc/1P1-126612847.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|df=}}{{subscription required|via=Highbeam}}</ref> ''ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਡ ਐਨਾਲਿਜ਼ਿਸ'' ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ; ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕਾ ਵਜੋਂ ਇਸਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/inner-spaces-diwali-is-always-a-fun-time-priyanka-chopra-1201128|title=Diwali is always a fun time: Priyanka Chopra|author=Guha, Aniruddha|date=25 October 2008|work=[[Daily News and Analysis]]|accessdate=2 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221033414/http://www.dnaindia.com/lifestyle/inner-spaces-diwali-is-always-a-fun-time-priyanka-chopra-1201128|archivedate=21 February 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਦੇ ਸਰਦ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤੀ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, [[ਲੇਹ]] ਦੇ ਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੇਡਣ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਯਾਦ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲੇਹ ਵਿੱਚ ਸਾਂ ਅਤੇ ਚੋਥੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਸੀ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਜੰਮਿਆ ਸੀ ਮੇਰੇ ਡੈਡੀ ਨੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਉਥੇ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਲੇਹ ਵਿਚ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹਨ ... ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਫੌਜੀ ਬੱਚੇ ਸਾਂ। ਅਸੀਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਵਾਦੀ ਵਿਚ ਬੰਕਰ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਇਕ ਸਟੇਪਾ ਸੀ ਜੋ ਸਾਡੀ ਵਾਦੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਸਟੇਪਾ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੱਕ ਦੀ ਦੌੜ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸੀ।"<ref name="HT0810">{{cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/aug/130810-priyanka-chopra-cloudburst.htm|title=Cloudburst flattened the Leh of my memories: Priyanka Chopra|date=13 August 2010|work=[[Mid Day]]|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101018165435/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/aug/130810-priyanka-chopra-cloudburst.htm|archivedate=18 October 2010|deadurl=no|agency=Indo-Asian News Service|df=}}</ref> ਉਹ ਹੁਣ ਬਰੇਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰੇਲੂ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਥੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/news/type/view/id/1558555/|title=Priyanka to be honoured at her home-town Bareilly|date=12 September 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121112144151/http://www.bollywoodhungama.com/movies/news/type/view/id/1558555|archivedate=12 November 2012|deadurl=no|accessdate=27 December 2012|df=}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Priyanka_Chopra_Family.jpg|alt=Priyanka Chopra and her family are looking towards the camera.|left|thumb|ਚੋਪੜਾ 2012 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨਾਲ]] ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਚੋਪੜਾ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਚਲੀ ਗਈ। ਉਥੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਈ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ, ਕੋਰੀਅਲ ਗਾਉਣ ਅਤੇ [[ਕਥਕ]] ਨ੍ਰਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।<ref name="celluloid">{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2001/12/14/stories/2001121400720200.htm|title=From beauty pageant to celluloid|date=14 December 2001|work=The Hindu|accessdate=17 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131207145033/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2001/12/14/stories/2001121400720200.htm|archivedate=7 December 2013}}</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਨਸਲੀ ਮਸਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਅਫ਼ਰੀਕਨ-ਅਮਰੀਕਨ ਸਹਿਪਾਠੀ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite av media|url=https://www.youtube.com/watch?v=BkZFJeHj_ac|title=Priyanka Chopra – The Anupam Kher Show Season 2|date=2 August 2015|publisher=YouTube|accessdate=2 November 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151029211925/https://www.youtube.com/watch?v=BkZFJeHj_ac|archivedate=29 October 2015|df=}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਇਕ ਅਜੀਬ, ਘੱਟ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਇਕ ਮੱਧਮ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੀ ਬੱਚੀ ਸੀ, ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਚਿੱਟੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ .... ਅੱਜ, ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ 12 ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਦੀਆਂ ਹਨ।"<ref name="ibtimes">{{cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/articles/382108/20120908/priyanka-chopra-bullied-high-school-being-browny.htm|title=I Was Bullied in High School for Being Browny: Priyanka Chopra|date=8 September 2012|work=[[International Business Times]]|accessdate=11 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103192544/http://www.ibtimes.co.in/articles/382108/20120908/priyanka-chopra-bullied-high-school-being-browny.htm|archivedate=3 November 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਬਰੇਲੀ ਦੇ ''ਆਰਮੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ'' ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਪਰਤ ਆਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.armyschoolbareilly.com/alumni.html|title=Army School Alumni|publisher=Army School Bareilly|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130410033809/http://www.armyschoolbareilly.com/alumni.html|archivedate=10 April 2013|deadurl=yes|accessdate=4 December 2012|df=}}</ref><ref name="NDTV-int">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|title=Your Call with Priyanka Chopra: Full Transcript|author=Singh, Sonia|date=17 September 2012|publisher=[[NDTV]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522031443/http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|archivedate=22 May 2014|deadurl=yes|accessdate=31 March 2013}}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਸਥਾਨਕ "ਮਈ ਰਾਣੀ" ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਜਿੱਤੀ <ref name="ti1">{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20001202/main3.htm#3|title=Granny brought up Priyanka|date=1 December 2000|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|accessdate=2 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131121110907/http://www.tribuneindia.com/2000/20001202/main3.htm|archivedate=21 November 2013|deadurl=yes|df=}}</ref> ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਨ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨੇ ਪਏ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸਨੂੰ 2000 ਵਿਚ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)]] ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ,<ref name="MeetPC">{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2004/jul/29priyanka.htm|title=Meet Priyanka Chopra|date=29 July 2004|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090721053714/http://specials.rediff.com/movies/2004/jul/29priyanka.htm|archivedate=21 July 2009|deadurl=no|accessdate=7 April 2011|df=}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡ ਟਾਈਟਲ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref name="fmi">{{cite news|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/Archives/International-Winners/articleshow/msid-5931192,curpg-2.cms|title=International Pageant Winners|work=The Times of India|accessdate=15 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120410000257/http://feminamissindia.indiatimes.com/Archives/International-Winners/articleshow/msid-5931192%2Ccurpg-2.cms|archivedate=10 April 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੋਪੜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸੁੰਦਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 30 ਨਵੰਬਰ 2000 ਨੂੰ ''ਮਿਸ ਵਰਲਡ'' 2000 ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਮਿਲੇਨਿਅਮ ਡੋਮ ਵਿਚ ''ਮਿਜ਼ ਵਰਲਡ ਕੰਟੀਨੇਂਟਲ ਕੁਈਨ ਆਫ ਬਿਊਟੀ-ਏਸ਼ੀਆ ਐਂਡ ਓਸੀਏਆ'' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="winners">{{cite news|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/1991-2000/articleshow/5022005.cms|title=Catch-Up with the Past Miss Indias 2000–1991|work=[[The Times of India]]|accessdate=23 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329100350/http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/1991-2000/articleshow/5022005.cms|archivedate=29 March 2013|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/2000/nov/30world.htm|title=Priyanka Chopra is Miss World 2000|date=30 November 2000|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060901214632/http://www.rediff.com/news/2000/nov/30world.htm|archivedate=1 September 2006|deadurl=no|accessdate=2 August 2006|df=}}</ref><ref name="V.V.K.Subburaj">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fz2WDD8sB0MC&pg=PA85|title=Sura's Year Book 2006|author=Subburaj, V.V.K.|publisher=Sura Books|isbn=978-8172541248|page=85|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160604002552/https://books.google.com/books?id=Fz2WDD8sB0MC&pg=PA85|archivedate=4 June 2016|deadurl=no|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਮਿਸ ਵਰਲਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪੰਜਵੀੰ ਭਾਰਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੌਥੀ ਸੀ।<ref name="winners2">{{cite news|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/1991-2000/articleshow/5022005.cms|title=Catch-Up with the Past Miss Indias 2000–1991|work=[[The Times of India]]|accessdate=23 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329100350/http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/1991-2000/articleshow/5022005.cms|archivedate=29 March 2013|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://hindu.com/2000/12/02/stories/01020004.htm|title=Priyanka Chopra Miss World 2000|author=Suroor, Hasan|date=1 December 2000|work=The Hindu|accessdate=31 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130727131016/http://hindu.com/2000/12/02/stories/01020004.htm|archivedate=27 July 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਮਿਸ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ।<ref name="nst2">{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-126612847.html|title=Chopra's star quality|author=Henry, Wilson|date=23 July 2006|work=[[New Straits Times]]|accessdate=5 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509104517/http://www.highbeam.com/doc/1P1-126612847.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|df=}}{{subscription required|via=Highbeam}}</ref><ref name="ti12">{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20001202/main3.htm#3|title=Granny brought up Priyanka|date=1 December 2000|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|accessdate=2 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131121110907/http://www.tribuneindia.com/2000/20001202/main3.htm|archivedate=21 November 2013|deadurl=yes|df=}}</ref>ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਮਿਸਡ ਵਰਲਡ ਖਿਤਾਬਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਨ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੇ ਰੋਲ ਲਈ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ।<ref name="celluloid2">{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2001/12/14/stories/2001121400720200.htm|title=From beauty pageant to celluloid|date=14 December 2001|work=The Hindu|accessdate=17 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131207145033/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2001/12/14/stories/2001121400720200.htm|archivedate=7 December 2013}}</ref><ref name="RM">{{cite web|url=http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/i-dont-see-myself-as-sexy-priyanka/|title=I don't see myself as 'sexy': Priyanka|author=Masand, Rajeev|publisher=RajeevMasand.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221070154/http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/i-dont-see-myself-as-sexy-priyanka/|archivedate=21 February 2014|deadurl=no|accessdate=4 January 2013|df=}}</ref> == ਅਦਾਕਾਰੀ ਪੇਸ਼ਾ == === ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ (2002-2004) === [[File:Priyanka Chopra 2003.jpg|thumb|upright|ਚੋਪੜਾ 2003 ਵਿੱਚ ''ਅੰਦਾਜ਼'' ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿਖੇ]] ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਅੱਬਾਸ-ਮਸਤਾਨ ਦੇ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਹਮਰਾਜ਼'' (2002) ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਸੀ।<ref name="RM2">{{cite web|url=http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/i-dont-see-myself-as-sexy-priyanka/|title=I don't see myself as 'sexy': Priyanka|author=Masand, Rajeev|publisher=RajeevMasand.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221070154/http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/i-dont-see-myself-as-sexy-priyanka/|archivedate=21 February 2014|deadurl=no|accessdate=4 January 2013|df=}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਾ ਹੋ ਪਾਇਆ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਤਪਾਦਨ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਚਨਬੱਧਤਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2002/jul/05abbas.htm|title=Humraaz will not go bust|author=Lalwani, Vickey|date=5 July 2002|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508192837/http://www.rediff.com/entertai/2002/jul/05abbas.htm|archivedate=8 May 2013|deadurl=no|accessdate=9 January 2013|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/bollywood/interview.php?id=13608154&cid=2398|title=Aitraaz is going to fuel my sex-siren image!- Priyanka Chopra|publisher=Sify|accessdate=26 June 2013|archive-date=3 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703173348/http://www.sify.com/movies/bollywood/interview.php?id=13608154&cid=2398|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2002 ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਥਮਿਜ਼ਾਨ'' ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। [[ਦ ਹਿੰਦੂ]] ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸੀਮਤ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/04/19/stories/2002041900820203.htm|title=Thamizhan|date=19 April 2002|work=The Hindu|accessdate=19 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100903210447/http://hindu.com/thehindu/fr/2002/04/19/stories/2002041900820203.htm|archivedate=3 September 2010|deadurl=no|df=}}</ref> 2003 ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਅਨਿਲ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ''ਦ ਹੀਰੋ: ਲਵ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਏ ਸਪਾਈ'' ਵਿੱਚ [[ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰੀਤੀ ਜ਼ਿੰਟਾ|ਪ੍ਰਿਟੀ ਜ਼ਿੰਟਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="bday22">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਫਿਲਮ ਇਕ ਏਜੰਟ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ''ਦ ਹੀਰੋ'' ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਪਰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।<ref name="Box Office 2003">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=209&catName=MjAwMw|title=Box Office 2003|publisher=[[Box Office India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023141040/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=209&catName=MjAwMw|archivedate=23 October 2013|accessdate=26 October 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/10002625-hero/|title=The Hero: Love Story of a Spy (2003)|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130623041417/http://www.rottentomatoes.com/m/10002625-hero/|archivedate=23 June 2013|deadurl=no|accessdate=18 October 2012|df=}}</ref> ''ਵਰੇਟੀ'' ਤੋਂ ''ਡੈਰੇਕ ਐਲੀ'' ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਚੋਪੜਾ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।"<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2003/film/reviews/the-hero-love-story-of-a-spy-1200542160/|title=Review: 'The Hero: Love Story of a Spy'|author=Elley, Derek|date=16 April 2003|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304061004/http://variety.com/2003/film/reviews/the-hero-love-story-of-a-spy-1200542160/|archivedate=4 March 2016|deadurl=no|accessdate=14 January 2016|df=}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਰਾਜ ਕੰਵਰ ਦੀ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਸਫਲ ''ਅੰਦਾਜ਼'' ਵਿਚ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]] ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਾਦਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਲਾਰਾ ਦੱਤਾ]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="Box Office 20032">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=209&catName=MjAwMw|title=Box Office 2003|publisher=[[Box Office India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023141040/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=209&catName=MjAwMw|archivedate=23 October 2013|accessdate=26 October 2010}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਇਕ ਜੋਸ਼ਵਾਨ ਲੜਕੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼]] ਨੇ ਇਸ ਗਲੈਮਰ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਭੂਮਿਕਾ 'ਚ ਲਿਆਈ ਸੀ।<ref name="bday23">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> ''ਸਿਫੀ'' ਦੇ ਕੁਨਾਲ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਸਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ "ਸਾਰੇ ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਣ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ।"<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/andaaz-old-story-fresh-faces-review-bollywood-13157317.html|title=Andaaz: Old story, fresh faces|author=Shah, Kunal|date=23 May 2003|publisher=Sify|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140329142128/http://www.sify.com/movies/andaaz-old-story-fresh-faces-review-bollywood-13157317.html|archivedate=29 March 2014|accessdate=19 March 2010}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ (ਦੱਤਾ ਦੇ ਨਾਲ) ਜਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਬੇਸਟ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਐਕਟਰ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।<ref name="awards">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10207/index.html|title=Priyanka Chopra: Awards & nominations|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090424192038/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10207/index.html|archivedate=24 April 2009|accessdate=27 December 2012}}</ref> 2004 ਵਿਚ ਚੋਪੜਾ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਿਲੀਜ਼ ''ਪਲਾਨ, ਕਿਸਮਤ'' ਅਤੇ ''ਅਸੰਭਵ'' ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="journey1">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3579/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra: Part I|author=Tuteja, Joginder|date=20 June 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120622184047/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3579|archivedate=22 June 2012|deadurl=no|accessdate=29 January 2013|df=}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ [[ਡੇਵਿਡ ਧਵਨ]] ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਮੁਝਸੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰੋਗੀ'' ਵਿਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਾਲ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕਮਾਈ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।<ref name="Lifetime">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|title=Lifetime Worldwide|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D|archivedate=15 October 2013|deadurl=yes|accessdate=26 October 2010|df=}}</ref> 2004 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਬਾਸ-ਮਸਤਾਨ ਦੇ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਐਤਰਾਜ਼'' ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ [[ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਝਿਆ, ਸੋਨੀਆ ਰਾਏ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਔਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੇ ਯੌਨ ਉਤਪੀੜਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ "ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਤਜਰਬਾ" ਕਿਹਾ।<ref name="NDTV-int2">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|title=Your Call with Priyanka Chopra: Full Transcript|author=Singh, Sonia|date=17 September 2012|publisher=[[NDTV]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522031443/http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|archivedate=22 May 2014|deadurl=yes|accessdate=31 March 2013}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ।<ref name="peecee">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|title=Over The Years: Priyanka Chopra|author=Marwah, Navdeep Kaur|date=14 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=4 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916062219/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|archivedate=16 September 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=210&catName=MjAwNA|title=Box Office 2004|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131010014505/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=210&catName=MjAwNA|archivedate=10 October 2013|accessdate=26 October 2010}}</ref> ਲੇਖਕ ਰਨੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਲਵਰ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=kGIuatpm-8gC|title=Bollywood and Globalization: Indian Popular Cinema, Nation, and Diaspora|last=Mehta|first=Rini Bhattacharya|last2=Pandharipande|first2=Rajeshwari V.|publisher=Anthem Press|year=2011|isbn=978-0857287823|pages=67–71|accessdate=3 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140101071521/http://books.google.com/books?id=kGIuatpm-8gC|archivedate=1 January 2014|deadurl=no|df=}}</ref><ref name="oomph">{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_bollywood-an-oomphilicious-2012_1632118|title=Bollywood: An oomphilicious 2012!|author=Banerjee, Soumyadipta|date=1 January 2012|work=Daily News and Analysis|accessdate=5 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124175627/http://www.dnaindia.com/entertainment/report_bollywood-an-oomphilicious-2012_1632118|archivedate=24 January 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ''ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼'' ਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਕਰੀਅਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।<ref name="bday24">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਅਕ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ "''ਐਤਰਾਜ਼'' ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਟ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਮੋਹਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਰ ਚਨੌਤੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਛਾਪਦੀ ਹੈ'"<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2004/11/aitraaz_review_02.shtml|title=Aitraaz Review|author=Mamtora, Jay|publisher=BBC|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140628101810/http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2004/11/aitraaz_review_02.shtml|archivedate=28 June 2014|deadurl=no|accessdate=3 March 2013|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ਨੈਗੇਟਿਵ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਬੇਸਟ ਪਰਫੋਰੈਂਸ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਕਾਜੋਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਗਈ (ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 2008 'ਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ)।<ref name="bday25">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਇਕ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="awards2">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10207/index.html|title=Priyanka Chopra: Awards & nominations|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090424192038/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10207/index.html|archivedate=24 April 2009|accessdate=27 December 2012}}</ref> === ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ (2005–2006) === 2005 ਵਿੱਚ ਚੋਪੜਾ ਛੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਰੀਲੀਜ਼-''ਬਲੈਕਮੇਲ'' ਅਤੇ ''ਕਰਮ'' ਵਪਾਰਕ ਅਸਫਲ ਸਨ।<ref name="BOI2005">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|title=Box Office 2005|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115193133/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|archivedate=15 November 2013|accessdate=19 October 2010}}</ref> ਰੇਡਿਫ.ਕਾਮ ਦੀ ਸ਼ਿਪਲਾ ਭਰਤਟਨ-ਏਯਰ ਨੇ ਬਲੈਕਮੇਲ ਨੂੰ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਨੁਮਾਨਯੋਗ ਫਿਲਮ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਇਕ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਨਜਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸੀਮਿਤ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/jan/28bm.htm|title=Blackmail: Predictable, yet entertaining|author=Bharatan-Iyer, Shilpa|date=28 January 2005|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924143207/http://www.rediff.com/movies/2005/jan/28bm.htm|archivedate=24 September 2015|deadurl=no|accessdate=5 April 2013|df=}}</ref> ''ਕਰਮ'' ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਰਹੀ, ਸੁਭਾਸ਼ ਕੇ. ਝਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ "ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਰਬਲਤਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।"<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/karam-news--review-kkfv7giigjgsi.html|title=Karam|author=Jha, Subhash K.|date=14 March 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160129132403/http://www.sify.com/movies/karam-news--review-kkfv7giigjgsi.html|archivedate=29 January 2016|deadurl=no|accessdate=14 January 2016|df=}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਵਿਪੁਲ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਾਟਕ ''ਵਕਤ: ਦ ਰੇਸ ਅਗੇਂਸਟ ਟਾਈਮ'' ਵਿਚ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਛੋਟੀ ਵਪਾਰੀ ([[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ|ਅਮੀਤਾਭ ਬੱਚਨ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ) ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਗੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ "ਸੁਹਾਬ ਹੋਗੀ" ਗਾਣੇ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਚੋਪੜਾ ਬਚਪਨ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਜਗਾਹ ਲੇਹ ਵੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="HT08102">{{cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/aug/130810-priyanka-chopra-cloudburst.htm|title=Cloudburst flattened the Leh of my memories: Priyanka Chopra|date=13 August 2010|work=[[Mid Day]]|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101018165435/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/aug/130810-priyanka-chopra-cloudburst.htm|archivedate=18 October 2010|deadurl=no|agency=Indo-Asian News Service|df=}}</ref> ਫਿਲਮ ਦਾ ਗਾਣਾ "ਡੂ ਮੀ ਏ ਫ਼ੇਵਰ ਲੈਸ ਪਲੇ ਦੀ ਹੋਲੀ" ਦੇ ਗਾਣੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-1970196041.html|title=Why don't we have Holi songs nowadays?|date=25 February 2010|work=Hindustan Times|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509085339/http://www.highbeam.com/doc/1P3-1970196041.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|df=}}{{Subscription required|via=HighBeam}}</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="BOI20052">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|title=Box Office 2005|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115193133/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|archivedate=15 November 2013|accessdate=19 October 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/waqt-the-race-against-time-review-bollywood-pclvIObfbgccc.html|title=Waqt – The Race Against Time|author=Adarsh, Taran|publisher=Sify|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160129130859/http://www.sify.com/movies/waqt-the-race-against-time-review-bollywood-pclvIObfbgccc.html|archivedate=29 January 2016|deadurl=no|accessdate=14 January 2016|df=}}</ref> [[File:Don premiere.jpg|thumb|left|upright|ਚੋਪੜਾ ਆਪਣੇ ਸਹਿ ਕਲਾਕਾਰ [[ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖ਼ਾਨ|ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ]] ਨਾਲ ਡੌਨ (2006) ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 'ਤੇ]] ਉਸਨੇ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਰਹੱਸ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਯਕੀਨ'' ਵਿਚ [[ਅਰਜੁਨ ਰਾਮਪਾਲ]] ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਜਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰਤੀ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮਾ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਤਰਨ ਆਦਰਸ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਚੋਪੜਾ "ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਨਮਾਨ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰ ਰਹੀ ਹੈ।"<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/review/id/538457|title=Yakeen Review|author=Adarsh, Taran|date=1 July 2005|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114044838/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/review/id/538457|archivedate=14 November 2012|deadurl=no|accessdate=3 September 2012|df=}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਸੁਨੀਲ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਰੋਮਾਂਸ ''ਬਰਸਾਤ'' ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ [[ਬਿਪਾਸ਼ਾ ਬਾਸੂ]] ਸਨ। ਫਿਲਮ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਅਸਫਲਤਾ ਸੀ ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ।<ref name="BOI20053">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|title=Box Office 2005|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115193133/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|archivedate=15 November 2013|accessdate=19 October 2010}}</ref><ref name="oe">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=overseas_earners|title=Overseas Earnings|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023142058/http://boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=overseas_earners|archivedate=23 October 2013|accessdate=6 June 2013}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ''ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ'' ਨੇ ਇਸਨੂੰ ''ਮਸ਼ੀਨੀ'' ਦੱਸਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/538959|title=Barsaat Review|author=Adarsh, Taran|date=19 August 2005|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130816153833/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/538959|archivedate=16 August 2013|deadurl=no|accessdate=23 January 2013|df=}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰੇਡਿਫ.ਕਾਮ ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਂਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਕੰਮਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ" ਸਮਝਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/aug/19barsaat.htm|title=Barsaat is a washout|author=Mitra, Indrani Roy|date=19 August 2005|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130427171154/http://www.rediff.com/movies/2005/aug/19barsaat.htm|archivedate=27 April 2013|deadurl=no|accessdate=7 June 2013|df=}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ''ਰੋਹਨ ਸਿੱਪੀ'' ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ''ਬਲੱਫਮਾਸਟਰ!'' ਵਿੱਚ [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ]], ਰਿਤੇਸ਼ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਅਤੇ [[ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਔਰਤ ਸਿਮਰਨ ਸਕਸੈਨਾ, ਜੋ ਬੱਚਨ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ।<ref name="BOI20054">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|title=Box Office 2005|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115193133/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|archivedate=15 November 2013|accessdate=19 October 2010}}</ref> 2006 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਿੰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਰਾਕੇਸ਼ ਰੋਸ਼ਨ]] ਦੀ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਫਿਲਮ ''ਕ੍ਰਿਸ਼'' (2003 ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ-ਕਲਪਿਤ ਫਿਲਮ ਕੋਈ ... ਮਿਲ ਗਿਆ) ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ]], [[ਰੇਖਾ]] ਅਤੇ [[ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ]] ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਭੋਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ {{INR}}1.17 ਬਿਲੀਅਨ (16 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="boi06">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=210&catName=MjAwNA|title=Box Office 2006|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131010014505/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=210&catName=MjAwNA|archivedate=10 October 2013|accessdate=26 October 2010}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ, ਧਰਮੇਸ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਆਪ ਕੀ ਖਾਤਿਰ'', [[ਅਕਸ਼ੈ ਖੰਨਾ]], [[ਅਮੀਸ਼ਾ ਪਟੇਲ]] ਅਤੇ [[Dino ਮੋਰਿਆ|ਦਿਨੋ ਮੋਰਿਆ]] ਨਾਲ ਸੀ। ਨਾ ਹੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਚੰਗਾ ਰਿਹਾ।<ref name="journey2">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra: Part 2|author=Tuteja, Joginder|date=21 June 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120627211909/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592|archivedate=27 June 2012|deadurl=no|accessdate=29 January 2013|df=}}</ref> ਰੇਡਿਫ.ਕਾਮ ਦੀ ਸੁਕੰਨਿਆ ਵਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਅਨੂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ "ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਕਿਚ" ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਕਦੇ ਇਕਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ: "ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਤਦਾਰ, ਫਿਰ ਠੰਡਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ"।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/25aap.htm|title=Watchable, Akshaye ki Khatir|date=25 August 2006|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130426073009/http://www.rediff.com/movies/2006/aug/25aap.htm|archivedate=26 April 2013|deadurl=no|accessdate=8 June 2013|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ 2006 ਦੀ ਆਖਰੀ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਫ਼ਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ|ਫਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ]] ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਡੌਨ'' (1978 ਦੀ ਇਸੇ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਰੀਮੇਕ) ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖ਼ਾਨ|ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਰੋਮਾ (ਅਸਲ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਜ਼ੀਨਤ ਅਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿਰਦਾਰ) ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਡੌਨ ਤੋਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਡਰਵਰਲਡ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਾਰਸ਼ਲ-ਆਰਟ ਟਰੇਨਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਸਟੰਟ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-01/mumbai/29492819_1_stunts-film-industry-action-scenes|title=Little film action for female stunt artistes|author=Dubey, Bharti|date=1 May 2011|work=The Times of India|accessdate=5 September 2012|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510085423/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-01/mumbai/29492819_1_stunts-film-industry-action-scenes|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਮਾਈ{{INR}}1.05 ਬਿਲੀਅਨ (US $ 15 ਮਿਲੀਅਨ) ਸੀ।<ref name="Lifetime2">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|title=Lifetime Worldwide|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D|archivedate=15 October 2013|deadurl=yes|accessdate=26 October 2010|df=}}</ref> ਰੇਡਿਫ.ਕਾਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੈਨ ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੀ "ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ" ਕਿਹਾ; ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਰੋਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, "ਹਰੇਕ ਪਖੋਂ ਕਾਬਲ ਔਰਤ", ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ "ਇਹ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਜਾਦੂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਭਾਵੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਮਹਾਨ ਮੁਸਕਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਲਈ।"<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2006/oct/20don.htm|title=SRK pays just tribute to Big B's Don|author=Sen, Raja|date=20 October 2006|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130308101654/http://www.rediff.com/movies/2006/oct/20don.htm|archivedate=8 March 2013|deadurl=no|accessdate=13 December 2012|df=}}</ref> === ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁੜ ਉਭਰਨਾ (2007–2008) === 2007 ਵਿਚ ਚੋਪੜਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਿਖਿਲ ਅਡਵਾਨੀ'' ਦੀ ''ਸਲਾਮ-ਏ-ਇਸ਼ਕ: ਏ ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਟੂ ਲਵ'', ਜੋ ਕਿ ਛੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਟੁਕੜੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਮਿਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਇਕ ਆਈਟਮ ਗਰਲ ਅਤੇ ਇਕ ਚਾਹਵਾਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜੋ [[ਕਰਨ ਜੌਹਰ]] ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&catName=MjAwNw|title=Box Office 2007|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131010031210/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&catName=MjAwNw|archivedate=10 October 2013|accessdate=26 October 2010}}</ref> ਫਿਲਮ ਸਮੀਖਿਅਕ ਸੁਕਨਿਆ ਵਰਮਾ ਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ [[ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ]], [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ]] ਅਤੇ [[ਮਧੂਬਾਲਾ|ਮਧੁਬਾਲਾ]] ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2007/jan/26salaam.htm|title=Salaam-E-Ishq: Stars shine in mediocre film|author=Verma, Sukanya|date=26 January 2007|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005091022/http://www.rediff.com/movies/2007/jan/26salaam.htm|archivedate=5 October 2013|deadurl=no|accessdate=7 June 2013|df=}}</ref> ''ਸਲਾਮ-ਏ-ਇਸ਼ਕ: ਏ ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਟੂ ਲਵ'' ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ''ਬਿਗ ਬ੍ਰਦਰ'' ਦੋਨੋਂ ਘਰੇਲੂ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਸਾਬਤ ਰਹੀਆਂ।<ref name="journey22">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra: Part 2|author=Tuteja, Joginder|date=21 June 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120627211909/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592|archivedate=27 June 2012|deadurl=no|accessdate=29 January 2013|df=}}</ref> [[File:Priyanka chopra at filmfare launch.jpg|thumb|right|upright|ਨਵੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਚੋਪੜਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋਸਤਾਨਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਕਵਰ ਲਾਂਚ 'ਤੇ]] 2008 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਹੈਰੀ ਬਵੇਜਾ'' ਦੀ ''ਲਵ ਸਟੋਰੀ 2050'' ਵਿਚ [[ਹਰਮਨ ਬਵੇਜਾ|ਹਰਮਨ ਬਾਵੇਜਾ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗ ਕੀਤਾ; ਇਕ ਵਾਰ ਭਵਿੱਖ ਤੋਂ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲਾਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੀਤੇ ਦੀ ਲੜਕੀ ਲਈ ਕਾਲਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1080613/jsp/entertainment/story_9403163.jsp|title=Code Red|author=Shah, Jigar|date=13 June 2008|work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407044500/http://www.telegraphindia.com/1080613/jsp/entertainment/story_9403163.jsp|archivedate=7 April 2014|deadurl=no|accessdate=19 June 2013|df=}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਰਹੀ; ਰਾਜੀਵ ਮਸੰਦ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਆਪਣੇ ਸਹਿ-ਸਿਤਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕਿਰਦਾਰ "ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਹਮਦਰਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ" ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/love-story-2050-partpredictable-partgobbledygook/68318-8.html|title=Masand's Verdict: Love Story 2050|author=Masand, Rajeev|date=5 July 2008|publisher=CNN-IBN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114045139/http://ibnlive.in.com/news/love-story-2050-partpredictable-partgobbledygook/68318-8.html|archivedate=14 November 2012|deadurl=no|accessdate=18 March 2011|df=}}</ref> ਉਹ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਕਾਮੇਡੀ ''ਗੋਡ ਤੁਸੀਂ ਗ੍ਰੇਟ ਹੋ'' ਵਿਚ ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ, ਸੋਹੇਲ ਖਾਨ ਅਤੇ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਨਾਲ ਇਕ ਟੀ ਵੀ ਐਂਕਰ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/God-Tussi-Great-Ho/movie-review/3369194.cms|title=God Tussi Great Ho&nbsp;– Critic's Review|last=Kazmi|first=Nikhat|date=15 August 2008|work=The Times of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104230908/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/God-Tussi-Great-Ho/movie-review/3369194.cms|archivedate=4 November 2012|deadurl=no|accessdate=8 June 2013|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/review/12549/index.html|title=God Tussi Great Ho: Movie Review|last=Adarsh|first=Taran|date=15 August 2008|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110901155549/http://www.bollywoodhungama.com/movies/review/12549/index.html|archivedate=1 September 2011|deadurl=no|accessdate=8 June 2013|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਬੋਬੀ ਦੇਓਲ ਅਤੇ [[ਇਰਫ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨ|ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ]] ਨਾਲ ''ਚਮਕੂ'' ਵਿਚ ਇਕ ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ ''ਗੋਲਡੀ ਬਹਿਲ'' ਦੀ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਫਿਲਮ ''ਦਰੋਨਾ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ ਅਤੇ [[ਜਯਾ ਬਚਨ|ਜਯਾ ਬੱਚਨ]] ਨਾਲ ਸੋਨੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਫਿਲਮ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਹ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਫਿਲਮ ਫਿਲਮ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੇਡਿਫ ਡਾਟ ਕਾਮ ਦੇ ਸੁਕਨਿਆ ਵਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਐਕਸ਼ਨ ਹੇਰੋਇਨ ਦੇ ਹੁਨਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ।<ref name="journey23">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra: Part 2|author=Tuteja, Joginder|date=21 June 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120627211909/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592|archivedate=27 June 2012|deadurl=no|accessdate=29 January 2013|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2008/oct/02drona.htm|title=Review: Drona falls short|author=Verma, Sukanya|date=2 October 2008|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130214081716/http://www.rediff.com/movies/2008/oct/02drona.htm|archivedate=14 February 2013|deadurl=no|accessdate=7 June 2013|df=}}</ref> ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਲੋਚਕ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਮਝ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="journey24">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra: Part 2|author=Tuteja, Joginder|date=21 June 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120627211909/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592|archivedate=27 June 2012|deadurl=no|accessdate=29 January 2013|df=}}</ref> ''ਮਾਧੁਰ ਭੰਡਾਰਕਰ'' ਦੀ ਫੈਸ਼ਨ (2008) ਨੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀਆਂ ਅਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਖਤਮ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਫਿਲਮ ਭਾਰਤੀ ਫੈਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਈ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਸੁਪਰਮਾਡਲ ਮੇਘਨਾ ਮਾਥੁਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕੀ ਇਹ ਰੋਲ ਉਸ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ, ਪਰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਭੰਡਾਰਕਰ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਉਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।<ref name="midday">{{cite web|url=http://www.mid-day.com/news/2008/oct/301008fashionpriyankachopra.htm|title=Style watch: Priyanka wears 137 outfits in Fashion|date=30 October 2008|work=Mid Day|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130906051257/http://www.mid-day.com/news/2008/oct/301008fashionpriyankachopra.htm|archivedate=6 September 2013|deadurl=no|accessdate=13 March 2013|df=}}</ref> ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਛੇ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰ ਘਟਾਇਆ ਗਿਆ। ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="peecee2">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|title=Over The Years: Priyanka Chopra|author=Marwah, Navdeep Kaur|date=14 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=4 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916062219/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|archivedate=16 September 2012}}</ref> ਰਾਜੀਵ ਮਸੰਦ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਇਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਬਦਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਜਾਏਗੀ।"<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/masands-verdict-fashion-no-real-expose/77189-8.html|title=Masand's Verdict: Fashion, no real expose|author=Masand, Rajeev|date=1 November 2008|publisher=CNN-IBN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105144419/http://ibnlive.in.com/news/masands-verdict-fashion-no-real-expose/77189-8.html|archivedate=5 November 2012|deadurl=no|accessdate=30 November 2012|df=}}</ref> ਆਪਣੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ''[[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ]]'', ''ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]]'', ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ''ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ'', ''ਸਕਰੀਨ ਅਵਾਰਡ'' ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ''ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="awards3">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10207/index.html|title=Priyanka Chopra: Awards & nominations|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090424192038/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10207/index.html|archivedate=24 April 2009|accessdate=27 December 2012}}</ref><ref name="nat">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-23/india/28125140_1_national-film-awards-hindi-film-film-on-social-issues|title=National Film Awards: Priyanka gets best actress, 'Antaheen' awarded best film|date=23 January 2010|work=The Times of India|accessdate=23 January 2010|archiveurl=https://archive.today/20120525233836/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-23/india/28125140_1_national-film-awards-hindi-film-film-on-social-issues|archivedate=25 May 2012|deadurl=no}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.apsaraawards.org/4th_apsara_awards_winners.html|title=4th Apsara Awards|publisher=[[Apsara Film & Television Producers Guild Award|Apsara Awards]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014184854/http://apsaraawards.org/4th_apsara_awards_winners.html|archivedate=14 October 2013|deadurl=no|accessdate=3 December 2012|df=}}</ref> {{INR}}600 ਮਿਲੀਅਨ (ਅਮਰੀਕੀ $ 8 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮਾਲੀਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਫੈਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰੀ ਅਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਕੇ. ਝਾ ਨੇ ਔਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/december-gives-some-respite-with-2-hits/404989/|title=December gives some respite with 2 hits|date=31 December 2008|work=The Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205062424/http://www.indianexpress.com/news/december-gives-some-respite-with-2-hits/404989/|archivedate=5 February 2009|deadurl=no|accessdate=18 June 2013|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/6258|title=10 best woman-oriented films of the past decade|last=Jha|first=Subhash K.|date=8 March 2014|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140309213949/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/6258|archivedate=9 March 2014|deadurl=no|accessdate=9 March 2014|df=}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ ਇਸਤਰੀਆਂ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਫਿਲਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਨਰ ਲੀਡ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/article273600.ece?service=print|title=Bollywood on heroine overdrive|date=24 May 2010|work=The Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151004050808/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/article273600.ece?service=print|archivedate=4 October 2015|deadurl=no|accessdate=2 August 2015|agency=Indo-Asian News Service|df=}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਰੇਟ੍ਰੋਸਪੈਕਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ, "ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫੈਸ਼ਨ ਨੇ ... ਮਾਦਾ ਦਬਦਬਾ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।"<ref name="NDTV-int3">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|title=Your Call with Priyanka Chopra: Full Transcript|author=Singh, Sonia|date=17 September 2012|publisher=[[NDTV]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522031443/http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|archivedate=22 May 2014|deadurl=yes|accessdate=31 March 2013}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਸਾਲ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ''ਤਰੁਣ ਮਨਸੁਖਣੀ'' ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਦੋਸਤਾਨਾ'' ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ ਅਤੇ [[ਜਾਨ ਅਬ੍ਰਾਹਮ]] ਸਨ। ਮਿਆਮੀ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ, ਫਿਲਮ ਉਸਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਆਦਮੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਨੂੰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਲਿੰਗੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਇਕ ਸਟਾਇਲਿਸ਼ ਜਵਾਨ ਫੈਸ਼ਨ-ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇਹਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ''ਧਰਮਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼'' ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ {{INR}}860 ਮਿਲੀਅਨ (US $ 12 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="Lifetime3">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|title=Lifetime Worldwide|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D|archivedate=15 October 2013|deadurl=yes|accessdate=26 October 2010|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="journey3">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3604/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra&nbsp;– Part 3|author=Tuteja, Joginder|date=12 August 2010|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120629234943/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3604|archivedate=29 June 2012|deadurl=no|accessdate=28 January 2013|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-11-14/news/28439297_1_abhishek-bachchan-dostana-yash-johar|title=Dostana: Movie Review|author=Malani, Gaurav|date=14 November 2008|work=[[The Economic Times]]|accessdate=14 December 2012|archive-date=1 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701164620/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-11-14/news/28439297_1_abhishek-bachchan-dostana-yash-johar|url-status=dead}}</ref> === ਗੈਰ-ਵਿਵਹਾਰਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਜ਼ਰਬਾ (2009–2011) === 2009 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਦਵਾਜ]] ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਕਮੀਨੇ'' (ਸਹਿ-ਅਭਿਨਿਤ [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ]]) ਵਿਚ ''ਸਵੀਟੀ'' ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਮਰਾਠੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਡਰਵਰਲਡ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ {{INR}}710 ਮਿਲੀਅਨ (10 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਕਮਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Lifetime4">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|title=Lifetime Worldwide|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D|archivedate=15 October 2013|deadurl=yes|accessdate=26 October 2010|df=}}</ref><ref name="journey32">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3604/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra&nbsp;– Part 3|author=Tuteja, Joginder|date=12 August 2010|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120629234943/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3604|archivedate=29 June 2012|deadurl=no|accessdate=28 January 2013|df=}}</ref> [[ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ|ਦਿ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ ''ਨਿਖਤ ਕਾਜ਼ਮੀ'' ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ''ਰਾਜੀਵ ਮਸੰਦ'' ਨੇ ਲਿਖਿਆ: "ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਲਚਸਪ ਅਚੰਤਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨਾ [ਚੋਪੜਾ], ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਰਾਠੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਛਿੜਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਾਕਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉਭਰਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-14/bangalore/28200631_1_kaminey-charlie-priyanka-chopra|title=Kaminey Review|author=Kazmi, Nikhat|date=14 August 2009|work=The Times of India|accessdate=14 June 2013|archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024215802/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-14/bangalore/28200631_1_kaminey-charlie-priyanka-chopra|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/masands-movie-review-kaminey-is-imaginative/99242-8-p0.html|title=Masand's movie review: Kaminey|author=Masand, Rajeev|date=15 August 2009|publisher=CNN-IBN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090822231228/http://ibnlive.in.com/news/masands-movie-review-kaminey-is-imaginative/99242-8-p0.html|archivedate=22 August 2009|accessdate=14 June 2013}}</ref> ਰੇਡਿਫ.ਕਾਮ ਨੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਹਾ ਸੀ।<ref name="rediffbest2009">{{cite web|url=http://movies.rediff.com/slide-show/2009/dec/31/slide-show-1-best-actresses-of-2009.htm|title=Bollywood's best actresses, 2009|date=31 December 2009|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113132342/http://movies.rediff.com/slide-show/2009/dec/31/slide-show-1-best-actresses-of-2009.htm|archivedate=13 November 2012|deadurl=no|accessdate=29 November 2012|df=}}</ref> ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ''ਫਿਲਮਫੇਅਰ'', ''ਸਕ੍ਰੀਨ'' ਅਤੇ ''ਆਈਫਾ'' ਅਵਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਬੇਸਟ ਐਕਟਰਸ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.apsaraawards.org/5th_apsara_awards_winners.html|title=5th Apsara Awards|publisher=Apsara Awards|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121110204834/http://apsaraawards.org/5th_apsara_awards_winners.html|archivedate=10 November 2012|deadurl=no|accessdate=3 December 2012|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://photogallery.indiatimes.com/awards/filmfare-awards/Best-Actress-for-Kaminey/articleshow/5499483.cms|title=55th Filmfare nominations for Best Actress|date=25 January 2010|work=The Times of India|accessdate=17 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510093316/http://photogallery.indiatimes.com/awards/filmfare-awards/Best-Actress-for-Kaminey/articleshow/5499483.cms|archivedate=10 May 2013|deadurl=no|df=}}</ref> [[File:Priyanka Chopra Promoting 7 khoon Maaf.jpg|thumb|left|upright|ਚੋਪੜਾ ਆਡੀਓ ਰਾਲੀਹ ਦੇ 7 ਖੂਨ ਮਾਫ (2011) ਦੇ ਆਡੀਓ ਰਿਲੀਜ਼ ਸਮੇਂ]] ਚੋਪੜਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ [[ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਗੋਵਾਰੀਕਰ]] ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਵਟਸ ਯੂਰ ਰਾਸ਼ੀ?'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਧੂ ਰਾਏ ਦੇ ''ਕਿਮਬਾਲ ਰੇਵਨਵਿਨਵੁੱਡ'' ਦੇ ਨਾਵਲ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਅਮਰੀਕਾ ਅਧਾਰਤ ਇਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਐਨ.ਆਰ.ਆਈ. ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ 12 ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ 12 ਕੁੜੀਆਂ (ਸਾਰੀਆਂ ਚੋਪੜਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈਆਂ ਗਈਆਂ) ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੀ ਸਾਥਣ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ''ਸਕਰੀਨ ਬੇਸਟ ਅਵਾਰਡ'' ਨਾਜਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="screenBA2009">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/599/|title=Nominations for Nokia 16th Annual Star Screen Awards 2009|date=31 December 2009|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116065844/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/599/|archivedate=16 January 2014|deadurl=no|accessdate=29 June 2013|df=}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਫਿਲਮ ਵਿਚ 12 ਵੱਖਰੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ [[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|ਗਿੰਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼]] ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-09-07/news/28443127_1_priyanka-chopra-guinness-book-actress|title=Priyanka Chopra may find a place in Guinness Book|date=7 September 2009|work=The Economic Times|accessdate=2 September 2012|archiveurl=https://archive.today/20170513155349/http://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/priyanka-chopra-may-find-a-place-in-guinness-book/articleshow/4983080.cms?intenttarget=no|archivedate=13 May 2017|deadurl=no}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਕਈ ਉਤਪਾਦਾਂ, ਐਡੋਰਸਮੈਂਟਾਂ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਾਈਵ ਸ਼ੋਅ (ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਮੇਤ) 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰੀ ਵਰਕਲੋਡ ਕਰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-13/news-interviews/28026084_1_priyanka-first-priyanka-chopra-s-homepage-acute-stomach-infection|title=Overworked Priyanka in hospital!|author=Shah, Kunal M|date=13 April 2009|work=The Times of India|accessdate=28 November 2012|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510065741/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-13/news-interviews/28026084_1_priyanka-first-priyanka-chopra-s-homepage-acute-stomach-infection|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ 2011 ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੀ ਕਾਲੀ ਕਾਮੇਡੀ ''7 ਖੂਨ ਮਾਫ਼'' ਵਿੱਚ ਫੀਮੇਲ ਫੈਟਲ ਵਜੋਂ ਅਦਕਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ [[ਰਸਕਿਨ ਬਾਂਡ|ਰਸਕਿਨ ਬੌਂਡ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿੱਖੀ ਕਹਾਣੀ "ਸੁਸਨਾਸ ਦੀ ਸੱਤ ਪਤੀ" 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ। ''7 ਖੂਨ ਮਾਫ਼'' ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨਾ-ਮੈਰੀ ਜੋਹਾਨਸ, ਜੋ ਇਕ ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ਔਰਤ (ਚੋਪੜਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ) ਜੋ ਅਨੰਤ ਪਿਆਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ। ਨਿਖਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "7 ਖੂਨ ਮਾਫ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਗ੍ਰਾਫ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮੀਲਪੱਥਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਦਾਕਾਰਾ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੁਕਮ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਹੈ।"<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/7-Khoon-Maaf/movie-review/7516327.cms|title=7 Khoon Maaf|author=Kazmi, Nikhat|date=17 February 2011|work=The Times of India|accessdate=24 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121105953/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/7-Khoon-Maaf/movie-review/7516327.cms|archivedate=21 January 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ''ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਐਨਾਲਿਜ਼ਿਸ'' ਦੇ ਅਨਿਰੁਧ ਗੁਹਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: "ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਕਾਲੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਉਹ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੁਸੰਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਲਈ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਾੜ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਹੀਂ ਚਮਕੀ।"<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1509710/review-review-7-khoon-maaf-is-wicked-trippy-and-fun|title=Review: 7 Khoon Maaf is wicked, trippy and fun|author=Guha, Aniruddha|date=18 February 2011|work=Daily News and Analysis|accessdate=14 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130619180559/http://www.dnaindia.com/entertainment/1509710/review-review-7-khoon-maaf-is-wicked-trippy-and-fun|archivedate=19 June 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਸਟ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਕ੍ਰਿਟੀਕਸ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ, ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਸਕਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ।<ref name="newawards">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/5396|title=Priyanka Chopra: Awards & nominations|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124175508/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/5396|archivedate=24 January 2013|deadurl=no|accessdate=31 January 2013|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਸਾਲ ਦੀ ਆਖਰੀ ਰੀਲੀਜ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡੌਨ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਸ਼ਤ ''ਡੌਨ 2'' ਵਿੱਚ ਰੋਮਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਫਿਲਮ ਨੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ,<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/don-2/critic-reviews|title=Critic Reviews for Don 2|publisher=[[Metacritic]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140425121456/http://www.metacritic.com/movie/don-2/critic-reviews|archivedate=25 April 2014|deadurl=no|accessdate=4 December 2012|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਿਤੀਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ''ਦ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ'' ਅਨੁਸਾਰ, "ਚੋਪੜਾ ... ਇਕ ਐਕਸ਼ਨ ਨਾਇਕਾ ਲਈ ਸਹੀ ਚੋਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ 'ਚ ਅਚਾਨਕ ਕੁੱਝ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਉਚਿਤ ਮਹਿਲਾ ਐਕਸ਼ਨ ਹੀਰੋ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite news|url=http://tribune.com.pk/story/316484/film-review-don-2-making-a-killing/|title=Film review: Don 2&nbsp;– making a killing|author=Mahmood, Rafay|date=9 January 2012|work=[[The Express Tribune]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120413125723/http://tribune.com.pk/story/316484/film-review-don-2-making-a-killing/|archivedate=13 April 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਡੌਨ 2 ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ {{INR}}2.06 ਬਿਲੀਅਨ (ਅਮਰੀਕੀ $ 2 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।<ref name="gross">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4378&nCat=|title=Top Worldwide Grossers|date=7 May 2012|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120509154836/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4378&nCat=|archivedate=9 May 2012|accessdate=7 May 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=3886&nCat=|title=Top Overseas Grossers 2011: Don 2 Tops Followed By Ra.One|date=4 January 2012|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121018151802/http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=3886&nCat=|archivedate=18 October 2012|accessdate=20 September 2012}}</ref> === ''ਬਰਫੀ!'' ਅਤੇ ''ਮੈਰੀਕਾਮ'' ਲਈ ਪਹਿਚਾਨ (2012-2014) === ਚੋਪੜਾ ਦੀ 2012 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕਰਣ ਮਲਹੋਤਰਾ'' ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ''ਅਗਨੀਪਥ'' ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ, [[ਸੰਜੇ ਦੱਤ]] ਅਤੇ [[ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਰਣ ਜੌਹਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ 1990 ਦੇ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਹੈ। ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਲਹਿੰਗੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਣਪਤੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਗਾਣੇ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਵੇਲੇ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-chopra-barfee-anurag-basu-ranbir-kapoor/1/137761.html|title=Playing mentally challenged in ''Barfee'' toughest: Priyanka Chopra|date=11 May 2011|work=India Today|accessdate=27 April 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CwPVh1yE?url=http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-chopra-barfee-anurag-basu-ranbir-kapoor/1/137761.html|archivedate=16 December 2012|deadurl=yes|df=}}</ref> ਉਹ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਕਾਲੀ ਗਾਵਡੇ, ਰੋਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਮਯੰਕ ਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਪੁਰਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਫਿਲਮ 'ਚ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਅੱਗੇ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Reviews/Mayank-Shekhar-s-review-Agneepath/Article1-802542.aspx|title=Mayank Shekhar's review: Agneepath|author=Shekhar, Mayank|date=26 January 2012|work=Hindustan Times|accessdate=10 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120127222630/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Reviews/Mayank-Shekhar-s-review-Agneepath/Article1-802542.aspx|archivedate=27 January 2012}}</ref> ''ਅਗਨੀਪਥ'' ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ {{INR}}1.93 ਬਿਲੀਅਨ (27 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="gross"/><ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4006&nCat=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204172910/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4006&nCat=|archivedate=4 December 2013 |title=Top Opening Days All Time |publisher=Box Office India |date=6 February 2012 |accessdate=10 January 2013}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ''ਕੁਨਾਲ ਕੋਹਲੀ'' ਦੀ ਰੋਮਾਂਸ ਫਿਲਮ [[ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ]] ਵਿਚ ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਤਿੰਨ ਜੋੜਿਆਂ (ਹਰੇਕ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਚੋਪੜਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਏ ਗਏ) ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁਗਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। [[File:Priyanka Chopra at the launch of 'Barfi!' promo 12.jpg|thumb|upright|right|alt=A photograph of Priyanka Chopra looking away from the camera|ਚੋਪੜਾ 2012 'ਚ ''[[ਬਰਫੀ ! (ਫਿਲਮ)|ਬਰਫੀ!]]'' ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਮੇਂ]]ਅਨੁਰਾਗ ਬਾਸੂ ਦੀ ''[[ਬਰਫੀ ! (ਫਿਲਮ)|ਬਰਫੀ!]]'' [[ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਇਲਿਆਨਾ ਡੀ ਕਰੂਜ਼]] ਨਾਲ, ਉਸਦੀ 2012 ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੇਟ, ਫਿਲਮ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਾਹਜ ਹਨ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਝਿਲਮਿਲ ਚੈਟਰਜੀ,'' ਇੱਕ ਆਟੀਸਟਿਕ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਗੁੰਗੇ ਮੁੰਡੇ (ਕਪੂਰ) ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ''ਰੀਤੁਪਾਰਣ ਘੋਸ਼'' ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ "ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਹਾਦਰ" ਭੂਮਿਕਾ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਇਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀਬਖ਼ਸ਼ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਮੰਗ ਕਰਨੀ ਹੈ।"<ref name="7D0912">{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-302539101.html|title=Ranbir Kapoor, Priyanka Chopra get rave reviews for 'Barfi!'|date=17 September 2012|newspaper=7 Days (Dubai, United Arab Emirates)|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509110321/http://www.highbeam.com/doc/1G1-302539101.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|publisher=''7 Days'', United Arab Emirates|df=}}</ref> ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਈ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਟੀਸਟਿਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/interview_what-is-priyanka-chopras-kottayam-connection_1740013|title=What is Priyanka Chopra's Kottayam connection?|author=Prabhakaran, Mahalakshmi|date=12 September 2012|work=Daily News and Analysis|accessdate=15 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025091259/http://www.dnaindia.com/entertainment/interview_what-is-priyanka-chopras-kottayam-connection_1740013|archivedate=25 October 2012}}</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="7D09122">{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-302539101.html|title=Ranbir Kapoor, Priyanka Chopra get rave reviews for 'Barfi!'|date=17 September 2012|newspaper=7 Days (Dubai, United Arab Emirates)|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509110321/http://www.highbeam.com/doc/1G1-302539101.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|publisher=''7 Days'', United Arab Emirates|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/CRITICS-VERDICT-Ranbir-Kapoor-s-Barfi-is-a-must-watch/Article1-929208.aspx|title=Critics Verdict: Ranbir Kapoor's Barfi! is a must-watch|date=13 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=14 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120913235654/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/CRITICS-VERDICT-Ranbir-Kapoor-s-Barfi-is-a-must-watch/Article1-929208.aspx|archivedate=13 September 2012}}</ref> ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ {{INR}}1.75 ਬਿਲੀਅਨ (24 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਕਮਾ ਕੇ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5301&nCat=|title=Top Ten Worldwide Grossers 2012|date=17 January 2013|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130602044123/http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5301&nCat=|archivedate=2 June 2013|accessdate=18 January 2013}}</ref> ''ਫਿਲਮਫੇਅਰ'' ਦੇ ''ਰਿਚਿਤ ਗੁਪਤਾ'' ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੇ "ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਪੈਕੇਜ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ "ਭਾਰਤੀ ਸੈਲੂਲੋਇਡ ਤੇ [ਔਟਿਜ਼ਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ"] ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ।<ref>{{cite news|url=https://www.filmfare.com/reviews/movie-review-barfi-1257.html|title=Movie Review: Barfi!|last=Gupta|first=Rachit|date=13 September 2012|work=Filmfare|accessdate=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171128213556/https://www.filmfare.com/reviews/movie-review-barfi-1257.html|archive-date=28 November 2017|dead-url=no}}</ref> ''ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ'' ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਮ ਡੀ. ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਦੋ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1120915/jsp/entertainment/story_15977252.jsp|title=Mouthful of Barfi!|author=Gupta, Pratim D.|date=15 September 2012|work=The Telegraph|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002121835/http://www.telegraphindia.com/1120915/jsp/entertainment/story_15977252.jsp|archivedate=2 October 2013|deadurl=no|accessdate=14 June 2013|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ, ਸਕਰੀਨ, ਆਈਫਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="newawards2">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/5396|title=Priyanka Chopra: Awards & nominations|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124175508/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/5396|archivedate=24 January 2013|deadurl=no|accessdate=31 January 2013|df=}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ 85 ਵੀਂ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-23/news-interviews/34040221_1_rajmouli-s-eega-official-entry-anhey-ghorhey-da-daan|title='Barfi!' to represent India at Oscars|author=Dubey, Bharti|date=22 September 2012|work=The Times of India|accessdate=23 September 2012|archive-date=7 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007075519/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-23/news-interviews/34040221_1_rajmouli-s-eega-official-entry-anhey-ghorhey-da-daan|dead-url=yes}}</ref> ''ਡੌਨ 2, ਅਗਨੀਪਥ'' ਅਤੇ ''ਬਰਫੀ!'' ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ।<ref name="gross2">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4378&nCat=|title=Top Worldwide Grossers|date=7 May 2012|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120509154836/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4378&nCat=|archivedate=9 May 2012|accessdate=7 May 2012}}</ref> 2013 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਾਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ''ਇਸ਼ਾਨੀ'' ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਨੀ ਐਨੀਮੇਂਸ਼ਨ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ''ਪਲੇਨਜ਼'' ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਨਾਇਕ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਡਿਜਨੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮੈਂ ਇਕ ਡਿਜ਼ਨੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਹੋਣ ਲਈ ਆ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ਼ਨੀ ਸੀ।"<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130821/jsp/t2/story_17252170.jsp|title=PRIYANKA CHOPRA'S PROPELLER!|newspaper=The Telegraph|accessdate=4 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130925081143/http://www.telegraphindia.com/1130821/jsp/t2/story_17252170.jsp|archivedate=25 September 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ $ 240 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=Planes.htm|title=Planes (2013)|publisher=[[Box Office Mojo]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130831015746/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=planes.htm|archivedate=31 August 2013|deadurl=no|accessdate=3 September 2013|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਪੂਰਵਾ ਲਖੀਆਂ ਦੀ ਦੋਭਾਸ਼ਨੀ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮੇ ''ਜੰਜ਼ੀਰ'' (ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਤੂਫ਼ਾਨ) ਜੋ 1973 ਦੀ ਇਸੇ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਰੀਮੇਕ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐੱਨ.ਆਰ.ਆਈ. ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾੜੀ ਪ੍ਰੀਤਿਕਿਰਿਆ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Critics-verdict-Zanjeer-fails-to-impress/Article1-1118220.aspx|title=Critics' verdict: Zanjeer high on performances, low on content|author=Kaushal, Sweta|date=6 September 2013|work=Hindustan Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130909080042/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Critics-verdict-Zanjeer-fails-to-impress/Article1-1118220.aspx|archivedate=9 September 2013|accessdate=10 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/from-himmatwala-to-zanjeer-top-10-worst-bollywood-films-of-2013-528974|title=From 'Himmatwala' to 'Zanjeer': Top 10 Worst Bollywood Films of 2013|author=Mehta, Ankita|date=10 December 2013|work=International Business Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150914025311/http://www.ibtimes.co.in/from-himmatwala-to-zanjeer-top-10-worst-bollywood-films-of-2013-528974|archivedate=14 September 2015|deadurl=no|accessdate=15 May 2014|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਰਾਕੇਸ਼ ਰੋਸ਼ਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼-3 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਫਿਰ ਤੋਂ ਦੁਹਰਾਈ, ਇਹ ਫਿਲਮ 2006 ਦੀ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ, ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ, [[ਵਿਵੇਕ ਓਬਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਕੰਗਨਾ ਰਾਣਾਵਤ]] ਨਾਲ ਨਜਰ ਆਈ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਈ, ਇਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ {{INR}}3 ਬਿਲੀਅਨ (US $ 42 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਚੌਥੀ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=6308&nCat=|title=Top Worldwide Grossers 2013|date=12 December 2013|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140104212753/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=6308&nCat=|archivedate=4 January 2014|accessdate=14 December 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/put-your-hands-together-for-the-rs-500-crore-heroine_146578.html|title=Put your hands together for the Rs 500 crore heroine|date=20 November 2013|publisher=Zee News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216065736/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/put-your-hands-together-for-the-rs-500-crore-heroine_146578.html|archivedate=16 December 2013|deadurl=no|accessdate=16 December 2013|df=}}</ref> ਓਹ [[ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਬੰਸਾਲੀ|ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ]] ਦੀ ''[[ਗੋਲੀਓਂ ਕੀ ਰਾਸਲੀਲਾ ਰਾਮ-ਲੀਲਾ]]'' ਵਿੱਚ ਆਇਟਮ ਨੰਬਰ <nowiki>''</nowiki>ਰਾਮ ਚਾਹੇ ਲੀਲਾ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜਰ ਆਈ। ਚਾਰ ਦਿਨ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਇਸ ਗਾਣੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਇਕ ਸਮਕਾਲੀ ਮਜੂਰਾ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਡਾਂਸ ਸਟੇਪ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-13/news-interviews/44028411_1_ranveer-singh-tattad-tattad-ram-leela|title=Ranveer ate every two hours to get 'Ram-Leela' look|author=Kotwani, Hiren|date=13 November 2013|work=The Times of India|accessdate=20 November 2013|archive-date=16 ਨਵੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131116095340/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-13/news-interviews/44028411_1_ranveer-singh-tattad-tattad-ram-leela|dead-url=yes}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ''ਗੁੰਡੇ'' ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਲੀ ਅਬਾਸ ਜ਼ਫਰ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ]], [[ਅਰਜੁਨ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਇੱਕ [[ਕੈਬਰੇ]] ਡਾਂਸਰ ''ਨੰਦਿਤਾ'' ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ, ਫਿਲਮ ਦੋ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨੰਦਿਤਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ''ਗੁੰਡੇ'' ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ {{INR}}1 ਬਿਲੀਅਨ (US $ 14 ਮਿਲੀਅਨ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/articles/540092/20140223/gunday-box-office-collection-100-crore-ranveer.htm|title='Gunday' Box Office Collection: Ranveer-Arjun Starrer Grosses 100 Crore Worldwide|author=Seshagiri, Sangeetha|date=23 February 2014|work=International Business Times|accessdate=25 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223153527/http://www.ibtimes.co.in/articles/540092/20140223/gunday-box-office-collection-100-crore-ranveer.htm|archivedate=23 February 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜ ਵਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਕਾਂਸੀ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ [[ਮੈਰੀ ਕੋਮ]] ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਮੈਰੀ ਕੌਮ (ਫਿਲਮ)|ਮੈਰੀ ਕੌਮ]] ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{cite news|url=http://gulfnews.com/arts-entertainment/celebrity/bollywood/mary-kom-wrapped-up-1.1333535|title=Mary Kom wrapped up|date=16 May 2014|newspaper=Gulf News|accessdate=24 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140525195124/http://gulfnews.com/arts-entertainment/celebrity/bollywood/mary-kom-wrapped-up-1.1333535|archivedate=25 May 2014}}</ref> ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਕੌਮ ਮਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ।<ref name="kom">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-28/news-interviews/35387423_1_priyanka-chopra-mary-kom-olympic-medallist|title=Priyanka Chopra to live like Mary Kom|date=28 November 2012|work=The Times of India|accessdate=28 November 2012|series=''Mumbai Mirror''|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510085904/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-28/news-interviews/35387423_1_priyanka-chopra-mary-kom-olympic-medallist|dead-url=yes}}</ref> ਫਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 2014 ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-s-mary-kom-biopic-receives-good-response-2018385|title=Priyanka Chopra's 'Mary Kom' biopic receives good response|date=13 September 2014|work=Daily News and Analysis|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140913124531/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-s-mary-kom-biopic-receives-good-response-2018385|archivedate=13 September 2014|deadurl=no|accessdate=6 September 2014|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/entertainment/tiff/2014/09/04/priyanka_chopra_channeled_her_grief_into_making_mary_kom.html|title=Priyanka Chopra channeled her grief into making Mary Kom|last=Gerster|first=Jane|date=4 September 2014|work=The Star|accessdate=6 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140906143927/http://www.thestar.com/entertainment/tiff/2014/09/04/priyanka_chopra_channeled_her_grief_into_making_mary_kom.html|archivedate=6 September 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਰਿਪੋਰਟਰ ਦੇ ਦਬੋਰਹ ਯੰਗ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਪਰ ਚੋਪੜਾ ਦੀ "ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਠੋਰ ਸੈਟ ਅਪਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਚ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੰਚ, ਅਸਲੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਕਰੀਨ ਨੂੰ ਭਰਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/mary-kom-toronto-review-730682|title=‘Mary Kom’: Toronto Review|author=Young, Deborah|date=6 September 2014|work=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=11 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170511044240/http://www.hollywoodreporter.com/review/mary-kom-toronto-review-730682|archivedate=11 May 2017|deadurl=no}}</ref> ਆਉਟਲੁਕ ਦੀ ਨਮਰਤਾ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾਪੂਰਨ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਕਾਮ ਦੇ "ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਅਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਆ" ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article/mary-kom/291859|title=Mary Kom&nbsp;– Namrata Joshi|publisher=''[[Outlook (magazine)|Outlook]]''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141010163524/http://www.outlookindia.com/article/Mary-Kom/291859|archivedate=10 October 2014|deadurl=no|accessdate=29 October 2014|df=}}</ref> ''ਮੈਰੀ ਕਾਮ'' ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ {{INR}}1.04 ਬਿਲੀਅਨ (14 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵਪਾਰਿਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਭਰੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/opinion/breaking-the-myths-about-box-office-hits-114103100306_1.html|title=Breaking the myths about box office hits|author=Dasgupta, Surajeet|date=31 October 2014|work=Business Standard|accessdate=15 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141101042630/http://www.business-standard.com/article/opinion/breaking-the-myths-about-box-office-hits-114103100306_1.html|archivedate=1 November 2014}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਇਕ ਹੋਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/120115-screen-awards-2015-live/|title=Highlights: 21st Life OK Screen Awards: Shahid Kapoor, Priyanka Chopra win Best Actor, 'Queen' Best Film|last=Sharma|first=Sarika|date=14 January 2015|work=The Indian Express|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150114125840/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/120115-screen-awards-2015-live/|archivedate=14 January 2015|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7757|title=Winners of 10th Renault Star Guild Awards|date=12 January 2015|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150113031302/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7757|archivedate=13 January 2015|deadurl=no|accessdate=14 January 2015|df=}}</ref><br /> === ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ (2015-ਵਰਤਮਾਨ) === [[File:Priyanka_Chopra_at_Dil_Dhadakne_Do_promotions.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Priyanka_Chopra_at_Dil_Dhadakne_Do_promotions.jpg|right|thumb|2015 ਵਿੱਚ [[ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ|''ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ''<nowiki/>']] ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮੇਂ ਚੋਪੜਾ|236x236px]] 2015 ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਜੋਇਆ ਅਖ਼ਤਰ]] ਦੀ ਇਕ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ '[[ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ|''ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ''<nowiki/>']] ਵਿਚ ਅਭਿਨੇਤਾ, [[ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ]], [[ਸ਼ੇਫਾਲੀ ਸ਼ਾਹ]], ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ, [[ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ਰਮਾ]] ਅਤੇ ਫਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ 30 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਕਰੂਜ਼ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਫਲ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਬੱਚੇ ਆਇਸ਼ਾ ਮਹਿਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਮ ਡੀ. ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਚੋਪੜਾ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਕਿ, "ਬਾਡੀ ਲੈਂਗੂਏਜ਼ ਤੋਂ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ ਭਾਸ਼ਣ [...] ਉਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1150606/jsp/t2/story_24124.jsp|title=Review: Of Her Three Films, Dil Dhadakne Do Is Not Zoya's Worst Film But Her Third Best Film|author=Gupta, Pratim D.|date=6 June 2015|work=The Telegraph|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701010110/http://www.telegraphindia.com/1150606/jsp/t2/story_24124.jsp|archivedate=1 July 2015|deadurl=no|accessdate=7 June 2015|df=}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, [[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] ਦੀ ਸ਼ਬੱਰਾ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦੇ ਲਈ "ਥੋੜਾ ਗੰਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸੰਜਮੀ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।"<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/dil-dhadakne-do-movie-review/|title=Dil Dhadakne Do movie review: Heart develops a big beat for Mr and Mrs Mehra|author=Gupta, Shubhra|date=7 June 2015|work=The Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180112015424/http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/dil-dhadakne-do-movie-review/|archivedate=12 January 2018|deadurl=no|accessdate=11 July 2018}}</ref> ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ''ਐਂਸਬੇਲ ਕਾਸਟ'' ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਸਕਰੀਨ ਅਵਾਰਡ, ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Screen 2016">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/screen-awards-2016-complete-list-of-winners-1263815|title=Screen Awards 2016: Complete List of Winners|author=Ghosh, Raya|publisher=NDTV|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160110051251/http://movies.ndtv.com/bollywood/screen-awards-2016-complete-list-of-winners-1263815|archivedate=10 January 2016|deadurl=no|accessdate=9 January 2016|df=}}</ref><ref name="GUILD2016">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9444|title=Nominations for 11th Renault Star Guild Awards|publisher=[[Bollywood Hungama]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160330050155/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9444|archivedate=30 March 2016|deadurl=no|accessdate=21 December 2015|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਏਬੀਸੀ ਸਟੂਡਿਓਜ਼ ਨਾਲ ਟੈਲੇਂਟ ਹੋਲਡਿੰਗ ਡੀਲ ਸਾਇਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ 'ਚ ਅਮਰੀਕਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਕੁਆਂਟਿਕੋ'' 'ਚ ਕਲਾਕਾਰ ਅਲੈਕਸ ਪੈਰੀਸ਼ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/priyanka-chopra-inks-talent-deal-758610|title=Bollywood Star Priyanka Chopra Inks Talent Deal With ABC|last=Goldberg|first=Lesley|date=17 December 2014|work=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=20 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219035054/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/priyanka-chopra-inks-talent-deal-758610|archivedate=19 December 2014|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://deadline.com/2015/02/priyanka-chopra-cast-quantico-brent-sexton-runner-1201382428/|title=Priyanka Chopra Joins ABC's 'Quantico'; Brent Sexton In 'Runner'|date=26 February 2015|accessdate=2 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150301135753/http://deadline.com/2015/02/priyanka-chopra-cast-quantico-brent-sexton-runner-1201382428/|archivedate=1 March 2015|deadurl=no|website=[[Deadline Hollywood]]|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://deadline.com/2015/05/the-catch-jenna-bans-family-kings-prophets-boom-la-crime-wicked-city-quantico-series-abc-1201422660/|title=ABC Picks Up Dramas 'The Catch', Jenna Bans, 'Kings & Prophets', 'Boom', 'L.A. Crime' & 'Quantico' To Series|last=Andreeva|first=Nellie|date=7 May 2015|website=Deadline Hollywood|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150509202533/http://deadline.com/2015/05/the-catch-jenna-bans-family-kings-prophets-boom-la-crime-wicked-city-quantico-series-abc-1201422660/|archivedate=9 May 2015|deadurl=no|accessdate=8 May 2015|df=}}</ref> ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਨੂੰ ਏਬੀਸੀ ਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਚੋਪੜਾ ਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨੈਟਵਰਕ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀ ਦੀ ਸੁਰਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2015/10/01/priyanka-chopra-breaks-new-ground-for-indian-actors-in-america/|title=Priyanka Chopra Breaks New Ground For Indian Actors In America|author=Cain, Rob|date=1 October 2015|work=[[Forbes]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001224135/http://www.forbes.com/sites/robcain/2015/10/01/priyanka-chopra-breaks-new-ground-for-indian-actors-in-america/|archivedate=1 October 2015|deadurl=no|accessdate=1 October 2015|df=}}</ref> ਇਸ ਲੜੀ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/tv/quantico/s01/|title=Quantico: Season 1|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151129004310/http://www.rottentomatoes.com/tv/quantico/s01|archivedate=29 November 2015|deadurl=no|accessdate=12 January 2016|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/tv/quantico|title=Quantico – Season 1 Reviews|publisher=[[Metacritic]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160105234111/http://www.metacritic.com/tv/quantico|archivedate=5 January 2016|deadurl=no|accessdate=12 January 2016|df=}}</ref> [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]] ਦੇ ''ਜੇਮਜ਼ ਪਨੋਵਿਜਿਕ'' ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ਦੇ "ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਾਨਵੀ ਜਾਇਦਾਦ" ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਅਤੇ ਕਮਾਂਡਰਿੰਗ ਹੈ"।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/09/25/arts/television/review-quantico-flips-between-jousting-fbi-recruits-and-a-terrorist-attack.html|title=Review: ‘Quantico’ Flips Between Jousting F.B.I. Recruits and a Terrorist Attack|date=24 September 2015|work=The News York Times|accessdate=13 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150927215613/http://www.nytimes.com/2015/09/25/arts/television/review-quantico-flips-between-jousting-fbi-recruits-and-a-terrorist-attack.html|archivedate=27 September 2015|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਕੁਆਂਟਿਕੋ'' ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਇਕ ਨਵੀਂ ਟੀ ਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿਚ ਪਸੰਦੀਦਾ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ''ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ'' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਗਈ।<ref name="peoples1">{{cite news|url=http://blog.peopleschoice.com/2016/01/07/peoples-choice-awards-2016-priyanka-chopra-acceptance-speech/|title=Priyanka Chopra Is ‘Overwhelmed’ After Becoming First South Asian Actress To Win A People’s Choice Award|author=Gocobachi, Pamela|date=7 January 2016|accessdate=12 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160112005058/http://blog.peopleschoice.com/2016/01/07/peoples-choice-awards-2016-priyanka-chopra-acceptance-speech/|archivedate=12 January 2016|deadurl=yes|publisher=[[People's Choice Awards]]|df=}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਡਰਾਮਾਤਮਕ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਦੂਜਾ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="peoples2">{{cite web|url=http://blog.peopleschoice.com/2017/01/18/peoples-choice-awards-2017-winners/|title=People's Choice Awards 2017: Full List Of Winners|date=18 January 2017|publisher=People's Choice Awards|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170120023620/http://blog.peopleschoice.com/2017/01/18/peoples-choice-awards-2017-winners/|archivedate=20 January 2017|deadurl=yes|accessdate=21 January 2017|df=}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੁਆਂਟਿਕੋ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/abc-cancels-designated-survivor-quantico-1105949|title='Designated Survivor' and 'Quantico' Canceled at ABC|last=Goldberg|first=Leslie|date=11 May 2018|work=The Hollywood Reporter|accessdate=11 May 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180512004548/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/abc-cancels-designated-survivor-quantico-1105949|archivedate=12 May 2018|deadurl=no}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੋਮਾਂਸ ਦੇ ਨਾਟਕ [[ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ (ਫਿਲਮ)|ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ]] ਵਿਚ ਮਰਾਠਾ ਜਨਰਲ [[ਪੇਸ਼ਵਾ]] [[ਬਾਜੀਰਾਓ I|ਬਾਜੀਰਾਓ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ, ਕਈ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/bollywood/bajirao-mastani-review-this-is-the-best-film-of-2015-2550464.html|title=Bajirao Mastani review: This gloriously epic Priyanka, Deepika and Ranveer-starrer is the best film of 2015|author=Jha, Subhash K|date=19 December 2015|publisher=[[Firstpost]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160408221423/http://www.firstpost.com/bollywood/bajirao-mastani-review-this-is-the-best-film-of-2015-2550464.html|archivedate=8 April 2016|deadurl=no|accessdate=19 December 2015|df=}}</ref> ਰਾਜੀਵ ਮਸੰਦ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ, "ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ ਵਿਚ ਖੇਡਣ ਅਤੇ ਹਾਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਤੋਂ ਫਾਇਦਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਚੋਪੜਾ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰਤਾ ਲਿਆਓਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite web|url=http://www.rajeevmasand.com/reviews/our-films/grace-period/|title=Grace Period|author=Masand, Rajeev|date=18 December 2015|publisher=RajeevMasand.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151220223100/http://www.rajeevmasand.com/reviews/our-films/grace-period/|archivedate=20 December 2015|deadurl=no|accessdate=20 December 2015|df=}}</ref> ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਰਾਜਾ ਸੇਨ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਕੋਲ ਮੁਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਫਿਲਮ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ, "ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਅਕਲਮੰਦੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਬੋਲਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬਿਨਾ ਬਕਵਾਸ ਦੇ ਮਰਾਠੀ ਤਾਲ ਲਾਜਵਾਬ ਸੀ।"<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-priyanka-ranveer-are-terrific-in-bajirao-mastani/20151218.htm|title=Review: Priyanka, Ranveer are terrific in Bajirao Mastani|last=Sen|first=Raja|date=18 December 2015|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151220070433/http://www.rediff.com/movies/review/review-priyanka-ranveer-are-terrific-in-bajirao-mastani/20151218.htm|archivedate=20 December 2015|deadurl=no|accessdate=20 December 2015|df=}}</ref> ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ, ''ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ'' ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ {{INR}}3.5 ਬਿਲੀਅਨ (49 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/box-office/special-features/id/552|title=Box Office: Worldwide Collections of Bajirao Mastani|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222015910/http://www.bollywoodhungama.com/box-office/special-features/id/552|archivedate=22 December 2015|deadurl=no|accessdate=12 January 2015|df=}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਬੇਸਟ ਐਕਟਰ ਲਈ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Screen 20162">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/screen-awards-2016-complete-list-of-winners-1263815|title=Screen Awards 2016: Complete List of Winners|author=Ghosh, Raya|publisher=NDTV|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160110051251/http://movies.ndtv.com/bollywood/screen-awards-2016-complete-list-of-winners-1263815|archivedate=10 January 2016|deadurl=no|accessdate=9 January 2016|df=}}</ref><ref name="Filmfare2016">{{cite news|url=http://www.filmfare.com/news/full-list-of-winners-of-the-61st-britannia-filmfare-awards-11841.html|title=Full list of winners of the 61st Britannia Filmfare Awards|date=15 January 2016|work=Filmfare|accessdate=16 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160316165017/http://www.filmfare.com/news/full-list-of-winners-of-the-61st-britannia-filmfare-awards-11841.html|archivedate=16 March 2016|deadurl=no|df=}}</ref><ref name="GUILD20162">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9444|title=Nominations for 11th Renault Star Guild Awards|publisher=[[Bollywood Hungama]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160330050155/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9444|archivedate=30 March 2016|deadurl=no|accessdate=21 December 2015|df=}}</ref> 2016 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾ]] ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਾਟਕ ''ਜੈ ਗੰਗਾਜਲ'' ਵਿਚ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ''ਦਿ ਹਿੰਦੂ'' ਲਈ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਨਮਰਾਤਾ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ, ਉਹ "ਆਫ-ਕਲਰ, ਫਿਲਮ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਾ-ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਨਾ-ਸ਼ਾਮਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ"।<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/jai-gangaajal-review-priyanka-chopra-prakash-jha/article8316012.ece|title=Jai Gangaajal: Copping the drama|author=Joshi, Namrata|date=5 March 2016|work=The Hindu|accessdate=11 July 2018}}</ref> ਫਿਲਮ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>{{cite web|url=https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=3237|title=Jai Gangaajal|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171008025344/http://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=3237|archivedate=8 October 2017|deadurl=no|accessdate=11 July 2018}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ''ਪਰਪਲ ਪੇਬਲ ਪਿਕਚਰਜ਼'' ਦੇ ਅਧੀਨ ਮਰਾਠੀ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ ''ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ'' ਤਿਆਰ ਕੀਤ, ਜਿਸਨੇ 64 ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/priyanka-chopra-s-ventilator-bags-3-national-awards-117040700504_1.html|title=Priyanka Chopra's 'Ventilator' bags 3 National Awards|date=7 April 2017|work=Business Standard|accessdate=7 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170407234259/http://www.business-standard.com/article/news-ians/priyanka-chopra-s-ventilator-bags-3-national-awards-117040700504_1.html|archivedate=7 April 2017|deadurl=no|df=}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਡਵੇਨ ਜਾਨਸਨ|ਡਵੇਨ ਜੌਨਸਨ]] ਅਤੇ [[ਜ਼ੈਕ ਏਫ੍ਰੋਨ|ਜ਼ੈਕ ਏਫਰੋਨ]] ਨਾਲ ''ਸੇਥ ਗੋਰਡਨ'' ਦੇ ਐਕਸ਼ਨ ਕਾਮੇਡੀ ''ਬੇਵਾਚ'' ਵਿੱਚਵਿਰੋਧੀ ''ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਲੀਡਜ਼'' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੂੰ ਅਨਿਆਂਪੂਰਨ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/baywatch|title=Baywatch Reviews|publisher=Metacritic|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520021508/http://www.metacritic.com/movie/baywatch|archivedate=20 May 2017|deadurl=no|accessdate=23 May 2017}}</ref> [[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ]] ਦੇ ''ਸਕੋਟ ਮਾਂਡੈਲਸਨ'' ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਖਲਨਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਫਿਲਮ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਦੇ ਅਖੀਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਵੱਡਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/05/23/review-dwayne-johnson-and-zac-efrons-baywatch-is-a-laughless-disaster/#52da41834f9b|title=Review: Dwayne Johnson And Zac Efron's 'Baywatch' Is A Laughless Disaster|author=Mendelson, Scott|date=23 May 2017|work=[[Forbes]]|accessdate=23 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523160217/https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/05/23/review-dwayne-johnson-and-zac-efrons-baywatch-is-a-laughless-disaster/#52da41834f9b|archivedate=23 May 2017|deadurl=no}}</ref> ''ਬੇਵਾਚ'' ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਇਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਫਿਲਮ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=https://deadline.com/2017/07/baywatch-box-office-success-overseas-despite-flop-in-america-1202123612/|title=Why ‘Baywatch’ Is Catching A $100M+ Wave Overseas Despite Taking A Bath In U.S.|author=Tartaglione, Nancy|date=7 July 2017|work=[[Deadline Hollywood]]|accessdate=11 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180123185614/https://deadline.com/2017/07/baywatch-box-office-success-overseas-despite-flop-in-america-1202123612/|archivedate=23 January 2018|deadurl=no}}</ref> 2018 ਦੇ ਸਾਨਡੈਂਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਨੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਅਗਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਏ ਕਿਡ ਲਾਇਕ ਜੇਕ'',ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਲਿੰਗ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਜਿਮ ਪਾਰਸਨਸ|ਜਿਮ ਪਾਰਸੌਨਜ਼]] ਅਤੇ ਕਲੇਅਰ ਡੇਨਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://deadline.com/2018/02/a-kid-like-jake-movie-jim-parsons-claire-danes-ifc-films-deal-sundance-1202276241/|title=IFC Films Acquires Sundance Pic ‘A Kid Like Jake’|last=Hipes|first=Patrick|date=1 February 2018|work=Deadline Hollywood|accessdate=1 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180202071751/http://deadline.com/2018/02/a-kid-like-jake-movie-jim-parsons-claire-danes-ifc-films-deal-sundance-1202276241/|archivedate=2 February 2018|deadurl=no}}</ref> ''ਵੇਰੀਟੀ'' ਦੇ ''ਐਮੀ ਨਿਕੋਲਸਨ'' ਨੇ ਇਸਦੀ "ਸੋਹਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ" ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮੁੱਲ ਜੋੜਿਆ।<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2018/film/reviews/a-kid-like-jake-review-1202679732/|title=Film Review: ‘A Kid Like Jake’|author=Nicholson, Amy|date=28 January 2018|work=Variety|accessdate=11 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180615114726/https://variety.com/2018/film/reviews/a-kid-like-jake-review-1202679732/|archivedate=15 June 2018|deadurl=no}}</ref> ==== ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ==== ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਟੌਡ ਸਟ੍ਰਾਸ-ਸ਼ਕੁਲਸਨ'' ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਈਸ'ਨਟ ਇਟ ਇਟ ਰੋਮਾਂਟਿਕ'' 'ਤੇ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਲਿਆਮ ਹੈਮਸਵਰਥ]], [[ਰੀਬਿਲ ਵਿਲਸਨ]] ਅਤੇ ਐਡਮ ਡੀਵਿਨ ਨੇ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.comingsoon.net/movies/news/866875-production-begins-on-new-line-romantic-comedy-isnt-it-romantic|title=Production begins on New Line romantic comedy, Isn’t It Romantic?|author=Perry, Spencer|date=10 July 2017|accessdate=11 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170710225942/http://www.comingsoon.net/movies/news/866875-production-begins-on-new-line-romantic-comedy-isnt-it-romantic|archivedate=10 July 2017|deadurl=no|publisher=[[ComingSoon.net]]}}</ref> ਉਹ ਸੋਨਾਲੀ ਬੋਸ ਦੇ ਜੀਵਨੀ ਨਾਟਕ ''ਸਕਾਈ ਈਜ਼ ਪਿੰਕ'' ਵਿਚ ਫਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ ਨਾਲ ਇਕ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਦੀ ਸਪੀਕਰ ''ਅਈਸ਼ਾ ਚੌਧਰੀ'', ਜਿਸਦੀ ਮੌਤ ਪਲਮਨਰੀ ਫਾਈਬਰੋਸਿਸ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏਗੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/bollywood/report-shonali-bose-s-the-sky-is-pink-to-reunite-dil-dhadakne-do-couple-priyanka-chopra-farhan-akhtar-2635207|title=Shonali Bose's 'The Sky Is Pink' to reunite Dil Dhadakne Do couple Priyanka Chopra-Farhan Akhtar|date=10 July 2018|work=Daily News and Analysis|accessdate=11 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711152005/http://www.dnaindia.com/bollywood/report-shonali-bose-s-the-sky-is-pink-to-reunite-dil-dhadakne-do-couple-priyanka-chopra-farhan-akhtar-2635207|archive-date=11 July 2018|dead-url=no}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ''ਕਾਓਬੁਆਓ ਨਿੰਜਾ ਵਿਕੀੰਗ'' ਵਿੱਚ [[ਕ੍ਰਿਸ ਪ੍ਰੈਟ]] ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤੇ ਗੋਰਡਨ ਦੇ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਨਾਟਕ ''ਤੁਲੀਆ'' ਵਕੀਲਾ ''ਵਨੀਤਾ ਗੁਪਤਾ'' ਨੂੰ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰੇਗੀ, ਇਹ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਕਿਤਾਬ ''ਤੁਲੀਆ : ਰੇਸ, ਕੋਕੇਨ ਅਤੇ ਕਰਪਸ਼ਨ (2005)'' ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਹੈ ਜੋ 1999 ਦੇ ਨਸਲੀ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2018/film/news/priyanka-chopra-chris-pratt-cowboy-ninja-viking-1202888322/|title=Priyanka Chopra to Star Opposite Chris Pratt in ‘Cowboy Ninja Viking’|last=Kroll|first=Justin|date=30 July 2018|work=Variety|accessdate=31 July 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/seth-gordon-direct-tulia-story-notorious-racial-injustice-case-1028276|title=Seth Gordon to Direct 'Tulia,' Story of Notorious Racial Injustice Case (Exclusive)|date=10 August 2017|work=The Hollywood Reporter|accessdate=18 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170821171454/http://www.hollywoodreporter.com/amp/news/seth-gordon-direct-tulia-story-notorious-racial-injustice-case-1028276|archivedate=21 August 2017|deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.filmfare.com/news/priyanka-chopra-will-be-seen-in-a-role-of-a-dynamic-lawyer-in-her-next-hollywood-film-23458.html|title=Priyanka Chopra will be seen in a role of a dynamic lawyer in her next Hollywood film|date=31 August 2017|work=Filmfare|access-date=18 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831203238/https://www.filmfare.com/news/priyanka-chopra-will-be-seen-in-a-role-of-a-dynamic-lawyer-in-her-next-hollywood-film-23458.html|archive-date=31 August 2017|deadurl=yes}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤਰੀ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ [[ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ]] ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਏਬੀਸੀ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿਟਕਾਮ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਇਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-to-produce-two-bengali-films-2386736|title=Priyanka Chopra to produce two Bengali films|author=Kbr, Upala|date=8 April 2017|work=Daily News and Analysis|accessdate=8 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170408172744/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-to-produce-two-bengali-films-2386736|archivedate=8 April 2017|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-woman-power-priyanka-chopra-announces-three-regional-films-to-be-helmed-by-female-directors-2318106|title=Woman Power: Priyanka Chopra announces three regional films to be helmed by female directors|date=10 February 2017|work=Daily News and Analysis|accessdate=10 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170212063434/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-woman-power-priyanka-chopra-announces-three-regional-films-to-be-helmed-by-female-directors-2318106|archivedate=12 February 2017|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/revealed-priyanka-chopras-next-production-blend-maharashtrian-south-indian-cultures/|title=REVEALED: Priyanka Chopra’s next production is a blend of Maharashtrian-South Indian cultures|date=18 January 2017|accessdate=10 February 2017|publisher=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/07/priyanka-chopra-madhuri-dixit-bollywood-abc-sitcom|title=Priyanka Chopra Is Developing a Sitcom Based on the Life of Bollywood Superstar Madhuri Dixit|author=Stefansky, Emma|date=29 July 2017|work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|accessdate=12 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180427054727/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/07/priyanka-chopra-madhuri-dixit-bollywood-abc-sitcom|archivedate=27 April 2018|deadurl=no}}</ref> == ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ਾ == ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵੋਕਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਗਾਣੇ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="Rediff1">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-interview-with-priyanka-chopra-in-my-city/20120914.htm?print=true|title=Priyanka: I never thought I could sing|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508231400/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-interview-with-priyanka-chopra-in-my-city/20120914.htm?print=true|archivedate=8 May 2013|deadurl=no|accessdate=6 January 2013|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/berlin-2012-priyanka-chopra-talks-291369|title=Berlin 2012: Priyanka Chopra Talks About Movies Transcending Cultural and Language Barriers (Q&A)|author=Bhushan, Nyay|date=15 February 2012|work=The Hollywood Reporter|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120830114759/http://www.hollywoodreporter.com/news/berlin-2012-priyanka-chopra-talks-291369|archivedate=30 August 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਜਿੰਟਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਗਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਰਤ ਲਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://divanee.com/2011/08/11/priyanka-chopras-foray-into-music-with-lady-gaga%E2%80%99s-management/|title=Priyanka Chopra's Foray into Music with Lady Gaga's Management|author=Tabani, Saniya|date=11 August 2011|work=[[Divanee Magazine]]|accessdate=31 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120903012220/http://divanee.com/2011/08/11/priyanka-chopras-foray-into-music-with-lady-gaga%E2%80%99s-management/|archivedate=3 September 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ, ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਥਮਿਜ਼ਾਨ'' (2002) ਵਿੱਚ ਗੀਤ "ਉਲਥਾਈ ਕਲਾਥੇ" ਸੀ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਸਿਤਾਰੇ, ''ਵਿਜੈ'' (ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇਖੀ ਸੀ) ਦੇ ਜੋਰ ਪਾਉਣ ਤੇ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://archives.digitaltoday.in/indiatoday/20020128/eyecathers.html|title=Eyecatchers&nbsp;— She's Getting Vocal|date=28 January 2002|work=India Today|accessdate=16 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130725150804/http://archives.digitaltoday.in/indiatoday/20020128/eyecathers.html|archivedate=25 July 2013|deadurl=yes|publisher=Digital Today|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ''ਕਰਮ'' (2005) ਵਿੱਚ "ਟਿੰਕਾ ਟਿੰਕਾ" ਲਈ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਸਾ ਰੇ ਗ ਮਾ ਪਾ' ਤੇ ਲਾਇਵ ਗਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-24/tv/28237147_1_playback-piggy-chops-priyanka-chopra|title=Priyanka sings live on TV!|date=24 September 2010|work=The Times of India|accessdate=4 April 2011|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510085351/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-24/tv/28237147_1_playback-piggy-chops-priyanka-chopra|dead-url=yes}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਬਲੱਫ ਮਾਸਟਰ! (2005)'' ਲਈ ਇਕ ਅਨਰਿਲੀਜ਼ ਗੀਤ ਗਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/the-reluctant-singer/1022671/|title=The Reluctant Singer|author=Chattopadhyay, Pallavi|date=27 October 2012|work=The Indian Express|accessdate=9 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121030022528/http://www.indianexpress.com/news/the-reluctant-singer/1022671|archivedate=30 October 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਅਗਸਤ 2011 ਵਿੱਚ ''ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂ''ਹ ਨੇ ਚੋਪੜਾ ਨਾਲ ''ਦੇਸੀਹਿਟਜ਼'' ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। ਸੌਦਾ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇਨਸਸਕੌਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਆਈਲੈਂਡ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<ref name="HR1">{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/universal-music-group-signs-bollywood-219569|title=Universal Music Group Signs Bollywood Star Priyanka Chopra to Global Deal|author=Bhushan, Nyay|date=5 August 2011|work=The Hollywood Reporter|accessdate=31 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120430141501/http://www.hollywoodreporter.com/news/universal-music-group-signs-bollywood-219569|archivedate=30 April 2012|deadurl=no|df=}}</ref> [[File:Priyanka Chopra at Reliance Digital.JPG|thumb|upright|''ਇਨ ਮਾਈ ਸਿਟੀ'' ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮੇਂ ਚੋਪੜਾ]]ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿੱਚ ਚੋਪੜਾ [[ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਖੇਡ ਏਜੰਸੀ ''ਕ੍ਰਿਏਟਿਵ ਆਰਟਿਸਟਜ਼ ਏਜੰਸੀ'' ਨਾਲਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟਾਰ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/bollywood-actress-priyanka-chopra-signed-caa-287524|title=CAA Signs Its First Bollywood Star|author=Bhushan, Nyay|date=2 July 2012|work=The Hollywood Reporter|accessdate=20 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114044716/http://www.hollywoodreporter.com/news/bollywood-actress-priyanka-chopra-signed-caa-287524|archivedate=14 November 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਸੈਮ ਵੈਟਰਜ, ਮੈਥਿਊ ਕੋਮਾ ਅਤੇ [[ਜੇ ਸੀਨ]] ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਐਲਬਮ [[ਰੈੱਡਵਨ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a392157/bollywood-star-priyanka-chopra-in-the-studio-with-redone.html|title=Bollywood Star Priyanka Chopra in the Studio With RedOne|author=Baker, Steven|date=7 July 2012|work=[[Digital Spy]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121024115148/http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a392157/bollywood-star-priyanka-chopra-in-the-studio-with-redone.html|archivedate=24 October 2012|deadurl=no|accessdate=30 November 2012|df=}}</ref><ref name="latimes">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|title=Bollywood's Priyanka Chopra as pioneering pop act in U.S.|last=Kennedy|first=Gerrick D.|date=20 November 2012|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=7 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130108120827/http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|archivedate=8 January 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ, "ਇਨ ਮਾਈ ਸਿਟੀ" ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਗਾਣਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ 12 ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ, 13 ਫਰਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਯੂਐਸ ਵਿਚ ਐਨਐਫਐਲ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿਚ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ,<ref name="rel">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Priyanka-Chopra-to-release-debut-song-for-Indian-fans-first/Article1-926437.aspx|title=Priyanka Chopra to release debut song for Indian fans first|author=Singh, Prashant|date=8 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=14 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120910212012/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Priyanka-Chopra-to-release-debut-song-for-Indian-fans-first/Article1-926437.aspx|archivedate=10 September 2012}}</ref> "ਇਨ ਮਾਈ ਸਿਟੀ" ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰੈਪਰ ''ਵਿਲ ਆਈ ਐਮ'' ਨੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਚੋਪੜਾ ਅਨੁਸਾਰ,<ref name="latimes2">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|title=Bollywood's Priyanka Chopra as pioneering pop act in U.S.|last=Kennedy|first=Gerrick D.|date=20 November 2012|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=7 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130108120827/http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|archivedate=8 January 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਗਾਣਾ ਉਸਦੇ ਅਨ-ਸਥਿਰ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲੜਕੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਬਣਨਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ।<ref name="inspire2">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Priyanka-Chopra-first-single-inspired-by-her-life/Article1-925965.aspx|title=Priyanka Chopra first single inspired by her life|author=Bakshi, Dibyojyoti|date=7 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=16 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908124028/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Priyanka-Chopra-first-single-inspired-by-her-life/Article1-925965.aspx|archivedate=8 September 2012}}</ref> ਗੀਤ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿਚ 130,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ, ਹਿੰਦੀ ਪੋਪ ਚਾਰਟ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਤਿਹਾਈ ਪਲੈਟਿਨਮ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="latimes3">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|title=Bollywood's Priyanka Chopra as pioneering pop act in U.S.|last=Kennedy|first=Gerrick D.|date=20 November 2012|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=7 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130108120827/http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|archivedate=8 January 2013|deadurl=no|df=}}</ref><ref name="DS2">{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a454543/priyanka-chopra-releases-video-for-william-duet-in-my-city.html|title=Priyanka Chopra releases video for will.i.am duet 'In My City'|author=Joshi, Priya|date=30 January 2013|publisher=[[Digital Spy]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130202092327/http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a454543/priyanka-chopra-releases-video-for-william-duet-in-my-city.html|archivedate=2 February 2013|deadurl=no|accessdate=27 February 2013|df=}}</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ''ਨੀਲਸਨ ਸਾਉਂਡਸਕੈਨ'' ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 5,000 ਡਿਜੀਟਲ ਡਾਊਨਲੋਡ ਨਾਲ ਗਾਣਾ ਅਸਫਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰੇਡੀਓ ਪਲੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।<ref name="latimes4">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|title=Bollywood's Priyanka Chopra as pioneering pop act in U.S.|last=Kennedy|first=Gerrick D.|date=20 November 2012|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=7 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130108120827/http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|archivedate=8 January 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਵਿੱਚ, ਗਾਣੇ ਨੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਐਵਾਰਡਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਬਿਊ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="pca">{{cite web|url=http://businessofcinema.com/news/gorgeous-chopra-sisters-priyanka-and-parineeti-perform-at-peoples-choice-awards/53236|title=Gorgeous Chopra Sisters: Priyanka And Parineeti Perform At People's Choice Awards|date=31 October 2012|publisher=Business of Cinema|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121108043736/http://businessofcinema.com/news/gorgeous-chopra-sisters-priyanka-and-parineeti-perform-at-peoples-choice-awards/53236|archivedate=8 November 2012|deadurl=no|accessdate=28 December 2012|df=}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿਚ, [[ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ("ਇਨ ਮਾਈ ਸਿਟੀ") ਲਈ: ਬੇਸਟ ਫੀਮੇਲ ਆਰਟਿਸਟ, ਬੇਸਟ ਸੋੰਗ ਅਤੇ ਬੇਸਟ ਵੀਡੀਓ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref>World Music Awards nominations for Priyanka Chopra: * Female Artist:{{cite web|url=http://www.worldmusicawards.com/?page_id=17#!worlds-best-female-artist/c9px|title=World's Best Female Artist|publisher=[[World Music Awards]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CkGSzOqX?url=http://www.worldmusicawards.com/?page_id=26|archivedate=8 December 2012|deadurl=yes|accessdate=10 December 2012|df=}} * Song:{{cite web|url=http://www.worldmusicawards.com/?page_id=26#!worlds-best-song/ct9a|title=World's Best Song|publisher=World Music Awards|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CkFuJhMV?url=http://www.worldmusicawards.com/?page_id=17|archivedate=8 December 2012|deadurl=yes|accessdate=10 December 2012|df=}} * Video:{{cite web|url=http://www.worldmusicawards.com/#!worlds-best-video/cdjm|title=World's Best Video|publisher=World Music Awards|archiveurl=https://archive.today/20121216155313/http://www.worldmusicawards.com/|archivedate=16 December 2012|deadurl=yes|accessdate=10 December 2012|df=}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮੀਡੀਆ, ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਕਾਰਡ ਸੌਦਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣਨ ਲਈ ''ਟਰੇਲਬਲਜ਼ਰ'' ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name="bday26">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ 'ਈਰੇਜ਼', ਇੱਕ ਐੱਮ ਡੀ ਐੱਮ ਗੀਤ, 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਡੀਜੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਡੀਓ ਦਿ ਚੈਨਮੌਕਰਸ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/%22priyanka-chopra-features-in-chainsmokers-album%22/1034894/|title=Priyanka Chopra features in 'Chainsmokers' album|date=22 November 2012|work=The Indian Express|accessdate=27 November 2012}}</ref><ref name="iTunes release">{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/erase-feat.-priyanka-chopra/id580669727|title=Erase ft. Priyanka Chopra&nbsp;– Single by The Chainsmokers|publisher=[[iTunes Store]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121206082842/https://itunes.apple.com/us/album/erase-feat.-priyanka-chopra/id580669727|archivedate=6 December 2012|deadurl=no|accessdate=5 December 2012|df=}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਦੂਸਰਾ ਸਿੰਗਲ "ਐਂਗਜੌਟਿਕ" ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਰੈਪਰ [[ਪਿਟਬੁਲ (ਰੈਪਰ)|ਪਿਟਬੁਲ]] ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref name="exotic">{{cite web|url=http://ryanseacrest.com/2013/06/21/priyanka-chopra-makes-music-magic-with-pitbull-redone-on-exotic/|title=Priyanka Chopra Makes Music Magic With Pitbull, RedOne on 'Exotic'|author=Perricone, Kathleen|date=21 June 2013|publisher=[[On Air with Ryan Seacrest (radio)|On Air with Ryan Seacrest]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130624233708/http://ryanseacrest.com/2013/06/21/priyanka-chopra-makes-music-magic-with-pitbull-redone-on-exotic/|archivedate=24 June 2013|accessdate=25 June 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/priyanka-chopras-second-single-exotic-is-topping-charts/1140108/|title=Priyanka Chopra's second single Exotic is topping charts|author=Goyal, Divya|date=10 July 2013|work=The Indian Express|accessdate=10 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130714131841/http://www.indianexpress.com/news/priyanka-chopras-second-single-exotic-is-topping-charts/1140108|archivedate=14 July 2013|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://perezhilton.com/2013-07-11-priyanka-chopra-pitbull-exotic-music-video-premiere-sexy-beach|title=Pitbull Makes Sexy Beach Vid With Exotic Bollywood Queen Priyanka Chopra! See It HERE!|date=11 July 2013|publisher=PerezHilton.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130713074643/http://perezhilton.com/2013-07-11-priyanka-chopra-pitbull-exotic-music-video-premiere-sexy-beach|archivedate=13 July 2013|deadurl=no|accessdate=12 July 2013|df=}}</ref> 27 ਜੁਲਾਈ, 2013 ਨੂੰ "ਐਂਗਜੌਟਿਕ" ਡਾਂਸ / ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਡਿਜੀਟਲ ਸੋਂਗਸ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਨੰਬਰ 11 'ਤੇ ਅਤੇ ਬਿਲਬੋਰਡ ਡਾਂਸ / ਇਲੈਕਟਰੋਨਿਕ ਗਾਣੇ 'ਤੇ 16 ਨੰਬਰ ਰਿਹਾ।<ref name="DanceDigital">{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/2013-07-27/dance-electronic-digital-songs|title=Dance/Electronic Digital Songs : July 27, 2013|work=Billboard|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130815024206/http://www.billboard.com/charts/2013-07-27/dance-electronic-digital-songs|archivedate=15 August 2013|deadurl=no|accessdate=24 July 2013|df=}}</ref> ਇਹ ਗਾਣਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹੌਟ 100 ਦੇ ਚਾਰਟ 'ਤੇ 74'ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਬਿਲਬੋਰਡ ਹੌਟ ਡਾਂਸ ਕਲੱਬ ਦੀਆਂ ਗਾਣਿਆਂ ਦੇ ਚਾਰਟ 'ਤੇ "ਐਂਗਜੌਟਿਕ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 44 ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ 12 ਤੇ ਨੰਬਰ ਪੁੱਜ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/5638240/chart-highlights-luke-bryan-scores-his-highest-debut-ever-on-country-airplay|title=Chart Highlights: Luke Bryan Scores His Highest Debut Ever on Country Airplay Chart|author=Caulfield, Keith|date=5 August 2013|work=Billboard|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131024063027/http://www.billboard.com/articles/news/5638240/chart-highlights-luke-bryan-scores-his-highest-debut-ever-on-country-airplay|archivedate=24 October 2013|deadurl=no|accessdate=28 October 2013|df=}}</ref> ਉਸਦਾ ਤੀਜਾ ਸਿੰਗਲ, ਬੋਨੀ ਰਾਇਟ ਦਾ ''"ਆਈ ਕਾੰਟ ਮੇਕ ਯੂ ਲਵ ਮੀ"'' ਦਾ ਕਵਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/music/priyanka-chopra-has-her-heart-broken-in-i-can-t-make-you-love-me-video-516892|title=Priyanka Chopra Has Her Heart Broken In I Can't Make You Love Me Video|author=Dhingra, Manisha|date=1 May 2014|publisher=NDTV|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140501164948/http://movies.ndtv.com/music/priyanka-chopra-has-her-heart-broken-in-i-can-t-make-you-love-me-video-516892|archivedate=1 May 2014|accessdate=5 May 2014}}</ref> ਗਾਣੇ ਦਾ ਵੀਡੀਓ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/black-eyed-peas-give-a-thumbs-up-to-priyanka-chopras-i-cant-make-you-love-me/|title=Black Eyed Peas give a thumbs up to Priyanka Chopra's 'I Can't Make You Love Me'|author=Goyal, Divya|date=1 May 2014|work=The Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202154201/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/black-eyed-peas-give-a-thumbs-up-to-priyanka-chopras-i-cant-make-you-love-me/|archivedate=2 February 2017|deadurl=no|accessdate=12 February 2017|df=}}</ref> ਇਹ ਗੀਤ ''ਬਿਲਬੋਰਡ ਹੌਟ ਡਾਂਸ / ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਾਉਂਡਜ਼ ਚਾਰਟ''' ਤੇ 28 ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/search/charts?f%5B0%5D=ts_chart_artistname%3A%2Apriyanka%20chopra%2A|title=Artist Charts Search: Priyanka Chopra|work=Billboard Chart Search|archiveurl=https://www.webcitation.org/6PV56TSnt?url=http://www.billboard.com/biz/search/charts?f%5B0%5D=ts_chart_artistname%3A%2Apriyanka%20chopra%2A&f%5B1%5D=ss_bb_type%3Achart_item&type=2&artist=priyanka%20chopra|archivedate=11 May 2014|deadurl=yes|accessdate=9 March 2015|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ]] ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਗਾਣਾ ਸੀ "ਚੋਰੋ", ''ਮੈਰੀ ਕੋਮ (2014)'' ਦੀ ਇੱਕ [[ਲੋਰੀ]] ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/When-Priyanka-Chopra-sang-a-lullaby/articleshow/41667703.cms|title=When Priyanka Chopra sang a lullaby|author=Bhattacharya, Roshmila|date=4 September 2014|work=The Times of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140908171947/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/When-Priyanka-Chopra-sang-a-lullaby/articleshow/41667703.cms|archivedate=8 September 2014|deadurl=no|accessdate=10 October 2014|df=}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ'' ਦਾਸਿਰਲੇਖ ਗਾਣਾ, ''ਫਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ'' ਨਾਲ ਗਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/dil-dhadakne-do-title-song-out-today-singer-priyanka-chopra-counts-down-757433|title=Dil Dhadakne Do Title Song Out Today; Singer Priyanka Chopra Counts Down|author=Blaggan, Ishita|date=23 April 2015|accessdate=18 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161119061738/http://movies.ndtv.com/bollywood/dil-dhadakne-do-title-song-out-today-singer-priyanka-chopra-counts-down-757433|archivedate=19 November 2016|deadurl=no|publisher=NDTV|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਵੈੰਟੀਲੇਟਰ'' (2016) ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਲ ਗਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਅਤੇ "ਬਾਬਾ" ਨਾਲ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਣੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.news18.com/news/movies/priyanka-chopras-song-baba-for-the-film-ventilator-is-a-beautiful-tribute-to-fathers-1307831.html|title=Priyanka Chopra's Song 'Baba' for the Film 'Ventilator' Is a Beautiful Tribute to Fathers|date=3 November 2016|accessdate=18 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161119062015/http://www.news18.com/news/movies/priyanka-chopras-song-baba-for-the-film-ventilator-is-a-beautiful-tribute-to-fathers-1307831.html|archivedate=19 November 2016|deadurl=no|publisher=News18|df=}}</ref> 2017 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ "ਯੰਗ ਐਂਡ ਫ੍ਰੀ", ਇਕ ਈਡੀਐੱਮ ਗੀਤ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਵੀ ਸੀ, ਲਈ ਇਕ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਡੀਜੇ ''ਜੇਡ ਸਪਾਰਕਸ'' ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/dance/7897984/will-sparks-priyanka-chopra-young-and-free|title=Will Sparks Teams Up With Priyanka Chopra on 'Young and Free': Exclusive|author=Bein, Kat|date=11 August 2017|work=Billboard|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814062051/http://www.billboard.com/articles/news/dance/7897984/will-sparks-priyanka-chopra-young-and-free|archivedate=14 August 2017|deadurl=no|accessdate=12 August 2017}}</ref> == ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਕੰਮ == ਚੋਪੜਾ ਆਪਣੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ "ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ" ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Priyanka Chopra named Campaign Ambassador for 'NDTV-Vedanta Our Girls Our Pride'|url=http://www.ndtv.com/india-news/priyanka-chopra-named-campaign-ambassador-for-ndtv-vedanta-our-girls-our-pride-532110|publisher=NDTV|date=19 August 2013|accessdate=2 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151007032953/http://www.ndtv.com/india-news/priyanka-chopra-named-campaign-ambassador-for-ndtv-vedanta-our-girls-our-pride-532110|archivedate=7 October 2015}}</ref> ਉਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਫੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਤਰ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਖਰਚੇ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਕੁੜੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web|title=Priyanka Chopra's Secret Triumph: How the Quantico Star Is Helping Kids Go to School |url=http://www.glamour.com/story/quantico-star-priyanka-chopra-on-education |author=Hayasaki, Erika |work=[[Glamour (magazine)|Glamour]] |date=17 March 2016 |accessdate=23 April 2016 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160423000137/http://www.glamour.com/story/quantico-star-priyanka-chopra-on-education |archivedate=23 April 2016 |df= }}</ref> [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ]] ਅਤੇ [[ਔਰਤ ਸਿੱਖਿਆ|ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ]] ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Educating the girl child is most important |url=http://madeinatlant.powweb.com/priyanka_chopra/interview2.htm |publisher=Atlantis International |accessdate=2 December 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513100310/http://madeinatlant.powweb.com/priyanka_chopra/interview2.htm |archivedate=13 May 2013 |df= }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/bollywood/priyanka-cries-gender-inequality-wants-more-pay-for-actresses-1563635.html|title=Priyanka cries gender inequality, wants more pay for actresses|date=10 June 2014|publisher=Firstpost|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140713202735/http://www.firstpost.com/bollywood/priyanka-cries-gender-inequality-wants-more-pay-for-actresses-1563635.html|archivedate=13 July 2014|accessdate=2 February 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/i-am-an-extremely-proud-feminist-priyanka-chopra-1180609.html|title=I am an extremely proud feminist: Priyanka Chopra|author=Press Trust of India|date=23 December 2015|publisher=CNN-IBN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202180950/http://www.ibnlive.com/news/movies/i-am-an-extremely-proud-feminist-priyanka-chopra-1180609.html|archivedate=2 February 2016|accessdate=2 February 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/need-a-re-look-into-womens-rights-in-the-country-priyanka-chopra-609728|title=Need a re-look into women's rights in the country: Priyanka Chopra|author=Press Trust of India|date=25 December 2012|publisher=NDTV|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202175942/http://movies.ndtv.com/bollywood/need-a-re-look-into-womens-rights-in-the-country-priyanka-chopra-609728|archivedate=2 February 2016|accessdate=2 February 2016}}</ref> 2006 ਵਿੱਚ, [[ਈਬੇਅ (ebay)|ਈਬੇ]] 'ਤੇ "ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਿਨ" ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਕਮਾਈ ਇੱਕ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ''ਨੰਨ੍ਹੀ ਕਲੀ'' ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="ebay">{{cite press release|title=eBay India unveils the eBay Style Diva 2006|url=http://pages.ebay.in/community/aboutebay/news/pressreleases/consumer/priyanka_chopra.html|publisher=[[eBay]]|date=10 August 2006|accessdate=13 February 2013|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202154104/http://pages.ebay.in/community/aboutebay/news/pressreleases/consumer/priyanka_chopra.html|archivedate=2 February 2014|df=}}</ref> ਉਸਨੇ [[2004 ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਭੂਚਾਲ ਅਤੇ ਸੁਨਾਮੀ]] ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਜੁਟਾਉਣ ਲਈ. 2005 ਹੈਲਪ! ਟੈਲੀਥੋਨ ਕੰਸੋਰਟ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਚੈਰਿਟੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1050208/asp/nation/story_4351693.asp|title=Bollywood unites to present caring face|date=8 February 2005|work=The Telegraph|accessdate=13 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118103831/http://www.telegraphindia.com/1050208/asp/nation/story_4351693.asp|archivedate=18 January 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸਨੇ 2006 ਤੋਂ [[ਯੂਨੀਸੈਫ਼|ਯੂਨੀਸੈਫ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਦੀਆਂ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੀਡੀਆ ਪੈਨਲ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ 20 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-234085904.html|title=Bollywood Actress Priyanka Chopra Becomes UNICEF National Ambassador|date=10 August 2013|newspaper=States News Service|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509115239/http://www.highbeam.com/doc/1G1-234085904.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|publisher=State News Service|df=}}{{Subscription required|via=HighBeam}}</ref> 10 ਅਗਸਤ 2010 ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਸੈਫ ਗੁਡਵਿਲ ਰਾਜਦੂਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/media/media_55497.html|title=Bollywood Actress Priyanka Chopra becomes UNICEF National Ambassador|date=10 August 2010|publisher=[[UNICEF]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020123305/http://www.unicef.org/media/media_55497.html|archivedate=20 October 2013|deadurl=no|accessdate=5 September 2012|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/priyanka-for-girls-education-as-unicef-ambassador/658577/|title=Priyanka for girls' education as UNICEF ambassador|date=10 August 2010|work=The Indian Express|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121029172110/http://www.indianexpress.com/news/priyanka-for-girls-education-as-unicef-ambassador/658577|archivedate=29 October 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਯੂਨੀਸੈਫ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਕਾਰੀਨ ਹੁਲਸੋਫ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ: "ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਜੋਸ਼ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਤਕ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਮਾਣ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ।<ref>{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-2106098691.html|title=Priyanka Chopra becomes UNICEF National Ambassador|date=10 August 2010|work=Hindustan Times|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509105625/http://www.highbeam.com/doc/1P3-2106098691.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|df=}}{{Subscription required|via=HighBeam}}</ref> 2009 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਕੋਹੜ]] ਦੀ ਸਮਝ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸੰਗਠਨ ''ਐਲਰਟ ਇੰਡੀਆ'' ਲਈ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਬਣਾਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://thediplomat.com/new-emissary/2009/11/10/top-actress-no-2-priyanka-chopra/|title=Top Actress No. 2&nbsp;– Priyanka Chopra|author=Nakagawa, Ulara|date=10 November 2009|work=[[The Diplomat]]|accessdate=12 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509203014/http://thediplomat.com/new-emissary/2009/11/10/top-actress-no-2-priyanka-chopra/|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਕੈਂਸਰ ਪੇਸ਼ੈਟ ਏਡ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਸੀ.ਪੀ.ਏ.ਏ.)'' ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਫੰਡ ਜੁਟਾਉਣ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ [[ਮਨੀਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ]] ਅਤੇ ''ਸ਼ਿਆਨ ਐਨ ਸੀ'' ਚੈਰਿਟੀ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/mumbai-fashion-show-spreads-awareness-about-cancer/1/203598.html|title=Mumbai fashion show spreads awareness about cancer|date=3 July 2012|work=India Today|accessdate=28 November 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CwPhi6Sx?url=http://indiatoday.intoday.in/story/mumbai-fashion-show-spreads-awareness-about-cancer/1/203598.html|archivedate=16 December 2012|deadurl=yes|df=}}</ref> 2010 ਵਿਚ ਚੋਪੜਾ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ''ਮੋਤੀ ਵੇਵ ਟਰੱਸਟ'' ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੁਹਿੰਮ ਅਭਿਆਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-bollywood-celebrities-to-support-pearls-wave-intitiave-on-women-against-violence-1347298|title=Bollywood celebrities to support Pearls Wave initiative on women against violence|date=13 February 2010|work=Daily News and Analysis|accessdate=3 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221030351/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-bollywood-celebrities-to-support-pearls-wave-intitiave-on-women-against-violence-1347298|archivedate=21 February 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ "ਸੇਵ ਦਿ ਗਰਲ ਚਾਈਲਡ" ਮੁਹਿੰਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/etc/priyanka-chopra-kicks-off-save-girl-child-campaign_612977.html|title=Priyanka Chopra kicks off 'Save Girl Child' campaign|date=10 March 2012|publisher=Zee News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130523162534/http://zeenews.india.com/news/etc/priyanka-chopra-kicks-off-save-girl-child-campaign_612977.html|archivedate=23 May 2013|deadurl=no|accessdate=5 September 2012|df=}}</ref> 2012 ਵਿਚ ਚੋਪੜਾ, ਅਵੇਕਿੰਗ ਯੂਥ, ਇੱਕ ਨਸ਼ਾ ਛੁਡਾਊ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਤੇ ਬੋਲੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.thesundayindian.com/en/videos/774/|title=Priyanka Chopra at Launch of 'Awakening Youth 2012' (video)|work=The Sunday Indian|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140330004602/http://www.thesundayindian.com/en/videos/774/|archivedate=30 March 2014|deadurl=no|df=}}</ref> [[File:Priyanka on the ramp for Mijwan fashion show.jpg|thumb|left|upright|ਮਿਜਵਾਨ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਰੈਂਪ 'ਤੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ]] ਚੋਪੜਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਚੈਰਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸਮਰਥਕ ਹੈ ਅਤੇ ''ਐਨਡੀ ਟੀਵੀ'' ਲਈ ਗਰੀਨਥੌਨ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹੈ, ਜੋ ਈਕੋ-ਮਿੱਤਰਤਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਸਪਲਾਈ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਿਹਾਤੀ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸੋਲਰ ਪਾਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2011/06/09/stories/2011060951860400.htm|title=Green agenda|author=Kumar, Anuj|date=9 June 2011|work=The Hindu|accessdate=28 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130813153414/http://www.hindu.com/mp/2011/06/09/stories/2011060951860400.htm|archivedate=13 August 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ [[ਆਗਰਾ]] ਵਿੱਚ [[ਯਮੁਨਾ ਦਰਿਆ|ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ]] ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਐਨੀਮੇਟਡ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/feb/110210-Priyanka-Chopra-music-video-Animated-environmental-awareness.htm|title=Greenie Priyanka gets animated|author=Joshi, Tushar|date=11 February 2010|work=Mid Day|accessdate=13 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130615041051/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/feb/110210-Priyanka-Chopra-music-video-Animated-environmental-awareness.htm|archivedate=15 June 2013|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/feb/110210-Priyanka-Chopra-music-video-Animated-environmental-awareness.htm|title=Greenie Priyanka gets animated|author=Joshi, Tushar|date=11 February 2010|work=Mid Day|accessdate=13 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130615041051/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/feb/110210-Priyanka-Chopra-music-video-Animated-environmental-awareness.htm|archivedate=15 June 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਗ੍ਰੀਨਾਨਾਥ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਸੱਤ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/Greenathon-Bollywood-NDTV-light-up-a-Billion-lives-imagegallery-bollywood-lgirSucdjbg.html?html=5|title=Greenathon: Bollywood, NDTV light up a 'Billion lives'|publisher=Sify|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811082553/http://www.sify.com/movies/Greenathon-Bollywood-NDTV-light-up-a-Billion-lives-imagegallery-bollywood-lgirSucdjbg.html?html=5|archivedate=11 August 2011|deadurl=no|accessdate=13 December 2011|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/srk-priyanka-adopt-villages/story-eI8ZrVTaGzGDlarnazfrYI.html|title=SRK, Priyanka adopt villages|date=23 May 2012|work=Hindustan Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160222215604/http://www.hindustantimes.com/entertainment/srk-priyanka-adopt-villages/story-eI8ZrVTaGzGDlarnazfrYI.html|archivedate=22 February 2016|deadurl=no|accessdate=2 February 2016|df=}}</ref> ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਦਾ ਬਾਘ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰਨੀ 2012 ਨੂੰ ਬਿਰਸਾ ਜੈਵਿਕ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਗੋਦ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਦੋਨਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-02/ranchi/31983339_1_animal-adoption-zoo-authorities-lioness|title=After tigress, Priyanka adopts lioness Sundari|date=2 June 2012|work=The Times of India|accessdate=5 September 2012|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510065204/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-02/ranchi/31983339_1_animal-adoption-zoo-authorities-lioness|dead-url=yes}}</ref> ਅੰਗ ਦਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਪਿਟਰਸਬਰਗ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ-ਥੀਮ ਵਿਚ ਲਿਵਰ-ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ 20 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਸਹਿ-ਮੁੱਖ ਸਪੀਕਰ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.indiatribune.com/index.php?option=com_content&view=article&id=9610:urmc-celebrates-20-years-of-liver-transplants-bollywood-star-priyanka-chopra-to-grace-gala-banquet-as-keynote-speaker&catid=25:community&Itemid=457|title=URMC celebrates 20 years of liver transplants Bollywood star Priyanka Chopra to grace gala banquet as keynote speaker|work=[[India Tribune]]|accessdate=9 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407051527/http://www.indiatribune.com/index.php?option=com_content&view=article&id=9610%3Aurmc-celebrates-20-years-of-liver-transplants-bollywood-star-priyanka-chopra-to-grace-gala-banquet-as-keynote-speaker&catid=25%3Acommunity&Itemid=457|archivedate=7 April 2014|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-10/news-interviews/33736488_1_organ-donation-priyanka-chopra-pee-cee|title=Priyanka pledges to donate her organs|author=Kadam, Prachi|date=10 September 2012|work=The Times of India|accessdate=21 September 2012|archive-date=1 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121101100506/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-10/news-interviews/33736488_1_organ-donation-priyanka-chopra-pee-cee|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਕੈਂਸਰ ਵਾਰਡ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ''ਨਾਨਾਵਤੀ ਹਸਪਤਾਲ'' ਨੂੰ {{INR}}5 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਵਾਰਡ ਉਸਦੇ ਸਵਰਗੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਉਸਨੇ 2013 ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Priyanka-Chopra-Bollywood-CancerDr-Ashok-Chopra/articleshow/24550457.cms?|title=Priyanka Chopra donates Rs 50 lakh for cancer ward|date=22 October 2013|work=The Times of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202080551/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Priyanka-Chopra-Bollywood-CancerDr-Ashok-Chopra/articleshow/24550457.cms|archivedate=2 February 2016|deadurl=yes|accessdate=2 February 2016|df=}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ 'ਗਰਲ ਰਾਇਜ਼ਿੰਗ' ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਡੌਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਅਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।<ref name="gr">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Priyanka-Chopra-joins-Anne-Hathaway-and-Selena-Gomez-in-a-documentary/articleshow/29883744.cms|title=Priyanka Chopra joins Anne Hathaway and Selena Gomez in a documentary|author=Thakkar, Mehul S|date=5 February 2014|work=The Times of India|accessdate=3 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140304080248/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Priyanka-Chopra-joins-Anne-Hathaway-and-Selena-Gomez-in-a-documentary/articleshow/29883744.cms|archivedate=4 March 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਬੋਸਟਨ ਦੇ ''ਹਾਈਨਾਂ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ'' ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਗੂ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ 50 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਲਈ ਉਸਨੂੰ [[ਗੋਰਡਨ ਬਰਾਊਨ]], [[ਸਟੀਵ ਵੋਜ਼ਨਿਆਕ]], [[ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ]] ਅਤੇ [[ਚਾਰਲੀ ਬੇਕਰ]] ਨਾਲ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ, ਗ਼ੈਰ-ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਲਈ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=https://www.bostonglobe.com/lifestyle/names/2015/02/15/education-anniversary-bash-attracts-bill-clinton-other-leaders/OySWnGuHrRzboIuD5DGmON/story.html|title=EF Education First bash draws Bill Clinton, others|author=Shanahan, Mark|date=15 February 2015|work=[[Boston Globe]]|accessdate=11 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711120946/https://www.bostonglobe.com/lifestyle/names/2015/02/15/education-anniversary-bash-attracts-bill-clinton-other-leaders/OySWnGuHrRzboIuD5DGmON/story.html|archive-date=11 July 2018|dead-url=no}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/priyanka-chopra-shares-stage-with-bill-clinton/story-8hXuqma5H4pcn3kjpWqALL.html|title=Priyanka Chopra shares stage with Bill Clinton|author=Das, Anirban|date=15 February 2015|work=The Hindustan Times|accessdate=11 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185225/https://www.hindustantimes.com/bollywood/priyanka-chopra-shares-stage-with-bill-clinton/story-8hXuqma5H4pcn3kjpWqALL.html|archive-date=11 July 2018|dead-url=no}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਜੋਹਨ ਲੈਨਨ ਦੀ "ਇਮੇਜਾਈਨ" ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। [[ਕੇਟੀ ਪੈਰੀ|ਕੈਟੀ ਪੈਰੀ]] ਅਤੇ ''ਬਲੈਕ ਆਈਡ'' ਸਮੇਤ ਹੋਰਾਂ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵੀਡੀਓ, ਅਤੇ ਯੂਨੀਸੇਫ਼ ਵੱਲੋਂ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੀ 25 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="The Indian Express">{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/priyanka-chopra-sings-john-lennons-imagine-for-unicef/|title=Priyanka Chopra Sings John Lennon's 'Imagine' For UNICEF|date=12 November 2014|work=The Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141215014415/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/priyanka-chopra-sings-john-lennons-imagine-for-unicef/|archivedate=15 December 2014|deadurl=no|accessdate=9 December 2014|df=}}</ref> ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੇ 2014 ਵਿਚ [[ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮੁਹਿੰਮ]], [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਸਫਾਈ ਮੁਹਿੰਮ, ਲਈ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ "ਨਵਰਤਨ" ਨਾਮਕ ਨੌਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-10-02/news/54560275_1_clean-india-swachh-bharat-mission-priyanka-chopra|title='Swachh Bharat': Tendulkar, Priyanka Chopra, Aamir Khan accept PM Modi's 'Clean India' invite|date=2 October 2014|work=The Economic Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150728052006/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-10-02/news/54560275_1_clean-india-swachh-bharat-mission-priyanka-chopra|archivedate=28 July 2015|accessdate=2 February 2016}}</ref> ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਇਕ ਕੂੜਾ-ਭਰੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਵਸੇਬੇ ਕਰਕੇ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਫਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/pm-narendra-modi-lauds-priyanka-chopras-innovative-swachh-bharat-abhiyaan/1/403490.html|title=PM Modi lauds Priyanka Chopra's innovative Clean India effort|date=24 November 2014|work=India Today|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150327024832/http://indiatoday.intoday.in/story/pm-narendra-modi-lauds-priyanka-chopras-innovative-swachh-bharat-abhiyaan/1/403490.html|archivedate=27 March 2015|accessdate=2 February 2016}}</ref> 2015 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ "ਇਲੀ" ਨਾਮਕ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਰੋਬੋਟ ਹਾਥੀ ਦੇ ''ਪੀਪਲ ਫਾਰ ਏਥੀਕਲ ਟਰੀਟਮੈਂਟ ਆਫ ਐਨੀਮਲਜ਼'' (ਪੀਏਟੀਏ), ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਬਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਸਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਲਈ ਜਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/quantico-star-priyanka-chopra-teams-836175|title='Quantico' Star Priyanka Chopra Teams With PETA to Voice Mechanical Elephant|author=Gardner, Chris|date=3 November 2015|work=The Hollywood Reporter|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151224132600/http://www.hollywoodreporter.com/news/quantico-star-priyanka-chopra-teams-836175|archivedate=24 December 2015|accessdate=2 February 2016}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2016 ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਯੂਨਿਸਫ ਦੇ ਗੁੱਡਵਿਲ ਅੰਬੈਸਡਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/586374/priyanka-chopra-becomes-unicefs-global.html|title=Priyanka Chopra becomes UNICEF's Global Goodwill Ambassador|date=13 December 2016|work=Deccan Herald|accessdate=13 December 2016}}</ref> ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਮਾਜਕ ਨਿਆਂ ਲਈ ''ਮਦਰ ਟੇਰੇਸਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ'' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/121217/priyanka-chopra-receives-mother-teresa-memorial-award-for-social-justice.html|title=Priyanka Chopra receives Mother Teresa Memorial award for social justice|date=12 December 2017|work=Deccan Chronicle|accessdate=15 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171215055243/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/121217/priyanka-chopra-receives-mother-teresa-memorial-award-for-social-justice.html|archivedate=15 December 2017|deadurl=no}}</ref> == ਹੋਰ ਕੰਮ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ === [[File:IPL 5 pohoto(11).jpg|thumb|upright|2012 ਵਿੱਚ ਚੋਪੜਾ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]] 2007 ਵਿਚ ਚੋਪੜਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਪੈਨਲ ਵਿਚ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਣੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ. ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਤਾਜ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ।"<ref name="mi-special">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/MirchMasala/Miss-India-is-special-for-Priyanka/Article1-214555.aspx|title=Miss India is special for Priyanka|date=9 April 2007|work=Hindustan Times|accessdate=15 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712101922/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/MirchMasala/Miss-India-is-special-for-Priyanka/Article1-214555.aspx|archivedate=12 July 2012}}</ref> ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਵਰਲਡ 2009 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/Miss+World+will+not+change+the+world:+Priyanka+Chopra/1/74933.html|title=Miss World will not change the world: Priyanka Chopra|date=14 December 2009|work=India Today|accessdate=28 November 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CwPZxRnl?url=http://indiatoday.intoday.in/story/Miss+World+will+not+change+the+world:+Priyanka+Chopra/1/74933.html|archivedate=16 December 2012|deadurl=yes|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/InterviewsCinema/With-seven-awards-it-s-been-a-fantastic-start-Priyanka-Chopra/Article1-397523.aspx|title=With seven awards, it's been a 'fantastic' start: Priyanka Chopra|date=6 April 2009|work=Hindustan Times|accessdate=16 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712035549/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/InterviewsCinema/With-seven-awards-it-s-been-a-fantastic-start-Priyanka-Chopra/Article1-397523.aspx|archivedate=12 July 2012}}</ref> ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ 60 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾ ਰਹੇ''ਐਨ ਡੀ ਟੀ ਟੀ ਵੀ'' ਸ਼ੋਅ ਜੈ ਜਵਾਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਐਪੀਸੋਡ ਲਈ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਟੇਂਗਾ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/video/player/jai-jawan/jai-jawan-with-priyanka-chopra/16141|title=Jai Jawan with Priyanka Chopra (video)|date=15 August 2007|publisher=NDTV|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120904132825/http://www.ndtv.com/video/player/jai-jawan/jai-jawan-with-priyanka-chopra/16141|archivedate=4 September 2012|deadurl=no|accessdate=5 September 2012|df=}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ'' ਦੀ ਤੀਜੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਅਕਸ਼ੇ ਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=toiff>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28285017_1_priyanka-chopra-stunts-fear-factor |title=Priyanka is Hitler in Brazil |work=The Times of India |date=24 August 2010 |accessdate=7 May 2013 |archive-date=16 ਜੂਨ 2013 |archive-url=https://archive.today/20130616021215/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28285017_1_priyanka-chopra-stunts-fear-factor |dead-url=yes }}</ref> ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੜੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਚੋਪੜਾ "ਇੱਕ ਸਚੇਤਕ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ",ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref name="toiff2">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28285017_1_priyanka-chopra-stunts-fear-factor|title=Priyanka is Hitler in Brazil|date=24 August 2010|work=The Times of India|accessdate=7 May 2013|archive-date=16 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://archive.today/20130616021215/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28285017_1_priyanka-chopra-stunts-fear-factor|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਹੈ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਟੰਟ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref name="toiff3">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28285017_1_priyanka-chopra-stunts-fear-factor|title=Priyanka is Hitler in Brazil|date=24 August 2010|work=The Times of India|accessdate=7 May 2013|archive-date=16 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://archive.today/20130616021215/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28285017_1_priyanka-chopra-stunts-fear-factor|dead-url=yes}}</ref> ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੇਟਿੰਗ.ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰ ਰਹੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Khatron-Ke-Khiladi-3-opening-TRP-ratings-breaks-record/Article1-600561.aspx|title=Khatron Ke Khiladi 3 TRPs break record|date=15 September 2010|work=Hindustan Times|accessdate=28 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100918001655/http://www.hindustantimes.com/Khatron-Ke-Khiladi-3-opening-TRP-ratings-breaks-record/Article1-600561.aspx|archivedate=18 September 2010|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/jul/190710-Priyanka-Chopra-Brazil-August-15-Khatron-Ke-Khiladi.htm|title=Priyanka to leave for Brazil on Aug 15 for Khatron Ke Khiladi|date=19 July 2010|work=Mid Day|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130615021927/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/jul/190710-Priyanka-Chopra-Brazil-August-15-Khatron-Ke-Khiladi.htm|archivedate=15 June 2013|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://tellyawards.indiantelevision.com/y2k10/winners.php|title=The Tenth Indian Telly Awards|publisher=[[Indian Telly Awards]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016040245/http://tellyawards.indiantelevision.com/y2k10/winners.php|archivedate=16 October 2013|accessdate=5 September 2012}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[88ਵੇਂ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] ਵਿਚ ਬੈਸਟ ਫ਼ਿਲਮ ਐਡੀਟਿੰਗ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/oscars-2016-priyanka-chopra-debut-bollywood-friends-fans-congratulate-twitter-kamal-haasan/|title=Watch: Priyanka Chopra presents the Oscar for Best Film Editing|date=29 February 2016|work=The New Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160301093540/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/oscars-2016-priyanka-chopra-debut-bollywood-friends-fans-congratulate-twitter-kamal-haasan/|archivedate=1 March 2016|deadurl=no|accessdate=29 February 2016|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ਵ ਟੂਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਟੂਰ, "ਟੈਂਪਟੇਸ਼ਨਸ 2004" ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 19 ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾਂ (ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ, [[ਸੈਫ਼ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਸੈਫ ਅਲੀ ਖਾਨ]], [[ਰਾਣੀ ਮੁਖਰਜੀ]], ਪ੍ਰਿਟੀ ਜ਼ਿੰਟਾ ਅਤੇ [[ਅਰਜੁਨ ਰਾਮਪਾਲ]] ਸਮੇਤ) ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/Temptation-2004-imagegallery-events-jdwmFcichfa.html?html=5|title=Temptation 2004|publisher=Sify|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114044716/http://www.sify.com/movies/Temptation-2004-imagegallery-events-jdwmFcichfa.html?html=5|archivedate=14 November 2012|deadurl=no|accessdate=19 March 2011|df=}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ [[ਡਰਬਨ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਦੀ ਦੋਸਤੀ 150 ਸਾਲ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਿਚ [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਫਰੈਂਡਸ਼ਿਪ ਕਨਸੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>{{cite news|url=http://gulfnews.com/life-style/general/priyanka-chopra-namaste-south-africa-1.742494|title=Priyanka Chopra: Namaste South Africa|date=8 January 2011|work=[[Gulf News]]|accessdate=13 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130521025718/http://gulfnews.com/life-style/general/priyanka-chopra-namaste-south-africa-1.742494|archivedate=21 May 2013|deadurl=no|df=}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ, ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ, ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਕੈਟੀ ਪੇਰੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਐੱਮ. ਏ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://gulfnews.com/pictures/arts-entertainment/stars-hit-the-stage-at-the-ahlan-bollywood-concert-1.1113630|title=Stars hit the stage at the Ahlan Bollywood concert|author=Eldemerdash, Nadia|date=3 December 2012|work=Gulf News|accessdate=11 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121209104631/http://gulfnews.com/pictures/arts-entertainment/stars-hit-the-stage-at-the-ahlan-bollywood-concert-1.1113630|archivedate=9 December 2012|deadurl=yes}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ [[ਸੋਫ਼ੀ ਚੌਧਰੀ|ਸੋਫੀ ਚੌਧਰੀ]] ਨਾਲ ਦੁਬਈ ਫਾਸਟਿਲ ਸਿਟੀ ਦੇ ਅਹਲਾਨ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://gulfnews.com/pictures/arts-entertainment/stars-hit-the-stage-at-the-ahlan-bollywood-concert-1.1113630|title=Stars hit the stage at the Ahlan Bollywood concert|author=Eldemerdash, Nadia|date=3 December 2012|work=Gulf News|accessdate=11 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121209104631/http://gulfnews.com/pictures/arts-entertainment/stars-hit-the-stage-at-the-ahlan-bollywood-concert-1.1113630|archivedate=9 December 2012|deadurl=yes}}</ref> === ਲਿਖਣਾ === ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ''ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼'' ਲਈ, "ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਕਾਲਮ", ਇੱਕ ਰਾਇ ਕਾਲਮ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਖਬਾਰ ਲਈ ਕੁੱਲ ਪੰਜਾਹ ਕਾਲਮ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ ਕਿ: "ਮੈਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਵਿਅਕਤੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਕਾਲਮ ਲਿਖਣ ਲਈ ਬੈਠ ਗਈ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ।"<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Lifestyle/CelebWatch/Priyanka-Chopra-turns-50/Article1-512840.aspx|title=Priyanka Chopra turns 50|author=Chopra, Priyanka|date=26 February 2010|work=Hindustan Times|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130819000208/http://www.hindustantimes.com/Lifestyle/CelebWatch/Priyanka-Chopra-turns-50/Article1-512840.aspx|archivedate=19 August 2013|deadurl=yes}}</ref> ਮਾਰਚ 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਕਾਲਮ ਤੇ ਫੀਡਬੈਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Hi-it-s-Priyanka/Article1-388701.aspx|title=Hi, it's Priyanka|author=Neha Sharma and Garima Sharma|date=12 March 2009|work=Hindustan Times|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513065918/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Hi-it-s-Priyanka/Article1-388701.aspx|archivedate=13 May 2013|deadurl=yes}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਲਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲਿਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਅਗਸਤ 2012 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 25 ਸਾਲਾ ਪੱਲਵਵੀ ਪੁਰਕਯਾਤਥਾ ਦੇ ਕਤਲ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿਚ ਛਾਪਿਆ ਇਕ ਕਾਲਮ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ, "ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਔਰਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।"<ref name="TOI column">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/No-woman-in-Mumbai-feels-safe-any-longer-Priyanka-Chopra/articleshow/15545055.cms|title=No woman in Mumbai feels safe any longer: Priyanka Chopra|author=Chopra, Priyanka|date=19 August 2012|work=The Times of India|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102225605/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/No-woman-in-Mumbai-feels-safe-any-longer-Priyanka-Chopra/articleshow/15545055.cms?referral=PM|archivedate=2 January 2015|deadurl=no}}</ref><ref name="NDTV-int4">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|title=Your Call with Priyanka Chopra: Full Transcript|author=Singh, Sonia|date=17 September 2012|publisher=[[NDTV]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522031443/http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|archivedate=22 May 2014|deadurl=yes|accessdate=31 March 2013}}</ref> ਲੇਖ ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ।<ref name="TOI column2">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/No-woman-in-Mumbai-feels-safe-any-longer-Priyanka-Chopra/articleshow/15545055.cms|title=No woman in Mumbai feels safe any longer: Priyanka Chopra|author=Chopra, Priyanka|date=19 August 2012|work=The Times of India|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102225605/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/No-woman-in-Mumbai-feels-safe-any-longer-Priyanka-Chopra/articleshow/15545055.cms?referral=PM|archivedate=2 January 2015|deadurl=no}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2014 ਵਿੱਚ [[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਔਰਤ ਜਣਨ ਅੰਗ ਕੱਟ-ਵੱਢ]] ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2014/jul/22/priyanka-chopra-girl-summit-female-genital-mutilation-child-marriage|title=Priyanka Chopra: when girls are empowered, we all do better|author=Chopra, Priyanka|date=21 July 2014|work=[[The Guardian]]|accessdate=21 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529121433/http://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2014/jul/22/priyanka-chopra-girl-summit-female-genital-mutilation-child-marriage|archivedate=29 May 2015|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]] ਵਿੱਚ "ਵਟ [[ਜੇਨ ਆਸਟਨ]] ਨਿਊ" ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਉਪ-ਸੰਪਾਦਨਾ ਲਿਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ [[ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫਜ਼ਈ]] ਅਤੇ [[ਕੈਲਾਸ਼ ਸਤਿਆਰਥੀ]] ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਿਹਾਤੀ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਹਤ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/12/04/opinion/priyanka-chopra-on-educating-girls.html?WT.mc_id=D-NYT-MKTG-MOD-28808-12-20-HD&WT.mc_ev=click&WT.mc_c=|title=What Jane Austen Knew: Priyanka Chopra on Educating Girls|author=Chopra, Priyanka|date=4 December 2014|work=[[The New York Times]]|accessdate=30 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141207100214/http://www.nytimes.com/2014/12/04/opinion/priyanka-chopra-on-educating-girls.html|archivedate=7 December 2014|deadurl=No|quote=What had they done wrong? My parents tried to explain as best they could the stigma that surrounded and still surrounds girls in our country. How do you explain that to a 9-year-old? What I took away from the discussion was that the parents we met believed that their sons were better than their daughters. It rankled. I couldn't understand why, but from that moment, I vowed to help those girls as much as I could.}}</ref> 2014 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਇਲੀ'' ਲਈ ਮਾਸਿਕ ਕਾਲਮ "ਪ੍ਰੇਟ-ਏ-ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ" ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ।<ref>{{cite journal|author=Chopra, Priyanka|date=16 January 2015|title='The Girl Next Door Should Look Like the Girl Next Door': Priyanka Chopra on Diversity|url=http://www.elle.com/culture/career-politics/news/a26052/priyanka-chopra-on-diversity/|deadurl=no|journal=Elle|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150221200421/http://www.elle.com/culture/career-politics/news/a26052/priyanka-chopra-on-diversity/|archivedate=21 February 2015|accessdate=21 February 2015|df=}}</ref> ਜੂਨ 2018 'ਚ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ''ਅਨਫੀਨੀਸ਼'' ਨਾਂਅ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਉਸ ਦੀ ਮੈਮੋਰੀ ਪਬਲਿਸ਼ ਕਰੇਗੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 2019 'ਚ ਭਾਰਤ 'ਚ ਪੈਨਗੁਇਨ ਬੁੱਕਸ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ 'ਚ ਬਲੈਂਨਟਾਈਨ ਬੁੱਕਸ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ 'ਚ ਮਾਈਕਲ ਜੋਸੇਫ ਨੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨਗੇ।<ref>{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/priyanka-chopra-to-come-out-with-memoir-in-2019-118061901176_1.html|title=Priyanka Chopra to come out with memoir in 2019|author=Press Trust of India|date=19 June 2018|work=Business Standard|accessdate=19 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180619182502/https://www.business-standard.com/article/pti-stories/priyanka-chopra-to-come-out-with-memoir-in-2019-118061901176_1.html|archivedate=19 June 2018|deadurl=no}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == [[File:Priyanka Chopra and Nick Jonas in 2020.jpg|thumb|upright=1.1|left|ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਿਕ ਜੋਨਸ ਨਾਲ਼ [[ਹੋਲੀ]] ਵੇਲੇ]] ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਸਿਧਾਰਥ ਸਮੇਤ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਜੋ ਜੂਨ 2013 'ਚ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ ਸਨ।<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Priyanka-Chopras-father-Dr-Ashok-Chopra-passes-away/articleshow/20518975.cms?referral=PM</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ "Daddy's lil girl" ਟੈਟੂ ਖੁਨਵਾਇਆ ਸੀ।<ref>https://www.ibtimes.co.in/daddy039s-lil-girl-priyanka-chopra-gets-first-tattoo-on-wrist-photos-370428</ref> ਫ਼ਿਲਮੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਨਾ ਆਉਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਖੁਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਮਿਤ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="self">{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2010/20100411/spectrum/main10.htm|title=I am a self-made woman: Priyanka Chopra|author=Bandyopadhyay, Bohni|date=11 April 2010|work=The Tribune|accessdate=31 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131121110907/http://www.tribuneindia.com/2010/20100411/spectrum/main10.htm|archivedate=21 November 2013}}</ref> ਬਰੇਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_priyanka-chopra-talks-about-her-relationship-with-younger-brother_1575492|title=Priyanka Chopra talks about her relationship with younger brother|last=Mahadevan|first=Sneha|date=13 August 2011|work=Daily News and Analysis|accessdate=12 December 2012}}</ref><ref name="familytoi">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-28/news-interviews/33426158_1_amitabh-bachchan-cosmetic-surgery-miss-world|title=I have never felt the need for cosmetic surgery: Priyanka|last=Gupta|first=Priyanka|date=28 August 2012|work=The Times of India|access-date=11 December 2012|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510072929/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-28/news-interviews/33426158_1_amitabh-bachchan-cosmetic-surgery-miss-world|dead-url=yes}}</ref> ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਚੋਪੜਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਮੰਦਿਰ ਵਿਚ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓਹ ਯਾਤਰਾ ਸਮੇਂ ਵੀ ਨਾਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref>[https://www.vogue.com/article/priyanka-chopra-73-questions-sings-taylor-swift/amp<nowiki> Priyanka Answers 73 Questions With Vogue] - Vogue Reporting</nowiki></ref><ref>[https://www.architecturaldigest.com/story/priyanka-chopra-never-travels-anywhere-without-this-one-thing/amp Priyanka Never Leaves Without What?] - Architectural Digest Reporting</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੀਡਿਆ-ਪੱਖੀ ਰਵਈਏ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਚੋਪੜਾ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।<ref name="NDTV-int5">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|title=Your Call with Priyanka Chopra: Full Transcript|author=Singh, Sonia|date=17 September 2012|publisher=[[NDTV]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522031443/http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|archivedate=22 May 2014|deadurl=yes|accessdate=31 March 2013}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਨਾਮ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]], [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ]], ਅਤੇ [[ਹਰਮਨ ਬਵੇਜਾ]] ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।<ref>[https://www.elitedaily.com/p/everyone-priyanka-chopra-nick-jonas-have-ever-dated-because-were-all-curious-9725622 Priyanka’s Dating History Revealed] - Elite Daily Reporting</ref><ref>[https://entertainmentnow.com/news/priyanka-chopra-ex-boyfriend/ Priyanka Chopra’s Ex-Boyfriend List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405025737/https://heavy.com/entertainment/2018/07/priyanka-chopra-ex-boyfriend/amp/ |date=2023-04-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405025737/https://heavy.com/entertainment/2018/07/priyanka-chopra-ex-boyfriend/amp/ |date=2023-04-05 }} - Heavy Reporting</ref><ref>[https://m.desimartini.com/news/amp/martini-shots/relationships/affairs-priyanka-chopra-allegedly-dated-7-ex-boyfriends-article75884.htm Priyanka’s Past Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181209123635/https://m.desimartini.com/news/amp/martini-shots/relationships/affairs-priyanka-chopra-allegedly-dated-7-ex-boyfriends-article75884.htm |date=2018-12-09 }} - Desai Martini Reporting</ref><ref>[https://www.bollywoodshaadis.com/articles/men-in-priyanka-chopras-life-9340 The Many Men in Priyanka’s Life] - BollywoodShaadis Reporting</ref> 2018 ਵਿੱਚ,ਉਸਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ [[ਨਿਕ ਜੋਨਸ]] ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ''ਭਾਰਤ'' ਵਿਚ ਮੁਖੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨਿਰਖ ਨਮਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜੋਨਸ ਨਾਲ ਮੰਗਣੀ ਕਰਨ ਫਿਲਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ "ਥੋੜਾ ਘਟ-ਪੇਸ਼ਾਵਰ" ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/irked-by-priyanka-chopras-exit-from-bharat-salman-khan-goes-into-overdrive-to-find-leading-lady/19648154|title=Irked by Priyanka Chopra's exit from Bharat, Salman Khan goes into overdrive to find leading lady|date=28 July 2018|work=Mid Day|accessdate=29 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728131606/https://www.mid-day.com/articles/irked-by-priyanka-chopras-exit-from-bharat-salman-khan-goes-into-overdrive-to-find-leading-lady/19648154|archive-date=28 July 2018|dead-url=no|agency=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਅਤੇ ਜੋਨਸ ਦਾ ਅਗਸਤ 2018 ਵਿਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਰੋਕਾ ਹੋਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/live-updates-priyanka-chopra-nick-jonas-engagement-ceremony-begins/story-WEEDdh6qefnfvTFT7DaQmL.html|title=Priyanka Chopra, Nick Jonas engaged, see pics from their roka|date=18 August 2018|work=Hindustan Times|access-date=18 August 2018}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿਚ, ਜੋੜੇ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਯੋਧਪੁਰ ਦੇ ਉਮੀਦ ਭਵਨ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://people.com/tv/nick-jonas-priyanka-chopra-married/|title=Nick Jonas and Priyanka Chopra Are Married!|last=Mizoguchi|first=Karen|date=1 December 2018|website=[[People (magazine)|People]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201152744/https://people.com/tv/nick-jonas-priyanka-chopra-married/|archive-date=1 December 2018|dead-url=no|access-date=1 December 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2018/12/01/entertainment/priyanka-chopra-nick-jonas-married/index.html|title=Priyanka Chopra and Nick Jonas are married|last=Melas|first=Chloe|date=3 December 2018|work=CNN|access-date=3 December 2018}}</ref> == ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ == ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਿਆਂ, ''ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ'' ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇੱਕ ਕਰੀਅਰ ਜਿਸ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਫਲਿਪ-ਫਲੌਪ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਰਤਾ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸ ਹੋਏ ਸਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।"<ref name="journey12">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3579/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra: Part I|author=Tuteja, Joginder|date=20 June 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120622184047/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3579|archivedate=22 June 2012|deadurl=no|accessdate=29 January 2013|df=}}</ref> ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਚਰਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ''ਸੀਨਐਨ-ਆਈ ਬੀ ਐਨ'' ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੈਰ-ਸੰਕਲਪਨਾਤਮਿਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ "ਮੌਜੂਦਾ ਲਾਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ" ਕਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-s-5-most-powerful-roles-2016099|title=Priyanka Chopra's 5 most powerful roles|author=Sharma, Nikita|date=4 September 2014|work=Daily News and Analysis|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402143015/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-s-5-most-powerful-roles-2016099|archivedate=2 April 2015|deadurl=no|accessdate=10 March 2015|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-s-5-most-powerful-roles-2016099|title=Priyanka Chopra's 5 most powerful roles|author=Sharma, Nikita|date=4 September 2014|work=Daily News and Analysis|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402143015/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-s-5-most-powerful-roles-2016099|archivedate=2 April 2015|deadurl=no|accessdate=10 March 2015|df=}}</ref> ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਇਕ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਮਰ-ਬੱਧ ਸੀਮਾ"" ਬਦਲਣ ਲਈ "ਗੇਮ ਚੇਜ਼ਰ" ਕਿਹਾ।<ref>{{cite news|url=http://www.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Birthday-girl-Priyanka-Chopra-is-Indias-SHERO/articleshow/38546955.cms|title=Birthday girl Priyanka Chopra is India's SHERO!|date=18 July 2014|work=The Times of India|accessdate=7 February 2014}}</ref> 2012 ਵਿਚ, ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਸੁਭਾਸ਼ ਕੇ. ਝਾਅ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੇ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ" ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ''ਬਰਫੀ!'' ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ "ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਰਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ" ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://businessofcinema.com/news/priyanka-chopra-barfi-bollywoods-finest-inwardly-ravaged-characters/50542|title=Priyanka Chopra In 'BARFI!': One of Bollywood's Finest {{Sic|hide=y|Inwardly|-}}Ravaged Characters|author=Jha, Subhash K.|date=14 September 2012|publisher=Business of Cinema|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120917005733/http://businessofcinema.com/news/priyanka-chopra-barfi-bollywoods-finest-inwardly-ravaged-characters/50542|archivedate=17 September 2012|deadurl=no|accessdate=5 January 2013|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਅਕਸਰ ਰੇਡਿਫ.ਕਾਮ "ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ" ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀਬੱਧ ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ "2000-2010 ਸਿਖਰ ਦੀਆਂ 10 ਅਦਾਕਾਰਾ" ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref name="rediffbest20092">{{cite web|url=http://movies.rediff.com/slide-show/2009/dec/31/slide-show-1-best-actresses-of-2009.htm|title=Bollywood's best actresses, 2009|date=31 December 2009|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113132342/http://movies.rediff.com/slide-show/2009/dec/31/slide-show-1-best-actresses-of-2009.htm|archivedate=13 November 2012|deadurl=no|accessdate=29 November 2012|df=}}</ref><ref name="rediff2005">{{cite web|url=http://specials.rediff.com/yearend/2005/dec/23yend4.htm|title=Ten Best Bollywood Actresses of 2005|date=23 December 2005|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090519203531/http://specials.rediff.com/yearend/2005/dec/23yend4.htm|archivedate=19 May 2009|deadurl=no|accessdate=16 August 2009|df=}}{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/25sd10.htm|title=Powerlist: Top Bollywood Actresses|date=25 August 2006|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060901085000/http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/25sd10.htm|archivedate=1 September 2006|deadurl=no|accessdate=26 August 2006|df=}}{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2009/jan/05slide9-best-actresses-2008.htm|title=Bollywood's best actresses, 2008|date=5 January 2009|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508224011/http://specials.rediff.com/movies/2009/jan/05slide9-best-actresses-2008.htm|archivedate=8 May 2013|deadurl=no|accessdate=29 November 2012|df=}}{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-top-10-bollywood-actresses-of-the-decade/20110105.htm|title=How The Decade Has Treated These Actresses|author=Verma, Sukanya|date=5 January 2011|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130112211603/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-top-10-bollywood-actresses-of-the-decade/20110105.htm|archivedate=12 January 2013|deadurl=no|accessdate=14 December 2012|df=}}</ref> [[File:Priyanka Chopra's press conference after being conferred with the Padma Shri (05).jpg|thumb|left|ਚੋਪੜਾ 2016 ਵਿਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ]] ਚੋਪੜਾ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਨਖਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ।<ref name="bday12">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|title=Birthday Special: 30 Facts About Priyanka Chopra|date=18 July 2012|publisher=[[Rediff.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120926075555/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|archivedate=26 September 2012|deadurl=no|accessdate=18 September 2012|df=}}</ref><ref name="forbesHP">{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/maddieberg/2016/09/14/the-worlds-highest-paid-tv-actresses-2016-sofia-vergara-stays-the-queen-of-the-small-screen-with-43-million/#447301c26a7f|title=The World's Highest-Paid TV Actresses 2016: Sofia Vergara Stays The Queen Of The Small Screen With $43 Million|author=Berg, Madeline|date=14 September 2016|work=[[Forbes]]|accessdate=14 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160914161153/http://www.forbes.com/sites/maddieberg/2016/09/14/the-worlds-highest-paid-tv-actresses-2016-sofia-vergara-stays-the-queen-of-the-small-screen-with-43-million/|archivedate=14 September 2016|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Priyanka-becomes-highest-paid-actress/Article1-840519.aspx|title=Priyanka becomes highest paid actress|date=14 April 2012|work=Hindustan Times|accessdate=10 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120414224342/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Priyanka-becomes-highest-paid-actress/Article1-840519.aspx|archivedate=14 April 2012}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਕਸ ਸਿੰਬਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਟਾਈਲ ਆਈਕਨ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://indiatribune.com/top-bollywood-sex-symbols-of-all-time-5/|title=Top Bollywood sex symbols of all time|work=India Tribune|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923004435/http://indiatribune.com/top-bollywood-sex-symbols-of-all-time-5/|archivedate=23 September 2015|deadurl=no|df=}}</ref> ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ, ਅੱਖਾਂ, ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਨੋਖੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਰੀਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/priyanka-chopra-voted-most-kissable/694080/|title=Priyanka Chopra voted most 'kissable'|date=7 October 2010|work=The Indian Express|accessdate=25 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160623231359/http://archive.indianexpress.com/news/priyanka-chopra-voted-most-kissable/694080/|archivedate=23 June 2016|deadurl=no|df=}}</ref><ref name="AskMen">{{cite web|url=http://www.askmen.com/specials/2012_top_99/70-priyanka-chopra.html|title=Top 99 Women of 2012&nbsp;– Why Is Priyanka Chopra No. 70?|publisher=[[AskMen]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120906062142/http://www.askmen.com/specials/2012_top_99/70-priyanka-chopra.html|archivedate=6 September 2012|deadurl=no|accessdate=31 August 2012|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ani/priyanka-titled-sexiest-eyes-in-victoria-s-secret-s-what-is-sexy-list-116032600084_1.html|title=Priyanka titled 'Sexiest Eyes' in Victoria's Secret's What is Sexy list|date=26 March 2016|work=Business Standard|accessdate=25 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160501175733/http://www.business-standard.com/article/news-ani/priyanka-titled-sexiest-eyes-in-victoria-s-secret-s-what-is-sexy-list-116032600084_1.html|archivedate=1 May 2016|deadurl=no|df=}}</ref> ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਫਾਲਗੁਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਨ ਪੀਕੌਕ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਉਹ ਆਪਣੀ ਚਮੜੀ ਵਿਚ ਸਹਿਜ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਉਹ ਪਹਿਨਦੀ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਬਿਕਨੀ ਹੋਵੇ, ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਲੰਬਾ ਪਹਿਰਾਵੇ ਜਾਂ [[ਸਾੜੀ]] ਹੋਵੇ"।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_the-femme-fatales_1389614|title=The femme fatales of Bollywood!|date=30 May 2010|work=Daily News and Analysis|accessdate=31 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124181540/http://www.dnaindia.com/entertainment/report_the-femme-fatales_1389614|archivedate=24 January 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 'ਤੇ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੈ। 2006, 2012, 2014 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ, ਯੂਕੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਈਸਟਰਨ ਆਈ'' ਨੇ ਆਪਣੀ "ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੈਕਸੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹਿਲਾ" ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/sep/20sld1.htm|title=Asia's Sexiest Women 2006|date=20 September 2006|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208151814/http://specials.rediff.com/movies/2006/sep/20sld1.htm|archivedate=8 February 2012|deadurl=no|accessdate=18 September 2012|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/priyanka-chopra-tops-list-of-sexiest-asian-women-again/article7971765.ece|title=Priyanka Chopra tops list of Sexiest Asian Women again|date=10 December 2015|work=The Hindu|accessdate=25 April 2016|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> ਉਹ 2009 ਅਤੇ 2010 ਵਿਚ ''ਵਰਵੀਜ਼'' ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite journal|date=June 2009|title=Verve's 50 Power Women 2009|url=http://www.verveonline.com/74/people/powerlist.shtml|deadurl=no|journal=[[Verve (Indian magazine)|Verve]]|volume=17|issue=6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130404092809/http://verveonline.com/74/people/powerlist.shtml|archivedate=4 April 2013|accessdate=5 January 2013|df=}}</ref><ref>{{cite journal|date=June 2010|title=Verve's 50 Power Women 2010|url=http://www.verveonline.com/86/people/powerwomen03.shtml|deadurl=no|journal=Verve|volume=18|issue=6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121219054922/http://www.verveonline.com/86/people/powerwomen03.shtml|archivedate=19 December 2012|accessdate=5 January 2013|df=}}</ref> ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ''ਪੀਪਲਜ਼'' ਦੁਆਰਾ "ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਬੇਸਟ-ਡਰੈਸਡ ਵੌਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਯੀਅਰ" ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ''ਮੈਕਸਿਮ'' ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ (2011, 2013 ਅਤੇ 2016) "ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹੌਟ ਕੁੜੀ" ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ।<ref name="bday27">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ''ਪੀਪਲਜ਼'' ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਸਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਲੋਕ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.people.com/people/package/gallery/0,,20968563_20972629_30426202,00.html#30425536|title=PEOPLE's 25 Most Intriguing People of the Year|date=11 December 2015|work=[[People (magazine)|People]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160516041746/http://www.people.com/people/package/gallery/0%2C%2C20968563_20972629_30426202%2C00.html|archivedate=16 May 2016|deadurl=no|accessdate=24 April 2016|df=}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, [[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ]] ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ 100 ਸਭ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ" ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਵਰ ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।<ref>{{cite web|url=http://time.com/4299686/priyanka-chopra-2016-time-100/?xid=homepage|title=Priyanka Chopra: The World's 100 Most Influential People|date=21 April 2016|work=[[Time (magazine)|Time]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160714131027/http://time.com/4299686/priyanka-chopra-2016-time-100/?xid=homepage|archivedate=14 July 2016|deadurl=no|accessdate=21 April 2016|df=}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਹ ''ਆਸਕਮੈਨ'' ਦੀ ਟਾਪ 99 ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 'ਤੇ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ ਅਤੇ [[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ]] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਦਾਇਗੀ ਵਾਲੀ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cit web|title=Crush List: Top 99 Women 2016|url=http://www.askmen.com/specials/2016_top_99/|publisher=AsKMen|accessdate=20 April 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170410230049/http://www.askmen.com/specials/2016_top_99/|archivedate=10 April 2017|df=}}</ref><ref name="forbesHP2">{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/maddieberg/2016/09/14/the-worlds-highest-paid-tv-actresses-2016-sofia-vergara-stays-the-queen-of-the-small-screen-with-43-million/#447301c26a7f|title=The World's Highest-Paid TV Actresses 2016: Sofia Vergara Stays The Queen Of The Small Screen With $43 Million|author=Berg, Madeline|date=14 September 2016|work=[[Forbes]]|accessdate=14 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160914161153/http://www.forbes.com/sites/maddieberg/2016/09/14/the-worlds-highest-paid-tv-actresses-2016-sofia-vergara-stays-the-queen-of-the-small-screen-with-43-million/|archivedate=14 September 2016|deadurl=no|df=}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ''ਬਜ਼ਨੇਟ'' ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ [[ਬਿਆਂਸੇ ਨੌਲੇਸ|ਬਿਆਂਸੇ]] ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੂਜੀ "ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਔਰਤਾਂ" ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cit news|title=Top 30 World’s Most Beautiful Women of 2017|url=http://www.buzznet.com/2017/03/top-30-worlds-most-beautiful-women-of-2017/|publisher=[[Buzznet]]|date=10 March 2017|accessdate=20 April 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170420235117/http://www.buzznet.com/2017/03/top-30-worlds-most-beautiful-women-of-2017/|archivedate=20 April 2017|df=}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਪੀਪਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite news|url=http://etcanada.com/photos/219054/peoples-most-beautiful-of-2017/#image-219160|title=People’s Most Beautiful Of 2017|date=19 April 2017|accessdate=20 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170420235200/http://etcanada.com/photos/219054/peoples-most-beautiful-of-2017/|archivedate=20 April 2017|deadurl=no|publisher=[[ET Canada]]|df=}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ''ਵੇਰੀਟੀ'' ਨੇ ''ਯੂਨੀਸੈਫ'' ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ''ਪਾਵਰ ਆਫ ਵੂਮਨ'' ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫੋਰਬਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2017 ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2017/biz/news/variety-power-of-women-los-angeles-2017-1202573581/|title=Priyanka Chopra, Octavia Spencer, Michelle Pfeiffer, Patty Jenkins, Kelly Clarkson to Be Honored at Variety's Power of Women|date=26 September 2017|work=Variety|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171031235003/http://variety.com/2017/biz/news/variety-power-of-women-los-angeles-2017-1202573581/|archivedate=31 October 2017|deadurl=no|accessdate=1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/power-women/list/#tab:overall|title=The World's 100 Most Powerful Women 2017|work=Forbes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170920073036/https://www.forbes.com/power-women/list/#tab:overall|archivedate=20 September 2017|deadurl=no|accessdate=1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/carolinehoward/2017/11/01/15-most-powerful-women-in-entertainment-and-media-2017-effecting-change-tackling-sexual-harassment/#4992f2ff2552|title=15 Most Powerful Women In Entertainment And Media 2017: Effecting Change, Tackling Sexual Harassment|author=Howard, Caroline|date=1 November 2017|work=Forbes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103316/https://www.forbes.com/sites/carolinehoward/2017/11/01/15-most-powerful-women-in-entertainment-and-media-2017-effecting-change-tackling-sexual-harassment/#4992f2ff2552|archivedate=2 November 2017|deadurl=no|accessdate=1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/natalierobehmed/2018/12/04/from-beyonce-to-shonda-rhimes-the-most-powerful-women-in-entertainment-2018/#59863cda1110|title=From Beyonce To Shonda Rhimes, The Most Powerful Women In Entertainment 2018|author=Robehmed, Natalie|date=4 December 2018|work=Forbes|accessdate=6 December 2018}}</ref> 2018 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ''ਵਰਾਇਟੀ'' ਦੁਆਰਾ 500 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਰਿਸਰਚ ਫਰਮ ਯੂਗੋਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਔਰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/salman-khan-priyanka-chopra-variety-top-500-leaders-5270096/|title=Salman Khan, Priyanka Chopra among Variety's top 500 leaders shaping global entertainment industry|date=22 July 2018|work=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723110956/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/salman-khan-priyanka-chopra-variety-top-500-leaders-5270096/|archive-date=23 July 2018|dead-url=no|accessdate=31 July 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://yougov.co.uk/news/2018/04/11/worlds-most-admired-2018/|title=World's most admired 2018|publisher=[[YouGov]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141722/https://yougov.co.uk/news/2018/04/11/worlds-most-admired-2018/|archive-date=12 June 2018|dead-url=no|accessdate=28 July 2018}}</ref> ਟੈਮ ਅਡੈਕਸ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਚੋਪੜਾ 2008 ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰਸ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ (ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="queen">{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/priyanka-chopra-queen-of-endorsements-in-2008/84982-8.html|title=Priyanka Chopra queen of endorsements in 2008|date=10 February 2009|publisher=CNN-IBN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114044818/http://ibnlive.in.com/news/priyanka-chopra-queen-of-endorsements-in-2008/84982-8.html|archivedate=14 November 2012|deadurl=no|accessdate=17 September 2012|df=}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਰਹੀ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਈ।<ref name="peecee3">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|title=Over The Years: Priyanka Chopra|author=Marwah, Navdeep Kaur|date=14 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=4 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916062219/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|archivedate=16 September 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-12-17/news/27648037_1_priyanka-chopra-endorsement-nokia|title=Priyanka is first queen of endorsements|author=Bhushan, Ratna|date=17 December 2009|work=The Economic Times|accessdate=10 April 2016|archive-date=22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422111929/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-12-17/news/27648037_1_priyanka-chopra-endorsement-nokia|url-status=dead}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਟੈਗ ਹੈਊਰ, ਪੈਪਸੀ, [[ਨੋਕੀਆ]], ਗਾਰਨੀਰ ਅਤੇ [[ਨੇਸਲੇ|ਨੈਸਲੇ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਉਹ [[ਹੀਰੋ ਮੋਟੋਕੌਰਪ|ਹੀਰੋ ਹੌਂਡਾ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਸੀ।<ref name="peecee4">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|title=Over The Years: Priyanka Chopra|author=Marwah, Navdeep Kaur|date=14 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=4 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916062219/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|archivedate=16 September 2012}}</ref><ref name="Dataquest: DQ.">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qF4TAQAAMAAJ|title=Dataquest: DQ.|publisher=Cyber Media (India)|year=2008|page=115|accessdate=3 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140105072334/http://books.google.com/books?id=qF4TAQAAMAAJ|archivedate=5 January 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਹ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ (ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ, ਕਾਜੋਲ ਅਤੇ ਰਿਤਿਕ ਰੌਸ਼ਨ) ਨੇ ਹੈਸਬਰੋ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਆਧਾਰਤ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਲੀਜੈਂਡ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਗੁੱਡੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮਰੂਪ ਬਣਾਏ ਸਨ।<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-09-10/news/27455458_1_bollywood-movies-uk-market-bollywood-stars|title=Dollywood Stars|author=Banerjee, Rajiv|date=10 September 2006|work=The Economic Times|accessdate=7 September 2012|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305014325/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-09-10/news/27455458_1_bollywood-movies-uk-market-bollywood-stars|url-status=dead}}</ref> 2009, ਚੋਪੜਾ ਇਟਲੀ ਦੀ ਫਲੋਰੈਂਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲਵਾਤੋਰੇ ਫੇਰਗੈਮੋ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਦੀ ਛਾਪ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਫੇਰਗਮੋ ਹਾਊਸ ਤੋਂ ਕਸਟਮ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜੁੱਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।<ref name="bday13">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|title=Birthday Special: 30 Facts About Priyanka Chopra|date=18 July 2012|publisher=[[Rediff.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120926075555/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|archivedate=26 September 2012|deadurl=no|accessdate=18 September 2012|df=}}</ref> 2013 ਵਿਚ ਉਹ [[ਗੁੱਸਾ|ਗੈੱਸ]] ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੀਈਓ ਪਾਲ ਮਾਰਸੀਆਨੋ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਨੌਜਵਾਨ [[ਸੋਫ਼ੀਆ ਲਾਰੇਨ]]" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG10411763/Priyanka-Chopra-becomes-the-first-Indian-Guess-girl.html|title=Priyanka Chopra becomes the first Indian Guess girl|last=Sowray|first=Bibby|date=30 October 2013|work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|access-date=10 March 2018|archive-url=https://archive.today/20180310050259/http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG10411763/Priyanka-Chopra-becomes-the-first-Indian-Guess-girl.html|archive-date=10 March 2018|dead-url=no}}</ref> ਅਦਾਕਾਰਾ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਡੇਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਰੋਵਿੰਗ ਫੈਮਿਲੀਜ਼, ਸਫਟਿੰਗ ਹੋਮਸ ਦੇ ਇੱਕ ਚੈਪਟਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਵਰਲਡ ਦਾ ਤਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/wow-priyanka-chopra-s-life-is-now-in-school-books_134821.htm|title=WOW: Priyanka Chopra's life is now in school books!|date=20 May 2013|publisher=Zee News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130607161640/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/wow-priyanka-chopra-s-life-is-now-in-school-books_134821.htm|archivedate=7 June 2013|deadurl=no|accessdate=20 May 2013|df=}}</ref>ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਸੀਮ ਛਾਬੜਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਚੋਪੜਾ ਜੀਵਨੀ ''ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ: ਗਲੋਬਲ ਦੀ ਇਨਕ੍ਰਿਡੀਬਲ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟਾਰ'' ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://www.freepressjournal.in/weekend/priyanka-chopra-the-incredible-story-of-a-global-bollywood-star-by-aseem-chhabra/1333426|title=Priyanka Chopra's biography, penned by Aseem Chhabra|last=|first=|date=|work=The Free Press Journal|accessdate=August 12, 2018|archiveurl=|archivedate=August 12, 2018|deadurl=no}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਸਨਅਤ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref>{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2013/20130616/ttlife1.htm|title=Professional to the core|date=16 June 2013|work=The Tribune|accessdate=20 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140329231817/http://www.tribuneindia.com/2013/20130616/ttlife1.htm|archivedate=29 March 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਉਸ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ''ਬਲੱਫ ਮਾਸਟਰ!'' ਦੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ ਸਹਿ-ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਉਪਨਾਮ "ਪਿਗਨੀ ਚੌਪਸ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-28/news-interviews/28257294_1_priyanka-chopra-priyanka-fans-piggy-chops|title=Priyanka bored of Piggy Chops|author=Sharma, Smrity|date=28 October 2010|work=The Times of India|accessdate=14 March 2011|archiveurl=https://archive.today/20120707222019/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-28/news-interviews/28257294_1_priyanka-chopra-priyanka-fans-piggy-chops|archivedate=7 July 2012|deadurl=no}}</ref> ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ""ਪੀਸੀ" ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-chopra-i-cant-make-you-love-me-mary-kom-bollywood-hollywood/1/359539.html|title=Six things you must know about birthday girl Priyanka Chopra|date=7 May 2014|work=India Today|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402182602/http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-chopra-i-cant-make-you-love-me-mary-kom-bollywood-hollywood/1/359539.html|archivedate=2 April 2015|deadurl=no|accessdate=10 March 2015|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/the-girl-on-a-roll/527478/0|title=The girl on a roll|author=Singh, Harneet|date=11 October 2009|work=The Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305215419/http://archive.indianexpress.com/news/the-girl-on-a-roll/527478/0|archivedate=5 March 2016|deadurl=no|accessdate=10 March 2015|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਜਨਵਰੀ 2009 ਤੋਂ [[ਟਵਿਟਰ|ਟਵਿੱਟਰ]] ਅਕਾਊਂਟ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਲੋ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਵ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref name="peecee5">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|title=Over The Years: Priyanka Chopra|author=Marwah, Navdeep Kaur|date=14 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=4 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916062219/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|archivedate=16 September 2012}}</ref> 2012 ਵਿਚ, ''ਪਿਨਸਟੌਰਮ'' ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸਰਕਟ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ, ਚੋਪੜਾ ਹਫਪੋਸਟ ਦੀ "ਟਵਿੱਟਰ ਤੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ" ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-04/news-interviews/31281205_1_priyanka-chopra-social-media-sachin-tendulkar|title=Priyanka Chopra beats Big B, Sachin Tendulkar|date=4 April 2012|work=The Times of India|accessdate=31 August 2012|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510060035/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-04/news-interviews/31281205_1_priyanka-chopra-social-media-sachin-tendulkar|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/2015/06/10/most-influential-women-on-twitter_n_7535120.html?guccounter=1|title=The 100 Most Influential Women On Twitter|last=Ridley|first=Louise|date=10 June 2015|work=[[HuffPost]]|accessdate=11 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711120845/https://www.huffingtonpost.co.uk/2015/06/10/most-influential-women-on-twitter_n_7535120.html?guccounter=1|archive-date=11 July 2018|dead-url=no}}</ref> ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{commons category|Priyanka Chopra|ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ}} * {{IMDb name|id=1231899|name=Priyanka Chopra}} * {{official website|http://www.iampriyankachopra.com}} ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਸੁੰਦਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ]] tt4qmp1lsdtwcwa430gst7cwsidqlxv 0 58773 847891 824204 2026-09-25T21:17:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847891 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{Infobox football club | clubname = ਕਲੱਬ ਬ੍ਰੁਗ | image = [[File:Club Brugge KV.png|150px|Logo]] | fullname = ਕਲੱਬ ਬ੍ਰੁਗ ਕੋਨਿਨ੍ਕ੍ਲਿਜ੍ਕੇ ਵੋਏਤ੍ਬਲ੍ਵੇਰੇਨਿਗਿਙ (''ਕਲੱਬ ਬ੍ਰੁਗ ਰਾਇਲ ਫੁਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ'') | nickname = ਨੀਲੇ ਕਾਲੇ | founded = 13 ਨਵੰਬਰ 1891<ref>http://clubbrugge.be/en/the-club/history/tour</ref> | ground = [[ਜਨ ਬ੍ਰੇਯ੍ਦੇਲ ਸਟੇਡੀਅਮ]],<br/>[[ਬ੍ਰੁਗੇਸ]] | capacity = 29,472<ref>http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/-Publications/01/67/58/96/1675896_DOWNLOAD.pdf</ref> | chairman = ਬਾਰਟ ਵੇਰ੍ਹਏਘੇ | chrtitle = ਚੇਅਰਮੈਨ | manager = ਮੀਸ਼ੇਲ ਪ੍ਰੇਉਦ'ਹੋਮੇ | mgrtitle = ਮੁੱਖ ਕੋਚ | league = [[ਬੈਲਜੀਅਨ ਪ੍ਰੋ ਲੀਗ]] |website = http://clubbrugge.be/en/ | season = | position = | pattern_la1 = _clubbrugge1314h | pattern_b1 = _clubbrugge1314h | pattern_ra1 = _clubbrugge1314h | pattern_sh1 = | pattern_s1 = | leftarm1 = 000000 | body1 = 000000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _nikevwhite | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_s2 = | leftarm2 = Vacant | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | titelDerdeShirt = Derde tenue | pattern_la3 = | pattern_b3 = _clubbrugge1314t | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = | leftarm3 = 950235 | body3 = 950235 | rightarm3 = 950235 | shorts3 = 950235 | socks3 = 950235 | geldig=2013/14 }} '''ਕਲੱਬ ਬ੍ਰੁਗ ਕੇ. ਵੀ.''', ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੇਲਜਿਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ [[ਬ੍ਰੁਗੇਸ]], [[ਬੈਲਜੀਅਮ]] ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>http://int.soccerway.com/teams/belgium/club-brugge-kv/219/</ref> ਇਹ [[ਜਨ ਬ੍ਰੇਯ੍ਦੇਲ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਬ੍ਰੁਗੇਸ]] ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ,<ref>http://int.soccerway.com/teams/belgium/club-brugge-kv/219/venue/</ref> ਜੋ ਬੈਲਜੀਅਨ ਪ੍ਰੋ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Commonscat|Club Brugge|ਕਲੱਬ ਬ੍ਰੁਗ ਕੇ. ਵੀ.}} * {{Official website|http://www.clubbrugge.be }} {{nl icon}} / {{fr icon}} / {{en icon}} / {{es icon}} * [http://www.facebook.com/clubbrugge ਕਲੱਬ ਬ੍ਰੁਗ ਕੇ. ਵੀ.] ਫੇਸਬੁਕ ਉੱਤੇ * [https://web.archive.org/web/20121111185655/http://twitter.com/clubbrugge ਕਲੱਬ ਬ੍ਰੁਗ ਕੇ. ਵੀ.] ਟਵਿੱਟਰ ਉੱਤੇ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] 23up7a0ih5ruwia7rews9mma7mbuky5 0 59034 847877 770446 2026-09-25T19:54:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847877 wikitext text/x-wiki {{EngvarB|date=February 2015}} {{Infobox Italian comune | name = ਏਸੀਨੋ ਲਾਰੀਓ | official_name = Comune di Esino Lario | native_name = | image_skyline = 135-BVolo_Delta_2006_12_24_009.jpg | image_caption = ਅਰਸ਼ੋਂ ਦਿਸਦਾ ਏਸੀਨੋ ਲਾਰੀਓ | image_shield = | shield_alt = | image_map = Map of comune of Esino Lario (province of Lecco, region Lombardy, Italy).svg | mapsize = 100px | map_caption = ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਿੱਚ ਲੇਕੋ ਦੀ ਸਥਿਤੀ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | latd = 46 |latm = 0 |lats = |latNS = N | longd = 9 |longm = 20 |longs = |longEW = E | coordinates_type = type:city(772)_region:IT | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = [[ਲੋਮਬਾਰਦੀ]] | province = [[ਲੇਕੋ ਪ੍ਰਦੇਸ]] (ਐਲ ਸੀ ) | frazioni = ਬਿਗਾਲੋ, ਓਰਟਾਨੇਲਾ | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = 18.7 | population_footnotes =<ref>Data from ISTAT—1st January 2014</ref> | population_total = 760 | population_as_of = ਜਨਵਰੀ . 2014 | pop_density_footnotes = | population_demonym = Esinesi | elevation_footnotes = | elevation_m = 913 | twin1 = | twin1_country = | saint = San Vittore Martire said Mauritano | day = ਮਈ 8 | postal_code = 23825 | area_code = 0341 | website = [http://www.comune.esinolario.lc.it Municipal website] | footnotes = }} '''ਏਸੀਨੋ ਲਾਰੀਓ''' ([[ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਇਤਾਲਵੀ]]: Esino Lario) [[ਇਟਲੀ]] ਦੇ [[ਲੋਮਬਾਰਦੀਆ]] ਇਲਾਕੇ ਦੇ [[ਲੇਕੋ (ਸੂਬਾ)|ਲੇਕੋ]] ਸੂਬੇ ਦੀ ਇੱਕ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਮਿਲਾਨ]] ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਲੇਕੋ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 31 ਦਸੰਬਰ 2004 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 772 ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 18.7 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੀ।<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> ==ਵਿਕੀਮੇਨੀਆ 2016== ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜੂਨ 2016 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਕਾਨਫਰੰਸ [[ਵਿਕੀਮੇਨੀਆ]] ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref name=lecconews>{{cite news|title=Clamoroso: Esino Lario Capitale di Wikipedia nel 2016. Battuta Manila!!!|url=http://lecconews.lc/news/clamoroso-esino-lario-capitale-di-wikipedia-nel-2016-battuta-manila-92343/|accessdate=31 January 2015|publisher=Lecco News|date=24 December 2014|language=Italian}}</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਹਾੜੀ ਕਸਬਾ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।ਇਥੇ ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 21ਜੂਨ ਤੋਂ 27 ਜੂਨ 2016 ਤੱਕ ਹੋਈ। [[File:Group photo of participants of Wikimania 2016 conference, Esino Lario,Italy.jpg|thumb|left|ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਕਾਨਫਰੰਸ [[ਵਿਕੀਮੇਨੀਆ]] 2016 ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਮੂਹਕ ਤਸਵੀਰ ]] [[File:Squared logo of Wikimania Esino Lario.jpg|thumb|Logo for [[:wm2016:Main Page|Wikimania 2016]]]] <ref name=lecconews/> ==ਭੂਗੋਲ== [[File:164-BGrigna giugno08 001.jpg|thumb|right|ਗਰੀਗਨਾ ਤੋਂ ਏਸੀਨੋ ਲਾਰੀਓ]] ਇਹ ਇਲਾਕਾ [[ਐਲਪ ਪਹਾੜ|ਐਲਪ]] ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਗਰੀਗਨਾ ਪਹਾੜ]] ਸਮੂਹ ਦੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਵੀ ਪਹਾੜੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=https://www.comuni-italiani.it/097/035/clima.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-04-17 |archive-date=2014-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313152947/https://www.comuni-italiani.it/097/035/clima.html |dead-url=yes }}</ref> ==ਪੌਣਪਾਣੀ== ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਠੰਡਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 10&nbsp;°C ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਦਰਮਿਆਨਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮੀਂਹ ਬਹੁਤ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। {{Weather box|location =ਏਸੀਨੋ ਲਾਰੀਓ |metric first = Yes |single line = Yes | Jan high C = 8 | Feb high C = 10 | Mar high C = 15 | Apr high C = 17 | May high C = 22 | Jun high C = 25 | Jul high C = 28 | Aug high C = 27 | Sep high C = 22 | Oct high C = 17 | Nov high C = 12 | Dec high C = 8 | Jan low C = -1 | Feb low C = 0 | Mar low C = 3 | Apr low C = 6 | May low C = 11 | Jun low C = 14 | Jul low C = 16 | Aug low C = 16 | Sep low C = 12 | Oct low C = 8 | Nov low C = 3 | Dec low C = -1 | Jan precipitation mm = 67 | Feb precipitation mm = 45 | Mar precipitation mm = 61.8 | Apr precipitation mm = 146.8 | May precipitation mm = 164.8 | Jun precipitation mm = 179.3 | Jul precipitation mm = 149.9 | Aug precipitation mm = 148.7 | Sep precipitation mm = 170.1 | Oct precipitation mm = 144.8 | Nov precipitation mm = 143.1 | Dec precipitation mm = 73.8 | Jan rain days = 9 | Feb rain days = 6 | Mar rain days = 7 | Apr rain days = 14 | May rain days = 16 | Jun rain days = 14 | Jul rain days = 11 | Aug rain days = 13 | Sep rain days = 11 | Oct rain days = 13 | Nov rain days = 12 | Dec rain days = 10 |source 1 = World Weather Online<ref name="met_norms"> {{cite web | url = http://www.worldweatheronline.com/Esino-Lario-weather-averages/Lombardia/IT.aspx | title = ਏਸੀਨੋ ਲਾਰੀਓ: ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਮੀਂਹ | publisher = World Weather Online | accessdate = 6 December 2014}}</ref> | date=December 2014}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [http://www.comune.esinolario.lc.it/ ਸਰਕਾਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [https://web.archive.org/web/20191028193151/https://www.wikipedia.org/ Esino Lario—LarioOrientale.eu] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਟਲੀ ਦੀਆਂ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਟਲੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ]] 7r7t2gbxkmb43dhuywcyxdkyp5e04qp 0 59620 848006 836148 2026-09-26T09:31:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848006 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ਮਿਜ਼ੋ |altname=ਲੁਸ਼ਾਈ |states=[[ਭਾਰਤ]], [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]], [[ਬਰਮਾ]] |region= [[ਮਿਜ਼ੋਰਮ]], [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]], [[ਅਸਾਮ]], [[ਮਨੀਪੁਰ]], [[ਮੇਘਾਲਿਆ]], [[ਤਹਾਨ]], [[ਨਾਗਾਲੈੰਡ]] |ethnicity=[[ਮਿਜ਼ੋ]] |speakers=690,000 |date=2001 |ref=<ref>[http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/partb.htm Distribution of the 100 non-scheduled languages]</ref> |familycolor=ਸੀਨੋ-ਤਿੱਬਤੀ |fam2=[[ਕੁਕਿਸ਼]] |fam3=ਮੱਧਵਰਤੀ |nation=[[Mizoram]] ([[India]]) |iso2=lus |iso3=lus |glotto=lush1249 |glottorefname=Lushai |map= |mapsize=150px |mapcaption= }} '''ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ''' ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਨੂੰ 1954 ਤੱਕ 'ਲੁਸ਼ਾਈ ਪਾਰਵਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਮਨੀਪੁਰ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਚਿੱਤਾਗੋੰਗ ਹਿਲ ਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਮਿਜ਼ੋ' ਅੱਖਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਉੱਚੀ ਭੂਮੀ ਦੇ ਵਾਸੀ" ਹੈ। (ਮਿ = "ਲੋਕ", ਜ਼ੋ = "ਉੱਚੀ ਭੂਮੀ")/\. ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ "ਲੁਸ਼ਾਈ ਭਾਸ਼ਾ"<ref>[http://www.vanglaini.org/index.php?option=com_content&view=article&id=12917:mizo-tihin-tawng-a-nei-lo-tih-kha&catid=105:articles&Itemid=466/ Lalthangliana, B., ''<nowiki>'</nowiki>Mizo tihin ṭawng a nei lo<nowiki>'</nowiki> tih kha''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201113115510/https://www.vanglaini.org/index.php?option=com_content&view=article&id=12917%3Amizo-tihin-tawng-a-nei-lo-tih-kha&catid=105%3Aarticles&Itemid=466%2F |date=2020-11-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201113115510/https://www.vanglaini.org/index.php?option=com_content&view=article&id=12917%3Amizo-tihin-tawng-a-nei-lo-tih-kha&catid=105%3Aarticles&Itemid=466%2F |date=2020-11-13 }}, see also [http://stedt.berkeley.edu/about-st#TBlg Matisoff, 'Language names' section] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180306012943/http://stedt.berkeley.edu/about-st#TBlg |date=2018-03-06 }}</ref> ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>ibid.</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ, ਤਿੱਬਤੀ=ਬਰਮਨ ਦੀ ਕੁਕੀ-ਚੀਨ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਅੰਦਰਵਰਤੀ ਆਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਜ਼ੋ ਦੇ ਕਈ ਵਰਗ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਜ਼ੋ (ਲੁਸ਼ੇਈ) ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ। ==ਲਿਖਤ ਸ਼ੈਲੀ== ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ<ref>Lalthangliana, B.: 2001, History and Culture of Mizo in India, Burma and Bangladesh, Aizawl. "Baptist Missionary Conference, 1892", p. 745</ref> ਨੇ ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਲਿਪੀ ਵਿਕਸਤ ਕਿੱਤੀ। ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ 25 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: {| class="wikitable" cellpadding="2" width="400" |- valign="top" !ਅੱਖਰ |a || aw || b || ch || d || e || f || g || ng || h || i || j || k |- !ਨਾਮ | style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-a.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-aw.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-b.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-ch.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-d.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-e.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-f.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-g.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-ng.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-h.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-i.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-j.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-k.ogg|listen|help=no}} |- |} {| class="wikitable" cellpadding="2" width="400" |- valign="top" !ਅੱਖਰ | l || m || n || o || p || r || s || t || ṭ || u || v || z |- !ਨਾਮ | style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-l.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-m.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-n.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-o.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-p.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-r.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-s.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-t.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-ṭ.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-u.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-v.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-z.ogg|listen|help=no}} |- |} ==ਇਕੱਲੇ ਸਵਰ== <ref name="Weidert">Weidert, Alfons, ''Component Analysis of Lushai Phonology'', Amsterdam Studies in the Theory and History of Linguistic Science, Series IV - Current Issues in Linguistic Theory, volume 2, Amsterdam: John Benjamins B.V., 1975.</ref> {| class="wikitable" border="1" |- align="center" cellpadding="4" ! ! ਮੂਹਰਾ ! ਮੱਧਵਰਤੀ ! ਪਿਛਲਾ |- align="center" ! '''ਬੰਦ''' | i {{IPAblink|i}}, {{IPAblink|ɨ}}, {{IPAblink|iː}} | | u {{IPAblink|u}}, {{IPAblink|ʊ}}, {{IPAblink|ʊː}} |- align="center" ! '''ਮੱਧਵਰਤੀ''' | e {{IPAblink|e}}, {{IPAblink|ɛ}}, {{IPAblink|ɛː}} | | aw {{IPAblink|o}}, {{IPAblink|ɔ}}, {{IPAblink|ɔː}} |- align="center" ! '''ਖੁੱਲ੍ਹਾ''' | colspan="3"| a {{IPAblink|ʌ}}, {{IPAblink|a}}, {{IPAblink|ɑ}}, {{IPAblink|ɑː}}, {{IPAblink|ä}} |} ==ਸੰਯੁਕਤ-ਸਵਰ== {| class="wikitable" border="1" |- align="center" cellpadding="4" ! '''a''' ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ !!'''e'''ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ !!'''i''' ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ !!'''u'''ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ |- align="left" | '''ai''' (<span style="font-size:larger">{{IPA|/aɪ̯/}}</span>, <span style="font-size:larger">{{IPA|/ɑːi/}}</span> or <span style="font-size:larger">{{IPA|/ai/}}</span>) | '''ei''' (<span style="font-size:larger">{{IPA|/eɪ̯/}}</span>, <span style="font-size:larger">{{IPA|/ɛi/}}</span> or <span style="font-size:larger">{{IPA|/ɛɪ̯/}}</span>) | '''ia''' (<span style="font-size:larger">{{IPA|/ɪə̯/}}</span> <span style="font-size:larger">{{IPA|/ɪa/}}</span>, <span style="font-size:larger">{{IPA|/ja/}}</span> or <span style="font-size:larger">{{IPA|/ɪa̭/}}</span>) | '''ua''' (<span style="font-size:larger">{{IPA|/u̯a/}}</span> or <span style="font-size:larger">{{IPA|/ua̭/}}</span>) |- align="left" | '''au''' (<span style="font-size:larger">{{IPA|/aʊ̯/}}</span>, <span style="font-size:larger">{{IPA|/ɑːʊ̯/}}</span>) | '''eu''' (<span style="font-size:larger">{{IPA|/ɛu/}}</span>, <span style="font-size:larger">{{IPA|/eʊ/}}</span> or <span style="font-size:larger">{{IPA|/eʊ̯/}}</span>) | '''iu''' (<span style="font-size:larger">{{IPA|/ɪʊ̯/}}</span> or <span style="font-size:larger">{{IPA|/iw/}}</span>) | '''ui''' (<span style="font-size:larger">{{IPA|/ɥi/}}</span> or <span style="font-size:larger">{{IPA|/ʔwi/}}</span>) |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ]] 384keir5zbh1czvi6ejhxalcrtq13tk 0 60203 847990 617690 2026-09-26T08:15:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847990 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਬੈਲ ਹੁਕਸ<ref name="pen-name">{{cite news |author=Dinitia Smith |title=Tough arbiter on the web has guidance for writers |work=The New York Times |date=September 28, 2006 |page=E3 |quote=But the Chicago Manual says it is not all right to capitalize the name of the writer Bell Hooks because she insists that it be lower case. |url=http://www.nytimes.com/2006/09/28/books/28chic.html}}</ref> | image = Lozu mont oct8 bellhooooooooks.png | imagesize = | caption = | birth_name = ਗਲੋਰੀਆ ਜੀਨ ਵੈਟਕਿਨਜ਼ | birth_date = {{birth date and age|1952|09|25}} | birth_place = [[ਹੋਪਕਿਨਸਵਿੱਲ]], [[ਕੈਂਟਕੀ]], ਯੂ.ਐਸ.ਏ. | death_date = | death_place = | occupation = ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ | notableworks = {{startplainlist|style=font-style:italic;white-space:nowrap;}} * {{longitem|[[ਏਂਟ ਆਈ ਅ ਵੂਮੈਨ|Ain't I a Woman?: Black<br/>Women and Feminism]]}} * [[All About Love: New Visions]] * {{longitem|[[We Real Cool: Black Men and Masculinity|We Real Cool: Black Men and<br/>Masculinity]]}} * {{longitem|[[ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ: ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰ ਤੱਕ|Feminist Theory: From Margin<br/>to Center]]}} {{endplainlist}} | spouse = | parents = {{ublist|class=nowrap |ਵਿਉਦਿਸ ਵੈਟਕਿਨਜ਼|ਰੋਜ਼ਾ ਬੈਲ ਵੈਟਕਿਨਜ਼}} | children = | influences = {{hlist |[[ਸੋਜੂਰਨੇਰ ਤਰੁਥ]] |[[ਪਾਊਲੋ ਫ਼ਰੇਰੀ]] |[[ਗੁਸਤਾਵੋ ਗੁਤੀਏਰੇਸ]] |[[ਅਰੀਸ਼ ਫ਼ਰੋਮ]] |[[ਲੋਰੇਨ ਹੈਂਜ਼ਬਰੀ]] |[[ਥਿਚ ਨਾਤ ਹਾਨ]] |[[ਜੇਮਜ਼ ਬਾਲਡਵਿਨ (ਲੇਖਕ)|ਜੇਮਜ਼ ਬਾਲਡਵਿਨ]] |[[ਮੈਲਕਮ ਐਕਸ]] |[[ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਕਿੰਗ ਜੂਨੀਅਰ]]}} | influenced = }} '''ਗਲੋਰੀਆ ਜੀਨ ਵੈਟਕਿਨਜ਼''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Gloria Jean Watkins; ਜਨਮ 25 ਸਤੰਬਰ 1952 - ਦਸੰਬਰ 15, 2021), ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ ਨਾਂ '''ਬੈਲ ਹੁਕਸ'''(bell hooks) ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ [[ਨਸਲ]], [[ਪੂੰਜੀਵਾਦ]] ਅਤੇ [[ਜੈਂਡਰ]] ਦੇ ਅੰਤਰਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ==ਜੀਵਨੀ== ===ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ=== ਗਲੋਰੀਆ ਜੀਨ ਵੈਟਕਿਨਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਸਤੰਬਰ 1952 [[ਹੋਪਕਿਨਸਵਿੱਲ]], [[ਕੈਂਟਕੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 5 ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਕਾਮੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਵਿਉਦਿਸ ਵੈਟਕਿਨਜ਼ ਇੱਕ ਕਸਟੋਡੀਅਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਾਂ ਰੋਜ਼ਾ ਬੈਲ ਵੈਟਕਿਨਜ਼ ਗ੍ਰਹਿਣੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਬਚਪਨ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ। ==ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ== ਬੈਲ ਹੁਕਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਕਿਤਾਬ ''ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ: ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰ ਤੱਕ'' 1984 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ,"ਹਾਸ਼ੀਏ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਸਮੁੱਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣਾ ਪਰ ਮੁੱਖ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ।"<ref>(hooks, ''Feminist Theory: From Margin to Center'', xvi)</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [http://www.synaptic.bc.ca/ejournal/hooks.htm ਈਜਰਨਲ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] (ਬੈਲ ਹੁਕਸ ਸੰਬੰਧੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਰੋਤ) * [http://www.realchangenews.org/archive3/2005_03_09/current/interview.html Real Change News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060902050318/http://www.realchangenews.org/archive3/2005_03_09/current/interview.html |date=2006-09-02 }} (ਰੋਸੈੱਟ ਰੋਯਾਲ ਵਲੋਂ ਹੁਕਸ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ) * [http://www.shambhalasun.com/Archives/Columnists/Hooks/hooks.htm ਸ਼ਾਮਭਾਲਾ ਸਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਬੈਲ ਹੁਕਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲੇਖ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204124431/http://www.shambhalasun.com/Archives/Columnists/Hooks/hooks.htm |date=2008-12-04 }} * [http://www.southendpress.org/authors/46 South End Press] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927203415/http://www.southendpress.org/authors/46 |date=2007-09-27 }} (ਸਾਊਥ ਐਂਡ ਪ੍ਰੈਸ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਬੈਲ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ) * [http://www.library.ucsb.edu/libwaves/mar00/hooks.html University of California, Santa Barbara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060222215043/http://www.library.ucsb.edu/libwaves/mar00/hooks.html |date=2006-02-22 }} (ਹੁਕਸ ਦਾ ਜੀਵਨੀਮੂਲਕ ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ) * [http://www.sas.upenn.edu/African_Studies/Articles_Gen/Postmodern_Blackness_18270.html "Postmodern Blackness"] (ਹੁਕਸ ਦਾ ਲੇਖ) * [http://www.wholeterrain.org/bio.cfm?Contributor_ID=198 Whole Terrain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070730222132/http://www.wholeterrain.org/bio.cfm?Contributor_ID=198 |date=2007-07-30 }} (ਹੋਲ ਟੈਰੇਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁਕਸ ਦੀ ਲੇ) * [https://web.archive.org/web/20070119143606/http://www.soaw.org/new//article.php?id=910 Challenging Capitalism & Patriarchy] (ਥਰਡ ਵਰਲਡ ਵਿਊਪੋਇੰਟ ਵੱਲੋਂ ਹੁਕਸ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ) * [http://ascentmagazine.com/articles.aspx?articleID=133&page=read&subpage=past&issueID=24 Ingredients of Love] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707174919/http://ascentmagazine.com/articles.aspx?articleID=133&page=read&subpage=past&issueID=24 |date=2011-07-07 }} (ਏਸੈਂਟ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ) [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਆਗੂ]] dpuontp7hmgg63qwz0cohgbd9xxiyq9 0 60228 847866 846573 2026-09-25T19:04:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847866 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ਇਵਾਨ ਯਾਕੋਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਕੋ<br>Іван Якович Франко | image = Ivan Franko (1898).png | imagesize = | caption = | birth_name = Іван Якович Франко | pseudonym = ਮਾਈਰੋਨ, ਕਰੇਮਿਨ, ਜ਼ਾਈਵੀ | birth_date = {{OldStyleDate|August 27|1856|August 15}} | birth_place = [[ਨਾਹੀਊਵੇਚੀ]], [[ਆਸਟਰੀਅਨ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਯੂਕਰੇਨ]]) | death_date = {{OldStyleDate|May 28|1916|May 15}} | death_place = [[ਲੈਂਬਰਗ]], [[ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ]] (ਹੁਣ [[ਯੂਕਰੇਨ]]) | occupation = ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨ | ethnicity = [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ|ਯੂਕਰੇਨੀ]] | period = 1874–1916 | genre = [[ਮਹਾਂਕਾਵਿ]], [[ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ]], [[ਨਾਵਲ]], [[ਨਾਟਕ]] | subject = | movement = [[ਯਥਾਰਥਵਾਦ (ਕਲਾ)|ਯਥਾਰਥਵਾਦ]], [[ਡੈਕਾਡੈਂਟ ਲਹਿਰ]] | spouse = ਓਲਹਾ ਫ਼ੇਦੋਰੀਵਨਾ ਖੋਰੂਜ਼ਿੰਸਕਾ | children = ਆਂਦਰੀਏ <br>[[ਪੇਤਰੋ ਫ਼ਰਾਂਕੋ]] <br> ਤਾਰਾਸ ਫ਼ਰਾਂਕੋ<br> ਹਾਨਾ ਕਲਿਊਚਕੋ (ਫ਼ਰਾਂਕੋ) | influences = [[ਮਿਖਾਇਲੋ ਦਰਾਹੋਮਾਨੋਵ]], [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ]] | influenced = | signature = }} '''ਇਵਾਨ ਯਾਕੋਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਕੋ''' ({{lang-uk|Іван Якович Франко}}, {{IPA-uk|iˈvɑn ˈjɑkovɪt͡ʃ frɐnˈkɔ|pron}}) ({{OldStyleDate|27 ਅਗਸਤ|1856|15 ਅਗਸਤ}} &ndash; {{OldStyleDate|28 ਮਈ|1916|15 ਮਈ}}) ਇੱਕ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ। [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਜਸੂਸੀ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸਨੇ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]], [[ਲੋਰਡ ਬਾਇਰਨ]], [[ਵਿਕਤੋਰ ਊਗੋ]], [[ਦਾਂਤੇ ਆਲੀਗੇਰੀ]], [[ਗੋਏਥੇ]] ਵਰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਕਰੇਨੀ]] ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸਨੇ [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਚਿੰਤਨ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਅਸਰ ਪਾਇਆ। ==ਜੀਵਨ== ਫ਼ਰਾਂਕੋ ਦਾ ਜਨਮ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪਿੰਡ ਨਾਹੀਊਵੇਚੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ<ref>[http://gska2.rada.gov. ua/pls/z7502/A005?rdat1=17.07.2005&rf7571=19469 Облікова картка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130801122059/http://gska2.rada.gov/ |date=2013-08-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130801122059/http://gska2.rada.gov/ |date=2013-08-01 }} {{uk icon}}</ref> ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਸਟਰੀਅਨ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਹ ਖਾਂਦੇ-ਪੀਂਦੇ ਘਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਕੋਲ ਨੌਕਰ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 59 ਕਿੱਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ।<ref>{{YouTube|L1IXCePNN5I|Film about Ivan Franko by Sofia Chemerys, part 2}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ== {{Commons category|Ivan Franko}} * [http://www.encyclopediaofukraine.com/pages/F/R/FrankoIvan.htm Article on Ivan Franko] from the Encyclopedia of Ukraine * [http://chtyvo.org.ua/authors/Franko/Borislav_stories_anhl/ Ivan Franko ''Boa Constrictor and Other Stories''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150423225714/http://chtyvo.org.ua/authors/Franko/Borislav_stories_anhl/ |date=2015-04-23 }} * [http://chtyvo.org.ua/authors/Franko/Poems_and_Stories_anhl/ Ivan Franko ''Poems and Stories'' trans. by John Weir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150423181614/http://chtyvo.org.ua/authors/Franko/Poems_and_Stories_anhl/ |date=2015-04-23 }} * [http://chtyvo.org.ua/authors/Franko/Selections_Poems_and_Stories_anhl/ Ivan Franko ''Selections: Poems and Stories''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150423233459/http://chtyvo.org.ua/authors/Franko/Selections_Poems_and_Stories_anhl/ |date=2015-04-23 }} * [http://chtyvo.org.ua/authors/Franko/The_Poet_of_Western_Ukraine_Selected_Poems_anhl/ Ivan Franko ''The Poet of Western Ukraine. Selected Poems''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150423234512/http://chtyvo.org.ua/authors/Franko/The_Poet_of_Western_Ukraine_Selected_Poems_anhl/ |date=2015-04-23 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਵੀ]] mq5bjnm2fvfv17gu7txvjz3xswwyh4v 0 60894 848007 602200 2026-09-26T09:33:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848007 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸਾਬਕਾ ਦੇਸ਼ |native_name = {{big|大明}} |conventional_long_name = ਮਹਾਨ ਮਿੰਗ |common_name = ਮਿੰਗ ਖ਼ਾਨਦਾਨ | |continent = ਏਸ਼ੀਆ |region = ਚੀਨ |country = ਚੀਨ |era = |status = ਸਲਤਨਤ |status_text = |empire = |government_type = [[ਨਿਰੋਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ]] | |year_start = 1368 |year_end = 1644 | |year_exile_start = 1644 |year_exile_end = 1662 | |event_start = [[ਨਾਨਜਿੰਗ]] ਵਿਖੇ ਥਾਪਨਾ |date_start = 23 ਜਨਵਰੀ |event_end = ਬੀਜਿਙ ਫ਼ਤਿਹ |date_end = 25 ਅਪਰੈਲ | |event1 = Beijing designated as capital |date_event1 = 28 ਅਕਤੂਬਰ 1420 | |event_post = ਦੱਖਣੀ ਮਿੰਗ ਦਾ ਅੰਤ |date_post = 22 ਜਨਵਰੀ 1662 | |p1 = ਯੁਆਨ ਖ਼ਾਨਦਾਨ |flag_p1 = |s1 = ਦੱਖਣੀ ਮਿਙ ਖ਼ਾਨਦਾਨ |flag_s1 = |s2 = ਸ਼ੁਨ ਖ਼ਾਨਦਾਨ |flag_s2 = |s3 = ਛਿਙ ਖ਼ਾਨਦਾਨ |flag_s3 = Flag of the Qing Dynasty (1889-1912).svg |s4 = ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਮਕਾਉ |flag_s4 = Flag Portugal (1495).svg | |image_flag = |flag = |flag_type = | |image_coat = |symbol = |symbol_type = | |image_map=Ming Empire cca 1580 (en).svg |image_map_caption=1580 ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਮਿਙ ਚੀਨ | |capital=[[ਨਾਨਜਿਙ]] (ਇਙਤਿਆਨ ਪ੍ਰੀਫ਼ੈਕਟੀ)<br><small>(1368–1644)</small><ref>Primary capital after 1403; secondary capital after 1421.</ref><br>[[Beijing]] (Shuntian prefecture)<br><small>(1403–1644)<ref>1421 ਤੱਕ ਅਗਲੇਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ; ਫੇਰ ਮੁਢਲੀ ਰਾਜਧਾਨੀ.</ref><ref>The capitals-in-exile of the [[Southern Ming]] were [[Nanjing]] <small>(1644)</small>, [[ਫ਼ੂਜ਼ੂ]] <small>(1645–6)</small>, [[ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ]] <small>(1646–7),</small> [[ਜ਼ਾਉਛਿਙ]] <small>(1646–52)</small>.</ref> |latd=39|latm=54|latNS=N|longd=116|longm=23|longEW=E | |common_languages=ਦਫ਼ਤਰੀ ਬੋਲੀ:<br>[[ਮੰਦਾਰਿਨ ਬੋਲੀ|ਮੰਦਾਰਿਨ]]<br>ਹੋਰ ਚੀਨੀ ਉੱਪ-ਬੋਲੀਆਂ<br>ਹੋਰ ਬੋਲੀਆਂ:<br>ਤੁਰਕੀ ([[ਉਇਗ਼ੁਰ ਬੋਲੀ|ਅਜੋਕੀ ਉਇਗ਼ੁਰ]]), [[ਪੁਰਾਣੀ ਉਇਗ਼ੁਰ ਬੋਲੀ]], [[ਤਿੱਬਤੀ ਬੋਲੀਆਂ|ਤਿੱਬਤੀ]], [[ਮੰਗੋਲੀ ਬੋਲੀ|ਮੰਗੋਲੀ]], [[ਜੁਰਸ਼ਨ ਬੋਲੀ|ਜੁਰਸ਼ਨ]], ਹੋਰ |religion=[[ਸੁਰਗ ਪੂਜਾ]], [[ਦਾਓਵਾਦ]], [[ਕਨਫ਼ੂਸ਼ੀਅਸਵਾਦ]], [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ]], [[ਚੀਨੀ ਲੋਕ ਧਰਮ]], [[ਇਸਲਾਮ]] |currency=ਦੁਧਾਤੀ:<br />ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਕੈਸ਼ ({{lang|zh|文}}, ''ਵਨ'') ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਤੰਦ ਅਤੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ<br />ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਾਇਲ ({{lang|zh|兩}}, ''ਲਿਆਙ'') | |leader1=ਹੌਙਚੂ ਸੁਲਤਾਨ |leader2=ਚੌਙਜ਼ਨ ਸੁਲਤਾਨ |year_leader1=1368–1398 |year_leader2=1627–1644 |title_leader=ਸੁਲਤਾਨ ({{lang|zh|{{linktext|皇帝}}}}) | |deputy1 = ਸ਼ੀ ਜਿਨ |deputy2 = ਵੇ ਸਾਉਦੇ |year_deputy1 = 1402–1407 |year_deputy2 = 1644 |title_deputy = ਜਠੇਰਾ ਉੱਚ ਸਕੱਤਰ | |stat_year1=1393 |stat_area1= |stat_pop1=65,000,000 |stat_year2=1403 |stat_area2= |stat_pop2=66,598,337¹ |stat_year3=1500 |stat_area3= |stat_pop3=125,000,000² |stat_year4=1600 |stat_area4= |stat_pop4=160,000,000³ |stat_year5=1415<ref>{{cite journal|last1=Turchin|first1=Peter|last2=Adams|first2=Jonathan M.|last3=Hall|first3=Thomas D|title=East-West Orientation of Historical Empires|journal=Journal of world-systems research|date=December 2006|volume=12|issue=2|pages=219–229|url=http://jwsr.ucr.edu/archive/vol12/number2/pdf/jwsr-v12n2-tah.pdf|accessdate=12 August 2010|issn=1076-156X|archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070222011511/http://jwsr.ucr.edu/archive/vol12/number2/pdf/jwsr-v12n2-tah.pdf|dead-url=yes}}</ref> |stat_area5=6500000 |footnotes=ਮਿਙ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੇ 1662 ਤੱਕ ਦਖ੍ੱਅਨੀ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਦੌਰ ਨੂੰ [[ਦੱਖਣੀ ਮਿਙ]] ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<br />¹The numbers are based on estimates made by CJ Peers in ''Late Imperial Chinese Armies: 1520–1840''<br />²According to A. G. Frank, ''ReOrient: global economy in the Asian Age'', 1998, p. 109<br />³According to A. Maddison, ''The World Economy Volume 1: A Millennial Perspective Volume 2'', 2007, p. 238 |today = {{Collapsible list |titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; | title= | {{flag|ਬਰਮਾ}}|{{flag|ਚੀਨ}}|{{flag|ਲਾਉਸ}}|{{flag|ਰੂਸ}}|{{flag|ਵੀਅਤਨਾਮ}} }} }} {{ਚੀਨੀ|c=明朝|p=Míng Cháo|w=Ming Ch'ao|mi={{IPA-cmn|mǐŋ tʂʰɑ̌ʊ̯|}}|j=ming<sup>4</sup> ciu<sup>4</sup>|wuu=men zau|title=Ming Dynasty|s2=大明帝国|t2=大明帝國|p2=Dà Míng Dì Guó|w2=Ta Ming Ti Kuo|wuu2=da men di kueh/koh|j2=daai<sup>6</sup> ming<sup>4</sup> dai<sup>3</sup> gwok<sup>3</sup>|altname=Empire of the Great Ming}} {{ਚੀਨੀ ਲਿਖਤ}} '''ਮਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼''' ਜਾਂ '''ਮਿੰਗ ਸਲਤਨਤ''' ([[ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਚੀਨੀ]]: 明朝) ਦੁਆਰਾ [[1368]] ਤੋਂ [[1644]] ਈਸਵੀ ਤੱਕ 276 ਸਾਲ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇੰਨਾਂ ਨੇ ਮੋਂਗੋਲੋ ਦੇ [[ਯੂਆਨ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਉੱਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਿੱਤਾ। ਹਾਨ ਚੀਨਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਆਖਿਰੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ। ਮਿੰਗ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤੇ ਸਫਲ ਸਰਕਾਰ ਮਿਲੀ ਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਚੀਨ ਨੇ ਆਰਥਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਕ, ਫੌਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਰੱਕੀ ਕਿੱਤੀ। ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕੀ "ਪੂਰੀ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਵਸਥਿਤ ਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਸਮਾਜਕ ਸੰਤੁਲਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਦੌਰ ਸੀ।<ref>Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) ''A history of East Asian civilization, Volume 1. East Asia: The Great Tradition'', George Allen & Unwin Ltd.</ref> ਜੱਦੀ ਹਾਨ ਚੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਆਖ਼ਰੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Ming Dynasty|ਮਿਙ ਖ਼ਾਨਦਾਨ}} * [http://www.chinaonlinemuseum.com/painting-masters.php ਮਿਙ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵੇਲੇ ਦੇ ਉੱਘੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਗੈਲਰੀਆਂ] ਚੀਨ ਔਨਲਾਈਨ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿਖੇ * [http://www.metmuseum.org/toah/hd/ming/hd_ming.htm ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿਖੇ ਮਿਙ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਕਲਾ] * [https://web.archive.org/web/20200620145525/http://www.ancientchina.org.uk/ming-top-ten/ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੀ ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਤੋਂ] {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਜਵੰਸ਼]] qmb4xq6pgflf0y1nqsgizav76g8gnku 0 61012 848045 769161 2026-09-26T11:48:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848045 wikitext text/x-wiki {{Infobox FILA wrestling event |Name = ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2006 |Logo = filawrestlinglogo06.jpg |Size = 300 |Host city ={{flagicon|ਚੀਨ}} [[ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ]], [[ਚੀਨ]] |dates = 25 ਸਤੰਬਰ – 1 ਅਕਤੁਬਰ |Stadium = ਸਟੇਡੀਅਮ |Freestyle = {{ਝੰਡਾ|ਰੂਸ}} |Greco-Roman = {{ਝੰਡਾ|ਤੁਰਕੀ}} |Women = {{ਝੰਡਾ|ਜਪਾਨ}} }} '''ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2006''' 'ਚ [[ਚੀਨ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆ। ==ਤਗਮਾ ਸੂਚੀ== {|{{RankedMedalTable|nation-width=200px}} |- | 1 ||align=left|{{ਝੰਡਾ|ਜਪਾਨ}} || 5 || 1 || 2 || 8 |- | 2 ||align=left|{{ਝੰਡਾ|ਰੂਸ}} || 3 || 2 || 6 ||11 |- | 3 ||align=left|{{ਝੰਡਾ|ਚੀਨ}} || 2 || 3 || 0 || 5 |- | 4 ||align=left|{{ਝੰਡਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} || 2 || 1 || 6 || 9 |- | 5 ||align=left|{{ਝੰਡਾ|ਇਰਾਨ}} || 2 || 1 || 3 || 6 |- | 6 ||align=left|{{ਝੰਡਾ|ਯੂਕਰੇਨ}} || 2 || 0 || 2 || 4 |- | 7 ||align=left|{{ਝੰਡਾ|ਬੁਲਗਾਰੀਆ}} || 2 || 0 || 1 || 3 |- | 8 ||align=left|{{ਝੰਡਾ|ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ}} || 1 || 0 || 2 || 3 |- | rowspan=2|9 ||align=left|{{ਝੰਡਾ|ਯੂਨਾਨ}} || 1 || 0 || 0 || 1 |- | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਇਸਤੋਨੀਆ}} || 1 || 0 || 0 || 1 |- |11 ||align=left|{{ਝੰਡਾ|ਜਾਰਜੀਆ}} || 0 || 4 || 1 || 5 |- |12 ||align=left|{{ਝੰਡਾ|ਕੈਨੇਡਾ}} || 0 || 2 || 0 || 2 |- |13 ||align=left|{{ਝੰਡਾ|ਤੁਰਕੀ}} || 0 || 1 || 3 || 4 |- |rowspan=2|14 ||align=left|{{ਝੰਡਾ|ਬੈਲਾਰੂਸ}} || 0 || 1 || 2 || 3 |- | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਕਿਊਬਾ}} || 0 || 1 || 2 || 3 |- |16 ||align=left|{{ਝੰਡਾ|ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- |rowspan=3|17 ||align=left|{{ਝੰਡਾ|ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- |rowspan=2|20 ||align=left|{{ਝੰਡਾ|ਪੋਲੈਂਡ}} || 0 || 0 || 2 || 2 |- | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਸਵੀਡਨ}} || 0 || 0 || 2 || 2 |- |rowspan=7|22 ||align=left|{{ਝੰਡਾ|ਅਰਮੀਨੀਆ}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਡੈੱਨਮਾਰਕ}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਜਰਮਨੀ}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਇਟਲੀ}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਸਪੇਨ}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- !colspan=2| ਕੁੱਲ || 21 || 21 || 42 || 84 |} ==ਟੀਮ ਰੈਂਕ== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! width=50 rowspan="2"|ਰੈਂਕ ! colspan="2"| ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਫ੍ਰੀ ਸਟਾਇਲ ! colspan="2"| ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰੇਕੋ-ਰੋਮਨ ! colspan="2"| ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਫ੍ਰੀ ਸਟਾਇਲ |- !width=200|ਟੀਮ !width=50|ਅੰਕ !width=200|ਟੀਮ !width=50|ਅੰਕ !width=200|ਟੀਮ !width=50|ਅੰਕ |- ! 1 | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਰੂਸ}} || 51 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਤੁਰਕੀ}} || 39 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਜਪਾਨ}} || 67 |- ! 2 | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਇਰਾਨ}} || 44 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਰੂਸ}} || 34 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਚੀਨ}} || 41 |- ! 3 | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} || 35 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} || 34 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਕੈਨੇਡਾ}} || 30 |- ! 4 | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਯੂਕਰੇਨ}} || 33 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਜਾਰਜੀਆ}} || 29 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਰੂਸ}} || 28 |- ! 5 | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ}} || 32 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਇਰਾਨ}} || 27 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਬੈਲਾਰੂਸ}} || 24 |- ! 6 | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਜਾਰਜੀਆ}} || 32 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਯੂਕਰੇਨ}} || 26 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਜਰਮਨੀ}} || 23 |- ! 7 | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਬੈਲਾਰੂਸ}} || 23 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਬੁਲਗਾਰੀਆ}} || 18 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} || 22 |- ! 8 | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਬੁਲਗਾਰੀਆ}} || 22 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਹੰਗਰੀ}} || 16 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਯੂਕਰੇਨ}} || 22 |- ! 9 | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਕਿਊਬਾ}} || 18 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ}} || 15 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਪੋਲੈਂਡ}} || 19 |- ! 10 | align=left|{{ਝੰਡਾ|ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ}} || 16 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਬੈਲਾਰੂਸ}} || 15 || align=left|{{ਝੰਡਾ|ਸਵੀਡਨ}} || 19 |} ==ਹਵਾਲੇ== *[https://web.archive.org/web/20061108112016/http://guangzhou.fila-wrestling.com/index.php Official website] {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਸ਼ਤੀ]] crohrfx1b4hkkweyvmpfaqhn2i7eqxd 0 61437 847965 805226 2026-09-26T06:09:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847965 wikitext text/x-wiki {{Coord|37.9715|23.7267|display=title}} {{Infobox building |name = ਪਾਰਥੇਨੋਨ |native_name= Παρθενών {{gr icon}} |image = The Parthenon in Athens.jpg |size =300px |caption = ਪਾਰਥੇਨੋਨ |former_names = |building_type = [[ਯੂਨਾਨੀ ਮੰਦਿਰ]] |architectural_style = [[ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਜਗੀਰੀ]] |structural_system = |cost = |location = [[ਏਥੇਂਸ]], ਯੂਨਾਨ |address = |client = |owner = [[ਯੂਨਾਨ ਸਰਕਾਰ]] |current_tenants = ਅਜਾਇਬਘਰ |Built_in_the_worship_of = [[ਏਥੀਨਾ|ਏਥੀਨਾ ਦੇਵੀ]] |landlord = |start_date = 447 BC<ref name="academic.reed.edu">[http://academic.reed.edu/humanities/110Tech/Parthenon.html Parthenon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110305115918/http://academic.reed.edu/humanities/110Tech/Parthenon.html |date=2011-03-05 }}. Academic.reed.edu. Retrieved on 2013-09-04.</ref><ref name="ancientgreece.com">[http://www.ancientgreece.com/s/Parthenon/ The Parthenon]. Ancientgreece.com. Retrieved on 2013-09-04.</ref> |completion_date = 438 BC<ref name="academic.reed.edu"/><ref name="ancientgreece.com"/> |inauguration_date = |demolition_date = |destruction_date = ਅੰਸ਼ਕ ਰੂਪ ਨਾਲ 26 ਸਤੰਬਰ 1687 ਨੁੰ |height = {{convert|13.72|m|ft|abbr=on}} |size = {{convert|69.5|by|30.9|m|ft|abbr=on}} |other_dimensions = ਸੇਲ: {{convert|29.8|by|19.2|m|ft|abbr=on}} |floor_count = |floor_area = |main_contractor = |architect = ਇਕਤੀਨੋਸ, ਕੱਲਿਕਰਤੇਸ |structural_engineer = |services_engineer = |civil_engineer = |other_designers = ਫਿਦੀਅਸ (ਮੂਰਤੀਕਾਰ) |quantity_surveyor = |awards = |references = }} [[File:Parthenon night view.jpg|thumb|250px|ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ]] '''ਪਾਰਥੇਨਨ''' (ਯੂਨਾਨੀ: Παρθενών) [[ਯੂਨਾਨ]] ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਏਥੇਂਸ]] ਵਿਖੇ [[ਅਥੀਨਿਆਨ ਏਕਰੋਪੋਲਿਸ]] ਨਾਂਅ ਦੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਦੇਵੀ [[ਏਥੇਨਾ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਹੈ, ਇਹ ਦੇਵੀ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਸਰਸਵਤੀ]] ਵਾਂਗ ਕਲਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਏਥੇਂਸ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਰੱਖਿਅਕ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। [[ਅਥੀਨਿਆਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਉਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 447 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ|ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਸ਼ਿਂਘਾਰਣ ਦਾ ਕੰਮ 432 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ 438 ਈ . ਪੂ . ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਜੂਦ ਇਮਾਰਤ ਹੈ।ਪਾਰਥੇਨਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਰੀਸ ਜਾਂਨੀ ਯੂਨਾਨ,ਅਥੀਨਿਆਨ ਲੋਕਤੰਤਰ,ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਨਾਂਅ ਦੀ ਪਿਛੋਕੜ== ਨਾਂਅ ਪਿਛੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇੱਕ ਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ παρθενών (ਪਾਰਥੇਨੋਨ) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ 'ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਘਰ' ਤੋਂ ਹੈ। ਕਈਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਦਾ ਤਾਅੱਲਕ਼ 'ਕੁਆਰੀ ਦੇਵੀ ' ਅਰਥਾਤ ਏਥੀਨਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਹੈ।ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਲੇਖਕ [[ਪਲੂਟਾਰਕ]] ਇਸਨੁੰ Hekatompedon Parthenon ਜਾਂਨੀ ਹੇਕਾਟੋਮਪੇਡੋਨ ਪਾਰਥੇਨੋਨ ਸੱਦਦਾ ਸੀ| ==ਕਾਰਜ== ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਂਅ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਕੰਮ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਵਜੋਂ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਪੁਜਾਰੀਆਂ,ਵੇਦਿਕਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਫਿਦੀਆਸ ਦੀ ਬਣਾਈ ਮੂਰਤੀ ਨਾਲ ਤਾਂ ਘੱਟ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।<ref name="Deacy-11" /><ref name="Burkert-143">Burkert, ''Greek Religion'', Blackwell, 1985, p.143.</ref> ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ [[ਥਊਸੀਸਾਈਡੇਜ]] ਨੇ ਯੂਨਾਨੀ ਹਾਕ਼ਮ [[ਪੇਰਾਕਲੀਜ]] ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਬੁੱਤ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਹੈ "ਇਹ ਖਾਲਿਸ 14 ਸੋਨੇ ਦੇ ਟੇਲੇਂਟ ਦਾ ਸੀ ਤੇ ਹਟਾਇਆ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ"| ==ਮੁੱਢਲਾ ਇਤਿਹਾਸ== ===ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਰਥੇਨੋਨ=== ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਮੈਰਾਥਨ ਯੁੱਦ]](ਸਮਾਂ 490–488 ਈ.ਪੂ.) ਦੇ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ|ਇਹ ਚੂਨੇ ਪਥਰ ਤੇ ਸੀ| 480 ਈ.ਪੂ. ਫ਼ਾਰਸੀ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ ਇਹ ਉਸਾਰੀ ਅਧੀਨ ਸੀ| [[ਤਸਵੀਰ:Attica 06-13 Athens 50 View from Philopappos - Acropolis Hill.jpg|thumbnail|ਏਕਰੋਪੋਲੀਸ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੇ ਦਿਸਦਾ ਪਾਰਥੇਨੋਨ]] ===ਅਜੋਕਾ ਪਾਰਥੇਨੋਨ=== ਜਦ ਅੱਧ-5 ਸਦੀ ਈ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਅਥੇਨੀ ਏਕਰੋਪੋਲਿਸ 'ਏਥੇਨੀਅਨ' ਸੰਘ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਏਥੇਂਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਰਕਜ਼ ਸੀ| ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਨ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਾਸਕ [[ਪੇਰਾਕਲੀਜ਼]] ਨੇ ਨਵੀਂਆਂ- ਨਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣਵਾਈਆਂ| ਏਕਰੋਪੋਲੀਸ ਭਾਵ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਉੱਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਇਮਾਰਤਾਂ ਪਾਰਥੇਨੋਨ,ਪ੍ਰੋਪਿਲਾਇਆ,ਇਰੇਕਥੇਨੀਓਨ ਅਤੇ ਏਥਿਨਾ ਨਾਈਕੇ ਮੰਦਰ ਹਨ | [[ਤਸਵੀਰ:Ac marbles.jpg|thumbnail|ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿਖੇ ਪਾਰਥੇਨੋਨ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ]] ਪਾਰਥੇਨੋਨ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰ [[ਫੀਦੀਆਸ]] ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋਕਿ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ| 447 ਈ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਵਾਸਤੂਕਾਰ ਇਕਤੀਨੋਸ ਅਤੇ ਕੈਲੀਕ੍ਰੇਟਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਮਾਰਤ ਅਖੀਰ 432 ਈ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ,ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਿੰਘਾਰ ਦਾ ਕੰਮ 431 ਤੱਕ ਤੁਰਿਆ ਰਿਹਾ|<ref>P. Kavvadis, G. Kawerau, ''Die Ausgabung der Acropolis vom Jahre 1885 bis zum Jahre 1890'', 1906</ref> ==ਉਸਾਰੀ ਕਲਾ== ਪਾਰਥੇਨੋਨ IONIC (ਆਓਨਿਕ) ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ peripteral octastyle Doric (ਪੇਰੀਪਟੇਰਲ ਓਕਟਾਸ਼ੈਲੀ ਡੋਰੀਕ: ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੈਲੀ) ਮੰਦਰ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Parthenon XL.jpg|thumbnail|ਪਾਰਥੇਨੋਨ ਦੇ ਪਛਮੀ ਮੇਟੋਪੇਸ ਨਾਂਅ ਦੀ ਬਣਤਰ]] ==ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ== [[ਤਸਵੀਰ:Pediments of the Parthenon-British Museum.jpg|thumbnail|ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰਥੇਨੋਨ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮੂਰਤੀਆਂ]] ਦੇਵੀ ਏਥੀਨਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਮਹਾਨ ਮੂਰਤੀਕਾਰ [[ਫੀਦੀਆਸ]] ਨੇ ਬਣਾਈ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.ellopos.net/elpenor/greek-texts/ancient-greece/history-of-ancient-greek-art-12.asp |title=Tarbell, F.B. '&#39;A History of Ancient Greek Art'&#39;. (online book) |publisher=Ellopos.net |accessdate=18 April 2009}}</ref> ==ਗੈਲਰੀ== <gallery> Parthenon_1839.jpg|1839 ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ੋਟੋ ਵਿੱਚ ਪਾਰਥੇਨੋਨ Parthenon-top-view.svg|ਪਾਰਥੇਨੋਨ ਦੀ ਫਰਸ਼ ਯੋਜਨਾ </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== *[http://odysseus.culture.gr/h/2/eh251.jsp?obj_id=912 The Acropolis of Athens: The Parthenon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130918073307/http://odysseus.culture.gr/h/2/eh251.jsp?obj_id=912 |date=2013-09-18 }} (ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵੇਬਸਾਈਟ) *[http://www.yppo.gr/4/e40.jsp?obj_id=123 (Hellenic Ministry of Culture) ਏਕਰੋਪੋਲੀਸ ਮੁੜ ਹੋਂਦ ਸਥਾਪਤੀ ਪ੍ਰੋਜੇਕਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131124083019/http://www.yppo.gr/4/e40.jsp?obj_id=123 |date=2013-11-24 }} *[http://www.parthenonfrieze.gr (Hellenic Ministry of Culture) The Parthenon Frieze] {{el icon}} *[http://whc.unesco.org/en/list/404 ਯੂਨੇਸਕੋ] *[https://web.archive.org/web/20130128110846/http://www.nashville.gov/Parthenon/index.htm ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਵੇਬਸਾਇਟ] *[http://www.acropolisfriends.gr/index.php?lang=en ਏਕਰੋਪੋਲੀਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰ] *[http://travels.co.ua/engl/greece/athens/acropolis/parthenon/index.html ਇੱਕ ਫ਼ੋਟੋ ਐਲਬਮ] kaepy7qamb2aqh0wbxq1ek33tvplb0j 0 61448 847933 847152 2026-09-26T03:02:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847933 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{Infobox stadium | name = ਡੋਨਬਾਸ ਅਰੇਨਾ| nickname = | image = [[File:2014. Донбасс Арена (14072322363).jpg|250px]] | former_names = | location = [[ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ]],<br> [[ਯੂਕਰੇਨ]] | coordinates = {{Coord|48|1|15|N|37|48|35|E}} | broke_ground = 27 ਜੂਨ 2006 | built = | opened = 29 ਅਗਸਤ 2009 | owner = [[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਸ਼ਾਖਤਰ ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ]] | operator = [[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਸ਼ਾਖਤਰ ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ]] | surface = ਘਾਹ | scoreboard = | construction_cost = ₴ 31,75,00,00,00,000 | suites = | architect = ਅਰੂਪ ਗਰੁੱਪ ਲਿਮਟਿਡ<ref>{{Cite web |url=http://www.arup.com/Projects/FC_Shakhtar_Stadium.aspx |title=Official data of stadium issued by arup |access-date=2015-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218080637/http://www.arup.com/Projects/FC_Shakhtar_Stadium.aspx |archive-date=2012-02-18 |url-status=dead}}</ref> | capacity = 52,187<ref name="uefa"/> | record_attendance = | dimensions = 105 x 68 ਮੀਟਰ | tenants = [[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਸ਼ਾਖਤਰ ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ]]<ref name="shakhtar">http://int.soccerway.com/teams/ukraine/joint-stock-company-fc-shakhtar-donetsk/2254/</ref> }} '''ਡੋਨਬਾਸ ਅਰੇਨਾ''', [[ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ]], [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ।<ref>http://int.soccerway.com/teams/ukraine/joint-stock-company-fc-shakhtar-donetsk/2254/venue/</ref> ਇਹ [[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਸ਼ਾਖਤਰ ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ]] ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ,<ref name="shakhtar"/> ਜਿਸ ਵਿੱਚ 52,187 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।<ref name="uefa">{{Cite web |url=http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UCL/01/67/63/79/1676379_DOWNLOAD.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-06-10 |archive-date=2015-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150620231303/http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/UCL/01/67/63/79/1676379_DOWNLOAD.pdf |url-status=dead}}</ref> {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== {{Commons category|Donbass Arena |ਡੋਨਬਾਸ ਅਰੇਨਾ}} * [http://donbass-arena.com/en/ ਡੋਨਬਾਸ ਅਰੇਨਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080924084136/http://donbass-arena.com/en/ |date=2008-09-24 }} *[http://shakhtar.com/ ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਸ਼ਾਖਤਰ ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ]] m2rjx9yod0f8kmc7x8dh7y4zrziiee3 0 64400 847912 839261 2026-09-26T00:24:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847912 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Weisse-Fliege.jpg | image_caption = Whiteflies (''[[Trialeurodes vaporariorum]]'') | regnum = [[ਐਨਿਮਲ]]ਈਆ | phylum = [[ਆਰਥੋਪੋਡਾ]] | classis = [[ਇਨਸੇਕਟਾ]] | ordo = [[ਹੈਮਿਪੇਟ੍ਰਾ]] | subordo = [[ਸਟੇਰਨੋਰਾਇਨੇਕਾ]] | superfamilia = '''ਅਲੇਰੋਡੋਡੀਆ''' | familia = '''ਅਲੇਰੋਡੋਡੀਆ''' | subdivision_ranks = Subfamilies<ref>Martin, J.H. & Mound, L.A. "An annotated check list of the world's whiteflies (Insecta: Hemiptera: Aleyrodidae)." '''''Zootaxa''''' 1492 (2007): 1–84.</ref> | subdivision = [[Aleurodicinae]]<br> [[Aleyrodinae]]<br> [[Udamoselinae]] }} '''ਚਿੱਟਾ-ਮੱਛਰ''' ਜਾਂ ਚਿੱਟੀ-ਮੱਖੀ (Whiteflies) ਇੱਕ ਫ਼ਸਲ ਮਾਰੂ ਕੀਟ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਮੱਖੀ ਨੁਮਾ ਕੀਟ ਜੀਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ’ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਐਲਿਰੋਡੀਡਾਈ]](Aleyrodidae) ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣਵਾਲਾ ਕੀਟ ਹੈ। ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀਆਂ 1550 [[ਚਿੱਟੇ ਮੱਛਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ|ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ]] ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ: ਚਿੱਟਾ-ਮੱਛਰ, ਚਿੱਟੀ-ਮੱਖੀ ਜਾਂ ਚਿੱਟਾ-ਤੇਲਾ ਆਦਿ। [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੀਟ ਤਕਰੀਬਨ 2005 ਤੋਂ ਨਰਮੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਅਬੋਹਰ]] [[ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ]] ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਕੇ ਨਰਮੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਿਨੂੰਆਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕੀਟ ਕਿਨੂੰਆਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨਰਮੇ ਦੇ ਖੇਤ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਿੱਟਾ-ਮੱਛਰ ਨਰਮੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਫ਼ਸਲ ਕਾਲੀ ਪੈ ਕੇ ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕ ਕੇ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150705/2/989030.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਕੀਟ ਤੇ ਹੁਣ ਕੀੜੇ ਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਭਾਂਵੇ ਕਿਸਾਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਪਰੇਅ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਸਲ ਮਰਨ ਕਰ ਕੇ ਆਮਦਨ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20131009/22/319171.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਨਰਮਾ ਪੱਟੀ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਪਖੋਂ ਲਗਪਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਰਮੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਵਾਹੁਣਾ ਪਿਆ ਹੀ।<ref>http://punjabitribuneonline.com/2015/08/%E0%A8%9A%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%9F%E0%A9%80-%E0%A8%AE%E0%A9%B1%E0%A8%96%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B9%E0%A8%AE%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%AD%E0%A8%A6/</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category|Aleyrodidae|Aleyrodidae (Whitefly)}} {{wikispecies|Aleyrodidae}} * [https://web.archive.org/web/20090218081553/http://entomology.ifas.ufl.edu/fasulo/whiteflies/wfly0002.htm USDA Whitefly Knowledgebase] * on the [[University of Florida|UF]] / [[Institute of Food and Agricultural Sciences|IFAS]] Featured Creatures Website ** [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/citrus/orange_spiny_whitefly.htm ''Aleurocanthus spiniferus'', orange spiny whitefly] ** [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/citrus/citrus_blackfly.htm ''Aleurocanthus woglumi'', citrus blackfly] ** [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/citrus/citrus_whitefly.htm ''Dialeurodes citri'', citrus whitefly] ** [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/fruit/cardins_wfly.htm ''Metaleurodicus cardini'', Cardin's whitefly] ** [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/citrus/bayberry_whitefly.htm ''Parabemisia myricae'', bayberry whitefly] ** [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/citrus/cloudywinged_whitefly.htm ''Singhiella citrifolii'', cloudywinged whitefly] ** [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/orn/ash_whitefly.htm ''Siphoninus phillyreae'', ash whitefly] * [http://cisr.ucr.edu/ash_whitefly.html CISR: Center for।nvasive Species Research, Ash Whitefly] * [http://cisr.ucr.edu/giant_whitefly.html CISR: Center for।nvasive Species Research, Giant Whitefly] * [http://cisr.ucr.edu/silverleaf_whitefly.html CISR: Center for।nvasive Species Research, Silverleaf Whitefly] * [http://www.hemiptera-databases.com/whiteflies/ The White-Files: a taxonomic checklist of the world’s whiteflies by D. Ouvrard & J.H. Martin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804100928/http://www.hemiptera-databases.com/whiteflies/ |date=2021-08-04 }} {{fr icon}} {{en icon}} {{es icon}} {{de icon}} *http://www.whiteflyresearch.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122003152/http://www.whiteflyresearch.org/ |date=2021-01-22 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਟਾ ਮੱਛਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਸਲੀ ਕੀਟ]] sxa1i8gnidv00epivdisw8b8kl5v6m1 0 65083 848044 828694 2026-09-26T11:45:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848044 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਵਿਲੀਅਮ ਕੇਰੀ | image = William Carey.jpg | caption = ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਨਰੀ | birth_date = {{birth date|1761|8|17|df=y}} | birth_place = [[ਪੌਲਰਸਪਰੀ ]], ਇੰਗਲੈਂਡ | death_date = {{Death date and age|1834|6|9|1761|8|17|df=y}} | death_place = [[ਸੀਰਾਮਪੁਰ]], ਭਾਰਤ }} '''ਵਿਲੀਅਮ ਕੇਰੀ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''William Carey'''; 17 ਅਗਸਤ 1761 – [[9 ਜੂਨ]] [[1834]]) ਇੱਕ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਬਰਤਾਨਵੀ]] ਮਿਸ਼ਨਰੀ, ਬਾਪਤਿਸਮੀ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਖੋਲ੍ਹੀ।<ref>http://www.bbc.com/news/uk-england-northamptonshire-14547355</ref><ref name="Gonzalez, Justo L p. 306">Gonzalez, Justo L. The Story of Christianity Vol. 2 p. 306</ref> ਇਸਨੂੰ "ਆਧੁਨਿਕ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Gonzalez, Justo L p. 306"/> ਉਹ 1793 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ (ਕੋਲਕਾਤਾ) ਚਲਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਗੈਰ-ਬੈਪਟਿਸਟ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=brit1/> ਉਹ ਸੇਰਾਮਪੁਰ ਵਿੱਚ ਫਰੈਡਰਿਕਸਨਾਗੋਰ ਦੀ ਡੈਨਿਸ਼ ਕਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਬਾਪਤਿਸਮੀ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਕੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਲਿਖਣਾ, ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name= riddick>{{cite book|last=Riddick |first= John&nbsp;F.|title= The History of British India: A Chronology |publisher= Praeger Publications |year= 2006|isbn=0-313-32280-5 |page= 158 |url= https://books.google.com/books?id=Es6x4u_g19UC}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸੇਰਾਮਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਤਾ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ,<ref>{{cite web|url= https://www.bbc.com/news/uk-england-northamptonshire-14547355|title=Northants celebrates 250th anniversary of William Carey|date= 18 August 2011 |access-date=7 November 2016|work=BBC News}}</ref><ref>{{cite book| first = George | last = Smith|author-link= George Smith (1833–1919) |title= The Life of William Carey: Shoemaker & Missionary |url= https://books.google.com/books?id=b7k9AQAAMAAJ|year=1922|publisher= J. M. Dent & Co |page=292}}</ref> ਅਤੇ ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ।<ref name= sharma>{{cite book|last= Sharma|first=Arvind|title=Sati: Historical and Phenomenological Essays |publisher=Motilal Benarasidass |year=1988|isbn= 81-208-0464-3| pages=57–63|url= https://books.google.com/books?id=UJmWgz2mv5oC}}</ref> ਕੇਰੀ ਨੂੰ "ਆਧੁਨਿਕ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name= "Gonzalez, Justo L p. 306">Gonzalez, Justo L. (2010) ''The Story of Christianity'' Vol. 2: The Reformation to the Present Day, [[Zondervan]], {{ISBN|978-0-06185589-4}}, p. 419</ref> ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ, ਐਨ ਇਨਕੁਆਰੀ ਇਨਟੂ ਦ ਓਬਲੀਗੇਸ਼ਨਜ਼ ਆਫ਼ ਈਥਨਜ਼ ਟੂ ਯੂਜ਼ ਮੀਨਜ਼ ਫਾਰ ਦ ਕੰਵਰਜ਼ਨ ਆਫ਼ ਦ ਈਥਨਜ਼, ਨੇ ਬਾਪਤਿਸਮੀ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name=brit1/><ref>William Carey, ''An Enquiry into the Obligations of Christians to Use Means for the Conversion of the Heathens'' (1792; repr., London: Carey Kingsgate Press, 1961)</ref> ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੇ ਕੈਰੀ ਦੀ "ਯੂਰਪ ਦੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਘੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ, ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਹਰ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਯੋਗੀ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ" ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।<ref name=thomas>{{cite journal |last=Thomas|first= T.&nbsp;Jacob | journal =Indian Journal of Theology | title = Interaction of the Gospel and Culture in Bengal |volume = 36 | number = 2 |date= 1994 |publisher= Serampore College Theology Department and Bishop's College, Kolkata |url= https://biblicalstudies.org.uk/pdf/ijt/36-2_038.pdf |pages=46, 47}}</ref> ਇਸਨੇ [[ਬਾਈਬਲ]] ਨੂੰ [[ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਡੀਆ]], [[ਅਸਾਮੀ]], [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]], [[ਉਰਦੂ]], [[ਹਿੰਦੀ]], [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]]<ref name=brit1>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/95736/William-Carey William Carey British missionary] Encyclopædia Britannica</ref> ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਕੇਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ [[1761]] ਨੂੰ ਨੋਰਥੈਮਪਟਨਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪੌਲਰਸਪਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ [[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਸਿੱਖ ਲਈ ਸੀ। ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਲੀਅਮ ਕੇਰੀ, ਐਡਮੰਡ ਅਤੇ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਕੈਰੀ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਨੌਰਥੈਂਪਟਨਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਪੌਲਰਸਪਰੀ ਦੇ ਪੈਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਿਊਰੀ ਐਂਡ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬੁਣਾਈ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref>{{cite web|title=Paulerspury: Pury End|url=http://www.thecareyexperience.co.uk/paulerspury.htm|website=The Carey Experience|access-date=9 July 2016|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226125113/http://www.thecareyexperience.co.uk/paulerspury.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=William Carey's Historical Wall – Carey Road, Pury End, Northamptonshire, UK|url=http://www.waymarking.com/waymarks/WM8V98_William_Careys_Historical_Wall_Carey_Road_Pury_End_Northamptonshire_UK|website=UK Historical Markers|publisher=Waymarking.com|access-date=9 July 2016}} ''Includes image of memorial stone''</ref> ਵਿਲੀਅਮ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਚਰਚ ਆਫ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ਼ ਕਲਰਕ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਤਸੁਕ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਤੋਹਫ਼ਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਾਤੀਨੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਸੀ। 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਕੈਰੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਪਿਡਿੰਗਟਨ, ਨੌਰਥੈਂਪਟਨਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਰਡਵੇਨਰ ਕੋਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://chi.gospelcom.net/GLIMPSEF/Glimpses/glmps045.shtml |title=Glimpses #45: William Carey's Amazing Mission |publisher=Christian History Institute |access-date=11 February 2008 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20050404040813/http://chi.gospelcom.net/GLIMPSEF/Glimpses/glmps045.shtml |archive-date=4 April 2005 }}</ref> ਉਸ ਦਾ ਮਾਸਟਰ, ਕਲਾਰਕ ਨਿਕੋਲਸ, ਉਸ ਦੇ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਚਰਚਮੈਨ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਖਿਆਰਥੀ, ਜੌਨ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਡਿਸੈਂਟਰ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੁਆਰਾ ਕੈਰੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਚਰਚ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਹੈਕਲਟਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕੌਂਗਰੇਗੇਸ਼ਨਲ ਚਰਚ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਡਿਸੈਂਟਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਵੇਗਾ। ਨਿਕੋਲਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਥਾਮਸ ਜੋਨਸ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਜੁਲਾਹੇ, ਜਿਸਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ। ਜਦੋਂ 1779 ਵਿੱਚ ਨਿਕੋਲਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਕੈਰੀ ਸਥਾਨਕ ਮੋਚੀ, ਥਾਮਸ ਓਲਡ ਕੋਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ 1781 ਵਿੱਚ ਪਿਡਿੰਗਟਨ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜੌਨ ਦ ਬੈਪਟਿਸਟ ਦੇ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਓਲਡ ਦੀ ਭਰਜਾਈ ਡੋਰਥੀ ਪਲੈਕੇਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref name=TOC>{{cite web |url= https://www.thoughtsonchrist.com/home/history-of-william-carey-father-of-modern-missions |title= History of William Carey - Father of Modern Missions |author=<!--Not stated--> |date= |website= Thoughts of Christ |publisher= |access-date= July 22, 2025 |quote=}}</ref> ਵਿਲੀਅਮ ਦੇ ਉਲਟ, ਡੋਰਥੀ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸੀ; ਵਿਆਹ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਇੱਕ ਕੱਚਾ ਕਰਾਸ ਹੈ। ਵਿਲੀਅਮ ਅਤੇ ਡੋਰਥੀ ਕੇਰੀ ਦੇ ਸੱਤ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ; ਦੋਵੇਂ ਕੁੜੀਆਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਪੀਟਰ, ਜਿਸ ਦੀ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਥਾਮਸ ਓਲਡ ਖ਼ੁਦ ਇਸ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਬਾਅਦ ਮਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕੇਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀ, ਇਤਾਲਵੀ, ਡੱਚ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਿਖਾਇਆ, ਅਕਸਰ ਜੁੱਤੀਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੜ੍ਹਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।<ref name=DCDA /> 10 ਅਗਸਤ 1786 ਨੂੰ, ਕੇਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੈਪਟਿਸਟ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਚਰਚ ਦਾ ਪਾਦਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਮੋਚੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name=TOC /> ਕੇਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਮਰ ਮੂਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੋਚੀ ਕਿਹਾ। ਜੌਨ ਬ੍ਰਾਊਨ ਮਾਇਰਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਕੈਰੀ ਵਿਲੀਅਮ ਕੈਰੀ, ਦ ਸ਼ੂਮੇਕਰ, ਜੋ ਮਾਡਰਨ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਣਿਆ, ਰੱਖਿਆ। ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://web.archive.org/web/20090929143822/http://www.wmcarey.edu/ ਯੂਐਸਏ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਕੇਰੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਬਣਿਆ ਸੈਂਟਰ] ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਰੀ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕੇਰੀ ਬਾਰੇ [http://www.wmcarey.edu/carey/links/full_texts.htm ਰਚਨਾਵਾਂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110506215012/http://www.wmcarey.edu/carey/links/full_texts.htm |date=2011-05-06 }} ਮੌਜੂਦ ਹਨ। * {{Gutenberg author | id=Carey,+William }} * {{Internet Archive author |sname=William Carey |birth=1761 |death=1834}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} hm4gnyps8jfrk37u6cqqu3gb0az1l1i 0 65935 848048 840249 2026-09-26T11:57:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848048 wikitext text/x-wiki [[File:Loyola School.jpg|thumb|ਸਕੂਲ]] [[File:School, Katni, MP, India.jpg|thumb|ਪੇਂਡੁ ਸਕੂਲ]] '''ਸਕੂਲ''' ਜਾਂ '''ਵਿਦਿਆਲਾ''' ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਲਿਆ, [[ਮਦਰੱਸਾ]], ਧਰਮਸਾਲਾ, [[ਗੁਰੂਕੁਲ]]<ref name="School">[http://oxforddictionaries.com/definition/school?q=school School] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200314023846/https://languages.oup.com/ |date=2020-03-14 }}, on Oxford Dictionaries</ref> ਆਦਿ ਨਾਂ ਹਨ ਜਿਥੇ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ [[ਅਧਿਆਪਕ|ਅਧਿਆਪਕਾਂ]] ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ, ਪੜ੍ਹਨਾ, ਵਿਚਾਰਨਾ, ਕਿਤਾ ਮੁੱਖੀ ਹੋਣਾ, ਬੋਲਣਾ, ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸਕੂਲ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ (ਜਾਂ "ਬੱਚਿਆਂ") ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਮਾਹੌਲ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਕੋਲ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਈਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੈਕੈੰਡਰੀ ਸਕੂਲ  ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ਜਿੱਥੇ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਜਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਪਰ ਇਹ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਇਹਨਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰੀ-ਸਕੂਲ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕੁਝ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ (ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ 3-5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ), ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕਿੱਤਾਕਾਰੀ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਇੱਕ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਨਾਚ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ। ਵਿਕਲਪਿਤ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਕੁਝ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਹੱਈਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਧਾਰਮਿਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਈਸਾਈ ਸਕੂਲ, ਮਦਰੱਸਾ, ਹਵਾਸ (ਸ਼ੀਆ ਸਕੂਲ), ਯਿਸ਼ਵਸ (ਯਹੂਦੀ ਸਕੂਲ) ਅਤੇ ਹੋਰ; ਜਾਂ ਉਹ ਸਕੂਲ, ਜਿਹਨਾਂ ਕੋਲ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸਿਖਲਾਈ, ਮਿਲਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।ਘਰੇਲੂ ਸਕੂਲਿੰਗ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਸਕੂਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਈ ਮਾਡਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਗੀ, ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਸਮੁਦਾਏ, ਅਕੈਡਮੀਆਂ, ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ, ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ-ਅੰਦਰ-ਸਕੂਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। == ਨਿਰੁਕਤੀ == ਵਿਦਿਆਲਾ ਸ਼ਬਦ ਚੀਨੀ ਸ਼ਬਦ ਵਿਦਿਅਕ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂਲ ਅਰਥ ਹੈ " ਵਿਸ਼ਰਾਮ, ਵਿਹਲ, ਫ਼ੁਰਸਤ, ਛੁੱਟੀ; ਖ਼ਾਲੀ ਸਮਾਂ" ਅਤੇ "ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਮਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅ ਜਦੋਂ ਵਿਹਲ, ਫ਼ੁਰਸਤ, ਖ਼ਾਲੀ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ", ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਵਿਦਿਆਲਾ" ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।<ref name="School"/><ref>[http://www.etymonline.com/index.php?term=school Online Etymology Dictionary]; [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%23101960 H.G. Liddell & R. Scott, A Greek-English Lexicon]</ref><ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dsxolh%2F σχολή], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Plato's_Academy_mosaic_from_Pompeii.jpg|thumb|[[Plato]]'s academy, [[mosaic]] from [[Pompeii]]]] ਪੁਰਾਤਣ ਕਾਲ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਕੇਂਦਰੀ ਥਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਮੌਜੂਦ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ (ਅਕੈਡਮੀ), ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ (ਗੁਰੂਕੁਲ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿਵਸਥਾ ਸਥਾਪਤ ਸੀ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 425 ਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ "... ਮਿਲਟਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇੱਕ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਰੂਰ ਸੀ ..."<ref>{{cite book|title=Traditions & Encounters a Global Perspective on the Past|url=https://archive.org/details/traditionsencoun0000bent_q6a8|last=Bentley|first=Jerry H.|publisher=McGraw-Hil|year=2006|location=New York|page=[https://archive.org/details/traditionsencoun0000bent_q6a8/page/331 331]}}</ref> ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਾਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਈਸਾਈ ਸਕੂਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗਜ਼ ਸਕੂਲ, ਕੈਨਟਰਬਰੀ (597 ਈ.), ਕਿੰਗਜ਼ ਸਕੂਲ, ਰੋਚੈਸਟਰ (604 ਸੀ. ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ), ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਜ਼ ਸਕੂਲ, ਯੌਰਕ (627 ਸੀ. ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ) ਅਤੇ ਟੀਟਫੋਰਡ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ। 5 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਮੋਨਾਸਟਕ ਸਕੂਲ ਵੀ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ ਦੋਵਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਲਾਮ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਵਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਵਸਥਿਤ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਮੰਤਵ ਲਈ ਤਿਆਰ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਸਜਿਦਾਂ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਪਰ 9 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਦਰੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਕੂਲ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਲ-ਕਰਾਉਯੀਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 859 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।ਇਹ ਖਲੀਫ਼ਾ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਮਦਰੱਸਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਅਜਿਹੇ ਯਤਨ ਸਨ। ਔਟੋਮਨਜ਼ ਰਾਜ ਅਧੀਨ, ਬੁਰਸਾ ਅਤੇ ਐਡਿਰਨ ਕਸਬੇ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਏ। ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ, ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ,ਇੱਕ ਮਦਰੱਸੇ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਰਸੋਈ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਔਟੋਮਨਜ਼ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਖਾਣੇ, ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮੁਫਤ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਾ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Farm Security Administration- School in Alabama - DPLA - 3c404c0ee16ff88f0ecf4a81dc65463d.gif|thumb|One-room school in 1935, [[Alabama]]]] ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀਆਂ; ਇੱਥੇ, ਵਿਦਵਤਾਵਾਦ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਔਜ਼ਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਾਲੇ ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਕੂਲਾਂ (ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਆਕਰਣ ਸਕੂਲ ਸ਼ਬਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦਾ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਯੋਗਤਾ ਜਾਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਦਾਖ਼ਲਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਕੂਲੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਨੇ ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤਕਨੀਕੀ, ਕਲਾਤਮਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਖਰਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਯੂਰਪ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੋ ਗਈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ  ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਹੀ ਅਧਿਆਪਕ ਇੱਕੋ ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿੱਚ ਲੜਕੇ-ਲੜਕੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਕਲਾਸਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਸੀ। 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਲਾਸਰੂਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਧਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਹਨਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਕੂਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ]] symggxzzl364f0q2xnk2ixmd00jluyl 0 66706 847798 825841 2026-09-25T16:48:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847798 wikitext text/x-wiki {{Infobox earthquake |name = 2015 ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਭੂਚਾਲ |image = Shakemap us10003re5 highres.jpg |alt = |caption = [[USGS]] ਭੂਚਾਲ ਦਾ [[ਸ਼ੇਕਮੈਪ]] |map_alt = |map_caption = |date = {{Start date|2015|10|26}}<br/>12 [[ਮੁਹੱਰਮ]] 1437 ਹਿਜਰੀ |time = 13:39 [[Time in Afghanistan|AFT]], 14:09 [[Pakistan Standard Time|PKT]] (09:09 UTC)<ref name=USGS>{{cite web|url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us10003re5#general_summary|title=M7.5 - 45km N of `Alaqahdari-ye Kiran wa Munjan, Afghanistan|publisher=United States Geological Survey|date=October 26, 2015|}}</ref> |magnitude = 7.5 [[Moment magnitude scale|M_w]] |depth = {{convert|212.5|km|abbr=on}} |location = {{Coord|36.441|N|70.717|E|display=inline,title}} [[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] |affected = {{ubl|[[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]]|[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]|[[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]]}} |intensity = [[Mercalli intensity scale|VI (''ਤਾਕਤਵਰ'')]] |aftershocks = 1 of 5.0M_w or higher<ref>{{cite web|url=http://www.pmdnmcc.net/seismic/latestearthquakes.asp|title=National Seismic Monitoring Centre, KARACHI|publisher=[[Pakistan Meteorological Department]]|date=October 26, 2015|accessdate=October 27, 2015|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 29, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151029022713/http://www.pmdnmcc.net/seismic/latestearthquakes.asp|dead-url=yes}}</ref> |damage = |tsunami = |casualties = 282+ ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ 800 ਜ਼ਖਮੀ }} '''2015 ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਭੂਚਾਲ''' 7 . 5 ਮਾਪ ਦਾ [[ਭੁਚਾਲ]] ਸੀ<ref name="USGS-3"><cite class="citation web">[http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us10003re5#general_summary "M7.5 - 45km N of `Alaqahdari-ye Kiran wa Munjan, Afghanistan"]. </cite></ref> ਜਿਸਨੇ 26 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ, 14:45 ਤੇ (09:09 ਯੂਟੀਸੀ), ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ  ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। <ref name="USGS-3"/><ref>{{Cite web|title = M 7.7 Earthquake 45km SSW of Jarm, Afghanistan|url = http://www.google.org/publicalerts/alert?aid=fc5bb4c1d12f1682&hl=en&gl=PK&source=web|date = October 26, 2015|access-date = ਅਕਤੂਬਰ 26, 2015|archive-date = ਦਸੰਬਰ 13, 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20181213120106/https://www.google.org/publicalerts/alert?aid=fc5bb4c1d12f1682&hl=en&gl=PK&source=web|url-status = dead}}</ref> ਇਸ ਦਾ ਐਪੀਸੈਂਟਰ [[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਤੋਂ 45 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web|title = Map of the earthquake M7.5 - 45km N of `Alaqahdari-ye Kiran wa Munjan, Afghanistan|url = http://geographic.org/earthquakes/real_time_details.php?id=us10003re5&lat=36.4406&lon=70.7167|date = October 26, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url = http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us10003re5#general_summary|title = M7.5 - 45km N of `Alaqahdari-ye Kiran wa Munjan, Afghanistan|publisher = [[United States Geological Survey]]|date = October 26, 2015|accessdate = October 26, 2015}}</ref> ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 282 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="ABC">{{Cite web|title = The Latest: UN Mobilizing to Aid Quake Victims|url = http://abcnews.go.com/International/wireStory/latest-strong-afghan-earthquake-felt-south-asia-34730075|publisher = [[ABC News]]|work = [[The Associated Press]]|date = 26 October 2015|accessdate = 26 October 2015}}</ref> [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], [[ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ|ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਭੁਚਾਲ ਦੇ ਝਟਕੇ<ref>{{Cite web|title = Strong earthquake in Afghanistan causes tremors across region Powerful quake felt in Pakistan, Afghanistan and India but full extent of impact not yet known|url = http://www.theguardian.com/world/2015/oct/26/earthquake-of-77-magnitude-strikes-in-northern-pakistan|work = Jon Boon|publisher = [[The Guardian]]|date = October 26, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title = 7.5 magnitude earthquake hits Hindu Kush in Afghanistan|url = http://timesofindia.indiatimes.com/india/7-5-magnitude-earthquake-hits-Hindu-Kush-in-Afghanistan/articleshow/49537374.cms?|publisher = [[Times of India]]|date = October 26, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title = Deaths, damage reported in powerful Afghanistan quake|url = http://edition.cnn.com/2015/10/26/asia/afghanistan-earthquake/|publisher = [[CNN]]|date = October 26, 2015|accessdate = October 26, 2015}}</ref> ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਸ੍ਰੀਨਗਰ]] ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਝਿੰਗਜਿਆਂਗ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਾਸ਼ਗਰ, ਅਕਸੂ, ਹੋਟਨ, ਅਤੇ ਕਿਜ਼ਿਲਸ਼ੂ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref name="ABC"/><ref>{{Cite web|url = http://news.xinhuanet.com/local/2015-10/26/c_1116944158.htm|title = 阿富汗发生７．８级强震 新疆南部多地震感强烈|work = xinhuanet.com|accessdate = 26 October 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151028091319/http://news.xinhuanet.com/local/2015-10/26/c_1116944158.htm|archive-date = 28 ਅਕਤੂਬਰ 2015|url-status = dead}}</ref>  7.5 ਤੀਬਰਤਾ ਦਾ ਇਹ ਭੁਚਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 210 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾਈ ਤੇ ਆਇਆ। <ref>{{Cite news|title = Pakistan and Afghanistan rocked by Earthquake|url = http://www.theguardian.com/world/live/2015/oct/26/earthquake-pakistan-india-and-afghanistan-live-updates|accessdate = 26 October 2015|publisher = The Guardian|date = 26 October 2015}}</ref> ਇਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤੀਬਰਤਾ ਦਾ (7.6 ਮੈਗਾਵਾਟ) ਪਿਛਲਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਚਾਲ ਅਕਤੂਬਰ 2005 ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ ਐਨ ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ  87.351 ਮਨੁੱਖੀ ਮੌਤਾਂ, 75.266 ਜ਼ਖਮੀ, 2.8 ਲੱਖ ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ 250,000 ਖੇਤੀ ਜਾਨਵਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਭੂਚਾਲ ਅਤੇ 2005 ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਭੂਚਾਲ ਸਰਗਰਮੀ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਚਾਲ 212,5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾ ਸੀ ਜਦਕਿ 2005 ਵਾਲਾ ਮਾਤਰ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾ ਹੀ ਸੀ। == ਭੂਚਾਲ == ਰਚਨਾਕਾਰੀ ਪਲੇਟਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਧੱਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਅਕਸਰ ਤਬਾਹਕੁਨ ਭੂਚਾਲ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="USGS-3"/> [[2015 ਨੇਪਾਲ ਭੁਚਾਲ|An earthquake in April 2015]], ਨੇਪਾਲ ਦਾ 80 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਅੰਕਰ ਭੂਚਾਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ 9,000ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣ ਗਈ। 2005, ਕਸ਼ਮੀਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਭੂਚਾਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite news|title = Afghanistan Struck by Powerful Earthquake|url = http://www.nytimes.com/2015/10/27/world/asia/earthquake-afghanistan-jurm-pakistan.html?_r=0|accessdate = 26 October 2015|publisher = NYT|date = 26 October 2015}}</ref> == ਪ੍ਰਭਾਵ == {| class="wikitable sortable floatright" style="clear: right; margin: 0px 0px 10px 7px;" |+ਦੇਸ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ !ਦੇਸ਼ !ਮੌਤਾਂ !ਜਖ਼ਮੀ !ਹਵਾਲੇ |- |{{ਝੰਡਾ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}} | align="right"|228 | align="right"|1381+ |<ref name="ABC"/> |- |{{ਝੰਡਾ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ}} | align="right"|82 | align="right"|200+ |<ref name="ABC"/><ref name="Afghan casualties">{{Cite web|url = http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-34636269|title = Powerful earthquake strikes northern Afghanistan|publisher = [[BBC]]|date = October 26, 2015|accessdate = October 26, 2015}}</ref> |- |{{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}} ([[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]]) | align="right"|2 | align="right"|N/A |<ref name="ABC"/> |- ! style="text-align:left"|ਕੁੱਲ ! style="text-align:right"| 312 ! style="text-align:right"|1920+ |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਚਾਲ]] 3gnr0wsu1shp4hkv8k7ghotiu1555m7 0 67136 848019 817145 2026-09-26T10:15:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848019 wikitext text/x-wiki {{Thai name|Yingluck|Shinawatra}} {{Use dmy dates|date=March 2014}} {{Infobox Officeholder |name = ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ<br>{{small|ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร}} |honorific-suffix = {{small|[[Order of the White Elephant|MPCh]] [[Order of the Crown of Thailand|MWM]]}} |image = 9153ri-Yingluck Shinawatra.jpg |office = [[List of Prime Ministers of Thailand|28th]] [[Prime Minister of Thailand]] |monarch = [[Bhumibol Adulyadej]] |term_start = 5 ਅਗਸਤ 2011 |term_end = 7 ਮਈ 2014 |predecessor = [[Abhisit Vejjajiva]] |successor = [[Niwatthamrong Boonsongpaisan]] {{small|(Acting)}} |office1 = [[List of Defence Ministers of Thailand|Minister of Defence]] |deputy1 = [[Yuthasak Sasiprapha]] |term_start1 = 30 ਜੂਨ 2013 |term_end1 = 7 ਮਈ 2014 |predecessor1 = [[Sukampol Suwannathat]] |successor1 = [[Thanasak Patimaprakorn]] |birth_date = {{birth date and age|1967|6|21|df=y}} |birth_place = [[San Kamphaeng District|San Kamphaeng]], [[Thailand]] |death_date = |death_place = |party = [[Pheu Thai Party]] |spouse = Anusorn Amornchat |children = Supasek |alma_mater = [[Chiang Mai University]]<br>[[Kentucky State University]] |religion = [[Theravada]] [[Buddhism]] |signature = Yingluck Shinawatra's Hand.jpg }} '''ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ''' ([[ਥਾਈ ਭਾਸ਼ਾ|Thai]]:<span contenteditable="false"> </span><span lang="th" contenteditable="false">ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร</span>, rtgs[//en.wikipedia.org/wiki/Royal_Thai_General_System_of_Transcription]<span>:</span>&nbsp;ਯੀਂਗਲਾਕ ਚੀਨਾਵਟ,ਉਚਰਿਤ&nbsp;<span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)" contenteditable="false">[[ਮਦਦ:ਥਾਈ ਅਤੇ ਲਾਓ ਲਈ IPA|[jîŋ.lák tɕʰīn.ná.wát]]]</span>; ਜਨਮ 21 ਜੂਨ1967), ਘਰ ਦਾ ਨਾਮ  '''ਪੂ''' ([[ਥਾਈ ਭਾਸ਼ਾ|Thai]]:<span contenteditable="false"> </span><span lang="th" contenteditable="false">ปู</span>, ਉਚਰਿਤ <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)" contenteditable="false">[[ਮਦਦ:ਥਾਈ ਅਤੇ ਲਾਓ ਲਈ IPA|[pūː]]]</span>),<ref><cite class="citation news" contenteditable="false">[https://web.archive.org/web/20110723033607/http://www.thairath.co.th/content/pol/184858 <bdi lang="th">'ปู'ปัดบินฮ่องกงพบพี่ชาย ไม่รู้'สมศักดิ์'อยากร่วมรบ.</bdi> ]</cite></ref> [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ [[:en:Pheu Thai Party|ਪੀਓ ਥਾਈਲੈਂਡ ਪਾਰਟੀ]]<nowiki/>ਦੀ ਮੈੰਬਰ ਹੈ। 28ਵੀਂ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਬਨਣ ਦਾ ਮਾਨ ਉਸਨੂੰ 2011 ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ. ਪਿਛਲੇ 60 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਯੀਂਗਲਕ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਬਣੀ. ਰਾਜਨਿਨੀਤਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਕਰ ਕੇ  ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 7 ਮਈ 2014 ਨੂੰ ਇਸ ਆਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ।.<ref><cite class="citation news" contenteditable="false">[http://www.bangkokpost.com/news/politics/245126/poll-result-to-be-known-around-10pm "Yingluck, Pheu Thai win in a landslide"]. </cite></ref><ref>CNN, [http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/12/17/ta.abhisit/index.html Talking politics with Thailand's PM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081223145940/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/12/17/ta.abhisit/index.html |date=23 ਦਸੰਬਰ 2008 }}, 18 December 2008</ref> ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ ਸੂਬਾ ਵਿੱਚ ਹਾਕਾ ਚਾਇਨਿਜ ਬੰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਆਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref><cite class="citation web" contenteditable="false">[http://shanghaiist.com/2014/11/01/yingluckthaksin_go_on_a_family_trip.php "Former Thai leaders Yingluck, Thaksin visit ancestral village in Meizhou, Guangdong"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180314034553/http://shanghaiist.com/2014/11/01/yingluckthaksin_go_on_a_family_trip.php |date=14 ਮਾਰਚ 2018 }}.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3AYingluck+Shinawatra&rft.btitle=Former+Thai+leaders+Yingluck%2C+Thaksin+visit+ancestral+village+in+Meizhou%2C+Guangdong&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fshanghaiist.com%2F2014%2F11%2F01%2Fyingluckthaksin_go_on_a_family_trip.php&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook" contenteditable="false">&nbsp;</span></ref><ref name="BritannicaYingluck">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1786711/Yingluck-Shinawatra Yingluck Shinawatra (prime minister of Thailand)].</ref> ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ ਨੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਬੇਚੋਲਰ ਡਿਗਰੀ ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਂ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਕੇਨਟਕੀ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="ChinaPostYingluck"><cite class="citation news" contenteditable="false">[http://www.chinapost.com.tw/asia/thailand/2011/07/04/308536/Yingluck-to.htm "Yingluck to be 'clone' of ex-PM brother"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170612094103/http://www.chinapost.com.tw/asia/thailand/2011/07/04/308536/yingluck-to.htm |date=12 ਜੂਨ 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170612094103/http://www.chinapost.com.tw/asia/thailand/2011/07/04/308536/yingluck-to.htm |date=12 ਜੂਨ 2017 }}. </cite></ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਥਕਸੀਨ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ  ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਣ ਗਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਓਹ ਐਸ ਸੀ ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਦੇਖਰੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਧਨਿਕ ਸੂਚਨਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਆਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ. ਮਈ 2011 ਦੀਆ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ [[ਪੀਓ ਥਾਈਲੈਂਡ ਪਾਰਟੀ]] ਨੇ ਥਕਸ਼ੀਨ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ  ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਚੁਣੀਆਂ। ਉਸ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕਰਨਾ, ਸਮੂਹਿਕ ਕਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨਾ। 2013 ਵਿੱਚ ਯੀਂਗਲਕ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਮੂਹਿਕ ਵਿਰੋਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।9 ਦਿਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ  ਯੀਂਗਲਕ  ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਵਰਖਾਸ਼ਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਯੀਂਗਲਕ  ਨਿਗਰਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ। 07 ਮਈ 2014 ਨੂੰ ਰਾਜਨਿਨੀਤਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਹੇਠ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਆਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਯੀਂਗਲਕ ਨੂੰ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। == ਸੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਦੋਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Yingluck Shinawatra at US Embassy, Bangkok, July 2011.jpg|left|thumb|267x267px|Yingluck Shinawatra at US Embassy, Bangkokਯੂ ਸ ਦੇ ਦੂਤ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ, ਜੁਲਾਈ 2011]] ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ ਲੋਏਟ ਅਤੇ ਯਿੰਦ ਦੇ ਨੋ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ। <ref name="Pheu Thai picks Yingluck for PM">Bangkok Post, [http://www.bangkokpost.com/news/local/237309/pheu-thai-picks-yingluck-for-pm Pheu Thai picks Yingluck for PM], 16 June 2011</ref><ref>Seth Mydans: [http://www.nytimes.com/2011/06/13/world/asia/13thai.html?ref=yingluckshinawatra ''Candidate in Thailand Follows Path of Kin''][http://www.nytimes.com/2011/06/13/world/asia/13thai.html?ref=yingluckshinawatra].</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਮੈੰਬਰ ਸੀ।<ref>The Economist, [http://www.economist.com/node/21521969 Too hot for the generals], 15 June 2011</ref> ਉਹ ਦਾਦੀ ਦੇ ਸਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਪਿਛੋਕੜ੍ ਕਰ ਕੇ ਚਿਆਂਗ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਬਰਦਸ਼ਾਹ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧ ਰਖਦੀ ਸੀ।,ਪ੍ਰਿੰਸਿਸ ਚਨਥਿਪ ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ (ਗ੍ਰੇਟ-ਗ੍ਰੇਟ ਗ੍ਰੈਂਡਡਾੱਟਰ ਆਫ ਰਾਜਾ ਮਮਲੰਗਕਾ, ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ)। ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਰੇਜੀਨਾ ਦੇ ਕੋਏਲੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਗੈਰਸਰਕਾਰੀ ਗਰਲਸ ਸ਼ਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁਰੂਆਤੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਸੇਕੋਂਡਰੀ ਦਰਜੇ ਲਈ ਉਸਨੇ ਯੁੱਪਰਜ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ .<ref>[http://www.go6tv.com/2011/07/blog-post_3783.html เส้นทางชีวิตผู้หญิงแกร่ง ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706104702/http://www.go6tv.com/2011/07/blog-post_3783.html |date=6 ਜੁਲਾਈ 2011 }}, 4 June 2011</ref> 1988 ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬੇਚੋਲਰ ਡਿਗਰੀ ਉਸਨੇ ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ  ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ  ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਪ੍ਰਬੰਦ (ਉਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਇੰਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮਸ) ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਉਸਨੇ  ਕੇਂਟੁਕੀ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ. == ਰਾਜਨੀਤਕ ਦੋਰ == === ਪੀਓ ਥਾਈ ਪਾਰਟੀ  ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ === === ਪੀਓ ਥਾਈ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ === === 2011 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ === ==== ਚੋਣ ਮੁਹਿਮ ==== [[ਤਸਵੀ|right|thumb|250x250px|ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਥੋਮ ਥਾਣੀ ਸ਼ੁਬੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਜੁਲਾਈ 2011॰]] ==== ਚੋਣ ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ==== [[ਐਗਜ਼ਿੱਟ ਪੋਲਜ਼|ਏਕਜ਼ਿਟ ਪੋੱਲ]] ਦੇ 500 ਵਿਚੋਂ 310 ਸੀਟਾਂ ਦਾ ਆਨੁਮਾਨ ਦਸ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਪੀਓ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 154 ਸੀਟਾਂ ਮਿਲਿਆ, ਕੁਲ 75% ਵੋਟਾਂ ਪਾਇਆ ਗਈਆਂ ਜੀ ਵਿਚੋਂ 47% ਵੋਟ ਪੀਓ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਪਈ। ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ ਹੋਵੇ।  ਸੰਜੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਕੱਤਰ-ਜਰਨਲ ਬਾਨ ਕੀ-ਮੂਨ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਿੱਘਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ  ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। " [[ਔਂਗ ਸੈਨ ਸੂ ਚੀ|ਉਂਗ ਸਾਨ ਸੂ ਕਯੀ]] ਨੇ ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈ ਮੁਬਾਰਕਵਾਦ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕੇ ਮਯਾਮਾਰ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਸੰਬੰਧ ਬਣਨਗੇ.<ref>Reuters, [http://www.reuters.com/article/2011/07/05/us-myanmar-suukyi-idUSTRE7641AG20110705 Myanmar's Suu Kyi keeps low profile on upcountry trip] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723223552/http://www.reuters.com/article/2011/07/05/us-myanmar-suukyi-idUSTRE7641AG20110705 |date=23 ਜੁਲਾਈ 2011 }}, 5 July 2011</ref><ref><cite class="citation news" contenteditable="false">Intathep, Lamphai (6 July 2011). </cite></ref> == ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, 2011–2014 == [[ਤਸਵੀਰ:Yingluck and Obama.jpg|left|thumb|250x250px|18 Nov 2011 ਨੂੰ ASEAN ਸਮਿਤ ਦੌਰਾਨ ਨੁਸਾ ਦੁਆ, ਬਾਲੀ, ਇੰਡੋਨੇਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ ਯੂ ਐਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਾਰਾਕ ਉਬਾਮਾ ਨੂੰ   ਮਿਲਦੀ ਹੋਈ]] [[ਤਸਵੀਰ:Yingluck Shinawatra - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg|right|thumb|250x250px| ਜਨਵਰੀ 2012 ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਚਲ ਰਹੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਯੀਂਗਲਕ]] === 2011 ਦੇ ਹੜ === === ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਅਦਲਾ ਬਦਲੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Martin Zeil und Yingluck Shinawatra 3783.JPG|thumb|ਯੀਂਗਲਕ [[ਮਿਊਨਿਖ|ਮੂਣੀਚ]] ਵਿੱਚ [[ਬਾਈਆਨ|ਬਾਵਰਿਆਨ]] ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮਾਰਟਿਨ ਜੈਲ ਨਾਲ]] === 2013 ਦਾ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿਰੋਧ === === 2014 ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀ ਤਫ਼ਤੀਸ === == ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੋਰੇ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ ਨੇ  ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਅਬਧੀ ਦੌਰਾਨ 40 ਦੇਸ਼ਾਂ  ਦਾ ਦੋਰਾ ਕੀਤਾ,ਉਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹਤਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਆਰਥਿਕ ਪਖੋਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣਾ।  === ਏਸੀਆ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !ਨੰਬਰ !ਦੇਸ਼/ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ !ਨੋਟ |- |1 |{{IND}} |Visited as a guest of the government. and attended the ASEAN-India Car Rally at Vigyan Bhawan. |- |2 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Cambodia.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਕੰਬੋਡੀਆ|Cambodia]] |Helped support the Cambodian to buy products of Thailand, and met Hun Sen |- |3 |{{KOR}} |Swearing in ceremony was attended by the President Park Geun-hye, Republic of Korea. |- |4 |{{CHN}} |Helped support the Chinese to buy products of Thailand and high-speed rail discussions to develop joint projects. Signed a cooperation agreement on the trade and economic relations between Thailand |- |5 |{{BAN}} |Discuss with the private sector and businessmen. During a dinner party. Organized by the Board of Investment of Thailand (BOI) and the Association of Bangladesh Chambers of Commerce and Industry (FBCCI) at the Radisson Hotel. |- |6 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Mongolia.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਮੰਗੋਲੀਆ|Mongolia]] |Attend the Community of Democracies - CD 7th at Mongolia. |- |7 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Sri Lanka.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|Sri Lanka]] |Visit as a guest of the government. and Join the celebration of 260 years of the founding families Siam Nikaya in Sri Lanka. |- |8 |{{TJK}} |The water management of Tajikistan in cooperation with the United Nations. |- |9 |{{PAK}} |Visit as a guest of the government. and relations with Pakistan in a strong economic partnership. |- |10 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Maldives.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਮਾਲਦੀਵ|Maldives]] |Visit the Smart City Education Chancellor and the transition to salt water. |- |11 |{{ਝੰਡਾ|Bahrain}} |Met Khalifa bin Salman Al Khalifa and MOU Memorandum of Understanding signed between the two countries aimed at developing relations in education. Health and travel around Thailand and Bahrain. |- |12 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Qatar.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਕਤਰ|Qatar]] |Met Hamad bin Khalifa Al Thani |- |13 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Kuwait.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਕੁਵੈਤ|Kuwait]] |Chaired the opening reception to strengthen the confidence of the Kuwaiti political and economic stability of the country. |} === ਯੂਰਪ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !ਨੰਬਰ !ਦੇਸ਼ /ਪ੍ਰਦੇਸ਼ !ਨੋਟ |- |1 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Germany.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਜਰਮਨੀ|Germany]] |Visit as a guest of the government and tight binding partners. The economic crisis, European added value of trade and investment in Thailand. |- |2 |{{FRA}} |Exchange opinions on the economic crisis and the trend of French policy towards solving the problems and reinforce bilateral cooperation between them. |- |3 |{{GBR}} |The bilateral relationship between the Secretary of State; Meets Queen of the United Kingdom and the other Commonwealth realms |- |4 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Sweden.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਸਵੀਡਨ|Sweden]] |Met King Carl XVI Gustaf and Queen Silvia of Sweden |- |5 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Belgium (civil).svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਬੈਲਜੀਅਮ|Belgium]] |Visited Belgium in the 130 years anniversary of the establishment of diplomatic relations between them. |- |6 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Poland.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਪੋਲੈਂਡ|Poland]] |Student academic cooperation. Especially medical science, renewable energy, food processing and agricultural privatization of Poland. |- |7 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Switzerland.svg|link=|alt=|border|16x16px]]&nbsp;&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ|Switzerland]] |Meeting 42nd World Economic Forum And Attend a meeting of the UN Human Rights Council's 24th session. |- |8 |{{ITA}} |Seeks Italy's partnership in strengthening South East Asian & South European cooperation<ref>{{Cite web |url=http://www.nationmultimedia.com/national/Thailand-seeks-Italys-partnership-in-strengthening-30214706.html |title=Thailand seeks Italy's partnership in strengthening Asean cooperation - The Nation |access-date=5 ਨਵੰਬਰ 2015 |archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202035109/http://www.nationmultimedia.com/national/Thailand-seeks-Italys-partnership-in-strengthening-30214706.html |dead-url=yes |archivedate=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202035109/http://www.nationmultimedia.com/national/Thailand-seeks-Italys-partnership-in-strengthening-30214706.html |url-status=deviated }}</ref> |- |9 |<span class="flagicon">[[File:Flag of the Vatican City - 2001 version.svg|link=|alt=|border|16x16px]]&nbsp;&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਵੈਟੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰ|Vatican City]] |Met [[ਪੋਪ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ|Pope Francis]] in private audience |- |10 |{{TUR}} |Both sides agreed to free trade agreements (FTA) Thailand–Turkey trade value to increase substantially within the next 5 years. |- |11 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Montenegro.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਮੋਂਟੇਨੇਗਰੋ|Montenegro]] |Open a new relationship and Special visit as a guest of the government. |} === ਅਫਰੀਕਾ === {| class="wikitable" !Num !Country/Territory !Note |- |1 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Mozambique.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ|Mozambique]] |Technologies into the private sector as Mozambique is a country with a high growth rate. |- |2 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Tanzania.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ|Tanzania]] |Knowledge about natural gas, mining, and wildlife conservation. |- |3 |{{UGA}} |Exchange of academic knowledge, both agriculture and fisheries. |- |4 |{{NGA}} |How to manage nation major source of income oil and gas |} === ਏਸੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ === {| class="wikitable" !ਨੰਬਰ !ਦੇਸ਼/ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ !ਨੋਟ |- |1 |{{AUS}} |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ ਦੋਰਾ. |- |2 |{{NZL}} |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ ਦੋਰਾ. |- |3 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Papua New Guinea.svg|link=|alt=|border|20x20px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ|Papua New Guinea]] |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ ਦੋਰਾ. |} === ASEAN === {| class="wikitable" !ਨੰਬਰ !ਦੇਸ਼ / ਪ੍ਰਦੇਸ਼ !ਨੋਟ |- |1 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Brunei.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਬਰੂਨਾਈ|Brunei]] |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ |- |2 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Cambodia.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਕੰਬੋਡੀਆ|Cambodia]] |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ. |- |3 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Indonesia.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ|Indonesia]] |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ |- |4 |{{LAO}} |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ |- |5 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Myanmar.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਮਿਆਂਮਾਰ|Myanmar]] |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ |- |6 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Vietnam.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਵੀਅਤਨਾਮ|Vietnam]] |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ |- |7 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Singapore.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਸਿੰਗਾਪੁਰ|Singapore]] |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ |- |8 |<span class="flagicon">[[File:Flag of the Philippines.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼|Philippines]] |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ |- |9 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Malaysia.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਮਲੇਸ਼ੀਆ|Malaysia]] |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ |} == ਵੰਸ਼ == == ਸਨਮਾਨ == == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ]] gwt7j3aajoo4nbv71m3fzjx237b2p8x 0 67262 847809 705996 2026-09-25T16:57:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847809 wikitext text/x-wiki '''ਅਈ ਫੁਕੁਹਾਰਾ ''' (福原 愛 ਫੁਕੁਹਾਰਾ ਅਈ?) (ਜਨਮ 1 ਨਵੰਬਰ 1988, ਜਨਮ ਸਥਾਨ) ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ [[ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ|ਟੇਬਲ ਟੇਨਿਸ]] ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ [[ਚਾਂਦੀ]] ਦਾ ਤਮਗਾ 2012 ਦੀਆ ਸਮਰ ਉਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰlਆਲ ਨਿੱਪੋਨ ਏਅਰਵੇ ਨੇ ਸਪੋਨਸਰ ਕੀਤਾ.<ref>{{Cite web|url = http://www.ittf.com/biography/biography_web_details.asp?Player_ID=102876|title = ITTF biography|publisher = ITTF|accessdate = 6 January 2011|archive-date = 2 ਮਈ 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20090502201245/http://www.ittf.com/biography/biography_web_details.asp?Player_ID=102876|dead-url = yes}}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/fu/ai-fukuhara-1.html|title = Ai Fukuhara's Biography and Olympic Results|publisher = Sports Reference|accessdate = 6 January 2011|archive-date = 26 ਮਈ 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20100526031041/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/fu/ai-fukuhara-1.html|dead-url = yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526031041/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/fu/ai-fukuhara-1.html |date=26 ਮਈ 2010 }}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.ittf.com/ittf_stats/All_events3.asp?ID=2194|title = FUKUHARA Ai (JPN)|publisher = ITTF|accessdate = 6 January 2011|archive-date = 12 ਜਨਵਰੀ 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120112014921/http://www.ittf.com/ittf_stats/All_events3.asp?ID=2194|dead-url = yes}}</ref> == ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਦਾ ਦੋਰ == ਫੁਕੁਹਾਰਾ ਨੇ ਟੇਬਲ ਟੇਨਿਸ 3 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਖੇਡਣਾ ਸੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਖਿਡਾਰਨ ਵਜੋਂ ਉੱਬਰ ਕੇ ਆਈ। ਇਸ ਦੋਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਜਪਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਗਹ ਮਿਲ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਟੇਬਲ ਟੇਨਿਸ ਦੇ "ਚਾਇਲਡ ਅਜੂਬਾ" ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਮਿਲਿਆ.<ref>{{Cite web|url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,421085-1,00.html|title = Small Wonders|author = Andrew Marshall|date = 17 February 2003|work = TIME|accessdate = 6 January 2011|archive-date = 6 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20121106170040/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,421085-1,00.html|dead-url = yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121106170040/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,421085-1,00.html |date=6 ਨਵੰਬਰ 2012 }}</ref> 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਏਸੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਅਫਸਰ ਮਿਲਿਆ.<ref>{{Cite news|title = Ai-chan ousted in sixth round|url = http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/sp20021223a4.html|newspaper = The Japan Times|date = 23 December 2002|accessdate = 8 January 2011}}</ref> 2013, ਪੇਰਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅੱਵਲ ਦਰਜੇ ਦੀ ਖਿਡਾਰਨ ਜਾਂਗ ਯਿਨਿੰਗ ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਚੇਮਪਿਅਨਸਿਪ ਦੋਰਾਨ ਕੁਆਟਰ ਫ਼ਾਇਨਲ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ.<ref>{{Cite web|url = http://www.ittf.com/_front_page/ittf_full_story1.asp?ID=4129&Competition_ID=856&|title = Gaining Experience|author = Ian Marshall|date = 23 May 2003|publisher = ITTF|accessdate = 8 January 2011|archive-date = 4 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20121004230504/http://www.ittf.com/_front_page/ittf_full_story1.asp?ID=4129&Competition_ID=856&|dead-url = yes}}</ref> ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ 2014 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।  === ਉਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ === ਫੁਕੁਹਾਰਾ ਨੇ ਏਸਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 2004 ਦੀਆ ਸਮਰ ਉਲੰਪਿਕ ਲਈ ਚਲ ਰਹੇ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ.<ref>{{Cite news|title = Ai-chan books Olympic ticket|url = http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/sp20040411a2.html|newspaper = Kyodo News|date = 11 April 2004|accessdate = 8 January 2011}}</ref> 15 ਸਾਲ ਤੇ 287 ਦਿਨ ਦੇ ਦੋਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੁਕੁਹਾਰਾ [[ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਟੇਬਲ ਟੇਨਿਸ ਦੇ ਔਰਤ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਅਥਲੀਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਗਈ.<ref>{{Cite web|url = http://www.sports-reference.com/olympics/summer/2004/TTN/|title = Table Tennis at the 2004 Athina Summer Games|publisher = Sports Reference|accessdate = 8 January 2011|archive-date = 5 ਦਸੰਬਰ 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20081205044841/http://www.sports-reference.com/olympics/summer/2004/TTN/|dead-url = yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205044841/http://www.sports-reference.com/olympics/summer/2004/TTN/ |date=5 ਦਸੰਬਰ 2008 }}</ref> ਫੁਕੁਹਾਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ 16ਵੇ ਦੋਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਮੇਡਲ ਵਾਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕਿਮ ਕਯੁੰਗ-ਅਹ ਤੋਂ ਹਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। <ref>{{Cite web|url = http://www.ittf.com/competitions/competitions2.asp?Competition_ID=1462&category=OG|title = 2004 Olympic Games, Athens, GRE|publisher = ITTF|accessdate = 6 January 2011|archive-date = 6 ਸਤੰਬਰ 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110906075057/http://www.ittf.com/competitions/competitions2.asp?Competition_ID=1462&category=OG|dead-url = yes}}</ref> {| border="1" class="" style="margin-bottom: 10px;" | align="center" bgcolor="olive" valign="middle"|'''ਦੋਰ ''' | align="center" bgcolor="olive" valign="middle"|'''ਨਤੀਜਾ' | align="center" bgcolor="olive" valign="middle"|<br>''ਵਿਰੋਧੀ ਦੇਸ਼  | align="center" bgcolor="olive" valign="middle"| '''ਵਿਰੋਧੀ''' | align="center" bgcolor="olive" valign="middle"|'''ਅੰਕ ''' | align="center" bgcolor="olive" colspan="7" valign="middle"| '''ਸੇਟ ਜਿੱਤੇ''' |- | align="center"| 1st | align="center" colspan="11"|Bye |- | align="center"| 2nd | align="center" bgcolor="green"| W | {{Flagcountry|AUS}} | Miao Miao | 4–3 | 5–11 | 7–11 | 11–9 | 11–6 | 11–6 | 9–11 | 11–9 |- | align="center"| 3rd | align="center" bgcolor="green"| W | {{Flagcountry|USA}} | Gao Jun | 4–0 | 11–3 | 11–6 | 11–8 | 11–9 |- | align="center"| 4th | align="center" bgcolor="red"| L | {{Flagcountry|KOR}} | Kim Kyung-Ah | 1–4 | 8–11 | 5–11 | 11–7 | 13–15 | 6–11 |} ਅਪਰੈਲ 2005 ਵਿੱਚ ਫੁਕੁਹਾਰਾ ਨੇ ਅਯਾ ਉਮੇਮੁਰਾ ਦੀ ਜਗਹ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ITTF ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦਰਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨੀ ਔਰਤ ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਆ ਗਈ .<ref>{{Cite news|title = Ai-chan is top-ranked Japanese|url = http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/sp20050406a2.html|newspaper = The Japan Times|date = 6 April 2005|accessdate = 8 January 2011}}</ref> 2005 ਦੇ ਵੁਮੇਨਸ ਵਰਲਡ ਕਪ ਵਿੱਚ ਗੂਓ ਯਾਨ ਟੀ ਸੇਮੀਫਿਨਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਤਾਈ ਯਾ ਨਾ ਨੂੰ ਤੀਜੇ ਜਗਹ ਲਈ ਹੋਏ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ। <ref>{{Cite web|url = http://www.ittf.com/_front_page/ittf_full_story1.asp?ID=8276&Competition_ID=1544&|title = The Mental Edge|author = Steve Dainton|author2 = Ian Marshall|date = 15 December 2005|publisher = ITTF|accessdate = 8 January 2011|archive-date = 4 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20121004230608/http://www.ittf.com/_front_page/ittf_full_story1.asp?ID=8276&Competition_ID=1544&|dead-url = yes}}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.ittf.com/_front_page/ittf_full_story1.asp?ID=8280&Competition_ID=1544&|title = Unbeatable|author = Steve Dainton|author2 = Ian Marshall|date = 15 December 2005|publisher = ITTF|accessdate = 8 January 2011|archive-date = 4 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20121004230617/http://www.ittf.com/_front_page/ittf_full_story1.asp?ID=8280&Competition_ID=1544&|dead-url = yes}}</ref> ਫੁਕੁਹਾਰਾ [[2008 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2008 ਸਮਰ ਉਲੰਪਿਕ]] ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਤੋਰ ਤੇ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ.<ref>{{Cite web|url = http://www.ittf.com/competitions/competitions2.asp?Competition_ID=1665&category=OG|title = 2008 Olympic Games|publisher = ITTF|accessdate = 8 January 2011|archive-date = 18 ਮਈ 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110518175955/http://www.ittf.com/competitions/competitions2.asp?Competition_ID=1665&category=OG|dead-url = yes}}</ref> ਉਹ ਬੀਜਿੰਗ, ਚਾਇਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਝੰਡੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ .<ref name="Wu 2008">{{Cite news|title = Fukuhara looks to end Japan's medal drought|author = Wu Zhi|url = http://news.xinhuanet.com/english/2008-08/04/content_8951237.htm|newspaper = Xinhua|date = 4 August 2008|accessdate = 6 January 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20100110021802/http://news.xinhuanet.com/english/2008-08/04/content_8951237.htm|archive-date = 10 ਜਨਵਰੀ 2010|url-status = dead}}</ref>  === ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ 2009 ਪੂਰਬ ਏਸੀਅਨ ਖੇਡਾਂ === === ITTF ਕੁਵੈਤ ਉਪਨ 2010 === == ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ == == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਫੁਕੁਹਾਰਾ ਨੇ ਆਓਮੋਰੀ ਯਾਮਾਦਾ "ਜੂਨਿਯਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ" ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੇਚੋਲਰ ਡਿਗਰੀ "ਆਓਮੋਰੀ ਯਾਮਾਦਾ ਹਾਈ" ਸਕੂਲ ਤੋਂ 2007 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2010 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਟੇਬਲ ਟੇਨਿਸ ਵਾਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ.<ref>{{Cite news|title = Fukuhara drops out of Waseda, shifts focus to London Olympics|url = http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/sp20100306a1.html|newspaper = Kyodo News|date = 6 March 2010|accessdate = 6 January 2011}}</ref> == ਹਾਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ == * [http://ai-fukuhara.com/profile/ Official Web Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130101110607/http://ai-fukuhara.com/profile/ |date=2013-01-01 }} (Japanese) * [http://www.flickr.com/photos/ittfworld/sets/72157627965094913/ Flickr ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 7rqra5linbljgo1zyvi3xpef7zzn49d 0 67792 848014 837378 2026-09-26T09:59:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848014 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Rajasthan | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Rajasthan, India | latd = 24 | latm = 35 | lats = 54 | latNS = N | longd = 73 | longm = 40 | longs = 59 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਉਦੈਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਉਦੈਪੁਰ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਕ | demographics1_info1 = [[ਹਿੰਦੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[ਡਾਕ ਤਤਕਰਾ ਨੰਬਰ|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ਨੇੜਲਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = [[ਉਦੈਪੁਰ]] | website = | footnotes = }} '''ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ''' ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉਦੈਪੁਰ ਦੀ ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਡੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਪਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ [[ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ|ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ]] ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਘੋੜੇ [[ਚੇਤਕ ਅਸ਼ਵ|ਚੇਤਕ]] ਉੱਪਰ ਸਵਾਰ ਸਿਲਵਰ ਦਾ ਬੁੱਤ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਾਲ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Statue of Maharana Pratap of Mewar, commemorating the Battle of Haldighati, City Palace, Udaipur.jpg|right|thumb|[[ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ|ਮਾਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦਾ ਬੁੱਤ]]]] == ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ == ਮੋਤੀ ਮਗਰੀ [[Fateh Sagar Lake|ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ ਝੀਲ]] ਕੋਲ ਬਣਿਆ ਹੈ।<ref>http://wikimapia.org/1388031/Moti-Magri Wikimapia</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਯਾਦਗਾਰ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਮਾਹਾਰਾਣਾ ਭਾਗਵਤ ਸਿੰਘ ਮੇਵਾੜ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਫੰਡ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="UdaipurIndia">{{Cite web|title = Maharana Pratap Memorial|url = http://www.udaipur.org.uk/monuments/pratap-memorial.html|website = http://www.udaipur.org.uk/|publisher = Udaipur India|accessdate = 13 October 2015|archive-date = 6 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160106015558/http://www.udaipur.org.uk/monuments/pratap-memorial.html|url-status = dead}}</ref> ==ਹੋਰ ਵੇਖੋ== * [[ਸਹੇਲੀਓਂ ਕੀ ਬਾੜੀ]] * [[ਸਿਟੀ ਪੈਲੇਸ, ਉਦੈਪੁਰ]] * [[ਸੁਖਾਦੀਆ ਸਰਕਲ]] * [[ਲੇਕ ਪੈਲੇਸ]] * [[ਜਗ ਮੰਦਿਰ]] * [[ਜਗਦੀਸ਼ ਮੰਦਿਰ]] * [[ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ]] * [[ਫਤੇਹ ਸਾਗਰ ਝੀਲ]] * [[ਮਾਨਸੂਨ ਪੈਲੇਸ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [https://web.archive.org/web/20180916211545/http://www.maharanapratap.net/ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਥਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਆਸਤੀ ਥਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦੈਪੁਰ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ]] 71graf6e5ow1o4wyat7z9fcq8bbf2b2 0 68566 847906 775913 2026-09-25T23:21:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847906 wikitext text/x-wiki [[File:Bangkok GrandPalace from River2.jpg|thumb|400px|The Grand Palace from across the [[Chao Phraya River]]]] [[File:Grand Palace Bangkok, Thailand.jpg|thumb|right|400px|Chakri Maha Prasat in the Grand Palace, completed in 1882]] '''ਗਰੈਂਡ ਪੈਲਸ''' [[ਬੈਂਕਾਕ]], [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੰਪਲੈਕਸ ਹੈ<ref name="Name">[[Royal।nstitute of Thailand]]. (2011). ''How to read and how to write.'' (20th Edition). Bangkok: Royal।nstitute of Thailand.।SBN 978-974-349-384-3.</ref>। ਇਹ ਥਾਂ ਲਗਭਗ 1782 ਤੋਂ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਉਸਦੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਕੋਰਟ ਇਸ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਭੂਮੀਬੋਲ ਅਦੁਲਿਦੇਜ [[ਚਿਤਰਾਲਿਆਦੇਜ ਪੈਲਸ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗਰੈਂਡ ਪੈਲਸ ਨੂੰ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਕਈ ਸ਼ਾਹੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਖਿਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਇਸ ਪੈਲਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 6 ਮਈ 1782 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਰਾਜਾ [[ਬੁੱਧ ਯੋਦਫਾ ਚੁਲਾਲੋਕਾ]] (ਰਾਮਾ ਪਹਿਲਾ) ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਥੋਨਬਰੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤਕਸ਼ਿਨ ਤੋਂ ਰਾਜਭਾਗ ਖੋਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮਾ ਪਹਿਲਾ ਆਪਣੇ ਚਕਰੀ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸੀਟ ਥੋਨਬਰੀ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਚਾਓ ਫਰਾਇਆ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਤੇ ਲੈ ਆਇਆ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ [[ਬੈਂਕਾਕ]] ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category|Grand Palace, Bangkok}} * [http://www.palaces.thai.net/day/index_gp.htm Official website] * [http://www.palaces.thai.net/vt/vtgp/ Thai Royal Palaces Virtual Tour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160328002913/http://www.palaces.thai.net/vt/vtgp/ |date=2016-03-28 }} * [http://www.brh.thaigov.net/brh-2011/index.php Bureau of the Royal Household] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322103445/http://www.brh.thaigov.net/brh-2011/index.php |date=2016-03-22 }} * [http://www1.mod.go.th/heritage/king/grdpalace/index1.htm Ministry of Defence's Website on the Grand Palace (Thai)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425070918/http://www1.mod.go.th/heritage/king/grdpalace/index1.htm |date=2012-04-25 }} * [https://web.archive.org/web/20111206154613/http://bangkokforvisitors.com/ratanakosin/prakeo/index.html The Grand Palace on Bangkok For Visitors] * [http://fotohm.com/360/HD/royal_temple_vtour/ Panoramic view of The Grand Palace] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ]] 3a3eewfys6lyrk7rdpj8u0x0tn3p7r0 0 69267 847819 705925 2026-09-25T17:06:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847819 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | honorific_prefix = | name = ਅਡੀਲਿਨ ਗ੍ਰੇ | honorific_suffix = | image = Adeline Gray at 2015 Pan Am Games victorious.jpg | image_size = <!-- Use only when absolutely necessary --> | alt = | caption = <small>2015 ਦੀਆ ਪਨ ਐਮ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਗ੍ਰੇ</small> | headercolor = | textcolor = | <!-- Personal information --> | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | fullname = | nickname = | nationality = | ethnicity = | citizenship = | birth_date = {{birth date and age|1991|1|15}} | birth_place = Denver, Colorado, USA<ref name=asicsamerica>{{cite web|title=Adeline Gray Biography|url=http://www.asicsamerica.com/athletes/adeline-gray|website=asicsamerica.com|publisher=ASICS America Corporation|accessdate=19 September 2015|archive-date=5 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905160631/http://www.asicsamerica.com/athletes/adeline-gray|dead-url=yes}}</ref> | death_date = <!-- {{death date and age|death year|death month|death day|birth year|birth month|birth day}} --> | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | monuments = | residence = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | agent = | height = 5 ft 10 in<ref name=teamusa>{{cite web|title=Adeline Gray Biography|url=http://www.teamusa.org/USA-Wrestling/Athlete-Bios/GR/Adeline-Gray|website=teamusa.org|publisher=[[United States Olympic Committee]]|accessdate=19 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140121140948/http://www.teamusa.org/USA-Wrestling/Athlete-Bios/GR/Adeline-Gray|archive-date=21 ਜਨਵਰੀ 2014|url-status=dead}}</ref> | weight = <!-- "X kg", "X lb" or "X st Y lb" plus optional reference (conversions are automatic) --> | spouse = | life_partner = | other_interests = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | module = | <!-- Sport --> | country = | sport = ਕੁਸ਼ਤੀ | position = | disability = | disability_class = | weight_class = | weight_class_type = | rank = | event = | event_type = | collegeteam = | universityteam = [[ਡੇਵਰੀ ਯੂਨਿਵੇਰਸਿਟੀ]] | league = | league_type = | club = ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਏਸੀ<ref name=teamusa/> | team = | turnedpro = | turnedpro_type = | partner = | former_partner = | coach = ਟੇੱਰੀ ਸਟੇਨਰ, ਏਰੀਨ ਟੋਮੇਓ<ref name=teamusa/> | retired = | coaching = | module2 = | <!-- Achievements and titles --> | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | commonwealth = | highestranking = | pb = | <!-- Medal record --> | show-medals = | medaltemplates = {{MedalSport | Women's [[wrestling]]}} {{MedalCountry|{{USA}}}} {{MedalCompetition|[[FILA Wrestling World Championships|ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]]}} {{MedalBronze|[[2011 World Wrestling Championships|2011 ਇਸਤਾਂਬੁਲ]]|67 kg}} {{MedalGold|[[2012 World Wrestling Championships|2012 ਸਤਰਥਕੋਨਾ]]|67 kg}} {{MedalBronze|[[2013 World Wrestling Championships|2013 ਬੁਧਾਪੀਸਟ]]|67 kg}} {{MedalGold|[[2014 World Wrestling Championships|2014 ਟਸ਼ਕੇਂਟ]]|75 kg}} {{MedalGold|[[2015 World Wrestling Championships|2015 ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ]]|75 kg}} | medaltemplates-title = | module3 = | updated = 19 ਸਤੰਬਰ 2015 }} '''ਅਡੀਲਿਨ ਗ੍ਰੇ '''(ਜਨਮ ਜਨਵਰੀ 15, 1991) [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ]][[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ| ਸਟੇਟ]], ਦੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ ਅਡੀਲਿਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਨ ਦਾ ਮਨ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ।  ਗ੍ਰੇ ਦਾ ਜਨਮ ਜਨਵਰੀ 15, 1991 ਨੂੰ [[ਡੈਨਵਰ|ਡੇਨਵਰ]], [[ਕੋਲੋਰਾਡੋ|ਕੋਲੋਰੈਡੋ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਅਡੀਲਿਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੌਰ ਦੀ ਸੁਰੂਆਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।<ref name=asicsamerica/> 27 ਸਤੰਬਰ, 2012 ਨੂੰ ਗ੍ਰੇ ਨੇ ਵੁਮੇਨ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, ਏਡਮੋਂਟੋਨ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਰਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਬੁਲਗਾਰਿਆ ਦੀ ਡਜ਼ਹਨਨ ਮਨੋਲੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਬਾਊਟ ਵਿੱਚ 3-0 ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਬਾਊਟ ਵਿੱਚ 2-0 ਨਾਲ ਪਛਾੜਿਆ। ਦੂਜੇ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਯੋਸ਼ੀਕੋ ਇਨੌਏ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਸੇਮੀਫਾਇਨਲ ਵਿੱਚ ਜਗਾਹ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਫਾਇਨਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਅਡੀਲਿਨ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਦੋਰੋਂਥੀ ਯਿਟਸ ਨੂੰ ਪਛਾੜਿਆ ਅਤੇ [[ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ]] ਬਣੀ। ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਡੀਲਿਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ <nowiki>ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ</nowiki> ਬਣ ਕੇ ਮਿਲੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == {| class="metadata plainlinks stub" style="background:transparent" | id="167" |[[File:Flag_of_the_United_States.svg|alt=Stub icon 1|30x30px]] [[File:Wrestling_pictogram.svg|alt=Stub icon 2|30x30px]] | id="171" |''This biographical article relating to an American sport wrestler or wrestling coach is a stub. You can help Wikipedia by [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Adeline_Gray&action=edit expanding it].''<div class="plainlinks hlist navbar mini" id="177" style="position: absolute; right: 15px; display: none;"> * <abbr title="View this template">v</abbr> * <abbr title="Discuss this template">t</abbr> * [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:US-wrestling-bio-stub&action=edit <abbr title="Edit this template">e</abbr>] </div> |} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] gnnwe81k16qvr6qhi1p0aqbnyotxhra 0 69289 847873 637596 2026-09-25T19:45:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847873 wikitext text/x-wiki '''ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ''' (ਏਅਰਬਰਲਿਨ ਜਾਂ airberlin.com ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ) ਲੁਫ਼ਤਹਾਂਸਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਹੈ।<ref>''[http://www.airberlin.com/site/company/profile/index.php?cat=strategie&LANG=eng airberlin Strategy and Business Model] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120813201418/http://www.airberlin.com/site/company/profile/index.php?LANG=eng&cat=strategie |date=2012-08-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120813201418/http://www.airberlin.com/site/company/profile/index.php?LANG=eng&cat=strategie |date=2012-08-13 }}''. Air Berlin, retrieved on 15 December 2015</ref> ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦਾ ਹੱਬ ਬਰਲਿਨ ਟੈਗਲ ਏਅਰਪੋਰਟ<ref>{{cite web|url=http://www.anna.aero/2010/03/16/berlin-tegel-still-airberlins-1-base/ |title=Berlin Tegel still Air Berlin’s #1 base |publisher=Anna.aero |date= |accessdate=15 December 2015}}</ref> ਅਤੇ ਡਸਲ਼ਡੋਰਫ਼ ਏਅਰਪੋਰਟ ਹੈ। ਇਹ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ 17 ਜਰਮਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੱਖਣੀ ਯੂਰੋਪ ਅਤੇ ਉਤੱਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਸਥਾਨਾਂਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਡਾਣ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਓਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਹਾਦ੍ਵੀਪ ਵਿਚਕਾਰ ਕੈਰਿਬਿਯਾਈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{cite web|url=http://www.cleartrip.com/flight-booking/air-berlin-airlines.html|title=About Air Berlin|publisher=cleartrip.com|accessdate=15 December 2015|archive-date=4 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704002319/http://www.cleartrip.com/flight-booking/air-berlin-airlines.html|dead-url=yes}}</ref> ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ ਵਾਨਵਲੱਡ ਗਠਜੋੜ ਦਾ ਵੀ ਸਦੱਸ ਹੈ, ਇਹ ਨੀਕੀ ਦੀ ਓਸਟੀ੍ਆ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬੱਲੇਅਰ ਦੀ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਲਕੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਕੰਪਨੀ ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ ਪੀ-ਐਲ-ਸੀ ਤੇ ਕੰਪਨੀ ਲੁਫ਼ਤਵਰਕਹਿਰਸ ਕੇਜੀ, ਫਰੈਂਕਫਰਟ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ। 2011 ਤੋਂ ਲੈਕੇ, ਇਤੱਹਾਦ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਰ ਹਨ।<ref>{{cite web |url=http://sw-gb.de/airberlin/index.php?id=2769&PHPSESSID=37082bb062b756b21645583d53f7dd8a |title=Annual Report 2012 - Financial Figures |publisher=Air Berlin |accessdate=15 December 2015 |archive-date=12 ਅਗਸਤ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140812192821/http://sw-gb.de/airberlin/index.php?id=2769&PHPSESSID=37082bb062b756b21645583d53f7dd8a |url-status=dead }}</ref> ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਚੈਰਲੋਟਣਬਰੱਗ-ਵਿਲਮਰਸਡੋਰਫ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋਕਿ ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈI<ref>{{cite web |url=http://sw-gb.de/airberlin/index.php?id=2769&PHPSESSID=37082bb062b756b21645583d53f7dd8a |title=Annual Report 2012 - Financial Figures |publisher=Air Berlin |accessdate=15 December 201 |archive-date=2014-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140812192821/http://sw-gb.de/airberlin/index.php?id=2769&PHPSESSID=37082bb062b756b21645583d53f7dd8a |url-status=dead }}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ===1978-1990: ਵੈਸਟ ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਚੈਟਰ ਏਅਰਲਾਈਨ === ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ ਯੂਐਸਏ[7] ਨਾਂ ਨਾਲ ਰਜ਼ਿਸਟਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਕੰਪਨੀ 1978 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੈਲਕੋ, ਜੋਕਿ ਅਮਰੀਕਨ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਐਂਟਰਪਾ੍ਇਸ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਓਰੈਗਨ[7] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੇਠਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਤਾਂਕਿ ਬਰਲਿਨ ਟੈਗਲ ਏਅਰਪੋਰਟ ਤੋਂ ਜਰਮਨ ਟੂਰ ਓਪਰੇਟਰਾਂ ਵੱਲੋ ਚੈਟਰ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਜੋਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਹਾਲੀਡੇ ਰਿਜ਼ਾਰਟਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਸਕਣ।<ref>{{cite journal|title=World Airline Directory: Air Berlin USA|journal=Flight International|date=26 July 1980|page=272|url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1980/1980%20-%201891.html|accessdate=15 December 2015}}</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਪਛੱਮ ਬਰਲਿਨ ਏਅਰਲਾਈਨ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਸ਼ੀਤ ਯੁਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬਰਲਿਨ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਏਅਰ ਕੋਰੀਡੋਰਸ ਦੀ ਤੇਗਲ ਏਅਰਪੋਰਟ ਤੋਂ ਆਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਕੇਵਲ ਫ਼ਰਾਂਸ, ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ ਜਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਈ ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਤੇਗਲ ਏਅਰਪੋਰਟ ਸੀ ਅਤੇ ਲਿਓਨਾਰਡ ਲੰਡਗਰੇਨ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੀ। ਏਅਰਲਾਈਨ ਲਾਈਸੈਂਸ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਦੋ ਬੋਇੰਗ 707 ਜੈਟ ਏਅਰਲਾਇੰਸ ਖਰੀਦੇ ਜੋਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਟਰਾਸ ਵਲੱਡ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦੇ ਸੀ, ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ ਯੂਐਸਏ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 1979 ਨੂੰ ਬਰਲਿਨ-ਤੇਗਲ ਤੋਂ ਪਾਲਮਾ ਦੇ ਮਾੱਲੋਰਕਾ ਤੱਕ ਉਡਾਣ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|title=Out into the world from Berlin: The history of airberlin in a nutshell|url=http://www.airberlin.com/en-DE/site/affiliate/30jahreJubel/index.php|publisher=Air Berlin|accessdate=15 December 2015|archive-date=30 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130530024835/http://www.airberlin.com/en-DE/site/affiliate/30jahreJubel/index.php|dead-url=yes}}</ref> ਏਅਰ ਫਲੋਰਿਡਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ(ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਮਝੌਤੇ ਤੇ ਫ਼ਰਵਰੀ 1979 ਵਿੱਚ ਹਸਤਾਖਰ ਹੋਏ)[12], ਪਛੱਮ ਬਰਲਿਨ-ਬਰੁਸ਼ੈਲ਼ਸ-ਫਲੋਰਿਡਾ ਰੂਟਾਂ ਲਈ ਲੰਬੀ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ, ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਏਅਰ ਫਲੋਰਿਡਾ[13] ਤੋਂ ਲੀਜ਼ ਤੇ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ ਯੂਐਸਏ ਨੇ ਬੋਇੰਗ 737-200 ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਲਿਤੇ। 1982 ਤੱਕ, 707 ਵਾਲੇ ਏਅਰਕਰਾਫਟਾਂ ਨੂੰ ਹੱਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ, ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ ਯੂਐਸਏ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ 737-200[14] ਜਾਂ (1986 ਤੋਂ) ਦਾ ਹੀ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 1990 ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ, ਦੋ ਹੋਰ ਅਧੁਨਿਕ ਬੋਇੰਗ 737-400 ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ। ==1990-2000: ਮਲਕੀਅਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਰੇਟ ਤੇ ਉਡਾਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ== ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਵਕ ਇਂਕਲਾਬ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਜਰਮਨ ਮਹਿਕਮੇ ਕਰਕੇ ਬਰਲਿਨ ਐਵਿਏਸ਼ਨ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਰਮਨ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਸਕੀ। ਸਾਲ 1991 ਵਿੱਚ, ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ 90 ਕਰਮਚਾਰੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ) ਜੋਆਚਿਮ ਹੁਨੌਲਡ (ਡੇ), ਜੋਕਿ ਐਲਟੀਯੂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਸਬਕਾ ਸੇਲ੍ਸ ਅਤੇ ਮਾਰਕੇਟਿੰਗ ਡਰੈਕਟਰ ਸੀ, ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਸਦਾ ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ ਜੀਐਮਬੀਐਚ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਲੁਫ਼ਤਵਰਕਿਹਰਸ ਕੇਜੀ, ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਰਜ਼ਿਸਟਰੇਸਨ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਤੌਰ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕੀਤਾ। ==ਹਵਾਲੇ== sdnlr7s327sxhydl0xlraf9811f3eah 0 69822 847874 576343 2026-09-25T19:46:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847874 wikitext text/x-wiki {{Expand list}} ==ਸਿੰਗਲ ਕੋਰ ਡੈਸਕਟਾਪ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ== ===ਐਂਥਲੌਨ 64=== ===="ਕਲਾਅਹੈਮਰ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || [[ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ]] || [[ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ]] || [[ਕਲਾਕ ਮਲਟੀਪਲਾਇਰ]] <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[ਕੋਰ ਵੋਲਟੇਜ਼]] || [[ਥਰਮਲ ਡੀਜ਼ਾਇਨ ਪਾਵਰ]] || [[CPU ਸਾਕਟ|ਸਾਕਟ]] || ਰਲੀਜ਼ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 2800+ || 1.8&nbsp;GHz || 512 [[Kilobyte|KB]] || 800&nbsp;MHz || 9x || 1.50 V || 89 W || [[ਸਾਕਟ 754]] || April 27, 2004|| ADA2800AEP4AP (C0)<br>ADA2800AEP4AR (CG) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3000+ || 2.0&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 10x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 754 || December 15, 2003 || ADA3000AEP4AP (C0)<br>ADA3000AEP4AR (CG) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3200+ || 2.0&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 10x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 754 || September 23, 2003 || ADA3200AEP5AP (C0)<br>ADA3200AEP5AR (CG) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3200+ || 2.2&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 11x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 754 || || ADA3200AEP4AP (C0)<br>ADA3200AEP4AR (CG) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3400+ || 2.4&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 12x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 754 || || ADA3400AEP4AP (C0)<sup id="fn_4_back">[[#fn 4|4]]</sup><br>ADA3400AEP4AR (CG) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3400+ || 2.2&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 11x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 754 || January 6, 2004 || ADA3400AEP5AP (C0)<br>ADA3400AEP5AR (CG) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3500+ || 2.2&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.50 V || 89 W || [[ਸਾਕਟ 939]] || June 1, 2004 || ADA3500DEP4AS (CG) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3700+ || 2.4&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 12x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 754 || June 1, 2004 || ADA3700AEP5AP (C0)<sup id="fn_4_back">[[#fn 4|4]]</sup><br>ADA3700AEP5AR (CG) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3800+ || 2.4&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 939 || June 1, 2004 || ADA3800DEP4AS (CG) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 4000+ || 2.4&nbsp;GHz || 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 939 || ~ October 18, 2004 || ADA4000DEP5AS (CG) |} ===="ਨੀਊਕਾਸਟਲ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 2800+ || 1.8&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 9x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 754 || April 27, 2004 || ADA2800AEP4AX |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3000+ || 2.0&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 10x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 754 || December 15, 2003 || ADA3000AEP4AX |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3000+ || 1.8&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 9x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 939 || || ADA3000DEP4AW |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3200+ || 2.2&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 11x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 754 || || ADA3200AEP4AX |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3200+ || 2.0&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 10x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 939 || || ADA3200DEP4AW |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3300+ <sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup>|| 2.4&nbsp;GHz || 256 KB || 800&nbsp;MHz || 12x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 754 || || ADA3300AEP3AX |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3400+ || 2.4&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 12x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 754 || || ADA3400AEP4AX |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3400+ <sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup> || 2.2&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 11x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 939 || early 2004 || ADA3400DEP4AZ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3500+ || 2.2&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 939 || June 1, 2004 || ADA3500DEP4AW |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3800+ || 2.4&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 939 || June 1, 2004 || ADA3800DEP4AW |} ==== "ਵਿੰਨਚੈਸਟਰ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3000+ || 1.8&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 9x || 1.40 V || 67 W || ਸਾਕਟ 939 || October 14, 2004 || ADA3000DIK4BI |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3200+ || 2.0&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 10x || 1.40 V || 67 W || ਸਾਕਟ 939 || October 14, 2004 || ADA3200DIK4BI |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3500+ || 2.2&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.40 V || 67 W || ਸਾਕਟ 939 || October 14, 2004 || ADA3500DIK4BI |} ==== "ਵੀਨਾਇਸ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 1500+ <sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup> || 1.0&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 5x || 0.90 V|| 9W || ਸਾਕਟ 754 || November 7, 2005 || ADC1500B2X4BX (E6) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3000+ || 2.0&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 10x || 1.35 V || 51 W || ਸਾਕਟ 754 || || ADA3000AKK4BX (E6) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3000+ || 2.0&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 10x || 1.40 V || 51 W || ਸਾਕਟ 754 || || ADA3000AIK4BX (E6) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3000+ || 1.8&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 9x || 1.35/1.40 V || 67 W || ਸਾਕਟ 939 || April 4, 2005 || ADA3000DAA4BP (E3)<br>ADA3000DAA4BW (E6) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3200+ || 2.2&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 11x || 1.40 V || 59 W || ਸਾਕਟ 754 || || ADA3200AIO4BX (E6) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3200+ || 2.0&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 10x || 1.35/1.40 V || 67 W || ਸਾਕਟ 939 || April 4, 2005 || ADA3200DAA4BP (E3)<br>ADA3200DAA4BW (E6) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3400+ <sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]]</sup> || 2.4&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 12x || 1.40 V || 67 W || ਸਾਕਟ 754 || || ADA3400AIK4BO (E3) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3400+ <sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup> || 2.2&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 11x || 1.35/1.40 V || 67 W || ਸਾਕਟ 939 || || ADA3400DAA4BY (E6)<br />ADA3400DAA4BZ (E6) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3500+ || 2.2&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.35/1.40 V || 67 W || ਸਾਕਟ 939 || April 4, 2005 || ADA3500DAA4BP (E3)<br />ADA3500DAA4BW (E6) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3800+ || 2.4&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.35/1.40 V || 89 W || ਸਾਕਟ 939 || April 4, 2005 || ADA3800DAA4BP (E3)<br />ADA3800DAA4BW (E6) |} ==== "ਮੈਨਚੈਸਟਰ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3200+ || 2.0&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 10x || 1.35 V || 67 W || ਸਾਕਟ 939 || May 31, 2005 || ADA3200DKA4CG |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3500+ || 2.2&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.35 V || 67 W || ਸਾਕਟ 939 || May 31, 2005 || ADA3500DKA4CG |} ===="ਸਾਨ ਦੀਗੋ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3500+ || 2.2&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.35/1.40 V || 67 W || ਸਾਕਟ 939 || May 4, 2005 || ADA3500DAA4BN |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3700+ || 2.2&nbsp;GHz || 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.35/1.40 V || 89 W || ਸਾਕਟ 939 || May 4, 2005 || ADA3700DAA5BN |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 4000+ || 2.4&nbsp;GHz || 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.35/1.40 V || 89 W || ਸਾਕਟ 939 || May 4, 2005 || ADA4000DAA5BN |} ==== "ਤੋਲੀਦੋ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3700+|| 2.2&nbsp;GHz || 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ 939 || || ADA3700DKA5CF |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 4000+|| 2.4&nbsp;GHz || 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ 939 || || ADA4000DKA5CF |} ==== "ਓਰਲੀਨਸ" ==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3000+ || 1.8&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 9x || 1.35-1.40 V || 62 W || [[ਸਾਕਟ AM2]] || May 23, 2006 || ADA3000IAA4CN<br />ADA3000IAA4CW |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3200+ || 2.0&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 10x || 1.35-1.40 V || 62 W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADA3200IAA4CN<br />ADA3200IAA4CW |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3500+ || 2.2&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.25-1.40 V || 62 W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADA3500IAA4CN<br />ADA3500IAA4CW |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3500+ (F3)|| 2.2&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.25-1.40 V || 62 W || ਸਾਕਟ AM2 || February 20, 2007 || ADA3500IAA4DH |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3800+ || 2.4&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.25-1.40 V || 62 W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADA3800IAA4CN<br />ADA3800IAA4CW |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3800+ (F3)|| 2.4&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.25-1.40 V || 62 W || ਸਾਕਟ AM2 || February 20, 2007 || ADA3800IAA4DH |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 4000+ (F3)|| 2.6&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 13x || 1.25-1.40 V || 62 W || ਸਾਕਟ AM2 || February 20, 2007 || ADA4000IAA4DH |} ==== "ਓਰਲੀਨਸ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 LE-1600 || 2.2&nbsp;GHz || 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.25/1.40 V || 45 W || ਸਾਕਟ AM2 || October 8, 2007 || ADH1600IAA5DH |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 LE-1620 || 2.4&nbsp;GHz || 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.25/1.40 V || 45 W || ਸਾਕਟ AM2 || October 8, 2007 || ADH1620IAA5DH |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 LE-1640 || 2.6&nbsp;GHz || 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 13x || 1.25/1.40 V || 45 W || ਸਾਕਟ AM2 || January 7, 2008 || ADH1640IAA5DH |} ==== "ਓਰਲੀਨਸ" (ਛੋਟਾ ਫਾਰਮ ਫੈਕਟਰ)==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3500+ || 2.2&nbsp;GHz || 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.20/1.25 V || 35 W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADD3500IAA4CN |} ==== "ਲੀਮਾ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 2650e (G2) || 1.6&nbsp;GHz || rowspan="7" | 512 KB || rowspan="7" | 1000&nbsp;MHz || 8x || rowspan="2" | 1.20-1.35 V || 15 W || rowspan="7" | ਸਾਕਟ AM2 || rowspan="2" | Q4, 2008|| ADG2650IAV4DP |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 2850e (G2) || 1.8&nbsp;GHz || 9x || 22 W || ADJ2850IAA4DP |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3500+ || 2.2&nbsp;GHz || 11x || 1.20-1.35 V || rowspan="5" | 45 W || February 20, 2007|| ADH3500IAA4DE |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3800+ || 2.4&nbsp;GHz || 12x || 1.25-1.40 V || February 20, 2007|| ADH3800IAA4DE |- |Athlon LE-1640B (G2) <sup id="fn_5_back">[[#fn 5|5]]</sup> || 2.7&nbsp;GHz || 13.5x || 1.25/1.40 V || April 28, 2008 || ADH164BIAA4DP |- |Athlon LE-1640 (G2) || 2.7&nbsp;GHz || 13.5x || 1.25-1.40 V || || ADH1640IAA4DP |- |Athlon LE-1660 (G2) || 2.8&nbsp;GHz || 14x || 1.25-1.40 V || 2008|| ADH1660IAA4DP |- |} ==== "ਲੀਮਾ" (ਇੰਮਬੈੱਡਡ)==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ|| ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 2000+ || 1.0&nbsp;GHz || rowspan="3" | 512 KB || rowspan="3" | 1000&nbsp;MHz || 5x || 0.9 V || 8 W || rowspan="3" | ਸਾਕਟ AM2 || ?? || ADF2000IAV4DRE |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 2600+ || 1.6&nbsp;GHz || ? || ? V || 15 W || ?? || ADG2600IAV4DRE |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 3100+ || 2.0&nbsp;GHz || ? || ? V || 25 W || ?? || ADS3100IAR4DRE |} ===ਏਐੱਮਡੀ ਐਂਥਲੌਨ 64 ਐੱਫਐਕਸ=== ===="ਸਲੈਜਹੈਮਰ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ ||ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 FX-51 (C0) || 2.2&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 11x || 1.50 V || 89 W || [[ਸਾਕਟ 940]] || September 23, 2003 || ADAFX51CEP5AK |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 FX-51 (CG) || 2.2&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 11x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 940 || September 23, 2003 || ADAFX51CEP5AT |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 FX-53 (CG)|| 2.4&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 12x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 940 || March 18, 2004 || ADAFX53CEP5AT |} ===="ਕਲਾਅਹੈਮਰ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 FX-53 || 2.4&nbsp;GHz || 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.50 V || 89 W || ਸਾਕਟ 939 || June 1, 2004 || ADAFX53DEP5AS |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 FX-55 || 2.6&nbsp;GHz || 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 13x || 1.50 V || 104 W || ਸਾਕਟ 939 || ~ October 10, 2004 || ADAFX55DEI5AS |} ===="ਸਾਨ ਦੀਗੋ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 FX-55 || 2.6&nbsp;GHz || 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 13x || 1.35-1.40 V || 104 W || ਸਾਕਟ 939 || || ADAFX55DAA5BN |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 FX-57 || 2.8&nbsp;GHz || 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 14x || 1.35-1.40 V || 104 W || ਸਾਕਟ 939 || June 27, 2005 || ADAFX57DAA5BN |} ==ਡੂਅਲ ਕੋਰ ਡੈਸਕਟਾਪ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ== ===ਏਐੱਮਡੀ ਐਂਥਲੌਨ 64 ਐਕਸ2=== ===="ਮੈਨਚੈਸਟਰ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 3600+ || 2.0&nbsp;GHz || 2 × 256 KB || 1000&nbsp;MHz || 10x || 1.30-1.35 V || 89-110 W|| ਸਾਕਟ 939 || || ADA3600DAA4BV |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 3800+ || 2.0&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 10x || 1.30-1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ 939 || August 1, 2005 || ADA3800DAA5BV |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4200+ || 2.2&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.30-1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ 939 || May 31, 2005 || ADA4200DAA5BV |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4600+ || 2.4&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.30-1.35 V || 110 W || ਸਾਕਟ 939 || May 31, 2005 || ADA4600DAA5BV |} ===="ਤੋਲੀਦੋ" ==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 3800+ || 2.0&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 10x || 1.30-1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ 939 || August 1, 2005 || ADA3800DAA5CD |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4200+ || 2.2&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.30-1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ 939 || May 31, 2005 || ADA4200DAA5CD |- |rowspan="2"|ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4400+ || 2.2&nbsp;GHz || 2 × 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.30-1.35 V || 110 W || ਸਾਕਟ 939 || May 31, 2005 || ADA4400DAA6CD |- | 2.2&nbsp;GHz || 2 × 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.30-1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ 939 || || ADV4400DAA6CD |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4600+ || 2.4&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.30-1.35 V || 110 W || ਸਾਕਟ 939 || May 31, 2005 || ADA4600DAA5CD |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4800+ || 2.4&nbsp;GHz || 2 × 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.30-1.35 V || 110 W || ਸਾਕਟ 939 || May 31, 2005 || ADA4800DAA6CD |} ===="ਵਿੰਡਸੌਰ" ==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 3800+ || 2.0&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 10x || 1.30/1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADA3800IAA5CU |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4000+ || 2.1&nbsp;GHz || 2 × 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 10x || 1.30/1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADA4000IAA6CS |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4200+ || 2.2&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.30/1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADA4200IAA5CU |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4400+ || 2.2&nbsp;GHz || 2 × 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.30/1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADA4400IAA6CS |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4600+ || 2.4&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.30/1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADA4600IAA5CU |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4800+ || 2.4&nbsp;GHz || 2 × 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.30/1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADA4800IAA6CS |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 5000+ || 2.6&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 13x || 1.30/1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADA5000IAA5CS<br />ADA5000IAA5CU |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 5000+ (F3) || 2.6&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 13x || 1.30/1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ AM2 || || ADA5000IAA5CZ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 5200+ || 2.6&nbsp;GHz || 2 × 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 13x || 1.30/1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ AM2 || September 6, 2006 || ADA5200IAA6CS |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 5200+ (F3) || 2.6&nbsp;GHz || 2 × 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 13x || 1.20/1.25 V || 89 W || ਸਾਕਟ AM2 || || ADA5200IAA6CZ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 5400+ (F3) || 2.8&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 14x || 1.30/1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ AM2 || December 12, 2006 || ADA5400IAA5CZ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 5600+ (F3) || 2.8&nbsp;GHz || 2 × 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 14x || 1.30/1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ AM2 || December 12, 2006 || ADA5600IAA6CZ |- |rowspan="2"|ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 6000+ (F3) || 3.0&nbsp;GHz || 2 × 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 15x || 1.35/1.40 V || 125 W || ਸਾਕਟ AM2 || February 20, 2007 || ADX6000IAA6CZ |- | 3.0&nbsp;GHz || 2 × 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 15x || 1.30/1.35 V || 89 W || ਸਾਕਟ AM2 || August 20, 2007 || ADA6000IAA6CZ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 6400+ (F3) <br />'''Black Edition''' || 3.2&nbsp;GHz || 2 × 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 16x || 1.35/1.40 V || 125 W || ਸਾਕਟ AM2 || August 20, 2007 || ADX6400IAA6CZ |} ===="ਵਿੰਡਸੌਰ" (ਬਿਜਲੀ ਬਚਾਓੂ) ==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 3600+ || 2.0&nbsp;GHz || 2 × 256 KB || 1000&nbsp;MHz || 10x || 1.20/1.25 V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || August 2006 || ADO3600IAA4CU |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 3800+ || 2.0&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 10x || 1.20/1.25 V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADO3800IAA5CS<br />ADO3800IAA5CU |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 3800+ (F3) || 2.0&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 10x || 1.20/1.25 V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || February 20, 2007 || ADO3800IAA5CZ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4000+ || 2.0&nbsp;GHz || 2 × 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 10x || 1.20/1.25 V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADO4000IAA6CS |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4200+ || 2.2&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.20/1.25 V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADO4200IAA5CU |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4400+ || 2.2&nbsp;GHz || 2 × 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.20/1.25 V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADO4400IAA6CS |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4600+ || 2.4&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.20/1.25 V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADO4600IAA5CS<br />ADO4600IAA5CU |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4600+ (F3) || 2.4&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.20/1.25 V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || February 20, 2007 || ADO4600IAA5CZ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4800+ || 2.4&nbsp;GHz || 2 × 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.20/1.25 V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADO4800IAA6CS |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 5000+ (F3) || 2.6&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 13x || 1.20/1.25 V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || February 20, 2007 || ADO5000IAA5CZ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 5200+ (F3) || 2.6&nbsp;GHz || 2 × 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 13x || 1.20/1.25 V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || February 20, 2007 || ADO5200IAA6CZ |} ===="ਵਿੰਡਸੌਰ" (ਛੋਟਾ ਫਾਰਮ ਫੈਕਟਰ) ==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ ||ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 3800+ || 2.0&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 10x || 1.025/1.075 V || 35 W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADD3800IAA5CU<br />ADD3800IAT5CU |} ===="ਬ੍ਰਿਸਬੇਨ" (ਬਿਜਲੀ ਬਚਾਓੂ) ==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 3600+ || 1.9&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 9.5x || 1.25V/1.35V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || January 2007 || ADO3600IAA5DD (G1)<br />ADO3600IAA5DL (G1) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4000+ || 2.1&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 10.5x || 1.25V/1.35V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || December 5, 2006 || ADO4000IAA5DD (G1) |- |rowspan=2|ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4200+ || 2.2&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.25V/1.35V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || 2007 || ADO4200IAA5DD (G1) |- | 2.2&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 11x || 1.325V-1.375V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || || ADO4200IAA5DO (G2) |- |rowspan=2|ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4400+ || 2.3&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 11.5x || 1.25V/1.35V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || December 5, 2006 || ADO4400IAA5DD (G1) |- | 2.3&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 11.5x || 1.325V-1.375V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || October 8, 2007 || ADO4400IAA5DO (G2) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4600+ || 2.4&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 12x || 1.325V-1.375V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || || ADO4600IAA5DO (G2) |- |rowspan=2|ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 4800+ || 2.5&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 12.5x || 1.25V/1.35V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || December 5, 2006 || ADO4800IAA5DD (G1) |- | 2.5&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 12.5x || 1.325V-1.375V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || October 8, 2007 || ADO4800IAA5DO (G2) |- |rowspan=2|ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 5000+ || 2.6&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 13x || 1.25V/1.35V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || December 5, 2006 || ADO5000IAA5DD (G1) |- | 2.6&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 13x || 1.325V/1.375V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || October 8, 2007 || ADO5000IAA5DO (G2) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 5000+<br />'''Black Edition''' || 2.6&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 13x || 1.25V/1.35V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || September 25, 2007 || ADO5000IAA5DS (G2) |- |rowspan=2|ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 5200+ || 2.7&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 13.5x || 1.25V/1.35V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || || ADO5200IAA5DD (G1) |- | 2.7&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 13.5x || 1.325V-1.375V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || October 8, 2007 || ADO5200IAA5DO (G2) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 5400+ || 2.8&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 14x || 1.325V-1.375V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || January, 2008 || ADO5400IAA5DO (G2) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 5400+<br />'''Black Edition''' || 2.8&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 14x || 1.325V-1.375V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || June, 2008 || ADO5400IAA5DS (G2) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 5600+ || 2.9&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 14.5x || 1.325V-1.375V || 65 W || ਸਾਕਟ AM2 || February, 2008 || ADO5600IAA5DO (G2) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 5800+ || 3.0&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 15x || ? || 89 W || ਸਾਕਟ AM2 || April, 2008 || ADA5800IAA5DO (G2) |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 6000+ || 3.1&nbsp;GHz || 2 × 512 KB || 1000&nbsp;MHz || 15.5x || 1.1V-1.40V || 89 W || ਸਾਕਟ AM2 || June, 2008 || ADV6000IAA5DO (G2) |} ===ਏਐੱਮਡੀ ਐਂਥਲੌਨ ਐਕਸ2=== {{Main|ਏਐੱਮਡੀ ਐਂਥਲੌਨ ਐਕਸ 2 ਪ੍ਰੋਸੈਸਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ}} ===ਏਐੱਮਡੀ ਐਂਥਲੌਨ 64 ਐੱਫਐਕਸ=== ===="ਤੋਲੀਦੋ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ ||ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 FX-60 || 2.6&nbsp;GHz || 2 × 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 13x || 1.35-1.40 V || 110 W || ਸਾਕਟ 939 || January 9, 2006 || ADAFX60DAA6CD |} ===="ਵਿੰਡਸੌਰ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ ||ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 FX-62 || 2.8&nbsp;GHz || 2 × 1024 KB || 1000&nbsp;MHz || 14x || 1.35 / 1.40V || 125W || ਸਾਕਟ AM2 || May 23, 2006 || ADAFX62IAA6CS |} ===="ਵਿੰਡਸੌਰ" (ਕੁਆਡ ਐੱਫਐਕਸ ਫੈਕਟਰ) ==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 FX-70 || 2.6&nbsp;GHz || 2 × 1024KB || 1000&nbsp;MHz || 13x || 1.35 - 1.40V || 125W || [[ਸਾਕਟ F|ਸਾਕਟ F (1207 FX)]] || November 30, 2006 || ADAFX70GAA6DI |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 FX-72 || 2.8&nbsp;GHz || 2 × 1024KB || 1000&nbsp;MHz || 14x || 1.35 - 1.40V || 125W || ਸਾਕਟ F|ਸਾਕਟ F (1207 FX) || November 30, 2006 || ADAFX72GAA6DI |- |ਐਂਥਲੌਨ 64 FX-74 || 3.0&nbsp;GHz || 2 × 1024KB || 1000&nbsp;MHz || 15x || 1.35 - 1.40V || 125W || ਸਾਕਟ F|ਸਾਕਟ F (1207 FX) || November 30, 2006 || ADAFX74GAA6DI |} ==ਮੋਬਾਇਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ==<!-- This section is linked from [[Advanced Micro Devices]] --> ===ਮੋਬਾਇਲ ਏਐੱਮਡੀ ਐਂਥਲੌਨ 64=== ==== "ਕਲਾਅਹੈਮਰ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 2700+ || 1.6&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 8x || 1.50 V || 19-81.5 W || ਸਾਕਟ 754 || || AMA2700BEY4AP (C0) |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 2800+ || 1.6&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 8x || 1.50 V || 19-81.5 W || ਸਾਕਟ 754 || || AMA2800BEX5AP (C0)<br />AMA2800BEX5AR (CG) |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 3000+ || 1.8&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 9x || 1.50 V || 19-81.5 W || ਸਾਕਟ 754 || || AMA3000BEX5AP (C0)<br />AMA3000BEX5AR (CG) |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 3200+ || 2.0&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 10x || 1.50 V || 19-81.5 W || ਸਾਕਟ 754 || 2003 || AMA3200BEX5AP (C0)<br />AMA3200BEX5AR (CG) |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 3400+ || 2.2&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 11x || 1.50 V || 19-81.5 W || ਸਾਕਟ 754 || August 2005<ref name="CPUsGuide-AMA3400BEX5AR">{{cite web | url = ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟtp://www.x86-guide.com/en/collection/AMD-Athlon-64-3400+-DTR-cpu-no2536.ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟml | title = AMD ਐਂਥਲੌਨ 64 3400+ DTR | work = x86 CPUs' Guide | publisher = | date = 13 Jun 2009 | accessdate = 2010-05-26 }}</ref> || AMA3400BEX5AP (C0)<br />AMA3400BEX5AR (CG) |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 3700+ || 2.4&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 12x || 1.50 V || 19-81.5 W || ਸਾਕਟ 754 || || AMA3700BEX5AP (C0)<br />AMA3700BEX5AR (CG) |} ===="ਕਲਾਅਹੈਮਰ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 2800+ || 1.6&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 8x || 1.40 V || 62 W || ਸਾਕਟ 754 || || AMN2800BIX5AP (C0)<br>AMN2800BIX5AR (CG) |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 3000+ || 1.8&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 9x || 1.40 V || 62 W || ਸਾਕਟ 754 || || AMN3000BIX5AP (C0)<br>AMN3000BIX5AR (CG) |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 3200+ || 2.0&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 10x || 1.40 V || 62 W || ਸਾਕਟ 754 || || AMN3200BIX5AP (C0)<br>AMN3200BIX5AR (CG) |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 3400+ || 2.2&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 11x || 1.40 V || 62 W || ਸਾਕਟ 754 || || AMN3400BIX5AR (CG) |} ==== "ਕਲਾਅਹੈਮਰ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 2700+ || 1.6&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 8x || 1.20 V || 35 W || ਸਾਕਟ 754 || || AMD2700BQX4AR |} ===="ਓਦੇਸਾ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 2800+ || 1.8&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 8x || 1.50 V || 19-81.5 W || ਸਾਕਟ 754 || || AMA2800BEX4AX |} ==== "ਓਦੇਸਾ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 2700+ || 1.6&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 8x || 1.20 V || 35 W || ਸਾਕਟ 754 || || AMD2700BQX4AX |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 2800+ || 1.8&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 9x || 1.20 V || 35 W || ਸਾਕਟ 754 || || AMD2800BQX4AX |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 3000+ || 2.0&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 10x || 1.20 V || 35 W || ਸਾਕਟ 754 || || AMD3000BQX4AX |} ==== "ਓਅਕਵਿਲੇ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 2700+ || 1.6&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 8x || 1.35 V || 35 W || ਸਾਕਟ 754 || August 17, 2004 || AMD2700BKX4LB |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 2800+ || 1.8&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 9x || 1.35 V || 35 W || ਸਾਕਟ 754 || August 17, 2004 || AMD2800BKX4LB |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 3000+ || 2.0&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 10x || 1.35 V || 35 W || ਸਾਕਟ 754 || August 17, 2004 || AMD3000BKX4LB |} ==== "ਨੀਊਆਰਕ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || ਸਾਕਟ || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 3000+ || 1.8&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 9x || 1.35 V || 62 W || ਸਾਕਟ 754 || April 14, 2005 || AMN3000BKX5BU |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 3200+ || 2.0&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 10x || 1.35 V || 62 W || ਸਾਕਟ 754 || April 14, 2005|| AMN3200BKX5BU |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 3400+ || 2.2&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 11x || 1.35 V || 62 W || ਸਾਕਟ 754 || April 14, 2005|| AMN3400BKX5BU |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 3700+ || 2.4&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 12x || 1.35 V || 62 W || ਸਾਕਟ 754 || April 14, 2005|| AMN3700BKX5BU |- |ਮੋਬਾਇਲ ਐਂਥਲੌਨ 64 4000+ || 2.6&nbsp;GHz || 1024 KB || 800&nbsp;MHz || 13x || 1.35 V || 62 W || ਸਾਕਟ 754 || August 16, 2005 || AMN4000BKX5BU |} ===ਐਂਥਲੌਨ ਨੀਓ=== ==== "ਹੂਰੌਨ"==== <ref>{{cite web |url=ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟtp://products.amd.com/en-us/NotebookCPUDetail.aspx?id=513 |title=AMD Processors for Notebooks: AMD Turion 64 X2 ਮੋਬਾਇਲ Technology, AMD ਐਂਥਲੌਨ 64 X2 Dual-Core, ਮੋਬਾਇਲ AMD Sempron Processor |accessdate=2009-11-05}}</ref>'' {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || [[Chip carrier|Package]] || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |Athlon Neo MV-40 || 1.6&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 8x || 1.1 V || 15 W || [[ASB1 (chip package)|ASB1]] || January 9, 2009 || AMGMV40OAX4DX (Tray) |} ==== "ਸ਼ੇਰਮੈਨ"==== {| class="wikitable" !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ || ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ || ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ || Multi <sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || VCore || TDP || Package || ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ || ਪਾਰਟ ਨੰਬਰ |- |Athlon Neo TF-20 || 1.6&nbsp;GHz || 512 KB || 800&nbsp;MHz || 8x || 1.0 V || 15 W || [[ਸਾਕਟ S1]] || Q1 2009 || AMGTF20HAX4DN |} ===ਏਐੱਮਡੀ ਐਂਥਲੌਨ ਨੀਓ ਐਕਸ 2 === ===="ਕੋਨਸਸ"==== {| class="wikitable" |- !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ ||ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ!!ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ!!Multiplier<sup id="fn_1_back">[[List of AMD ਮੋਬਾਇਲ microprocessors#fn 1 back|1]]</sup>!!Voltage!!TDP||ਸਾਕਟ!!ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ!!Order Part Number |- |Athlon Neo X2 L325 ||1.5&nbsp;GHz||2 × 512 KB||800&nbsp;MHz||7.5x||0.925V||18 W||ਸਾਕਟ ASB1||June 2009||AMZL325OAX5DY |- |Athlon Neo X2 L335 ||1.6&nbsp;GHz||2 × 256 KB||800&nbsp;MHz||8x||0.925V||18 W||ਸਾਕਟ ASB1||June 2009||AMZL335OAX5DY |- |Athlon Neo X2 L510||1.6&nbsp;GHz||2 × 512 KB||800&nbsp;MHz||8x||0.925V||18 W||ਸਾਕਟ ASB1||June 2009||AMZL510OAX5DY |} ===ਏਐੱਮਡੀ ਐਂਥਲੌਨ II=== ===="ਕਾਸਪੀਅਨ"==== {| class="wikitable" |- !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ ||ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ!![[Floating-point unit|FPU width]]!!ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ!!Multiplier<sup id="fn_1_back">[[List of AMD ਮੋਬਾਇਲ microprocessors#fn 1 back|1]]</sup>!!Voltage!!TDP||ਸਾਕਟ!!ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ!!Order Part Number |- |Athlon II M300||2.0&nbsp;GHz||2 × 512 KB||64-bit||1600&nbsp;MHz||10x|| ||35 W||ਸਾਕਟ S1G3||September 10, 2009||AMM300DBO22GQ |- |Athlon II M320||2.1&nbsp;GHz||2 × 512 KB||64-bit||1600&nbsp;MHz||10.5x|| ||35 W||ਸਾਕਟ S1G3||September 10, 2009||AMM320DBO22GQ |- |Athlon II M340||2.2&nbsp;GHz||2 × 512 KB||64-bit||1600&nbsp;MHz||11x|| ||35 W||ਸਾਕਟ S1G3||September 10, 2009||AMM340DBO22GQ |- |Athlon II M360||2.3&nbsp;GHz||2 × 512 KB||64-bit||1600&nbsp;MHz||11.5x|| ||35 W||ਸਾਕਟ S1G3||September 10, 2009||AMM360DBO22GQ |} ===="ਚੈਂਪਲੇਨ"==== {| class="wikitable" |- !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ ||ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ!!FPU width!!ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ!!Multiplier<sup id="fn_1_back">[[List of AMD ਮੋਬਾਇਲ microprocessors#fn 1 back|1]]</sup>!!Voltage!!TDP||ਸਾਕਟ!!ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ!!Order Part Number |- |Athlon II P320||2.1&nbsp;GHz||2 × 512 KB||64-bit||1600&nbsp;MHz||10.5x|| ||25 W||ਸਾਕਟ S1G4||May 12, 2010||AMP320SGR22GM |- |Athlon II P340||2.2&nbsp;GHz||2 × 512 KB||64-bit||1600&nbsp;MHz||11x|| ||25 W||ਸਾਕਟ S1G4||October 4, 2010||AMP340SGR22GM |- |Athlon II P360||2.3&nbsp;GHz||2 × 512 KB||64-bit||1600&nbsp;MHz||11.5x|| ||25 W||ਸਾਕਟ S1G4||January 4, 2011||AMP360SGR22GM |- |Athlon II N330||2.3&nbsp;GHz||2 × 512 KB||64-bit||1600&nbsp;MHz||11.5x|| ||35 W||ਸਾਕਟ S1G4||May 12, 2010||AMN330DCR22GM |- |Athlon II N350||2.4&nbsp;GHz||2 × 512 KB||64-bit||1600&nbsp;MHz||12x|| ||35 W||ਸਾਕਟ S1G4||October 4, 2010||AMN350DCR22GM |} ===ਏਐੱਮਡੀ ਐਂਥਲੌਨ II ਨੀਓ=== ===="ਜੀਨਿਵਾ"==== {| class="wikitable" |- !ਮਾਡਲ ਨੰਬਰ || ਆਵਿਰਤੀ ||ਐੱਲ2 ਕੈਚੇ!!FPU width<ref name="FPUWidth04">[ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟtp://www.amd.com/us/products/notebook/platforms/home/2010-ultrathin/Pages/2010-ultrathin-platform.aspx The 2010 AMD Ultrathin Platform ]</ref>!!ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟ!!Multiplier<sup id="fn_1_back">[[List of AMD ਮੋਬਾਇਲ microprocessors#fn 1 back|1]]</sup>!!Voltage!!TDP||ਸਾਕਟ!!ਰਲੀਜ਼ ਦੀ ਤਰੀਕ!!Order Part Number |- |Athlon II K125||1.7&nbsp;GHz|| 1 MB||64-bit||1000&nbsp;MHz||8.5x|| ||12 W||ਸਾਕਟ ASB2||May 12, 2010||AMK125LAV13GM |- |Athlon II K325||1.3&nbsp;GHz||2 × 1 MB||64-bit||1000&nbsp;MHz||6.5x|| ||15 W||ਸਾਕਟ ASB2||May 12, 2010||AMK325LAV23GM |} ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ== * [[ਏਐੱਮਡੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ== * [ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟtp://products.amd.com/en-us/DesktopCPUResult.aspx AMD Processors for Desktops: AMD Phenom, AMD Athlon FX, AMD Athlon X2 Dual-Core, AMD Athlon, and AMD Sempron Processor] * [ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟtp://www.sandpile.org/impl/k8.ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟm sandpile.org—AA-64 implementation—AMD K8] * [ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟtp://fab51.com/cpu/guide/opn-64-e.ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟml AMD 64 OPN reference guide - Fab51] * [ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟhttps://web.archive.org/web/20160108034410/http://www.theinquirer.net/?article=31842 ਸਾਕਟ am2 cpus listed, specced, priced up - The Inquirer] * [ਹਾਇਪਰ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟtp://www.cpu-world.com/info/id/ Chip identification by model number] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਐੱਮਡੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਐੱਮਡੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਸੈਸਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] f0nlq6q7z1w8fm2mxkzkdo2xw7f6706 0 70560 848001 799308 2026-09-26T09:16:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848001 wikitext text/x-wiki ਇੱਕ ਅਣੁਭਾਸ਼ (ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ) (ਜਿਨੂੰ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ Mic ਜਾਂ Mike [ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ / ˈmaɪk / (ਮਾਇਕ) ] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਧਵਨਿਕ - ਵਲੋਂ - ਵੈਦਿਉਤ ਟਰਾਂਸਡਿਊਸਰ (Transducer) ਜਾਂ ਸੰਵੇਦਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਵਾਜ ਨੂੰ ਵਿਦਿਉਤੀਏ ਸੰਕੇਤ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 1876 ਵਿੱਚ, ਏਮਿਲੀ ਬਰਲਿਨਰ (Emile Berliner) ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ '''ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ''' ਦਾ ਖੋਜ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਟੇਲੀਫੋਨ ਆਵਾਜ਼ ਟਰਾਂਸਮੀਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਾਇਕਰੋਫੋਨੋਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਨੇਕ ਅਨੁਪ੍ਰਯੋਗੋਂ, ਜਿਵੇਂ ਟੇਲੀਫੋਨ, ਟੇਪ ਰਿਕਾਰਡਰ, ਕਰਾਓਕੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਸੁਣਨ - ਸਹਾਇਤਾ ਯੰਤਰਾਂ, ਚਲਚਿਤਰੋਂ ਦੇ ਉਸਾਰੀ, ਸਜੀਵ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸ਼ਰਾਵਿਅ [[ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ]], FRS ਰੇਡੀਓ, ਮੇਗਾਫੋਨ, ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵਾਜ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਣ, ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਣ, VoIP ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਗੈਰ - ਧਵਨਿਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਲਟਰਾਸਾਨਿਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਜਾਂ ਦਸਤਕ ਸੰਵੇਦਕੋਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Neumann U87 microphone 20050905.jpg|thumb|ਸ਼ਾਕ ਮਾਉਂਟ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਨਿਊਮਨ U87 ਕੰਡੇਂਸਰ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ]] ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰਾ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਜੰਤਰਿਕ ਕੰਪਨ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਵਿਦਿਉਤੀਏ ਆਵੇਸ਼ ਸੰਕੇਤ ਪੈਦਾ ਕਰਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਦਿਉਤਚੁੰਬਕੀਏ ਪਰਿਵਰਤਨ (ਗਤਿਜ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ), ਧਾਰਿਤਾ ਤਬਦੀਲੀ (ਸੱਜੀ ਵੱਲ ਚਿਤਰਿਤ ਸੰਘਨਿਤਰ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ), ਪਾਇਜੋਵਿਦਿਉਤੀਏ ਉਸਾਰੀ (Piezoelectric Generation) ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਧਿਮਿਸ਼ਰਣ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਪ੍ਰਕਾਰ == ਕਿਸੇ [[ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ]] ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਟਰਾਂਸਡਿਊਸਰ ਤੱਤ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਤੱਤ ਜਾਂ ਕੈਪਸੂਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਣ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ, ਇੱਕ ਤੱਤ ਵਲੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਤੱਕ ਸੰਕੇਤ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮਾਧਿਅਮ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਮੱਗਰੀ ਤੱਕ ਕੈਪਸੂਲ ਦੇ ਆਉਟਪੁਟ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕਰਣ ਲਈ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਵਿਦਿਉਤੀਏ ਪਰਿਪਥ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਇਕਰੋਫੋਨੋਂ ਦਾ ਚਰਚਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਰਾਂਸਡਿਊਸਰ ਸਿੱਧਾਂਤ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਘਨਿਤਰ, ਗਤਿਜ ਆਦਿ, ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਣ ਲਈ ਕਦੇ - ਕਦੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਧਿਅਪਟ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਅਭੀਸ਼ਟ ਪ੍ਰਯੋਗ ਜਾਂ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਦੀ ਮੁੱਖ - ਧੁਰੀ ਵਲੋਂ ਆਵਾਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਤੱਕ ਅਭਿਵਿੰਨਿਆਸ (ਅੰਤ - ਜਾਂ ਪਾਰਸ਼ਵ - ਪੁਕਾਰਨਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਸੰਘਨਿਤਰ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Oktava319-internal.jpg|left|thumb|ओक्टावा 319 कंडेंसर माइक्रोफोन के अन्दर]] [[ਤਸਵੀਰ:AKG_C451B.jpg|right|thumb|AKG C451B लघु-डायाफ्राम कंडेंसर माइक्रोफोन]] == ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ == {{ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ}} ਇੱਕ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਇੱਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨੋਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕ ਅਨੁਪ੍ਰਯੋਗ ਹਨ:  विशिष्टतः एक श्रेणी किसी स्थान की परिधि आस-पास वितरित कई सर्वदिशात्मक माइक्रोफोनों से मिलकर बनती है, जो एक [[ਕੰਪਿਊਟਰ|कम्प्यूटर]] से जुड़े होते हैं, जो परिणामों को रिकॉर्ड करता है और एक रूप में उनकी व्याख्या करता है। == ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਵਾਯੁਰੋਧੀ ਸੀਸਾ == ਵਾਯੁਰੋਧੀ ਸ਼ੀਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨੋਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਤਾਂ P, B ਆਦਿ ਜਿਵੇਂ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਵਲੋਂ ਪੈਦਾ ਹਵਾ ਜਾਂ ਵਾਚਕ ਸਪਰਸ਼ੋਂ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਕਸ਼ਤੀਗਰਸਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ . ਸਾਰਾ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨੋਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਰਾ ਵਾਯੁਰੋਧੀ ਸੀਸਾ ਲਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨੂੰ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਦੇ ਮਧਿਅਪਟ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਲਾਸਟਿਕ, ਤਾਰ ਦੀ ਜਾਲੀ ਜਾਂ ਧਾਤੁ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸਕਰੀਨ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਦੇ ਮਧਿਅਪਟ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਣ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਜਰਾ ਪਦਾਰਥਾਂ ਜਾਂ ਹਵੇ ਦੇ ਯਾਂਤਰਿਕੀਏ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਤੀਰਕਸ਼ਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੇ SM58 (Shure SM58) ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਿੰਜਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਲੋਂ ਫੋਮ ਦੀ ਇੱਕ ਇਲਾਵਾ ਤਹਿ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂਕਿ ਢਾਲ ਦੀ ਰਖਿਆਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ . ਸਾਰਾ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਵਾਯੁਰੋਧੀ ਸ਼ੀਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਲਾਵਾ ਹਵਾ - ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਤਿੰਨ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਯੁਰੋਧੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਦੀ ਉੱਚ ਆਵ੍ਰੱਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਆ ਦਾ ਕੁੱਝ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ੀਣਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਖਿਆਤਮਕ ਤਹਿ ਦੇ ਘਨਤਵ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਵਾਯੁਰੋਧੀ ਸ਼ੀਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਪਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ - ਕਦੇ ਹਵਾ ਰੋਕ (Wind Gag) ਜਾਂ ਗੰਵਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੋਇਆ ਬਿੱਲੀ (Dead Cat) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਆਵਰਣ === ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਦੇ ਆਵਰਣ ਅਕਸਰ ਨਰਮ ਖੁਲੇ - ਛਿਦਰੋਂ ਵਾਲੇ ਪਾਲੀਏਸਟਰ (Polyester) ਜਾਂ ਪਾਲੀਊਰੀਥੇਨ (Polyurethane) ਫੋਮ ਵਲੋਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਫੋਮ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਵਰਤਿਅ (Disposable) ਸਵਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਕਲਪਿਕ ਵਾਯੁਰੋਧੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅਕਸਰ ਉਤਪਾਦਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਉਪਲੱਬਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਸਹਾਇਕ ਵਾਯੁਰੋਧੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਇੱਕ ਅਤਿਅੰਤ ਆਮ ਉਦਾਹਰਣ ਸ਼ੁਰੇ (Shure) ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ A2WS ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਪਾਠ - ਰੰਗ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਿਉਕਤ ਦੋ ਸ਼ੁਰੇ SM57 (Shure SM57) ਮਾਇਕਰੋਫੋਨੋਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਉੱਤੇ ਪੁਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਲੀਊਰੀਥੇਨ ਫੋਮ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਆਵਰਣੋਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਖ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਯੁਰੋਧੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਖੁੱਲੇ ਛਿਦਰੋਂ ਵਿੱਚ ਧੂਲ ਅਤੇ ਨਮੀ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉੱਚ ਆਵ੍ਰੱਤੀ ਨੁਕਸਾਨ, ਬੁਰੀ ਦੁਰਗੰਧ ਅਤੇ ਅਸਵਾਸਥਿਅਕਰ ਹਲਾਤਾਂ ਵਲੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ . ਦੂਜੀ ਵੱਲ, ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਗਾਇਕ ਵਾਯੁਰੋਧੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚਪ੍ਰਯੋਕਤਾਵਾਂਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵੱਛ ਵਾਯੁਰੋਧੀ ਸੀਸਾ ਸ਼ੀਘਰਤਾਪੂਰਵਕ ਬਦਲਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲਕੀਟਾਣੁਵਾਂਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਅਸਤ, ਸਰਗਰਮ ਰੰਗ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਨੂੰ ਦੂੱਜੇ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵਾਯੁਰੋਧੀ ਸ਼ੀਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। === ਪਾਪ ਫਿਲਟਰ === ਪਾਪ ਫਿਲਟਰਾਂ ਜਾਂ ਪਾਪ ਪਰਦੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਿਅੰਤਰਿਤ ਸਟੂਡਯੋ ਵਾਤਾਵਰਣੋਂ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਨੂੰ ਦੌਰਾਨ ਆਵਾਜ਼ - ਛੋਹ ਨੂੰ ਹੇਠਲਾ ਕਰਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਪ ਫਿਲਟਰ ਧਵਨਿਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਰੇਸ਼ਮੀ ਬਸਤਰ - ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥ, ਉਦਿਆ . ਇੱਕ ਵ੍ਰੱਤਾਲਾਰ ਫਰੇਮ ਉੱਤੇ ਫੈਲਿਆ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾਇਲੋਨ, ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਪਰਤਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੀਲਾ ਅਤੇ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਸਟੈਂਡ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਲਚਕੀਲੇ ਆਰੋਹਣ ਕੋਸ਼ਠਕ ਵਲੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਪ ਢਾਲ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਾਇਕ ਆਪਣੇ ਬੁਲ੍ਹ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਜਿਆਦਾ ਕੋਲ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਾਪ ਫਿਲਟਰ ਦੀ ਲੋੜ ਓਨੀ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਵਾਜ਼ - ਸਪਰਸ਼ੋਂ ਨੂੰ ਮੁਲਾਇਮ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਵਾ ਝੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਵਲੋਂ ਦੂਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਣ ਲਈ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਪ ਫਿਲਟਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ .   ਪਾਪ ਫਿਲਟਰ ਥੂਕ ਨੂੰ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਵਲੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਸੰਘਨਿਤਰ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਥੂਕ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਸ਼ਤੀਗਰਸਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। === ਬਲਿੰਪ === ਬਲਿੰਪ (Blimps) (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਪੇਲਿੰਸ (Zeppelins) ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵੱਡੇ, ਪੋਲੇ ਵਾਯੁਰੋਧੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਬਾਹਰਲਾ ਥਾਂ ਆਵਾਜ਼, ਜਿਵੇਂ ਕੁਦਰਤ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ, ਇਲੇਕਟਰਾਨਿਕ ਸਮਾਚਾਰ ਸੰਗਰਹਣ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਫਿਲਮਾਂਕਨੋਂ ਵਿੱਚ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨੋਂ ਨੂੰ ਢੰਕਨੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਵੇ ਦੇ ਰੌਲੇ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟਤ: ਨਿਮਨ - ਆਵ੍ਰੱਤੀ ਵਾਲੇ ਰੌਲੇ ਦੇ ਲਈ, 25&nbsp;dB ਤੱਕ ਦੀ ਕਟੌਤੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਬਲਿੰਪ ਇੱਕ ਪੋਲਿਆ ਪਿੰਜਰਾ ਜਾਂ ਟੋਕਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਬਾਹਰੀ ਫਰੇਮ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਧਵਨਿਕ - ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਪਦਾਰਥ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਲਿੰਪ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਰ ਹਵੇ ਦੇ ਇੱਕ ਆਸਰਾ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਕੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਇਸਦੇ ਅੱਗੇ ਟੋਕਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਲਚਕੀਲੇ ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਨੂੰ ਬਲਿੰਪ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਵਾ ਕੰਪਨੋਂ ਅਤੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਸੰਚਾਲਨ ਰੌਲਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹਵਾ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਿੰਪ ਪਰਭਾਵੀ ਬਣਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਕਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਨੇਕ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਆਵਰਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਦਵਿਤੀਇਕ ਆਵਰਣ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਮਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਧਵਨਿਕ - ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ, ਲੰਬੇ ਮੁਲਾਇਮ ਵਾਲਾਂ ਵਲੋਂ ਯੁਕਤ ਕ੍ਰਿਤਰਿਮ ਫਰ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਜਿਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮੋਇਆ - ਬਿੱਲੀ (Deadcat) ਜਾਂ ਹਵਾ - ਦਸਤਾਨਿਆ (Windmuff) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) . ਇਸਦੇ ਬਾਲ ਬਲਿੰਪ ਵਲੋਂ ਟਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਵਾ ਵਿਕਸ਼ਿਭ ਲਈ ਠੋਕਰ ਅਵਸ਼ੋਸ਼ਕ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹੈ। ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਤਰਿਮ ਫਰ ਆਵਰਣ ਹਵਾ ਰੌਲਾ ਵਿੱਚ ਇਲਾਵਾ 10&nbsp;dB ਦੀ ਕਮੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>[http://www.rycote.com/products/families/full-windshield-kits/ पूर्ण विंडशील्ड किट.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504070854/http://www.rycote.com/products/families/full-windshield-kits/ |date=2010-05-04 }} राइकोट माइक्रोफोन. 3 मई 2010 को पुनःप्राप्त.</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਲਾਉਡਸਪੀਕਰ (ਇੱਕ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਦਾ ਵਿਉਤਕ੍ਰਮ) * ਹਾਇਡਰੋਫੋਨ (ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਲਈ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ)  * ਜਯੋਫੋਨ (ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਰਤੋ ਕਰਣ ਲਈ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ)  * ਆਇਨੋਫੋਨ (ਪਲਾਜਮਾ - ਆਧਾਰਿਤ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ)  * ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਕਨੇਕਟਰ  * ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਅਭਿਆਸ * ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਪ੍ਰਿਏੰਪਲਿਫਾਇਇਰ * A - ਭਾਰ  * ਬਟਨ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ  * ITU - R 468 ਰੌਲਾ ਭਾਰ  * ਨਾਮਮਾਤਰ ਪ੍ਰਤੀਬਾਧਾ - ਆਡਯੋ ਘਟਕੋਂ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਬਾਧਾ ਮਿਲਾਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ  * ਆਵਾਜ ਦਬਾਅ ਪੱਧਰ  * ਵਾਇਰਲੇਸ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ  * XLR ਕਨੇਕਟਰ - ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ 3 - ਪਿਨ ਪ੍ਰਕਾਰ * ਭਾਜੀ ਮਾਉਂਟ - ਇੱਕ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਮਾਉਂਟ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਇਕਰੋਫੋਨ ਨੂੰ ਇਲਾਸਟਿਕ ਦੁਆਰਾ ਲਮਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ == * [http://www.coutant.org/contents.html पुराने माइक्रोफोन की जानकारी, चित्र और साउंडबाइट्स] * [http://www.sengpielaudio.com/calculator-transferfactor.htm माइक्रोफोन संवेदनशीलता रूपांतरण - dB re 1 V/Pa और स्थानांतरण कारक mV/Pa] * [http://recordinghacks.com/microphones ऐनक का खोजयोग्य डेटाबेस और 600+ माइक्रोफोन से घटक जानकारी] * [https://web.archive.org/web/20091016023242/http://arts.ucsc.edu/ems/Music/tech_background/TE-20/teces_20.html माइक्रोफोन निर्माण और बुनियादी नियोजन सलाह] * [http://www.microphonesforcomputers.info कंप्यूटर का माइक्रोफोन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100303053538/http://www.microphonesforcomputers.info/ |date=2010-03-03 }} * [http://users.belgacom.net/gc391665/microphone_history.htm माइक्रोफोन का इतिहास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100823084155/http://users.belgacom.net/gc391665/microphone_history.htm |date=2010-08-23 }} * [http://www.dpamicrophones.com/en/Microphone-University/Technology-Guide/Large%20Diaphragm.aspx सर्वदिशात्मक माइक्रोफोन में बड़े बनाम छोटे डायफ्राम] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091219202820/http://www.dpamicrophones.com/en/Microphone-University/Technology-Guide/Large%20Diaphragm.aspx |date=2009-12-19 }} * [http://www.wikirecording.org/Condenser संघनित्र माइक्रोफोन का गाइड] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090815070141/http://www.wikirecording.org/Condenser |date=2009-08-15 }} * [http://www.pcb.com/Linked_Documents/Vibration/Microphone_Handbook.pdf माप/अभियांत्रिकी ग्रेड माइक्रोफोन की मूल बातें]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 91yj63ms766hdu3qqb3w8wkxwmt5zcw 0 71550 847962 607529 2026-09-26T06:02:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847962 wikitext text/x-wiki ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ [[ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਪਸ਼ਤੂਨ ]],[[ਸਿੰਧੀ ]],[[ਸਰਾਇਕੀਲੋਕ|ਸਰਾਇਕੀ]],[[ਮੁਹਾਜ਼ਿਰ ਲੋਕ|ਮੁਹਾਜ਼ਿਰ]], [[ਬਲੋਚ ਲੋਕ|ਬਲੋਚੀ]],[[ਹਿੰਦਕੋਵਾਨ ]], [[ਚਿਤਰਾਲੀ ਲੋਕ ਚਿਤਰਾਲੀ ]], ਅਤੇ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਛੋਟੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕਸ਼ਮੀਰੀ ]],ਕਲਸ਼ ਲੋਕ |ਕਲਸ਼]], [[ਬੁਰੂਸ਼ੋਂ ਲੋਕ|ਬੁਰੂਸ਼ੋਂ]], [[ਬਰੂਹੀ ਲੋਕ|ਬਰੂਹੀ]],[[ਖੋਵਰ ਲੋਕ|ਖੋਵਰ]], [[ਸ਼ੀਨਾ ਲੋਕ|ਸ਼ੀਨਾ]] [[ਬਾਲਟੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬਾਲਟੀ]] ਅਤੇ [[ਤੁਰਵਾਲੀ]] ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਦੇਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ 1.7 ਮਿਲੀਅਨ ਅਫਗਾਨ ਰਫਿਊਜ਼ੀ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਵਾ]] ਅਤੇ ਕੁਝ [[ਕਰਾਚੀ]] ਅਤੇ [[ਕੁਏਟਾ]] ਆਦਿ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ .<ref name="unhcr">{{cite news|url=http://www.unhcr.org/news/NEWS/49ba5db92.html|title=UNHCR and Pakistan sign new agreement on stay of Afghan refugees|date=March 13, 2009|publisher=United Nations High Commissioner for Refugees|accessdate=23 January 2010}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ 1930 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪਖਤੂਨ ਹਨ।<ref>Human Rights Commission of Pakistan. page 27 (Security Concern about home [http://hrcp-web.org/PDF/RRefugees.pdf link] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111202213525/http://www.hrcp-web.org/pdf/RRefugees.pdf |date=2011-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111202213525/http://www.hrcp-web.org/pdf/RRefugees.pdf |date=2011-12-02 }}</ref> ਲਗਪਗ 98% ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਇੰਡੋ ਇਰਾਨੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ 20% ਇਰਾਨੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਹਨ। ==ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੂਹ== {| class="wikitable" style="margin:auto;" |+'''ਵੱਡੇ ਭਸਾਈ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ''' !colspan=2|ਭਾਸ਼ਾ !colspan=2|2008 ਅਨੁਮਾਨ !colspan=2|1998 ਜਨਗਣਨਾ !ਮੁੱਖ ਖਿੱਤੇ |- align=right | 1 ! [[Punjabi language|ਪੰਜਾਬੀ]] | 76,367,360 | 44.17% | 58,433,431 | 44.15% ! [[Punjab (Pakistan)|ਪੰਜਾਬ]] |- align=right | 2 ! [[Pashto language|ਪਸ਼ਤੋ]] | 26,342,892 | 16.97% | 20,408,621 | 15.42% ! [[ਖੈਬਰ ਪਸ਼ਤੂਨਵਾ]], [[ਫਾਤਾ]], [[ਕਰਾਚੀ]] ਅਤੇ [[ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ]] |- align=right | 3 ! [[Sindhi language|ਸਿੰਧੀ]] | 24,455,908 | 12.64% | 18,661,571 | 14.10% ! [[ਸਿੰਧ]] |- align=right | 4 ! [[Saraiki language|ਸਰਾਇਕੀ]] | 18,019,610 | 10.42% | 13,936,594 | 8.53% ! [[ਦਖਣੀ ਪੰਜਾਬ]] |- align=right | 5 ! [[Urdu language|ਉਰਦੂ]] | 13,120,540 | 7.59% | 10,019,576 | 7.57% ! [[ਕਰਾਚੀ, ਸਿੰਧ]] |- align=right | 6 ! [[Balochi language|ਬਲੋਚੀ]] | 6,204,540 | 3.59% | 4,724,871 | 3.57% ! [[ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ]] |- align=right | 7 ! [[Gujarati language|ਗੁਜਰਾਤੀ]] | 325,000 | 1.03% | 315,000 | 1.00% ! [[ਸਿੰਧ]] |- align=right | 8 ! ਹੋਰ | 8,089,150 | 3.59% | 6,167,515 | 4.66% ! [[ਗਿਲਗਿਟ,ਬਾਲਟੀਸਤਾਨn]] [[ਸਿੰਧ]] ਅਤੇ [[ਕਸ਼ਮੀਰ]] |- align=right | - ! ਕੁੱਲ | 172,900,000 | 100% | 132,352,279 | 100% ! ਪਾਕਿਸਤਾਨ |} ==ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰੀ ਸਮੂਹ== [[Image:Ethnic Groups by Region.jpg|thumb|ਖੇਤਰ ਵਾਰ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ]] [[Image:Ethnic Groups Urban Pakistan.jpg|thumb|ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ]] <!-- [[Image:Ethnic Groups Rural Pakistan.jpg|thumb|ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ]] --> ===ਪੰਜਾਬੀ === [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਹੁ-ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਉਪ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਉਪ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖਿਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਸੋਂ ਦਾ 45% ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 78.7 ਮਿਲੀਅਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ===ਪਸ਼ਤੂਨ === [[Pashtun people|ਪਸ਼ਤੂਨ]] ਜਾਂ ਪਖਤੂਨ(ਜਾਂ ''ਪਠਾਣ'') ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦੂਆ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਹਨ।ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ]] ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵਸਦੇ ਹਨ ਹਲਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕੁਹ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 27.7 ਮਿਲੀਅਨ (15%) ਵਸੋਂ ਹੈ।<ref name=brookings>Livingston, Ian S. and [[Michael E. O'Hanlon|Michael O'Hanlon]] (March 30, 2011). "[http://www.brookings.edu/~/media/Programs/foreign%20policy/pakistan%20index/index20110330.PDF Pakistan Index: Tracking Variables of Reconstruction & Security]". [[Brookings Institution]].</ref> ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਸ਼ਤੂਨ ਵੱਸੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸ਼ਹਿਰ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 7 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਪੇਸ਼ਾਵਰ ]], [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ]], [[ਕੁਏਟਾ ]], [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ]], [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ]],ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਦੇਸ [[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਵੱਡੀ ਤਦਾਦ ਹੈ ਜੋ ਲਗਪਗ 42 to 60% ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਆਚਾਰ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ [[ਪਸ਼ਤੂਨਵਲੀ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਲੋਕ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਖਣੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼]] ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ [[ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ]] ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹਨ। ===ਸਿੰਧੀ === ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਬਹੁ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹਨ ਜੋ [[ਸਿੰਧ]] ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੋਲ ਵਸਦੇ ਹਨ ਜਿਥੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿੰਧੀ ਪਿਆ। ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਰਾ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟ ਰਹੇ ਹਨ। [[ਜੁਲਫ਼ੀਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ]], [[ਪੀਰ ਸਾਹਬ ਪਗਾਰਾ]],[[ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਭੁੱਟੋ]] ਅਤੇ [[ਆਸਿਫ ਅਲੀ ਜ਼ਰਦਾਰੀ]] ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਹਨ। ===ਬਲੋਚ === ਬਲੋਚ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ [[ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ]] ਸੂਬੇ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹਨ। <ref>Blood, Peter, ed. [http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+pk0055) "Baloch"]. ''Pakistan: A Country Study''. Washington: GPO for the Library of Congress, 1995.</ref> ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਸੋ [[ਸਿੰਧ ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸਦੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ]] cvlembpr553rkv4ubdj7gnx0vjsfbn3 0 71680 847996 769314 2026-09-26T08:22:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847996 wikitext text/x-wiki {{Use British English|date=July 2015}} {{Infobox organisation |name = ਬੰਬੇ ਨੇਚੁਰਲ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ |image =BNHSlogo.png |image_border = |size = [[ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਖੋਜ]] |headquarters = [[ਹਾਰਨਬਿੱਲ ਹਾਊਸ]], [[ਮੁੰਬਈ]] (ਬੰਬੇ), [[ਭਾਰਤ]] |location = [[ਮੁੰਬਈ]] (ਬੰਬੇ), ਭਾਰਤ |region_served = ਭਾਰਤ |membership = |leader_title = |leader_name = |main_organ = |parent_organization = |affiliations = |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = {{url|http://bnhs.org/}} |remarks = }} [[File:BNHS - Hornbill House (386658001).jpg|thumb|right|ਹਰਨਬਿੱਲ ਹਾਊਸ, ਬੰਬੇ ਨੇਚੁਰਲ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ]] [[Image:JPNHS titlepage1a.jpg|right|thumb|ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪਰਚੇ ਦਾ ਸਰਵਰਕ,ਪਲੇਠਾ ਅੰਕ 1, ਭਾਗ 1, 1886.]] '''ਬੰਬੇ ਨੇਟੁਰਲ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ''',ਜੋ 15 ਸਤੰਬਰ 1883,ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਹੋਈ,ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਸੁਰਖਿਆ ਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਇੱਕ ਗੈਰ- ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਰਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡੇ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਇੱਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ।.<ref>[http://www.loc.gov/rr/international/asian/india/resources/india-organizations.html ''Organizations: India'']. US Library of Congress, Portals to the World. Retrieved 3 December 2006.</ref> ਇਹ ਗ੍ਰਾਂਟ ਰਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਜਰਨਲ ਆਫ ਦੀ ਬੰਬੇ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ]] ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਨਾਮਵਰ ਪੰਛੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸਲੀਮ ਅਲੀ]] ਅਤੇ [[ਐਸ ਡਿਲਨ]] ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।<ref>[http://www.bnhs.org/article.php?cid=MTU=&sid=MA%3D%3D&t=Mg==&aid=MQ%3D%3D BNHS:Mission and Vision] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071030145913/http://bnhs.org/article.php?cid=MTU%3D&sid=MA%3D%3D&t=Mg%3D%3D&aid=MQ%3D%3D |date=2007-10-30 }}, Bombay Natural History Society. Retrieved 3 December 2006.</ref> ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ BNHS ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। <Center> <Gallery> Image:Buceros bicornis -illustration in book.jpg|Profile by E. Comber (1897) of the great Indian hornbill, "William," who lived on the premises of the society from 1894 until 1920, and who would later be the model for its logo. Image:William office canary2.jpg|Another photograph of "William," by E. Comber published in the ''Journal of the Bombay Natural History Society'', 1897. </Gallery> </Center> ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[:Category:Conservation in India|Conservation in India]] * [[Conservation Education Centre]] of the BNHS ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20130514151247/http://www.bnhs.org/education-mainmenu/about-us.html Official website] * [http://www.bnhs.org/education-mainmenu/about-us.html Conservation Education Centre -- Education wing of the BNHS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514151247/http://www.bnhs.org/education-mainmenu/about-us.html |date=2013-05-14 }} * [http://www.thehindubusinessline.com/life/2005/03/18/stories/2005031800140400.htm Wild enthusiasm] Sarika Mehta, March 18, 2005, The Hindu Business Line ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ ਸੁਰਖਿਆ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਗੈਰ ਮੁਨਾਫਾ ਸੰਸਥਾਂਵਾ]] j7s7z2hlwyqbmqhbel4l3c714ud33lx 0 75839 847978 844407 2026-09-26T06:53:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847978 wikitext text/x-wiki {{About|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ|ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ਪੰਚਕੁਲਾ | native_name = | native_name_lang = hi<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[ਸ਼ਹਿਰ]] | image_skyline = Yagya Shala, within the Mansa Devi temple complex, Panchkula near Chandigarh.jpg | image_alt = | image_caption = ਯੱਗ ਸ਼ਾਲਾ, ਪੰਚਕੂਲਾ, [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ [[ਮਾਤਾ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ]] ਦੇ ਅੰਦਰ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਟ੍ਰਾਈਸਿਟੀ | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Haryana#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.74|76.80|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_type3 = | subdivision_name1 = [[ਹਰਿਆਣਾ]] | subdivision_name2 = [[ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪੰਚਕੁਲਾ]] | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = [[ਨਗਰ ਨਿਗਮ]] | governing_body = [http://mcpkl.ulbhry.org/ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਪੰਚਕੁਲਾ] | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags -->| area_footnotes = | area_magnitude = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_total_km2 = 32.6 | population_total = 211,355 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | area_water_km2 = | area_water_ha = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_ha = | area_rural_km2 = | area_rural_ha = | area_metro_km2 = | area_metro_ha = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank1_ha = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_blank2_ha = | area_note = | dimensions_footnotes = | length_km = | width_km = | elevation_footnotes = | elevation_m = 365 | population_footnotes = <ref name=census/> | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ | demographics1_title2 = ਵਾਧੂ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]] | utc_offset1 = +5:30 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 134 109 - 134 116 | area_code = +91-172-XXX-XXXX | area_code_type = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ | iso_code = IN-HR | registration_plate = HR-03 | website = {{URL|https://panchkula.nic.in}} {{URL|https://mcpanchkula.com}} | footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref name="auto"> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | demographics1_info1 = [[ਹਿੰਦੀ]] | demographics1_info2 = [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | official_name = | population_demonym = ਹਰਿਆਣਵੀ }} '''ਪੰਚਕੁਲਾ'''<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/after-speakers-request-cm-sets-ball-rolling-to-make-pkl-a-pharma-hub/articleshow/85668608.cms|title = After Speaker's request, CM sets ball rolling to make PKL a pharma hub &#124; Chandigarh News - Times of India|website = [[The Times of India]]}}</ref> [[ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ, ਜੋ [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪੰਚਕੁਲਾ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਸਰਹੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਆਬਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਹੈ।<ref>Cite web|url=https://m.tribuneindia.com/news/chandigarh/caste-community-politics-also-at-play-in-panchkula-mc-poll-189466 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230420061541/https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/caste-community-politics-also-at-play-in-panchkula-mc-poll-189466 |date=2023-04-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230420061541/https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/caste-community-politics-also-at-play-in-panchkula-mc-poll-189466 |date=2023-04-20 }}</ref> ਪੰਚਕੁਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜ ਸਿੰਚਾਈ ਨਹਿਰਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਮੋਹਾਲੀ ਅਤੇ ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ 4 ਕਿਮੀ (2.5 ਮੀਲ) ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, [[ਸ਼ਿਮਲਾ]] ਤੋਂ 105 ਕਿਮੀ (65 ਮੀਲ) ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, [[ਅੰਬਾਲਾ]] ਤੋਂ 44 ਕਿਮੀ (27 ਮੀਲ) ਅਤੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ 259 ਕਿਮੀ (161 ਮੀਲ) ਹੈ। ਇਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਗ੍ਰੇਟਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ-[[ਮੋਹਾਲੀ]]-ਪੰਚਕੁਲਾ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਟ੍ਰਾਈਸਿਟੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਆਬਾਦੀ 20 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਚੰਡੀਮੰਦਰ ਛਾਉਣੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਕਮਾਂਡ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੈਕਟਰ ਸਿਸਟਮ ਵਾਲਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਰਗਾ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== * [[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ]] * [[ਅਮਰ ਉਜਾਲਾ]] * [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] * [[ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category|Panchkula|ਪੰਚਕੁਲਾ}} <!--Please do not put links to businesses here, Wikipedia is not for self promotion. See WP:EL for more information.--> *{{Official website|http://panchkula.nic.in}} *{{Wikivoyage-inline}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਚਕੁਲਾ]] neqy3kvuyxwrvbz2t8m2y8txfip49pj 0 76829 847970 805278 2026-09-26T06:29:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847970 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic Site | name = ਪੇਤਰਾ | image = Petra Jordan BW 21.JPG | caption = ਪੇਤਰਾ ਵਿਖੇ [[ਅਲ ਖਜ਼ਾਨਾਹ]] | built = ਅੰਦਾਜ਼ਨ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਪੂ<ref>Browning, Iain (1973, 1982), ''Petra'', Chatto & Windus, London, p. 15, ISBN 0-7011-2622-1</ref> | elevation = {{convert|810|m|abbr=on|0}} | architect = | area = {{convert|264|km2}}<ref name="Petra National Trust site">{{cite web|title=Management of Petra|url=http://petranationaltrust.org/UI/ShowContent.aspx?ContentId=207|publisher=Petra National Trust|accessdate=14 April 2015|archive-date=19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419110653/http://petranationaltrust.org/UI/ShowContent.aspx?ContentId=207|dead-url=yes}}</ref> }} '''ਪੇਤਰਾ''' ([[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]]: البترا, ''Al-Batrāʾ''; [[ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ|ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ]]: Πέτρα), ਮੂਲ ਨਾਂ '''ਰਕਮੂ''', [[ਜਾਰਡਨ]] ਦੇ ਮਆਨ ਸੂਬੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਤਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੀ ਵਲੱਖਣ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਕੱਟਕੇ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਂ ਗੁਲਾਬੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਪੱਥਰ ਕਰਕੇ ਪਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 312 ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਨਬਾਤੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite book|last=Seeger|first=Josh|title=Retrieving the Past: Essays on Archaeological Research and Methodolog|year=1996|publisher=Eisenbrauns|isbn=978-1575060125|url=http://books.google.co.uk/books?id=2PWC98JLn7QC&pg=PA56&lpg=PA56&dq=Petra+established+as+capital+century&source=bl&ots=N3QP2t7reB&sig=HF8nTJvP_HYaa4XsUT3BKPFXuVE&hl=en&sa=X&ei=l2gqUOiKF5OY1AX834CoBQ&ved=0CFQQ6AEwBg#v=onepage&q=Petra%20established%20as%20capital%20century&f=false|author2=Gus W. van Beek|page=56}}</ref> ਇਹ ਜਾਰਡਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਥਾਂ ਹੈ।<ref name="Jordan Tourism board">[http://www.visitjordan.com/Default.aspx?Tabid=63 Major Attractions: Petra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104133425/http://visitjordan.com/Default.aspx?tabid=63 |date=2016-11-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104133425/http://visitjordan.com/Default.aspx?tabid=63 |date=2016-11-04 }}, Jordan tourism board</ref> [[1985]] ਤੋਂ ਇਹ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ]] ਹੈ। [[1812]] ਤੱਕ ਪੱਛਮੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ ਜਦੋਂ, ਸਵਿਸ ਖੋਜੀ ਜੋਹਾਨ ਲੁਡਵਿਗ ਬੁਰਖਾਰਡਟ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਾਰਵਾਈ। ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੇ ਇਸਨੂੰ "ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀਆਂ  ਸਭ ਤੋਂ ਅਨਮੋਲ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ" ਕਿਹਾ ਹੈ।<ref name="unesco">{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/326.pdf|title=UNESCO advisory body evaluation|format=PDF|accessdate=2011-12-05}}</ref> ਇਸਨੂੰ [[2007]] ਵਿੱਚ [[ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸੱਤ ਅਜੂਬੇ]] ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ "ਸਮਿਥਸੋਨੀਅਨ ਰਸਾਲੇ" "ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ 28 ਥਾਵਾਂ" ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/specialsections/lifelists/lifelist.html?onsite_source=relatedarticles&onsite_medium=internallink&onsite_campaign=SmithMag&onsite_content=28%20Places%20to%20See%20Before%20You%20Die%E2%80%94the%20Taj%20Mahal,%20Grand%20Canyon%20and%20More|title=28 Places to See Before You Die. Smithsonian Magazine|publisher=Smithsonianmag.com|accessdate=2014-02-06}}</ref> ==ਗੈਲਰੀ== <gallery mode="packed" heights="140px"> File:Al Khazneh The Treasury at Petra.jpg|ਅਲ ਖਜ਼ਾਨਾਹ File:Vägen in.jpg|ਪੇਤਰਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਰਾਹ File:The Monastery, Petra, Jordan8.jpg|ਅਲ ਦੇਈਰ File:Street of Facades, Petra, Jordan1.jpg|ਪੇਤਰਾ ਗੁਲਾਬੀ ਸ਼ਹਿਰ<ref>{{cite web|url=http://www.grisel.net/petra.htm |title=The Rose-Red City of Petra publisher=Grisel.net |date=2001-04-26 |accessdate=2012-04-17}}</ref> File:Great Temple of Petra 02.jpg|ਪੇਤਰਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮੰਦਰ File:Petra-1.JPG|ਇੱਕ ਗੁਫਾ </gallery> ==ਹੋਰ ਵੇਖੋ== * ਲਿਟਲ ਪੇਤਰਾ * ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=heIU6d15bb0 ਪੇਤਰਾ ਦੀ ਵੀਡੀਓ] *[http://www.youtube.com/watch?v=VSY_HZmaYiw 1800ਵਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੇਤਰਾ] (ਵੀਡੀਓ) [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਥਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੇਤਰਾ]] 4ppobff5fvk8w1ewhwj01t4qcq3efie 0 78601 847922 847109 2026-09-26T01:56:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847922 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Jared Kushner cropped.jpg | caption = ਕੁਸ਼ਨਰ 2008 ਵਿੱਚ | birth_name = ਜੈਰੇਡ ਕੋਰੀ ਕੁਸ਼ਨਰ | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1981|1|10}} | birth_place = | education = [[The Frisch School]] | alma_mater = [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] <small>([[Bachelor of Arts|A.B.]])</small><br/>[[New York University]] <small>([[Juris Doctor|J.D.]])</small> | occupation = [[Real estate developer]], newspaper publisher, investor | known_for = Co-owner of [[Kushner Properties]]<br> Owner of ''[[The New York Observer]]'' | religion = [[Orthodox Judaism]] | ethnicity = [[ਯਹੂਦੀ]] | spouse = [[ਇਵਾਂਕਾ ਟਰੰਪ]] (2009–ਹੁਣ ਤੱਕ) | children = 3 | parents = Seryl Stadtmauer<br> [[Charles Kushner]] | residence = [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]], [[ਨਿਊਯਾਰਕ]], ਅਮਰੀਕਾ | relations = [[ਜੋਸ਼ੂਆ ਕੁਸ਼ਨਰ]] (ਭਰਾ)<br> ਨਿਕੋਲਾ ਕੁਸ਼ਨਰ (ਭੈਣ)<br> ਡਾਰਾ ਕੁਸ਼ਨਰ (ਭੈਣ)<br>[[ਚਾਰਲਸ ਕੁਸ਼ਨਰ]] (ਪਿਤਾ)<br>[[ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ]] (ਸੌਰਾ)<br>[[ਇਵਾਨਾ ਟਰੰਪ]] (ਸੱਸ)<br>[[Donald Trump Jr.]] (brother-in-law)<br>[[Eric Trump]] (brother-in-law)<br> Tiffany Trump (half sister-in-law)<br> [[ਬੈਰਨ ਟਰੰਪ]] (half brother-in-law)<br>[[ਮਿਲਾਨਿਆ ਟਰੰਪ]] (stepmother-in-law) }} '''ਜੈਰੇਡ ਕੁਸ਼ਨਰ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਕੰਪਨੀ [[ਕੁਸ਼ਨਰ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀਜ਼]] ਅਤੇ [[ਦਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਓਬਜ਼ਰਵਰ]] ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਚਾਰਲਸ ਕੁਸ਼ਨਰ]] ਦਾ ਬੇਟਾ ਅਤੇ [[ਇਵਾਂਕਾ ਟਰੰਪ]], ਜੋ ਕੀ [[ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ]] ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ, ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ। ==ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ== ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[http://www.observer.com ''The New York Observer'' official website] *[https://web.archive.org/web/20160304140102/http://www.boston.com/news/globe/living/articles/2006/09/04/harvards_admissions_of_gilt/?%20Boston%20Globe%20Article%20Charles%20Kushner%20buys%20Harvard%20admission%20for%20son "Harvard's Admissions of Gilt"], boston.com, September 4, 2006; accessed December 26, 2014, *[http://www.nytimes.com/2011/06/26/fashion/life-in-the-fishbowl-for-jared-kushner.html?_r=1&ref=fashion Feature on Jared Kushner], nytimes.com; accessed December 26, 2014. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰੰਪ ਪਰਿਵਾਰ]] szcc5a1trm2dnpvbr79f374o9jehwqh 0 80461 847797 331212 2026-09-25T16:47:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847797 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack |title= 2012 ਬਨਗ਼ਾਜ਼ੀ ਹਮਲਾ |partof= [[Inter-civil war violence in Libya]] |image= 2012 Benghazi attack photo montage.jpg |image_size= 300 |caption=From top to bottom, and left to right: the President and Vice President being updated on the situation in the Middle East and North Africa night of September 11, 2012; President Obama, with Secretary of State Clinton, delivering a statement in the Rose Garden of the White House, September 12, 2012, regarding the attack on the U.S. consulate; two photographs released through a FOIA request showing post-attack burned automobile and spray paint graffiti of militant Islamist slogans on ransacked consulate building; Secretary Clinton testifying before the Senate Committee on Foreign Relations on January 23, 2013; portion of "wanted" poster from FBI seeking information on the attacks in Benghazi. |location=[[ਬਨਗ਼ਾਜ਼ੀ]], [[ਲੀਬੀਆ]] |target=United States consulate and CIA annex |date=September 11–12, 2012 |time-begin=21:40 |time-end=04:15 [[Eastern European Time|EET]] |timezone= [[UTC+02:00]] |type=Coordinated attack, armed assault, rioting, [[arson]] |weapons=[[Rocket-propelled grenades]], hand grenades, assault rifles, [[14.5×114mm|14.5 mm]] anti-aircraft machine guns, truck mounted artillery, diesel canisters, [[mortar (weapon)|mortars]] |fatalities= US Ambassador [[J. Christopher Stevens]] and [[Sean Smith (diplomat)|Sean Smith]]; CIA contractors [[Tyrone S. Woods]] and [[Glen Doherty]]; approx. 100 Libyan attackers<ref>{{cite news |last=Smith |first=Kyle |date= February 10, 2013 |title=The secret war behind Benghazi |url=http://nypost.com/2013/02/10/the-secret-war-behind-benghazi/ |newspaper=New York Post |access-date=May 30, 2015 }}</ref> |injuries= 4 ਅਮਰੀਕੀ, 7 ਲੀਬੀਆਈ |susperps=The Imprisoned Omar Abdul Rahman Brigades; [[Ansar al-Sharia (Libya)|Ansar al-Sharia]];<ref>{{cite news|url=http://www.foxnews.com/world/2012/09/21/libyans-storm-ansar-al-sharia-compound-in-backlash-attack-on-us-consulate/|title=Libyan storm Ansar Al-Sharia compound in backlash after attack on U.S. Consulate|agency=Associated Press|publisher=Fox News Channel|date=September 21, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120926021008/http://www.foxnews.com/world/2012/09/21/libyans-storm-ansar-al-sharia-compound-in-backlash-attack-on-us-consulate/|archive-date=ਸਤੰਬਰ 26, 2012|access-date=ਜੁਲਾਈ 1, 2016|url-status=dead}}</ref> [[Al-Qaeda in the Islamic Maghreb]];<ref name="NYTSep26">Steven Lee Myers, [http://www.nytimes.com/2012/09/27/world/africa/clinton-cites-clear-link-between-al-qaeda-and-attack-in-libya.html Clinton Suggests Link to Qaeda Offshoot in Deadly Libya Attack] ''[[The New York Times]]'' September 26, 2012</ref> [[Al Qaeda in Iraq]];<ref>{{Cite news |url=http://edition.cnn.com/2012/10/24/world/benghazi-al-qaeda-in-iraq/index.html|title=U.S. Intel believes some Benghazi attackers tied to al Qaeda in Iraq|author1=Suzanne Kelly |author2=Pam Benson |author3=Elise Labott |publisher=CNN |date=October 24, 2012}}</ref> [[Al-Qaeda in the Arabian Peninsula]]<ref name="cnn.com">[http://www.cnn.com/2013/05/02/world/africa/us-libya-benghazi-suspects Paul Cruickshank, Tim Lister, Nic Robertson, and Fran Townsend, "Sources: 3 al Qaeda operatives took part in Benghazi attack"] CNN, May 4, 2013.</ref> |perps= }} '''2012 ਬਨਗ਼ਾਜ਼ੀ ਹਮਲਾ''' 11 ਸਤੰਬਰ 2012 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ [[ਇਸਲਾਮੀ ਅੱਤਵਾਦ|ਇਸਲਾਮੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ]] ਦੁਆਰਾ [[ਲੀਬੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦਫ਼ਤਰ ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਮਬੈਸਡਰ [[ਜੇ. ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਸਟੀਵਨਸਨ ]] ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਫ਼ਸਰ [[ਸ਼ੋਨ ਸਮਿਥ]] ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸਟੀਵਨਸਨ ਪਹਿਲਾ ਅਮਰੀਕੀ ਅਫਸਰ ਸੀ ਜੋ 1979 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ''ਬਨਗ਼ਾਜ਼ੀ ਦੀ ਲੜਾਈ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2012 ਬਨਗ਼ਾਜ਼ੀ ਹਮਲਾ]] 5i5bolj9v8a7bwr3tgaungpwewcayij 0 80563 847994 829290 2026-09-26T08:16:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847994 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name =ਬੋਰਿਸ ਗੋਲੋਵਿਨ | image =|thumb | caption = ਬੋਰਿਸ ਗੋਲੋਵਿਨ, ਸ਼ੁਰੂ 80ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ | image_size = | background = solo_singer | birth_name = ਬੋਰਿਸ ਗੋਲੋਵਿਨ | alias = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1955|5|26}} |birth_place =[[Yekaterinburg|Sverdlovsk]] ([[Yekaterinburg]]), [[USSR]] | death_date = | instrument = Vocals, guitar | genre = [[folk rock]], rock, [[world music]] | occupation = ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ | years_active = 1976–ਹੁਣ }} '''ਬੋਰਿਸ ਗੋਲੋਵਿਨ''' ([[ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਰੂਸੀ]]:<span> </span><span lang="ru">Борис Головин</span><nowiki>;</nowiki><span> </span><small>IPA: </small><span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[[ਮਦਦ:ਰੂਸੀ ਲਈ IPA|[bɐˈrʲis ɡəlɐˈvʲin]]]</span><small class="nowrap metadata"> ([[File:Speaker_Icon.svg|link=File:Boris_Nikolayevich_Golovin.ru.vorb.oga|alt=|13x13px]] ਸੁਣੋ)</small>; ਜਨਮ 26 ਮਈ 1955) ਇੱਕ [[ਰੂਸੀ ਲੋਕ|ਰੂਸੀ]] ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਗੋਲੋਵਿਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ 1987 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। == ਸਿੱਖਿਆ == 1975-79. [[ਮਾਸਕੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਪੱਤਰਕਾਰੀ। 1982-87. [[ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਸਾਹਿਤ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]], ਕਵਿਤਾ ਫੈਕਲਟੀ। == ਕਿੱਤਾ == ਕਵੀ, ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ। == ਸਾਹਿਤਕ ਲਹਿਰ == ਨਿਓਕਲਾਸੀਸਿਜ਼ਮ, ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ == ਕਿਤਾਬਾਂ == * ''"ਇੱਕ ਸਵਿਫਟ ਦੀ ਉਡਾਣ " ("Полёт стрижа") 1987'' * ''"ਬੀਟਲ ਅਤੇ ਜਾਇੰਟਸ" ("Жуки и великаны") 1999'' * ''[https://web.archive.org/web/20110812193631/http://boris-golovin.livejournal.com/ "ਇੱਕ ਓਵਰਕੋਟ ਦੋ ਲਈ "] ("Пальто на двоих")] 2009'' * ''[http://boris-golovin.livejournal.com/ "ਜੇਮ" (ਦੁਨਿਆਵੀ ਨੋਟ ਇੱਕ ਮੂਰਖ ਦੇ).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812193631/http://boris-golovin.livejournal.com/ |date=2011-08-12 }} [http://boris-golovin.livejournal.com/ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ . 2010 ਏ. ਡੀ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812193631/http://boris-golovin.livejournal.com/ |date=2011-08-12 }} "ЖАМЭ" (Бытовые записки идиота). Книга стихотворений. 2010 A. D." 2011'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * http://www.youtube.com/user/AngelNickolas * [http://boris-golovin.livejournal.com/ http://boris-golovin.livejournal.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812193631/http://boris-golovin.livejournal.com/ |date=2011-08-12 }} * [http://poezia.ru/user.php?uname=BorGolovin / http://poezia.ru/user.php?uname=BorGolovin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101126205738/http://poezia.ru/user.php?uname=BorGolovin |date=2010-11-26 }} * [http://gallery.vavilon.ru/img/stage/golovin01/id_3290/ http://gallery.vavilon.ru/img/stage/golovin01/id_3290] * [http://www.litkarta.ru/russia/moscow/persons/golovin-b/ http://www.litkarta.ru/russia/moscow/persons/golovin-b] * http://www.poesis.ru/poeti-poezia/golovin/biograph.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301040752/http://www.poesis.ru/poeti-poezia/golovin/biograph.htm |date=2012-03-01 }} * http://magazines.russ.ru/znamia/2003/9/golov.html * http://www.stihi.ru/avtor/borisgolovin * [[:fr:Boris Golovine#Liens externes|fr:ਬੋਰਿਸ Golovine#ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ externes]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955]] d3moazo0smm3xpui3ldrzlmcg1z7z3m 0 80767 847949 734095 2026-09-26T03:43:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847949 wikitext text/x-wiki '''ਦਲੇਰ ਸਿੰਘ''', ਸਟੇਜ ਦਾ ਨਾਮ, '''"ਦਲੇਰ ਮਹਿੰਦੀ"''' (ਜਨਮ 18 ਅਗਸਤ 1967) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗੀਤ ਲੇਖਕ, ਲੇਖਕ, ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਪ੍ਰਫਾਮਰ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭੰਗੜਾ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਬਣਾਉਣ ਦਾ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਵਾਲੇ ਦਲੇਰ-ਪੂਰਵ ਯੁੱਗ ਦੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਪੈਰਲਲ ਗੈਰ-ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੌਪ ਆਈਕਾਨ  ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਊਰਜਾਮਈ ਨਾਚ ਗੀਤਾਂ, ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਅਵਾਜ਼,<ref><cite class="citation web">[http://dalermehndi.com/blog/an-aureate-voice/ "An Aureate Voice – Daler Mehndi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150617170343/http://dalermehndi.com/blog/an-aureate-voice/ |date=2015-06-17 }}. ''dalermehndi.com''.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ADaler+Mehndi&rft.atitle=An+Aureate+Voice+%93+Daler+Mehndi&rft.genre=unknown&rft_id=http%3A%2F%2Fdalermehndi.com%2Fblog%2Fan-aureate-voice%2F&rft.jtitle=dalermehndi.com&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal">&nbsp;</span></ref> ਦਸਤਾਰ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਲਹਿਰਦੇ ਵਸਤਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="auto"><cite class="citation web">[http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/I-m-proud-to-be-from-Bihar-Daler-Mehndi/Article1-1033035.aspx/ "I'm proud to be from Bihar: Daler Mehndi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140921004213/http://www.hindustantimes.com/entertainment/music/i-m-proud-to-be-from-bihar-daler-mehndi/article1-1033035.aspx |date=2014-09-21 }}. hindustantimes.com. 26 March 2013<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਦਲੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਟਨਾ,ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ 18 ਅਗਸਤ 1967 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ <sup>।</sup><ref name="auto"/><ref><cite class="citation web">[http://myswar.com/artist/daler-mehndi/ "Daler Mehndi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322212609/http://myswar.co/artist/daler-mehndi |date=2019-03-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322212609/http://myswar.co/artist/daler-mehndi |date=2019-03-22 }}. myswar.com. 22 March 2013<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref> == ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ == ਦਲੇਰ ਮਹਿੰਦੀ 2019 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/04/%e0%a8%a6%e0%a8%b2%e0%a9%87%e0%a8%b0-%e0%a8%ae%e0%a8%b9%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%a6%e0%a9%80-%e0%a8%ad%e0%a8%be%e0%a8%9c%e0%a8%aa%e0%a8%be-%e0%a8%9a-%e0%a8%b6%e0%a8%be%e0%a8%ae%e0%a8%b2/|title=ਦਲੇਰ ਮਹਿੰਦੀ ਭਾਜਪਾ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ|date=2019-04-27|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-04-27}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[File:Recording_for_Chaalis_Chauraasi.jpg|thumb|ਗੀਤ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਲਈ 2012 ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ Chaalis Chauraasi]] {{Reflist|3}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967]] khwlith5pqg87c820siws69ccmkgpna 0 81076 847969 602035 2026-09-26T06:28:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847969 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ਪੂਰੀ | image = Puri Bhajji in Mumbai Restaurant.JPG | caption = ਆਲੂ ਪੂਰੀ | country = [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]] | region = [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ]], [[ਬਰਮਾ ]], [[ਭਾਰਤ ]], [[ਨੇਪਾਲ ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ]], [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] | creator = | course = | served = ਗਰਮ | main_ingredient = [[ਆਟਾ]] | calories = | other = | no_commons = true <!-- the category Puri on Commons is about the city --> }} '''ਪੂਰੀ''' ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਅਖਮੀਰੀ (ਤਲੀ ਹੋਈ) ਰੋਟੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸਮੇਤ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਰੋਹ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੀ ਜਾਂ ਭਾਜੀ ਨਾਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਪੂਰੀ ਨੂੰ ਪਰਸਾਦ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|last1=Chaturvedi|first1=Anjana|title=Poori Bhaji / Raswala Batata Nu Shak / Potatoes in spicy vegetable broth|url=http://maayeka.com/2014/07/poori-bhaji-raswala-bateta-nu-shaak.html|website=Maayeka|publisher=Vegetarian Indian Cooking|accessdate=29 September 2015}}</ref> ==ਸਮੱਗਰੀ== *[[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]]: ਪੂਰਿਕਾ *[[ਉਰਦੂ]]: بوری, ਪੂਰੀ *[[ਤਾਮਿਲ]]: பூரி ਪੂਰੀ *[[ਉੜਿਆ]]: ପୁରି ਪੋਰੀ *[[ਕੰਨੜ]]: ಪೂರಿ ਪੂਰੀ *[[ਤੇਲਗੂ]]: పూరి ਪੂਰੀ .<ref>{{Cite web |url=http://cmccuttack.gov.in/overview_on_cuttack.html |title=Overview of Cuttack |access-date=2016-07-07 |archive-date=2011-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813184324/http://cmccuttack.gov.in/overview_on_cuttack.html |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.odiaa.com/2011/11/fanfare-spectacle-mark-the-opening-of-bali-yatra/ Fanfare & spectacle mark the opening of Bali Yatra], November 10, 2011</ref><ref>[http://orissadiary.com/CurrentNews.asp?id=22539 Orissa CM Naveen Patnaik inaugurates historic Baliyatra festival in Cuttack] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307131414/http://orissadiary.com/currentnews.asp?id=22539 |date=2016-03-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307131414/http://orissadiary.com/currentnews.asp?id=22539 |date=2016-03-07 }}, November 22, 2010</ref><ref>[http://www.odishanewstoday.com/entertainment/1279-bali-yatra-fever-grips-cuttack.html Bali Yatra Fever grips Cuttack] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113062949/http://www.odishanewstoday.com/entertainment/1279-bali-yatra-fever-grips-cuttack.html |date=2011-11-13 }}, 12 November 2011</ref><ref>''Binita Jaiswal'', [http://m.timesofindia.com/PDATOI/articleshow/10684108.cms Fanfare & spectacle mark the opening of Bali Yatra], Nov 10, 2011</ref> ==ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ== ਪੋਰੀ ਆਟੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਆਟਾ ਗੁੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਥੋਰਾ ਜੇਹਾ ਨਮਕ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਇਸਤੇ ਥੋਰਾ ਜਾ ਘਿਓ ਲਗਾਕੇ ਬੇਲ ਲਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਤਲ ਲਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਫੁੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਨੇਹਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਇਸਨੂੰ ਤੇਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਡ ਲਿੱਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਲੋ, ਹਲਵਾ, ਚੋਲੇ, ਆਦਿ ਨਾਲ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਗੈਲਰੀ== <gallery class="center" caption="" widths="160px" heights="150px"> File:Puri 01.JPG| close-up of puri. File:Aloo Puri, typical morning snack, Varanasi.jpg|Aloo Puri, typical morning snack, Varanasi. File:Poori.jpg|Puri is traditionally deep fired. File:Pani Puri - Perfect Street food.JPG|Mini-puris are part of [[Panipuri]] snack, it's more crunchier in texture. File:Halwa Puri, a traditional food made in Walled City of Lahore.jpg|ਪਤਲੀ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਤੇਲ ਵਿਚ ਤਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਛੋਲੇ ਆਲੂਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਕੜਾਹੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਮਿਕਸ ਨਾਲ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ]] 8r9ozs1w9kuwqsj9na65dfcfwjflwoo 0 81319 847908 715192 2026-09-25T23:24:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847908 wikitext text/x-wiki '''ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ''' 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]] ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ [[ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਕੈਡਮੀ|ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਕੈਡਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦੀ ਛੱਤਰ ਹੇਠ ਇੱਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਹਜ਼ਰਤ ਖਵਾਜਾ ਨਿਜਾਮੁਦੀਨ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਬਾਰੇ == ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਗ਼ਾਲਿਬ[[ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਕੈਡਮੀ|ਅਕੈਡਮੀ]] ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਐਲਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੀਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ|ਡਾ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ]] ਨੇ ਗ਼ਾਲਿਬ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ 22 ਫਰਵਰੀ 1969 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਰਹਾਇਸ਼, ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ। ਮੁਗਲ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਮੁਹਰਾਂ, ਸਿੱਕੇ, ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਅਤੇ ਹਥਲਿਖਤ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਇਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।   [[ਮਕਬੂਲ ਫ਼ਿਦਾ ਹੁਸੈਨ|ਐਮ ਐਫ ਹੁਸੈਨ]], [[ਸਤੀਸ਼ ਗੁਜਰਾਲ]], ਅਨੀਸ ਫਾਰੂਕੀ ਵਰਗੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹਨ। ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਕਵਿਤਾ[[ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ|, ਕੈਲੀਗਰਾਫ਼ੀ]] ਅਤੇ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵੀ ਦੇਖਣ ਲਈ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref><cite class="citation web">[http://www.delhitourism.gov.in/delhitourism/entertainment/ghalib_academy.jsp "Ghalib Academy"]<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref><ref><cite class="citation web">[http://www.ghalibacademy.org/frame.htm "BRIEF REVIEW OF GHALIB ACADEMY, NEW DELHI"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226044232/http://www.ghalibacademy.org/frame.htm%20 |date=2018-12-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226044232/http://www.ghalibacademy.org/frame.htm%20 |date=2018-12-26 }}<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref>  ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਐਨ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਇਹ ਹਜ਼ਰਤ ਨਿਜਾਮੁਦੀਨ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ  ਇਥੋਂ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਤੋਂ [[ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ|ਹਮਾਯੂੰ ਦੀ ਕਬਰ]] ਪੈਦਲ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। == ਗੈਲਰੀ == <gallery> File:Ghalib academy 16.JPG| File:Ghalib academy 15.JPG| File:Ghalib academy 14.JPG| File:Ghalib academy 13.JPG| File:Ghalib academy 12.JPG| File:Ghalib academy 11.JPG| File:Ghalib academy 03.JPG| </gallery> == ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ == * ਕੈਲੀਗਰਾਫ਼ੀ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ<gallery> File:Gm 02 artefacts.JPG| File:Gm 03 artefacts.JPG| File:Gm 04 artefacts.JPG| File:Gm 10 artefacts.JPG| </gallery> * ਪੱਤਰ<gallery> File:Gm 05 artefacts.JPG| File:Gm 06 artefacts.JPG| File:Gm 09 artefacts.JPG| </gallery> * ਮੁਹਰਾਂ<br><gallery> File:Gm 08 artefacts.JPG| File:Gm 11 artefacts.JPG| </gallery> * ਸਿੱਕੇ<gallery> File:Gm 14 artefacts.JPG| File:Gm 15 artefacts.JPG| File:Gm 16 artefacts.JPG| File:Gm 17 artefacts.JPG| File:Gm 18 artefacts.JPG| File:Gm 19 artefacts.JPG| File:Gm 20 artefacts.JPG| File:Gm 21 artefacts.JPG| File:Gm 22 artefacts.JPG| </gallery> * ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ<br><gallery> | | File:Gm 31 artefacts.JPG| </gallery> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *[[ਗ਼ਾਲਿਬ]] *[[ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਕੈਡਮੀ|ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਕੈਡਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] *[[ਗ਼ਾਲਿਬ ਕੀ ਹਵੇਲੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਾਲਿਬ]] htthc7jb39cbu9pqwkh9x1oinjh2096 0 81376 847878 846915 2026-09-25T19:56:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847878 wikitext text/x-wiki '''ਐਂਡੋਥੀਲਿਨ-3''' ਇੱਕ [[ਪ੍ਰੋਟੀਨ]] ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਵਿੱਚ ''EDN3'' [[ਜੀਨ]] ਦੁਆਰਾ ਇੰਕੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="entrez"><cite class="citation web">[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=1908 "Entrez ਜੀਨ: EDN3 endothelin 3"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506204841/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=1908 |date=2021-05-06 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506204841/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=1908 |date=2021-05-06 }}.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3AEndothelin+3&rft.btitle=Entrez+Gene%3A+EDN3+endothelin+3&rft.genre=unknown&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.ncbi.nlm.nih.gov%2Fsites%2Fentrez%3FDb%3Dgene%26Cmd%3DShowDetailView%26TermToSearch%3D1908&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&#x20;</span></ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ]] koek2a4lfqhhduxgh76zrvtufthfr2e 0 82465 847993 604618 2026-09-26T08:16:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847993 wikitext text/x-wiki {{Use Indian English|date=May 2014}} {{Use dmy dates|date=August 2012}} {{Infobox athlete |image=Women Archery team.jpg |name=ਬੋਮਬਾਇਲਾ ਦੇਵੀ ਲੈਸ਼ਰਾਮ |nationality= [[ਭਾਰਤੀ]]n |country= [[ਭਾਰਤ]] |sport= [[ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ]] |birth_place= [[Imphal East district|ਪੂਰਬੀ ਇਮਫ਼ਾਲ]], [[ਮਣੀਪੁਰ]] |birth_date= {{birth date and age|df=yes|1982|11|21}} }} '''ਬੋਮਬਾਇਲਾ ਦੇਵੀ ਲੈਸ਼ਰਾਮ''' (ਜਨਮ 22 ਫਰਵਰੀ 1985; ਪੂਰਬੀ ਇੰਫਾਲ,ਮਨੀਪੁਰ)</span><ref><cite class="citation web">[http://www.london2012.com/athlete/laishram-bombayla-devi-1018641/ "Bombayla Devi Laishram – Archery – Olympic Athlete"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225032439/https://www.olympic.org/olympic-results |date=25 ਦਸੰਬਰ 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225032439/https://www.olympic.org/olympic-results |date=25 ਦਸੰਬਰ 2018 }}. 2012 London Olympic and Paralympic Summer Games. </cite></ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਤੀਰਅੰਦਾਜ ਹੈ।  ਬੋਮਬਾਇਲਾ ਨੇ 2008 ਦੀਆ ਬੀਜਿੰਗ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਬਾਲੇ ਅਤੇ ਟੀਮ ਮੁਕਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਪਰ ਦੋਨੋਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ 'ਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ, ਡੋਲਾ ਬੈਨਰਜੀ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਾਨੀਠਾ ਵਰਧੀਨਣੀ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟੀਮ ਦੇ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 16ਵੇਂ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਬਾਈ ਮਿਲੀ, ਪਰ ਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ 206-211 ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਚੀਨ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 64ਵੇਂ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ 22ਵਾਂ ਦਰਜਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਪਰ 101-103 ਨਾਲ ਸਵੀਡਨ ਦੀ ਇਵਣਾ ਮਾਰਕਿਨਕਿਊਈਸੀਜ਼ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ।<ref name="bio">[https://web.archive.org/web/20080813074850/http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/BIO/Athlete/3/205923.shtml Athlete biography: Laishram Bombayla Devi]<span> at the </span>Wayback Machine&#x20;<span>(archived 13 August 2008)</span>, beijing2008.cn, ret: 23 August 2008</ref> ;2012 ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦੌਰ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਜੁਲਾਈ 30, 2012 ਨੂੰ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਐਡਾ ਰੋਮਨ ਤੋਂ 2-6 ਨਾਲ ਹਾਰ ਕੇ ਦੂਜੇ ਗੇੜ 'ਚ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ, ਟੀਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 211-210 ਨਾਲ ਡੈਨਮਾਰਕ<ref><cite class="citation web">[http://www.olympic.org/olympic-results/london-2012/archery/team-fita-olympic-round-70m-w "team (FITA Olympic round - 70m) women results - Archery - London 2012 Olympics"]. ''www.olympic.org''<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref> ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਸਨੂੰ ਓਲੰਪਿਕ ਗੋਲਡ ਕੁਐਸਟ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ ਚੰਗੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣਾ ਹੈ।  == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} {| class="metadata plainlinks stub" style="background:transparent" | id="98" |[[File:WA archery target with arrows.jpg|alt=Stub icon 1|22x22px]] [[File:Flag_of_India.svg|alt=Stub icon 2|border|30x30px]] | id="102" |''This biographical article relating to an Indian archery figure is a stub. You can help Wikipedia by [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bombayla_Devi_Laishram&action=edit expanding it].''<div class="plainlinks hlist navbar mini" id="107" style="position: absolute; right: 15px; display: none;"> * <abbr title="View this template">v</abbr> * <abbr title="Discuss this template">t</abbr> * [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:India-archery-bio-stub&action=edit <abbr title="Edit this template">e</abbr>] </div> |} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] bqhivmail1glee9wrzxwov66xf92zv2 0 84367 847904 841018 2026-09-25T22:15:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847904 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ਕੇਪ ਮੇ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ |official_name = ਕੇਪ ਮੇ ਸ਼ਹਿਰ |settlement_type = [[City (New Jersey)|ਸ਼ਹਿਰ]] |nickname = |motto = The Nation's Oldest Seashore Resort <!--।mages --> |image_skyline = Cape May Beach Ave from the sea 3.JPG |imagesize = 250x200px |image_caption = Beach Avenue, from the sea |image_flag = |image_seal = <!-- Maps --> |image_map = Cape_May_County_New_Jersey_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Cape_May_Highlighted.svg |mapsize = 250x200px |map_caption = Cape May City highlighted in Cape May County.।nset map: Cape May County highlighted in the State of New Jersey. |image_map1 = Cape May Map.svg |mapsize1 = |map_caption1 = Census Bureau map of Cape May, New Jersey <!-- Location --> |subdivision_type = [[ਦੇਸ਼]] |subdivision_name = {{nowrap|{{flag|United States}}}} |subdivision_type1 = [[U.S. state|State]] |subdivision_name1 = {{flag|New Jersey}} |subdivision_type2 = [[List of counties in New Jersey|County]] |subdivision_name2 = [[Cape May County, New Jersey|Cape May]] |government_footnotes =<ref name=DataBook/> |government_type = [[Faulkner Act (Council-Manager)]] |governing_body = City Council |leader_title = [[ਮੇਅਰ]] |leader_name = Edward J. Mahaney, Jr. (term ends December 31, 2016)<ref name=Mayor/><ref>[http://www.state.nj.us/dca/home/2016mayors.pdf 2016 New Jersey Mayors Directory], [[New Jersey Department of Community Affairs]]. Accessed June 14, 2016. As of date accessed, Mahaney is listed as mayor with a term-end date of June 30, 2016, which does not reflect the shift of municipal elections from May to November.</ref> |leader_title1 = [[City manager|Manager]] |leader_name1 = Bruce A. MacLeod<ref>[http://www.capemaycity.com/Cit-e-Access/webpage.cfm?TID=103&TPID=10675 Administration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121225180355/http://www.capemaycity.com/Cit-e-Access/webpage.cfm?TID=103&TPID=10675 |date=2012-12-25 }}, City of Cape May. Accessed June 27, 2016.</ref> |leader_title2 = [[Clerk (municipal official)|Clerk]] |leader_name2 = Louise F. Cummiskey<ref>[http://www.capemaycity.com/Cit-e-Access/webpage.cfm?TID=103&TPID=10665 City Clerk and Registrar of Vital Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121225175750/http://www.capemaycity.com/Cit-e-Access/webpage.cfm?TID=103&TPID=10665 |date=2012-12-25 }}, City of Cape May. Accessed June 27, 2016.</ref> |established_title = [[Municipal corporation|Incorporated]] |established_date = March 8, 1848, as Cape।sland Borough |established_title2 = Reincorporated |established_date2 = March 10, 1851, as Cape।sland City |established_title3 = Reincorporated |established_date3 = March 9, 1869, as Cape May City |named_for = [[Cornelius Jacobsen Mey]] <!-- Area --> |unit_pref =।mperial |area_footnotes =<ref name=CensusArea>[http://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/county_sub_list_34.txt 2010 Census Gazetteer Files: New Jersey County Subdivisions], [[United States Census Bureau]]. Accessed May 21, 2015.</ref> |area_magnitude = |area_total_km2 = 7.103 |area_land_km2 = 6.226 |area_water_km2 = 0.877 |area_total_sq_mi = 2.743 |area_land_sq_mi = 2.404 |area_water_sq_mi = 0.339 |area_water_percent = 12.35 |area_rank = 359th of 566 in state<br>8th of 16 in county<ref name=CensusArea/> <!-- Population --> |population_as_of = [[2010 United States Census|2010 Census]] |population_footnotes =<ref name=Census2010>[http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/DPDP1/0600000US3400910270 DP-1 - Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 for Cape May city, Cape May County, New Jersey] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200212104646/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/DPDP1/0600000US3400910270 |date=2020-02-12 }}, [[United States Census Bureau]]. Accessed April 20, 2012.</ref><ref name=Districts2011/><ref name=LWD2010>[http://lwd.dol.state.nj.us/labor/lpa/census/2010/dp/dp1_cap/capemay1.pdf Table DP-1. Profile of General Demographic Characteristics: 2010 for Cape May city], [[New Jersey Department of Labor and Workforce Development]]. Accessed April 20, 2012.</ref> |population_total = 3607 |population_rank = 428th of 566 in state<br>8th of 16 in county<ref name=GCTPH1NJ2010>[http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_SF1/GCTPH1.ST16/0400000US34 GCT-PH1 Population, Housing Units, Area, and Density: 2010 - State -- County Subdivision from the 2010 Census Summary File 1 for New Jersey]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[United States Census Bureau]]. Accessed October 9, 2012.</ref> |population_density_km2 = 579.4 |population_density_sq_mi = 1500.6 |population_density_rank = 336th of 566 in state<br>6th of 16 in county<ref name=GCTPH1NJ2010/> |population_est = 3514 |pop_est_as_of = 2015 |pop_est_footnotes =<ref name=PopEst/> <!-- General information --> |timezone = [[Eastern Time Zone|Eastern (EST)]] |utc_offset = -5 |timezone_DST = [[Eastern Daylight Time|Eastern (EDT)]] |utc_offset_DST = -4 |elevation_footnotes =<ref>{{Gnis|885178|City of Cape May}}, [[Geographic Names।nformation System]]. Accessed March 5, 2013.</ref> |elevation_m = |elevation_ft = 10 |coordinates_type = region:US_type:city |coordinates_region = US-NJ |coordinates_display = inline,title |coordinates_footnotes =<ref name=CensusArea/><ref name="GR1">[http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazette.html US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990], [[United States Census Bureau]]. Accessed September 4, 2014.</ref> |latd = 38.940782 |longd = -74.903198 <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = [[ZIP code]] |postal_code = 08204<ref>[http://tools.usps.com/go/ZipLookupResultsAction!input.action?resultMode=0&city=cape%20may&state=NJ Look Up a ZIP Code for Cape May, NJ], [[United States Postal Service]]. Accessed November 6, 2011.</ref><ref>[http://www.state.nj.us/infobank/njzips.htm Zip Codes], State of [[New Jersey]]. Accessed October 8, 2013.</ref> |area_code = [[Area code 609|609]]<ref>[http://www.area-codes.com/search.asp?frmNPA=&frmNXX=&frmState=NJ&frmCity=Cape+May Area Code Lookup - NPA NXX for Cape May, NJ], Area-Codes.com. Accessed October 8, 2013.</ref> |blank_name = [[Federal।nformation Processing Standards|FIPS code]] |blank_info = 3400910270<ref name=CensusArea/><ref name="GR2">[http://factfinder.census.gov American FactFinder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080521160844/http://factfinder.census.gov./ |date=2008-05-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080521160844/http://factfinder.census.gov./ |date=2008-05-21 }}, [[United States Census Bureau]]. Accessed September 4, 2014.</ref><ref>[http://mcdc2.missouri.edu/webrepts/commoncodes/ccc_nj.html A Cure for the Common Codes: New Jersey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121128193249/http://mcdc2.missouri.edu/webrepts/commoncodes/ccc_nj.html |date=2012-11-28 }}, Missouri Census Data Center. Accessed July 10, 2012.</ref> |blank1_name = [[Geographic Names।nformation System|GNIS]] feature।D |blank1_info = 0885178<ref name=CensusArea/><ref name="GR3">[http://geonames.usgs.gov US Board on Geographic Names], [[United States Geological Survey]]. Accessed September 4, 2014.</ref> |website = {{URL|http://www.capemaycity.com}} |footnotes = }} ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਰਾਜ ਵਿਖੇ '''ਕੇਪ ਮੇ''' ਕਾਊਂਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਪ ਆਈਲੈਂਡ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸੰਨ 1869 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਂ ਇੱਕ ਡੱਚ ਖੋਜੀ ਕਾਰਨੀਲੀਅਸ ਜੈਕੋਬਸਨ ਮੇ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜਿਹੜਾ 1623 ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। ===ਇਤਿਹਾਸ=== ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੀਚ ਆਰਾਮਗਾਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਵਰਣਨ ਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਟਲ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2000 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਠਹਿਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਉਸਾਰੀ ਕਲਾ ਵਾਲੇ ਮਕਾਨ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ==ਦਿਲਕਸ਼ ਨਜਾਰੇ== ਇਥੇ ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਕਿ. ਮੀ. ਲੰਬੀ ਬੀਚ ਸੈਰਗਾਹ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੇਪ ਮੇ ਦਾ ਚਾਨਣਾ ਮੁਨਾਰਾ ਅਤੇ ਯੂ. ਐਯ. ਕੋਸਟ ਗਾਰਡ ਹੈ। ਰੇਤ ਦੇ ਟਿੱਬੇ ਤੋਂ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਫ਼ਲਾਈਵੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਇਧਰ ਉਧਰ ਜਾਣ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ==ਅਬਾਦੀ== ਆਬਾਦੀ – 4,853 (1980) 38°56' ਉ. ਵਿਥ. ; 74°55' ਪੱ. ਲੰਬ. ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} <ref>[http://www.punjabipedia.org PUNJABIPEDIA]</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.punjabiapps.com/ |title=PUNJABIAPPS |access-date=2022-05-19 |archive-date=2021-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621095326/https://punjabiapps.com/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[http://www.gurmukhifontconverter.com GURMUKHIFONTCONVERTER]</ref> <ref>[http://www.punjabigyan.com PUNJABIGYAN]</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਪ ਮੇ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ]] p6b6sslj35c8q2pv39aejgxc5p7pk8c 0 86071 847857 612816 2026-09-25T18:21:20Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "South Asia" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1373737893|Playback singer]]" 847857 wikitext text/x-wiki [[File:Lata Mangeshkar at an event.jpg|thumb|right|ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ]] '''ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ''' ਉਹ ਗਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ ਆਪਣੇ ਗੀਤ ਨੂੰ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕਸ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਔਰਤ/ਮਰਦ) ਲਿੱਪ ਸਾਇਨ (ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗੱਲ ਜਾਂ ਗੀਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੂਲਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਉਸ ਗੀਤ/ਗੱਲ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਜਾਂ ਬੋਲਣ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਦਾਕਾਰ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ) ਦੁਆਰਾ ਕੈਮਰੇ ਅੱਗੇ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ ਹਦਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਾ ਰਹੇ। ਅਸਲ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਪਰਦੇ ਦੇ ਪਿਛੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ == [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ]] ਅਤੇ [[ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ]] ਦੋਵੇ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ ਹਨ।<ref name="allmusicpage">Template:Cite webcast</ref><ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/keyword/mohammad-rafi|title=Articles about Mohammad Rafi – Times of India|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|date=|access-date=15 April 2013}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Ahmed Rushdi, Remembering a legend|url=http://dawn.com/2012/04/11/remembering-a-legend-ahmed-rushdi/|publisher=Dawn News|access-date=28 December 2012|archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121207155713/http://dawn.com/2012/04/11/remembering-a-legend-ahmed-rushdi/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/5631/remembering-ahmed-rushdi/|title=The Express Tribune, Remembering Ahmed Rushdi|access-date=28 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100427003202/http://tribune.com.pk/story/5631/remembering-ahmed-rushdi/|archivedate=27 April 2010}}</ref> [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਅਤੇ [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]] ਦੋਵੇ ਭੈਣਾ ਨੇ  ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਗੀਤ ਗਾਏ  ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਮਕਬੂਲ ਹਨ। 1991 ਵਿੱਚ ਲਤਾਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੂੰ 30,000 ਗੀਤ  ਗਾਉਣ ਤੇ [[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼]]  ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਮਕਬੂਲ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ  ਗਿਆ।<ref name="monopolity">{{Cite web|title=Only the best preferred|url=http://www.hindu.com/2001/05/18/stories/09180701.htm|date=18 May 2001|author=Gangadhar, v.|publisher=''[[The Hindu]]''|access-date=22 July 2009|archive-date=23 ਅਗਸਤ 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20030823024402/http://www.hindu.com/2001/05/18/stories/09180701.htm|dead-url=yes}}</ref><ref name="Cite book">{{Cite book}}</ref><ref name="Cite book"/><ref>{{Cite web|author=Yasmeen, Afshan|title=Music show to celebrate birthday of melody queen|url=http://www.hindu.com/lf/2004/09/21/stories/2004092114010200.htm|date=21 September 2004|publisher=''[[The Hindu]]''|access-date=19 August 2009|archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041103120451/http://www.hindu.com/lf/2004/09/21/stories/2004092114010200.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Pride|first=Dominic|date=August 1996|title=The Latest Music News From Around The Planet|journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|page=51}}</ref>  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2016}} ਪ੍ਰਸਿਧ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ]], [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]],<ref name="monopolity" /> [[ਭੁਪੇਨ ਹਜ਼ਾਰਿਕਾ]], [[ਮੁਕੇਸ਼]], [[ਮੰਨਾ ਡੇ]], [[ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ]], [[ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ]], [[ਨੂਰ ਜਹਾਂ (ਗਾਇਕਾ)]], [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]], [[ਸੁਰੱਈਆ]], [[ਮੁਬਾਰਕ ਬੇਗ਼ਮ]], [[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]], [[ਅਰਿਜੀਤ ਸਿੰਘ]],<ref>[http://www.bbc.co.uk/worldservice/us/features/topten BBC World Service 70th Anniversary Global Music Poll: The World's Top Ten.] 2002.</ref> [[ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ]], [[ਸੋਨੂੰ ਨਿਗਮ]], [[ਸੁਨਿਧੀ ਚੌਹਾਨ]],[[ਕਮਲ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਗਾਇਕ ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|title=Shreya rocks|url=http://www.hindu.com/mp/2009/02/05/stories/2009020550270100.htm|publisher=''[[The Hindu]]''|access-date=14 October 2009|date=5 February 2009|author=Kumar, Divya|archive-date=17 ਜੂਨ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100617205826/http://www.hindu.com/mp/2009/02/05/stories/2009020550270100.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Singing star|url=http://www.hindu.com/mp/2008/01/05/stories/2008010551090400.htm|publisher=''[[The Hindu]]''|access-date=19 August 2009|date=5 January 2008|author=Locapally, Vijay|archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081105053614/http://www.hindu.com/mp/2008/01/05/stories/2008010551090400.htm|dead-url=yes}}</ref>   ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਕਿਸਤਾਨੀ]] ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ [[ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ]], [[ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ]],<ref>{{Cite web|url=http://2007/03/23/top11.htm|access-date=22 July 2009|title=Nisar Bazmi passes away|publisher=Top11.htm|date=23 March 2007}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ਅਦਨਾਨ ਸਾਮੀ]], [[ਨੂਰ ਜਹਾਂ (ਗਾਇਕਾ)|ਨੂਰ ਜਹਾਂ]], [[ਆਤਿਫ ਅਸਲਮ]],  [[ਰਾਹਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ]], [[ਅਲੀ ਜ਼ਾਫ਼ਰ]], [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ]], [[ਰੂਨਾ ਲੈਲਾ]], [[ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਂ]], [[ਆਬਿਦਾ ਪਰਵੀਨ]], [[ਅਦਨਾਨ ਸਾਮੀ]], [[ਫ਼ਰੀਹਾ ਪਰਵੇਜ਼]], [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ]]।<ref>{{Cite news|author=Alavi, Omair|date=1 October 2006|title=The rise and fall of playback singing|newspaper=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|url=http://www.dawn.com/weekly/images/archive/061001/images4.htm|accessdate=22 July 2009}}</ref> == ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ == ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਫਿਲਮਾਂ ਅਕਸਰ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਯਾਨੀ ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਛੇ ਜਾਂ ਸੱਤ ਗਾਣੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ''ਆਲਮ ਆਰਾ'' (1931) ਪਹਿਲੀ ਬੋਲਦੀ ਫਿਲਮ ਸੀ , ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਬੋਲਦੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਸਾਲ 1952 ਜਾਂ 1953 ਤੋਂਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਲਈ ਦੋਹਰੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ , ਇੱਕ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰੁਤਬੇ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Wolk|first=Douglas|date=April 1999|title=Kill Your Radio: Music on The 'Net|journal=[[CMJ New Music]]|issue=Electro Media|page=61}}</ref><ref>{{Cite web |last=Srinivasan, Meera |date=27 February 2009 |title=Fans spend a sleepless night |url=http://www.hindu.com/2009/02/27/stories/2009022759331200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090301224259/http://www.hindu.com/2009/02/27/stories/2009022759331200.htm |archive-date=1 March 2009 |access-date=18 August 2009 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Rajamani, Radhika |date=17 February 2003 |title=Realising a dream |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/02/17/stories/2003021701130200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030701125829/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/02/17/stories/2003021701130200.htm |archive-date=1 July 2003 |access-date=22 July 2009 |website=[[The Hindu]]}}</ref> [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=12 April 2011 |title=Rushdi remembered as magician of voice |url=http://nation.com.pk/lahore/12-Apr-2011/rushdi-remembered-as-magician-of-voice |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170313171030/http://nation.com.pk/lahore/12-Apr-2011/Rushdi-remembered-as-magician-of-voice |archive-date=13 March 2017 |access-date=8 March 2019 |website=[[The Nation]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Harris |first=Craig |title=Mohammed Rafi |url=https://www.allmusic.com/artist/mohammed-rafi-mn0000582254 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180829072129/https://www.allmusic.com/artist/mohammed-rafi-mn0000582254 |archive-date=29 August 2018 |access-date=28 August 2018 |website=AllMusic}}</ref> [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਅਤੇ [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]], ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹਨ।<ref name="monopolity">{{Cite web |last=Gangadhar, v. |date=18 May 2001 |title=Only the best preferred |url=http://www.hindu.com/2001/05/18/stories/09180701.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030823024402/http://www.hindu.com/2001/05/18/stories/09180701.htm |archive-date=23 August 2003 |access-date=22 July 2009 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਸੰਨ 2011 ਵਿੱਚ ''ਗਿੰਨੀਜ਼'' ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਭੋਸਲੇ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_its-a-world-record-for-asha-bhosle_1601969|title=It's a world record for Asha Bhosle|last=Banerjee, Soumyadipta|date=22 October 2011|work=[[DNA India]]|access-date=23 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130314034811/http://www.dnaindia.com/entertainment/report_its-a-world-record-for-asha-bhosle_1601969|archive-date=14 March 2013}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} c5hzwcgfkec5ugn9tjalfnrqgqwy39q 0 86304 847863 846877 2026-09-25T19:02:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847863 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict = ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ |partof= [[ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੀ ਜੰਗ]] |image = [[File:Iraq War montage.png|border|300px]] |caption = '''Clockwise from top''': U.S. troops at Uday and Qusay Hussein's hideout; insurgents in northern Iraq; an Iraqi insurgent firing a [[MANPADS]]; the toppling of the [[Saddam Hussein]] statue in [[Firdos Square]]. |date={{start date|df=yes|2003|3|20}}{{spaced ndash}}{{End date|df=yes|2011|12|18}}<br />({{Age in years, months and days|2003|03|20|2011|12|18}}) |place=[[Iraq]] |result = * [[2003 ਦਾ ਇਰਾਕ ਤੇ ਹਮਲਾ|ਹਮਲਾ]] ਅਤੇ [[ਇਰਾਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (2003-11)|ਇਰਾਕ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ]] * Overthrow of [[Arab Socialist Ba'ath Party– Iraq Region|Ba'ath Party]] government and [[execution of Saddam Hussein]] * [[ਇਰਾਕੀ ਬਗ਼ਾਵਤ (ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ)|ਇਰਾਕੀ ਬਗ਼ਾਵਤ]], [[ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ]] ਦਾ ਉਭਾਰ, ਅਤੇ [[ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨਾ ਜੰਗ (2006–07)|ਖ਼ਾਨਾ ਜੰਗ]]<ref>{{cite news|title=Sectarian divisions change Baghdad's image|publisher=MSNBC|date=3 July 2006|url=http://www.msnbc.msn.com/id/13684759/|accessdate=18 February 2007|archive-date=4 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104110601/http://www.msnbc.msn.com/id/13684759/|url-status=dead}}</ref><ref name="ctc.usma.edu">{{cite news |url=https://www.ctc.usma.edu/posts/the-jrtn-movement-and-iraq%E2%80%99s-next-insurgency |title=The JRTN Movement and Iraq's Next Insurgency &#124; Combating Terrorism Center at West Point |publisher=Ctc.usma.edu |accessdate=2014-08-02 |archive-date=2011-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826043422/http://www.ctc.usma.edu/posts/the-jrtn-movement-and-iraq%E2%80%99s-next-insurgency |dead-url=yes }}</ref> * Subsequent reduction in violence and depletion of al-Qaeda in Iraq<ref>{{cite news|url=http://www.macleans.ca/news/world/the-decline-of-al-qaeda/|title=The decline of al-Qaeda|publisher=[[Maclean's]]|author=Michael Petrou|date=9 September 2011|quote=George W. Bush gambled on surging thousands more troops to the embattled country. It paid off. Al-Qaeda in Iraq is now a diminished force without territory.}}</ref><ref>{{cite book|title=U.S. Conflicts in the 21st Century: Afghanistan War, Iraq War, and the War on Terror|author=[[Spencer C. Tucker]]|quote=Al Qaeda in Iraq was decimated by the end of the Iraq War in 2011|isbn=1440838798}}</ref> * Establishment of [[Iraqi parliamentary election, January 2005|democratic elections]] and formation of new [[Shia]] led government * [[Withdrawal of U.S. troops from Iraq|Withdrawal]] of [[United States Forces– Iraq|U.S. forces from Iraq]] in 2011 * Stronger Iranian influence in Iraq<ref>{{cite book |last=Galbraith |first=Peter W. |year=2007 |title=The End of Iraq: How American Incompetence Created a War Without End |url=https://archive.org/details/endofiraqhowamer0000galb_p4u8 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0743294249}}{{page needed|date=August 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/2015/03/23/us-mideast-iran-region-insight-idUSKBN0MJ1G520150323|title=Iran expands regional 'empire' ahead of nuclear deal|work=Reuters|access-date=2016-12-05|archive-date=2015-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20151110003249/http://www.reuters.com/article/2015/03/23/us-mideast-iran-region-insight-idUSKBN0MJ1G520150323|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151110003249/http://www.reuters.com/article/2015/03/23/us-mideast-iran-region-insight-idUSKBN0MJ1G520150323 |date=2015-11-10 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nationalreview.com/corner/416770/how-stop-irans-growing-hegemony-mario-loyola|title=How to Stop Iran's Growing Hegemony - National Review Online|work=National Review Online}}</ref> * [[Iraqi insurgency (post-U.S. withdrawal)|Escalation of sectarian insurgency after U.S. withdrawal]] leading to the rise of the [[Islamic State of Iraq and the Levant]], the successor of al-Qaeda in Iraq<ref name="ctc.usma.edu"/><ref>{{cite news |url=http://www.state.gov/p/nea/rls/rm/221274.htm |title=Al-Qaeda's Resurgence in Iraq: A Threat to U.S. Interests|publisher=U.S Department of State|accessdate=26 November 2010|date=5 February 2014}}</ref> |combatant1 = '''Invasion phase (2003)'''<br /> {{flag|United States}}<br /> {{flag|United Kingdom}}<br /> {{flag|Australia}}<br /> {{flag|Poland}} ''support from:''<br />{{flagdeco|Kurdistan}} [[Peshmerga]] |combatant1a = '''Post-invasion<br />(2003–11)<br /> {{flag|United States}} <small></small><br /> {{flag|United Kingdom}} <small></small><br /> {{flag|Australia}} <small>(2003–09)</small><br /> {{Flagdeco|Iraq}} [[History of Iraq|New Iraqi government]] * [[Iraqi Armed Forces]] * [[Awakening Council]] ''supported by:''<br /> {{flagicon|IRN}} [[Iran]]<ref>Elaheh Rostami-Povey, Iran's Influence: A Religious-Political State and Society in its Region, p130-154, Zed Books Ltd 2010.</ref><ref>{{Cite web |url=http://cisac.fsi.stanford.edu/sites/default/files/Felter_Iranian_Strategy_in_Iraq.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-12-05 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305151457/http://cisac.fsi.stanford.edu/sites/default/files/Felter_Iranian_Strategy_in_Iraq.pdf |dead-url=yes }}</ref> {{nowrap|{{flag|Iraqi Kurdistan}} }} * [[Peshmerga]] {{collapsible list | bullets = yes | titlestyle = background:transparent;font-weight:normal;text-align:left; | title = {{flagicon image|Flag of Multi-National Force– Iraq.png}} [[Multi-National Force– Iraq|MNF–I]]<br /><small>(2003–09)</small> | {{flag|United States}} <small>(2003–09)</small> | {{flag|United Kingdom}} <small>(2003–09)</small> | {{flag|Australia}} <small>(2003–-09)</small> | {{flag|Romania}} <small>(2003–09)</small> | {{flag|Azerbaijan}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Estonia}} <small>(2003–09)</small> | {{flag|Bulgaria}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Moldova}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Albania}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Ukraine}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Denmark}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Czech Republic}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|South Korea}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|El Salvador}} <small>(2003–09)</small> | {{flag|Singapore}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Bosnia and Herzegovina}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Macedonia}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Latvia}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Poland}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Kazakhstan}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Mongolia}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Georgia}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Tonga}} <small>(2004–08)</small> | {{flag|Armenia}} <small>(2005–08)</small> | {{flag|Slovakia}} <small>(2003–07)</small> | {{flag|Lithuania}} <small>(2003–07)</small> | {{flag|Italy}} <small>(2003–06)</small> | {{flag|Norway}} <small>(2003–06)</small> | {{flag|Japan}} <small>(2004–08)</small> | {{flag|Hungary}} <small>(2003–05)</small> | {{flag|Netherlands}} <small>(2003–05)</small> | {{flag|Portugal}} <small>(2003–05)</small> | {{flag|New Zealand}} <small>(2003–04)</small> | {{flag|Thailand}} <small>(2003–04)</small> | {{flag|Philippines}} <small>(2003–04)</small> | {{flag|Honduras}} <small>(2003–04)</small> | {{flag|Dominican Republic}} <small>(2003–04)</small> | {{flag|Spain}} <small>(2003–04)</small> | {{flag|Nicaragua}} <small>(2003–04)</small> | {{flag|Iceland}} <small>(2003–unknown)</small> }} |combatant2 = '''Invasion phase (2003)'''<br /> {{flagdeco|Iraq|1991}} [[Ba'athist Iraq]] |combatant2a = '''Post-invasion (2003–11)'''<br />ง [[Arab Socialist Ba'ath Party– Iraq Region|'''Iraqi Regional Branch''']] * [[File:Logo of the Supreme Command for Jihad and Liberation.png|25px|link=]] [[Supreme Command for Jihad and Liberation]] * [[Army of the Men of the Naqshbandi Order]] ---- [[Iraqi insurgency (Iraq War)#Sunni Islamist|'''Sunni insurgents''']] * {{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Al-Qaeda in Iraq]] (2004–06) * {{flagicon image|Flag of the Islamic State in Iraq.svg}} [[Islamic State of Iraq]]<ref>{{cite av media|url=https://www.youtube.com/watch?v=2a01Rg2g2Z8#t=745|title=President Barack Obama Speaks With VICE News|date=16 March 2015|work=YouTube}}</ref> * [[File:IAILogo.png|25px|link=]] [[Islamic Army of Iraq]] * [[Ansar al-Sunnah]] ---- [[Iraqi insurgency (Iraq War)#Shia Islamist|'''Shia insurgents''']] * {{flagicon image|Flag of Promised Day Brigades.svg}} [[Mahdi Army]] * [[File:Shiism arabic blue.svg|25px|link=]] [[Special Groups (Iraq)|Special Groups]] * [[Asa'ib Ahl al-Haq]] * [[Combatants of the Iraq War|Others]] ''supported by:''<br /> {{flagicon|IRN}} [[Iran]] * [[Quds Force]]<ref>{{cite web|url=http://uk.businessinsider.com/operations-by-irans-military-mastermind-2014-7?r=US&IR=T|title=Operations By Iran's Military Mastermind - Business Insider|date=9 July 2014|work=Business Insider|access-date=5 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-date=7 ਜੁਲਾਈ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707121621/http://uk.businessinsider.com/operations-by-irans-military-mastermind-2014-7?r=US&IR=T|url-status=dead}}</ref> ---- <small>For fighting between insurgent groups, see [[Sectarian violence in Iraq (2006–07)]].</small> |commander1 ={{Flagdeco|Iraq}} [[Ayad Allawi]]<br />{{Flagdeco|Iraq}} [[Ibrahim al-Jaafari]]<br />{{Flagdeco|Iraq}} [[Nouri al-Maliki]]<br />{{flagicon image|Flag of Multi-National Force– Iraq.png}} [[Ricardo Sanchez]]<br />{{flagicon image|Flag of Multi-National Force– Iraq.png}} [[George W. Casey, Jr.]]<br />{{flagicon image|Flag of Multi-National Force– Iraq.png}} [[David Petraeus]]<br />{{flagicon image|Flag of United States Forces– Iraq.png}} [[Raymond T. Odierno]]<br />{{flagicon image|Flag of United States Forces– Iraq.png}} [[Lloyd Austin]]<br />{{flagdeco|United States}} [[George W. Bush]]<br />{{flagdeco|United States}} [[Tommy Franks]]<br /> {{flagdeco|United States}} [[Barack Obama]]<br /> {{Flagdeco|United Kingdom}} [[Tony Blair]]<br /> {{Flagdeco|United Kingdom}} [[Gordon Brown]]<br />{{Flagdeco|United Kingdom}} [[David Cameron]] <br />{{Flagdeco|Australia}} [[John Howard]]<br /><br />{{Flagdeco|NATO}} [[Anders Fogh Rasmussen]]<br /><br />{{Flagdeco|Poland}} [[Aleksander Kwaśniewski]] |commander2 = '''Ba'ath Party'''<br />{{nowrap|{{flagdeco|Iraq|1991}} [[Saddam Hussein]]{{POW}} [[File:Skull and crossbones.svg|15px|link=Execution of Saddam Hussein]]}}<br />{{flagdeco|Iraq|1991}} [[Izzat Ibrahim ad-Douri]]<br /> ---- '''Sunni insurgency'''<br /> {{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Abu Musab al-Zarqawi]]{{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Abu Ayyub al-Masri]]{{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of the Islamic State in Iraq.svg}} [[Abu Omar al-Baghdadi]]{{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of the Islamic State in Iraq.svg}} [[Abu Bakr al-Baghdadi]]<br />[[File:IAILogo.png|25px|link=]] [[Ishmael Jubouri]]<br />{{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Abu Abdullah al-Shafi'i]]{{POW}} ---- '''Shia insurgency'''<br /> {{flagicon image|Flag of Promised Day Brigades.svg}} [[Muqtada al-Sadr]]<br />[[File:Shiism arabic blue.svg|25px|link=]] [[Abu Deraa]]<br />[[Qais al-Khazali]]<br />Akram al-Kabi * {{flagicon image|Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|size=20px}} [[Qasem Soleimani]]<ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/operations-by-irans-military-mastermind-2014-7|title=Operations By Iran's Military Mastermind - Business Insider|date=9 July 2014|work=Business Insider}}</ref> |strength1 = '''[[2003 invasion of Iraq|Invasion forces]]''' <small>(2003–04)</small><br />309,000<br /> {{flag|United States}}: 192,000<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2008/04/07/a-timeline-of-iraq-war-tr_n_95534.html|title=A Timeline of Iraq War, Troop Levels|work=The Huffington Post}}</ref><br /> {{flag|United Kingdom}}: 45,000<br /> {{flag|Australia}}: 2,000<br /> {{flag|Poland}}: 194<br /> {{flagicon|Kurdistan}} [[Peshmerga]]: 70,000<br /> ---- '''[[Multi-National Force– Iraq|Coalition forces]]''' <small>(2004–09)</small><br />176,000 at peak<br /> '''[[United States Forces– Iraq]]''' <small>(2010–11)</small><br />112,000 at activation<br /> '''Security contractors''' 6,000–7,000 <small>(estimate)</small><ref>{{cite web |url=http://www.state.gov/m/ds/rls/rm/143420.htm |title=Deputy Assistant Secretary for International Programs Charlene Lamb's Remarks on Private Contractors in Iraq |publisher=U.S. Department of State |date=17 July 2009 |accessdate=23 October 2010}}</ref><br /> '''[[Iraqi security forces]]'''<br /> 805,269 <small>(military and [[paramilitary]]: 578,269,<ref>{{cite book |title=The Military Balance 2010|url=https://archive.org/details/militarybalance0000inte_f0f9|author1=International Institute for Strategic Studies|authorlink1=International Institute for Strategic Studies|author2=Hackett, James (ed.)|date=3 February 2010|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=1-85743-557-5|ref=IISS2010}}{{page needed|date=August 2015}}</ref> police: 227,000)</small><br /> '''[[Awakening movements in Iraq|Awakening militias]]'''<br />≈103,000 (2008)<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2009/03/29/world/middleeast/29iraq.html?hpw |work=The New York Times |title=Troops Arrest an Awakening Council Leader in Iraq, Setting Off Fighting |first1=Alissa J. |last1=Rubin |authorlink1= Alissa J. Rubin |first2=Rod |last2=Nordland |date=29 March 2009 |accessdate=30 March 2010}}</ref> <br /> '''[[Iraqi Kurdistan]]'''<br /> ≈400,000 <small>(Kurdish Border Guard: 30,000,<ref>{{cite web |url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2010/1/independentstate3441.htm |title=The Kurdish peshmerga forces will not be integrated into the Iraqi army: Mahmoud Sangawi— Interview |publisher=Ekurd.net |date=22 January 2010 |accessdate=23 October 2010 |archive-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402235805/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2010/1/independentstate3441.htm |dead-url=yes }}</ref> '''[[Peshmerga]]''' 375,000)</small> |strength2 = [[File:Coat of arms (emblem) of Iraq 1991-2004.svg|20px]] '''[[Iraqi Armed Forces]]''': 375,000 <small>(disbanded in 2003)</small><br />[[File:Iraqi Republican Guard Symbol.svg|15px]] [[Special Republican Guard (Iraq)|Special Iraqi Republican Guard]]: 12,000<br />[[File:Iraqi Republican Guard Symbol.svg|15px]] [[Republican Guard (Iraq)|Iraqi Republican Guard]]: 70,000–75,000<br />[[File:Fedayeen Saddam SSI.svg|20px]] [[Fedayeen Saddam]]: 30,000 ---- '''[[Iraqi insurgency (Iraq War)#Sunni Militias|Sunni Insurgents]]'''<br />≈70,000 <small>(2007)</small><ref name=brookings>The Brookings Institution [http://www3.brookings.edu/fp/saban/iraq/index.pdf Iraq Index: Tracking Variables of Reconstruction & Security in Post-Saddam Iraq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019170433/http://www3.brookings.edu/fp/saban/iraq/index.pdf |date=2013-10-19 }} 1 October 2007</ref><br />'''[[al-Qaeda]]'''<br />≈1,300 <small>(2006)</small><ref>Pincus, Walter. [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/16/AR2006111601509.html "Violence in Iraq Called Increasingly Complex"]. ''[[The Washington Post]],'' 17 November 2006.</ref><br /> '''[[Islamic State of Iraq]]'''<br />≈1,000 <small>(2008)</small> <br />'''[[Army of the Men of the Naqshbandi Order]]'''<br />≈500–1,000 <small>(2007)</small> |casualties1 = '''[[List of Iraqi security forces fatality reports in Iraq|Iraqi Security Forces]]''' (post-Saddam)<br /> '''ਮਾਰੇ ਗਏ:''' 17,690<ref>260 ਮਾਰੇ ਗਏ in 2003,[http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/19/1013869.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628233817/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/19/1013869.htm |date=2011-06-28 }} 15,196 ਮਾਰੇ ਗਏ from 2004 through 2009 (with the exceptions of May 2004 and March 2009),[http://www.guardian.co.uk/world/2010/oct/22/true-civilian-body-count-iraq] 67 ਮਾਰੇ ਗਏ in March 2009,[http://hello.news352.lu/edito-4036-march-violence-claims-252-iraqi-lives.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226181744/http://hello.news352.lu/edito-4036-march-violence-claims-252-iraqi-lives.html |date=2012-02-26 }} 1,100 ਮਾਰੇ ਗਏ in 2010,[http://articles.cnn.com/2011-01-02/world/iraq.casualty.figures_1_iraqi-police-mosul-police-iraqi-troops?_s=PM:WORLD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116094430/http://articles.cnn.com/2011-01-02/world/iraq.casualty.figures_1_iraqi-police-mosul-police-iraqi-troops?_s=PM:WORLD |date=2013-01-16 }} and 1,067 ਮਾਰੇ ਗਏ in 2011,[https://docs.google.com/spreadsheet/ccc?key=0Aia6y6NymliRdEZESktBSWVqNWM1dkZOSGNIVmtFZEE#gid=4] thus giving a ਕੁੱਲ of 17,690 dead</ref><br /> '''ਜਖਮੀ:''' 40,000+<ref>{{cite web |url=http://fpc.state.gov/documents/organization/77707.pdf |title=Iraq War |publisher=U.S. Department of State |accessdate=18 November 2012}}</ref><br /><br /> '''[[Multi-National Force– Iraq|Coalition forces]]'''<br />'''ਮਾਰੇ ਗਏ:''' 4,815<ref name="icas">{{cite web |url=http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |title=Operation Iraqi Freedom |publisher=iCasualties |accessdate=24 August 2010 |archive-date=21 ਮਾਰਚ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.cnn.com/SPECIALS/2003/iraq/forces/casualties/index.html |publisher=CNN |accessdate=30 March 2010 |title=Home and Away: Iraq and Afghanistan War Casualties}}</ref> <small>(4,497 U.S.,<ref>{{cite web|url=http://www.defense.gov/casualty.pdf |format=PDF|title=Casualty|accessdate=29 June 2016}}</ref> 179 UK,<ref>{{cite web |url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishFatalities.htm |title=Fact Sheets &#124; Operations Factsheets &#124; Operations in Iraq: British Fatalities |publisher=Ministry of Defence of the United Kingdom |accessdate=17 October 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091011220157/http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishFatalities.htm |archivedate=11 October 2009}}</ref> 139 other)</small><ref name="icas"/><br /> '''Missing/captured''' (U.S.): 17 (8 rescued, 9 died in captivity)<ref>{{cite news | url=http://www.cnn.com/2013/10/30/world/pow-and-mia-in-iraq-and-afghanistan-fast-facts |publisher=CNN |accessdate=5 June 2014 | title=POW and MIA in Iraq and Afghanistan Fast Facts}}; As of July 2012, seven American private contractors remain unaccounted for. Their names are: Jeffrey Ake, Aban Elias, Abbas Kareem Naama, Neenus Khoshaba, Bob Hamze, Dean Sadek and Hussain al-Zurufi. Healy, Jack, "[http://www.nytimes.com/2011/05/22/world/middleeast/22missing.html?pagewanted=all With Withdrawal Looming, Trails Grow Cold For Americans Missing In Iraq]", ''[[The New York Times]]'', 22 May 2011, p. 6.</ref><br /> '''ਜਖਮੀ''': 32,753+ <small>(32,226 U.S.,<ref>{{cite web |url=http://www.defense.gov/NEWS/casualty.pdf |title=Casualty |publisher=U.S. Department of Defense |accessdate=18 November 2012}}</ref> 315 UK, 212+ other<ref>33 Ukrainians [http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/DPAS-6K9H5Y?OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090808232343/http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/DPAS-6K9H5Y?OpenDocument |date=2009-08-08 }}, 31+ Italians [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2003/11/13/MNGJ730QPA1.DTL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629050836/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2003/11/13/MNGJ730QPA1.DTL |date=2011-06-29 }} [http://www.middle-east-online.com/english/?id=9524] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110428195925/http://www.middle-east-online.com/english/?id=9524 |date=2011-04-28 }}, 30 Bulgarians [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3355749.stm] [http://www.novinite.com/view_news.php?id=33103], 20 Salvadorans [http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2009-02-07-salvador-iraq_N.htm], 19 Georgians [http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18470] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513160916/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18470 |date=2011-05-13 }}, 18 Estonians [http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2009/02/mil-090209-rianovosti06.htm], 16+ Poles [http://www.novinite.com/view_news.php?id=33116] [http://iraq.pigstye.net/article.php/JuraTomasz/print] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612101918/http://iraq.pigstye.net/article.php/JuraTomasz/print |date=2007-06-12 }} [https://web.archive.org/web/20110501084237/http://www.highbeam.com/doc/1P2-16186603.html] [http://www.militaryphotos.net/forums/showthread.php?19484-Two-Polish-Soldiers-Dead-Five-Injured-in-Iraq-PAP] [http://spectator.sme.sk/articles/view/25148], 15 Spaniards [http://www.foxnews.com/story/0,2933,104369,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429012705/http://www.foxnews.com/story/0,2933,104369,00.html |date=2011-04-29 }} [http://www.thinkspain.com/news-spain/17607/soldier-dead-after-attack-on-spanish-convoy-in-afghanistan] [http://www1.albawaba.com/news/five-spanish-soldiers-four-us-troops-injured-iraq-bomb-attacks] [http://english.peopledaily.com.cn/200404/09/eng20040409_139905.shtml], 10 Romanians [http://english.people.com.cn/90001/90777/90853/6708832.html], 6 Australians {{cite web |url=http://www.canberratimes.com.au/news/local/news/general/combat-troops-pull-out-of-iraq/780839.aspx |title=Archived copy |accessdate=6 January 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428201646/http://www.canberratimes.com.au/news/local/news/general/combat-troops-pull-out-of-iraq/780839.aspx |archivedate=28 April 2011 }}, 5 Albanians, 4 Kazakhs [http://iraq.pigstye.net/article.php/20050112090041443/print] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130025416/http://iraq.pigstye.net/article.php/20050112090041443/print |date=2012-01-30 }}, 3 Filipinos [http://asianjournalusa.com/rp-troops-to-stay-in-iraq-despite-ambush-p929-67.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707174014/http://asianjournalusa.com/rp-troops-to-stay-in-iraq-despite-ambush-p929-67.htm |date=2011-07-07 }} and 2 Thais [http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/23/1015519.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101123050230/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/23/1015519.htm |date=2010-11-23 }} [http://www.asiantribune.com/news/2003/12/28/iraqi-insurgency-2-thai-soldiers-ਮਾਰੇ ਗਏ-1-injured-br-0] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} for a ਕੁੱਲ of 212+</ref>)</small><ref name=mil>Many official U.S.tables at [http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/castop.htm "Military Casualty Information"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303054755/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/castop.htm |date=2011-03-03 }}. See [http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/OIF-ਕੁੱਲ.pdf latest ਕੁੱਲs for injury, disease/other medical]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=antiwarcasualties>[http://www.antiwar.com/casualties/ "Casualties in Iraq"].</ref><ref name=icasualties>iCasualties.org (was lunaville.org). Benicia, California. Patricia Kneisler, ''et al.'', [http://icasualties.org/Iraq/index.aspx "Iraq Coalition Casualties"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |date=2011-03-21 }}</ref><ref name=ukcasualties>[http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishCasualties.htm "Defence Internet Fact Sheets Operations in Iraq: British Casualties"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114214203/http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishCasualties.htm |date=2006-11-14 }}. UK Ministry of Defense. [http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/CorporatePublications/DoctrineOperationsandDiplomacyPublications/OperationsInIraq/OpTelicCasualtyAndFatalityTables.htm Latest combined casualty and fatality tables] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004051608/http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/CorporatePublications/DoctrineOperationsandDiplomacyPublications/OperationsInIraq/OpTelicCasualtyAndFatalityTables.htm |date=2012-10-04 }}. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114214203/http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishCasualties.htm |date=14 November 2006 }}</ref> '''Injured/diseases/other medical'''*: 51,139 <small>(47,541 U.S.,<ref>http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/oif-ਕੁੱਲ.pdf{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 3,598 UK)</small><ref name=mil/><ref name=icasualties/><ref name=ukcasualties/><br /><br /> '''[[Private military company|Contractors]]'''<br /> '''[[List of private contractor deaths in Iraq|ਮਾਰੇ ਗਏ]]''': 1,554<ref name="dol.gov">{{cite web |url=http://www.dol.gov/owcp/dlhwc/dbaallnation.htm |title=Office of Workers' Compensation Programs (OWCP) – Defense Base Act Case Summary by Nation |publisher=U.S.Department of Labor |accessdate=15 December 2011 |archive-date=8 ਦਸੰਬਰ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208041944/https://www.dol.gov/owcp/dlhwc/dbaallnation.htm |url-status=dead}}</ref><ref name="projects.propublica.org">{{cite web |author=T. Christian Miller |url=http://projects.propublica.org/tables/contractor_casualties |title=U.S.Government Private Contract Worker Deaths and Injuries |publisher=Projects.propublica.org |date=23 September 2009 |accessdate=23 October 2010 |archive-date=27 ਜੁਲਾਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727185847/http://projects.propublica.org/tables/contractor_casualties |dead-url=yes }}</ref><br /> '''ਜਖਮੀ & injured''': 43,880<ref name="dol.gov"/><ref name="projects.propublica.org"/><br /><br /> '''[[Sons of Iraq|Awakening Councils]]'''<br /> '''ਮਾਰੇ ਗਏ:''' 1,002+<ref>185 in Diyala from June 2007 to December 2007,[http://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?pagewanted=print] 4 in assassination of [[Abdul Sattar Abu Risha|Abu Risha]], 25 on 12 November 2007,[http://www.cbsnews.com/stories/2007/11/15/iraq/main3504599.shtml?source=RSSattr=HOME_3504599] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514132150/http://www.cbsnews.com/stories/2007/11/15/iraq/main3504599.shtml?source=RSSattr=HOME_3504599 |date=2013-05-14 }} 528 in 2008,[http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088] 27 on 2 January 2009,[http://www.nytimes.com/2009/01/03/world/middleeast/03iraq.html] 53 From 6 to 12 April 2009,[http://www.alternet.org/world/136476/sunni_iraqis_fear_a_bloodbath_of_reprisal_after_possible_u.s._exit/?page=1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513130112/http://www.alternet.org/world/136476/sunni_iraqis_fear_a_bloodbath_of_reprisal_after_possible_u.s._exit/?page=1 |date=2011-05-13 }} 13 on 16 November 2009,[http://www.france24.com/en/node/4926131] 15 in December 2009,[http://www.nytimes.com/2009/12/30/world/middleeast/30iraq.html?_r=1] 100+ from April to June 2010,[http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2010/06/20106653940383435.html#] [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=128084675] 52 on 18 July 2010,[http://www.guardian.co.uk/world/2010/jul/18/iraq-suicide-bombings-kill-militia] [http://www.businessweek.com/news/2010-07-18/bombs-targeting-sons-of-iraq-leave-at-least-44-dead.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718205535/http://www.businessweek.com/news/2010-07-18/bombs-targeting-sons-of-iraq-leave-at-least-44-dead.html |date=2010-07-18 }}ਕੁੱਲ of 1,002+ dead {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418161020/http://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?pagewanted=print |date=18 April 2009 }}</ref><br />'''ਜਖਮੀ:''' 500+ (2007),<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?_r=1&pagewanted=print |work=The New York Times |first1=Solomon |last1=Moore |first2=Richard A. |last2=Oppel |title=Attacks Imperil U.S.-Backed Militias in Iraq |date=24 January 2008}}</ref> 828 (2008)<ref>{{cite web |author=Greg Bruno |url=http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088 |title=Finding a Place for the 'Sons of Iraq' |publisher=Council on Foreign Relations |accessdate=26 December 2011}}</ref><br /><br /> '''ਕੁੱਲ dead: 25,286''' <br />'''ਕੁੱਲ ਜਖਮੀ: 117,961''' |casualties2 = '''Iraqi combatant dead''' (invasion period): 7,600–10,800<ref>[[Press release]] (28 October 2003). [http://www.commondreams.org/news2003/1028-01.htm "New Study Finds: 11,000 to 15,000 ਮਾਰੇ ਗਏ in Iraq War; 30 Percent are Non-Combatants; Death Toll Hurts Postwar Stability Efforts, Damages US Image Abroad"]. [[Project on Defense Alternatives]] (''via'' [[Common Dreams NewsCenter]]). Retrieved 2 September 2010. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20061017165045/http://www.commondreams.org/news2003/1028-01.htm |date=17 October 2006 }}</ref><ref>Conetta, Carl (23 October 2003). [http://www.comw.org/pda/0310rm8.html "The Wages of War: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 2003 Conflict— Project on Defense Alternative Research Monograph #8"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090902070831/http://www.comw.org/pda/0310rm8.html |date=2009-09-02 }}. Project on Defense Alternatives (''via'' [[Commonwealth Institute (Cambridge, Massachusetts)|Commonwealth Institute]]). Retrieved 2 September 2010.</ref> '''Insurgents''' (post-Saddam)<br /> '''ਮਾਰੇ ਗਏ:''' 26,544 (2003–11)<ref>597 ਮਾਰੇ ਗਏ in 2003,[http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2007-09-26-insurgents_N.htm], 23,984 ਮਾਰੇ ਗਏ from 2004 through 2009 (with the exceptions of May 2004 and March 2009),[http://www.guardian.co.uk/world/2010/oct/22/true-civilian-body-count-iraq] 652 ਮਾਰੇ ਗਏ in May 2004,[http://www.iraqbodycount.org/analysis/numbers/warlogs/] 45 ਮਾਰੇ ਗਏ in March 2009,[http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/CJAL-7QPQB7?OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090903190008/http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/CJAL-7QPQB7?OpenDocument |date=2009-09-03 }} 676 ਮਾਰੇ ਗਏ in 2010,[http://www.bloomberg.com/news/2010-12-30/iraq-civilian-deaths-drop-for-third-year-as-toll-eases-after-u-s-drawdown.html] and 590 ਮਾਰੇ ਗਏ in 2011,[https://docs.google.com/spreadsheet/ccc?key=0Aia6y6NymliRdEZESktBSWVqNWM1dkZOSGNIVmtFZEE#gid=4] thus giving a ਕੁੱਲ of 26,544 dead</ref><br /> '''[[Detainee]]s:''' 12,000 (Iraqi-held)<ref name="cnn1">{{cite news|url=http://articles.cnn.com/2010-09-13/world/iraq.detainees_1_detainees-iraqi-authorities-moussawi?_s=PM:WORLD|title=Amnesty: Iraq holds up to 30,000 detainees without trial|publisher=CNN|date=13 September 2010|accessdate=6 January 2011|archive-date=23 ਅਕਤੂਬਰ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101023155150/http://articles.cnn.com/2010-09-13/world/iraq.detainees_1_detainees-iraqi-authorities-moussawi?_s=PM%3AWORLD|dead-url=yes}}</ref><br /> '''ਕੁੱਲ dead: 34,144–37,344''' |casualties3 = '''Estimated violent deaths:'''<br /> '''[[Lancet surveys of Iraq War casualties|''Lancet'' survey]] '''(March 2003– July 2006): '''601,027''' (95% CI: 426,369–793,663)<ref name="lancetOct2006">{{cite web |url= http://brusselstribunal.org/pdf/lancet111006.pdf |title= "Mortality after the 2003 invasion of Iraq: a cross-sectional cluster sample survey" |access-date= 2016-12-05 |archive-date= 2015-09-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150907130701/http://brusselstribunal.org/pdf/lancet111006.pdf |dead-url= yes }}{{small|(242KB)}}. By Gilbert Burnham, Riyadh Lafta, Shannon Doocy, and Les Roberts. ''[[The Lancet]],'' 11 October 2006</ref><ref name="Lancet supplement">{{cite web |url= http://web.mit.edu/CIS/pdf/Human_Cost_of_War.pdf |title= "The Human Cost of the War in Iraq: A Mortality Study, 2002–2006" }}{{small|(603KB)}}. By Gilbert Burnham, Shannon Doocy, Elizabeth Dzeng, Riyadh Lafta, and Les Roberts. A supplement to the October 2006 Lancet study. It is also found here: [http://www.jhsph.edu/refugee/research/iraq/Human_Cost_of_WarFORMATTED.pdf] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160515142928/http://www.jhsph.edu/refugee/research/iraq/Human_Cost_of_WarFORMATTED.pdf |date=2016-05-15 }} [http://web.mit.edu/CIS/pdf/Human_Cost_of_War.pdf]</ref><br /> '''[[Iraq Family Health Survey]] '''(March 2003– July 2006): '''151,000''' (95% CI: 104,000–223,000)<ref>[http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMsa0707782 "Iraq Family Health Survey"] [[New England Journal of Medicine]] 31 January 2008</ref> <br /><br /> '''Documented deaths from violence:'''<br /> [[Iraq Body Count project|Iraq Body Count]] (2003– 14 December 2011): '''103,160–113,728''' civilian deaths recorded,<ref>{{cite web |url=http://www.iraqbodycount.org/ |title=Iraq Body Count |accessdate=27 April 2014}}</ref> and '''12,438''' new deaths added from the Iraq War Logs<ref>{{cite web |url=http://www.iraqbodycount.org/analysis/numbers/warlogs/ |title=Iraq War Logs: What the numbers reveal |publisher=Iraq Body Count |accessdate=3 December 2010}}</ref><br /> '''[[Associated Press]] '''(March 2003– April 2009): '''110,600'''<ref>{{cite news |url=http://www.foxnews.com/printer_friendly_wires/2009Apr23/0,4675,MLIraqDeathToll,00.html |title=AP Impact: Secret tally has 87,215 Iraqis dead |author=Kim Gamel |date=23 April 2009 |accessdate=26 April 2014 |publisher=Fox News}}</ref> For more information see: [[Casualties of the Iraq War]] |notes='''*''' "injured, diseased, or other medical": required medical air transport. UK number includes "aeromed evacuations"<br />'''**''' '''ਕੁੱਲ deaths''' include all additional deaths due to increased lawlessness, degraded infrastructure, poorer healthcare, etc. |campaignbox = }} '''ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ''' ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿਦਰੋਹ ਸੀ। ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਰਾਕ ਦੇ 2003 ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੇ [[ਸਦਾਮ ਹੁਸੈਨ]] ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਕ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ]] 3riyo7elq6nhtg2cz0yeqhpwwbvht82 0 86438 847988 844890 2026-09-26T07:49:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847988 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = File:Official Title Screen of Bin Roye.png | caption = ਸਿਰਲੇਖ ਸਕਰੀਨ | genre = ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ | creator = [[ਮੋਮਿਨਾ ਦੁਰੈਦ]] | based_on = [[ਫ਼ਰਹਤ ਇਸ਼ਤਿਆਕ਼]] ਦੇ ਨਾਵਲ [[ਬਿਨ ਰੋਏ ਆਂਸੂ (ਨਾਵਲ)|ਬਿਨ ਰੋਏ]] ਉੱਪਰ | developer = | writer = [[ਫ਼ਰਹਤ ਇਸ਼ਤਿਆਕ਼]] | screenplay = | story = | director = ਹਾਸਿਮ ਹੁਸੈਨ<br>ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰੀ<br>ਮੋਮਿਨਾ ਦੁਰੈਦ | creative_director = | presenter = | starring = [[ਮਾਹਿਰਾ ਖਾਨ]]<br>[[ਹੁਮਾਯੂੰ ਸਈਦ]]<br>[[ਅਰਮੀਨਾ ਖਾਨ]] | judges = | voices = | narrated = | theme_music_composer = | opentheme = "ਬਿਨ ਰੋਏ" <br>ਤਿਆਰਕਰਤਾ [[ਸ਼ਿਰਾਜ਼ ਉੱਪਲ]] | endtheme = | composer = | country = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | language = [[ਉਰਦੂ]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 17 | list_episodes = | executive_producer = ਮੋਮਿਨਾ ਦੁਰੈਦ | producer = ਮੋਮਿਨਾ ਦੁਰੈਦ | editor = ਸੱਯਦ ਤਨਵੀਰ ਆਲਮ<br />ਫੈਜ਼ਨ ਸਲੀਮ | location = | cinematography = ਫਰਹਾਨ ਆਲਮ | camera = ਮਲਟੀ ਕੈਮਰਾ ਸੈਟਅੱਪ | runtime = 40 ਮਿੰਟ | distributor = ਹਮ ਨੈੱਟਵਰਕ ਲਿਮਿਟਿਡ | budget = | network = [[ਹਮ ਟੀਵੀ]] | first_aired = {{Start date|2016|10|02|df=yes}} | last_aired = {{End date|2017|01|22|df=yes}} }} '''''ਬਿਨ ਰੋਏ '''''({{Lang-ur|{{nastaliq|''' بن روۓ'''}}}}; [[ਸ਼ਬਦੀ ਅਤੇ ਲਾਖਣਿਕ ਭਾਸ਼ਾ|lit]]: '''''Without Crying'''''), ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਪੀਸੋਡ 2 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ [[ਹਮ ਟੀਵੀ]] ਉੱਤੇ ਨਸ਼ਰ ਹੋਇਆ। ਇਹ '''ਬਿਨ ਰੋਏ ਆਂਸੂ''' ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਵਲ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਬਿਨ ਰੋਏ ਇੱਕ ਤਰਹਾਂ ਨਾਲ [[ਡਰਾਮਾ|ਡਰਾਮੇ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਫਿਲਮ]] ਹੈ।<ref name="Reviewit">{{Cite web|url=http://reviewit.pk/farhat-ishtiaqs-bin-roye-aansu-coming-soon-on-hum-tv/|title=Farhat Ishtiaq’s Bin Roye Aansu coming soon on HUM TV {{!}} Reviewit.pk|last=|first=|date=|publisher=|access-date=20 July 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://feed.pk/4846/humayun-saeed-mahira-khan-starrer-bin-roye-to-on-air-as-drama-in-coming-months/|title=Humayun Saeed-Mahira Khan starrer Bin Roye to on-air as Drama in coming months {{!}} FEED|last=Hamza|first=Rana|date=|publisher=|access-date=20 July 2016|archive-date=20 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820041613/http://feed.pk/4846/humayun-saeed-mahira-khan-starrer-bin-roye-to-on-air-as-drama-in-coming-months/|dead-url=yes}}</ref> ਇਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਹੈਸਮ ਹੁਸੈਨ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਕਹਾਣੀ [[ਫ਼ਰਹਤ ਇਸ਼ਤਿਆਕ਼]] ਨੇ ਅਤੇ ਸਕਰੀਨਪਲੇਅ ਮੁਹੰਮਦ ਵਾਸੀ-ਉਦ-ਦੀਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1157531|title=Bin Roye story more mature than Humsafar: Humayun Saeed|last=Anwer|first=Zoya|date=2015-01-17|publisher=|access-date=20 July 2016}}</ref> ਇਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਮੋਮਿਨਾ ਦੁਰੈਦ ਨੇ ਐਮਡੀ ਪਰੋਡਕਸਨਸ ਦੇ ਬੈਨਰ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://blogs.tribune.com.pk/story/28580/five-reasons-why-you-should-or-should-not-watch-bin-roye/|title=Five reasons why you should (or should not) watch Bin Roye|last=|first=|date=|publisher=|access-date=23 July 2016|archive-date=25 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160825174442/http://blogs.tribune.com.pk/story/28580/five-reasons-why-you-should-or-should-not-watch-bin-roye/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://m.gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bin-roye-rides-pakistani-new-wave-1.1551281|title=‘Bin Roye’ rides Pakistani new wave|last=|first=|date=|publisher=|access-date=23 July 2016|archive-date=17 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817100529/http://m.gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bin-roye-rides-pakistani-new-wave-1.1551281|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਰਹਤ ਇਸ਼ਤਿਆਕ਼ ਦੇ ਲਿਖੇ ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ ਬਣਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ ਇਸੇ ਨਾਂ ਉੱਪਰ [[ਬਿਨ ਰੋਏ (ਫਿਲਮ)|ਫਿਲਮ]] ਵੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ [[ਮਾਹਿਰਾ ਖਾਨ]], [[ਹੁਮਾਯੂੰ ਸਈਦ]], [[ਅਰਮੀਨਾ ਖਾਨ]] ਹਨ। == ਕਹਾਣੀ == ''ਬਿਨ ਰੋਏ'' ਪਿਆਰ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿਆਰ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਛਤਾਵਾ, ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਤੇ ਮਿਲਾਪ। ਕਹਾਣੀ ਸਬਾ ਸ਼ਫੀਕ ([[ਮਾਹਿਰਾ ਖਾਨ]]) ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਇਰਤਜ਼ਾ ([[ਹੁਮਾਯੂੰ ਸਈਦ]]) ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਰਤਜ਼ਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਸਬਾ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਰਤਜ਼ਾ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਮਨ ([[ਅਰਮੀਨਾ ਖਾਨ]]) ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਰਤਜ਼ਾ ਨੂੰ ਸਮਨ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਨ ਸਬਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਸਮਨ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪਰਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਬਾ ਸਮਨ ਤੇ ਇਰਤਜ਼ਾ ਦਾ ਪਿਆਰ ਪਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਦੇਖ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਕੋਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਮਨ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾ ਪਰਤਦੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੋੜਾ ਨਾ ਬਣਦੀ। ਸਮਨ ਤੇ ਇਰਤਜ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਜ਼ ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਉੱਪਰ ਸਮਨ ਉਸ ਲਈ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਕਾਰ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਸਮਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਸਬਾ ਨੂੰ ਇਰਤਜ਼ਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਮਨਾਂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਬਾ ਦੀ ਜਿਸ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਨਿਕਾਹ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਰਤਜ਼ਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਬਾ ਦੇ ਘਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਬਾ ਤੇ ਇਰਤਜ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਸਟ == * [[ਮਾਹਿਰਾ ਖ਼ਾਨ|ਮਾਹਿਰਾ ਖਾਨ]] - ਸਬਾ ਦੇ ਰੋਲ ਵਿੱਚ * [[ਹੁਮਾਯੂੰ ਸਈਦ]] - ਇਰਤਜ਼ਾ ਦੇ ਰੋਲ ਵਿਚ * [[ਅਰਮੀਨਾ ਖਾਨ]] - ਸਮਨ ਦੇ ਰੋਲ ਵਿੱਚ * [[ਜਾਵੇਦ ਸ਼ੇਖ|ਜਾਵੇਦ ਸ਼ੇਖ]] - ਸ਼ਫਿਕ ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ ਦੇ ਰੋਲ ਵਿੱਚ * ਜ਼ੈਬਾ ਬਖਤਿਆਰ - ਮਲੀਹਾ ਸ਼ਫੀਕ ਦੇ ਰੋਲ ਵਿਚ * ਅਰਜ਼ਾ ਮੰਜ਼ੂਰ - ਦਾਦੀ ਦੇ ਰੋਲ ਵਿੱਚ * ਜ਼ਾਹੀਨ ਤਾਹਿਰਾ - ਰਹਿਮਤ ਭੂਆ ਦੇ ਦੇ ਰੋਲ ਵਿੱਚ * ਜਹਾਂਜ਼ੇਬ ਖਾਨ - as ਜ਼ਫਰ ਸ਼ਫੀਕ ਦੇ ਰੋਲ ਵਿਚ  * ਸਮਨ ਅੰਸਾਰੀ * ਰਾਸ਼ਿਦ ਖਵਾਜ਼ਾ * ਐਨੀ ਜ਼ੈਦੀ * ਹੁਮਾ ਨਵਾਬ * ਅਰਜ਼ੁਮੰਦ ਅਜ਼ਹਰ * ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ ਨਾਜ਼ * ਸੈਮਾ ਕੰਵਲ * ਅਦਨਾਨ ਮਲਿਕ - ਅਬਦੁੱਲਾ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਝਲਕ) * ਜੁਨੈਦ ਖਾਨ - ਸਫੀਰ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਝਲਕ) * ਸਿਦਰਾ ਬਾਤੂਲ - ਮਾਹਨੂਰ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਝਲਕ) * [[ਅਦੀਲ ਹੁਸੈਨ]] - (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਝਲਕ) === ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ === * ਮਨਾਹਿਲ ਦੁਰੈਦ * ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਨ ਦੁਰੈਦ * ਮਈਸ਼ਾ ਦੁਰੈਦ * ਜ਼ੇਰਲੀਨਾ ਦੁਰੈਦ * ਸ਼ਾਯਾਨ ਦੁਰੈਦ * ਅਜ਼ਲਾਨ ਅਲੀ ਅਸਕਾਰੀ * ਸਲਰ ਕਸ਼ੀਫ * ਅਸਫ ਕਸ਼ੀਫ * ਸ਼ਾਂਜ਼ੇ ਹਸਨ * ਅਨਮ ਹਾਸ਼ਿਮ * ਸ਼ਾਹ ਜ਼ੈਨ * ਅਰਜ਼ ਨੋਫਿਲ * ਮਹਿਰੀਨ ਬਾਰੀ == ਹੋਰ ਵੇਖੋ == * [[ਹਮ ਟੀਵੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * 2016 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [https://web.archive.org/web/20170118183103/http://www.hum.tv/binroye/ Official Website] * {{facebook|binroyethedrama|''Bin Roye''}} * [https://web.archive.org/web/20220314082341/http://www.hum.tv/ Hum Television] * [http://www.moomal.com/ MD Productions] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਮ ਟੀਵੀ ਦੇ ਡਰਾਮੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲਾਂ ਉੱਪਰ ਬਣੇ ਡਰਾਮੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016]] 7bnxn9eo0kyobiw43po3mihgbq4au0f 0 86684 847916 781327 2026-09-26T00:59:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847916 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜਯੋਤਿਕਾ ਸਰਾਵਾਨਾਨ | image = Jyothika Filmfare 2014.jpg | caption = 2014, ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਖੇ ਜਯੋਤਿਕਾ | ethnicity = [[ਪੰਜਾਬੀ]]<ref>[http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/10/28/stories/2002102800860300.htm The Jyothika factor]. The Hindu (28 October 2002). Retrieved on 2016-02-08.</ref> | birth_name = ਜਯੋਤਿਕਾ ਸਦਾਨਾਹ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1977|10|18}}<ref>[http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/oct-12-03/jyothika-suriya-18-10-12.html Jo Jo Jyothika ... – Jyothika – Suriya – Tamil Movie News]. Behindwoods.com (18 October 2012). Retrieved on 12 December 2012.</ref> | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ | yearsactive = 1998–ਵਰਤਮਾਨ | spouse = [[ਸੂਰਯ (ਅਭਿਨੇਤਾ)|ਸੂਰਯ]] (2006–ਵਰਤਮਾਨ) | children = 2 | residence = [[ਚੇਨਈ]], ਤਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ | family = [[ਰੋਸ਼ਨੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|ਰੋਸ਼ਨੀ]] (sister)<br>[[ਨਗਮਾ]] (half-sister)<br>[[ਕਾਰਥੀ]] (ਜੀਜਾ)<br>[[ਸ਼ਿਵਾਕੁਮਾਰ]] (ਸਸੁਰ) | occupation = [[ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] }} '''ਜਯੋਤਿਕਾ''' ([[18 ਅਕਤੂਬਰ]], [[1977]]) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਚਾਣ ਮਿਲੀ।.<ref>{{cite web|url=http://www.screenindia.com/news/Jyothika-receives-critical-acclaim/11953/|title=Jyothika receives critical acclaim|date=10 February 2006|work=[[Screen (magazine)|Screen]]|accessdate=7 May 2010|archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013|archive-url=https://archive.today/20130202060418/http://www.screenindia.com/news/Jyothika-receives-critical-acclaim/11953/|url-status=dead}}</ref> ਜਯੋਤਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]], [[ਮਲਯਾਲਮ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਲਯਾਲਮ]], [[ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ [[ਖ਼ੁਸ਼ੀ (2000 ਫ਼ਿਲਮ ]]|ਖ਼ੁਸ਼ੀ]] ਤੇ [[ਚੰਦ੍ਰਮੁਖੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਚੰਦ੍ਰਮੁਖੀ]] ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ "ਤਿੰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੇਅਰ ਅਵਾਰਡ" ਅਤੇ ਤਿੰਨ "ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੇਅਰ ਅਵਾਰਡ" ਵੀ ਜਿੱਤੇ। ਜਯੋਤਿਕਾ ਨੇ [[ਕਲਾਇਮਾਮਾਨੀ]] ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name=hi>[http://www.hindu.com/2006/02/15/stories/2006021513330100.htm Kalaimamani Awards for 123 persons announced] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061029105424/http://www.hindu.com/2006/02/15/stories/2006021513330100.htm |date=2006-10-29 }} ''The Hindu'', 15 February 2006.</ref> ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ 'ਡੋਲੀ ਸਜਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ' (1997) ਨਾਲ ਬਾਲੀਵੁੱਡ 'ਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਵਾਲੀ (1999) ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਟੈਗੋਰ (2003) ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਲੀ (1999) ਲਈ "ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਊ - ਦੱਖਣੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ" ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ੀ (2000) ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਬੋਤਮ ਤਾਮਿਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ੀਆਂ (2000), ਪੇਰਾਜਗਨ (2004), ਚੰਦਰਮੁਖੀ (2005) ਅਤੇ ਮੋਜ਼ੀ (2007) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਜੋਤਿਕਾ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਿਸ਼ਤੇ 'ਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 11 ਸਤੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸੂਰੀਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਸਿਖਰਾਂ 'ਤੇ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ<ref>{{cite web |url= http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/sep-06-02/11-09-06-surya-jo.html |title= Highlights of Suriya-Jyothika wedding |date= 11 September 2006 |publisher= Behindwoods.com |accessdate=22 October 2009 }}</ref> ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਅਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ 36 ਵਾਇਆਧਿਨੀਲੇ (2015) ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਖਤ ਸਮੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ- ਦੱਖਣੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 36 ਵਾਇਆਧਿਨੀਲੇ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਗਲੀਰ ਮੱਟੂਮ (2017), ਨਾਚੀਅਰ (2018), ਕੈਟਰੀਨ ਮੋਜ਼ੀ (2018), ਰਾਤਚਸੀ (2019), ਪਨਮਗਲ ਵੰਧਲ (2020) ਵਰਗੀਆਂ ਔਰਤ ਕੇਂਦਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮਨੀ ਰਤਨਮ ਦੇ ਮਲਟੀ-ਸਟਾਰਰ ਚੱਕਾ ਚੀਵਾਂਥ ਵਣਮ (2018) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{cite web |url= http://entertainment.oneindia.in/tamil/exclusive/surya-jyothika-diya-20807.html |title= Bright light falls on Surya-Jyothika |author= Settu Shankar |date= 20 August 2007 |publisher= One India |accessdate= 22 October 2009 |url-status=dead |archiveurl= https://archive.today/20120709094046/http://entertainment.oneindia.in/tamil/exclusive/surya-jyothika-diya-20807.html |archivedate= 9 July 2012 |df= dmy-all }}</ref><ref>[http://chennai365.com/news/surya-jyothika-sons-name-is-dev/ Surya-Jyothika Son's name is Dev]. chennai365.com (21 July 2010)</ref> ==ਜੀਵਨ== ਜਯੋਤਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀਮਾ ਸਦਨਾਹ ਦੇ ਘਰ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਖੇ ਹੋਇਆ। ਨਗਮਾ ਨਾਮੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਇਸਦੀ ਭੈਣ (ਕਜ਼ਨ) ਹੈ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ "ਮਿਠੀਭਾਈ ਕਾਲਜ" ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਾਲੋਜੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲਿਆ। ਜਯੋਤਿਕਾ ਨੇ [[11 ਸਤੰਬਰ]], [[2006]] ਵਿੱਚ [[ਸੂਰਯ (ਅਭਿਨੇਤਾ)|ਸੂਰਯ]] ਨਾਂ ਦੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ,<ref>{{cite web |url= http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/sep-06-02/11-09-06-surya-jo.html |title= Highlights of Suriya-Jyothika wedding |date= 11 September 2006 |publisher= Behindwoods.com |accessdate=22 October 2009 }}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਕੈਰੀਅਰ == === 1998–2002 === ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ 'ਡੋਲੀ ਸਜਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ' ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇਹ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਨਾਲ 2000 ਦੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਿਲਮ ਫਲਾਪ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ "ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ।"<ref>{{cite news |title= Priyadarshan: "People expect a lot from a commercial director" |url= http://www.india-today.com/itoday/20001113/cinema.shtml |newspaper= India Today |date= 13 November 2000 |quote= I was so sure Doli Saja Ke Rakhna would do well, but when it didn't I lapsed into depression. |access-date= 8 October 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100903212556/http://india-today.com/itoday/20001113/cinema.shtml |archive-date= 3 September 2010 |url-status= dead }}</ref> ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲੀ (1999) ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਊ - ਦੱਖਣੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਤੇ ਦੀਨਾਕਰਨ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਊ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="a">{{cite web|url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/awards/28-1.htm |title=Dinakaran Cinema Awards – 1999|publisher=[[Dinakaran]]|accessdate=25 February 2014 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080625100834/http://www.dinakaran.com/cinema/english/awards/28-1.htm |archivedate=25 June 2008 }}</ref> ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪੂਵੇਲਮ ਕੇੱਟੂਪੱਪਰ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਗਾਮੀ ਪਤੀ ਸੂਰੀਆ ਨਾਲ ਨਾਇਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਬਣ ਗਈ। 2000 ਅਤੇ 2002 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਗਾਵੜੀ, ਦਮ ਦਮ ਦਮ ਅਤੇ ਸਨੇਗੀਥਿਏ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref name=red1>[http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/18tt.htm Slap in the face for Kamal]. Rediff.com (18 August 2000). Retrieved on 12 December 2012.</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2001/01/19/stories/09190224.htm |title=Hits and misses of the year that was |newspaper=The Hindu |date=19 January 2001 |accessdate=25 August 2012 |archive-date=1 ਅਕਤੂਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131001180529/http://hindu.com/2001/01/19/stories/09190224.htm |dead-url=yes }}</ref> ਉਸ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਜਿੰਨਾ ਮਹੱਤਵ ਸੀ।<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/10/23/stories/2002102300330200.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Fighting her way to success | date=23 October 2002 | access-date=18 ਨਵੰਬਰ 2020 | archive-date=1 ਜੁਲਾਈ 2003 | archive-url=https://web.archive.org/web/20030701123340/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/10/23/stories/2002102300330200.htm | dead-url=yes }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਮਲ ਹਸਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ਥਨਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਬੋਤਮ ਤਾਮਿਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਰਿਦਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਭਾਵੇਂ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="The Times Of India">{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/35261957.cms | work=The Times Of India | title=Vishnuvardhan, Sudharani win Filmfare awards – The Times of India}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2001/03/24/stories/0424401t.htm |title=Trophy time for tinseldom |newspaper=The Hindu |date=24 March 2001 |accessdate=25 August 2012 |archive-date=1 ਮਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501104755/http://www.hindu.com/2001/03/24/stories/0424401t.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/lf/2004/07/02/stories/2004070210070201.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Here's something 'new' | date=2 July 2004 | access-date=18 ਨਵੰਬਰ 2020 | archive-date=10 ਨਵੰਬਰ 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121110121341/http://www.hindu.com/lf/2004/07/02/stories/2004070210070201.htm | dead-url=yes }}</ref><ref>[http://cinematoday2.itgo.com/we_rise_fast_fall_fast_jyothika.htm "We Rise fast, fall fast": Jyothika]. Cinematoday2.itgo.com. Retrieved on 12 December 2012.</ref> ਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਫਰੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਲੀਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://cinematoday2.itgo.com/friends.htm Friends]. Cinematoday2.itgo.com. Retrieved on 12 December 2012.</ref><ref>[http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/09/18/stories/2002091800310200.htm Runaway success?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030701114213/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/09/18/stories/2002091800310200.htm |date=2003-07-01 }}. The Hindu (18 September 2002). Retrieved on 12 December 2012.</ref><ref name="idlebrain.com">[http://www.idlebrain.com/movie/archive/mrg-dumdumdum.html Telugu Cinema – Review – Dum Dum Dum – Madhavan, Jyotika – Mani Ratnam – Perumal – Karthik Raja – veturi]. Idlebrain.com (21 September 2001). Retrieved on 12 December 2012.</ref> ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇਵਯਾਨੀ ਲੈ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਣੀ ਰਤਨਮ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਾਧਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਸ ਮਦਰਾਸ ਟਾਕੀਜ਼ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਦਮ ਦਮ ਦਮ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ।<ref name="entertainment.oneindia.in">[http://entertainment.oneindia.in/kannada/movies/nagarahavu/cast-crew.html Nagarahavu Cast & Crew, Nagarahavu Star Cast, Actor, Actress, Director] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012032103/https://www.filmibeat.com/kannada/movies/nagarahavu-2002/cast-crew.html |date=2020-10-12 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012032103/https://www.filmibeat.com/kannada/movies/nagarahavu-2002/cast-crew.html |date=2020-10-12 }}. entertainment.oneindia.in. Retrieved on 12 December 2012.</ref> She had a [[dual role]] in this film.<ref name="Welcome to">{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/tamil/Jyothika/interview.php?id=6005969&cid=2408 |title=Welcome to |publisher=Sify.com |date=20 January 2007 |accessdate=13 February 2012}} {{dead link|date=December 2012}}</ref> ਫਿਲਮ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ, ਬਲਕਿ ਆਂਧਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਡੱਬ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਗਰਾਹਾਵੂ ਵਿੱਚ ਉਪੇਂਦਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ਸਨੇਗੀਥਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>[http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/11ss.htm The dancing brush]. Rediff.com (11 August 2000). Retrieved on 12 December 2012.</ref><ref>[http://www.rediff.com/entertai/2000/mar/31women.htm Ladies Only]. Rediff.com (31 March 2000). Retrieved on 12 December 2012.</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] l7yz3rr2b4z48q1lmau0wjg9h8dmhv2 0 86923 847963 815370 2026-09-26T06:02:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847963 wikitext text/x-wiki {{Infobox Test team | team_name = Pakistan | image = PakistanCricketLogo.png | caption = ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ | test_status_year = 1952 | captain = [[ਸਰਫ਼ਰਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] | coach = [[ਮਿਕੀ ਆਰਥਰ]] | test_rank = 7ਵਾਂ | odi_rank = 6ਵਾਂ | t20i_rank = 1 | test_rank_best = 1 | odi_rank_best = 1 | t20i_rank_best = 1 | first_test = ਬਨਾਮ {{cr|ਭਾਰਤ}} [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਕੋਟਲਾ ਮੈਦਾਨ]], [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿਖੇ; 16–18 ਅਕਤੂਬਰ 1952 | num_tests = 412 | num_tests_this_year = 6 | test_record = 132/122<br>(158 ਡਰਾਅ) | test_record_this_year = | most_recent_test = | first_odi = ਬਨਾਮ {{cr|NZL}} ਲੈਂਕਾਸਟਰ ਪਾਰਕ, ਕ੍ਰਿਸਟਨਬਰਗ; 11 ਫਰਵਰੀ 1973 | num_odis = 884 | num_odis_this_year = 18 | odi_record = 469/389<br>(8 ties, 18 no result) | odi_record_this_year = | most_recent_odi = | wc_apps = 11 | wc_first = [[1975 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1975]] | wc_best = ਜੇਤੂ ([[1992 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1992]]) | first_t20i = ਬਨਾਮ {{cr|ENG}} ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਕਾਊਂਟੀ ਮੈਦਾਨ, [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ]]; 28 ਅਗਸਤ 2006 | num_t20is = 121 | num_t20is_this_year = 10 | t20i_record = 73/45<br>(3 ਟਾਈ, 0 ਬਿਨਾਂ ਨਤੀਜੇ) | t20i_record_this_year = 8/2<br>(0 ਟਾਈ, 0 ਬਿਨਾਂ ਨਤੀਜੇ) | most_recent_t20i = | wt20_apps = 6 | wt20_first = [[2007 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20|2007]] | wt20_best = ਜੇਤੂ ([[2009 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20|2009]]) | h_pattern_la = | h_pattern_b = _collar | h_pattern_ra = | h_pattern_pants = | h_leftarm = FFFFFF | h_body = FFFFFF | h_rightarm = FFFFFF | h_pants = FFFFFF | a_pattern_la = _green_double_border | a_pattern_b = _pak_ct25 | a_pattern_ra = _green_double_border | a_pattern_pants = | a_leftarm = 94E05E | a_body = 94E05E | a_rightarm = 94E05E | a_pants = 022F1B | t_pattern_la = | t_pattern_b = _pak_t20wc_24 | t_pattern_ra = | t_pattern_pants = | t_leftarm = 003521 | t_body = 003521 | t_rightarm = 003521 | t_pants = 003521 | asofdate = 1 ਨਵੰਬਰ 2017 }} '''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ''' ({{lang-ur|پاکستان کرکٹ ٹیم}}), ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ '''ਹਰੀ ਵਰਦੀ ਵਾਲੇ''' ਜਾਂ '''ਸ਼ਾਹੀਨ''' ਵੀ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਟੀਮ ਹੈ। ਇਹ ਟੀਮ '''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ''' ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਟੀਮ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ]] ਦੇ ਤਿੰਨੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੈਚਾਂ ([[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ]], [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਅਤੇ [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ]] ਕ੍ਰਿਕਟ) ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕੁੱਲ 866 ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ, ਜਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ 457 ਮੈਚ (52.77%) ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ 383 ਮੈਚ ਹਾਰੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁੱਲ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 8 ਮੈਚ ਟਾਈ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ 18 ਮੈਚਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ ਭਾਵ ਕਿ ਇਹ 18 ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋਏ ਹਨ।<ref>[http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283878.html All-Time Results Table – One-Day Internationals] – ESPNcricinfo. Retrieved 27 ਦਸੰਬਰ 2013.</ref> ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਮ 1992 ਦੇ [[ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਦੀ ਜੇਤੂ ਟੀਮ ਹੈ ਅਤੇ 1999 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੀਮ ਰਨਰ-ਅਪ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਾ ਕੇ 1987 ਅਤੇ 1996 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ 1996 ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਫ਼ਾਈਨਲ [[ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ '''ਗਦਾਫ਼ੀ ਸਟੇਡੀਅਮ''' ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ 110 ਟਵੰਟੀ20 ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 64 ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ 43 ਹਾਰੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ 3 ਮੈਚਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ।<ref>[http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283878.html All-Time Results Table – Twenty20 Internationals] – ESPNcricinfo. Last updated 23 ਫਰਵਰੀ 2012. Retrieved 20 ਮਈ 2011.</ref> ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਮ ਨੇ 2009 ਦਾ ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2007 ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੱਪ ਦੀ ਇਹ ਟੀਮ ਰਨਰ-ਅਪ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ 402 [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ ਮੈਚ]] ਖੇਡੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 130 ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ 114 ਮੈਚ ਹਾਰੇ ਹਨ। ਜਦਕਿ 158 ਮੈਚ ਡਰਾਅ (ਬਰਾਬਰ) ਰਹੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਮ ਦੀ ਜਿੱਤਣ/ਹਾਰਣ ਦੀ ਔਸਤ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ 1.14 ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਤੀਸਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਔਸਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ 32.08% ਨਾਲ ਇਹ ਟੀਮ ਦੀ ਔਸਤ ਪੰਜਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਔਸਤ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਹੈ।<ref>[http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283877.html Overall Result Summary – Test Cricket] – ESPNcricinfo. Retrieved 6 ਫਰਵਰੀ 2012.</ref> 1952 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਜੇਤੂ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>[http://www.cricketarchive.com/Archive/Scorecards/20/20436.html Pakistan in India 1952–53 (1st Test)] – CricketArchive. Retrieved 20 ਮਈ 2011.</ref> 1947 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਖਿਡਾਰੀ, [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਲਈ ਹੀ ਖੇਡਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। 11 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਦੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੀਮ ਅੱਠਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ]] ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੀਮ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।<ref name="ICC rankings - ICC Test, ODI and Twenty20 rankings">{{cite web |url=http://www.icc-cricket.com/team-rankings |title=ICC rankings - ICC Test, ODI and Twenty20 rankings |work=ESPNcricinfo |access-date=2016-11-18 |archive-date=2016-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160707201109/http://www.icc-cricket.com/team-rankings |url-status=dead }}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== === 2016 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 === [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਆਈਸੀਸੀ]] ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੱਪ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰੇ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ]], ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ ਵੀ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ 55 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਪਰੰਤੂ ਬਾਕੀ ਬਚਦੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨੋ ਮੈਚ ਗੁਆ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਜਿਹਾ ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਿਆ ਸੀ (ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 2014 ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ)। ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੋਈ ਟਵੰਟੀ20 ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੇ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਨੂੰ 3-0 ਨਾਲ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ 9 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ, ਦੂਸਰਾ ਮੈਚ 16 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਤੀਸਰਾ ਮੈਚ 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/pakistan-v-west-indies-2016-17/content/story/1059410.html|title=Pakistan stroll to 3-0 after Imad three-for|access-date=2016-09-30}}</ref> ===2016=== 18 ਅਗਸਤ 2016 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੂੰ ਡਬਲਿਨ ਵਿਖੇ 255 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.espncricinfo.com/england-v-pakistan-2016/engine/match/913649.html|title=Pakistan maul Ireland by 255 runs|date = 18 ਅਗਸਤ 2016|access-date = 20 ਅਗਸਤ 2016 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/pakistan/engine/records/team/largest_margins.html?class=2;id=7;type=team|title=Pakistan's victories|access-date = 20 ਅਗਸਤ 2016 }}</ref> ਅਗਸਤ 2016 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੇ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ 1988 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਵ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਸਥਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|title=Pakistan rise to No. 1 in Test rankings|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/1049137.html|website=ESPN Cricinfo|accessdate=23 ਅਗਸਤ 2016}}</ref> ==ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ== {{location map+|Pakistan|float=left|width=390|caption=ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਟੇਡੀਅਮ|places= {{location map~|Pakistan|label=<small>ਅਰਬ</small>|position=top|lat=34.021631|long=71.578406}} {{location map~|Pakistan|label=<small>[[ਅਯੂਬ]]</small>|position=left|lat=30.201667|long=66.998056}} {{location map~|Pakistan|label=<small>[[ਬਹਾਵਲ]]</small>|position=left|lat =29.368056|long=71.679722}} {{location map~|Pakistan|label=<small>[[ਬੁਗਤੀ]]</small>|position=left|lat =28.5856952|long=65.4198683}} {{location map~|Pakistan|label=<small>[[ਗਦਾਫ਼ੀ]]/ਬਾਗ-ਏ-ਜਿੰਨਾ</small>|position=right|lat =31.513333|long=74.333333}} {{location map~|Pakistan|label=<small>ਇਬਨ-ਏ-ਕਾਸਿਮ</small>|position=left|lat =30.197778|long=71.474167}} {{location map~|Pakistan|label=<small>ਇ ਬਾਲ</small>|position=bottom|lat =31.433889|long=73.085833}} {{location map~|Pakistan|label=<small>ਗੁਜ. ਜਿੰਨਾ</small>|position=right|lat =32.163611|long=74.190833}} {{location map~|Pakistan|label=<small>ਸਿਆਲ. ਜਿੰਨਾ</small>|position=left|lat =74.553889|long=71.679722}} {{location map~|Pakistan|label=<small>[[ਮੁਲਤਾਨ]]</small>|position=top|lat =30.170833|long=71.524722}} {{location map~|Pakistan|label=<small>[[ਕਰਾਚੀ]]</small>|position=left|lat =24.896111|long=67.081389}} {{location map~|Pakistan|label=<small>ਨਿਆਜ਼</small>|position=left|lat =25.382372|long=68.338181}} {{location map~|Pakistan|label=<small>[[ਪੇਸ਼ਾਵਰ]]</small>|position=left|lat =34.004299|long=71.54483}} {{location map~|Pakistan|label=<small>ਪਿੰਡੀ</small>|position=top|lat =33.591397|long=73.052103}} {{location map~|Pakistan|label=<small>[[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]]</small>|position=right|lat =33.651511|long=73.076061}} {{location map~|Pakistan|label=<small>[[ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ]]</small>|position=left|lat =31.708|long=73.975}} {{location map~|Pakistan|label=<small>ਸਾਊਥਐਂਡ</small>|position=bottom|lat =24.795833|long=67.056389}} {{location map~|Pakistan|label=<small>ਸਰਗੋਧਾ</small>|position=top|lat =32.0791|long=72.6718}} {{location map~|Pakistan|label=<small>ਜ਼ਫ਼ਰ</small>|position=bottom|lat =30.6603|long=73.1001}} }} [[File:Multan Cricket Stadium.jpg|200px|thumb|[[ਮੁਲਤਾਨ]] ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ==ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਇਤਿਹਾਸ== ''ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਾਲਾਂ ਦੁਆਲੇ ਜੋ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਬਕਸਾ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।'' ===ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=9|[[ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਰਿਕਾਰਡ]] |- ! width=150 |ਸਾਲ ! width=150 |ਦੌਰ ! width=50 |ਸਥਿਤੀ ! width=50 |ਮੈਚ ਖੇਡੇ ! width=50 |ਜਿੱਤ ! width=50 |ਹਾਰ ! width=50 |ਟਾਈ ! width=50 |ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- |ਇੰਗਲੈਂਡ [[1975 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1975]]||ਦੌਰ 1||5/8||3||1||2||0||0 |- style="background:beige;" |ਇੰਗਲੈਂਡ [[1979 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1979]]||ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ||4/8||4||2||2||0||0 |- style="background:beige;" |ਇੰਗਲੈਂਡ [[1983 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1983]]||ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ||4/8||7||3||4||0||0 |- style="background:beige;" |style="border: 3px solid red"|ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ [[1987 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1987]]||ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ||3/8||7||5||2||0||0 |- style="background:gold;" |ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ [[1992 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1992]]||'''ਜੇਤੂ'''||1/9||10||6||3||0||1 |-bgcolor=ffebcd |style="border: 3px solid red"|ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ [[1996 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1996]]||ਕੁਆਰਟਰ-ਫ਼ਾਈਨਲ||6/12||6||4||2||0||0 |- style="background:silver;" |ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ [[1999 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1999]]||ਰਨਰ-ਅੱਪ||2/12||10||7||3||0||0 |- |ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਅਤੇ ਕੀਨੀਆ [[2003 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2003]]||ਦੌਰ 1||10/14||6||2||3||0||1 |- |ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ [[2007 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2007]]||ਦੌਰ 1||10/16||3||1||2||0||0 |- style="background:beige;" ||ਭਾਰਤ, ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ [[2011 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2011]]||ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ||3/14||8||6||2||0||0 |- |ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ [[2015 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2015]]||ਕੁਆਰਟਰ-ਫ਼ਾਈਨਲ||5/14||7||4|||3||0||0 |- |ਇੰਗਲੈਂਡ [[2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2019]]||-||–||–||–||–||–||– |- ||ਭਾਰਤ 2023||-||–||–||–||–||–||– |- |'''ਕੁੱਲ'''||10/10||'''1 ਟਾਈਟਲ'''||71||41||28||0||2 |} ===ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20=== {| class="wikitable" style="text-align: center; width=900px;" |- !colspan=9|ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਰਿਕਾਰਡ |- ! width=150 |ਸਾਲ ! width=150 |ਦੌਰ ! width=50 |ਸਥਿਤੀ ! width=50 |ਮੈਚ ਖੇਡੇ ! width=50 |ਜਿੱਤ ! width=50 |ਹਾਰ ! width=50 |ਟਾਈ ! width=50 |ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |- style="background:silver;" |ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ [[2007 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਸੀ20|2007]]||ਰਨਰ-ਅਪ||2/12||7||5||1||1||0 |- style="background:gold;" |ਇੰਗਲੈਂਡ [[2009 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20|2009]]||'''ਜੇਤੂ'''||1/12||7||5||2||0||0 |- style="background:beige;" |ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ [[2010 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20|2010]]||ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ||4/12||6||2||4||0||0 |- style="background:beige;" |ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ [[2012 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20|2012]]|||ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ||3/12||6||4||2||0||0 |- |ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ [[2014 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20|2014]]|||ਸੁਪਰ 10||5/16||4||2||2||0||0 |- |ਭਾਰਤ [[2016 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20|2016]]||| ਸੁਪਰ 10||7/16||4||1||3||0||0 |- |'''ਕੁੱਲ'''||6/6||'''1 ਟਾਈਟਲ'''||34||19||14||1||0 |} ===ਹੋਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ=== {|class="wikitable" |- style="background:#ccc;" ! colspan=2|ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ |- style="background:#ccc;" ! [[ਆਈਸੀਸੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਟਰਾਫ਼ੀ]] ! [[ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ]] |- | style="vertical-align:top;"| * [[1998 ਆਈਸੀਸੀ ਨਾਕਆਊਟ ਟਰਾਫ਼ੀ|1998]]: ਕੁਆਰਟਰ-ਫ਼ਾਈਨਲ * [[2000 ਆਈਸੀਸੀ ਨਾਕਆਊਟ ਟਰਾਫ਼ੀ|2000]]: ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ * [[2002 ਆਈਸੀਸੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਟਰਾਫ਼ੀ|2002]]: ਦੌਰ 1 * [[2004 ਆਈਸੀਸੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਟਰਾਫ਼ੀ|2004]]: ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ * [[2006 ਆਈਸੀਸੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਟਰਾਫ਼ੀ|2006]]: ਦੌਰ 1 * [[2009 ਆਈਸੀਸੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਟਰਾਫ਼ੀ|2009]]: ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ * [[2013 ਆਈਸੀਸੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਟਰਾਫ਼ੀ|2013]]: ਦੌਰ 1 | style="vertical-align:top;"| * [[1984 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|1984]]: ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ * [[1986 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|1986]]: ਰਨਰ-ਅਪ * [[1988 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|1988]]: ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ * [[1990-91 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|1990/1991]]: ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਲਿਆ * [[1995 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|1995]]: ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ * [[1997 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|1997]]: ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ * [[2000 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2000]]: '''ਜੇਤੂ''' * [[2004 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2004]]: ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ * [[2008 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2008]]: ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ * [[2010 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2010]]: ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ * [[2012 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2012]]: '''ਜੇਤੂ''' * [[2014 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2014]]: ਰਨਰ-ਅਪ * [[2016 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ|2016]]: ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ |} {|class="wikitable" |- style="background:#ccc;" ! colspan=3|ਬੰਦ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ |- style="background:#ccc;" ! [[ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਖੇਡਾਂ]] ! [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] ! [[ਆਸਟਰਲ-ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ]] |- | style="vertical-align:top;"| * 1998: ਦੌਰ 1 | style="vertical-align:top;"| * 1999: '''ਜੇਤੂ''' * 2001: ਰਨਰ-ਅਪ | style="vertical-align:top;"| * 1986:'''ਜੇਤੂ''' * 1990:'''ਜੇਤੂ''' * 1994:'''ਜੇਤੂ''' |} ===ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ=== [[ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] (1): [[1992 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1992]] [[ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20]] (1): [[2009 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20|2009]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * {{Official website|pcb.com.pk}} * [https://web.archive.org/web/20090528080801/http://www.cricinfo.com/db/NATIONAL/PAK/ ਈਐੱਸਪੀਐੱਨ ਕ੍ਰਿਕਇੰਫੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016]] 7ib7f3990gsfgg1jyr5eir4mc2ifx0n 0 88997 847889 806089 2026-09-25T20:57:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847889 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਕਮਲ | image = Kamal Director.jpg | caption =ਕਮਲ 2013 | birth_name = ਕਮਾਲਉੱਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਮਜੀਦ<ref>[https://in.bookmyshow.com/person/kamaluddin-mohammed-majeed/21864 Kamaluddin Mohammed Majeed Biography & Movie List – BookMyShow]. In.bookmyshow.com. Retrieved on 19 December 2016.</ref><ref>[http://www.desimartini.com/news/malayalam/kamala-surayyas-aami-starring-vidya-balan-to-hit-floors-on-september-25/article35629.htm Kamala Surayya’s ‘Aami’ Starring Vidya Balan To Hit Floors On September 25] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200419163438/https://www.desimartini.com/news/malayalam/kamala-surayyas-aami-starring-vidya-balan-to-hit-floors-on-september-25-article35629.htm |date=2020-04-19 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200419163438/https://www.desimartini.com/news/malayalam/kamala-surayyas-aami-starring-vidya-balan-to-hit-floors-on-september-25-article35629.htm |date=2020-04-19 }}. Desimartini.com (3 August 2016). Retrieved on 2016-12-19.</ref> | birth_date = | birth_place = [[ਮੈਥਿਲਾਕਾਮ]], [[ਕੋਡੂਨਗਲੂਰ]], [[ਥਰਿਸੂਰ]], [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = ਮੂਵੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ | yearsactive = 1981 – ਹਾਲ | spouse = ਸਾਬੁਰਾਬੀ | partner = | children = [[ਜੇਨੁਸ ਮੁਹੰਮਦ]], ਹਾਨਾ | parents = ਐਮ. ਕੇ. ਅਬਦੁਲ ਮਜੀਦ ਅਤੇ ਸੁਲੇਖਾ ਬੀਵੀ<ref>{{cite web|url=http://www.m3db.com/artists/20916|title=കമൽ|publisher=|accessdate=12 May 2016}}</ref> | influences = | influenced = | website = | academyawards = | afiawards = | arielaward = | baftaawards = | cesarawards = | emmyawards = | filmfareawards = | geminiawards = | goldenglobeawards = | goldenraspberryawards = | goyaawards = | grammyawards = | iftaawards = | laurenceolivierawards = | naacpimageawards = | nationalfilmawards = | sagawards = | tonyawards = | awards = }} '''ਕਮਲ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ 28 ਨਵੰਬਰ 1957 ਨੂੰ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਰਾਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਥਰਿਸੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੈਥਿਲਾਕਾਮ, ਕੋਡੂਨਗਲੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਰਹੂਮ ਐਮ. ਕੇ. ਅਬਦੁਲ ਮਜੀਦ ਅਤੇ ਮਰਹੂਮ ਸੁਲੇਖਾ ਬੀਵੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਕਾਲਜ ਇਰੀਨਜਾਲਾਕੁਡਾ ਅਤੇ ਸਰੀ ਕੇਰਲ ਵਰਮਾ ਕਾਲਜ, ਥਰੀਸੂਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ==ਫ਼ਿਲਮਾਂ== === ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ === {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! ਸਾਲ || ਫਿਲਮ !! ਭਾਸ਼ਾ !! ਕਾਸਟ !! ਸਕਰਿਪਟ ਰਾਈਟਰ |- | 1986||''[[ਮਿਝੀਨੀਰਪੂਵੁਕਲਮl]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਮੋਹਨ ਲਾਲ]], [[ਉਰਵਸ਼ੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਉਰਵਸ਼ੀ]], [[ਨੇਦੂਮੁਦੀ ਵੇਨੂ]], [[ਲਿਜ਼ੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਲਿਜ਼ੀ]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||ਜੌਹਨ ਪੌਲ |- |1987|| ''[[Unnikale Oru Kadha Parayam]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]]||[[ਮੋਹਨ ਲਾਲ]], [[ਕਾਰਤਿਕਾ (1980s ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਕਾਰਤਿਕਾ]], [[Thilakan]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||ਜੌਹਨ ਪੌਲ |- |1987|| ''[[Kakkothikkavile Appooppan Thaadikal]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] ||[[ਰੇਵਤੀ]], [[ਅੰਬਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਅੰਬਿਕਾ]], [[ਵੀ ਕੇ ਸ੍ਰੀਰਮਨ]]||[[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ)|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲ]] |- |1988 ||''[[Orkkapurathu]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] ||[[ਮੋਹਨ ਲਾਲ]], [[ਰਾਮਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]], [[ਨੇਦੂਮੁਦੀ ਵੇਨੂ]], [[ਸੰਕਰਾਦੀ]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||[[ਰਣਜੀਥ]] |- |1988||''[[Unniਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨte Adyathe Christmas]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਜੈਰਾਮ]], [[ਸੁਮਾਲਤਾ]], [[ਸੁਰੇਸ਼ ਗੋਪੀ ]], [[ਸੁਕੁਮਾਰਮ]], [[ਲਿਜ਼ੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਲਿਜ਼ੀ]]||ਜੌਹਨ ਪੌਲ |- |1989|| ''[[Peruvannapurathe Visheshangal]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]]|| [[ਜੈਰਾਮ]], [[ਪਾਰਵਥੀ ਜੈਰਾਮ|ਪਾਰਵਥੀ]], [[ਮੋਹਨ ਲਾਲ]], [[ਜਾਗਾਤੀ ਸ੍ਰੀਕੁਮਾਰ]], [[ਮਾਮੂਕੋਇਆ]]||[[ਰਣਜੀਥ]] |- |1989|| ''[[ਪ੍ਰ੍ਦੇਸ਼ਿਕਾ ਵਰਤਾਕੁਲ]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਜੈਰਾਮ]], [[ਪਾਰਵਥੀ ਜੈਰਾਮ|ਪਾਰਵਥੀ]], [[ਓਦੁਵਿਲ ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ]], [[ਸਿਦੀਕੀ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸਿਦੀਕੀ]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]]||[[ਰਣਜੀਥ]] |- |1990|| ''[[ਪਵਮ ਪਵਮ ਰਾਜਾਕੁਮਾਰਨ]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]], [[ਜੈਰਾਮ]], [[ਰੇਖਾ (ਤਮਿਲ ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਰੇਖਾ]], [[ਸਿਦੀਕੀ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸਿਦੀਕੀ]], [[ਜਗਦੀਸ਼]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]]||[[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]] |- |1990|| ''[[Thooval Sparsam]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]]|| [[ਜੈਰਾਮ]], [[ਮੁਕੇਸ਼ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਕੇਸ਼]], [[ਸਾਈਕੁਮਾਰ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਸਾਈਕੁਮਾਰ]], [[ਸੁਰੇਸ਼ ਗੋਪੀ ]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]], [[ਉਰਵਸ਼ੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਉਰਵਸ਼ੀ]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||[[Kaloor Dennis]] |- |1990|| ''[[Shubhayathra]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] ||[[ਜੈਰਾਮ]], [[ਪਾਰਵਥੀ ਜੈਰਾਮ|ਪਾਰਵਥੀ]], [[ਜਗਦੀਸ਼]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||ਨਾਥਨ |- |1991|| ''[[Pookkalam Varavayi]]''||[[ਮਲਿਆਲਮ]]|| [[ਜੈਰਾਮ]], [[ਮੁਰਲੀ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਰਲੀ]], ਸ਼ਿਆਮਿਲੀ, [[ਸੁਨੀਤਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਸੁਨੀਤਾ]], [[ਰੇਖਾ (ਤਮਿਲ ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਰੇਖਾ]], [[ਗੀਤਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਗੀਤਾ]] [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]], ||[[ਰਣਜੀਥ]] |- |1991|| ''[[ਵਿਸ਼ਨੂੰਲੋਕਮ]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] ||[[ਮੋਹਨ ਲਾਲ]], [[ਸ਼ਾਂਤੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]], [[ਨੇਦੂਮੁਦੀ ਵੇਨੂ]], [[ਉਰਵਸ਼ੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਉਰਵਸ਼ੀ]], [[ਮੁਰਲੀ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਰਲੀ]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||ਟੀ ਏ ਰੱਜ਼ਾਕ |- | 1991 ||''[[Ulladakkam]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]]|| [[ਮੋਹਨ ਲਾਲ]], [[ਸ਼ੋਭਨਾ]], [[ਅਮਲਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਅਮਲਾ]], [[ਮੁਰਲੀ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਰਲੀ]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||ਚੇਰੀਅਨ ਕਲਪਕਾਵਾਦੀ / [[ਪੀ ਬਾਲਾਚੰਦਰਨ]] |- | 1992||''[[Ennodu Ishtam Koodamo]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਮੁਕੇਸ਼ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਕੇਸ਼]], [[ਮਧੂ]], [[ਸਿਦੀਕੀ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸਿਦੀਕੀ]], [[ਦਿਲੀਪ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਦਿਲੀਪ]]||[[ਰਘੂਨਾਥ ਪਾਲੇਰੀ]] |- |1992|| ''[[Aayushkalam]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] ||[[ਜੈਰਾਮ]], [[ਮੁਕੇਸ਼ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਕੇਸ਼]], [[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]], [[ਸਾਈਕੁਮਾਰ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਸਾਈਕੁਮਾਰ]], [[ਮਾਥੂ(ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮਾਥੂ]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]]||ਰਾਜਨ ਕਿਰਿਆਤ-ਵੀਨੂ ਕਿਰਿਆਤ |- |1992|| ''[[Champakulam Thachan]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]] ||[[ਮੁਰਲੀ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਰਲੀ]], [[ਵਿਨੀਤ]], [[ਰੰਭਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਰੰਭਾ]], [[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]], [[ਨੇਦੂਮੁਦੀ ਵੇਨੂ]], [[ਮੋਨੀਸ਼ਾ]]||[[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]] |- |1993|| ''[[ਗ਼ਜ਼ਲ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਗ਼ਜ਼ਲ]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]]|| [[ਵਿਨੀਤ]], [[ਮੋਹਿਨੀ (ਤਮਿਲ ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮੋਹਿਨੀ]], [[ਨੇਦੂਮੁਦੀ ਵੇਨੂ]], [[ਮਨੋਜ ਕੇ. ਜਯਨ]], [[Thilakan]]||ਟੀ ਏ ਰੱਜ਼ਾਕ]] |- |1993|| ''[[ਭੂਮੀਗੀਤਮ]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] ||[[ਮੁਰਲੀ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਰਲੀ]], [[ਗੀਤਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਗੀਤਾ]]||ਟੀ ਏ ਰੱਜ਼ਾਕ]] |- |1995|| ''[[Mazhayethum Munpe]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]]|| [[ਮਾਮੂਟੀ]], [[ਸ਼ੋਭਨਾ]], [[ਐਨੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਐਨੀ]], [[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]], [[Sankaradi]], [[ਐਨ. ਐਫ. ਵਰਗੀਜ਼]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||[[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]] |- |1996|| ''[[Azhakiya Ravanan]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]]|| [[ਮਾਮੂਟੀ]], [[ਭਾਨੂਪ੍ਰਿਯਾ]], [[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]], [[ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]], [[ਰਾਜਨ ਪੀ ਦੇਵ]]||[[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]] |- |1996|| ''[[Ee Puzhayum Kadannu]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਦਿਲੀਪ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਦਿਲੀਪ]], [[ਮੰਜੂ ਵਾਰੀਅਰ]], [[ਮੋਹਿਨੀ (ਤਮਿਲ ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮੋਹਿਨੀ]], [[ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ]], [[ਐਨ. ਐਫ. ਵਰਗੀਜ਼]], [[ਬਿੰਦੂ ਪਾਨੀਕੇਰ]]||ਸ਼ਤਰੁਘਨ |- |1997|| ''[[Krishnagudiyil Oru Pranayakalathu]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਜੈਰਾਮ]], [[ਮੰਜੂ ਵਾਰੀਅਰ]], [[ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ]], [[ਜਗਦੀਸ਼]], [[ਬਾਲਚੰਦਰ ਮੈਨਨ]], [[ਸਿਦੀਕੀ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸਿਦੀਕੀ]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||ਕਮਲ |- |1998|| ''[[Kaikudunna Nilavu]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]]|| [[ਜੈਰਾਮ]], [[ਦਿਲੀਪ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਦਿਲੀਪ]], [[ਰਣਜੀਥ]], [[ਸ਼ਾਲਿਨੀ]], [[ਮੁਰਲੀ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਰਲੀ]]||[[ਰਣਜੀਥ]] |- |1998|| ''[[Ayal Kadha Ezhuthukayanu]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]]|| [[ਮੋਹਨ ਲਾਲ]], [[ਨੰਦਿਨੀ]], [[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]], [[ਸਿਦੀਕੀ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸਿਦੀਕੀ]]||[[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]] |- |1999|| ''[[ਨਿਰਮ]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[Kunchacko Boban]], [[ਸ਼ਾਲਿਨੀ]], [[Jomol]], [[Lalu Alex]], [[ਦੇਵਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਦੇਵਨ]]||ਇਕਬਾਲ ਕੁੱਟੀਪੁਰਮ |- |2000|| ''[[Madhuranombarakkattu]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ]], [[ਸਮਯੁਕਤਾ ਵਰਮਾ]], [[ਕਾਵਿਆ ਮਾਧਵਨ]], [[ਨੇਦੂਮੁਦੀ ਵੇਨੂ]]||[[ਰਘੂਨਾਥ ਪਾਲੇਰੀ]] |- |2001|| ''[[ਮੇਘਮਲਹਾਰ]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ]], [[ਸਮਯੁਕਤਾ ਵਰਮਾ]], [[ਸਿਦੀਕੀ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸਿਦੀਕੀ]], [[ਸ੍ਰੀਨਾਥ]]||ਕਮਲ |- |2002|| ''[[Piriyadha Varam Vendum]]'' ||[[ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] || [[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ]], [[ਸ਼ਾਲਿਨੀ]]||ਕਮਲ |- |2002|| ''[[ਨਾਮਲ]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] ||ਜਿਸਨੂੰ, ਸਿਧਾਰਥ, [[ਭਾਵਨਾ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਭਾਵਨਾ]], [[ਰੇਣੁਕਾ ਮੈਨਨ]], [[Suhasini]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]] ||ਕਾਲਾਵੂਰ ਰਵੀਕੁਮਾਰ |- |2003|| ''[[ਗਰਾਮੋਫੋਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਗਰਾਮੋਫੋਨ]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਦਿਲੀਪ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਦਿਲੀਪ]], [[ਮੀਰਾ ਜਸਮੀਨ]], [[Navya Nair]], [[ਮੁਰਲੀ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਰਲੀ]], [[ਸਲੀਮ ਕੁਮਾਰ]]||ਇਕਬਾਲ ਕੁੱਟੀਪੁਰਮ |- |2003|| ''[[Swapnakoodu]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[Kunchacko Boban]], [[ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਸੁਕੁਮਾਰਮ|ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ]], [[ਮੀਰਾ ਜਸਮੀਨ]], [[ਭਾਵਨਾ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਭਾਵਨਾ]], [[ਜੈਸੂਰੀਆ]],||ਇਕਬਾਲ ਕੁੱਟੀਪੁਰਮ |- |2004||''[[Manjupole Oru Penkutty]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] ||ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, [[Bhanupriya]], [[ਸੁਰੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸੁਰੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ]] [[Lalu Alex]]||ਕਾਲਾਵੂਰ ਰਵੀਕੁਮਾਰ |- |2004|| ''[[Perumazhakkalam]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] ||[[ਦਿਲੀਪ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਦਿਲੀਪ]], [[ਮੀਰਾ ਜਸਮੀਨ]], [[ਕਾਵਿਆ ਮਾਧਵਨ]], [[ਵਿਨੀਤ]], [[ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ]], [[ਮਾਮੂਕੋਇਆ]] || ਟੀ ਏ ਰੱਜ਼ਾਕ |- |2005|| ''[[ਜ਼ਮੀਰ: The Fire Within]]'' || [[ਹਿੰਦੀ]] || [[ਅਜੈ ਦੇਵਗਨ]], [[ਮਹਿਮਾ ਚੌਧਰੀ]], [[ਅਮੀਸ਼ਾ ਪਟੇਲ]]||ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ / ਸੰਜੇ ਮਸੂਮ |- |2005|| ''[[Rappakal]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਮਾਮੂਟੀ]], [[Nayanthara]], [[Balachandra ਮੈਨਨ]], [[ਗੀਤੂ ਮੋਹਨਦਾਸ]], [[Vijayaraghavan (ਅਦਾਕਾਰ)|ਵਿਜਯਾ ਰਾਘਵਨ]]||ਟੀ ਏ ਰੱਜ਼ਾਕ |- |2006|| ''[[Pachakkuthira]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] ||[[ਦਿਲੀਪ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਦਿਲੀਪ]], [[ਗੋਪਿਕਾ]], [[ਸਿਦੀਕੀ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸਿਦੀਕੀ]], [[Salim Kumar]]||T.A Shahid |- |2006|| ''[[Karutha Pakshikal]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਮਾਮੂਟੀ]], [[Padmapriya]], [[ਮੀਨਾ ਦੁਰਾਈਰਾਜ|ਮੀਨਾ]] [[Jagathy]]||ਕਮਲ |- |2007|| ''[[Goal (2007 ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ)|Goal]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] ||Rejith ਮੈਨਨ, [[ਅਕਸ਼ਾ ਪਰਦਾਸਿਨੀ|ਅਕਸ਼ਾ]], [[ਮੁਕੇਸ਼ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਕੇਸ਼]], [[ਰਹਿਮਾਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਰਹਿਮਾਨ]], [[ਮੁਕਤਾ]]||ਕਾਲਾਵੂਰ ਰਵੀਕੁਮਾਰ |- |2008|| ''[[Minnaminnikoottam]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਜੈਸੂਰੀਆ]], [[ਨਰਾਇਣ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਨਰਾਇਣ]], [[Indrajith ਸੁਕੁਮਾਰਮ|ਇੰਦਰਜੀਤ]], [[ਮੀਰਾ ਜਸਮੀਨ]], [[ਰੋਮਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਰੋਮਾ]]||ਕਮਲ |- |2010|| ''[[Aagathan]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਦਿਲੀਪ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਦਿਲੀਪ]], [[ਸਾਥੀਆਰਾਜ]], [[ਚਾਰਮੀ ਕੌਰ]] [[ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ]]||ਕਾਲਾਵੂਰ ਰਵੀਕੁਮਾਰ |- |2011|| ''[[Gaddama]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]], [[ਕਾਵਿਆ ਮਾਧਵਨ]], [[ਮੁਰਲੀ ਗੋਪੀ]], [[Suraj Venjaramoodu]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||ਕਮਲ/ਕੇ ਗਿਰੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ |- |2011|| ''[[Swapna Sanchari]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਜੈਰਾਮ]], [[Samvrutha ਸੁਨੀਲ]]||ਕੇ ਗਿਰੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ |- |2013|| ''[[Celluloid (ਫ਼ਿਲਮ)|Celluloid]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਸੁਕੁਮਾਰਮ|ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ]], [[ਮਮਤਾ ਮੋਹਨਦਾਸ]], [[Chandni]]||ਕਮਲ |- |2013|| ''[[Nadan]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਜੈਰਾਮ]], [[ਰੇਮਿਆ ਨਮਬੀਸ਼ਨ]]||ਕੇ ਗਿਰੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ|[[S. Sureshbabu]] |- |2015|| ''[[Utopiayile Rajavu]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਮਾਮੂਟੀ]], [[Jewel Mary]], [[Joy Mathew]]||[[PS Rafeeque]] |- |TBA|| ''Aami''<ref name=Aami1/> ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਵਿਦਿਆ ਬਾਲਨ]], [[ਮੁਰਲੀ ਗੋਪੀ]], [[ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਸੁਕੁਮਾਰਮ|ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ]] |} === ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਫਿਲਮ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਸਾਲ |- | ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਪਰਦੇ' | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ  | 2013 |} === ਐਸੋਸੀਏਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਫਿਲਮ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਸਾਲ |- | ਚਿਲੂ | ਲੈਨਿਨ ਰਾਜੇਂਦਰਨ | 1982 |- | Oru Kochu Swapnam | ਵਿਪਿਨ ਦਾਸ | 1984 |- | Aa Neram Alpadooram | Thampi Kannanthanam | 1985 |- | Avidathepole Ivideyum | K. S. Sethumadhavan | 1985 |- | Ayanam | ਹਰੀਕੁਮਾਰ | 1985 |} === ਵਾਰਤਾਲਾਪ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਫਿਲਮ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਸਾਲ |- | Aa Neram Alpadooram | Thampi Kannanthanam | 1985 |- | ਸੁਨੀਲ Vayassu Irupathu | K. S. Sethumadhavan | 1986 |- | Krishnagudiyil Oru Pranayakalathu | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 1997 |- | ਮੇਘਮਲਹਾਰ | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2001 |- | ਸਵਪਨਕੋਡੂ | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2003 |- | Karutha Pakshikal | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2006 |- | Minnaminnikoottam | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2008 |- | ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਪਰਦੇ' | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2013 |} === ਕਹਾਣੀ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਫਿਲਮ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਸਾਲ |- | Kadamba | P. N. ਮੇਨਨ | 1983 |- | Aarorumariyathe | K. S. Sethumadhavan | 1984 |- | Unnikale Oru Kadha Parayam | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 1987 |- | Ee Puzhayum Kadannu | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 1996 |- | Gramophone | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2002 |- | Swapnakkoodu | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2003 |- | Karutha Pakshikal | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2006 |- | Minnaminnikoottam | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2008 |- | Aagathan | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2010 |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ == '''ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ''' * 2013– ਵਧੀਆ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਲਈ ''ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਪਰਦੇ''' * 2008– ਵਧੀਆ ਫਿਲਮ ' ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਲਈ ''Karutha Pakshikal'' * 2005– ਵਧੀਆ ਫਿਲਮ ' ਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦੇ ਲਈ ''Perumazhakkalam'' ; ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਦੇ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2013 ਵਧੀਆ ਫਿਲਮ ਲਈ ''ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਪਰਦੇ'''<ref>[http://www.fwdlife.in/kerala-state-film-awards-2013-announced-best-actor-prithviraj-best-film-celluloid Kerala State Film Awards 2013 Announced: Best Actor :Prithviraj, Best Film: Celluloid – FWD Life | The Premium Lifestyle Magazine |].</ref> * 2002 ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮ ਲਈ ''Nammal'' * 2001 ਦੂਜਾ ਵਧੀਆ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ''Meghamalhar'' * 2001 ਵਧੀਆ ਸਕਰੀਨ ਖੇਡਣ ਲਈ ''Meghamalhar'' * 2000 ਦੂਜਾ ਵਧੀਆ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ''Madhuranombarakkattu'' * 1995 ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮ ਲਈ ''Mazhayethum Munpe'' * 1991 ਵਧੀਆ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲਈ ''Ulladakkam'' == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=0436382|name=Kamal}} * ਕਮਲ ਦੇ ਆਪਣੀਆ serialised ਵਿੱਚ ''Madhyamam ਵੀਕਲੀ'': [http://www.madhyamam.com/weekly/3076 1], [http://www.madhyamam.com/weekly/3085 2], [http://www.madhyamam.com/weekly/3094 3], [http://www.madhyamam.com/weekly/3103 4], [http://www.madhyamam.com/weekly/3113 5], [http://www.madhyamam.com/weekly/3125 6], [http://www.madhyamam.com/weekly/3133 7], [http://www.madhyamam.com/weekly/3144 8], [http://www.madhyamam.com/weekly/3154 9] (ਮਲਿਆਲਮ){{ml icon}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] iujhix9wnyzvmcng7lk69ru0nltdtjx 0 89549 847807 588601 2026-09-25T16:56:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847807 wikitext text/x-wiki {{Infobox|title = 969 ਤਹਿਰੀਕ<br />၉၆၉ သင်္ကေတ |image = |caption = |headerstyle = background:#ccf; |labelstyle = background:#ddf; |label10 = ਮੂਲ |data10 = [[ਮਿਆਂਮਾਰ]] |label5 = Formation |data5 = |label3 = ਮੋਢੀ |data3 = [[ਵਿਰਾਥੂ]] |label4 = Secretary General |data4 = |label6 = ਕਿਸਮ |data6 = ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ |label1 =Headquarters |data1 = |label2 = Coordinates |data2 = |label11 = ਸਿਆਸੀ ਦਰਸ਼ਨ |data11 = ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ, ਬੋਧੀ ਸੋਧਵਾਦ |label14 = ਧਰਮ |data14 = [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ]] |label15 = ਵੈੱਬਸਾਈਟ |data15 = |belowstyle = background:#ddf; }} '''969 ਤਹਿਰੀਕ''' ({{Lang-my|၉၆၉ သင်္ကေတ}}) [[ਬੋਧੀ]] ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ [[ਮਿਆਂਮਾਰ]] ਵਿੱਚ [[ਇਸਲਾਮ]] ਦੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਤਹਿਰੀਕ ਹੈ। 969 ਦਾ ਹਿੰਦਸਾ [[ਬੁੱਧ]] ਅਤੇ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ]] ਦੀ ਚੰਗਿਆਈ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।  ਕਈ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਤਹਿਰੀਕ ਨੂੰ [[ਇਸਲਾਮੋਫ਼ੋਬੀਆ|ਇਸਲਾਮ ਵਿਰੋਧੀ]] ਗਰਦਾਨਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.vice.com/read/is-burmas-anti-muslim-violence-led-by-buddhist-neo-nazis|title=Is Burma's Anti-Muslim Violence Led by Buddhist Neo-Nazis ?|last=Downs|first=Ray|date=27 March 2013|publisher=Vice.com|access-date=19 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161017123806/http://www.vice.com/read/is-burmas-anti-muslim-violence-led-by-buddhist-neo-nazis|archive-date=17 ਅਕਤੂਬਰ 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dvb.no/news/features-news/the-monks-behind-burma%E2%80%99s-%E2%80%9C969%E2%80%9Dmovement-2/28079|title=Who are the monks behind Burma’s ’969′ campaign? &#124; DVB Multimedia Group|last=Sardina|first=Carlos|date=10 May 2013|publisher=Dvb.no|access-date=19 October 2013|archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224183111/http://www.dvb.no/news/features-news/the-monks-behind-burma%E2%80%99s-%E2%80%9C969%E2%80%9Dmovement-2/28079%20|dead-url=yes}}</ref><ref name="ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ">{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/international/10-Apr-2013/myanmar-s-extremist-buddhists-get-free-rein|title=Myanmar’s extremist Buddhists get free rein|publisher=Nation.com.pk|access-date=19 October 2013|archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224183111/https://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/international/10-Apr-2013/myanmar-s-extremist-buddhists-get-free-rein%20|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਤਹਿਰੀਕ ਦੇ ਮੋਢੀ [[ਵਿਰਾਥੂ]] ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਇਸਦੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀਆਂ]] ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਤੋਂ ਖੌਂਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹੈ।<ref name="ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ"/>  == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} 3g4om2lzi1z4rkibpt3c1iw0d6jawp2 0 91232 848026 616647 2026-09-26T11:09:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848026 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=ਲਕਸ਼ਮੀ ਮਜੁਮਦਾਰ&nbsp;|native_name=लक्ष्मी मजुमदार|native_name_lang=hi|smallimage=<!--If this is specified, "image" should not be.-->|office=National Commissioners of the Bharat Scouts and Guides|predecessor=Dr. Hridyanath Kunzru|successor=ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਿੰਘ}}'''ਲਕਸ਼ਮੀ ਮਜੁਮਦਾਰ (लक्ष्मी मजुमदार''') ਨਵੰਬਰ 1964 ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 1983 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਕਾਉਟਿੰਗ ਸੰਗਠਨ ਭਾਰਤ ਸਕਾਉਟ ਐਂਡ ਗਾਇਡ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਯੁਕਤ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸੰਗਮ ਵਰਲਡ ਗਰਲ ਗਾਇਡ / ਗਰਲ ਸਕਾਉਟ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ  ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1966 ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਚੀਫ ਗਾਇਡ, ਲੇਡੀ ਓਲੇਵ ਬੈਡੇਨ - ਪਾਵੇਲ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।  ਮਜੁਮਦਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ 1922 ਵਿੱਚ ਗਾਇਡਿੰਗ ਵੱਲ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ]] ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। 1969 ਵਿੱਚ ਮਜੂਮਦਾਰ ਨੂੰ ਸਕਾਉਟ ਮੂਵਮੈਂਟ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਇੱਕਮਾਤਰ ਤਮਗੇ ਕਾਂਸੀ ਵੁਲਫ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ  ਸੰਸਾਰ ਸਕਾਉਟਿੰਗ ਲਈ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵਰਲਡ ਸਕਾਉਟ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>https://www.scout.org/BronzeWolfAward/list {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129145907/https://www.scout.org/BronzeWolfAward/list |date=2016-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129053624/https://www.scout.org/BronzeWolfAward/List |date=2020-11-29 }} complete list</ref> ਉਸ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] 1965 ਵਿਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://archive.india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=2190 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-14 |archive-date=2014-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714170248/http://archive.india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=2190 |dead-url=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * http://www.bsgindia.org/ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]] 9mc1a0fsit2oxuu5iwdbxvnomjx9q48 0 91334 847905 847033 2026-09-25T23:21:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847905 wikitext text/x-wiki {{Infobox।ndian politician | honorific-prefix = | name = ਗਰਿਮਾ ਸਿੰਘ | honorific-suffix = | image = | alt = | caption = | constituency = [[ਅਮੇਠੀ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | office = [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਐਲਏ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ 17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ|17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] | term_start = 2017 | term_end = | predecessor = | successor = | constituency2 = | office2 = | term_start2 = | term_end2 = | predecessor2 = | successor2 = | constituency3 = | office3 = | term_start3 = | term_end3 = | predecessor3 = | successor3 = | birth_date = | birth_place = ਜੰਗਲ ਰਾਮ ਨਗਰ | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | birthname = | parents = ਡਾ. ਸੰਜੈ ਸਿੰਘ<ref name="Candidate affidavit">{{cite news|title=Candidate affidavit|publisher= my neta.info|url=http://myneta.info/uttarpradesh2017/candidate.php?candidate_id=3735}}</ref> | citizenship = | nationality = ਭਾਰਤੀ | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] | otherparty = | spouse = | partner = | relations = | children = | residence = [[ਅਮੇਠੀ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | alma_mater = | occupation = [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਐਲਏ]] | profession = [[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] | cabinet = | committees = | portfolio = | religion = [[ਹਿੰਦੂ]] | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = | blank1 = | data1 = }} '''ਗਰਿਮਾ ਸਿੰਘ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ [[ਟਾਂਡਾ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ 17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਅਮੇਠੀ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/elections/uttar-pradesh-assembly-elections-2017/up-elections-2017-rani-versus-rani-take-battle-outside-palace-in-amethi-4540697/|title=UP Elections 2017: Rani versus Rani take battle outside palace in Amethi|publisher=indianexpress.com|access-date=11 March 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.news18.com/news/politics/riding-on-garima-singhs-sympathy-wave-bjp-storms-gandhi-bastion-1359092.html|title=Riding Garima Singh's 'Sympathy Wave', BJP Storms Gandhi Bastion|publisher=www.news18.com}}</ref><ref>{{cite news|url=http://m.timesofindia.com/elections/assembly-elections/uttar-pradesh/news/congress-loses-all-four-seats-in-amethi-bjp-wins-three-of-them/articleshow/57594221.cms|title=Congress loses all four seats in Amethi, BJP wins three of them|publisher=timesofindia.com|access-date=11 March 2017}}</ref> ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਗਰਿਮਾ ਸਿੰਘ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਜਨੇਤਾ, ਸੰਜੈ ਸਿੰਘ (ਸੰਜੇ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਸੰਜੇ ਨੇ ਸਈਦ ਮੋਦੀ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਅਮੀਤਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਰਿਮਾ ਨੇ ਉਸ ਵਿਆਹ ਦੀ ਜਾਇਜ਼ਤਾ ਦਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੋਵਾਂ ਨੇ 1995 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਸੀ ਤਲਾਕ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਮਿਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰੱਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਜੇ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮੀਤਾ ਉਸ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਗਰਿਮਾ ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਅਤੇ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਹਨ।<ref>[http://www.outlookindia.com/article/Battle-Of-Amethi-II/291562 Battle Of Amethi, II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150721080137/http://www.outlookindia.com/article/battle-of-amethi-ii/291562 |date=2015-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150721080137/http://www.outlookindia.com/article/battle-of-amethi-ii/291562 |date=2015-07-21 }}, Outlook India.</ref> ਸੰਜੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਮੇਠੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਣੰਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਹੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਵਾਰਸ ਮੰਨਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ਾਹੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ। 1989 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਗਰਿਮਾ ਨੂੰ ਅਮਿਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਲੇਸ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ, ਗਰਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਅਮੇਠੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੈਲੇਸ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭੂਪਤੀ ਭਵਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ, ਅਮੀਤਾ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਅਸਲ ਰਾਣੀ ਸੀ।<ref name="telegraph">{{cite news |title='Queens' & knight in Amethi battle |first=Piyush |last=Srivastava |url=https://www.telegraphindia.com/1170212/jsp/nation/story_135347.jsp |work=The Telegraph |date=12 February 2017 |accessdate=2018-02-07}}</ref> ਦਾਅਵੇ ਅਤੇ ਜਵਾਬੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਨੰਤ ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਅਮੀਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਹੀ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੀ ਉਸਦੀ ਭਵਿੱਖੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੰਜੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਹੈ। ਗਰਿਮਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅਮੀਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਲਈ ਸੰਜੇ ਅਤੇ ਅਮੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।<ref name="toi2014">{{cite news |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-09-20/news/54135405_1_syed-modi-amethi-palace-coup |title=Royal feud: 50-year-old Bhupati Bhavan Palace in Amethi locked in inheritance battle |first=Manmohan |last=Rai |date=20 September 2014 |work=The Times of India |accessdate=2018-02-07 |archive-date=2014-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922194220/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-09-20/news/54135405_1_syed-modi-amethi-palace-coup |url-status=dead }}</ref> ==ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ== ਗਰਿਮਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ। [[2017]] ਦੌਰਾਨ ਗਰਿਮਾ [[ਅਮੇਠੀ]] ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੀਜੇਪੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅਮੀਤਾ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਜੋ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਗਰੀਮਾ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਪ੍ਰਤੀ ਸਥਾਨਕ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸੀਟ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੀ. ਪੀ. ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੋਣ ਹਲਫਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਸੰਜੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਤੀਜਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਾਟਕ ਬਾਰੇ ਵੋਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite news |work=News18 |url=http://www.news18.com/news/politics/riding-on-garima-singhs-sympathy-wave-bjp-storms-gandhi-bastion-1359092.html |date=11 March 2017 |title=Riding Garima Singh's 'Sympathy Wave', BJP Storms Gandhi Bastion |first=Eram |last=Agha}}</ref> ==ਅਹੁਦਾ== {| class="wikitable sortable" |- ! # !! ਆਰੰਭ !! ਤੱਕ !! ਅਹੁਦਾ !! ਟਿੱਪਣੀ |- | 01 || 2017 || ਅਹੁਦੇਦਾਰ || ਮੈਂਬਰ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ 17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] || |- |} ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] 1le5quer95d9b7wq2b5vg7jjxrd21aw 0 91746 848022 847515 2026-09-26T10:53:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848022 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=<span class="cx-segment" data-segmentid="79"><span class="cx-segment" data-segmentid="72"><span class="cx-segment" data-segmentid="67">ਰੀਤਿਕਾ</span></span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="79"><span class="cx-segment" data-segmentid="72"><span class="cx-segment" data-segmentid="67">''' '''</span>ਖੇੜਾ</span></span>|image size=250px|image_size=250px|birth_place=ਭਾਰਤ<br>|residence=[[New Delhi|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]],ਭਾਰਤ|nationality=ਭਾਰਤੀ <br>|alma mater=[[Delhi School of Economics|<span class="cx-segment cx-highlight" data-segmentid="72"></span>]][[Delhi School of Economics|ਦਿੱਲੀ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਸਕੂਲ]]|alma_mater=[[Delhi School of Economics]]|occupation=[[Development economist|ਵਿਕਾਸ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ<br> ]]}}'''ਰੀਤਿਕਾ ਖੇੜਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-02/india/28259307_1_uid-number-job-scheme-mnrega |title=Govt urged not to link UID, NREGA - The Times of India |access-date=2017-03-29 |archive-date=2012-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104025314/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-02/india/28259307_1_uid-number-job-scheme-mnrega |dead-url=yes }}</ref> == ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ == <span class="cx-segment" data-segmentid="67">'''ਰੀਤਿਕਾ '''</span>ਖੇੜਾ  ਦਿੱਲੀ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਸਕੂਲ   ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੀਐਚਡੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਮੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, [[ਜਿਆਂ ਦਰੇਜ਼]] ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == <span class="cx-segment" data-segmentid="72"><span class="cx-segment" data-segmentid="67">ਰੀਤਿਕਾ</span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="72"><span class="cx-segment" data-segmentid="67"></span>ਖੇੜਾ</span>, ਭਾਰਤੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਨ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵਿਕੀ ਅਤੇ ਸਾਮਾਜਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ <span class="cx-segment" data-segmentid="79">ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। </span>ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਰੇਗਾ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਜੀ ਬੀ ਪੰਤ ਸਮਾਜਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ,  ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ  ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕੋਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੰਸਥਾਨ  ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਜਿਟਰ  ਹੈ।<ref>[http://www.indianexpress.com/news/on-deaf-ears/589400/3 On deaf ears]</ref> ਉਸ ਨੇ ਨਰੇਗਾ,  ਸਰਵਜਨਿਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਪੀਡੀਐਸ) ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ  ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਰ ਸਾਮਾਜਕ - ਆਰਥਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਕੁੱਝ ਸੋਧ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨਰੇਗਾ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ "ਸਮੂਹ ਮਾਪ"  -  ਜਲੋਰ ਪ੍ਰਯੋਗ <span class="cx-segment" data-segmentid="83">ਹੈ।</span><ref>[http://ideas.repec.org/e/pkh153.html Reetika Khera at IDEAS]</ref> <ref>[http://www.outlookindia.com/article/Water-For-The-Leeward-India/289801] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160202185405/http://www.outlookindia.com/article/water-for-the-leeward-india/289801 |date=2016-02-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160202185405/http://www.outlookindia.com/article/water-for-the-leeward-india/289801 |date=2016-02-02 }} PEEP Survey 2013</ref><span class="cx-segment" data-segmentid="83">ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ </span><span class="cx-segment" data-segmentid="83"><span class="cx-segment" data-segmentid="89"> ਉਸ ਨੇ ਜੀ.ਬੀ. ਪੰਤ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਟਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨਰੇਗਾ, ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਪੀਡੀਐਸ) ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਈ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ "ਗਰੁੱਪ ਮਾਪ" ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਰੇਗਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ 'ਤੇ ਪਏ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ-ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ, "ਜਾਲੋਰ ਪ੍ਰਯੋਗ" ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਹਿਊਮੈਨਿਟੀਜ਼ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਫੈਕਲਟੀ ਫੈਲੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਲਈ (ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਦੁਆਰਾ) ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਖੇੜਾ ਨੇ NDTV, Scroll.in, Wire.in, Outlook India, Financial Times, Reuters ਬਲੂਮਬਰਗ ਕੁਇੰਟ, ਕੁਆਰਟਜ਼, ਮੈਗਨਮ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਟੈਂਡਰਡ, ਬਿਜ਼ਨਸ ਲਾਈਨ, ਇਕਨਾਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼, ਫਰੰਟਲਾਈਨ (ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਨਵੰਬਰ 2016 ਕਵਰ ਫੀਚਰ), ਬਿਜ਼ਨਸ ਟੂਡੇ (ਉਸ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2016 ਕਵਰ ਫੀਚਰ ਲਿਖਿਆ) ਅਤੇ ਬੀਬੀਸੀ ਵਰਗੇ ਆਉਟਲੈਟਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਕਾਲਮ ਲਿਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪਕ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਊਜ਼ਲੌਂਡਰੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.newslaundry.com/2017/03/17/lets-talk-about-privacy|title=Newslaundry {{!}} Sabki Dhulai|last=Newslaundry|work=Newslaundry|access-date=2018-01-24|language=en-us}}</ref>, Counterview.org (ਉਸਨੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ), ਡੇਕਨ ਹੇਰਾਲਡ<ref>{{Cite news|url=https://counterview.org/2016/11/02/indias-aadhaar-project-an-assault-on-welfare-privacy-and-democracy-need-for-urgent-debate/|title=India's Aadhaar project: An assault on welfare, privacy and democracy; need for urgent debate|date=2016-11-02|work=COUNTERVIEW.ORG|access-date=2018-01-24|language=en-US|archive-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125020139/https://counterview.org/2016/11/02/indias-aadhaar-project-an-assault-on-welfare-privacy-and-democracy-need-for-urgent-debate/|url-status=dead}}</ref>), Deccan Herald,<ref>{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/583315/aadhaar-enabled-exclusion-corruption.html|title=Aadhaar-enabled exclusion and corruption|website=Deccan Herald|access-date=2018-01-24}}</ref>, ਲਾਈਵਮਿੰਟ<ref>{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Search/Link/Keyword/Reetika%20Khera|title=Reetika khera news - Livemint|website=www.livemint.com|access-date=2018-01-24|archive-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015919/http://www.livemint.com/Search/Link/Keyword/Reetika%20Khera|dead-url=yes}}</ref>, ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਕਸਰ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਸਿਟੀਜ਼ਨਜ਼ ਵੈੱਬ<ref>{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Search/Link/Keyword/Reetika%20Khera|title=Reetika khera news - Livemint|website=www.livemint.com|access-date=2018-01-24|archive-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015919/http://www.livemint.com/Search/Link/Keyword/Reetika%20Khera|dead-url=yes}}</ref> Countercurrents,<ref>{{Cite news|url=https://countercurrents.org/2017/10/03/impact-of-aadhaar-in-welfare-programmes/|title=Impact Of Aadhaar In Welfare Programmes – Countercurrents|date=2017-10-03|work=Countercurrents|access-date=2018-01-24|language=en-US|archive-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015545/https://countercurrents.org/2017/10/03/impact-of-aadhaar-in-welfare-programmes/|url-status=dead}}</ref>, ਕਾਊਂਟਰਕਰੰਟਸ<ref>{{Cite news|url=https://countercurrents.org/2017/10/03/impact-of-aadhaar-in-welfare-programmes/|title=Impact Of Aadhaar In Welfare Programmes – Countercurrents|date=2017-10-03|work=Countercurrents|access-date=2018-01-24|language=en-US|archive-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015545/https://countercurrents.org/2017/10/03/impact-of-aadhaar-in-welfare-programmes/|url-status=dead}}</ref> , ਇੰਡੀਆ ਟੂਗੈਦਰ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਸਪੈਂਡ (ਉਸਨੇ ਨਰੇਗਾ<ref>{{Cite web|url=http://www.indiaspend.com/cover-story/the-whys-and-whats-of-indias-rural-jobs-scheme-99284|title=The Whys and Whats of India's Rural Jobs Scheme {{!}} IndiaSpend-Journalism India {{!}}Data Journalism India{{!}}Investigative Journalism-IndiaSpend|last=IndiaSpend|website=www.indiaspend.com|access-date=2018-01-24|archive-date=2018-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201200717/http://www.indiaspend.com/cover-story/the-whys-and-whats-of-indias-rural-jobs-scheme-99284|dead-url=yes}}</ref>) 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਵਰ ਸਟੋਰੀ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ NYT ਸੰਪਾਦਕੀ, "ਭਾਰਤ ਦਾ ਬਿਗ ਫਿਕਸ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਫਲਬ ਕਿਉਂ ਹੈ," ਆਧਾਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਦਲੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/01/21/opinion/india-aadhaar-biometric-id.html|title=Opinion {{!}} Why India's Big Fix Is a Big Flub|last=Khera|first=Reetika|date=2018|work=The New York Times|access-date=2018-01-23|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ਖੇੜਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ 1.3 ਬਿਲੀਅਨ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਇਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ, ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪਰ ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਖੇੜਾ ਨੇ ਯੂਨੀਕ ਆਈਡੈਂਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (UIDAI) ਕੋਲ ਇੱਕ "ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ" (ਆਰ.ਟੀ.ਆਈ.) ਬੇਨਤੀ[32] ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਜਨਤਕ ਡੇਟਾ ਮੰਗਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਆਧਾਰ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਖਰਚ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ 2009 ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। UIDAI ਨੇ RTI ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਟਿੱਪਣੀ ਜਾਂ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/04/07/technology/india-id-aadhaar.html|title='Big Brother' in India Requires Fingerprint Scans for Food, Phones and Finances|last=Goel|first=Vindu|date=2018-04-07|work=The New York Times|access-date=2018-04-09|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.youtube.com/watch?v=4ru-9_rfWUQ <span class="cx-segment" data-segmentid="67">'''ਰੀਤਿਕਾ'''</span> ਖੇਰਾ ਨਾਲ] ਇੰਟਰਵਿਊ  <br> * [http://www.hindu.com/mag/2010/11/14/stories/2010111450010100.htm ਕਾਲਮ ਹਿੰਦੂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120151806/http://www.hindu.com/mag/2010/11/14/stories/2010111450010100.htm |date=2010-11-20 }} * [http://www.hindustantimes.com/editorial-views-on/columnsothers/Not-all-that-unique/Article1-593541.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101114062708/http://www.hindustantimes.com/editorial-views-on/columnsothers/Not-all-that-unique/Article1-593541.aspx |date=2010-11-14 }} * 17:45 ਮਿੰਟ ਤੇ <br> * [http://hss.iitd.ac.in/faculty/reetika-khera] ਆਈਆਈਟੀ ਦਿੱਲੀ ਵੈੱਬਪੇਜ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 3oq0jyp4frvwk13d4hihofzr9nad85w 0 92320 847898 752812 2026-09-25T21:49:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847898 wikitext text/x-wiki '''ਕਿਰਨਦੀਪ ਵਰਮਾ''' ({{lang-en|Kirandeep Verma}}; ਜਨਮ ਨਵੰਬਰ 20, 1977) ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ '''ਕਿਮੀ ਵਰਮਾ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ-ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ।<ref> {{cite web |title= An Actress With Zest for Life |url= http://www.tribuneindia.com/2003/20030131/ldh2.htm |publisher= The Tribune |year= 2003}} </ref> ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਕਿਰਨਦੀਪ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਨਵੰਬਰ, 1977 ਈਸਵੀ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ''ਬੰਬਈ''' ਵਿਖੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐੱਮ.ਬੀ.ਏ. ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲਾਸ ਏਂਗਲਸ ਵਿਖੇ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਮੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਵੂਮੈਨ ਫੈਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵੀ ਹੈ। ਕਿਮੀ ''ਮਿਸ ਬੰਬੇ'' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ<ref>{{cite web|title="...my blood also becomes a part of Sat Sri Akal..." - Kimi Verma (an interview)|url=http://www.planetbollywood.com/displayArticle.php?id=s103108125610|work=Planet Bollywood|accessdate=5 November 2010}}</ref> ਅਤੇ 1994 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਬਿਊਟੀਫਲ ਹੇਅਰ'' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ==ਫ਼ਿਲਮਾਂ== *1994 ਨਸੀਬੋ *1997 ਕਹਿਰ *2000 ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ *2002 ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ *2004 [[ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਵਤਨਾਂ ਦਾ]] *2008 ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ - ਮੇਰਾ ਘਰ *2009 ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ *2010 ਇੱਕ ਕੁਡ਼ੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ *2012 ਅੱਜ ਦੇ ਰਾਂਝੇ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ== *http://www.indiajournal.com/pages/event.php?id=4993{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *http://www.planetbollywood.com/displayArticle.php?id=s103108125610 *https://web.archive.org/web/20190104121304/https://www.kimiverma.com/ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 8a7q50rh5rpzyzdbkt575d1kqk7j6p2 0 92481 847917 842035 2026-09-26T01:06:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847917 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|Background=solo_singer|background=solo_singer|Name=ਜਸਲੀਨ ਰੋਇਲ|name=Jasleen Royal|image=Jasleen Royal performing in Rajasthan (cropped).jpg|Landscape=yes|landscape=yes|caption=ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਫੋਰਮੈਂਸ ਦੌਰਾਨ|Birth_name=ਜਸਲੀਨ ਕੌਰ ਰੋਇਲ|birth_name=Jasleen Kaur Royal|birth_date={{birth date and age|df=yes|1991|07|08}}|birth_place=ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|Occupation=ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗਾਇਕਾ, ਗੀਤਕਾਰ ਸਾਜ਼ਿੰਦਾ, ਗੀਤਕਾਰ|occupation=Composer, singer, songwriter instrumentalist, lyricist}}'''ਜਸਲੀਨ ਕੌਰ ਰੋਇਲ''' ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਜਸਲੀਨ ਰੋਇਲ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤੀ [[ਗਾਇਕੀ|ਗਾਇਕ]], [[ਗੀਤਕਾਰ]] ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਸੰਗੀਤ]] ਸੰਗੀਤਕਾਰ  ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਦੇ  ਨਾਲ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬੈਸਟ ਇੰਡੀ ਗੀਤ ਲਈ  ਐਮਟੀਵੀ ਵੀਡੀਓ ਸੰਗੀਤ ਐਵਾਰਡ , ਭਾਰਤ 2013 ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਐਵਾਰਡ ਉਸਨੇ <nowiki>''ਪੰਛੀ ਹੋ ਜਾਂਵਾ''</nowiki> ਗੀਤ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਹੀ ਗਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਕਿ [[ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ]] ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ' ਤੇ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ "ਬੈਸਟ ਇੰਡੀ ਕਲਾਕਾਰ" ' ਤੇ "ਫ੍ਰੀ ਦ ਮਿਊਜ਼ਕ" ਲਈ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>[https://songdew.com/ Songdew - Free The Music]</ref> ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਡੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਲਈ। ਉਸ ਨੂੰ  [[ਕੈਲਾਸ਼ ਖੇਰ|ਕੈਲਾਸ਼ ਖੈਰ]], [[ਰੱਬੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ]] ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿੱਲੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਬੈੰਡ ਇੰਡਸ ਕਰੀਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ 2014  [[ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਫਵਾਦ ਅਫਜ਼ਲ ਖਾਨ|ਫ਼ਵਾਦ ਅਫਜ਼ਲ ਖਾਨ]] ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਗੀਤ "ਪ੍ਰੀਤ" ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ  [[ਸਨੇਹਾ ਖਾਨਵਲਕਰ]] ਨੇ ਕੰਪੋਜ਼ ਕੀਤਾ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == '''ਕੌਰ''' ਨੇ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੈਕ੍ਰਡ ਹਰਟ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਬੀ.ਕੋਮ ਆਨਰਜ਼ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। == ਗੀਤ == ਜਸਲੀਨ ਰੋਇਲ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" !ਸਾਲ !ਗੀਤ ਸਿਰਲੇਖ !ਐਲਬਮ/ਫ਼ਿਲਮ !ਨੋਟਸ |- | 2013 |''ਪੰਛੀ ਹੋ ਜਾਂਵਾ'' |ਐਮਟੀਵੀ |ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ |- | 2013 |''ਮਾਏ ਨੀ'' |ਫਿਚ੍ਰਿੰਗ ਸਵਾਨੰਦ ਕਿਰਕਿਰੇ |ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ |- |2013 |''ਦਿਨ ਸ਼ਗਨਾ  ਦਾ '' |ਸਿੰਗਲ | ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ |- | 2014 |''ਪ੍ਰੀਤ'' |ਖੂਬਸੂਰਤ (2014 ਫ਼ਿਲਮ) | ਗਾਇਕਾ |- | 2014 |''ਦੂਰ ਘਰ ਮੇਰਾ ਹੈ '' |ਕਿੱਟਕੇਟ | ਗਾਇਕਾ |- | 2015 |''ਬਦਲਾ ਬਦਲਾ '' |ਬਦਲਾਪੁਰ (ਫ਼ਿਲਮ) | ਗਾਇਕਾ |- | 2016 |''ਖੋ ਗਏ ਹਮ ਕਹਾਂ'' |ਬਾਰ ਬਾਰ ਦੇਖੋ | ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ |- | 2016 |''ਨਚਦੇ ਨੇ ਸਾਰੇ'' | ਬਾਰ ਬਾਰ ਦੇਖੋ | ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ |- | 2016 |''ਰਾਤੇਂ'' |ਸ਼ਿਵਾਏ | ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ |- | 2016 |''ਲਵ ਯੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' |ਡੀਅਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ | ਗਾਇਕਾ |- | 2016 |''ਛੋਟਾ ਹੂੰ ਮੈਂ '' |ਡੀਅਰ ਡੈਡ  | ਗਾਇਕਾ |- | 2017 |''ਕਿਧਰੇ ਜਾਂਵਾ '' |ਹਰਾਮਖੋਰ | ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ |- | 2017 |''ਵੱਟਸ ਅਪ'' |[[ਫ਼ਿਲੌਰੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਫ਼ਿਲੌਰੀ]] |ਗਾਇਕਾ, ਮਿਊਜ਼ਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ |- | 2017 |''ਦਿਨ ਸ਼ਗਨਾ ਦਾ '' | [[ਫ਼ਿਲੌਰੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਫ਼ਿਲੌਰੀ]] | ਗਾਇਕਾ, ਮਿਊਜ਼ਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ |} == ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ == '''ਜਸਲੀਨ''' ਨੇ ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਅਵਰ ਗਰਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਵਾਨੰਦ ਕਿਰਕਿਰੇ ਨਾਲ ਪਰਫ਼ੋਰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ  [[ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ]] ਨੇ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ  ਐਲ 'ਓਰਿਅਲ ਪੈਰਿਸ ਮਿਸ ਫੈਮੀਨਾ (ਭਾਰਤ) ਐਵਾਰਡ, 2014 ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * http://www.ianslive.in/index.php?param=news/IGT_contestant_Jasleen_Royal_enters_Bollywood_with_Khoobsurat-441663/ENTERTAINMENT/15 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719162847/http://www.ianslive.in/index.php?param=news/IGT_contestant_Jasleen_Royal_enters_Bollywood_with_Khoobsurat-441663/ENTERTAINMENT/15 |date=2020-07-19 }} * [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news/IGT-contestant-Jasleen-Royal-enters-Bollywood-with-Khoobsurat/articleshow/41586773.cms Timesofindia.indiatimes.com] * [http://in.yamaha.com/en/artists/guitars_basses/jasleen_royal/ In.yamaha.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160429203121/http://in.yamaha.com/en/artists/guitars_basses/jasleen_royal/ |date=2016-04-29 }} * [http://www.thelucknowtribune.org/news.php?cat=1066 Thelicknowtribune.org]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ndtv.com/video/player/news/swanand-kirkire-and-jasleen-kaur-royal-perform-at-the-telethon/299841 Ndtv.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406003402/http://www.ndtv.com/video/player/news/swanand-kirkire-and-jasleen-kaur-royal-perform-at-the-telethon/299841 |date=2016-04-06 }} * [http://www.artistaloud.com/artists/Jasleen-Royal/93312 Artistaloud.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020000912/http://www.artistaloud.com/artists/Jasleen-Royal/93312 |date=2014-10-20 }} * [http://timesofindia.indiatimes.com/topic/India's-Got-Talent Timesofindia.indiatimes.com] * [https://web.archive.org/web/20130324124204/http://www.hindustantimes.com/Punjab/Ludhiana/City-girl-shines-with-MTV-award/Article1-1031144.aspx Hindustantimes.com] * [http://www.tribuneindia.com/2010/20101009/saturday/main2.htm Tribuneindia.com] * http://hillpost.in/2014/10/fawad-khan-steals-the-show-in-khoobsurat/101283/ * http://blog.trulymadly.com/breaking-stereotypes/jasleen-royal/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140507080855/http://blog.trulymadly.com/breaking-stereotypes/jasleen-royal/ |date=2014-05-07 }} * https://itunes.apple.com/in/artist/jasleen-royal/id513993972 * [http://zeenews.india.com/tags/jasleen-royal.html] * [http://indianexpress.com/tag/jasleen-royal/] * http://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/jasleen-royal-debut-in-khoobsurat-16769.html *<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jkfTC1EYvIo</ref> <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] q010eq1qq40yj6buhjmyv5mob4acbmw 0 92496 847975 586158 2026-09-26T06:43:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847975 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name = ਪ੍ਰਾਚੀ ਮਿਸ਼ਰਾ | image = Prachi Mishra grace 'Couture Cabanas' event at Asilo.jpg | caption = ਮਿਸ਼ਰਾ 'ਕੋਚਰ ਕਾਬੰਸ' ਇਵੈਂਟ ਦੌਰਾਨ | title = [[ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ|ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਅਰਥ 2012]]<ref name="FmiIt" /> | competitions = [[ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ|ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ 2012]]<br>(ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਅਰਥ)<br>(ਮਿਸ ਕਨਜਿਨਲਿਟੀ 2012)<ref name="FmiIt" /><br>[[Miss Earth 2012]]<br>(Miss Friendship)<br>(ਮਿਸ ਕਨਜਿਨਲਿਟੀ) | birth_date 1987 = {{Birth based on age as of date|24|2011|February|28}} | birth_place = [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] | City = [[ਪੁਣੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | height = {{height|m=1.74}} | weight 36 | occupation = ਮਾਡਲ, ਨਿਵੇਸ਼ੀ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਸ਼ੋਕਮਾਡਲ ਏਜੰਸੀ ਆਨਰ ਅਦਾਕਾਰਾ | website = www.shockmodel.com | Spouse = }} '''ਪ੍ਰਾਚੀ ਮਿਸ਼ਰਾ''' (ਜਨਮ 1988) ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਅਰਥ 2012<ref>{{Cite web|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/|title=Miss India &#124; Femina Miss India 2012 - Miss India World - Indiatimes.com|last=Kaur|first=Ravneet|date=2012-09-14|publisher=Feminamissindia.indiatimes.com|access-date=2012-09-18|archive-date=2013-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515052736/http://feminamissindia.indiatimes.com/photoshow/18497435.cms?curpg=11|dead-url=yes}}</ref> ਦਾ ਤਾਜ  ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਸਬ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ 2012 ਦਾ ਵੀ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਪ੍ਰਾਚੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ{{Citation needed|date=March 2016}} ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੱਜ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਪਰ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬੈਚੁਲਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇਨ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਮਥੁਰਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਪੋਸਟ ਗਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਬੈਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਟਡੀਜ਼, [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]], [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]]<ref name="FmiIt">{{Cite web|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/photoshow/11777780.cms?curpg=8|title=Prachi Mishra - Profile|access-date=February 9, 2013|archive-date=ਮਈ 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515062224/http://feminamissindia.indiatimes.com/photoshow/11777780.cms?curpg=8|dead-url=yes}}</ref> ਤੋਂ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ ਸਟੈਂਡਰ ਚਾਰਟਰਡ ਬੈਂਕ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਇੱਕ ਨਿਵੇਸ਼ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="StdChtInvAdv">{{Cite web|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/news/I-know-I-will-win-Prachi-Mishra/articleshow/16968119.cms|title=I know I will Win: Prachi Mishra|access-date=February 9, 2013|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 19, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130419110110/http://feminamissindia.indiatimes.com/news/I-know-I-will-win-Prachi-Mishra/articleshow/16968119.cms|dead-url=yes}}</ref> == ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ == ਇਸਨੇ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਅਰਥ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸਨੇ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ 2012 ਦੇ ਸਬ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਮਿਸ ਕਨਜੇਨਿਲਿਟੀ ਦਾ ਤਾਜ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਾਚੀ ਨੇ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ, ਰੇਡੀਓ ਮਿਰਚੀ ਬਿਊਟੀ ਕ਼ੁਈਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। == ਮਿਸ ਅਰਥ 2012 == ਇਸਨੇ[[ਮਨੀਲਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਮਿਸ ਅਰਥ 2012 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ। ਇਸਨੇ ਮਿਸ ਅਰਥ 2012 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਫ੍ਰੈਂਡਸ਼ਿਪ ਗਰੁੱਪ 1 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਮਿਸ ਕਨਜੇਨਿਲਿਟੀ 2012 ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="MissFriendship">{{Cite web|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/news/Prachi-Mishra-wins-Miss-Friendship-subtitle/articleshow/17334618.cms|title=Prachi Mishra wins 'Miss Friendship' subtitle|access-date=February 9, 2013|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 19, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130419104455/http://feminamissindia.indiatimes.com/news/Prachi-Mishra-wins-Miss-Friendship-subtitle/articleshow/17334618.cms|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Prachi-Mishra-My-Miss-India-days-helped-me-prepare-for-my-bollywood-debut/articleshow/46652496.cms ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਟਾਈਮਜ਼''] * [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/I-got-my-debut-movie-by-chance-Prachi-Mishra/articleshow/19726107.cms ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਟਾਈਮਜ਼''] * [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Delhi-not-safe-for-girls-says-Prachi-Mishra/articleshow/21935248.cms ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਟਾਈਮਜ਼''] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Twitter}} * [https://web.archive.org/web/20130515052736/http://feminamissindia.indiatimes.com/photoshow/18497435.cms?curpg=11 ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ - ਸਰਕਾਰੀ ਵੈਬਸਾਈਟ] * [http://feminamissindia.indiatimes.com/photoshow/11777780.cms?curpg=8 ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ - ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515062224/http://feminamissindia.indiatimes.com/photoshow/11777780.cms?curpg=8 |date=2013-05-15 }} {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before= [[ਹਸਲੀਨ ਕੌਰ]]}} {{s-ttl|title=[[ਮਿਸ ਅਰਥ ਇੰਡੀਆ]] |years = 2012}} {{s-aft|after= [[ਸੋਭਿਤਾ ਧੁਲੀਪਲਾ]]}} {{S-end}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸ ਅਰਥ ਦੇ ਡੈਲੀਗੇਟ]] ansz36n2pk22j332un6apek7pbciual 0 92992 847836 771656 2026-09-25T17:16:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847836 wikitext text/x-wiki '''ਅਨੁਪਮਾ ਰਾਗ''' ਇੱਕ ਬੋਲੀਵੁਡ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਟੀ ਤਾਲੀਮ ਭਾਟਖੰਡੇ ਸੰਗੀਤ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਰਾਗ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਸ਼ਨ ਭਾਰਤੀ, ਲਖਨਓ ਅਤੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ ਕੇ ਯੋਗੇਂਦ੍ਰਾ ਭਟ ਸੇ ਹਾਸਿਲ ਕੀ। ਉਸਦੀ ਨਵਾਂ ਟ੍ਰੈਕ ਸਾਵਰੇ ਰਾਹਤ ਫਤੇਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕੀ 21 ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੂੰ ਰੀਲਿਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/music/artists/fbd51f85-8cfc-4260-a4ee-e2362c301f24|title=''Anupama Raag - New Songs, Playlists, Videos & Tours''|access-date=2017-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160801104340/http://www.bbc.co.uk/music/artists/fbd51f85-8cfc-4260-a4ee-e2362c301f24|archive-date=2016-08-01|url-status=dead}} BBC Music Accessed 2016-03-29</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Bureaucrat-and-playback-singer-Anupama-Raag-is-the-latest-musical-sensation-in-Bollywood/articleshow/29395342.cms|title=''I am elated to have sung with Madhuri: Anupama Raag''}} The Times of India Accessed 2016-03-29</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Anupama-Raag-records-duet-with-Madhuri-Dixit/articleshow/28427043.cms|title=''Anupama Raag records duet with Madhuri Dixit ''}} Times of India website Accessed 2016-03-29</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.anupamaraag.com/|title=Anupama Raag|access-date=2017-04-24|archive-date=2017-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611083754/http://anupamaraag.com/|url-status=dead}} www.anupamaraag.com Accessed 2016-03-29</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/A-bureaucrat-turned-Bollywood-singer-Anupama-Raag/articleshow/17909696.cms|title=''A bureaucrat turned Bollywood singer- Anupama Raag''}} Times of India|website Accessed 2016-04-02</ref> ਲਾਲ ਦੁਪੱਟਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vb7rC7bSDRY</ref> ਸਵਾਰੇ ਮਿਓਜਿਕ ਵੀਡੀਓ<ref>https://www.youtube.com/watch?v=notu_jcSqXo</ref> == ਜੀਵਨ == === ਸਿੱਖਿਆ === ਅਨੂਪਮਾ ਰਾਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਖਨਊ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਸ਼ਨ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਯੋਗਿੰਦਰ ਭੱਟ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ === ਉਸ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ "ਬਿਨ ਬੁਲਾਏ ਬਾਰਾਤੀ" ਵਿੱਚ "ਸ਼ਾਲੂ ਕੇ ਠੁਮਕੇ" ਨੰਬਰ ਨਾਲ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਅਨੰਦ ਰਾਜ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ [[ਰਾਹਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਾ ਮਿਲੇ ਹਮ ਵਿੱਚ "ਨਜ਼ਰ ਸੇ ਨਜ਼ਰ ਮਿਲੇ" ਗਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਵਿੱਚ ਮੀਕਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬ ਗੈਂਗ ਵਿੱਚ ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਹੈ। === ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ === ਰਾਗ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਐਲਬਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮਜ਼ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਲਖਨਊ ਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਈਡ ਗੀਤ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਲਈ ਟੀਵੀ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲਸ ਲਈ ਜਿੰਗਲ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਮੀਕਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਐਲਬਮ ਨੂੰ ਲਾਲ ਦੁਪੱਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 21 ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਣਾ "ਸਵਾਰੇ" ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/music/artists/fbd51f85-8cfc-4260-a4ee-e2362c301f24|title=''Anupama Raag - New Songs, Playlists, Videos & Tours''|access-date=2021-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921102415/https://www.bbc.co.uk/music/artists/fbd51f85-8cfc-4260-a4ee-e2362c301f24|archive-date=2018-09-21|url-status=dead}} BBC Music Accessed 2016-03-29</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Bureaucrat-and-playback-singer-Anupama-Raag-is-the-latest-musical-sensation-in-Bollywood/articleshow/29395342.cms|title=I am elated to have sung with Madhuri: Anupama Raag | newspaper=The Times of India | date=26 January 2014 | first=Iti Shree | last=Misra | accessdate=3 June 2018 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Anupama-Raag-records-duet-with-Madhuri-Dixit/articleshow/28427043.cms|title=''Anupama Raag records duet with Madhuri Dixit ''}} Times of India website Accessed 2016-03-29</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.anupamaraag.com/|title=Anupama Raag|access-date=2017-04-24|archive-date=2017-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611083754/http://anupamaraag.com/|url-status=dead}} www.anupamaraag.com Accessed 2016-03-29</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/A-bureaucrat-turned-Bollywood-singer-Anupama-Raag/articleshow/17909696.cms|title=''A bureaucrat turned Bollywood singer- Anupama Raag''}} Times of India|website Accessed 2016-04-02</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ == ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 2016-2017 ਲਈ "ਯਸ਼ ਭਾਰਤੀ" ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://m.patrika.com/news/lucknow/list-of-winners-of-yash-bharti-award-2016-1427235|title=नसीरुद्दीन शाह, अनुपमा राग, मनोज मुंतशिर समेत 54 को यश भारती सम्मान, देखें पूरी लिस्ट|website=patrika.com|accessdate=10 March 2018|archive-date=11 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311202745/https://m.patrika.com/news/lucknow/list-of-winners-of-yash-bharti-award-2016-1427235/|url-status=dead}}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ== === ਗਾਇਕ=== {| class="wikitable" !ਗੀਤ !ਫਿਲਮ ਸਿਰਲੇਖ !ਮਯੂਜਿਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ !ਸਾਲ |- |ਰੰਗੀ ਸਾਰੀ ਗੁਲਾਬੀ |ਗੁਲਾਬੀ ਗੈਂਗ |ਸੌਮਿਕ ਸੇਨ |2014 |- |ਸ਼ਾਲੂ ਕੇ ਠੁਮਕੇ |ਬਿਨ ਬੁਲਾਏ ਬਰਾਤੀ |ਆਨੰਦ ਰਾਜ ਆਨੰਦ |2011 |- |ਨਜ਼ਰ ਸੇ ਨਜ਼ਰ |ਮਿਲੇ ਨਾ ਮਿਲੇ ਹਮ |ਸਾਜਿਦ-ਵਾਜੀਦ |2013 |- |ਗ਼ਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਕੀ ਰਾਨੀ (ਬਾਪ ਕ ਮਾਲ) |ਜ਼ਿਲਾ ਗ਼ਾਜ਼ੀਆਬਾਦ |ਅਮਜਦ ਨਦੀਨ |2013 |} ===ਮਯੂਜਿਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ === {| class="wikitable" !ਐਲਬਮ !ਗਾਇਕ !ਸਾਲ |- |ਲਾਲ ਦੁਪੱਟਾ |ਅਨੁਪਮਾ ਰਾਗ, [[ਮੀਕਾ ਸਿੰਘ]] |2016 |- |ਸਵਾਰੇ |ਅਨੁਪਮਾ ਰਾਗ, [[Rahat Fateh Ali Khan|ਰਾਹਤ ਫਤੇਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] |2017 |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] qxvm2wcl5adm8ux3ltgm9iwwy1rib06 0 93907 847924 594658 2026-09-26T02:05:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847924 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = | background = solo_singer | image = Jonita44.jpg | caption = 2019 ਵਿੱਚ ਜੋਨੀਤਾ ਗਾਂਧੀ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1989|10|23}} | birth_place = ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਭਾਰਤ | genre = {{Flatlist| * [[ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]] * ਵੈਸਟਰਨ * [[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਪੌਪ]] * ਜੈਜ਼ * ਪਲੇਬੈਕ }} | years_active = 2011–ਹੁਣ ਤੱਕ | website = {{URL|jonitagandhi.com}} | occupation = ਗਾਇਕਾ | instrument = {{flatlist| * ਵੋਕਲ * ਕੀਬੋਰਡ * ਇਲੈਕਟ੍ਰੋ ਬੀਟਸ }} }} '''ਜੋਨੀਤਾ ਗਾਂਧੀ''' (ਜਨਮ 23 ਅਕਤੂਬਰ 1989) ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਗਾਇਕ ਹੈ।ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ, ਤਾਮਿਲ, ਬੰਗਾਲੀ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name="tele">{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1140227/jsp/t2/story_18024754.jsp#.U8JsFfl_toR|title=From a YouTube sensation to a Bolly playback, Toronto girl Jonita Gandhi sings to t2|date=February 27, 2014|newspaper=The Telegraph India.com|accessdate=July 13, 2014}}</ref><ref name="news">{{cite web|url=http://www.newswala.com/Entertainment-News/Jonita-Gandhi-sings-on-the-tunes-of-AR-Rahman-in-the-upcoming-Bollywood-film-Highway-56755.html|title=Jonita Gandhi sings on the tunes of AR Rahman in the upcoming Bollywood film 'Highway'|date=February 2, 2014|publisher=News Wala.com|accessdate=July 13, 2014|archive-date=ਜੁਲਾਈ 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714014205/http://www.newswala.com/Entertainment-News/Jonita-Gandhi-sings-on-the-tunes-of-AR-Rahman-in-the-upcoming-Bollywood-film-Highway-56755.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jonitagandhi.com/#!about/c10fk|title=Jonita Gandhi|work=Jonita Gandhi}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਜੋਨੀਤਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਜਨਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਟੋਰਾਂਟੋ ਅਤੇ ਬਰੈਂਪਟਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋ ਗਈ।<ref>http://m.bramptonguardian.com/community-story/4468868-bollywood-crooner-from-brampton-enroute-to-stardom {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸ਼ੋਕੀਆ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ,ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1995 ਵਿੱਚ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਸਮਾਗਮ  ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ  ਸਾਲ ਉਸਦੇ ਲਈ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਬਣੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਬਿਜਨਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਡਰਗਰੈਡ ਦੌਰਾਨ ਸੀਆਈਬੀਸੀ ਵਰਲਡ ਮਾਰਕਿਟਸ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਪਰ ਗਾਂਧੀ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਜਜ਼ਬਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਾਉਣ ਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ    ਸਾਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ  ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਗਾਂਧੀ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾਸੀਕਲ  ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਠਹਿਰਣ  ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਹੈ।<ref name="ndtv">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/music/jonita-gandhi-lucky-my-first-bollywood-song-for-shah-rukh-khan-starrer-389250|title=Jonita Gandhi: Lucky my first Bollywood song for Shah Rukh Khan-starrer|date=July 8, 2013|publisher=NDTV.com|accessdate=July 13, 2014|archive-date=ਜੁਲਾਈ 12, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130712050210/http://movies.ndtv.com/music/jonita-gandhi-lucky-my-first-bollywood-song-for-shah-rukh-khan-starrer-389250|dead-url=yes}}</ref><ref name="theh">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/a-voice-that-touched-big-bs-heart/article4018718.ece|title=A voice that touched Big B’s heart|date=October 21, 2012|newspaper=The Hindu.com|accessdate=July 13, 2014}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] 6d57sofyrky75xkelwse3wx1tdkw7tk 0 94528 848031 721562 2026-09-26T11:18:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848031 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = ਲਿੰਡਾ ਵਾਂਗ | image = Linda Wong.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1951|09|13|mf=yes}}<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.iafd.com/person.rme/perfid=LWong/gender=female |title=Linda Wong|publisher=IAFD|accessdate=2015-06-06|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160116003450/http://www.iafd.com/person.rme/perfid%3DLWong/gender%3Dfemale |archivedate=2016-01-16|df= }}</ref> | birth_place = [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ]], [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨਿਆ]], ਯੂਐਸਏ<ref name="autogenerated1"/> | death_date = {{Death date and age|mf=yes|1987|12|07|1951|09|13}}<ref name="autogenerated1"/> | death_place = | spouse = | nationality = ਅਮਰੀਕੀ<ref name="autogenerated1"/> | height = | weight = | alias = ਸੈਂਡੀ ਸਟਰਾਮ, ਲਿੰਡਾ ਚਾਂਗ<ref name="autogenerated1"/> | number_of_films = 66 (per [[IAFD]]) | website = }} '''ਲਿੰਡਾ ਵਾਂਗ '''(13 ਸਤੰਬਰ, 1951 &#x2013; 7 ਦਸੰਬਰ, 1987) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਅਡਲਟ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BToxwPEf814C&pg=PA154&dq=%22Linda+Wong%22&lr=&sig=JKFR1RlG9zV7huphsrfMcXq4tjA|title=The Hypersexuality of Race: Performing Asian/American Women on Screen and Scene|last=Shimizu|first=Celine Parreñas|publisher=[[Duke University Press]]|year=2007|isbn=0-8223-4033-X|pages=153–159}}</ref> 1999 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਐਕਸਆਰਸੀਓ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="XRCO">{{Cite web|url=http://business.avn.com/articles/video/Masseuse-3-and-Caf-Flesh-2-Top-XRCO-Awards-36335.html|title=''Masseuse 3'' and ''Café Flesh 2'' Top XRCO Awards|website=AVN|access-date=6 June 2015|archive-date=16 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160116003450/http://business.avn.com/articles/video/Masseuse-3-and-Caf-Flesh-2-Top-XRCO-Awards-36335.html|url-status=dead}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਵਾਂਗ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਸਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ 'ਹੋਮਕਮਿੰਗ ਕੁਇਨ' ਸੀ<ref name="auto1">{{cite magazine|url=http://www.complex.com/girls/2011/09/the-top-50-hottest-asian-porn-stars-of-all-time/Linda-Wong|title=The Top 50 Hottest Asian Porn Stars of All Time|accessdate=2013-08-02|author=Gabriel Alvarez|date=2011-09-19|magazine=Complex|archive-date=2014-02-19|archive-url=https://archive.today/20140219004220/http://www.complex.com/girls/2011/09/the-top-50-hottest-asian-porn-stars-of-all-time/linda-wong|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੈਲੇਰੀਨਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਅਟਾਰਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।<ref name="TBG">{{cite news |last1=Emmers |first1=Robert H. |title=Porn fun? |url=https://www.newspapers.com/clip/29896385/ |accessdate=27 March 2019 |publisher=The Billings Gazette |date=2 September 1977}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਵਾਂਗ, ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਹੌਮਕੰਮਿਗ ਕੁਇਨ ਰਹੀ,<ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/girls/2011/09/the-top-50-hottest-asian-porn-stars-of-all-time/Linda-Wong|title=The Top 50 Hottest Asian Porn Stars of All Time|last=Gabriel Alvarez|date=2011-09-19|publisher=''Complex''|access-date=2013-08-02|archive-date=2014-02-19|archive-url=https://archive.today/20140219004220/http://www.complex.com/girls/2011/09/the-top-50-hottest-asian-porn-stars-of-all-time/linda-wong|url-status=dead}}</ref> ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸਨੂੰ  ਅਡਲਟ ਫ਼ਿਲਮ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ 1976 ਵਿੱਚ ''ਓਰੀਐਂਟਲ ਬੇਬੀਸੀਟਰ ''ਅਤੇ'' ਦ ਜੇਡ ਪੂਸੀਕੈਟ ''ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਬ੍ਰੇਕ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਜੋਰਜੀਨਾ ਸਪੇਲਵਿਨ ਅਤੇ ਜੌਹਨ ਹੋਲੇਜ਼ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪਲੇਬੌਏ ਦੇ ਅਕਤੂਬਰ 1977 ਵਿੱਚ "ਲੇਡੀਜ਼ ਆਫ਼ ਜੋਏ" ਅਤੇ ਪਲੇਬੌਏ ਦੀ 1980ਵਿਆਂ ਦੇ ਗਰਲਜ਼ ਆਫ਼ ਪਲੇਬੌਏ 4 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,'' ਉਸਨੇ "ਲਿੰਡਾ ਚਿੰਗ" ''ਨਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ[[ਲਾਸ ਵੇਗਸ|ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ]]<ref name="auto">{{Cite web |url=http://pornstarupdates.wordpress.com/2007/09/24/where-is-linda-wong-dead-from-an-accidental-drug-overdose/ |title=Where is Linda Wong? |access-date=2017-06-13 |archive-date=2010-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107025528/http://pornstarupdates.wordpress.com/2007/09/24/where-is-linda-wong-dead-from-an-accidental-drug-overdose/ |dead-url=yes }}</ref> ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ [[ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ|ਵੇਸਵਾ]]<nowiki/>ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1981 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਾਪਿਸ ਆਈ ਅਤੇ ''ਦ ਐਰੋਟਿਕ ਵਰਲਡ ਆਫ਼ ਲਿੰਡਾ ਵਾਂਗ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1987 ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੋਰ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਵੱਧ ਸੇਵਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 2011 ਵਿੱਚ ਕੰਪਲੈਕਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੂਚੀ "ਮੂਹਰਲੇ 50 ਹੋਟੈਸਟ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੌਰਨ ਸਟਾਰਸ ਆਫ਼ ਆਲ ਟਾਈਮ" ਵਿੱਚ #25ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ। == ਆਂਸ਼ਿਕ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == * ''ਚਾਇਨਾ ਲਸਟ ''(1976) * ''ਚਾਇਨਾ ਦੇਸਾਦੇ ''(1977) * ''ਬੇਬੀ ਫ਼ੇਸ ''(1977) *  ''ਦ ਜੇਡ ਪੂਸੀਕੈਟ'' (1977) * ਸਟ੍ਰੋਮੀ (1980) * ''ਸਵੀਡਿਸ਼ ਇਰੋਟਿਕਾ 10'' (1981) == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਗੋਲਡਨ ਏਜ ਆਫ਼ ਪੌਰਨ <br> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|0939223|Linda Wong}} * {{iafd name|id=LWong|gender=female|name=Linda Wong}}ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ * {{afdb name|id=3250|gender=female|name=Linda Wong}}ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ * {{Findagrave|19318|Linda Wong}}ਇੱਕ ਕਬਰ ਦਾ ਪਤਾ * [https://web.archive.org/web/20171017081828/http://www.lindawongxxx.com/ ਲਿੰਡਾ Wong ਆਨਲਾਈਨ FanClub] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] bwj66u545srruw6h74mhw41k0bc0cja 0 95700 847927 845474 2026-09-26T02:20:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847927 wikitext text/x-wiki == A == * Abati ([[ਅਰਜਨਟੀਨਾ|Argentina]]) [http://www.zanelloargentina.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091005062125/http://www.zanelloargentina.com/ |date=2009-10-05 }} * ACO 2000 ([[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|South Africa]]) * Aebi (Switzerland) [http://www.aebi.com/] * AGCO Corporation (United States) [http://www.agcocorp.com/] ** AGCO (USA) [http://www.agcoiron.com/] ** AGCO Allis (Argentina, formerly USA) [http://www.agcoallis.com.ar/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704180155/http://www.agcoallis.com.ar/ |date=2007-07-04 }} ** Challenger (USA) [http://www.challenger.agcocorp.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621060726/http://www.challenger.agcocorp.com/ |date=2007-06-21 }} [http://www.challenger-ag.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605015848/http://www.challenger-ag.com/ |date=2009-06-05 }} ** Fendt (Germany) [http://www.fendt.com/] ** Massey Ferguson (USA) [http://www.masseyferguson.com] ** Valtra ([[ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ|Finland]]) [http://www.valtra.com/] * Agrale ([[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ|Brazil]]) [http://www.agrale.com.br/] * Agri King (India) [http://www.agrikingtractors.com/] * Agria (Spain) [http://www.agria.net/] * Agrinar (Argentina) [https://web.archive.org/web/20070103063406/http://www.agrinar.com.ar/] * Agritech (Brazil) [http://www.agritech.ind.br/] ** Yanmar Agritech * Agro Tractors Ltd ([[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|Pakistan]]) * [https://www.agroasiatractors.ae/ AGROASIA TRACTORSUAE] ** John Deere/ATL [http://agrotractors.com/] (joint venture in Pakistan) * AGT ([[ਸਲੋਵੇਨੀਆ|Slovenia]]) * AHS ([[ਤੁਰਕੀ|Turkey]]) [http://www.ahs.com.tr/] * Al-Ghazi Tractors (Pakistan) [http://alghazitractors.com/] * Al Jadah ([[ਲੀਬੀਆ|Libya]]) [http://www.libyantractorco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060829030021/http://www.libyantractorco.com/ |date=2006-08-29 }} (joint venture with Massey Ferguson) * Alfrat ([[ਸੀਰੀਆ|Syria]]) [http://www.alfratco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070316155037/http://www.alfratco.com/ |date=2007-03-16 }} * Amul (India) * Anglo-Thai New Holland ([[ਥਾਈਲੈਂਡ|Thailand]]) [http://www.anglo-thai.com/] * Antonio Carraro (Italy) [http://www.antoniocarraro.it/] * Apache Solis (Argentina) (joint with International Tractors (Sonalika)) [http://www.apache.com.ar/] * Aratri Biagioli (Italy) [http://www.aratribiagioli.it/] * ARGO SpA (Italy) [http://www.argospa.it/] ** Fort ** Landini [http://www.landini.it/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ** McCormick Tractors [http://www.mccormick-intl.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070429175149/http://www.mccormick-intl.com/us/1809_to_present.htm |date=2007-04-29 }} ** SEP [https://web.archive.org/web/20080306054135/http://www.sep.it/] ** Valpadana [http://www.valpadana.it/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ARLAN-YTO (Kazakhstan) (joint with YTO) * ArmaTrac (Turkey) [http://www.armatrac.com/] == B == * Balram (India) * Baltiets (Russia) * Barbieri (Italy) [http://www.barbieri-fb.com/] * Basak Traktor ([[ਤੁਰਕੀ|Turkey]]) [http://www.basaktraktor.com.tr/] * BCS SpA (Italy) [http://www.bcs-ferrari.it/] ** BCS ** Ferrari tractors ** Pasquali * Belarus (Ganja) (Azerbaijan) (licensed Belarus/MTZ) [http://www.ganjaauto.az/] * Bell (South Africa) [http://www.bell.co.za/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704015420/http://www.bell.co.za/ |date=2007-07-04 }} * BERGmeister (Germany) [http://www.alois-hieble.de/maschinenbau/bergmeister/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180901072823/http://www.alois-hieble.de/maschinenbau/bergmeister/ |date=2018-09-01 }} * Bernardin (Argentina) [https://web.archive.org/web/20090221063254/http://www.bernardin.com.ar/] * BM ([[ਉਰੂਗੁਏ|Uruguay]]) [http://translate.googleusercontent.com/translate_c?hl=en&langpair=es%7Cen&u=http://www.domingobasso.com/tractores&rurl=translate.google.com&client=tmpg&usg=ALkJrhiKhCe9EpUgqz3sjtZLBWv5IH8W5A] * Bobruisk plant of tractor parts and units (Belarus) [http://bztda.com/] * BOMR (China) [http://www.bomrcn.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170708000152/http://www.bomrcn.com/ |date=2017-07-08 }} * BOZOK TRACTOR (KARACABAY GROUP) (Turkey) [http://www.bozoktraktor.com.tr] * BS ([[ਵੀਅਤਨਾਮ|Vietnam]]) [http://www.veam.com.vn/BS/default-e.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930021837/http://www.veam.com.vn/BS/default-e.htm |date=2007-09-30 }} * Budny (Brazil) * Bull Power IMT (Pakistan0 (licensed IMT) [http://omnigroup.com.pk/industry.php?id=55&url=agriculture_tractors] == C == * CAMARTEC (Tanzania) * Captain (India) [http://www.captaintractors.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805051327/http://www.captaintractors.com/ |date=2017-08-05 }} * Carraro Agritalia (Italy) [http://www.agritalia.it/] * Carrian (China) * CATERPILLAR (United States) [http://www.cat.com] * Ceahlau ([[ਰੋਮਾਨੀਆ|Romania]]) [http://www.ceahlau.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200112154805/http://ceahlau.com/ |date=2020-01-12 }} * Challenger (USA) (part of AGCO concern) [http://www.challenger.agcocorp.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621060726/http://www.challenger.agcocorp.com/ |date=2007-06-21 }} [http://www.challenger-ag.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605015848/http://www.challenger-ag.com/ |date=2009-06-05 }} * Changfa (China) [http://www.changfa.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911200009/http://changfa.com.cn/ |date=2017-09-11 }} * Changlin (China) [http://www.changlin.net/] ** SH - Deutz Fahr (China) (joint with Deutz-Fahr) * Changzhou (China) ** Dongfeng [http://www.dfamgc.com/] * Chelyabinsk Tractor Plant (Russia) [http://chtz-uraltrac.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080331175431/http://chtz-uraltrac.com/ |date=2008-03-31 }} ** ChTZ * Chery (China) [http://www.cheryhi.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170511093147/http://www.cheryhi.com.cn/ |date=2017-05-11 }} ** Detank * CHETRA (Russia) [http://www.chetra.ru/en/] * China Shangdong (China) [http://sdshifeng.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228050559/http://sdshifeng.com.cn/ |date=2007-12-28 }} ** TaiShan [http://www.tstractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706170143/http://www.tstractor.com/ |date=2017-07-06 }} * Chuanfeng (China) [http://www.msjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713210218/http://www.msjx.com/ |date=2007-07-13 }} * Chuanlong (China) [http://www.clzb.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614084055/http://www.clzb.com/ |date=2007-06-14 }} * Cirta ([[ਅਲਜੀਰੀਆ|Algeria]]) [http://www.cmt.dz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608205803/http://www.cmt.dz/ |date=2007-06-08 }} ** CMT ** PMA * Claas (Germany) [http://www.claas.com/] * CMZ (Argentina) ** Zanello (CMZ) [http://www.zanello.com.ar/] * CNH Global (Italy/USA) [http://www.cnh.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107031722/http://www.cnh.com/ |date=2009-01-07 }} ** Case IH (USA) [http://www.caseih.com/] ** New Holland (Italy/USA) [http://www.newholland.com/] ** Shanghai New Holland (joint venture) (China) [http://www.snh.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627100140/http://www.snh.com.cn/ |date=2007-06-27 }} ** Steyr (Austria) [http://www.steyr-traktoren.com/] ** UzCaseTractor (Joint Venture) (Uzbekistan) * Cockshutt Plow Company (Canada) * Crossword Agro (India) [http://www.crosswordagro.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808211007/http://www.crosswordagro.com/ |date=2017-08-08 }} ** Atmak ** Captain ** Nissan * Crystal (Poland) [http://www.traktor.pl/] * Cub Cadet [http://www.cubcadet.com/] == D == * DaeDong ([[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ|South Korea]]) [http://www.daedong.co.kr/] ** DaeDong ** Kioti [http://www.kioti.com/] ** Landpower * Deere & Company (USA) [http://www.deere.com/] ** Benye (China) [http://www.benye.com/]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130516211800/http://benye.com/ |date=2013-05-16 }} (purchased by John Deere in 2007) ** John Deere ** John Deere/ATL (joint venture) (Pakistan) [http://agrotractors.com/] ** John Deere Tiantuo (JDT) (joint venture) (China) [http://www.jdtt.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929012425/http://www.jdtt.com/ |date=2007-09-29 }} *** Apollo *** Iron Bull * Dewan Tractors (Pakistan) ** Dewan Euro Leopard ** Dewan Foton ** Dewan Tumosan * Dexheimer (Germany) [http://www.dexheimer-traktor.de/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190801085910/http://dexheimer-traktor.de/ |date=2019-08-01 }} * Dezzi (South Africa) (Desmond) [http://www.dezzi.co.za/] * Dior (China) [http://www.diorzg.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920081229/http://diorzg.com/ |date=2017-09-20 }} * Dong Feng (China) Changzhou Agricultural Machinery Group Co., LTD (DFAM) [http://www.df-tractor.com/] * Doppstadt (Germany) [http://www.doppstadt.net/] * DTZ (Ukraine) == E == * Eastman Industries ** Eastman Commercial ** Hover Mower ** Ingersoll Power Equipment * Ekip (Turkey) [http://ekiptraktor.com.tr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820044937/http://ekiptraktor.com.tr/ |date=2016-08-20 }} (licensed Massey Ferguson) * Enfly (China) [http://enfly.en.alibaba.com/] * Erkunt (Turkey) [http://www.erkunttarim.com.tr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210011314/http://www.erkunttarim.com.tr/ |date=2008-02-10 }} ** ArmaTrac [http://www.armatrac.com/] * Escorts (India) ** Escorts [http://www.escortsagri.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701050629/http://www.escortsagri.com/ |date=2007-07-01 }} ** Escorts Polmot (Poland) [http://www.escorts.com.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015115435/http://escorts.com.pl/ |date=2007-10-15 }} ** Farmtrac ** Powertrac * ETRAG (Algeria) [http://www.etrag.dz/] == F == * FarmAll Technology [http://www.farmalltechnology.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125020927/http://www.farmalltechnology.com/ |date=2021-01-25 }} ** URSUS * Farmcart (India) * Farmer (India) [http://www.farmertractor.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801100119/http://farmertractor.in/ |date=2015-08-01 }} * Farmer (Poland) [http://www.farmersokolka.internetdsl.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902082316/http://www.farmersokolka.internetdsl.pl/ |date=2018-09-02 }} * Force Motors (formerly Bajaj Tempo Ltd) (India) [http://www.forcemotors.com/] ** Balwan ** Tempo Ox * Forma (Romania) [http://www.forma-romania.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626181955/http://forma-romania.ro/ |date=2017-06-26 }} * Foton Lovol (China) (sold under many names) [http://www.fotonlovol.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216203612/http://www.fotonlovol.com/ |date=2008-02-16 }} ** EuroLeopard [http://www.euroleopard.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517075040/http://euroleopard.com/ |date=2014-05-17 }} ** Eurotrac [http://www.eurotrac.nl/] ** Foton ** Lovol * Fuyang Tractor (China) ** Benniu [http://www.benniu.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021031211255/http://www.benniu.net/ |date=2002-10-31 }} == G == * Ganja Auto Plant ([[ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ|Azerbaijan]]) [http://www.ganjaauto.gov.az/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511201208/http://ganjaauto.gov.az/ |date=2015-05-11 }} * Gecheng (China) [http://www.shanghaigc.com/] * GEDA (Romania) [http://www.geda.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114124813/http://www.geda.ro/ |date=2012-11-14 }} [http://www.utbtractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120728093232/http://www.utbtractors.com/ |date=2012-07-28 }} * GIAD ([[ਸੁਡਾਨ|Sudan]]) [http://www.giad.com/] * GM Universal (Pakistan) [http://www.agripak.com.pk/] * Goldoni (Italy) [http://www.goldoni.com/] * Greaves (India) * Guapo (Argentina) [http://www.tractorguapo.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170625151635/http://www.tractorguapo.com/ |date=2017-06-25 }} == H == * Haotian (China) [http://www.wfhaotian.com/] * Hattat (Turkey) [http://www.hattat.com.tr/en_hemaurunlertraktor.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070517221433/http://www.hattat.com.tr/en_hemaurunlertraktor.php |date=2007-05-17 }} ** Hattat (licensed Valtra) ** Hattat Universal (licensed UTB Universal) ** Valtra (licensed) * Henan Lishen Machinery Co (China) [http://www.hnslsjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170817105221/http://www.hnslsjx.com/ |date=2017-08-17 }} ** Henan Lishen ** Hercules ** Foison * Hero Motors Limited (Pakistan) [http://www.hero.com.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806164304/http://hero.com.pk/ |date=2017-08-06 }} ** Hero Russi ** Hero Russi Belarus (licensed Belarus) * HMT (India) [http://hmttractors.co.in] * Holder (Germany) [http://www.holdertractor.com] (purchased by Uzel in 2006, sold in 2008) * Honda (Japan) [http://www.hondapower.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000707022421/http://www.hondapower.com/ |date=2000-07-07 }} [http://www.honda.co.jp/agriculture/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053222/http://www.honda.co.jp/agriculture/ |date=2016-03-04 }} * Hovertrack (Netherlands) [http://www.hovertrack.nl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170627073210/http://www.hovertrack.nl/ |date=2017-06-27 }} * HOYO (Romania) (build Tai Shan) [http://www.hoyo.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222090224/http://www.hoyo.ro/ |date=2015-12-22 }} * Husqvarna ** Craftsman ** Dixon ** Murray (built under license in North America from Briggs & Stratton) ** Poulan ** Weed Eater * Hydrema (Denmark) == I == [[ਤਸਵੀਰ:NelsUgland.jpg|right|thumb|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਰਵੇਟਰ<br> ]] [[ਤਸਵੀਰ:IMT_533_DeLuxe_Šarani_2.jpg|right|thumb|<center>IMT (ਸਰਬੀਆ)<br> </center>]] * IMK ([[ਸਰਬੀਆ|Serbia]]) [http://www.14-oktobar.co.rs] * IMR (Serbia) [http://www.imr-rakovica.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120627040335/http://www.imr-rakovica.com/ |date=2012-06-27 }} * IMT (Serbia) [http://www.imt.co.rs] * Indo Farm (India) [http://www.indofarm.in] ** Indo Power ** Staunch * International Tractors Limited (India) [http://www.sonalika.com] ** Solis ** Sonalika International * Irum (Romania) (based on Belarus/MTZ) [http://www.irum.ro/] * Iseki (Japan) [http://www.iseki.co.jp] * ITMCo ([[ਈਰਾਨ|Iran]]) [http://www.itm.co.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221065741/http://www.itm.co.ir/ |date=2009-02-21 }} ** Baskent ([[ਤੁਰਕੀ|Turkey]]) [http://www.baskenttraktor.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525091925/http://www.baskenttraktor.com/ |date=2009-05-25 }} ** ITM ** ITMCo ** KTMCO (Iran-Kurdistan) (subsidiary of ITMCO) [http://www.ktmcompany.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911162653/http://ktmcompany.com/ |date=2017-09-11 }} ** Massey Ferguson (under license) ** Motira ([[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ|Zimbabwe]]) (joint venture) [http://www.motira.ir/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100901175109/http://www.motira.ir/ |date=2010-09-01 }} ** MTF ** TajIran ([[ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ|Tajikistan]]) (joint venture) [http://www.tajiran.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704071800/http://www.tajiran.ir/ |date=2007-07-04 }} ** UgIran ([[ਯੁਗਾਂਡਾ|Uganda]]) (joint venture) [http://www.ugiran.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090101135850/http://www.ugiran.ir/ |date=2009-01-01 }} ** VenIran ([[ਵੈਨੇਜ਼ੁਐਲਾ|Venezuela]]) (joint venture) [http://www.veniran.com.ve] == J == * Jaya (India) * JCB (England) * JDS (Germany) [http://www.dromson.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929200836/http://www.dromson.com/ |date=2007-09-29 }} ** Eicher *** Valtra Eicher * Jiangsu (China) [http://www.jsqt.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703235416/http://www.jsqt.com/ |date=2007-07-03 }} * Jindal (India) * JIROFT (Iran) * John Deere (USA) * Juling (China) [http://www.juling.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615032204/http://www.juling.com/ |date=2006-06-15 }} == K == [[ਤਸਵੀਰ:T_150_K_front.JPG|right|thumb|<center>KhTZ (ਯੂਕਰੇਨ)<br> </center>]] * KamAZ (Russia) [http://www.kamaz.net/] * Kaset Phattana (Thailand) [http://www.thaicombine.com/products/kc01/kc01.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060216213550/http://thaicombine.com/products/kc01/kc01.html |date=2006-02-16 }} * KAT (China) [http://www.reden.com.cn/index.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224165402/http://www.reden.com.cn/index.asp |date=2008-02-24 }} (by Shanghai Reden Industrial) * KBZ (Russia) [http://www.santalow.narod.ru/tractor.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020917201117/http://www.santalow.narod.ru/tractor.htm |date=2002-09-17 }} * Kerman (Iran) [http://www.ktmfco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041130004417/http://ktmfco.com/ |date=2004-11-30 }} * KhTZ (Ukrainian abbreviation for the Kharkiv Tractor Plant) (Ukraine) [http://www.xtz.ua/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204032824/http://www.xtz.ua/ |date=2009-02-04 }} * Khyber (Iran) * KIOTI (South Korea) [http://www.kioti.com/] * Kirovets (Russia) [http://www.kirovets.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010124192100/http://www.kirovets.com/ |date=2001-01-24 }} ** Deutz-Fahr Kirovets (joint with Deutz-Fahr) ** Kirovets-Pronar ** Terrion [http://www.terrion.eu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202011344/http://www.terrion.eu/ |date=2010-02-02 }} * Kissan Standard (India) [http://standardagricultureworks.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204015937/http://standardagricultureworks.com/ |date=2010-12-04 }} * KMZ (Russia) [http://www.kmz.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806012634/http://kmz.ru/ |date=2017-08-06 }} * Koyker * Krieger (Germany) [http://www.krieger-fahrzeugbau.de/] * Krishi Shakti (India) * KTZ (Moldova) * KTZ BOLGAR (Bulgaria) [http://www.tractors-bg.com/index-en.php?page=services&f=s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624163056/http://www.tractors-bg.com/index-en.php?page=services&f=s |date=2013-06-24 }} * Kubota (Japan) [http://www.kubota.com] * Kukje (South Korea) * Branson == L == [[ਤਸਵੀਰ:Lamborghini_traktor.jpg|right|thumb|ਲੋਂਬੋਰਗਿਨੀ ਟਰੈਕਟਰ<br> ]] * Lamborghini Trattori S.p.A. (Italy) (part of SDF concern) * Lander (Spain) [http://www.landertrac.com/] * Landini (Italy) (part of ARGO SpA concern) * Landmarshal (India) * Lanz (Germany) * LFKedi (China) [http://www.changlianfa.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013105223/http://www.changlianfa.com/ |date=2016-10-13 }} * LIMB (LUXS) ([[ਸਲੋਵੇਨੀਆ|Slovenia]]) [http://www.limb.si/] * Lindner (agricultural machinery manufacturer) (Austria) [http://www.lindner-traktoren.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217170324/http://lindner-traktoren.com/ |date=2014-12-17 }} * Linhai (China) [http://www.atv-linhai.com] * LKT (Slovenia) * Lovson (India) [http://www.lovson.com/] * LS Mtron (formerly LG Cable) (South Korea) [http://www.lstractor.co.kr/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ** LS * LTZ (Russia) [http://www.ltz.lipetsk.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607190648/http://www.ltz.lipetsk.ru/ |date=2007-06-07 }} * Luli (China) [http://www.ginding.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713233826/http://www.ginding.com/ |date=2017-07-13 }} * Lutong (China) [http://www.lylutong.com.cn/] == M == [[ਤਸਵੀਰ:Belarus_1220.4.jpg|right|thumb|<center>MTZ (ਬੇਲਾਰੂਸ)<br> </center>]] * Machinery & Industrial Group N.V. (Russia)[https://web.archive.org/web/20170730065447/http://www.tplants.com/] * Mahindra & Mahindra (India) [http://www.mahindratractorworld.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823055557/http://www.mahindratractorworld.com/ |date=2009-08-23 }} ** Jiangling Motors (Mahindra, China) *** FengShou *** Lenar [http://www.lenarusa.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070726121952/http://www.lenarusa.com/ |date=2007-07-26 }} ** Jinma (China) (various manufacturers) [http://www.jinma-tractor.com/] [http://www.jm-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911192023/http://jm-tractor.com/ |date=2017-09-11 }} ** Mahindra ** Mahindra Tractors ** Mahindra Gujarat [http://www.mahindragujarat.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221125316/http://www.mahindragujarat.com/ |date=2009-02-21 }} ** Shaktimaan [http://www.mahindragujarat.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221125316/http://www.mahindragujarat.com/ |date=2009-02-21 }} ** Swaraj (purchased 64.6% in 2007) [http://www.swarajenterprise.com/] * Malyshev Factory (Ukraine) [http://www.malyshevplant.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718212452/http://malyshevplant.com/ |date=2019-07-18 }} * MAT (Romania) [http://www.matcraiova.ro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090123035607/http://matcraiova.ro/ |date=2009-01-23 }} * Meraj (India) [http://www.mangaltractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515162842/http://mangaltractors.com/ |date=2010-05-15 }} * Merlo (Italian) [http://www.merlo.it/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727022545/http://www.merlo.it/ |date=2017-07-27 }} * Metalfor Araus (Argentina) [http://www.metalfor.com.ar/] * Mija (Romania) [http://www.ummija.ro/] * Millat (Pakistan) [http://www.millat.com.pk/] ** Massey Ferguson under license ** MT * Mini (Romania) * Mitsubishi (Japan) [http://www.mam.co.jp/] * MoAZ (Belarus) * Morooka (Japan) - [http://www.morooka1.co.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213081743/http://morooka1.co.jp/ |date=2009-02-13 }} * MTD (USA) [http://www.mtdproducts.com/] ** Bolens ** Cub Cadet Yanmar [http://www.cubcadetyanmar.com/] ** Gutbrod (Germany) ** Rover (Australia) ** White Outdoor ** Yard Machines ** Yard Man * MTZ ([[ਬੇਲਾਰੂਸ|Belarus]]) [http://www.tractors.com.by/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427155956/http://www.tractors.com.by/ |date=2007-04-27 }} ** Belarus [http://www.belarus.com/] == N == * NAME (Japan) [http://www.shinnouki.co.jp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190205091907/http://www.shinnouki.co.jp/ |date=2019-02-05 }} * Neptune (Turkey) (licensed MTZ/Belarus) [http://www.neptuntractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160213144030/http://neptuntractor.com/ |date=2016-02-13 }} * New Holland (Italy/USA/India) (part of ARGO SpA concern) [http://aecotractorparts.com/pages/Fiat-New-Holland-Tractors.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141222091742/http://aecotractorparts.com/pages/Fiat-New-Holland-Tractors.html |date=2014-12-22 }} == O == * ORTZ (Russia) [http://www.ortz.ru/] * OSTMCO (Iran) [http://sirjan-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722012047/http://sirjan-tractor.com/ |date=2017-07-22 }} (mfg. Goldoni under license) * O.T.M.Co (Iran) [http://www.otm.co.ir/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == P == * Panther (India) * Pauny (Argentina) [http://www.pauny.com.ar/] ** Pauny Rino 3000 ** Zanello * Pierre (Italy) [http://www.pierretra.com/] * Pol-Mot (Poland) [http://www.polmot.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722050555/http://polmot.pl/ |date=2017-07-22 }} ** Polmot-Foton ** Ursus Pol-Mmot ** Ursus (Poland) [http://www.ursus.com.pl/] * Power-Trac (USA) [http://www.power-trac.com/] * PowerTrac (Argentina) (MarTraj Agrícola S.A.) * Preet (India) [http://www.preettractors.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821171914/http://www.preettractors.com/ |date=2007-08-21 }} * Progress-ZST (Russia) [http://www.pkprogress.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080310073309/http://www.pkprogress.com/ |date=2008-03-10 }} * Pronar (Poland) [http://www.pronar.pl/] * Proton Primus (Brazil) [http://www.protonprimus.com.br/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004021522/http://protonprimus.com.br/ |date=2006-10-04 }} == Q == * Qian Liniu (China) [http://www.qljx.com.cn/] * Qingdao Iaoshan Tractor Factory (China) ** Laotuo == R == * Rahi (Pakistan) (joint with Shifeng) [http://www.rahitractors.com.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170817182337/http://www.rahitractors.com.pk/ |date=2017-08-17 }} * Rakovica (IMT) (Serbia) * RAZ (Russia) * Reform (Austria) [http://www.reform-werke.com] ** Metrac ** Mounty * Renault (France) * Royal (India) [http://www.royaltractorpvtltd.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223061227/http://royaltractorpvtltd.com/ |date=2014-12-23 }} == S == * Saktraktori ([[ਜਾਰਜੀਆ (ਦੇਸ਼)|Georgia]]) [http://web.sanet.ge/mospm/tender/saktractori/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020917065946/http://web.sanet.ge/mospm/tender/saktractori/ |date=2002-09-17 }} * Samarakoon Tractor Industries ([[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|Sri Lanka]]) ** Farmwell * SAME Deutz-Fahr (SDF) (Italy) ** Deutz-Fahr (Germany) ** Deutz-Fahr Kirovets (Russia) (joint venture with Kirovets) ** Hürlimann (Switzerland) [http://www.hurlimann.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050517013349/http://www.hurlimann.com/ |date=2005-05-17 }} ** Lamborghini Trattori (Italy) [http://www.lamborghini-tractors.com/] ** SAME (Italy) ** SH - Deutz Fahr (China) (joint with Changlin) * Sauerburger (Germany) [http://www.sauerburger.de/] * Saukville (USA) [http://www.saukvilletractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080714125136/http://www.saukvilletractor.com/ |date=2008-07-14 }} * Savatrac (Iran) * Schanzlin (Germany) [http://www.schanzlin.de/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928131004/http://www.schanzlin.de/ |date=2007-09-28 }} * Semeato (Brazil) [http://www.semeato.com.br/] * Shangdong Juli (China) [http://www.chinajuli.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120702101151/http://www.chinajuli.com/ |date=2012-07-02 }} * Shangdong Shifeng (China) [http://www.shifeng.com.cn/] ** SENS ** Shifeng * Shandgong Shuangli (China) [http://www.shuangli.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913095053/http://shuangli.cn/ |date=2017-09-13 }} ** Shuangli * Shandong Weifang (China) [http://www.lztractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803223255/http://www.lztractor.com/ |date=2009-08-03 }} [http://www.cn-luzhong.com] ** Luzhong (China) [http://www.lztractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803223255/http://www.lztractor.com/ |date=2009-08-03 }} * Shandong Yingsheng Machinery Co (China) [http://www.sdysjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704110034/http://www.sdysjx.com/ |date=2017-07-04 }} ** Weitai * Shanghai (China) (joint venture) ** Shanghai New Holland [http://www.snh.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627100140/http://www.snh.com.cn/ |date=2007-06-27 }} * Shanghai Newyear (China) ** Newyear * Sharthi (India) [http://www.angelfarm.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911164304/http://angelfarm.in/ |date=2017-09-11 }} * ShenNiu (China) [http://www.hbshenniu.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615155248/http://www.hbshenniu.com/ |date=2007-06-15 }} * Shenyang (China) [http://www.syyituo.com/docc/product.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927212616/http://www.syyituo.com/docc/product.htm |date=2007-09-27 }} * Shenzhen Victor Industrial (China) ** SWT * Shibaura (Japan) [http://www.shibaura.com/] * Silvatec (Denmark) * Sirgroh Ursus ([[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|Pakistan]] (Ursus under license) * Smoltra (Russia) [http://www.smoltra.ru/] * Stallion (India) [http://www.stalliontractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170610025647/http://www.stalliontractor.com/ |date=2017-06-10 }} * Stara (Brazil) [http://www.stara.com.br/] * STMC (Saudi Arabia) [http://www.eajb.com/stmc.htm]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Super Star (Turkey) [http://www.motosan.com/prod5.html] == T == * Tractors And Farm Equipment (India) [http://www.tafe.com/] ** Eicher ** Eicher Valtra (under license) ** TAFE * Tai'an Taishan Guotai (China) [http://www.gtvehicle.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130611182529/http://gtvehicle.com/ |date=2013-06-11 }} * Talaythong (Thailand) [http://www.talaythong.co.th/] * Tianjin (China) [http://www.taiec.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205044704/http://taiec.com.cn/ |date=2006-12-05 }} ** JDT (John Deere Tianjin, joint venture) [http://www.jdtt.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929012425/http://www.jdtt.com/ |date=2007-09-29 }} ** Tianjin * TianTong (China) [http://www.chinatiantong.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709053001/http://www.chinatiantong.com/ |date=2017-07-09 }} * Tikhvinskiy Tractor Plant (Russia) ** Titran * Tolpar (Russia) * Tong Yang Moolsan (South Korea) [http://www.tymm.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730112338/http://www.tymm.com/ |date=2017-07-30 }} ** Tong Yang ** TYM * Toos (Iran) [http://www.toostractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828195625/http://www.toostractor.com/ |date=2008-08-28 }} * Toro ** Wheel Horse (defunct as of 2007) * Trac-Za (Argentina) [http://www.zanello.8k.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070112/http://www.zanello.8k.com/ |date=2016-03-04 }} * Tracom ([[ਮੋਲਦੋਵਾ|Moldova]]) [http://tradepoint.moldova.md/tracom.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010708152405/http://tradepoint.moldova.md/tracom.html |date=2001-07-08 }} * Tractomade (Argentina) (licensed by Pauny) [http://www.tractomade.com.ar/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ** TMZ Zanello (Argentina) ** Zanello (Tractomade) * Tractors Y Maquinarias SRL (Argentina) ** T&M Grossi [http://www.tractoresymaquinarias.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705091553/http://www.tractoresymaquinarias.com/ |date=2007-07-05 }} * Tractorul UTB (Romania) (in receivership in 2007) [http://www.utb.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001018144504/http://www.utb.ro/ |date=2000-10-18 }} ** Titan ** Universal UTB * TrakTurk (Turkey) [http://www.trakturk.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111100246/http://www.trakturk.com/ |date=2016-11-11 }} * Trantor (UK) [http://www.trantortractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921063511/http://www.trantortractors.com/ |date=2009-09-21 }} * Trishul (India) [https://web.archive.org/web/20170819125256/http://www.trishultractors.com/] * TTZ ([[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ|Uzbekistan]]) [http://www.carthillamc.com/uzselhozmashholding/eng/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827120948/http://www.carthillamc.com/uzselhozmashholding/eng/index.htm |date=2010-08-27 }} * Tümosan (Turkey) [http://www.tumosan.com.tr/] * Türk Traktör (build New Holland, CaseIH and Steyr for CNH Global,37.5% owned by CNH) (Turkey) [http://www.turktraktor.com.tr/] == U == * UAZ (Ukraine) [http://uaz-upi.com/] ** KYI * Uplion (China) [http://www.uplion.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109044024/http://uplion.com/ |date=2014-01-09 }} * URSUS (Poland; tractor and bus manufacturer founded in 1893) [http://en.ursus.com.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501214643/http://en.ursus.com.pl/ |date=2017-05-01 }} * USAMA Harris Khan (Pakistan) [http://usamaharris.com/] ** Chaman Ford ** Euro-F * UTB (Uzina de tractoare Brasov / Brasov Tractor Factory) (Romania) * UVZ (Russia) [https://web.archive.org/web/20130317022636/http://uvz.ru/product] * UzCaseTractor JV (Uzbekistan) (61% owned by CNH) * Uzel (Turkey) [http://www.uzeltraktor.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110201184030/http://uzeltraktor.com/ |date=2011-02-01 }} == V == * Valpadana (Italy) (part of ARGO SpA concern) * Valtec (Romania) [http://www.valtectractors.com/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Valtra (Finland) (part of AGCO concern) [http://www.valtra.com/] * Vandel (France) [http://www.vandel.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820150820/http://www.vandel.fr/ |date=2016-08-20 }} * Varzan (Iran) [http://www.dehghanvarz.co.ir/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914111832/http://dehghanvarz.co.ir/ |date=2017-09-14 }} * Ventrac (USA) [http://ventrac.com/] * Versatile (Canada) [http://www.versatile-ag.com/] * VST Tillers (India) [http://www.vsttillers.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727213901/http://www.vsttillers.com/ |date=2017-07-27 }} ** Eurotrac ** Eurotrac-VST ** Mitsubishi-Shakti ** Shakti ** VST Mitsubishi Shakti ** VST-Shakti ** VTL-Vishvas == W == * WeiFang (China) [http://www.weituo.com/] * WeiFang Guanghui Agriculture Mechanism (China) [http://www.ghnj.cn/] ** YiDaneng * Weizhong (China) * Wesseler (Germany) * Whitewagon (India) [http://www.whitewagon.in] ** Utsav ** Vaibhav * Wiefang Aolida (China) [http://www.sdaolida.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417162548/http://www.sdaolida.com/ |date=2021-04-17 }} ** Agro Master * Wikov (Czech) [http://www.steel-wheels.net/wikov.html]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Wisconsin Engineering (Czech) [http://www.wisconsineng.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170802032010/http://www.wisconsineng.cz/ |date=2017-08-02 }} * Wolwa (China) [http://www.wolwa.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170731200228/http://www.wolwa.cn/ |date=2017-07-31 }} * World (China) [http://www.worldgroup.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517061911/http://www.worldgroup.com.cn/ |date=2008-05-17 }} * Wuzheng Auto Group (China) [http://www.chinawuzheng.com/] == X == * Xiamen Xiagong Group (China) [http://www.xiagonggroup.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19981111190519/http://www.xiagonggroup.com/ |date=1998-11-11 }} ** Sahm ** Xiagong * Xiagong (China) [http://www.xiagonggroup.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19981111190519/http://www.xiagonggroup.com/ |date=1998-11-11 }} * XiangYangHong (China) [http://www.hnxyhjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825213327/http://www.hnxyhjx.com/ |date=2018-08-25 }} * XinBaiJin (China) [http://xinbaijin.en.ec21.com/GC00603830/CA00603843/tractor.html] * Xing Zhou (China) * XingTai (China) * Xinhu (China) [http://www.sdhljt.com/index2.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020615070208/http://www.sdhljt.com/index2.htm |date=2002-06-15 }} == Y == * Yagmur (Turkey) [http://www.yagmur.com/] ** Valpadana (licensed) * Yanmar (Japan) [http://www.yanmar.co.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141116161410/http://www.yanmar.co.jp/ |date=2014-11-16 }} * Yarz (Ukraine) [http://yarz-ua.all.biz/] * YTO (China) [http://www.yto.com.cn/] * YuMZ (Ukraine) [http://www.yuzhmash.com/] == Z == * Zanello (Argentina) * Zephyr (Zephyr Engineers) ([[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|Pakistan]]) * Zetor (Czech) [http://www.zetor.com/] * Zhengzhou (China) * ZhongLian (China) * Zhongtuo (China) [http://zt-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015000352/http://www.zt-tractor.com/ |date=2017-10-15 }} ** Indotrak * Zhongyuan (China) [http://www.xxyt.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913083727/http://xxyt.com.cn/ |date=2017-09-13 }} * Zimidara (India) == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੈਕਟਰ - ਭਾਰਤੀ ਟਰੈਕਟਰ ਬਿਲਡਿੰਗ ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.tractordata.com List of tractor models by manufacturer (tractordata.com)] * [http://www.tractorfan.us/machine/ List of tractor models with pictures and videos (tractorfan.us)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006235648/http://www.tractorfan.us/machine/ |date=2017-10-06 }}  * [http://www.traktor-power.com Large tractor video archive (traktor-power.com)] * [https://tractorguru.in/tractor-blog/importance-of-tractors-for-farmers-in-india IMPORTANCE OF TRACTOR] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ]] qji9ziqeknpjr3v4g87kw098mz6i1s1 0 95862 847977 682716 2026-09-26T06:48:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847977 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson|name=Pritam Rani Siwach|birth_date=October 2, 1974|birth_place=Village [[Jharsa]], [[Gurgaon]]|medaltemplates={{MedalSport | Women’s [[Field Hockey]]}} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition|[[Commonwealth Games]]}} {{MedalGold| [[Women's Hockey at the 2002 Commonwealth Games|2002 Manchester]] | [[India at the 2002 Commonwealth Games#India women.27s national field hockey team|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Champions Challenge (field hockey)|Champions Challenge]]}} {{MedalBronze| [[2002 Women's Champions Challenge (field hockey)|2002 Johannesburg]] | [[2002 Women's Hockey Champions Challenge#.C2.A0India|Team]]}}|show-medals=yes}}'''ਪ੍ਰੀਤਮ ਰਾਣੀ ਸਿਵਾਚ''' (ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ, 1974) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ ਹੈ।<ref name="recalled">{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/hindustantimes/20080318/r_t_ht_sp/tsp-pritam-rani-recalled-in-squad-04110a0.html|title=Pritam Rani recalled in squad|last=|author=|first=|authorlink=|date=March 18, 2008|work=|publisher=Yahoo!|accessdate=2008-04-14|coauthors=}}</ref> 2008 ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ "ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਨਿਖਾਰ ਲਿਆ ਸਕੇ"।<ref name="comeback">{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/2008/03/18/stories/2008031855542000.htm|title=Pritam Rani stages a comeback|last=|author=|first=|authorlink=|date=March 18, 2008|work=|publisher=The Hindu|accessdate=2008-04-14|coauthors=|archive-date=2008-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080519052049/http://www.hinduonnet.com/2008/03/18/stories/2008031855542000.htm|dead-url=yes}}</ref> ਟੀਮ ਵਲੋਂ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੀਵੇਚ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲੀ ਮੌਕੇ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ [...] ਮੇਰੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹੁਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਮਿਡ ਫੀਲਡ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਸੀਤਾ ਗੁਸੈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਮਿਡਫੀਲਡ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਥੰਮ ਰਾਂਜੀਤਾ ਅਤੇ ਰੋਸਾਲਿਦ ਰਾਲਟ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸਨ, ਹੁਣ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਆਉ।"<ref name="expectations">{{cite web|url=http://68.178.224.54/udayavani/showstory.asp?news=0&contentid=523593&lang=1|title=Pritam is sorry for not living up to expectations|last=|author=|first=|authorlink=|date=April 27, 2008|work=|publisher=Udayavani|accessdate=2008-04-27|coauthors=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2002 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਟੀਮ ਨਾਲ ਖੇਡੀ ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਚ ਬਣਨ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਿਵਾਚ ਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। == ਕਰੀਅਰ == ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਜਨਮ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਗੁੜਗਾਓਂ ਨੇੜੇ ਝਾਰਸਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਕੀ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੀ.ਟੀ.ਆਈ. ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਚੰਦ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਝਾਰਸਾ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ। ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਚੰਦ ਅਤੇ ਹੈਡ ਮਾਸਟਰ ਰਘਵੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ ਨੇ ਹਾਕੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਰਾਣੀ ਸਿਵਚ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਚ ਹੈ। == ਨੋਟਸ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [https://web.archive.org/web/20081120055117/http://www.bharatiyahockey.org./khiladi/stree/2002/preetamrani.htm Biography] * [http://m2002.thecgf.com/results/default.asp?ath=8384 Commonwealth Games Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303171212/http://m2002.thecgf.com/results/default.asp?ath=8384 |date=2016-03-03 }} * [http://www.stick2hockey.com/Article/WOMEN-DAY--Story-of-a-gritty-mother-of-two-/10954.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304062841/http://www.stick2hockey.com/Article/WOMEN-DAY--Story-of-a-gritty-mother-of-two-/10954.html |date=2016-03-04 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] cvcigr9yxc1ls2v5g80s98wuc75udlp 0 98587 847886 835240 2026-09-25T20:44:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847886 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = ਓਲੀਵੀਆ ਪੇਗੁਰੋ | image =Artista Olivia Peguero.jpg | image_size = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1961 | birth_place = [[ਲਾਸ ਸਾਲਿਨਸ]], [[ਬਾਰਾਹੋਨਾ ਪ੍ਰਾਂਤ]], [[ਦੋਮੀਨੀਕਾਨਾ ਗਣਰਾਜ]] | nationality = [[ਦੋਮੀਨੀਕਾਨਾ ਗਣਰਾਜ]]; ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | spouse = | field = [[ਪੇਂਟਿੰਗ]], [[ਬੁੱਤ-ਤਰਾਸ਼ੀ]] | training = | movement = | works = | patrons = | awards = | elected = | website = {{URL|oliviapeguero.com}} }} '''ਓਲੀਵੀਆ ਪੇਗੁਰੋ''' (ਜਨਮ 1 9 61) ਇੱਕ [[ਦੋਮੀਨੀਕਾਨਾ ਗਣਰਾਜ|ਡੋਮਿਨਿਕਨ]] ਸਮਕਾਲੀ ਭੂ-ਖੋਰ ਅਤੇ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.colonialzone-dr.com/artists.html|title=Olivia Peguero Dominican Artist|last=Janette|publisher=Colonial Zone-DR|accessdate=April 27, 2013|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 24, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130424051149/http://www.colonialzone-dr.com/artists.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thatsdominican.com/dr/our-people/olivia-peguero|title=Olivia Peguero Dominican Artist|last=Pimentel|first=Manuel|publisher=That's Dominican|accessdate=April 27, 2013}}</ref> [[ਦੋਮੀਨੀਕਾਨਾ ਗਣਰਾਜ|ਡੋਮਿਨਿਕਨ ਰੀਪਬਲਿਕ]] ਅਤੇ [[ਫ਼ਲੌਰਿਡਾ|ਫਲੋਰੀਡਾ]] ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਹੋਰ ਡੋਮਿਨਿਕਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਇਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Olivia_Peguero_Dominican_Republic_Artista_in_MIches_painting_en_plein_air.jpg|left|thumb|ਓਲੀਵੀਆ ਪੋਗੁਰੋ ਪੇਟਿੰਗ (2006) ਵਿੱਚ ਮਿਚੇਸ'', ਡੋਮਿਨਿਕਨ ਰੀਪਬਲਿਕ ਵਿੱਚ ਇਨ ਪਲੇਇਨ ਏਅਰ '']] [[ਤਸਵੀਰ:Dominican_Republic_Artist_Olivia_Peguero_painting_in_the_Hamlet_of_Stonethwaite,_Lake_District_National_Park,_England_2014.jpg|right|thumb|350x350px|''[[ਦੋਮੀਨੀਕਾਨਾ ਗਣਰਾਜ|ਡੋਮਿਨਿਕਨ ਰੀਪਬਲਿਕ]] ਮਿਚੇਸ ਵਿੱਚਓਲੀਵੀਆ ਪੇਗੁਰੋ ਪੇਟਿੰਗ '']] == ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਡੋਮਿਨਿਕਨ Rainforest == <ref>{{cite web|url=http://www.dominicantoday.com/dr/people/2011/11/15/41646/print|title=Dominican art of Miches and surrounding rain forest to go on world tour|last=Pineda|first=Jorge|publisher=Dominican Today|accessdate=April 27, 2013|archive-date=ਜੁਲਾਈ 25, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150725015959/http://www.dominicantoday.com/dr/people/2011/11/15/41646/print|dead-url=yes}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == {{div col|colwidth=30em}} * [[List of 20th-century women artists]] * [[List of Dominican painters]] * [[List of Nova Southeastern University alumni]] * [[List of people from Florida]] * [[List of people from New York City]] * [[List of sculptors]] {{div col end}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://oliviapeguero.com oliviapeguero.com]{{URL|oliviapeguero.com}}, ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਵੈਬਸਾਈਟ * [http://pleinairsociety.co.uk/ Plein Air ਸਮਾਜ ਇੰਗਲਡ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130815011634/http://pleinairsociety.co.uk/ |date=2013-08-15 }} * [https://web.archive.org/web/20180521114038/http://womenpaintersse.blogspot.com/ ਮਹਿਲਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ (WPSE)] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ]] 3cscr137cyh8do131aybbn4f87vnkg2 0 98773 847865 733042 2026-09-25T19:03:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847865 wikitext text/x-wiki '''ਇਲੀਸਾਬੇਥ ਬ੍ਰੀਅਰ''' ਜਾਂ ਬਰੂਗੁਏਰ ਨੇ(19 ਮਾਰਚ, 1818 - 5 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1876) ਬੇਟਾਉਨ ਦੀ ਚੈਰਿਟੀਜ਼ ਦੀ ਸਿਸਟਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾ ਹਸਪਤਾਲ ਖੋਲਿਆ ਅਤੇ ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ [[ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਵਾਦ|ਦੋਭਾਸ਼ੀ]] ਸਕੂਲ ਖੋਲਿਆ। == ਜੀਵਨੀ == 1818 ਵਿੱਚ ਇਲੀਸਾਬੇਥ ਦਾ ਜਨਮ ਲੋਅਰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਐਲ ਅਸੋਮੋਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਜੀਨ ਬੈਪਟਿਸਟ ਚਾਰਲਸ ਬਰੂਗੁਏਅਰ (1763-1824) ਅਤੇ ਸੋਫੀ ਮਰਸੀਅਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਬਰੂਗੁਏਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ 1824 ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1839 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਦੇ ਹੌਪਿਟਲ ਜਨਰਲ ਦੀ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰੇ ਨਨਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1845 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਇਟਾਊਨ ਵਿਖੇ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਗ੍ਰੇ ਨਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>http://www.heritagefdn.on.ca/userfiles/HTML/nts_1_6792_1.htmlOntario {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120403153804/http://www.heritagefdn.on.ca/userfiles/HTML/nts_1_6792_1.html |date=2012-04-03 }} Heritage Trust Elisabeth Bruyère 1818-1876 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120403153804/http://www.heritagefdn.on.ca/userfiles/HTML/nts_1_6792_1.html |date=2012-04-03 }}</ref> 1854 ਵਿੱਚ, ਬਾਇਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਨੇ 1847 ਵਿੱਚ ਟਾਈਫਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਦੌਰਾਨ ਹਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਟਾਵਾ ਸਿਵਿਕ ਹਸਪਤਾਲ, 1850 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਵੀ ਸਕੂਲ ਦੀ 1870 ਤੋਂ 2001 ਤੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ। ਅੱਜ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਗਰਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਦੋ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗੈਟੀਨਿਊ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਸੇਂਟ-ਜੋਸਫ਼ ਡੀ ਹੱਲ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਓਨਟਾਰੀਓ, ਕਿਊਬਿਕ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਘਰ ਖੋਲ੍ਹੇ। ਬਾਇਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹਸਪਤਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਟਾਵਾ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਚਾਰਲਸ ਓਲਡ ਏਜ ਹਾਸਪਾਈਸ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਸੇਂਟ-ਲੁਈਸ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸਦੀ ਮੌਤ 1879 ਵਿੱਚ [[ਓਟਾਵਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ। == ਵਿਰਸਾ == ਬੂਰੀਅਰ ਕੰਟੀਨਿਊਇੰਗ ਕੇਅਰ, ਓਟਾਵਾ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਸਾਈਟ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 150 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਓਟਵਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਚੈਟਰਿਟੀ ਆਫ ਸਿਸਟਰਸ ਓਟਵਾ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਸੀ। ਓਨਟਾਰੀਓ ਹੈਰੀਟੇਜ ਟਰੱਸਟ ਨੇ ਸਸੇਕਸ ਡਰਾਈਵ, ਓਟਾਵਾ ਵਿਖੇ, 25 ਬਰੂਏਰ ਸਟਰੀਟ, ਚੈਪਲ ਆਫ਼ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਐਲੀਜ਼ਾਬੈਥ ਬਰੂਏਰ 1818-1876 ਲਈ ਇੱਕ ਤਖ਼ਤੀ ਬਣਾਈ ਹੈ। "3 ਹੋਰ ਗ੍ਰੇ ਨਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 1845 ਵਿੱਚ ਓਟਾਵਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਬਰੂਏਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਪਛੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਕੂਲ, ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਆਫ਼ ਓਟਾਵਾ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।"<ref>[https://archive.today/20130101065546/http://www.heritagetrust.on.ca/Resources---Learning/Online-Plaque-Guide/Plaque-Information.aspx?searchtext=700 Ontario Heritage Trust plaque]</ref><ref>https://www.bruyere.org/en/s-elisabeth-bruyere-hospital Official site</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} ; ਪੁਸਤਕ {{refbegin}} *{{Citation |last = Campbell |first = Vera |title = Élisabeth Bruyère's great legacy, health care and education in Bytown. Bytown pamphlet series. |year = 1988 |publisher = The Historical Society of Ottawa |publication-place =Ottawa, Ontario |isbn = }} {{refend}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?&id_nbr=4864 ਜੀਵਨੀ ' ਤੇ ''ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਜੀਵਨੀ ਆਨਲਾਈਨ''] * [http://www.soeursdelachariteottawa.com/index-en.php ਭੈਣ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਔਟਵਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016122605/http://www.soeursdelachariteottawa.com/index-en.php |date=2017-10-16 }} * [http://www.scohs.on.ca/ SCO ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051001053840/http://www.scohs.on.ca/ |date=2005-10-01 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ]] qm7ababar2565xhxx1hakeqbu2x9734 0 99269 847894 679239 2026-09-25T21:27:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847894 wikitext text/x-wiki '''ਕਾਂਤੀ ਬਾ''' (ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ, 1979) ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ 2002 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਖੇਡੀ ਕਾਉਂਟੀ ਬਾ ਦਾ ਜਨਮ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਸਿਮਡੇਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਾਉਂਟੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20081120060126/http://www.bharatiyahockey.org./khiladi/stree/2002/kaantibaa.htm Biography] * [http://m2002.thecgf.com/results/default.asp?ath=7542 Commonwealth Games Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303203244/http://m2002.thecgf.com/results/default.asp?ath=7542 |date=2016-03-03 }} {{ਅਧਾਰ|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 0enf91rwmsv1v0wit7da1yj8vmcb0z0 0 99451 847870 827874 2026-09-25T19:24:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847870 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Uzbeks<br/>''Oʻzbeklar/Ўзбеклар''<br/> | image = File:Uzbek man from central Uzbekistan.jpg | population = 3 ਕਰੋੜ | region1 = {{flag|ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ}} | pop1 = 23,929,309 (2013) | ref1 =<ref name=CIA-Uzbekistan>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html|title=Population: 28,661,637 (July 2013 est.) [Uzbeks = 80%]|publisher=[[The World Factbook]]|work=Central Intelligence Agency (CIA)|accessdate=10 June 2013|archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709035649/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html|dead-url=yes}}</ref> | region2 = {{flag|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ}} | pop2 = 2,799,726 (2013) | ref2 =<ref name=CIA-Afghanistan>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af|title=Afghan Population: 31,108,077 (July 2013 est.) [Uzbeks = 9%]|publisher=The World Factbook|work=Central Intelligence Agency (CIA)|accessdate=10 June 2013|archive-date=7 ਜੂਨ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170607234625/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af|dead-url=yes}}</ref> | region3 = {{flag|ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ}} | pop3 = 1,210,236 (2013) | ref3 =<ref name=CIA-Tajikistan>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ti.html|title=Population: 7,910,041 (July 2013 est.) [Uzbeks = 15.3%]|publisher=The World Factbook|work=Central Intelligence Agency (CIA)|accessdate=10 June 2013|archive-date=31 ਮਾਰਚ 2001|archive-url=https://web.archive.org/web/20010331101740/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ti.html|dead-url=yes}}</ref> | region4 = {{flag|ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ}} | pop4 = 980,000 (2009) | ref4 =<ref>{{cite web|title=Kyrgyzstan|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kg.html|website=CIA World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|accessdate=28 July 2017|archive-date=27 ਨਵੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127011116/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kg.html|dead-url=yes}}</ref> | region5 = {{flag|ਰੂਸ}} | pop5 = 499,862 | ref5 =<ref name="Russia Census 2002">{{ru icon}} [http://www.perepis2010.ru/content.html?id=11&docid=10715289081463 Russia Census 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180906073144/http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11 |date=2018-09-06 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180906073144/http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11 |date=2018-09-06 }}</ref> | region6 = {{flag|ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ}} | pop6 = 490,000 | ref6 =<ref>{{Cite web |url=http://www.stat.kz/news/Pages/pr_04_02_10.aspx |title=Ethnic groups in Kazakhstan, official estimation 2010-01-01 based on National Census 2009 |access-date=2017-11-15 |archive-date=2010-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100208073821/http://www.stat.kz/news/Pages/pr_04_02_10.aspx |dead-url=yes }}</ref> | region7 = {{flag|ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ}} | pop7 = 300,000 | ref7 =<ref name="Russia Census 2002"/> | region8 = {{flag|ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ}} | pop8 = 260,000 | ref8 =<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html#People|title=The World Factbook|publisher=|accessdate=26 April 2016|archive-date=12 ਜੂਨ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070612214157/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html#People|dead-url=yes}}</ref> | region9 = {{flag|ਆਸਟਰੇਲੀਆ}} | pop9 = 80,000 | ref9 ={{citation needed|date=November 2014}} | region10 = {{flag|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}} | pop10 = 70,133 (2005) | ref10 =<ref>Rhoda Margesson (January 26, 2007). [https://fas.org/sgp/crs/row/RL33851.pdf "Afghan Refugees: Current Status and Future Prospects" p.7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924135236/http://www.fas.org/sgp/crs/row/RL33851.pdf |date=2015-09-24 }}. Report RL33851, [[Congressional Research Service]].</ref> | region11 = {{flag|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} | pop11 = 50,795 (2014) | ref11 =<ref name="USCB">{{cite web|title=PLACE OF BIRTH FOR THE FOREIGN-BORN POPULATION IN THE UNITED STATES, Universe: Foreign-born population excluding population born at sea, 2014 American Community Survey 5-Year Estimates|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_11_5YR_B05006&prodType=table|publisher=United States Census Bureau|accessdate=11 April 2014|archive-date=13 ਸਤੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160913074939/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_11_5YR_B05006&prodType=table|dead-url=yes}}</ref> | region12 = {{flag|ਤੁਰਕੀ}} | pop12 = 45,000 | ref12 =<ref>[http://evrenpasakoyu.wordpress.com Evrenpaşa Köyü | Güney Türkistan'dan Anadoluya Urfa Ceylanpınar Özbek Türkleri]. Evrenpasakoyu.wordpress.com. Retrieved on 2013-07-12.</ref> | region13 = {{flag|ਯੁਕਰੇਨ}} | pop13 = 22,400 | ref13 =<ref>{{Cite web |url=http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=100&rz=1_1&rz_b=2_1%20&n_page=6 |title=State Statistics Committee of Ukraine: The distribution of the population by nationality and mother tongue |access-date=2017-11-15 |archive-date=2008-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201192304/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=100&rz=1_1&rz_b=2_1%20&n_page=6 |dead-url=yes }}</ref> | region14 = {{flag|ਚੀਨ}} | pop14 = 14,800 | ref14 =<ref name="China"/> | region16 = {{flag|ਮੰਗੋਲੀਆ}} | pop16 = 560 | ref16 =<ref>Census of Mongolia, slide# 23. http://www.toollogo2010.mn/doc/Main%20results_20110615_to%20EZBH_for%20print.pdf</ref> | languages = [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਜ਼ਬੇਕ]] | religions = ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਇਸਲਾਮ]] (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ|ਸੁੰਨੀ]] ਜਾਂ [[ਰਵਾਇਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]])<ref>"Chapter 1: Religious Affiliation". The World’s Muslims: Unity and Diversity. Pew Research Center's Religion & Public Life Project. August 9, 2012</ref> ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ [[ਅਧਾਰਮਿਕਤਾ|ਅਧਾਰਮਿਕ]]<br/>ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਤੇਂਗਰੀ ਧਰਮ|ਤੇਂਗਰੀ]] | related = [[ਉਈਗੁਰ]] ਅਤੇ ਹੋਰ [[ਤੁਰਕੀ ਲੋਕ]] }} '''ਉਜ਼ਬੇਕ''' (''Oʻzbek/Ўзбек'', pl. ''Oʻzbeklar/Ўзбеклар'') [[ਤੁਰਕੀ ਲੋਕ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲੋਕ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ]], [[ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ]], [[ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ]], [[ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ]], [[ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ]], [[ਰੂਸ]] ਅਤੇ [[ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="China">{{cite web|url=http://www.paulnoll.com/China/Minorities/min-Uzbek.html|title=Uzbek Minority – Chinese Nationalities (Ozbek)|publisher=|accessdate=26 April 2016}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਉਜ਼ਬੇਕ [[ਤੁਰਕੀ]], [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]] ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾ ਕੇ ਵਸ ਗਏ ਹਨ। ==ਨਾਮ== ''ਉਜ਼ਬੇਕ'' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਹੀ ਮੂਲ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ [[ਉਗ਼ੁਜ਼ ਖ਼ਾਗਾਨ]] ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ''ਉਗ਼ੁਜ਼ ਬੇਗ'' ਵੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ਬਦ ''ਉਜ਼ਬੇਕ'' ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।<ref name="H. Keane, A. Hingston Quiggin p.312">A. H. Keane, A. Hingston Quiggin, A. C. Haddon, Man: Past and Present, p.312, Cambridge University Press, 2011, Google Books, quoted: "Who take their name from a mythical Uz-beg, Prince Uz (beg in Turki=a chief, or hereditary ruler)."</ref> ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨਾਮ ਦਾ ਮਤਲਬ ''ਅਜ਼ਾਦ'' ਜਾਂ ''ਖ਼ੁਦਾ'' ਹੈ, ''ਓਜ਼'' (ਆਪ, ਖ਼ੁਦ) ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਨਾਮ ''ਬੇਗ''। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਜ਼ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਉਗੁਜ਼ ਤਰਕਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ''ਬੇ'' ਜਾਂ ''ਬੇਕ'' ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਜ਼ਬੇਕ ਸ਼ਬਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।<ref>{{cite book|last=MacLeod|first=Calum|title=Uzbekistan: Golden Road to Samarkand|page=31|author2=Bradley Mayhew }}{{unreliable source?|date=September 2013}}</ref> == ਉਜ਼ਬੇਕ ਜਾਤੀ ਦਾ ਮੂਲ == 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਕ]], [[ਸੋਗ਼ਦਾ|ਸੌਗਦੀਆਈ]], [[ਬੈਕਟ੍ਰਿਆ|ਬੈਕਟ੍ਰੀਆਈ]] ਵਗੈਰਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। 13ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ [[ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਫੈਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਉੱਪਰ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ [[ਮੰਗੋਲ]] ਨਸਲ ਦੇ ਲੋਕ ਛਾ ਗਏ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤੁਰਕੀ-ਮੰਗੋਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਉਜ਼ਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪੁਰਾਣੀ ਚਗ਼ਤਾਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹੈ। [[ਬਾਬਰ]] ਇਸੇ ਚਗ਼ਤਾਈ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਅਤੇ [[ਬਾਬਰਨਾਮਾ]] ਵੀ ਇਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਾਇਦ ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਹੈ। == ਜੇਨੈਟਿਕ ਜੜ੍ਹਾਂ == ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਜ਼ਬੇਕੀ ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ [[ਹੈਪਲੋਗਰੁੱਪ]] (R1a) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇਹ [[ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰੂਸੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈਪਲੋਗਰੁੱਪ ਹੈ। ==ਭਾਸ਼ਾ== [[File:Adib-i sani.jpg|thumb|200 px|right|upright| [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਨਾ, [[ਤਾਸ਼ਕੰਤ]] 1911 ਦਾ।]] [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾ]] ਇੱਕ [[ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ|ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਅੱਗੋਂ [[ਕਾਰਲੁਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਕਾਰਲੁਕ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਜ਼ਬੇਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ|ਅਰਬੀ]], [[ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ|ਲਾਤੀਨੀ]] ਅਤੇ [[ਸਿਰਿਲਿਕ ਲਿਪੀ|ਸਿਰਿਲਿਕ]] ਲਿਪੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿਰਿਲਿਕ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ। == ਧਰਮ == ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕ [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]] ਦੇ [[ਹਨਫ਼ੀ]] ਪੰਥ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] * [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾ]] * [[ਮੰਗੋਲ]] * [[ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ|ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਤੀਆਂ]] p1bo6681nynvyu8jjc0zr06vfx5djw2 0 100253 848020 619458 2026-09-26T10:18:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848020 wikitext text/x-wiki [[File:Pune OSHO Teerth Park Preeti-Parashar 11.JPG|thumb|360 px]] '''ਰਜਨੀਸ਼ ਲਹਿਰ''' ਭਾਰਤੀ ਰਹੱਸਵਾਦੀ [[ਓਸ਼ੋ|ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਜਨੀਸ਼]] (1931-1990), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓਸ਼ੋ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ,ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਨਵ-ਸੰਨਿਆਸੀ" <ref name="idinopulos13">{{Harvnb|Idinopulos|Yonan|1996|p=13}}</ref> ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ "ਸੰਨਿਆਸੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਜਨੀਸ਼ੀ ਜਾਂ ਸੰਤਰੀ ਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ 1970 ਤੋਂ 1985 ਤਕ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਰੰਗੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਲਾਲ, ਮੈਰੂਨ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ।<ref name="Chryssides208">{{Harvnb|Chryssides|1999|p=208}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿਚ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਓਸ਼ੋਆਈਟਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Abhay Vaidya (27 May 2005). [https://web.archive.org/web/20121105144430/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-05-27/pune/27845268_1_chaitanya-keerti-osho-commune-international-oshoites Oshoites amused by American terrorism tag], ''[//en.wikipedia.org/wiki/Times_of_India Times of India]''. Retrieved 15 July 2011.</ref><ref>Sunanda Mehta (27 April 2008). [https://web.archive.org/web/20120325033351/http://www.expressindia.com/latest-news/maroonclad-oshoites-no-longer-endemic-to-city/302023/ Maroon-clad Oshoites no longer endemic to city], ''Indian Express''. Retrieved 15 July 2011.</ref><ref>Chandran Iyer (10 June 2009). [https://web.archive.org/web/20120928211346/http://www.mid-day.com/news/2009/jun/100609-Indian-woman-cultural-Osho-International-Resort.htm Osho Commune 'least interested in Indians'], ''[//en.wikipedia.org/wiki/MiD_DAY MiD DAY]''. Retrieved 15 July 2011.</ref> 1970ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1980ਵਿਆਂ ਵਿਚ ਅੰਦੋਲਨ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਰਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਬਾਨੀ ਸੰਸਥਾਈ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸੀ। ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਵਿਚ ਲਹਿਰ ਉੱਤੇ "ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹਾਂਦਰੂ ਪਹਿਲੂਆਂ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਰੋਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ" ਦੇ ਉਲਟ ਹੋਣ ਕਰਨ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਓਸ਼ੋ ਨੂੰ ਇਹ "ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪਹਿਲੂ" ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਨਾਪਲੀ ਬੁਰਜ਼ਵਾਜ਼ੀ ਦੇ ਪਿਛਾਖੜੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਹਿੰਦੂ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਖਪਤਕਾਰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref>A. A. Tkacheva, ''Counter-culture Slogans in the System of Right Wing Radicalism in India'' (1986) [http://handle.dtic.mil/100.2/ADA372065%7CEnglish abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821045951/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a372065.pdf |date=2019-08-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200110183804/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a372065.pdf |date=2020-01-10 }}</ref> ਓਰੇਗਨ ਵਿਚ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਇਰਾਦਤਨ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਜਨੀਸ਼ਪੁਰਮ,<ref name="clarke253">{{Harvnb|Clarke|2006|p=253}}</ref><ref name="Aagaard124-127">{{harvnb|Lewis|Petersen|2005|pp=124–127}}</ref>  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਐਂਟੀਲੋਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਡੈਲਜ਼ ਦੀ ਕਾਊਂਟੀ ਸੀਟ ਮੱਲ ਲੈਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਣਾਆਂ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰਜਨੀਸ਼ਪੁਰਮ ਓਰੇਗਨ ਕਮਿਊਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸਮੂਹ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਜਿਹਿ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਆਖਿਰਕਾਰ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।  ਸਥਾਨਕ ਰੈਸਟੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸਲਾਦ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੇਲਮੋਨੇਲਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸੀ। ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਜਨੀਸ਼ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨੂੰ 1985 ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਸਟਾਫ ਅਤੇ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਮਾਂ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਅਲਫੋਰਡ ਅਪੀਲ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਕਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਅੰਤ ਵਿਚ ਪੂਨਾ (ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਪੁਣੇ), ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਕਮਿਊਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਅੰਦੋਲਨ ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਅਨੁਆਈ ਜਿਆਦਾਤਰ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਸਨ। ਇਹ ਕਮਿਊਨ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਨਾ ਰਿਹਾ, ਇਸਦੇ ਆਗੂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਕਢ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਠੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਓਰੇਗਨ ਕਮਿਊਨ  ਸਤੰਬਰ 1985 ਵਿੱਚ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |url=http://www.oshoworld.com/biography/briefbio.asp |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-12-12 |archive-date=2018-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003204820/http://www.oshoworld.com/biography/briefbio.asp |dead-url=yes }}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ 1990 ਵਿਚ ਬਾਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।<ref name="Lewis120">{{Harvard citation no brackets|Lewis|Petersen|2005|p=120}}</ref><ref name="GIA181-183">{{Harvard citation no brackets|Urban|2005|pp=182–183}}</ref> ਓਸ਼ੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (ਓਆਈਐਫ) ਦਾ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਸ਼ੋ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ "ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਰਕਲ" ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਓਸ਼ੋ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਵਿਚ ਓਸ਼ੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਾਰਟ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="Aagaard133-134">{{Harvard citation no brackets|Lewis|Petersen|2005|pp=133–134}}</ref> 1990 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਰੋਧੀ ਧੜਿਆਂ ਨੇ ਓਸ਼ੋ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੇ ਓਈਐਫ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਜਾਂ ਮੁੜ ਛਾਪਣ ਬਾਰੇ ਉਸਦੇ ਰਾਇਲਟੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਵੈਧਤਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ.।<ref>[https://web.archive.org/web/20101124043142/http://india-today.com/itoday/20000703/religion.html OSHO'S LEGACY; Royalty Ruckus] originally published in ''[http://indiatoday.intoday.in/site/ India Today] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171111154014/http://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.india-today.com%2Fitoday%2F20000703%2Freligion.html&date=2012-03-26 |date=2017-11-11 }}'' 3 July 2000. Retrieved on 7 December 2009.</ref><ref name="JMF44-45">{{Harvard citation no brackets|Fox|2002|pp=44–45}}</ref>ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਓਸ਼ੋ ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ (ਓਫਆਈ) ਨਾਲ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਜਨਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ ਓਆਈਐਫ ਦੇ ਰੇਡਮਾਰਕ OSHO ਦੇ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇ  । ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਜਰਮਨੀ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਕਈ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਕੇਂਦਰ ਹਨ। == ਆਰੰਭ == ਓਸ਼ੋ ਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਤੇ 1958 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਬਲਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰਾਰ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ) ਸੀ।  ਉਸਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤ ਪਿਆਰ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="hunt127">{{Harvard citation no brackets|Hunt|2003|p=127}}</ref> ਇਹ ਸਿਵਲ ਲਿਬਰਟੀਨੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ ਜੋ ਨਿੱਜੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੇ ਨਿਅੰਤਰਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸਨੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੰਧਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਨਕਾਰਿਆ।{{Ref label|a|a|none}}<ref>McElroy, Wendy. "The Free Love Movement and Radical Individualism." Libertarian Enterprise .19 (1996): 1.</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਪਰੰਤੂ ਪੂੰਜੀਵਾਦ, ਵਿਗਿਆਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਜਨਮ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ,<ref>FitzGerald, Frances (29 September 1986), "Rajneeshpuram", ''The New Yorker'', p. 77.</ref>  ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਅਧੀਨਗੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। == Citations == {{reflist|30em}} t5pb0w713q9zlgg8pl0998kscmrc9s8 0 102348 847967 607535 2026-09-26T06:11:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847967 wikitext text/x-wiki [[File:Greater Cape Town 12.02.2007 16-41-31.2007 16-41-33.JPG|thumb|260px|[[ਐਥਲੌਨ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ]], [[ਕੇਪ ਟਾਊਨ]], [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]]]] ਇੱਕ '''ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ''' ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ '''ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਜਾਂ '''ਪਾਵਰ ਹਾਊਸ''' ਜਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ '''ਜਨਰੇਟਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਜਾਂ '''ਜਨਰੇਟਿੰਗ ਪਲਾਂਟ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਹੂਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ '''ਬਿਜਲਈ ਪਾਵਰ''' ਦਾ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਜਨਰੇਸ਼ਨ|ਨਿਰਮਾਣ]] ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ [[ਬਿਜਲਈ ਜਨਰੇਟਰ|ਜਨਰੇਟਰਾਂ]] ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਇੱਕ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ [[ਯੰਤਰਿਕ ਊਰਜਾ]] ਨੂੰ [[ਬਿਜਲਈ ਊਰਜਾ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। [[ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡ|ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫ਼ੀਲਡ]] ਅਤੇ [[ਬਿਜਲਈ ਚਾਲਕ|ਚਾਲਕ]] ਵਿਚਲੀ ਗਤੀ ਦੁਆਰਾ [[ਬਿਜਲਈ ਕਰੰਟ]] ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਜਨਰੇਟਰ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ [[ਕੋਲਾ|ਕੋਲੇ]], [[ਕੱਚਾ ਤੇਲ|ਤੇਲ]] ਅਤੇ [[ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ]] ਜਿਹੇ [[ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ|ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣਾਂ]] ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰਾਂ ਊਰਜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਊਰਜਾ ਦੇ ਗੈਰ-ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਅਤੇ [[ਨਵਿਆਉਣ-ਯੋਗ ਊਰਜਾ|ਨਵਿਆਉਣ-ਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸੌਰ ਊਰਜਾ]], [[ਪੌਣ ਊਰਜਾ]], [[ਤਰੰਗ ਊਰਜਾ]] ਅਤੇ [[ਪਣ ਬਿਜਲੀ|ਪਣ ਊਰਜਾ]] ਆਦਿ। ==ਤਾਪ ਊਰਜਾ ਪਲਾਂਟ== {{Main article|ਤਾਪ ਊਰਜਾ ਪਲਾਂਟ}} [[File:Dampfturbine Laeufer01.jpg|thumb|upright|ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨ ਦਾ ਰੋਟਰ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]] ਤਾਪ ਊਰਜਾ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ, [[ਤਾਪ ਇੰਜਣ|ਤਾਪ ਇੰਜਣਾਂ]] ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ [[ਤਾਪ ਊਰਜਾ]] ਤੋਂ [[ਯੰਤਰਿਕ ਊਰਜਾ]] ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਲਣ ਦੇ ਦਹਿਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਘੁਮਾਅਦਾਰ ਊਰਜਾ (Rotational energy) ਨਾਲ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤਾਪ ਊਰਜਾ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਫ਼ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ''ਭਾਫ਼ ਊਰਜਾ ਪਲਾਂਟ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਿਯਮ|ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨਿਯਮ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਰੀ ਤਾਪ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਯੰਤਰਿਕ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਾਪ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਬੇਕਾਰ ਜਾ ਰਹੇ ਤਾਪ ਨੂੰ ਉਪਯੋਗੀ ਤਾਪ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ [[ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਹੀਟਿੰਗ]] (district heating) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ [[ਕੋਜਨਰੇਸ਼ਨ]] ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ (cogeneration) ਜਾਂ ਸੀਐਚਪੀ ਜਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਤਾਪ ਅਤੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ (combined heat-and-power) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਹੀਟਿੰਗ ਆਮ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਤਾਪ ਪਲਾਂਟ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਸਿਰਫ਼ ਤਾਪ ਬਾਇਲਰ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਲਤੂ ਜਾ ਰਹੇ ਤਾਪ ਨੂੰ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੂਣ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਡੀਸੇਲੀਨੇਸ਼ਨ]] (desalination) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਦ੍ਰਵ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਕਰਕੇ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਬਾਲਣ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਭਾਫ਼ ਦੀ ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਕੋਲ, ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਅਤੇ ਗੈਸ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸਮਰੱਥਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾਕੇ, ਜੇਕਰ ਸਿਸਟਮ ਲਗਾਤਾਰ ਬੇਸ ਲੋਡ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪੀਕ ਲੋਡ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਧ ਸਮਰੱਥਾ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਲੋਡ ਉੱਪਰ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਾਲਤੂ ਜਾ ਰਹੇ ਤਾਪ ਨੂੰ ''ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਹੀਟਿੰਗ'' ਜਾਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਰਮੋਡਾਈਨਾਮਿਕ ਸਾਇਕਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਕੰਬਾਈਨਡ ਸਾਈਕਲ]] ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੈਸ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ [[ਨਿਕਾਸ ਗੈਸ|ਨਿਕਾਸ ਗੈਸਾਂ]] ਨੂੰ ਬਾਇਲਰ ਅਤੇ ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਫ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੌਪ ਸਾਈਕਲ ਅਤੇ ਬੌਟਮ ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਕੁੱਲ ਸਮਰੱਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸਾਈਕਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ। ===ਵਰਗੀਕਰਨ=== [[File:Ikata Nuclear Powerplant.JPG|thumb| [[ਜਪਾਨ]] ਵਿਚਲਾ [[ਇਕਾਟਾ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ]]]] ====ਤਾਪ ਸਰੋਤ ਤੋਂ==== *[[ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ]] ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨ ਜਨਰੇਟਰ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ [[ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ]] ਦੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ [[ਦਹਿਨ ਟਰਬਾਈਨ|ਗੈਸ ਟਰਬਾਈਨ]] ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਲੇ ਵਾਲੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਫ਼ ਬਾਇਲਰ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਤੋਂ ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੋਂ ਇਸ ਭਾਫ਼ ਨੂੰ [[ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨ]] ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਅੱਗੋਂ ਜਨਰੇਟਰਾਂ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਲੇ ਦੇ ਬਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਬੇਕਾਰ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਦ ਬਚਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੁਆਹ, [[ਸਲਫ਼ਰ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ]], [[ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਆਕਸਾਈਡ]] ਅਤੇ [[ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ]] ਆਦਿ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਗੈਸਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਘੱਟ ਹੋਵੇ। * [[ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ|ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ]] ਵਿੱਚ<ref>[http://www.iaea.org/cgi-bin/db.page.pl/pris.oprconst.htm Nuclear Power Plants Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050213081431/http://www.iaea.org/cgi-bin/db.page.pl/pris.oprconst.htm |date=2005-02-13 }}, by [[International Atomic Energy Agency]]</ref> [[ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਰੀਐਕਟਰ]] ਦੀ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ([[ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਫ਼ਿਸ਼ਨ]] ਤੋਂ) ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਾਪ ਤੋਂ ਭਾਫ਼ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨ ਅਤੇ ਜਨਰੇਟਰ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰਾਪੁਰ ਦਾ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। * [[ਜੀਓਥਰਮਲ ਊਰਜਾ|ਜੀਓਥਰਮਲ ਪਾਵਰ]] ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਗਰਮ ਪੱਥਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਾਫ਼ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੱਟਾਨਾਂ ਧਰਤੀ ਅੰਦਰਲੇ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਗਲਣ ਤੋਂ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। * [[ਬਾਇਓਮਾਸ ਊਰਜਾ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ|ਬਾਇਓਮਾਸ ਊਰਜਾ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੂੜੇ-ਕਰਕਟ ਨੂੰ ਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਾਫ਼ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * [[ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ]], ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੂੰ ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਫ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਜਨਰੇਟਰ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦੀ ਹੈ। * ਇੰਟੀਗਰੇਟਡ [[ਸਟੀਲ ਮਿੱਲ|ਸਟੀਲ ਮਿੱਲਾਂ]] ਵਿੱਚ, [[ਧਮਨ ਭੱਠੀ ਨਿਕਾਸ ਗੈਸ|ਧਮਨ ਭੱਠੀ ਗੈਸ]] (Blast furnace gas) ਇੱਕ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲਾ ਪਰ ਘੱਟ ਊਰਜਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਾਲਣ ਹੈ। * ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਨਿਕਾਸ ਤਾਪ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁੜ ਤੋਂ ਭਾਫ਼ ਬਾਇਲਰਾਂ ਅਤੇ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ [[ਕੋਜਨਰੇਸ਼ਨ]] ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ====ਜਨਰੇਟਰ ਘੁਮਾਉਣ ਦੇ ਢੰਗ ਤੋਂ (By Prime Mover)==== * ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਫ਼ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਪਾਇਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਟਰਬਾਈਨ ਉੱਪਰ ਟਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਅੱਗੋਂ ਜਨਰੇਟਰ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ 90 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬਿਜਲਈ ਊਰਜਾ ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref Name="Wiser">{{cite book |title=Energy resources: occurrence, production, conversion, use|last= Wiser |first=Wendell H. |authorlink= Wendell H. Wiser |year= 2000 |publisher= Birkhäuser |isbn= 978-0-387-98744-6 |page= 190 |url= https://books.google.com/books?id=UmMx9ixu90kC&pg=PA190&dq=electrical+power+generators+steam+percent&hl=en&ei=JppoTpVexNmBB4C72MkM&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDgQ6AEwATgK#v=onepage&q=steam&f=false}}</ref> * [[ਗੈਸ ਟਰਬਾਇਨ]] ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਸਿੱਧਾ ਟਰਬਾਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੁਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.swehs.co.uk/docs/news13su.html SWEB's Pocket Power Stations<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504055822/http://www.swehs.co.uk/docs/news13su.html |date=4 May 2006 }}</ref> * [[ਕੰਬਾਈਨਡ ਸਾਈਕਲ|ਸੰਯੁਕਤ ਚੱਕਰ]] (Combined cycle) ਪਲਾਂਟ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦੁਆਰਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟਰਬਾਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਭਾਫ਼ ਬਾਇਲਰ ਅਤੇ ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੈਸ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਟਰਬਾਈਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੇਕਾਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗੈਸ ਦੇ ਬਲਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਾਫ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੇਸ ਲੋਡ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਕੰਬਾਈਨਡ ਸਾਈਕਲ ਪਲਾਂਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। *ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਹਿਨ [[ਪਿਸਟਨ ਇੰਜਣ|ਪਿਸਟਨ ਇੰਜਣਾਂ]] ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਦੂਰ ਦੁਰੇਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਪੁਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਛੋਟੇ ਕੋਜਨਰੇਸ਼ਨ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਦਫ਼ਤਰ ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਪਲਾਂਟਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਡੀਜ਼ਲ, ਪੈਟਰੋਲ ਜਾਂ [[ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ]] ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * [[ਮਾਈਕ੍ਰੋਟਰਬਾਈਨ|ਮਾਈਕ੍ਰੋਟਰਬਾਈਨਾਂ]], [[ਸਟਰਲਿੰਗ ਇੰਜਣ]] ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਹਿਨ ਪਿਸਟਨ ਇੰਜਣ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਲਾਂਟਾਂ, [[ਲੈਂਡਫ਼ਿਲ ਗੈਸ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ====ਮੰਗ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ==== ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੀ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਮੌਸਮ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ: * [[ਬੇਸ ਲੋਡ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ]] ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਜਾਂ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਲੋਡ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾ ਆਵੇ। ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੇਸ ਲੋਡ ਪਲਾਂਟ ਘੱਟ ਬਾਲਣ ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਰਗਰ ਪਲਾਂਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੇਸ ਲੋਡ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਕੋਲੇ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਬਿਜਲੀ ਨਿਰਮਾਣ ਸਟੇਸ਼ਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਪਣ ਬਿਜਲੀ ਨਿਰਮਾਣ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਬੇਸ ਲੋਡ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹੇ। * [[ਪੀਕ ਲੋਡ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ]] ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਹ ਰੋਜ਼ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 1 ਜਾਂ 2 ਘੰਟੇ ਹੀ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਖਰਚ ਬੇਸ ਲੋਡ ਪਲਾਂਟਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੀਕ ਲੋਡ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਧਾਰਨ ਗੈਸ ਸਾਈਕਲ ਗੈਸ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਵਾਲੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸਟੇਸ਼ਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੰਜਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਦਮ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਵੀ ਪੀਕ ਲੋਡ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਈਡ੍ਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਧ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। * [[ਲੋਡ ਪਾਲਣ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ]] ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਘੱਟ ਖਰਚ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਪਲਾਂਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਬੇਸ ਲੋਡ ਪਲਾਂਟਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਪੀਕ ਲੋਡ ਪਲਾਂਟਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ===ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰ=== {{main|ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰ}} [[File:Bathinda power plant Punjab India.jpg|thumb|ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰ, [[ਬਠਿੰਡਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ]] [[File:Cooling tower power station Dresden.jpg|thumb|ਨੈਚੂਰਲ ਡਰਾਫ਼ਟ ਵੈਟ [[ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰ]]]] ਸਾਰੇ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਉਪਯੋਗੀ ਬਿਜਲਈ ਊਰਜਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ [[ਵਿਅਰਥ ਤਾਪ]] ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਅਰਥ ਤਾਪ ਊਰਜਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਉਸ ਊਰਜਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਪਯੋਗੀ ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਗੈਸ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਪੂਰੀ ਬਾਲਣ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੂਰੀ ਤਾਪ ਊਰਜਾ ਦਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 65% ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਕੋਲੇ ਅਤੇ ਤੇਲ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 30 ਤੋਂ 49% ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਅਰਥ ਤਾਪ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਉਸੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ [[ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸ]] ਨਿਕਾਸ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈਚੂਰਲ ਡਰਾਫ਼ਟ ਵੈਟ [[ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰ|ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰਾਂ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੱਜੇ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਅਰਥ ਤਾਪ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ [[ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ]] ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਖਾਰਿਜ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਥਰਮਲ ਪਲਾਟਾਂ, ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ, ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ, [[ਤੇਲ ਰਿਫ਼ਾਈਨਰੀ|ਤੇਲ ਰਿਫ਼ਾਈਨਰੀਆਂ]], [[ਪੈਟਰੋਕੈਮੀਕਲ ਪਲਾਂਟ|ਪੈਟਰੋਕੈਮੀਕਲ ਪਲਾਂਟਾਂ]], [[ਜੀਓਥਰਮਲ ਊਰਜਾ|ਜੀਓਥਰਮਲ]], [[ਬਾਇਓਮਾਸ]] ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਰਸਡ ਡਰਾਫ਼ਟ ਵੈਟ ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰਾਂ (Forced draft wet cooling towers) ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ [[ਪੱਖਾ (ਯੰਤਰਿਕ)|ਪੱਖਿਆਂ]] ਨਾਲ ਠੰਡਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਚਿਮਨੀ ਬਣਤਰ ਵਾਲੇ ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਫ਼ੋਰਸਡ ਡਰਾਫ਼ਟ ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਚਤੁਰਭੁਜੀ ਡੱਬੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਵਗ ਰਹੀ ਹਵਾ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite book|url=http://spxcooling.com/en/library/detail/cooling-tower-fundamentals/|author=J.C. Hensley (Editor)|title=Cooling Tower Fundamentals|edition=2nd|publisher=SPX Cooling Technologies|year=2006|id=}}</ref><ref name=Beychok>{{cite book | author=Beychok, Milton R. | title=[[Aqueous Wastes from Petroleum and Petrochemical Plants]] |edition=4th | publisher=John Wiley and Sons | year=1967|id=[[Library of Congress Control Number|LCCN 67019834]]}} (Includes cooling tower material balance for evaporation emissions and blowdown effluents. Available in many university libraries)</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਖੁਸ਼ਕ ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਰੇਡੀਏਟਰ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੂਲਰਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਊਰਜਾ ਵੀ ਵੱਧ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ===ਪਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਕੂਲਿੰਗ (Water Cooling)=== ਬਿਜਲੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਕਸਰ ਪਾਣੀ ਸਾਗਰ, ਝੀਲ, ਨਦੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਠੰਡਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਝੱਪੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਜਾਏ ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰਾਂ ਤੋਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਖਰਚ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਲਾਂਟ ਦੇ [[ਹੀਟ ਐਕਸਚੇਂਜਰ]] ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਪੰਪਾਂ ਦਾ ਖਰਚ ਵੀ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਅਰਥ ਹੀਟ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ [[ਥਰਮਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਨ]] ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਕਰਨ ਲਗਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਫ਼ਿਸ਼ ਸਕਰੀਨ]] (Fish screens), ਤਾਂ ਕਿ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਜੀਵ ਕੂਲਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਸਕਰੀਨਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਸਾਲ ਅਰਬਾਂ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite court |litigants=Riverkeeper, Inc. v. U.S. EPA |vol=358 |reporter=F.3d |opinion=174 |pinpoint=181 |court=2d Cir. |date=2004 |url=http://openjurist.org/358/f3d/174/riverkeeper-inc-llc-v-united-states-environmental-protection-agency |accessdate=2015-08-22 |quote=A single power plant might impinge a million adult fish in just a three-week period, or entrain some 3 to 4 billion smaller fish and shellfish in a year, destabilizing wildlife populations in the surrounding ecosystem.}}</ref><ref>U.S. Environmental Protection Agency, Washington, DC (May 2014). [http://www2.epa.gov/sites/production/files/2015-04/documents/final-regulations-cooling-water-intake-structures-at-existing-facilities_fact-sheet_may-2014.pdf "Final Regulations to Establish Requirements for Cooling Water Intake Structures at Existing Facilities."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200619180853/https://www.epa.gov/sites/production/files/2015-04/documents/final-regulations-cooling-water-intake-structures-at-existing-facilities_fact-sheet_may-2014.pdf |date=2020-06-19 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200619180853/https://www.epa.gov/sites/production/files/2015-04/documents/final-regulations-cooling-water-intake-structures-at-existing-facilities_fact-sheet_may-2014.pdf |date=2020-06-19 }} Fact sheet. Document no. EPA-821-F-14-001.</ref> ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਲਈ [[ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਵਿਖੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪੁਆਇੰਟ ਅਨਰਜੀ ਸੈਂਟਰ]] ਵਿੱਚ ਕੂਲਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਰ ਸਾਲਾ ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਆਂਡੇ ਅਤੇ ਲਾਰਵਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite news |last=McGeehan |first=Patrick |date=2015-05-12 |title=Fire Prompts Renewed Calls to Close the Indian Point Nuclear Plant |url=https://www.nytimes.com/2015/05/13/nyregion/fire-prompts-renewed-calls-to-close-the-indian-point-nuclear-plant.html |newspaper=New York Times}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਠੰਡੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਮਸਲਾ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>American Association for the Advancement of Science. AAAS Annual Meeting 17 - 21 Feb 2011, Washington DC. "Sustainable or Not? Impacts and Uncertainties of Low-Carbon Energy Technologies on Water." Dr Evangelos Tzimas, European Commission, JRC Institute for Energy, Petten, Netherlands.</ref> ==ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ== ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ [[ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ|ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ]] ਤੋਂ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ===ਪਣ ਬਿਜਲੀ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ=== {{Main article|ਪਣ ਬਿਜਲੀ}} [[File:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|thumb|[[ਥ੍ਰੀ ਜੌਰਜਸ ਡੈਮ]], [[ਹੁਬੇਈ]], [[ਚੀਨ]]]] ਪਣ ਬਿਜਲੀ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗਤਿਜ ਅਤੇ ਸਥਿਤਿਜ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਘੁਮਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਹਾਈਡ੍ਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸਿਟੀ]] ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪਾਵਰ ਪਲਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਬਲ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ [[ਪੈਨਸਟਾਕ|ਪੈਨਸਟਾਕਾਂ]] ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ [[ਪਣ ਟਰਬਾਈਨ|ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਟਰਬਾਈਨਾਂ]] ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਅੱਗੋਂ ਜਨਰੇਟਰਾਂ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਪਾਵਰ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਵਹਿਣ ਦਾ ਜੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੈਮ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਝੀਲ ਵੀ ਬਣਾ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਰੈਜ਼ਰਵਾਇਰ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਣ ਬਿਜਲੀ 150 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ-ਪੈਸੇਫ਼ਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 2010 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦੁਨੀਆ ਦੀ 32 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪਣ ਬਿਜਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਚੀਨ]] ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਣ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 2010 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਤੋਂ 721 ਟੈਰਾਵਾਟ-ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਬਿਜਲਈ ਵਰਤੋਂ ਦਾ 17 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ===ਸੋਲਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ (ਸੌਰ ਊਰਜਾ)=== {{Main article|ਸੌਰ ਊਰਜਾ}} [[File:Giant photovoltaic array.jpg|thumb|[[ਨੈਲਿਸ ਸੋਲਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ]], [[ਨੇਵਾਡਾ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]]]] [[ਸੌਰ ਊਰਜਾ]] ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ [[ਸੋਲਰ ਸੈੱਲ|ਸੋਲਰ ਸੈੱਲਾਂ]] ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਜਿਹੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਪਲੇਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਤਾਪ ਇੰਜਣ ਉੱਪਰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਭਾਫ਼ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੋਲਰ ਫੋਟੋਵੋਲਟੇਕ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਸੂਰਜੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਡੀ.ਸੀ. ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ [[ਫੋਟੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ]] ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੋਂ [[ਇਨਵਰਟਰ]] ਡੀ.ਸੀ. ਨੂੰ ਏ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਗਰਿੱਡ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਜਾਂ ਜਨਰੇਟਰ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਸੋਲਰ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੋਲਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਬੋਲਾ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲੇ ਕੁੰਡ ਜਾਂ [[ਹੀਲੀਓਸਟੈਟ]] ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਸੂਰਜੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਈਪ ਉੱਪਰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਾਪ ਸੋਖ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਵ (heat transfer fluid) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੇਲ। ਗਰਮ ਹੋਇਆ ਤੇਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਭਾਫ਼ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨ ਨੂੰ ਘੁਮਾ ਕੇ ਬਿਜਲਈ ਜਨਰੇਟਰ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸੋਲਰ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਟਾਵਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਲੱਗੇ ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਰਿਸੀਵਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ===ਪੌਣ ਊਰਜਾ=== {{Main article|ਪੌਣ ਊਰਜਾ}} [[File:GreenMountainWindFarm Fluvanna 2004.jpg|thumb| [[ਟੈਕਸਸ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵਾਲੀਆਂ ਟਰਬਾਈਨਾਂ]] [[ਪੌਣ ਟਰਬਾਈਨ|ਪੌਣ ਟਰਬਾਈਨਾਂ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਦੀ ਹੋਵੇ। ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਿਜ਼ਾਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਬਲੇਡਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਉੱਪਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਾਲੀਆਂ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਿੱਡਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੌਣ ਟਰਬਾਈਨਾਂ 1970 ਵਿੱਚ ਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਸਸਤੀ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹਨ। ਵੱਡੀਆਂ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਲੇਡ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਲੇਡ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਨਹੀਂ ਹਨ। ===ਸਮੁੰਦਰੀ ਊਰਜਾ=== {{Main article|ਸਮੁੰਦਰੀ ਊਰਜਾ}} '''ਸਮੁੰਦਰੀ ਊਰਜਾ''' ਜਾਂ '''ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਵਰ''' ਦਾ ਮਤਲਬ ਉਸ ਊਰਜਾ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ [[ਸਮੁੰਦਰੀ ਲਹਿਰ|ਸਮੁੰਦਰੀ ਲਹਿਰਾਂ]], [[ਜਵਾਰਭਾਟਾ|ਜਵਾਰਭਾਟਿਆਂ]], [[ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਾਪ ਊਰਜਾ]] ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ [[ਖਾਰਾਪਣ|ਖਾਰੇਪਣ]] ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਿੱਲਜੁੱਲ ਜਾਂ ਗਤੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ [[ਗਤਿਜ ਊਰਜਾ]] ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਗਤਿਜ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਜਾਂ [[ਬਿਜਲਈ ਨਿਰਮਾਣ]] ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਤਹਿ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ [[ਜਵਾਰ ਸ਼ਕਤੀ]] ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਹਿੱਲਜੁੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ, ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਆਦਿ। [[ਤਟਵਰਤੀ ਪੌਣ ਊਰਜਾ]] ਸਮੁੰਦਰੀ ਊਰਜਾ ਦੀ ਕਿਸਮ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ [[ਹਵਾ]] ਦੇ ਵਹਾਅ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ [[ਪੌਣ ਟਰਬਾਈਨਾਂ]] ਪਾਣੀ ਉੱਪਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਣ। [[ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਮਹਾਂਸਾਗਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਊਰਜਾ ਇੱਕ ਨਵੀਂ [[ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਕਾਰਗਰ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।<ref>Carbon Trust, ''Future Marine Energy. Results of the Marine Energy Challenge: Cost competitiveness and growth of wave and tidal stream energy'', January 2006</ref> ===ਬਾਇਓਮਾਸ=== [[File:Metz biomass power station.jpg|thumb|ਮੈਟਜ਼ ਬਾਇਓਮਾਸ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ]] [[ਬਾਇਓਮਾਸ]] ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਫ਼ਾਲਤੂ ਹਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਜਾਂ ਕੂੜੇ ਕਰਕਟ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਬੇਕਾਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਭਾਫ਼ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਤੋਂ ਅੱਗੋਂ ਇੱਕ ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨ ਘੁਮਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਊਰਜਾ ਸਰੋਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਬੇਕਾਰ ਕੂੜੇ ਕਰਕਟ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਗੋਬਰ ਆਦਿ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ [[ਮੀਥੇਨ]] ਵਰਗੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਬਹੁਤ ਜਲਣਸ਼ੀਲ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਜਲੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ]] bxy396fx9cgph7wq2vrvd1gfi09lvab 0 104097 847881 813834 2026-09-25T20:08:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847881 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|Background=ਸੋਲੋ_ਗਾਇਕਾ|background=solo_singer|image=AK punjab tour.jpg|caption=ਐਨੀ ਖ਼ਾਲਿਦ, ਐਨੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ&nbsp;|Birth_name=ਨੂਰ–ਉਲ–ਐਨ ਖ਼ਾਲਿਦ ਐਨੀ|birth_name=Noor–ul–Ain Khalid Annie|Alias=ਐਨੀ ਖ਼ਾਲਿਦ|alias=Annie Khalid|birth_date={{birth date and age|1986|6|27|df=yes}}|Origin=[[Lahore|ਲਾਹੋਰ]], [[Punjab (Pakistan)|ਪੰਜਾਬ]], [[Pakistan|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]|origin=[[Lahore]], [[Punjab (Pakistan)|Punjab]], [[Pakistan]]|Genre=[[Pop music|ਪੋਪ]]|genre=[[Pop music|Pop]]|Occupation=[[Model (profession)|ਮਾਡਲ]] ਅਤੇ [[Singer|ਸੰਗੀਤਕਾਰ]]|occupation=[[Model (profession)|Model]] and [[singer]]|Years_active={{start date and age|2002}} - ਹੁਣ|years_active=Since {{start date and age|2002}} - present|Label=[[AK Records|ਐਕੇ ਰਿਕਾਰਡ ]]|label=[[AK Records]]|website={{official website|anniekhalid.com}}}}'''ਨੂਰ–ਉਲ–ਐਨ ਖ਼ਾਲਿਦ''' ਜਿਸਨੂੰ '''ਐਨੀ ਜਾਂ ਐਨੀ ਖ਼ਾਲਿਦ(''' [[ਉਰਦੂ]]:عینی ''')'''ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, (ਜਨਮ 1986 ਵਿੱਚ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]<ref name="Brad">{{Cite web|url=http://bradley.tv/annie-khalid-be-my-baby/|title=Annie Khalid|access-date=2018-03-03|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225224656/https://bradley.tv/portfolio/annie-khalid-be-my-baby/|url-status=dead}}</ref>{{failed verification|date=July 2017}}) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == === ਸੰਗੀਤ === 2005 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਐਨੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਗੁਣਗੁਣਾਉਣ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਧਾਰਨ ਗਾਣੇ "ਮਾਹੀਆ" ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਐਨੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name=Brad/> ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬੋਲਾਂ ਕਰਕੇ ਗੀਤ ਇਕਦਮ ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਿਆ। [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ]] ਅਤੇ [[ਮੁਕੇਸ਼ ਭੱਟ]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਆਵਾਰਪਨ]]<ref name=GH/> ਲਈ ਉਸਦੇ ਗੀਤ ''ਮਾਹੀਆ'' ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 25 ਨਵੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਿਦ ਨੇ ਯੂਕੇ ਡਿਊਟ ਸਿੰਗਲ "ਬੀ ਮਾਈ ਬੇਬੀ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਰਿਮਿਕਸ ਟ੍ਰੈਕ ਯੂਕੇ ਦੇ ਟੌਪ ਡੀਜੇ [[ਜੱਜ ਜੁਲਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="GH">{{Cite web|url=http://theglobalherald.com/music-annie-khalid-launches-be-my-baby-in-collaboration-with-judge-jules/6107/|title=Music: Annie Khalid Launches "Be My Baby" in collaboration with Judge Jules|access-date=2018-03-03|archive-date=2016-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203095241/http://theglobalherald.com/music-annie-khalid-launches-be-my-baby-in-collaboration-with-judge-jules/6107/|dead-url=yes}}</ref> ਖ਼ਾਲਿਦ ਨੇ ਸਿੰਗਲ ਟ੍ਰੈਕ "ਜਸਟ 3 ਵਰਡਜ਼" ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਨੋਰਸੀਅਨ ਬੋਆਏ ਬੈਂਡ [[ਏ1 (band)|ਏ1]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰ੍ਫ਼ੋਰਮੈਂਸ ਲੰਡਨ ਦੀ ਓ 2 ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ 31 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।{{citation needed|date=September 2012}} ਸਾਲ 2011 ਵਿਚ, ਐਨੀ ਨੂੰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੀਡੀਆ ਅਵਾਰਡ]] ਵੱਲੋਂ 2011 ਦੀ  ਸਰਵੋਤਮ ਔਰਤ ਗਾਇਕ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਮਾਡਲਿੰਗ === ਉਸਨੇ 2010 ਦੇ [[ਲੋਰਿਯਲ]] ਕਰਾਚੀ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਬੀਐਨਐਸ ਕਿਉਚਰ<ref name=GH/> ਲਈ ਅਤੇ 2011ਵਿੱਚ ਅਮਾਰ ਬੇਲਾਲ<ref>{{cite web|url=http://thefriendsfm.com/2011/04/annie-khalid-walks-the-ramp-for-ammar-belal/|title=Annie Khalid Walks the Ramp for Ammar Belal|access-date=2018-03-03|archive-date=2012-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20120430025618/http://thefriendsfm.com/2011/04/annie-khalid-walks-the-ramp-for-ammar-belal/|dead-url=yes}}</ref> ਲਈ ਵਾੱਕ ਕੀਤੀ।ਉਹ ਜੂਨ 2011 ਵਿੱਚ ਲੁੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਫੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਝੱਟ ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਗਸਤ 2011 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ, ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਕੰਪਨੀ [[ਲੇਬਾਰਾ]] ਨਾਲ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ। ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬਿਲਬੋਰਡਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਹਰ ਬੱਸ, ਟਿਊਬ, ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਤੇ ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name=Brad/> {{citation needed|date=September 2012}} === ਚੈਰਿਟੀ(ਦਾਨ) === ਉਹ 2011 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹੜ੍ਹ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਗੁਡਵਿਲ ਐਂਬੈਸਡਰ ਸੀ<ref>{{Cite web|url=http://www.redhotcurry.com/food_and_drink/news/2011/rice-for-life.htm|title=Rice For Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513032932/http://redhotcurry.com/food_and_drink/news/2011/rice-for-life.htm|archive-date=13 May 2012|dead-url=yes}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਐਨੀ ਖ਼ਾਲਿਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਲੀ ਸਾਇਡ ਤੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਵਾਲੀ ਸਾਇਡ ਤੋਂ ਯੇਮੇਨੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://twitter.com/annie_khalid/status/194181889555316736|title=My dads side are Kashmiri and my mums side are from Yemen! (That's where I get the curls from)|date=22 April 2012|access-date=19 January 2015|publisher=Annie Khalid, Twitter}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮਲਿਕ ਨੌਰੀਦ ਅਵਾਨ ਨਾਲ ਜੁਲਾਈ 2012, [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>Azhar, Madiha (16 July 2012). [http://www.brecorder.com/arts-a-leisure/music/67996-pop-singer-annie-ties-the-knot.html "Pop singer Annie ties the knot"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160203095241/http://www.brecorder.com/arts-a-leisure/music/67996-pop-singer-annie-ties-the-knot.html |date=2016-02-03 }}. ''Business Recorder''.</ref><ref>Ahmed, Hassam (16 July 2012). [http://www.awamiweb.com/pakistani-pop-singer-annie-khalid-ties-wedding-knot-49944.html "Pakistani Pop Singer Annie Khalid Ties Wedding Knot"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109205648/https://awamiweb.com/pakistani-pop-singer-annie-khalid-ties-wedding-knot-49944.html |date=2021-11-09 }}. Awami Web.</ref> 26 ਦਸੰਬਰ 2014, ਐਨੀ ਨੇ ਸਾਦ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/entertainment/07-Oct-2015/annie-khalid-gets-married-to-long-term-fianc-saad-ahmed-khan|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313024029/http://www.dailytimes.com.pk/entertainment/07-Oct-2015/annie-khalid-gets-married-to-long-term-fianc-saad-ahmed-khan|archive-date=13 March 2016|dead-url=yes|access-date=2016-03-12}}</ref> == ਐਲਬਮ == [[ਤਸਵੀਰ:Annie_Khalid_during_a_concert.jpg|thumb|250x250px|ਐਨੀ ਖ਼ਾਲਿਦ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ]] {| class="wikitable" style="margin-bottom: 34px;" ! rowspan="2" | ਸਾਲ ! rowspan="2" | ਸਿਰਲੇਖ ! colspan="2" | ਪੀਕ ਅਹੁਦੇ |- ! style="width:3em;" |<small>ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਐਲਬਮ ਚਾਰਟ</small> ! style="width:3em;" |<small>ਭਾਰਤੀ ਐਲਬਮ ਚਾਰਟ</small> |- |2006 | '''''ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ''''' * ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ: 16 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2006 * ਲੇਬਲ: * ਫਾਰਮੈਟ: [[ਕਮਪੈਕਟ ਡਿਸਕ|CD]] | style="text-align:center;" | -- | style="text-align:center;" | -- |- |2010 | '''''ਕਯਾ  ਯੇਹੀ ਪਿਆਰ ਹੈ''''' * ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ: 10 ਨਵੰਬਰ, 2010 * ਲੇਬਲ: ਬਲੈਕ ਪੈਨ, [[ਅੱਗ|ਫਾਇਰ]] * ਫਾਰਮੈਟ: [[ਕਮਪੈਕਟ ਡਿਸਕ|ਸੀਡੀ]], ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਡਾਊਨਲੋਡ  | style="text-align:center;" | &ndash; | style="text-align:center;" | &ndash; |} == ਸਿੰਗਲਜ਼ == * "ਮਾਹੀਆ" ਰੀਮੀਕਸ - ''ਆਵਾਰਾਪਨ'' (2007) * "ਤੈਨੂੰ ਤੱਕਿਆ" ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ, RnB (2008) * "ਜਸਟ 3 ਵਰਡਜ਼" ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ, A1 (2012) * "ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਜਾਵਾਂ" "ਹਮਵੀੰ ਅਸੱਲਟ ਹਮਲੇ" (2013) * "ਵੋਟ ਫ਼ੋਰ ਚੇਂਜ" ਪੀਟੀਆਈ ਗੀਤ (2014) * "ਬੂਮ ਬੂਮ ਡੇਂਜ" ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ, ਬੀਨੀ ਮੈਨ ਬ੍ਰੈੰਡ ਏਮਬੈਸਡਰ(2014) * "ਕਯਾ ਯਹੀ ਪਿਆਰ ਹੈ" ਬਹਾਦੁਰਬਾਦ (2014) * "ਤੁਜੇ ਯਾਦ ਕਿਯਾ" "ਸਾਡਾ ਹੱਕ ਇਥੇ ਰੱਖ"(2014) * "ਠਰਕੀ ਸਾਲਾ" "ਦ ਪ੍ਰੋਫਲੀਗੇਟਰ" (2014) * "ਤੂ ਵੋ ਤੋ ਨਹੀ" "ਗੰਨਸਟਾਰ ਹੀਰੋਜ਼" (2014) * "ਪਾਰਟੀ ਕਰਲੋ" "ਜਾਨ ਏ ਜਾਨ" ਓਵਰਕਿੱਲ ਮਾਫੀਆ (2015) * "ਬੀ ਮਾਈ ਬੇਬੀ", ਗੋਲਡਨ ਐਕਸ (2015) * "ਪ੍ਰਿੰਸਿਸ" ਜੇੱਟ ਸੇੱਟ ਰੇਡੀਓ (2015) * "ਲਿਸਨ (ਤੁਝ ਸੇ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਹੈ)" ਬਾਈਨਰੀ ਡੋਮੇਨ (2015) * "ਕਾਲੀ ਰਾਤ" ਯੰਗ ਤਰੰਗ (2016) * "ਡੂ ਯੂ ਸੀ ਮੀ" ਰੋਬੋਟ 2 (2015) == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਸੂਚੀ ਦੇ ਗਲੈਮਰ ਮਾਡਲ * ਸੂਚੀ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ * ਲੋਕ ਦੀ ਸੂਚੀ ਲਾਹੌਰ == ਸੂਚਨਾ == {{Reflist}} == ਹਵਾਲੇ == {{more footnotes|date=September 2012}} {{div col|colwidth=15em}} * [http://theglobalherald.com/music-annie-khalid-launches-be-my-baby-in-collaboration-with-judge-jules/6107/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160203095241/http://theglobalherald.com/music-annie-khalid-launches-be-my-baby-in-collaboration-with-judge-jules/6107/ |date=2016-02-03 }}. * [http://www.koolmuzone.pk/2011/04/annie-khalid-on-the-runway-again/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * [http://funmust.com/index.php?option=com_muscol&view=artist&id=30]. * [https://web.archive.org/web/20181225224656/https://bradley.tv/portfolio/annie-khalid-be-my-baby/ Bio and "Be My Baby" music video] * [http://www.pakium.com/2010/09/25/annie-khalid-appointed-goodwill-ambassador-for-the-international-red-cross] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611055501/http://www.pakium.com/2010/09/25/annie-khalid-appointed-goodwill-ambassador-for-the-international-red-cross |date=2011-06-11 }}. * [https://web.archive.org/web/20120513032932/http://redhotcurry.com/food_and_drink/news/2011/rice-for-life.htm Rice For Life campaign]. * [http://www.pmm.net.pk/2011/12/annie-khalid-and-a1-performed-at-the-o2-academy-london/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120511173617/http://www.pmm.net.pk/2011/12/annie-khalid-and-a1-performed-at-the-o2-academy-london/ |date=2012-05-11 }}. * [http://hottestfashiononline.com/annie-khalid-wedding-photos-and-scandals/] {{div col end}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|anniekhalid.com}} * {{IMDb name|3270531|Annie}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] jj4iyqgcbch85wq2murn5snwjhe843a 0 104263 847806 613583 2026-09-25T16:55:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847806 wikitext text/x-wiki {{about|2006 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ|2014 ਦੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗ|300: ਰਾਈਜ਼ ਆਫ਼ ਐਨ ਐਮਪਾਇਰ}} {{Infobox film | name = 300 | image = 300poster.jpg | alt = Theatrical release poster of 300 | caption = ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ | director = [[ਜ਼ੈਕ ਸਿੰਡਰ]] | producers = {{Plain list| * [[ਮਾਰਕ ਕੈਂਟਨ]] * ਬਰਨੀ ਗੋਲਡਮੈਨ * [[ਗਿਆਨੀ ਨੁਨਾਰੀ]] * ਜੈਫ਼ਰੀ ਸਿਲਵਰ }} | screenplay = {{Plain list| * ਜ਼ੈਕ ਸਿੰਡਰ * [[ਕਰਟ ਜੌਨਸਟੈਡ]] * ਮਾਈਕਲ ਬੀ. ਗੌਰਡਨ }} | based on = {{Based on|''[[300 (ਕੌਮਿਕਸੇ)|300]]''|[[ਫ਼ਰੈਂਕ ਮਿੱਲਰ (ਕੌਮਿਕ ਨਿਰਮਾਤਾ)|ਫ਼ਰੈਂਕ ਮਿੱਲਰ]]<br />ਅਤੇ [[ਲਿਨ ਵਾਰਲੀ]]}} | starring = {{Plain list| <!-- Per billing block --> * [[ਗੇਰਾਰਡ ਬਟਲਰ]] * [[ਲੀਨਾ ਹੀਡੀ]] * [[ਡੇਵਿਡ ਵੈਨਹੈਮ]] * [[ਡੌਮਿਨਿਕ ਵੈਸਟ]] }} | music = [[ਟਾਈਲਰ ਬੇਟਸ]] | cinematography = [[ਲੈਰੀ ਫ਼ੌਂਗ]] | editing = [[ਵਿਲੀਅਮ ਹੋਏ]] | production companies = {{Plain list| * [[ਲੀਜੈਂਡਰੀ ਪਿਕਚਰਜ਼]] * [[ਵਰਚੂਅਲ ਸਟੂਡੀਓਜ਼]] * ਐਟਮੋਸਫੀਅਰ ਪਿਕਚਰਜ਼ * ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਗੈਂਗ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ }} | distributor = [[ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼|ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਪਿਕਚਰਜ਼]] | released = {{Film date|2006|12|09|}} | runtime = 116 ਮਿੰਟ<!--Theatrical runtime: 116:33--><ref>{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/300-2 | title=''300'' (15) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=February 22, 2007 | accessdate=September 6, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160916215725/http://www.bbfc.co.uk/releases/300-2 | archive-date=ਸਤੰਬਰ 16, 2016 | url-status=dead}}</ref> | country = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | budget = $65 ਮਿਲੀਅਨ<ref>{{cite news |last=Corliss |first=Richard |url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1598977,00.html |title=7 Reasons Why ''300'' Is a Huge Hit |work=[[Time (magazine)|Time]] |date=March 14, 2007 |accessdate=November 18, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081015045748/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1598977,00.html |archivedate=ਅਕਤੂਬਰ 15, 2008 |deadurl=yes |df=mdy }}</ref> | gross = $456.1 ਮਿਲੀਅਨ<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=300.htm |title=300 (2006) |work=[[Box Office Mojo]] |accessdate=8 ਮਾਰਚ, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090313045025/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=300.htm |archivedate=13 ਮਾਰਚ, 2009 |deadurl=no |df=mdy }}</ref> }} '''''300''''' 2006 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਬੀਰ-ਗਾਥਾ ਫ਼ਿਲਮ|ਬੀਰ-ਗਾਥਾ]] ਤੇ [[ਯੁੱਧ ਅਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ ਜਿਹੜੀ [[ਫ਼ਰੈਂਕ ਮਿੱਲਰ]] ਅਤੇ [[ਲਿਨ ਵਾਰਲੀ]] ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ 1998 ਦੀ ਕੌਮਿਕ ਲੜੀ ''[[300 (ਕੌਮਿਕਸ)|300]]'' ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਹਾਣੀਆਂ [[ਫ਼ਾਰਸ ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ]] ਵਿਚਲੀ [[ਥਰਮੋਪਾਈਲੇ ਦੀ ਜੰਗ]] ਦਾ ਕਾਲਪਨਿਕ ਦੁਹਰਾਅ ਹਨ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਜ਼ੈਕ ਸਿੰਡਰ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦਕਿ ਮਿੱਲਰ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਐਗਸੈਕੇਟਿਵ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸੂਪਰ-ਇੰਪੋਸੀਸ਼ਨ]] [[ਕਰੋਮਾ ਕੀ]] ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਮੂਲ ਕੌਮਿਕ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ [[ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਪਹਿਲਾ|ਰਾਜੇ ਲਿਓਨਾਈਡਸ]] ([[ਗੇਰਾਰਡ ਬਟਲਰ]]) ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ [[ਹਖ਼ਾਮਨੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਫ਼ਾਰਸ]] ਰਾਜੇ [[ਫ਼ਾਰਸ ਦਾ ਜ਼ਰਕਜ਼ੀਸ ਪਹਿਲਾ|ਜ਼ਰਕਜ਼ੀਸ]] ([[ਰੌਡਰੀਗੋ ਸੌਂਤੋਰੋ]]) ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਵਿੱਚ 300 [[ਸਪਾਰਟਾ]]ਵਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ 3 ਲੱਖ ਸਿਪਾਹੀ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਧਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ [[ਗੌਰਗੋ, ਸਪਾਰਟਾ ਦੀ ਰਾਣੀ|ਰਾਣੀ ਗੌਰਗੋ]] ([[ਲੀਨਾ ਹੀਡੀ]]) ਜਿਹੜੀ ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮਦਦ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਪਾਰਟਾ ਸਿਪਾਹੀ [[ਅਰਿਸਤੋਦੀਮਸ (ਸਪਾਰਟਨ)|ਡਿਲਿਓਸ]] ([[ਡੇਵਿਡ ਵੈਨਹੈਮ]]) ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਚਾਈਆਂ ਤੱਕ ਲੈ ਗਈ। ''300'' ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 9 ਮਾਰਚ, 2007 ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਆਮ ਅਤੇ [[ਆਈਮੈਕਸ]] ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 31 ਜੁਲਾਈ, 2007 ਨੂੰ ਇਸਦੀ [[ਡੀਵੀਡੀ]], [[ਬਲੂ-ਰੇ ਡਿਸਕ]] ਅਤੇ [[ਐਚਡੀ. ਡੀਵੀਡੀ]] ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ [[ਬੌਕਸ ਆਫ਼ਿਸ]] ਤੇ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ 450 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸੇ ਕਮਾਏ ਸਨ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਮਾਈ ਬੌਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ 24ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਅਗਲਾ ਭਾਗ [[300: ਰਾਈਜ਼ ਆਫ਼ ਐਨ ਐਮਪਾਇਰ|ਰਾਈਜ਼ ਆਫ਼ ਐਨ ਐਮਪਾਇਰ]] 7 ਮਾਰਚ, 2014 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। ==ਕਹਾਣੀ== ਸੰਨ 481 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ, [[ਥਰਮੋਪਾਈਲ ਦੀ ਜੰਗ]] ਤੋ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਡਿਲੀਓਸ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ [[ਸਪਾਰਟਨ ਸੈਨਾ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਹੋਪਲਾਈਟ]] ਸੈਨਿਕ ਹੈ, [[ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਪਹਿਲਾ|ਲਿਓਨਾਈਡਸ]] ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਤੱਕ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਡਿਲੀਓਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਹਖ਼ਾਮਨੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਫ਼ਾਰਸ]] ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ [[ਸਪਾਰਟਾ]] ਦੇ ਬੂਹੇ ਉੱਪਰ ਰਾਜੇ [[ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼ ਪਹਿਲਾ|ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼]] ਦੇ ਸਪਰਪਣ ਦੇ ਰੂੁਪ ਵਿੱਚ ਸਪਾਰਟਾ ਤੋਂ ''ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ'' ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਪਾਰਟਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲਿਓਨਾਈਡਸ [[ਇਫੋਰ|ਇਫੋਰਾਂ]] (ਮੰਤਰੀਆਂ) ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫ਼ਾਰਸ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਜਵੀਜ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਤਰਕੀਬ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਧ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਵਿਚਲੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਮੰਤਰੀ [[ਪਾਇਥੀਆ]] (ਉੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਮੰਤਰੀ) ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ [[ਕਾਰਨੀਆ]] ( ਸਪਾਰਟਾ ਤਿਓਹਾਰ) ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਉੱਥੋਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਲਈ ਇਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਫ਼ੋਰਾਂ ਨੇ ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਨੂੰ ਸਪਾਰਟਾ ਸੈਨਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੈਨਿਕ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ [[ਆਰਕੇਡੀਅਨ|ਆਰਕੇਡੀਅਨਾਂ]] ਦਾ ਸਾਥ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਥਰਮੋਪਾਈਲ ਵਿਖੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਕੰਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿਣਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫ਼ਾਰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਚੜ ਗਿਆ। ਸਟੀਲੀਓਸ, ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸਪਾਰਟਨ ਸੈਨਿਕ ਨੇ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੈਨਿਕ ਦੀ ਬਾਂਹ ਵੱਢ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੈਨਾ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਜ਼ਰਕਜ਼ੀਸ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਅਫੀਅਲਟਸ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਭਾਂਪ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਫੀਅਲਟਸ ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਪਾਰਟਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਫ਼ਾਰਸੀ ਉਸ ਰਸਤੇ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਸਪਾਰਟਨਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਖੰਡਿਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਘੇਰਨ ਲਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਨੇ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਲੜਨ ਲਈ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਾਂਝ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਜਵਾਬ ਸੁਣ ਕੇ ਅਫੀਅਲਟਸ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਪਾਰਟਨਾਂ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਬੂਹਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਲੜਾਕੂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਸਪਾਰਟਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਾਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼ ਖੁਦ ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਕੋਲ ਚੱਲ ਕੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਢੇ ਟੇਕ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਬਦਲੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀਆਂ ਦੀ ਲੜਨ ਦੀ ਅਯੋਗ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਖਿੱਲੀ ਉਡਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੈਨਿਕ ਟੁਕੜੀ [[ਇੰਮੋਰਟਲਸ (ਫ਼ਾਰਸ ਸਾਮਰਾਜ)|ਇੰਮੋਰਟਲਸ]] ਨੂੰ ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਸਪਾਰਟਨ ਸੈਨਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਆਰਕੇਡੀਅਨਾਂ ਦਾ ਮਦਦ ਵੀ ਮਿਲੀ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਨਵੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸਪਾਰਟਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਵਾਰੀ ਕੁਚਲਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅਫੀਅਲਟਸ ਨੇ ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਸ਼ੁਹਰਤ ਅਤੇ ਵਰਦੀ ਲਈ ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਗੁਪਤ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਅਫੀਅਲਟਸ ਦੇ ਕੀਤੇ ਧੋਖੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਆਰਕੇਡੀਅਨ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ ਪਰ ਸਪਾਰਟਨ ਰੁਕੇ ਰਹੇ। ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਨੇ ਇੱਕ ਲੜਨ ਲਈ ਜ਼ਿਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸਪਾਰਟਾ ਡਿਲੀਓਸ ਨੂੰ ਸਪਾਰਟਾ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੱਸਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ। ਸਪਾਰਟਾ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਗੌਰਗੋ ਸਪਾਰਟਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ 300 ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੈਨਾ ਭੇਜੀ ਜਾਵੇ। ਥੇਰੌਨ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇੱਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹੈ, ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਗੌਰਗੋ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਬਦਲੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਥੇਰੌਨੇ ਸਾਰੀ ਕੌਂਸਲ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਗੌਰਗੋ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਰਨ ਸਮੇਂ ਥੇਰੌਨ ਦੀ ਕੰਬਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੋਨਾ ਬਾਹਰ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਥੇਰੌਨ ਦੇ ਧੋਖੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੌਂਸਲ ਇਕਮਤ ਹੋ ਕੇ 300 ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਵਿੱਚ ਸੈਨਾ ਭੇਜਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਈ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ, ਫ਼ਾਰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਅਫੀਅਲਟਸ ਗੁਪਤ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਖ਼ੁਦ ਅਗਵਾਈ ਕਰਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਪਾਰਟਨਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਸਪਰਪਣ ਕਰਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਗੋਢੇ ਟੇਕ ਕੇ ਉਸ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਟੀਲੀਓਸ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਦੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀਆਂ ਦੇ ਜਨਰਲ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਫੇਰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਬੜੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਭਾਲਾ ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼ ਵੱਲ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਭਾਲਾ ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼ ਵਾਲ-ਵਾਲ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਰੱਬ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਅਮਰ ਹੋਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਲੜਦੇ ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਉੱਪਰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਡਿਲੀਓਸ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਹੁਣ ਸਪਾਰਟਾ ਵਿਖੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਕੌਂਸਲ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਯੂਨਾਨ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਫ਼ਾਰਸੀ 30 ਹਜ਼ਾਰ ਆਜ਼ਾਦ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਮੋਹਰੀ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਸਪਾਰਟਨ ਹਨ। 300 ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਆਖ਼ਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਡਿਲੀਓਸ (ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਹੁਣ ਸਪਾਰਟਨ ਸੈਨਾ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ, ਸੈਨਾ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗ [[ਪਲੈਟੀਆ ਦੀ ਜੰਗ|ਪਲੈਟੀਆ]] ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ==ਪਾਤਰ== {{div col}} <!-- ATTENTION! PLEASE READ BEFORE EDITING! Please present potential changes to this section in the discussion area prior to making them, as consensus has been reached on a number of issues that tend to be repeated here. --> * [[ਗੇਰਾਰਡ ਬਟਲਰ]], [[ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਪਹਿਲਾ|ਲਿਓਨਾਈਡਸ]], ਸਪਾਰਟਾ ਦਾ ਰਾਜਾ। * [[ਡੇਵਿਡ ਵੈਨਹੈਮ]], [[ਸਪਾਰਟਾ ਦਾ ਅਰਿਸਤੋਦੀਮਸ|ਡਿਲੀਓਸ]], [[ਬਿਆਨ ਕਰਤਾ]] ਅਤੇ [[ਸਪਾਰਟਨ]] ਸੈਨਿਕ। * [[ਲੀਨਾ ਹੀਡੀ]], [[ਗੌਰਗੋ, ਸਪਾਰਟਾ ਦੀ ਰਾਣੀ|ਰਾਣੀ ਗੌਰਗੋ]], ਸਪਾਰਟਾ ਦੀ ਰਾਣੀ<ref name="Chardiffs">"[http://comicbooks.about.com/od/300/a/300comicvsmovie.htm 300 Comic To Movie Comparison] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707075037/http://comicbooks.about.com/od/300/a/300comicvsmovie.htm |date=July 7, 2011 }}." ''[[About.com]]''. Retrieved October 5, 2010.</ref> * ਗਿਓਵਾਨੀ ਕਿਮੀਨੋ, [[ਪਲੀਸਟਾਰਸ਼ਸ]], ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਅਤੇ ਗੌਰਗੋ ਦਾ ਪੁੱਤਰ<ref name="Chardiffs"/> * [[ਡੌਮੀਨਿਕ ਵੈਸਟ]], ਥੇਰੌਨ, ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸਪਾਰਟਨ ਰਾਜਨੇਤਾ।<ref name="Chardiffs"/> * [[ਵਿਨਸੈਂਟ ਰੀਗਨ]], [[ਕੈਪਟਨ (ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਹਵਾ)|ਕੈਪਟਨ]] ਆਰਟੀਮਿਸ, ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸਪਾਤਰ ਕਪਤਾਨ ਅਤੇ ਦੋਸਤ। * [[ਟੌਮ ਵਿਸਡਮ]], ਅਸਤੀਨੋਸ, ਕਪਤਾਨ ਆਰਟੀਮਿਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ।<ref name="Chardiffs"/> * [[ਐਂਡਰਿਊ ਪਲੀਵਿਨ]], ਡੈਕਸੌਸ, ਇੱਕ ਆਰਕੇਡੀਅਨ ਲੀਡਰ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। * [[ਐਂਡਰਿਊ ਟੀਅਰਨਨ]], ਅਫੀਅਲਟਸ, ਇੱਕ ਕੋਝਾ ਸਪਾਰਟਨ ਅਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼। * [[ਰੌਡਰੀਗੋ ਸੌਂਤੋਰੋ]], [[ਫ਼ਾਰਸ ਦਾ ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼ ਪਹਿਲਾ|ਰਾਜਾ ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼]], ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਰੱਬ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਫ਼ਾਰਸ ਦਾ ਸਰਬ-ਉੱਚ ਰਾਜਾ। * [[ਸਟੀਫ਼ਨ ਮਕਹਾਟੀ]], ਇੱਕ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸਪਾਰਟਨ ਰਾਜਨੇਤਾ। * [[ਮਾਈਕਲ ਫ਼ਾਸਬੈਂਡਰ]],[[ਡੀਨੇਕਸ|ਸਟੀਲਿਓਸ]], ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ, ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਪਾਰਟਨ ਸੈਨਿਕ। * [[ਪੀਟਰ ਮੇਨਸਾਹ]] ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਜਿਸਨੂੂੰ ਮਾਰਕੇ ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। * [[ਕੈਲੀ ਕਰੇਗ]], [[ਪਾਈਥੀਆ]], ਈਫੋਰਾਂ(ਮੰਤਰੀਆਂ) ਦਾ ਉੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਮੰਤਰੀ। * [[ਟਾਈਲਰ ਨੀਟਜ਼ਲ]], ਬਾਲ ਲਿਓਨਾਈਡਸ। * [[ਰੌਬਰਟ ਮੇਲੇਟ]], ਇੱਕ ਇੰਮੋਰਟਲ ਦਰਿੰਦਾ ਜਿਹੜਾ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਲਿਓਨਾਈਡਸ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੈ। * [[ਪੈਟਰਿਕ ਸੇਬੌਨਗੁਈ]], ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਜਰਨੈਲ। * ਲਿਓਨ ਲੇਡਰੈਸ਼, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਜ਼ਰਕਸੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।. * [[ਟੀਰੌਨ ਬੈਂਸਕਿਨ]], ਇੱਕ ਚਾਬਕ ਵਾਲਾ ਫ਼ਾਰਸੀ। {{div col end}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਯੁੱਧ ਅਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ]] 2n32n4v7apxzvs7t0308usvo5sqzjnx 0 104898 847946 617025 2026-09-26T03:38:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847946 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਦ ਬਿਗ ਲੈਬੋਵਸਕੀ | image = Biglebowskiposter.jpg | caption = ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ | director = [[ਕੋਏਨ ਭਰਾ|ਜੋਲ ਕੋਏਨ]]<!--- DO NOT ADD ETHAN. UNCREDITED PEOPLE DON'T BELONG IN THE INFOBOX ---> | producer = [[ਕੋਏਨ ਭਰਾ|ਈਥਨ ਕੋਏਨ]]<!--- DO NOT ADD JOEL. UNCREDITED PEOPLE DON'T BELONG IN THE INFOBOX ---> | writer = {{ubl|ਈਥਨ ਕੋਏਨ|ਜੋਲ ਕੋਏਨ}} | starring = {{plainlist| * [[ਜੈਫ਼ ਬਰਿੱਜਿਸ]] * [[ਜੌਨ ਗੂਡਮੈਨ]] * [[ਜੂਲੀਅਨ ਮੂਰ]] * [[ਸਟੀਨ ਬੂਸ਼ੇਮੀ]] * [[ਡੇਵਿਡ ਹਡਲਸਨ]] * [[ਜੌਨ ਟੁਰਟਿਊਰੋ]] }}<!--- Per poster ---> | music = [[ਕਾਰਟਰ ਬਰਵੈਲ]] | cinematography = [[ਰੌਜਰ ਡੀਕਿੰਨਜ਼]] | editing = {{ubl|[[ਰੌਡਰਿਕ ਜੇਅਨਸ]]<!-- credited editor; do not change to Joel & Ethan -->|[[ਟਰੀਸ਼ੀਆ ਕੂਕ]]}} | studio = [[ਵਰਕਿੰਗ ਟਾਈਟਲ ਫ਼ਿਲਮਜ਼]] | distributor =[[ਪੌਲੀਗ੍ਰਾਮ ਫ਼ਿਲਮਡ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ]] (ਇੰਗਲੈਂਡ)<br/>[[ਗ੍ਰਾਮਰਸੀ ਪਿਕਚਰਜ਼]] (ਅਮਰੀਕਾ) | released = {{Film date|1998|3|6}} | runtime = 117 ਮਿੰਟ | country = {{ubl|ਅਮਰੀਕਾ<ref>{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/442771/Big-Lebowski-The/|publisher=[[Turner Classic Movies]]|title=The Big Lebowski|accessdate=October 19, 2015}}</ref>|ਇੰਗਲੈਂਡ<ref>{{cite web | title=The Big Lebowski | url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8000dbbb | publisher=[[British Film Institute]] | accessdate=August 27, 2017}}</ref>}} | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | budget = $15 ਮਿਲੀਅਨ | gross = $46.2 ਮਿਲੀਅਨ }} '''''ਦ ਬਿਗ ਲੈਬੋਵਸਕੀ''''' 1998 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਅਪਰਾਧ ਫ਼ਿਲਮ|ਅਪਰਾਧ]] [[ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਕੋਏਨ ਭਰਾ|ਕੋਏਨ ਭਰਾਵਾਂ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਜੈਫ਼ ਬਰਿੱਜਿਸ]] ਜੈਫ਼ਰੀ ''ਦ ਡਿਊਡ'' ਲੈਬੋਵਸਕੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲੌਸ ਐਂਜੇਲਸ]] ਦਾ ਇੱਕ ਆਲਸੀ ਅਤੇ ਲਾਲਚੀ [[ਬੋਲਿੰਗ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਉੱਪਰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਮੀਰ ਬੰਦਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਜੈਫ਼ਰੀ ਲੈਬੋਵਸਕੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੀ। ਕਰੋੜਪਤੀ ਲੈਬੋਵਸਕੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਹ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਡਿਊਡ ਨੂੰ ਉਸ ਬਦਲੇ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਉਲਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਡਿਊਡ ਦਾ ਦੋਸਤ ''ਵਾਲਟਰ ਸੌਬਚੈਕ'' ([[ਜੌਨ ਗੂਡਮੈਨ]]) ਫ਼ਿਰੌਤੀ ਵਿਚਲੇ ਪੈਸੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਕੀਮ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। [[ਜੂਲੀਆਨ ਮੂਰ|ਜੂਲੀਅਨ ਮੂਰ]] ਅਤੇ [[ਸਟੀਵ ਬੁਸ਼ੇਮੀ]] ਵੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਡੇਵਿਡ ਹਡਲਸਟਨ]], [[ਜੌਨ ਟੁਰਟਿਊਰੋ]], [[ਫਿਲਿਪ ਸੇਮੌਰ ਹੌਫ਼ਮੈਨ]], [[ਸੈਮ ਇਲੀਅਟ]], [[ਤਾਰਾ ਰੀਡ]], [[ਡੇਵਿਡ ਥਿਓਲਿਸ]] ਅਤੇ ''ਫ਼ਲੀ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)'' ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ [[ਰੇਅਮੰਡ ਚੈਂਡਲਰ]] ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਜੋਲ ਕੋਏਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਚੈਂਡਲਰ ਦੇ ਕੰਮ ਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਸੰਗੀਤ [[ਕਾਰਟਰ ਬਰਵੈਲ]] ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਕੋਏਨ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ''ਦ ਬਿਗ ਲੈਬੋਵਸਕੀ'' ਅਮਰੀਕੀ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਤੇ ਕੋਈ ਕਮਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕੀ ਅਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਇਸਨੂੰ ਮਿਲੇ ਜੁਲੇ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਲਟ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ [[ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਔਫ਼ ਕੌਂਗਰੈਸ]] ਵੱਲੋਂ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਰਜਿਸਟਰੀ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/movies/news/big-lebowski-ferris-buellers-day-off-added-to-national-film-registry-20141217|title='Big Lebowski,' 'Ferris Bueller' Added to National Film Registry – Rolling Stone|work=Rolling Stone|accessdate=July 19, 2015|archive-date=ਜੂਨ 29, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629122316/https://www.rollingstone.com/movies/news/big-lebowski-ferris-buellers-day-off-added-to-national-film-registry-20141217|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title = New Films Added to National Registry {{!}} News Releases – Library of Congress|url = https://www.loc.gov/today/pr/2014/14-210.html|website = Library of Congress|accessdate = October 1, 2015|date = December 17, 2014}}</ref> ==ਕਥਾਨਕ== 1991 [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲੌਸ ਐਂਜੇਲਸ]] ਵਿੱਚ ਜੈਫ਼ ''ਦ ਡਿਊਡ'' ਲੈਬੋਵਸਕੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦੋ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਗੁੰਡੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਲਤ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉਸ ਉੱਪਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਕੇ ਉੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦ ਡਿਊਡ ਇਸ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਦੋਸਤਾਂ ਡੌਨੀ ਅਤੇ ਵਾਲਟਰ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਵਾਲਟਰ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਦ ਡਿਊਡ ਦੂਜੇ ਜੈਫ਼ਰੀ ਲੈਬੋਵਸਕੀ (''ਦ ਬਿਗ ਲੈਬੋਵਸਕੀ'') ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰੋੜਪਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਗਲੀਚੇ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਬਦਲੇ ਪੈਸੇ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ''ਬਿਗ ਲੈਬੋਵਸਕੀ'' ਉਸਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦ ਡਿਊਡ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਗਲੀਚਾ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਲੈਬੋਵਸਕੀ ਦੀ ਜਵਾਨ ਪਤਨੀ ''ਬੰਨੀ'' ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਲੈਬੋਵਸਕੀ ਦ ਡਿਊਡ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੰਨੀ ਨੂੰ ਅਗਵਾਹ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੈਬੋਵਸਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦ ਡਿਊਡ ਇੱਕ ਬ੍ਰੀਫ਼ਕੇਸ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਰੌਤੀ ਰਕਮ ਹੈ, ਅਗਵਾਹਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਵੇ। ਮਗਰੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਗੁੰਡੇ ਦ ਡਿਊਡ ਦੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈਬੋਵਸਕੀ ਦਾ ਗਲੀਚਾ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਬੰਨੀ ਦੇ ਅਗਵਾਹਕਾਰ ਫ਼ਿਰੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਵਾਲਟਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਅਲੀ ਫ਼ਿਰੌਤੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬ੍ਰੀਫ਼ਕੇਸ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੰਦੀ ਅੰਡਰਵੀਅਰ ਹੈ। ਅਗਵਾਹਕਾਰ ਜਾਅਲੀ ਫ਼ਿਰੌਤੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਰਾਤ, ਦ ਡਿਊਡ ਦੀ ਕਾਰ ਚੋਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਿਗ ਲੈਬੋਵਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਅਸਲੀ ਫ਼ਿਰੌਤੀ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰੀਫ਼ਕੇਸ ਹੈ। ਜੈਫ਼ਰੀ ਲੈਬੋਵਸਕੀ ਦੀ ਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਮੌਡੇ ਦ ਡਿਊਡ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਗਲੀਚਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਬੰਨੀ ਪੌਰਨ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੰਨੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਅਗਵਾਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦ ਡਿਊਡ ਤੋ ਪੈਸੇ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਹੜੇ ਉਸਦੇ ਪਿਉ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚੋਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਏ ਸਨ। ਲੈਬੋਵਸਕੀ ਦ ਡਿਊਡ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦ ਡਿਊਡ ਫ਼ਿਰੌਤੀ ਦੇ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪੈਰ ਦੀ ਉਂਗਲੀ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਬੰਨੀ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਵਾਹਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੈਬੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਿੱਛੋ, ਜਰਮਨ ਨਿਹਿਤਵਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਗੈਂਗ ਦ ਡਿਊਡ ਦੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਆ ਵੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਧਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਅਗਵਾਹਕਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਮੌਡੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਰਮਨ ਨਿਹਿਤਵਾਦੀ ਬੰਨੀ ਦੇ ਦੋਸਤ ਹਨ। ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਡਿਊਡ ਦੀ ਕਾਰ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੌਤੀ ਦਾ ਪੈਸਾ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲੈਰੀ ਦੀ ਕਾਪੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਵਾਲਟਰ ਅਤੇ ਦ ਡਿਊਡ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਫ਼ਿਰੌਤੀ ਦੇ ਪੈਸਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਲੈਰੀ, ਵਾਲਟਰ ਅਤੇ ਦ ਡਿਊਡ ਦੀਆਂ ਦ ਧਮਕੀਆਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਪੋਰਟਸ ਕਾਰ ਉਡਾ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦ ਡਿਊਡ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਟ੍ਰੀਹੌਰਨ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਬੰਨੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਡਿਊਡ ਦੀ ਕੌਕਟੇਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਾ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਮੌਡੇ ਅਤੇ ਬੋਲਿੰਗ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਡਿਊਡ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਾ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਲਾਂ ਵੀ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਟੈਕਸੀ ਵਿੱਚ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਇਵਰ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਲਾਲ ਸਪੋਰਟਸ ਕਾਰ ਉੱਥੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਰ ਬੰਨੀ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵੀ ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਹਨ। ਦ ਡਿਊਡ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਕੀਤਾ ਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੌਡੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸਨੂੰ ਕਾਮੁਕ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਟ੍ਰੀਹੌਰਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਸ਼ਾ ਪਿਲਾਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਗੁੰਡੇ ਡਿਊਡ ਦੇ ਘਰ ਫ਼ਿਰੌਤੀ ਦੀ ਰਕਮ ਲੱਭ ਸਕਣ। ਮੌਡੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ। ਦ ਡਿਊਡ ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮੌਡੇ ਉਸਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਵਿੱਚ ਦ ਡਿਊਡ ਦਾ ਕੋਈ ਰੋਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੌਡੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦਕਿ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੈਸੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਚੈਰਿਟੀ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਗਈ ਸੀ। ਦ ਡਿਊਡ ਅਤੇ ਵਾਲਟਰ, ਲੈਬੋਵਸਕੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦ ਡਿਊਡ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੈਬੋਵਸਕੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਹ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਚੋਂ ਪੈਸੇ ਕੱਢ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਡਿਊਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਬ੍ਰੀਫ਼ਕੇਸ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਰੌਤੀ ਹੈ। ਅਗਵਾਹੀ ਵੀ ਝੂਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬੰਨੀ ਨੇ ਘੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਹਿਤਵਾਦੀ ਦੋਸਤ ਵੀ ਉਸਨੇ ਲੈਬੋਵਸਕੀ ਦੇ ਪੈਸੇ ਲੈਣ ਲਈ ਭੇਜੇ ਸਨ। ਵਾਲਟਰ ਅਤੇ ਡਿਊਡ, ਲੈਬੋਵਸਕੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਵਾਲਟਰ ਉਸਨੂੰ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਧਰੰਗ ਦਾ ਰੋਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਦ ਡਿਊਡ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੋਲਿੰਗ ਦੇ ਦੋਸਤ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਿਹਿਤਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਦ ਡਿਊਡ ਦੀ ਕਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਫ਼ਿਰੌਤੀ ਦੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦ ਡਿਊਡ ਅਤੇ ਵਾਲਟਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਿਹਿਤਵਾਦੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਾਲਟਰ ਉਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਾ ਕੰਨ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਪੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਡੌਨੀ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਲਟਰ ਅਤੇ ਦ ਡਿਊਡ, ਡੌਨੀ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਤਟ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਲਟਰ ਦ ਡਿਊਡ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ''ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ, ਚੱਲ ਜਾ ਕੇ ਬੋਲਿੰਗ ਖੇਡਦੇ ਹਾਂ''। ਬੋਲਿੰਗ ਕੋਰਟ ਵਿਖੇ, ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨੈਰੇਟਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਡੀ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਮੀਦ ਜਤਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਲਟਰ ਅਤੇ ਦ ਡਿਊਡ ਬੋਲਿੰਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਣਗੇ। ==ਪਾਤਰ== * [[ਜੈਫ਼ ਬਰਿੱਜਿਸ]], ਜੈਫ਼ਰੀ ''ਦ ਡਿਊਡ'' ਲੈਬੋਵਸਕੀ * [[ਜੌਨ ਗੁਡਮੈਨ]], ਵਾਲਟਰ ਸ਼ੌਬਚੈਕ * [[ਸਟੀਵ ਬੁਸ਼ੇਮੀ]], ਥਿਓਡਰ ਡੋਨਾਲਡ ''ਡੌਨੀ'' * [[ਡੇਵਿਡ ਹਡਲਸਟਨ]], ਜੈਫ਼ਰੀ (ਦ ਬਿਗ ਲੈਬੋਵਸਕੀ) * [[ਜੂਲੀਆਨ ਮੂਰ]], ਮੌਡੇ ਲੈਬੋਵਸਕੀ * [[ਤਾਰਾ ਰੀਡ]], ਬੰਨੀ ਲੈਬੋਵਸਕੀ * [[ਫਿਲਿਪ ਸੇਮੌਰ ਹੌਫ਼ਮੈਨ]], ਬਰਾਂਟ * [[ਸੈਮ ਇਲੀਅਟ]], ਦ ਸਟ੍ਰੇਂਜਰ * [[ਬੈਨ ਗਜ਼ਾਰਾ]], ਜੈਕੀ ਟ੍ਰੀਹੌਰਨ * [[ਡੇਵਿਡ ਥਿਊਲਿਸ]], ਨੌਕਸ ਹੈਰਿੰਗਟਨ * [[ਜੌਨ ਟੁਰਟਿਊਰੋ]], ਜੀਸਸ ਕਇਨਟਾਨਾ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== {{Wikiquote}} {{Commons category}} * [https://www.youtube.com/v/cd-go0oBF4Y "The Big Lebowski" Official Trailer] * {{IMDb title|0118715|The Big Lebowski}} * {{Allmovie title|158880|The Big Lebowski}} * {{Rotten-tomatoes|big_lebowski|The Big Lebowski}} * {{Metacritic film|the-big-lebowski|The Big Lebowski}} * {{Mojo title|biglebowski|The Big Lebowski}} * [https://www.rollingstone.com/movies/news/decade-of-the-dude-rolling-stones-2008-feature-on-the-big-lebowski-20110815 Decade of The Dude: Rolling Stone's 2008 Feature on "''The Big Lebowski''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120708064425/http://www.rollingstone.com/movies/news/decade-of-the-dude-rolling-stones-2008-feature-on-the-big-lebowski-20110815 |date=2012-07-08 }} in ''[[Rolling Stone]]'' magazine * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/7662943.stm "Is ''The Big Lebowski'' a cultural milestone?"], [[BBC]], October 10, 2008 * [https://www.nytimes.com/2009/12/30/books/30lebowski.html?_r=1 "Dissertations on His Dudeness"], Dwight Garner, ''[[The New York Times]]'', December 29, 2009 * Comentale, Edward P. and Aaron Jaffe, eds. [http://www.iupress.indiana.edu/catalog/product_info.php?products_id=120916 The Year's Work in Lebowski Studies]. Bloomington: 2009. * [http://www.trinity.edu/org/tricksters/trixway/current/Vol%205/part1/ashton.html "Deception and detection: The Trickster Archetype in the film, ''The Big Lebowski'', and its cult following"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120929203623/http://www.trinity.edu/org/tricksters/trixway/current/Vol%205/part1/ashton.html |date=2012-09-29 }} in [https://web.archive.org/web/20170113214742/http://www.trinity.edu/org/tricksters/TrixWay/ ''Trickster's Way''] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1998 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਏਨ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] c2l3abvzll3ezt75i6hqc5ox7lvm0it 0 105174 847838 837665 2026-09-25T17:18:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847838 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width: 22em; margin-bottom: 126px;" tabindex="0" ! colspan="2" style="text-align:center;font-size:125%;font-weight:bold;font-size: 130%;" |<span class="fn">ਅਨੂ ਅਗਾ</span> |- | colspan="2" style="text-align:center" | [[ਤਸਵੀਰ:Anu_Aga.jpg|frameless]]<div>ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਥਰਮੈਕਸ ਲਿਮਿਟਿਡ.,ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਵਾਰਡੀ, ਐਮਪੀ- ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ- ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਡਵਾਇਜ਼ਰੀ ਕੌਂਸਲ (ਜੀਓਸੀ)</div> |- |- ! colspan="2" style="text-align:center;background:lavender" | [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦੀ [[ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਪੀ]] (ਨਾਮਜ਼ਦ) |- ! colspan="2" style="text-align:center;background:lavender" |Member, <br /> [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਡਵਾਇਜ਼ਰੀ ਕੌਂਸਲ]] |- ! colspan="2" style="text-align:center;background:lavender" |ਪਰਸਨਲ ਜਾਣਕਾਰੀ |- ! scope="row" |ਜਨਮ | (<span class="bday">1942-08-03</span>) 3 ਅਗਸਤ 1942<span class="noprint ForceAgeToShow"> (ਉਮਰ75)</span><br /> [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ |- ! scope="row" |ਕੌਮੀਅਤ | [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] |- ! scope="row" |ਰਿਹਾਇਸ਼ | class="label" | [[ਪੂਨੇ]], ਭਾਰਤ |- ! scope="row" |[[ਅਲਮਾ ਮਾਤਰ]] | [[ਸੈਂਟ ਐਕਸਵਾਇਜ਼ਰ'ਸ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ]]<br /> [[ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼]] |- ! scope="row" |ਕੰਮ-ਕਾਰ | [[ਥੇਰਮੈਕਸ]] ਲਿਮਿਟਿਡ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ (ਚੇਅਰਪਰਸਨ), [[ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ]] |} '''ਅਨੂ ਅਗਾ''' (ਜਨਮ 1942) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਥਰਮੈਕਸ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ,ਉਸਦਾ ₹ 32.46 ਅਰਬ (ਯੂਐਸ $ 500 ਮਿਲੀਅਨ) ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਇਹ 1996-2004 ਤੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ (ਚੇਅਰਪਰਸਨ) ਰਹੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/oldStory/56382/|title=Anu Aga passes Thermax baton to new chairperson|date=5 October 2004|publisher=[[Indian Express]]}}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਅੱਠ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ [[ਫੋਰਬਜ਼]] ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ 40 ਭਾਰਤੀ ਅਮੀਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="fo">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/lists/2007/77/biz_07india_Indias-Richest_Rank_2.html|title=India's Richest|date=14 November 2007|publisher=[[Forbes.com]]|page=2}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/Anu-Aga-and-triumph-of-the-spirit/articleshow/484592.cms|title=Anu Aga and triumph of the spirit|last=Vashisht|first=Pooja|date=9 February 2004|publisher=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਆਲ ਲੇਡੀਜ਼ ਲੀਗ, ਐਸੋਚੈਮ ਦਾ ਮਹਿਲਾ ਸਮੂਹ, ਦੁਆਰਾ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਦਹਾਕਾ ਮਹਿਲਾ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.afternoondc.in/city-news/women-of-the-decade/article_99847/|title=Women of the Decade|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219114553/http://www.afternoondc.in/city-news/women-of-the-decade/article_99847|archive-date=19 February 2014|dead-url=yes}}</ref> ਥੇਰਮੈਕਸ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇਸਨੂੰ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਲਈ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite press release|title=This Year's Padma Awards announced|url=http://www.pib.nic.in/release/release.asp?relid=57307|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]|date=25 January 2010}}</ref> ਇਹ ਇਸ ਸਮੇਂ "ਟੀਚ ਫ਼ਾਰ ਇੰਡੀਆ" ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ (ਚੇਅਰਪਰਸਨ) ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.teachforindia.org/about/board-of-directors.php|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20120311232126/http://www.teachforindia.org/about/board-of-directors.php|archive-date=11 March 2012|dead-url=yes|access-date=2012-03-03}}</ref> ਉਸਨੂੰ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2012 ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ, ਭਾਰਤੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਸਦਨ, ਲਈ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://mplads.nic.in/rshtml/rsanst00.htm|title=Nominated (Rajya Sabha) - Statement as on 03/02/2014|publisher=Govt. of India|access-date=2014-02-04|archive-date=2014-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222002503/http://mplads.nic.in/rshtml/rsanst00.htm|dead-url=yes}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਨੂ ਅਗਾ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 1942 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਰਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।  ਉਸਨੇ ਸੈਂਟ ਐਗਸਵਾਇਰ'ਸ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਅਰਥਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ, ਕੀਤੀ,<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-05/bollywood/28139734_1_memory-lane-alma-mater-alumni|title=St Xavier’s past, present, future...|date=5 January 2010|publisher=[[The Times of India]]|access-date=2018-04-05|archive-date=2011-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811031713/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-05/bollywood/28139734_1_memory-lane-alma-mater-alumni|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਟਾ"ਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼" (ਟੀਆਈਐਸਐਸ), ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਫੁਲਬ੍ਰਾਈਟ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। == ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ == ਅਨੂ ਨੇ ਰੋਹਿਨਟਨ ਅਗਾ, ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨੈਸ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੁਏਟ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਮੇਹਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਕੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਰੋਹਿਨਟਨ ਦੀ ਮੌਤ  ਵੱਡੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਨਾਲ 1996 ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਰੁਸ਼ ਦੀ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://business.in.com/column/zen-garden/anu-aga-a-house-by-the-river/2362/1|title=Anu Aga: A House by the River|date=21 July 2009|publisher=Forbes India|access-date=5 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018|archive-date=24 ਜੁਲਾਈ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090724140636/http://business.in.com/column/zen-garden/anu-aga-a-house-by-the-river/2362/1|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090724140636/http://business.in.com/column/zen-garden/anu-aga-a-house-by-the-river/2362/1 |date=24 ਜੁਲਾਈ 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.blonnet.com/canvas/2002/10/26/stories/2002102600010200.htm|title=Fitness – executive style|date=26 October 2002|publisher=[[Business Line]]|access-date=5 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018|archive-date=9 ਫ਼ਰਵਰੀ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090209202558/http://blonnet.com/canvas/2002/10/26/stories/2002102600010200.htm|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਨੂ ਅਗ [[ਪੂਨੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>[http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=1412 Silk & steel: Anu Aga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716083832/http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=1412 |date=2011-07-16 }} Harmony India.</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [https://web.archive.org/web/20150518233924/http://www.thermaxindia.com/About-Us/Heritage-and-Values/Founding-Family.aspx Anu Aga – Director, Profile] Themax India. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਰਬਪਤੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਵਪਾਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] bfohmmvlagm10cvmu6qwx5xbswfqiqm 0 105525 847954 847206 2026-09-26T04:28:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847954 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Sprayed_weeds.jpg|thumb|250x250px|ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤੀ ਬੂਟੀ]] '''ਹਰਬੀਸਾਈਡਸ (ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕ)''', '''''(ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Herbicides)''''' ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀਡ-ਕਿੱਲਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਣਚਾਹੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚੁਣੀ ਗਏ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਫਸਲ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸਰ ਅਨਚਾਹੇ ਨਦੀਨ ਬੂਟਿਆਂ ਤੇ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੈਰ-ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ (ਕਈ ਵਾਰ ਵਪਾਰਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿਚ ਕੁਲ ਵਜ਼ਨੂਕੇਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੂੜਾ-ਕਰਕਟ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਦੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ, ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੌਦਾ ਸਮੱਗਰੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਚੋਣਵ / ਗੈਰ-ਚੋਣਤਮਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ਰਕਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ (ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਕਿਰਿਆ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਉਤਪਾਦ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ), ਅਪਟੇਕ ਦਾ ਮਤਲਬ (ਚਾਹੇ ਇਹ ਸਿਰਫ ਉੱਪਰਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਜ਼ਬ ਹੋਵੇ , ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੁਆਰਾ), ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਵਿਧੀ (ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ)। ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਆਮ ਲੂਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੈਟਲ ਲੂਣ ਜਿਹੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਥਨੀਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਦੇ ਗੰਦਗੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਕਾਰਨ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ ਜੰਗ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਕੁਦਰਤੀ ਪੌਦਾ ਹਾਰਮੋਨ ਦੇ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਨਮੂਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਟਾਰਗਿਟ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਦਖ਼ਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੈਵਿਕ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਆਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਲਈ ਵਰਤੇ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼। ਕੁਝ ਪੌਦੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੂਲੀਆਸ (ਅਲੰਕ), ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੁੱਖ; ਕੁਦਰਤੀ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਬੰਧਤ ਰਸਾਇਣਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਏਲੇਲੋਪੈਥੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਲਈ - ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ - ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਨਟੈਗਰੇਟਿਡ ਪੈਸਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਹੋਰ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। 2007 ਵਿਚ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿਚ, ਭਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਰ 300 ਫੀਸਦੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਵਰਤੋਂ, ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਸਨ। 2007 ਵਿਚ, ਸੰਸਾਰ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਖਪਤ ਲਗਭਗ $ 39.4 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ; ਜਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 40% ਵਿਕਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ, ਫੰਗੀਸਾਈਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਨ। ਵਾੱਕਰੀ, ਗੋਦਾਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=EPAusage2011>EPA. February 2011 [http://www.epa.gov/opp00001/pestsales/07pestsales/market_estimates2007.pdf Pesticides Industry. Sales and Usage 2006 and 2007: Market Estimates] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150318232514/http://www.epa.gov/opp00001/pestsales/07pestsales/market_estimates2007.pdf |date=2015-03-18 }}. Summary in press release [http://www.epa.gov/oppfead1/cb/csb_page/updates/2011/sales-usage06-07.html here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610183838/http://epa.gov/oppfead1/cb/csb_page/updates/2011/sales-usage06-07.html |date=2015-06-10 }} Main page for EPA reports on pesticide use is [http://www.epa.gov/opp00001/pestsales/ here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110111043227/http://www.epa.gov/opp00001/pestsales/ |date=2011-01-11 }}.</ref> == ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ == ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ / ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਗਰਮੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਰਸਾਇਣਕ ਪਰਿਵਾਰ ਇਹ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੰਬੰਧੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਕਾਫੀ ਪੱਧਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/228071686|title=Encyclopedia of environment and society|last=|first=|publisher=|others=Robbins, Paul, 1967-, Sage Publications.|year=|isbn=9781452265582|location=Thousand Oaks|pages=862|oclc=228071686}}</ref> == ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਵਿਧੀ == ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਆਮ ਨਿਯਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਐਕਸ਼ਨ ਕਲਾਸ ਦੀ ਉਸੇ ਥਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਲੱਛਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨਗੀਆਂ। ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬਿਹਤਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਜ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ (ਐੱਮ ਓ) ਵਰਗੀਕਰਨ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਲਾਂਟ ਵਿਚਲੇ ਪਹਿਲੇ ਐਂਜ਼ਾਈਮ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਜਾਂ ਬਾਇਓ ਕੈਮੀਕਲ ਪਲਾਂਟ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। == ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗ == [[ਤਸਵੀਰ:Herbicide_spraying,_Carlson_Waterfowl_Production_Area_in_LaMoure_County,_ND.jpg|thumb|ਉੱਤਰੀ ਡਕੋਟਾ ਵਿਚ ਇਕ ਟਰੈਕਟਰ ਦੇ ਸਪਰੇਅ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕ<br /> ]] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪਾਣੀ-ਅਧਾਰਤ ਸਪਰੇਅ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਾਊਂਡ ਉਪਕਰਣ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵਿਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੂਮਜ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਸਵੈ-ਚਾਲਿਤ ਸਪਰੇਅਰਾਂ ਰਾਹੀਂ 60 ਤੋਂ 120 ਫੁੱਟ (18 ਤੋਂ 37 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਪਰੇਅ ਨੋਜਲਸ 20-30 ਇੰਚ (510-760 ਮਿਲੀਮੀਟਰ) ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਟੱਪਡ, ਹੈਂਡ ਹੈਂਡ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਘੋੜਾ-ਖਿੱਚਿਆ ਸਪਰੇਅਰ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ, ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਜਾਂ ਏਰੀਪਲਾਂ, ਜਾਂ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ (ਰਸਾਇਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ) ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਏਰੀਅਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।  == ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਐਕਸਪੋਜਰ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇਪਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਵਿਆਪਕ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਵਿਕਸਤਤਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚਮੜੀ ਦੀ ਧੱਫੜਾਂ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੇ ਕਈ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਹਮਲਾਵਰ ਦਾ ਰਾਹ ਇਰਾਦਤਨ ਜਾਂ ਬੇਧਿਆਨੀ ਸਿੱਧਿਆਂ ਖਪਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਗਲਤ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਏਰੀਅਲ ਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਜਾਂ ਲੇਬਲ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਣੇ ਦੀ ਖਪਤ ਤੋਂ। ਕੁਝ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਕੁਝ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਲੀਚਿੰਗ ਜਾਂ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੁਆਰਾ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਭੂਰਾ ਪੈਣ ਜਾਂ ਦੂਰ ਦੇ ਸਤਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਗੰਦ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ ਤੂਫਾਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ (ਖਾਸ ਤੌਰ' ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ) ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਜੋ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਲਈ ਸੋਜ਼ਾਇਤੀ ਜਾਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੀਮਤ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਮਿੱਟੀ ਹੈ। ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜੋ ਕਿ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਮਜ਼ਬੂਤੀ (ਡਿਗਰੇਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ) ਅਤੇ ਉੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲਤਾ।  <ref name="Smith1995">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bTDFaJfOBm8C&pg=PA245|title=Handbook of Weed Management Systems|last=Smith|date=18 July 1995|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8247-9547-4|pages=245–278|chapter=8: Fate of herbicides in the environment}}</ref> == ਰਹਿੰਦ == ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਚ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਦ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਇਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਿਰੋਧ ਅਕਸਰ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀਆਂ ਉਸੇ ਸਾਈਟਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਨਦੀਨ ਦੇ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਲਈ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।<ref>{{cite journal | vauthors = Zhou Q, Liu W, Zhang Y, Liu KK | title = Action mechanisms of acetolactate synthase-inhibiting herbicides | journal = Pesticide Biochemistry and Physiology | volume = 89 | issue = 2 | date = Oct 2007 | pages = 89–96 | doi = 10.1016/j.pestbp.2007.04.004 | url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0048357507000582 }}</ref> == ਆਮ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == === ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕ === * 2,4-ਡੀ  * ਅਮੀਨੋਪਾਇਰਾਲਿਡ  * ਐਟਰਾਜਾਈਨ  * ਕਲੋਪੋਰਿਅਲਡ  * ਡਿਕੰਬਾ  * ਫਲੂਜ਼ੀਫ਼ੌਪ  * ਫਲੂਰੋਕ੍ਸੀਪਰ  * ਗਲਾਈਫੋਸੈਟ  * ਇਮਜੈਪੇਰ  * ਇਮਜੈਪਿਕ  * ਇਮਜ਼ਾਮੋ  * ਲਿਨਰੌਨ  * ਐਮਸੀਪੀਏ (2-ਮਿਥਾਈਲ -4-ਕਲੋਰੋਪਿਨੌਕਸੀਏਟਿਕ ਐਸਿਡ)  * ਮੈਟੋਲੈਕਰਰ  * ਪੈਰਾਕਿਟ  * ਪਿਕਲੋਰਾਮ  * ਸੋਡੀਅਮ ਕਲੋਰੇਟ  * ਟ੍ਰਾਈਲੋਪੀਟਰ  * ਫਲਜ਼ਾਸਫੁਰੋਨ ਅਤੇ ਮੈਟਸਫੁਰਾੌਨ-ਮਿਥਾਇਲ<ref>[http://www.herbiguide.com.au/Descriptions/hg_Fluazifop.htm Fluazifop]. Herbiguide.com.au. Retrieved 2013-03-05.</ref><ref>[http://pnwhandbooks.org/weed/agrichemicals/imazamox IMAZAMOX | Pacific Northwest Weed Management Handbook] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625105749/http://pnwhandbooks.org/weed/agrichemicals/imazamox |date=2012-06-25 }}. Pnwhandbooks.org. Retrieved 2013-03-05.</ref> === ਜੈਵਿਕ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕ === * ਕੌਰਨ ਗਲੂਟਨ ਮੀਲ (CGM) <ref>{{cite journal|doi=10.1017/S0889189300008778|title=Corn gluten meal—a natural preemergence herbicide: Effect on vegetable seedling survival and weed cover|year=2009|last1=McDade|first1=Melissa C.|last2=Christians|first2=Nick E.|journal=American Journal of Alternative Agriculture|volume=15|issue=4|pages=189 }}</ref> * ਵਿਨੇਗਾਰ<ref>[http://ars.usda.gov/is/pr/2002/020515.htm Spray Weeds With Vinegar?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611043626/http://ars.usda.gov/is/pr/2002/020515.htm |date=2011-06-11 }}. Ars.usda.gov. Retrieved 2013-03-05.</ref> * ਭਾਫ਼ <ref>[http://www.ipm.ucdavis.edu/PMG/PESTNOTES/pn7441.html Weed Management in Landscapes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121207135648/http://www.ipm.ucdavis.edu//PMG//PESTNOTES//pn7441.html |date=2012-12-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121207135648/http://www.ipm.ucdavis.edu//PMG//PESTNOTES//pn7441.html |date=2012-12-07 }}. Ipm.ucdavis.edu. Retrieved 2013-03-05.</ref> * ਫਲੇਮ  * ਡੀ-ਲਿਮੋਨੇਏਨ (ਸਿਟਰਸ ਤੇਲ)<ref>{{cite journal|author1=Kolberg, Robert L. |author2=Lori J. Wiles|doi=10.1614/0890-037X(2002)016[0043:EOSAOC]2.0.CO;2|title=Effect of Steam Application on Cropland Weeds1|year=2002|journal=Weed Technology|volume=16|pages=43–49}}</ref>  * ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ  * ਮੋਨੋਕਰੀਨ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] odp044fplfvczthxm6vatbyht8277us 0 105610 847808 827434 2026-09-25T16:56:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847808 wikitext text/x-wiki {{Infobox game |name=ਯੂ.ਈ.ਐੱਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ |logo=[[File:UEFA Champions League logo 2.svg|175px]] |number of teams=32 (ਗਰੁੱਪ ਸਟੇਜ) |current champions= [[ਰੀਅਲ ਮੈਡਰਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] }} '''ਯੂ.ਈ.ਐੱਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ''' ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ (ਯੂਈਈਐੱਫਏ) ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਸਾਲਾਨਾ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਕਲੱਬ ਫੁੱਟਬਾਲ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੋਟੀ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਲੱਬ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਈਪੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਕਲੱਬ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੂਐਫਐਫਏ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੌਮੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਕੌਮੀ ਲੀਗ ਚੈਂਪੀਅਨ (ਅਤੇ ਕੁਝ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ, ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਪ ਭਾਗ) ਦੁਆਰਾ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂ.ਈ.ਐੱਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਫਾਈਨਲ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸਲਾਨਾ ਖੇਡ ਆਯੋਜਨ ਹੈ 2012-13 ਦੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਫਾਈਨਲ, 360 ਮਿਲੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਤਾਰੀਖ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟੀਵੀ ਰੇਟਿੰਗ ਵਾਲਾ ਮੈਚ ਸੀ।<ref name="record">{{cite web|url=http://www.sportskeeda.com/2013/05/30/champions-league-final-at-wembley-drew-tv-audience-of-360-million/|title=Champions League final at Wembley drew TV audience of 360 million|last=Chishti|first=Faisal|date=30 May 2013|work=Sportskeeda|publisher=Absolute Sports Private Limited|accessdate=31 December 2013}}</ref> 1992 ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ਕਲੱਬ 'ਕਪ, ਜਾਂ ਬਸ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਕੱਪ, ਜੋ ਕਿ 1955 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੱਲਿਆ ਸੀ, ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਇਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮੁਲਕਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 1992 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਇਕ ਸਿੱਧਾ ਨਾਕਾਨਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਸੀ ਜੋ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੈਂਪੀਅਨ ਕਲੱਬ ਲਈ ਸੀ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਫਾਰਮੈਟ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਗੋਲ-ਰੋਬਿਨ ਸਮੂਹ ਦੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਲੱਬਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਲੀਗ ਦੇ ਰਨਰ-ਅਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਰਪ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੌਮੀ ਲੀਗ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕੌਮੀ ਲੀਗ ਚੈਂਪੀਅਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਯੂਰਪ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੀਗ ਹੁਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਪੰਜ ਟੀਮਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਯੂ.ਈ.ਐੱਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਕਲੱਬਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਹਰੇਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਿਖਰਲੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇ-ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਗਲੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਯੂਈਐਫਏ ਯੂਰੋਪਾ ਲੀਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ, ਯੂ.ਈ.ਐੱਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਤਿੰਨ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਦੌਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਲੇਅ ਆਫ ਗੇੜ ਦੇ ਨਾਲ ਮੱਧ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 10 ਬਚੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, 22 ਹੋਰ ਟੀਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਯੋਗ ਹਨ 32 ਟੀਮਾਂ ਚਾਰ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਬਲ ਰਾਊਂਡ-ਰੋਬਿਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਠ ਗਰੁਪ ਦੇ ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਅੱਠ ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਰੈਂਕਿੰਗਜ਼ ਨਾਕ ਆਊਟ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ ਜੋ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਮਈ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੂ.ਈ.ਐੱਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਦੇ ਜੇਤੂ ਯੂ.ਈ.ਐੱਫ.ਏ. ਸੁਪਰ ਕੱਪ ਅਤੇ ਫੀਫਾ ਕਲੱਬ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਲਈ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ [[ਰੀਅਲ ਮੈਡਰਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਰੀਅਲ ਮੈਡ੍ਰਿਡ]] ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 12 ਵਾਰ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਸੀਜ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਪੈਨਿਸ਼ ਕਲੱਬਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਿੱਤਾਂ (17 ਜਿੱਤਾਂ) ਇੱਕਤਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਇਟਲੀ (12 ਜਿੱਤੇ ਹਨ)। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿਜੇਤਾ ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁਲ 5 ਕਲੱਬਾਂ ਨੇ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਕਾਬਲੇ 22 ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਲੱਬਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 12 ਨੇ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ। ਰਾਜਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨ [[ਰੀਅਲ ਮੈਡਰਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਰੀਅਲ ਮੈਡਰਿਡ]] ਹਨ, ਜੋ 2017 ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ [[ਜੂਵੈਂਟਸ]] ਨੂੰ 4-1 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਯੂ.ਈ.ਐੱਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਬਣ ਗਏ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਬਚਾਅ ਕਰ ਸਕਣ। === ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ === ਇਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ 32 ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਸਟੇਜ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਠ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੜਾਅ ਲਈ ਡਰਾਇਵ ਬਣਾਉਣ ਵੇਲੇ ਬੀਜਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹਰ ਟੀਮ ਆਪਣੇ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਗਰੁੱਪ ਤੋਂ ਜੇਤੂ ਟੀਮ ਅਤੇ ਉਪ ਜੇਤੂ ਤਦ ਅਗਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਤੀਸਰੀ ਸਥਾਨ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਯੂਈਐੱਫ ਏ ਯੂਰੋਪਾ ਲੀਗ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੈ।  ਇਸ ਪੜਾਅ ਲਈ, ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਜੇਤੂ ਟੀਮ ਦੂਜੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਉਪ ਭਾਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਰਾਅ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਤਰਤੀਬ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਗਠਿਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ। ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੂਰ ਟੀਮਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਜੇਕਰ ਦੋ ਗੇਮਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਸਕੋਰ ਬੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਐਡਵਾਂਸ 'ਤੇ ਹੋਰ ਟੀਚੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref>[https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Regulations/competitions/Regulations/01/63/02/44/1630244_DOWNLOAD.pdf "Regulations of the UEFA Champions League 2011/12, pg 10:"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190202054301/https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Regulations/competitions/Regulations/01/63/02/44/1630244_DOWNLOAD.pdf |date=2019-02-02 }}. UEFA.com.</ref> ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਫਰਵਰੀ ਵਿਚ ਨਾਕ ਆਊਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਾਈਨਲ ਦੇ ਅਪਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਾਕ-ਆਊਟ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਦੋ-ਪੜਾਵੀ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਈ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਦੋ ਹਫਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਇਨਾਮ == === ਟ੍ਰੌਫੀ ਅਤੇ ਮੈਡਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Trofeo_UEFA_Champions_League.jpg|thumb|ਸਰਕਾਰੀ ਟ੍ਰਾਫੀ<br /> ]] ਹਰ ਸਾਲ, ਜੇਤੂ ਟੀਮ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ਕਲੱਬ ਕੱਪ ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਸਕਰਣ 1967 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਟੀਮ ਜੋ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਜਾਂ ਪੰਜ ਵਾਰ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਹੱਕ ਟਰੌਫੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਤੀ (ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ. ਹਰ ਸਮੇਂ ਮੂਲ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ) ਛੇ ਕਲੱਬਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਕਮਾਇਆ ਹੈ: [[ਰੀਅਲ ਮੈਡਰਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਰੀਅਲ ਮੈਡ੍ਰਿਡ]], [[ਅਜ਼ੈਕਸ]], [[ਬੇਅਰਨ ਮਿਊਨਿਖ]], [[ਮਿਲਾਨ]], [[ਲਿਵਰਪੂਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਲਿਵਰਪੂਲ]] ਅਤੇ [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ|ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]]। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲੱਬ ਜੋ ਕਿ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਰਦੀ 'ਤੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ' ਤੇ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਸਮਾਰਕ ਬੈਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਟਰਾਫੀ 74 ਸੇੰਟੀਮੀਟਰ (29 ਇੰਚ) ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਭਾਰ 11 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਹੈ (24 lb)। ਇਸ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਜੋਰਗ ਸਟੈਡੇਮਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਬਰਨ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਜੌਹਰੀ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ [[ਰੀਅਲ ਮੈਡਰਿਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਰੀਅਲ ਮੈਡ੍ਰਿਡ]] ਨੂੰ 1966 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਛੇ ਖ਼ਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 10,000 ਸਵਿਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸੀ। ਸਾਲ 2012-13 ਦੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, 40 ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੈਡਲ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਪ ਜੇਤੂ ਨੂੰ 40 ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Regulations/competitions/Regulations/01/79/68/69/1796869_DOWNLOAD.pdf|title=2012/13 Season|website=Regulations of the UEFA Champions League: 2012–15 Cycle|publisher=UEFA|page=8|access-date=22 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020031129/https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Regulations/competitions/Regulations/01/79/68/69/1796869_DOWNLOAD.pdf|archive-date=20 ਅਕਤੂਬਰ 2020|url-status=dead}}</ref> === ਇਨਾਮ ਰਕਮ === 2016-17 ਤਕ, ਕਲੱਬਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਨਾਮ ਰਾਸ਼ੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰਕਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2398575.html|title=2016/17 Champions League revenue distribution - UEFA Champions League - News - UEFA.com|last=UEFA.com|website=UEFA.com|language=en|access-date=2017-04-01}}</ref> * ਪਹਿਲੇ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਦੌਰ: € 220,000  * ਦੂਜਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਦੌਰ: € 320,000  * ਹਾਰਨ ਵਾਲਾ ਤੀਜਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਦੌਰ: € 420,000  * ਹਾਰਨ ਪਲੇਅ ਆਫ ਗੇੜ: 3,000,000 €  * ਜੇਤੂਆਂ ਦਾ ਪਲੇ-ਆਫ਼ ਦੌਰ: € 2,000,000  * ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ ਲਈ ਬੇਸ ਫੀਸ: € 12,700,000  * ਗਰੁੱਪ ਮੈਚ ਜਿੱਤ: € 1,500,000  * ਗਰੁੱਪ ਮੈਚ ਡਰਾਅ: € 500,000  * 16 ਦੇ ਦੌਰ: € 6,000,000  * ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ: € 6,500,000  * ਅਰਧ-ਫਾਈਨਲ: € 7,500,000  * ਫਾਈਨਲ ਹਾਰਨਾ: € 11,000,000  * '''ਫਾਈਨਲ ਜਿੱਤਣਾ: € 15,500,000'''<br /> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} qysj86hf42iuqafd5zu0omfesg8120h 0 105694 847853 846813 2026-09-25T17:58:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847853 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | name = ਅਵੀਚੀ | background = ਡੀਜੇ | image = Avicii 2014 003.jpg | caption =2014 ਵਿੱਚ ਅਵੀਚੀ | birth_name = ਟਿਮ ਬਰਜਲਿੰਗ | alias = {{hlist|ਟਿਮ ਬਰਜ|ਟਿਮ ਲਿਡੇਨ|ਟਾਮ ਹੈਂਗਸ<ref>{{cite web |url=http://www.discogs.com/artist/1866373-Tom-Hangs |title=Tom Hangs |publisher=Discogs |accessdate=28 August 2015}}</ref>|ਟਿੰਬਰਮੈਨ}} | birth_date = 8 ਸਤੰਬਰ 1989 | birth_place = [[ਸਟਾਕਹੋਮ]], [[ਸਵੀਡਨ]] | death_date = 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 (28 ਸਾਲ) | death_place = [[ਮਸਕਟ]], [[ਓਮਾਨ]] | genre = {{hlist|ਈਡੀਐਮ|ਪ੍ਰੋਗ੍ਰੈਸਿਵ ਹਾਊਸ|ਇਲੈਕਟ੍ਰੋ ਹਾਊਸ}} | occupation = {{hlist|ਸੰਗੀਤਕਾਰ|ਡੀਜੇ|ਰੀਮਿਕਸਰ|ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ}} | instrument = {{hlist|[[ਗਿਟਾਰ]]|[[ਪਿਆਨੋ]]|ਕੀਬੋਰਡ|ਸਿੰਥੇਸਾਈਜਰ|ਐਫਐਲ ਸਟੂਡੀਓ|ਲਾਜਿਕ ਪ੍ਰੋ}} | years_active = २००६-२०१८ | label = {{hlist|ਅਵੀਚੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਲ}}<ref>{{cite web |url=https://www.discogs.com/label/556597-Avicii-Music-Ab |title=Avicii Music AB |website=Discogs}}</ref> | associated_acts = {{hlist|[[ਡੇਵਿਡ ਗੈਟਾ]]|[[ਵੇਕਲੇਫ ਜੀਨ]]|ਕੋਲਡਪਲੇ}} | website = {{URL|avicii.com}} }} '''ਟਿਮ ਬਰਜਲਿੰਗ''' (8 ਸਤੰਬਰ 1989 &ndash; 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018),<ref name=varietydead>{{Cite news|url=http://variety.com/2018/music/news/avicii-dead-at-28-1202772767/|title=Avicii Dies at 28|last=|first=|date=20 April 2018|work=Variety|access-date=20 April 2018|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=en-US}}</ref> ਜੋ '''ਅਵੀਚੀ''' ({{lang-en|Avicii}}) ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਇੱਕ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਡੀਜੇ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://thedjlist.com/djs/AVICII/bio/ |title=AVICII: Biography |publisher=The DJ List |accessdate=4 June 2011 |archive-date=9 ਅਕਤੂਬਰ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111009014918/http://thedjlist.com/djs/AVICII/bio/ |dead-url=yes }}</ref> ਅਵੀਚੀ ਨੂੰ 2012 ਅਤੇ 2013 ਦੇ ਡੀਜੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="dj2012">[http://djmag.com/top100dj?year=2012 DJ Mag Top 100 Results 2012]. Djmag.com</ref><ref name="dj2013">[http://djmag.com/top100dj?year=2013 DJ Mag Top 100 Results 2013]. Djmag.com</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗੀਤ "ਸਨਸ਼ਾਈਨ" (2012) ਅਤੇ "ਲੈਵਲਸ" (2013) ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਗ੍ਰੈਮੀ ਇਨਾਮ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Avicii">{{cite web |last=Avicii |title=Grammy Awards 2012 |url=http://idolator.com/6097162/2012-grammy-nominations |accessdate=23 May 2013 |archive-date=24 ਮਈ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524223320/http://idolator.com/6097162/2012-grammy-nominations |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ "ਆਈ ਕੁਡ ਬੀ ਦ ਵਨ", "ਵੇਕ ਮੀ ਅਪ", "ਯੂ ਮੇਕ ਮੀ", "ਐਕਸ ਯੂ", "ਹੇ ਬ੍ਰਦਰ", "ਅਡਿਕਟਡ ਟੂ ਯੂ", "ਲੈਵਲਸ", "ਵੋਟਿੰਗ ਫਾਰ ਲਵ", "ਵਿਦਾਊਟ ਯੂ" ਅਤੇ "ਲੋਨਲੀ ਟੂਗੈਦਰ" ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ "ਟ੍ਰੂ" ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਐਲਬਮ ਪੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਟਾਪ 10 ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]], [[ਸਵੀਡਨ]] ਅਤੇ [[ਡੈਨਮਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਸਿਖ਼ਰ ਤੇ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>[http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Avicii&titel=True&cat=a Avicii – True]. Australian-charts.com. Retrieved on 16 October 2015.</ref><ref>[http://www.danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Avicii&titel=True&cat=a Avicii – True] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709011255/http://danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Avicii&titel=True&cat=a |date=2017-07-09 }}. Danishcharts.com. Retrieved on 16 October 2015.</ref><ref>[http://www.swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Avicii&titel=True&cat=a Avicii – True]. Swedishcharts.com. Retrieved on 16 October 2015.</ref><ref>[http://www.billboard.com/artist/280336/Avicii/chart?f=322 Avicii – Chart history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626160559/http://www.billboard.com/artist/280336/avicii/chart?f=322 |date=2017-06-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626160559/http://www.billboard.com/artist/280336/avicii/chart?f=322 |date=2017-06-26 }}. Billboard. Retrieved on 16 October 2015.</ref> 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਸਰੀ ਐਲਬਮ ਸਟੋਰੀਜ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 10 ਅਗਸਤ 2017 ਨੂੰ ਈਪੀ ਅਵੀਚੀ(01) ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="billboard.com">{{cite web |url=http://www.billboard.com/articles/news/dance/7897874/avicii-new-ep-avici |title=Avicii Breaks Musical Silence With 'Avīci' EP: Listen |publisher=}}</ref> 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਨੂੰ [[ਓਮਾਨ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="death">{{cite web |last1=Aswad |first1=Jem |title=Avicii Dies at 28 |url=http://variety.com/2018/music/news/avicii-dead-at-28-1202772767/ |website=Variety |accessdate=20 April 2018 |date=20 April 2018}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class ="wikitable sortable" |- ! ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ! ਨੋਟ ! scope="col" class="unsortable"| {{abbr|ਹ.|ਹਵਾਲੇ}} |- | 2017 | ''ਅਵੀਚੀ: ਟਰੂ ਸਟੋਰੀਜ'' | ਖ਼ੁਦ | ਲੈਵਨ ਤਸਿਕੁਰਿਸ਼ਵਿੱਲੀ | ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title=Avicii Offers A Rare Look Into His 'True Stories' With Documentary Trailer: Watch |url=http://www.billboard.com/articles/news/dance/7957947/avicii-true-stories-documentary-trailer-video |first=Kat |last=Bein |date=11 September 2017 |accessdate=10 November 2017}}</ref> |} ==ਸੰਮੇਲਨ ਟੂਰ== * ਟਰੂ ਟੂਰ (2014) * ਸਟੋਰੀਜ ਵਰਲਡ ਟੂਰ (2015) ==ਮੌਤ== 2016 ਵਿਚ, ਅਵੀਚੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜ ਗਈ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਉਸਨੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2018/apr/20/swedish-dj-avicii-dies-aged-28|title=Avicii: chart-topping EDM star dies aged 28|last=Nevins |first=Jake|date=20 April 2018|website=The Guardian|publisher= Guardian News and Media Limited|access-date=20 April 2018|quote=In 2016, Avicii retired from live performing due to health reasons, having suffered from acute pancreatitis owing, in part, to excessive drinking. In 2014, his gallbladder and appendix had been removed.}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2018/04/20/obituaries/avicii-dead.html|title=Avicii, Electronic Dance Music Producer and D.J., Is Dead at 28|last=Stack|first=Liam|date=20 April 2018|website=The New York Times|publisher=The New York Times Company|access-date=20 April 2018|quote=But Avicii retired from international touring in 2016 at age 26 after a series of health scares that struck while he was on the road. He had his gallbladder and appendix removed in 2014. Before that, at 21, he learned he had acute pancreatitis, which he said was related in part to excessive drinking.}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thesun.co.uk/tvandshowbiz/6106049/avicii-tim-bergling-dead-dj-sweden-muscat-oman/|title=AVICII DEAD Who was Avicii, how did the Wake Me Up DJ die and what illness did he have?|last=Dirnhuber|first=Jacob|date=20 April 2018|website=thesun.co.uk|publisher=News Group Newspapers Ltd|access-date=20 April 2018|quote=In 2017 Aviici stopped touring and live performances after being diagnosed with pancreatitis from excessive drinking.}}</ref> ਉਸਦੀ 28 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਸਕਟ, [[ਓਮਾਨ]] ਵਿਖੇ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.newsweek.com/avicii-death-pancreatitis-what-happened-895662|title=WHAT IS PANCREATITIS? WHY AVICII STOPPED PERFORMING IN 2016|last=Vultaggio|first=Maria|date=20 April 2018|website=Newsweek|publisher=Newsweek Llc|access-date=20 April 2018|quote=Swedish DJ Avicii died Friday in Oman, a statement from his rep told Billboard. He was 28 years old. A cause of death was not immediately known, but the DJ previously suffered from pancreatitis.}}</ref><ref name="death2">{{cite web|url=http://variety.com/2018/music/news/avicii-dead-at-28-1202772767/|title=Avicii Dies at 28|last1=Aswad|first1=Jem|date=20 April 2018|website=Variety|accessdate=20 April 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.dn.se/kultur-noje/avicii-ar-dod/|title=Avicii är död - DN.SE|date=20 April 2018|work=DN.SE|accessdate=20 April 2018|language=sv-se}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Commons category|Avicii}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] rf2l8f9ikkzc9ha1dn63zda2uu5bxx9 0 106083 847827 845956 2026-09-25T17:11:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847827 wikitext text/x-wiki {{EngvarB|date=April 2015}} {{Use dmy dates|date=April 2015}} {{Infobox film | name = ਅਨਫ੍ਰੀਡਮ | image =Unfreedom Movie Poster 2015.jpg | caption = ਪੋਸਟਰ | director = [[ਰਾਜ ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ]] | producer = [[ਰਾਜ ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ]] | writer = [[ਰਾਜ ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ]]<br />[[ਡਮੋਨ ਜ ਟੇਲਰ]] | starring = [[ਵਿਕਟਰ ਬੈਨਰਜੀ]]<br />[[ਆਦਿਲ ਹੁਸੈਨ]]<br />[[ਭਾਨੂੰ ਉਦੇ]]<br />[[ਪ੍ਰੀਤੀ ਗੁਪਤਾ]]<br />ਭਵਾਨੀ ਲੀ<br />[[ਅੰਕੁਰ ਵੀਕਲ]]<br />[[ਸੀਮਾ ਰਹਿਮਾਨੀ]]<br />[[ਸਮਰਤ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ]] | music = [[ਵਾਇਨੀ ਸਾਰਪ]]<br />[[ਜੇਸੀ ਕੋਤਾਂਸਕੀ]] | sound designer = [[ਰੇਸੁਲ ਪੁਕੂਤੇ]] | cinematography = [[ਹਰੀ ਨਈਅਰ]] | editing = [[ਅਤਾਨੂੰ ਮੁਖਰਜੀ]] | studio = ਡਾਰਕ ਫ਼ਾਰਮ <br /> 69 ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ | distributor = | released = {{Film date|df=yes|2014|12||Kerala International Film Festival|2015|05|29|ref1=<ref>https://in.news.yahoo.com/banned-india-unfreedom-released-north-america-054618002.html |2015-02-11</ref>}} | runtime = 103 ਮਿੰਟ | country = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ<br />ਇੰਡੀਆ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ<br>ਹਿੰਦੀ | budget = | gross = }} '''''ਅਨਫ੍ਰੀਡਮ''''' (ਹਿੰਦੀ:ਦਾਗ ਉਜਾਲਾ) ਰਾਜ ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ,<ref>{{Cite web|url=http://in.news.yahoo.com/american-indian-director-amit-blemished-light-072053554.html|title=American Indian director Amit to make BLEMISHED LIGHT|date=6 July 2011|access-date=21 February 2013}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ 2014 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ 29 ਮਈ, 2015<ref>{{Cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/dark-frames-release-unfreedom-starring-772440|title=Dark Frames to Release 'Unfreedom,' Starring Victor Banerjee|date=10 February 2015}}</ref> ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ [[ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼]] ਦੀ ਕਵਿਤਾ, "ਯੇ ਦੱਘ ਦੱਘ ਉਜਾਲਾ", ਪ੍ਰੇਰਨਾਸ੍ਰੋਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=5264990|title=Victor Banerjee to star in ''Blemished Light''|date=6 July 2011|access-date=21 February 2013|archive-date=27 ਮਾਰਚ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120327075922/http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=5264990|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327075922/http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=5264990 |date=27 ਮਾਰਚ 2012 }} {{Cite web |url=http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=5264990 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 |archive-date=27 ਮਾਰਚ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120327075922/http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=5264990 |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327075922/http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=5264990 |date=27 ਮਾਰਚ 2012 }}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਿਤਾਰੇ [[ਵਿਕਟਰ ਬੈਨਰਜੀ]], [[ਆਦਿਲ ਹੁਸੈਨ]].<ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/adil-hussain-is-bollywood-life-of-pi-english-vinglish-ishqiya/1/239865.html|title='Grey Matter – Bollywood's latest discovery – Adil Hussain seeks complex roles in the industry'|date=28 December 2012|access-date=28 February 2013}}</ref> ਅਤੇ [[ਪ੍ਰੀਤੀ ਗੁਪਤਾ]] ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/IIT-screens-banned-film-about-lesbians/articleshow/47682453.cms|title=IIT SCREENS BANNED FILM ABOUT LESBIANS|access-date=29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018|archive-date=26 ਜੂਨ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626211630/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/IIT-screens-banned-film-about-lesbians/articleshow/47682453.cms|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਕੱਟੜਪੰਥੀਵਾਦੀ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਲੇਸਬੀਅਨ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਲਿੰਗੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਾਲ ਅਗਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਤਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ <nowiki>'' ਆਜ਼ਾਦੀ ''</nowiki> ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪਛਾਣ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਰਹਿਮ ਸੰਘਰਸ਼ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=http://www.medianama.com/2015/02/223-raj-amit-kumar-to-use-crowdfunding-campaign-to-release-his-film-unfreedom/|title=Raj Amit Kumar to use crowdfunding campaign to release his film, Unfreedom|date=17 February 2015}}</ref> == ਕਾਸਟ == * [[ਵਿਕਟਰ ਬੈਨਰਜੀ]], ਫ਼ਰੀਦ ਰਹਿਮਾਨੀ ਵਜੋਂ * [[ਆਦਿਲ ਹੁਸੈਨ]] , ਲੀਲਾ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਪਿਤਾ ਦੇਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ * ਭਾਨੂੰ ਉਦੇ  ਹੁਸੈਨ ਵਜੋਂ <ref>{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/news/i-am-fortunate-i-am-still-fresh-when-it-comes-tv-says-bhanu-uday|title=I am fortunate I am still fresh" Upcoming movies of Bhanu Uday|date=17 July 2011|access-date=1 October 2012}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[ਪ੍ਰੀਤੀ ਗੁਪਤਾ]], ਲੀਲਾ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/unfreedom-actor-preeti-gupta-a-bold-portrayal/article7329488.ece|title=Preeti Gupta: A bold portrayal}}</ref> * ਭਵਾਨੀ ਲੀ ਸਾਖੀ ਟੇਲਰ<ref>{{Cite web|url=http://www.demotix.com/news/1636721/actor-bhavani-lee-shoots-blemished-light#media-1636712|title=Actor Bhavani Lee shoots for 'Blemished Light'|date=25 November 2012|access-date=1 December 2012|archive-date=3 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703114829/http://www.demotix.com/news/1636721/actor-bhavani-lee-shoots-blemished-light#media-1636712|dead-url=yes}}</ref> ਵਜੋਂ * [[ਅੰਕੁਰ ਵੀਕਲ]] ਨਜੀਬ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * [[ਸੀਮਾ ਰਹਿਮਾਨੀ]] ਚੰਦਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * [[ਸਮਰਤ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ]] ਅਨੀਸ ਵਜੋਂ * [[ਡੇਨੇਈ ਨੇਸਨ]] ਜਾਨਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * [[ਐਨਦ੍ਰਿਉ ਪਲੈਟਨਰ]] ਮਿਚ ਵਜੋਂ * [[ਡੈਨੀ ਬਉਸ਼ੇਬਿਲ]] ਮਲਿਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * [[ਦਲੀਪ ਸ਼ੰਕਰ]] ਸਮੀਰ ਵਜੋਂ * [[ਏਲੀ ਖਾਨ]] ਏਲੀ ਵਜੋਂ<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodtrade.com/trade-news/american-indian-director-amit-to-make-blemished-light/14aea554-52e3-4341-8106-ab8fe2a88ec1/index.htm|title=American Indian director Amit to make BLEMISHED LIGHT|date=17 July 2011|access-date=21 February 2013|archive-date=26 ਜੁਲਾਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726150053/http://www.bollywoodtrade.com/trade-news/american-indian-director-amit-to-make-blemished-light/14aea554-52e3-4341-8106-ab8fe2a88ec1/index.htm|dead-url=yes}}</ref> * [[ਕੁਲਦੀਪ ਸਰੀਨ]] ਜਨਕਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * [[ਸ਼ਿਆਮ ਮੁਨਸੀ]] ਆਨੰਦ, ਸਾਖੀ ਦੇ ਬਿਊ ਵਜੋਂ * [[ਸਵਰੂਪਾ]] ਇਰਾਵਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * [[ਯਸ ਕਨਸਾਰਾ]] ਨੌਜਵਾਨ ਹੁਸੈਨ ਵਜੋਂ * [[ਰੇਵਿਨ ਦਿਸਲਾ]] ਯਰਦਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਯੂਹੰਨਾ]] ਮੌਰਿਸ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * [[ਨੈਲਿਨ ਸਿੰਘ]] ਜਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * [[ਬਬਲੇਸ਼ ਸਭਰਵਾਲ]] ਡਾ.ਮਲਿਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ * [[ਰਾਹੁਲ ਵੋਹਰਾ]] ਸੱਜੇ ਵਿੰਗ ਦੇ ਆਗੂਦੇ ਤੌਰ ਤੇ * [[ਨਿੱਕੀ ਚਾਵਲਾ]] ਅਲਵਿਨਾ ਵਜੋਂ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਮਾਤਾ * [[ਕੇਦਾਰਨਾਥ]] ਫੀਅਮਨੁੱਲਾ ਵਜੋਂ * [[ਸੁਦੀਪ ਸਲਾਂਕੀ]] ਜਿੰਮੀ ਵਜੋਂ, ਕਲਾ ਖਰੀਦਦਾਰ * [[ਡਾਰਲੀਨ ਹੇਲਰ]] ਜੈਸਿਕਾ ਵਜੋਂ * [[ਸਚਿਨ ਵਰਮਾ]] ਹੀਰੇਸ਼ ਵਜੋਂ * [[ਮਨੋਜ ਬਖਸ਼ੀ]] ਪ੍ਰੀਥੁ ਵਜੋਂ * [[ਵਨਾਯਾ ਜੋਸ਼ੀ]]  ਉਜਸ ਵਜੋਂ == ਨਿਰਮਾਣ == ਹਰੀ ਨਾਇਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-18/news-interviews/30296684_1_malayalam-film-industry-short-film-offbeat-films|title=Hit by the shutter bug|date=18 October 2011|work=The Times of India|access-date=21 June 2012|archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013|archive-url=https://archive.today/20130411035227/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-18/news-interviews/30296684_1_malayalam-film-industry-short-film-offbeat-films|dead-url=yes}}{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-18/news-interviews/30296684_1_malayalam-film-industry-short-film-offbeat-films |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 |archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 |archive-url=https://archive.today/20130411035227/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-18/news-interviews/30296684_1_malayalam-film-industry-short-film-offbeat-films |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130411035227/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-18/news-interviews/30296684_1_malayalam-film-industry-short-film-offbeat-films |date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 }}</ref>  ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਨ ਸ਼ਾਰਪੇ ਅਤੇ ਜੇਸੀ ਕੋਟਾਂਸਕੀ ਨੇ ਸਾਉਂਡ-ਬੈਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। [[ਰੇਸੂਲ ਪੋਕੁੱਟੀ|ਰੈਸੁਲ ਪੁਕੁਟੀ]]<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/worldcinema/america-has-banned-more-films-than-india-resul-pookutty/article1-1332917.aspx|title=America has banned more films than India: Resul Pookutty|date=1 April 2011|work=Hindustan Times|access-date=3 April 2015|archive-date=1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150401202513/http://www.hindustantimes.com/worldcinema/america-has-banned-more-films-than-india-resul-pookutty/article1-1332917.aspx|dead-url=yes}}{{Cite web |url=http://www.hindustantimes.com/worldcinema/america-has-banned-more-films-than-india-resul-pookutty/article1-1332917.aspx |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 |archive-date=1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150401202513/http://www.hindustantimes.com/worldcinema/america-has-banned-more-films-than-india-resul-pookutty/article1-1332917.aspx |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150401202513/http://www.hindustantimes.com/worldcinema/america-has-banned-more-films-than-india-resul-pookutty/article1-1332917.aspx |date=1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 }}</ref>  ਨੇ ਵਧੀਆ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ। ਦੀਪਾ ਬਜਾਜ, ਜੋ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕ ਸਨ, ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮੁਹਿੰਮ ਅਤੇ ਵੰਡ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  ਭਾਰਤ ਵਿਚ, ਸੈਂਟਰਲ ਬੋਰਡ ਆਫ ਫ਼ਿਲਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਰਿਲੀਜ਼ਮੈਂਟ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/news/article/Film-on-Homosexuality-UnFreedom-Banned-in-India/888779|title=Film on Homosexuality UnFreedom Banned in India|date=30 March 2015|website=Outlook|access-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402204211/http://www.outlookindia.com/news/article/Film-on-Homosexuality-UnFreedom-Banned-in-India/888779|archive-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|url-status=dead}}</ref> == ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ == ਭਾਰਤ ਵਿਚ, ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਖਿਅਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਸੋਧ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਾਜ ਅਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੋਧ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਅਪੀਲੀਟ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਐਫਸੀਏਟੀ ਨੂੰ ਕਟੌਤੀ ਦੀ ਸੇਨਸਰ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਅਪੀਲ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਟੌਤੀਆਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ <ref>{{Cite news|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Board-bans-film-on-gays-claims-itll-ignite-unnatural-passion/articleshow/46720831.cms|title=BOARD BANS FILM ON GAYS, CLAIMS IT'LL IGNITE 'UNNATURAL PASSION'|date=28 March 2015|work=Mumbai Mirror|access-date=3 April 2015}}</ref> ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਕਵਰੇਜ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.timesnow.tv/CBFC-bans-Unfreedom-film-in-India/videoshow/4474546.cms|title=After Unfreedom Ban, filmmakers come together in the fight against Censorship|date=1 April 2015|work=Times Now|access-date=3 April 2015|archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407054559/http://www.timesnow.tv/CBFC-bans-Unfreedom-film-in-India/videoshow/4474546.cms|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.batori.in/entertainment/2015/06/28/film-review-un-freedom/|title=Film review: Un-Freedom|date=28 June 2015|work=Batori|access-date=28 June 2015}}</ref> 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਨੂੰ [[ਯੂਟਿਊਬ]] 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਅਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਪਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਕਟੌਤੀਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸੈਸਰ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਹਸਤਾਖਰਤ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਭੇਜਣਗੇ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸਲੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Unfreedom-director-calls-for-freedom-of-expression/articleshow/46916082.cms|title='Unfreedom' director calls for freedom of expression|date=14 April 2015|work=Times of India|access-date=14 April 2015}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2014 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] rvnptntfjjmqlq5gox4q7g2rly5cz06 0 106178 847943 840196 2026-09-26T03:32:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847943 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width: 22em; margin-bottom: 151px;" tabindex="0" ! colspan="2" style="text-align:center;font-size:125%;font-weight:bold;font-size: 130%;" |[[ਦ ਰਾਈਟ ਆਨਰੇਬਲ]]<br />[[ਸਰ]]<br /><span class="fn"> ਥਾਮਸ ਮੋਰ</span> |- | colspan="2" style="text-align:center" | [[ਤਸਵੀਰ:Hans_Holbein,_the_Younger_-_Sir_Thomas_More_-_Google_Art_Project.jpg|frameless]]<div>''Sir Thomas More'' (1527) by [[Hans Holbein the Younger]]</div> |- |- ! colspan="2" style="text-align:center;background:lavender" |[[ਲਾਰਡ ਚਾਂਸਲਰ]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |ਮੌਨਾਰਕ | [[ਹੈਨਰੀ VIII]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |<span class="nowrap">ਸਾਬਕਾ</span> | [[ਥਾਮਸ ਵੋਲਸੀ]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |<span class="nowrap">ਸਫ਼ਲ</span> | [[ਥਾਮਸ ਔਡਲੀ, ਵੈਲਡਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੈਰੋਨ ਆਡਲੀ|ਥਾਮਸ ਔਡਲੀ]] |- ! colspan="2" style="text-align:center;background:lavender" |[[Chancellor of the Duchy of Lancaster]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |ਮੌਨਾਰਕ | [[ਹੈਨਰੀ VIII]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |<span class="nowrap">ਸਾਬਕਾ</span> | [[ਰਿਚਰਡ ਵਿੰਗਫੀਲਡ]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |<span class="nowrap">ਸਫ਼ਲ</span> | [[ਵਿਲੀਅਮ ਫਿਟਜ਼ਵਿਲੀਅਮ, ਸਾਊਥੈਮਪਟਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਰਲ|ਵਿਲੀਅਮ ਫਿਟਜ਼ਵਿਲੀਅਮ]] |- ! colspan="2" style="text-align:center;background:lavender" |[[List of Speakers of the House of Commons of England|Speaker of the House of Commons]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |ਮੌਨਾਰਕ | [[ਹੈਨਰੀ VIII]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |<span class="nowrap">ਸਾਬਕਾ</span> | [[ਥਾਮਸ ਨੇਵਿਲ]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |<span class="nowrap">ਸਫ਼ਲ</span> | [[Thomas Audley, 1st Baron Audley of Walden|Thomas Audley]] |- ! scope="row" |ਦਸਤਖ਼ਤ | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas_More_Signature.svg|alt=|128x128px|ਥਾਮਸ ਮੋਰ's signature]] |} {{Infobox saint |name = ਸਰ ਥਾਮਸ ਮੋਰ |image = |imagesize = |feast_day = 22 ਜੂਨ (ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ) <br/> 6 ਜੁਲਾਈ (ਚਰਚ ਆਫ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ) |venerated_in = ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ; [[ਚਰਚ ਆਫ ਇੰਗਲੈਂਡ]]; [[ਐਂਗਲੀਕਨ ਕਮਿਊਨੀਅਨ]] ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚਰਚ |caption = ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਮੋਰ ਸਟੇਨਡ ਕੱਚ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ |titles = ਸ਼ਹੀਦ | birth_date = 7 ਫਰਵਰੀ 1478 | death_date = 6 ਜੁਲਾਈ 1535 (ਉਮਰ 57) | birth_place = [[ਲੰਡਨ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] | death_place = ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ |beatified_date = 29 ਦਸੰਬਰ 1886 |beatified_place = [[ਫਲੋਰੈਂਸ]], [[ਇਟਲੀ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ]], | Beatified_by = [[ਪੋਪ ਲੀਓ ਤੇਰਵਾਂ]] |canonized_date = 19 ਮਈ 1935 |canonized_place = [[ਵੈਟੀਕਨ ਸਿਟੀ]], | canonized_by = [[ਪੋਪ ਪਾਇਸ XI]] |attributes = [[ਲਾਰਡ ਚਾਂਸਲਰ|ਚਾਂਸਲਰ]] ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਅਤੇ [[ਲਿਵਰੀ ਕਾਲਰ|ਕਾਲਰ ਆਫ ਐੱਸਸ]] ਪਹਿਨ ਕੇ; [[ਐਕਸ]] |patronage = ਗੋਦ ਲਏ ਬੱਚੇ; ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ; [[ਕੋਰਟ ਕਲਰਕ]]; ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਵਿਆਹ; ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ; ਵਕੀਲ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਅਤੇ [[ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ|ਰਾਜਵੇਤਾ]]; [[ਸਟੈਪਫੈਮਲੀ|ਸਟੈਪਪੇਰੈਂਟਸ]]; [[ਵਿਧੁਰ]] ; [[ਐਟੇਨੀਓ ਡੀ ਮਨੀਲਾ ਲਾ ਸਕੂਲ]]; [[ਆਰਲਿੰਗਟਨ ਦਾ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਡਾਇਓਸਿਸ|ਆਰਲਿੰਗਟਨ ਦਾ ਡਾਇਓਸਿਸ]]; [[ਪੈਨਸਕੋਲਾ-ਟੱਲਾਹਾਸੀ ਦਾ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਡਾਇਓਸਿਸ|ਪੈਨਸਕੋਲਾ-ਟੱਲਾਹਾਸੀ ਦਾ ਡਾਇਓਸਿਸ]]; [[ਕੇਰਲਾ ਕੈਥੋਲਿਕ ਯੁਵਾ ਲਹਿਰ]]; [[ਮਾਲਟਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ]]; [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਸੰਤੋ ਟਾਮਸ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਲੈਟਰਜ਼]] | major_shrine = ਚਰਚ ਆਫ਼ ਸੈਂਟ ਪੀਟਰ ਐਡ ਵਿਨਕਲਾ, [[ਲੰਡਨ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] |suppressed_date = |issues = |prayer = |prayer_attrib = }} '''ਸਰ ਥਾਮਸ ਮੋਰ''' (7 ਫਰਵਰੀ 1478 {{spaced ndash}}6 ਜੁਲਾਈ 1535),  [[ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ|ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ]] ਵਿੱਚ '''ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਮੋਰ '''ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ<ref>[http://savior.org/saints/more.htm St. Thomas More, 1478–1535] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191225213323/http://www.savior.org/saints/more.htm |date=2019-12-25 }} at Savior.org</ref><ref>[http://www.thomasmorestudies.org/rep_canonization.html Homily at the Canonization of St. Thomas More] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304125607/http://www.thomasmorestudies.org/rep_canonization.html |date=2016-03-04 }} at The Center for Thomas More Studies at the University of Dallas, 2010, citing text "Recorded in The Tablet, June 1, 1935, pp. 694–695"</ref>  ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਕੀਲ, [[ਸਮਾਜਕ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ|ਸਮਾਜਿਕ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ]], ਲੇਖਕ, [[ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ|ਸਿਆਸਤਦਾਨ]], ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੈਨੇਸੈਂਸ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਹੈਨਰੀ ਅੱਠਵੀਂ ਦੇ ਕੌਂਸਲਰ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 1529 ਤੋਂ 16 ਮਈ 1532 ਤਕ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਲਾਰਡ ਹਾਈ ਚਾਂਸਲਰ ਸੀ। <ref>Linder, Douglas O. [http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/more/morechrono.html The Trial of Sir Thomas More: A Chronology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191226034704/http://law2.umkc.edu/faculty/PROJECTS/FTRIALS/more/morechrono.html |date=2019-12-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191226034704/http://law2.umkc.edu/faculty/PROJECTS/FTRIALS/more/morechrono.html |date=2019-12-26 }} at University Of Missouri-Kansas City (UMKC) School Of Law</ref> ਉਸ ਨੇ ''[[ਯੂਟੋਪੀਆ (ਕਿਤਾਬ)]]'' ਲਿਖੀ ਜੋ 1516 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਇਹ  ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ, ਆਦਰਸ਼ ਟਾਪੂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ ਹੈ।  ਮੋਰ ਨੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਸੁਧਾਰ ਦਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਅਤੇ ਵਿਲਿਅਮ ਟਿੰਡੇਲ ਦੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮੋਰ ਨੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਤੋਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਅਲਹਿਦਗੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਹੈਨਰੀ ਨੂੰ ਚਰਚ ਆਫ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਸੁਪਰੀਮ ਮੁੱਖੀ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਰਾਗੋਨ ਦੀ ਕੈਥਰੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਰਬੁਚਤਾ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਦੇ ਹੁਕਮ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਦਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਬ ਦਾ ਚੰਗਾ ਨੌਕਰ ਮਰਾਂਗਾ।" ਪੋਪ ਪਾਇਸ 11ਵੇਂ ਨੇ ਮੋਰ ਨੂੰ 1935 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। 2000 ਵਿੱਚ ਪੋਪ ਜੌਨ ਪੌਲ ਦੂਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਰਾਜਵੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦਾ ਸਵਰਗੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ" ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। 1980 ਤੋਂ  ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਚਰਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਨਰਗਠਨ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="CofEholyDays">{{Cite web|url=http://www.churchofengland.org/prayer-worship/worship/texts/the-calendar/holydays.aspx|title=Holy Days|year=2011|website=Worship – The Calendar|publisher=[[Church of England]]|access-date=20 April 2011|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225084824/https://www.churchofengland.org/prayer-and-worship/join-us-daily-prayer|dead-url=yes}}</ref>  ਯੂਟੋਪੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਗਏ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸਹਿਜ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਰਵੱਈਏ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == 7 ਫਰਵਰੀ 1478 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੀ ਮਿਲਕ ਸਟਰੀਟ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਥਾਮਸ ਮੋਰ ਇੱਕ ਸਫਲ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਸਰ ਜੌਨ ਮੋਰ,<ref>Jokinen, A. (13 June 2009). [http://www.luminarium.org/renlit/morebio.htm "The Life of Sir Thomas More."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230601020553/https://www.luminarium.org/renlit/morebio.htm |date=2023-06-01 }} Luminarium. Retrieved on: 19 September 2011.</ref> 7 ਫਰਵਰੀ 1478 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੀ ਮਿਲਕ ਸਟਰੀਟ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਥਾਮਸ ਮੋਰ ਇੱਕ ਸਫਲ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਸਰ ਜੌਨ ਮੋਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਐਗਨੇਸ (ਪਹਿਲਾਂ ਗਰਾਊਂਰ) ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜਾ ਸੀ। ਮੋਰ ਨੇ ਸੇਂਟ ਐਂਥਨੀ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਲੰਦਨ ਦੇ ਵਧੀਆ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.biography.com/people/thomas-more-9414278|title=Sir Thomas More|year=2014|website=The Biography Channel website|access-date=30 January 2014|archive-date=1 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201210157/http://www.biography.com/people/thomas-more-9414278|url-status=dead}}</ref> ਸੰਨ 1490 ਤੋਂ 1492 ਤਕ ਮੋਰ ਨੇ ਕੈਂਟਰਬਰੀ ਦੇ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਲਾਰਡ ਚਾਂਸਲਰ ਜਾਨ ਮੋਰਟਨ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।  <ref name="Rebhorn">{{Cite book|title=Utopia|publisher=Barnes & Noble|year=2005|editor-last=Rebhorn|editor-first=Wayne A|series=Classics|location=New York|chapter=Introduction}}.</ref>{{Rp|xvi}} ਮੋਟਰਨ ਨੇ "ਨਿਊ ਲਰਨਿੰਗ" (ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ "ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦ" ਜਾਂ "ਲੰਡਨ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ), ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮੋਰ ਬਾਰੇ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਉਚੇ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ। ਮੋਰਟਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਔਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਜਾਂ ਤਾਂ ਸੈਂਟ ਮੈਰੀਜ਼ ਹਾਲ ਜਾਂ ਕੈਨਟਰਬਰੀ ਕਾਲਜ, ਦੋਨੋਂ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਹਨ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। <ref name="Ackroyd">{{Cite book|title=The Life of Thomas More|url=https://archive.org/details/lifeofthomasmore0000ackr|last=Ackroyd|first=Peter|publisher=Anchor Books|year=1999|location=New York}}.</ref>{{Rp|38}} ਮੋਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ 1492 ਵਿੱਚ ਆਕਸਫੋਰਡ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। [[ਥਾਮਸ ਲਿਨਾਕਰੇ]] ਅਤੇ [[ਵਿਲੀਅਮ ਗਰੋਸਿਨ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਹ ਲਾਤੀਨੀ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੋਰ ਨੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਸਿਰਫ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ, ਨਿਊ ਇੰਨ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Rebhorn" />{{rp|xvii}}<ref>{{cite journal|last=Harpsfield|first=Nicholas|title=The Life and Death of Sr Thomas More|place=London|publisher=Early English Text Society|year=1931|pages=12–3}}.</ref> 1496 ਵਿਚ, ਮੋਰ ਲਿੰਕਨ ਇੰਨ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1502 ਤਕ ਰਿਹਾ।<ref name="Rebhorn" />{{rp|xvii}} == ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ == ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ, [[ਰੋਟਰਡੈਮ]] ਦੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਡਿਸੀਡੇਰੀਅਸ ਇਰਾਸਮਸ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੋਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ [[ਸੰਨਿਆਸੀ]] ਬਣਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|last=Erasmus|first=Desiderius|author-link=Desiderius Erasmus|contribution=Letter to Ulrich von Hutten|editor-last=Adams|editor-first=Robert M.|title=Utopia|year=1991|url=https://archive.org/details/utopiarevisedtra00more|location=New York|publisher=WW Norton & Co|page=[https://archive.org/details/utopiarevisedtra00more/page/125 125]}}</ref><ref>{{cite web|title=Erasmus to Ulrich von Hutten|work=The Center for Thomas More Studies. Biographical Accounts: Erasmus' Letters about More|url=http://www.thomasmorestudies.org/docs/Erasmus%20to%20Ulrich%20von%20Hutten.pdf|publisher=Thomasmorestudies.org|accessdate=8 March 2014|archive-date=16 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316234515/http://www.thomasmorestudies.org/docs/Erasmus%20to%20Ulrich%20von%20Hutten.pdf|dead-url=yes}}</ref> 1503 ਅਤੇ 1504 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਬਾਹਰ [[ਲੰਡਨ ਚਾਰਟਰਹਾਊਸ|ਕਾਰਥੂਸੀਅਨ ਮੱਠ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਰੂਹਾਨੀ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਨੇ ਇੱਕ ਆਮ ਆਦਮੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੇ 1504 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref name="Rebhorn" />{{rp |xxi}} ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਹ ਲਈ ਸਨਿਆਸੀ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ ਕਮੀਜ਼ ਪਾਉਣਾ ਅਤੇ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਛਾਂਟੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ।<ref name="Rebhorn" />{{rp |xxi}}ਸੇਂਟ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਦੇ ਤੀਜੇ ਆਰਡਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਪਰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ [[ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਕੈਲੰਡਰ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਆਰਡਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਮੋਰ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://taucrossregion.org/calendarfranciscansaints.htm|work=Tau Cross Region of the Secular Franciscan Order|title=Franciscan Calendar|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130505201117/http://www.taucrossregion.org/calendarfranciscansaints.htm|archivedate=5 May 2013|df=dmy-all}}</ref> ==ਪਰਿਵਾਰ== ਮੋਰ ਨੇ ਜੇਨ ਕੋਲਟ ਨਾਲ 1505 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।<ref name="Ackroyd" />{{rp |118}} ਡਿਸੀਡੇਰੀਅਸ ਇਰਾਸਮਸ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੋਰ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਈ।<ref name="Ackroyd" />{{rp |119}} 1511 ਵਿੱਚ ਜੇਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਸਨ: [[ਮਾਰਗਰੇਟ ਰੋਪਰ|ਮਾਰਗਰੇਟ]], ਅਲਿਜ਼ਾਬੇਥ, ਸਿਸਲੀ ਅਤੇ ਜੌਨ।<ref name="Ackroyd" />{{rp |132}} "ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਆਮ ਰਿਵਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ" ਚਲਦਿਆਂ, ਤੀਹ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮੋਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਇਰੇ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਯੋਗ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref name=Wegemer>{{cite book|title=Thomas More: A Portrait of Courage|url=https://archive.org/details/thomasmoreportra0000wege|author=Gerard B. Wegemer|year=1995|publisher=Scepter Publishing}}</ref><ref name=Wagner>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=R_c_md3gMpwC |title=Encyclopedia of Tudor England |author1=John A. Wagner |author2=Susan Walters Schmid |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1598842999 |pages=769–770}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਦੇਖ ਭਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਐਲਿਸ ਮਿਡਲਟਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।<ref>Maddison, the Rev. Canon, A.R., M.A., F.S.A., editor, ''Lincolnshire Pedigrees'', Harleian Society, London, 1903, p.5.</ref> ==ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1478]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1535]] pnx0z6qbw6k2xs02ja93h6agthkyooy 0 106231 847980 837881 2026-09-26T07:05:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847980 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਪੰਡਿਤ ਰਮਾਬਾਈ|image=File:Pandita Ramabai Sarasvati 1858-1922 front-page-portrait.jpg|caption=ਪੰਡਿਤ ਰਮਾਬਾਈ ਸਰਸਵਤੀ|birth_name=ਰਮਾਬਾਈ ਡੋਂਗਰੇ|birth_date=23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1858|birth_place=[[ਕਨਾਰਾ|ਕਨਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਮਦ੍ਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਨਸੀ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]]|death_date={{d-da|5 April 1922|23 April 1858}}|death_place=[[ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਨਸੀ]], ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ|occupation=ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ|notable works=''ਇੱਕ ਉੱਚ-ਜਾਤ ਹਿੰਦੂ ਔਰਤ''}} '''ਪੰਡਿਤਾ ਰਮਾਬਾਈ ਸਰਸਵਤੀ''' (23 [[ਅਪਰੈਲ]] 1858 – 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1922) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ|ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ]], ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਜੇਤੂ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਤਾ ਸੀ। [[ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਰਾਮਾਬਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਤੌਰ ਇੱਕ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਸਰਸਵਤੀ]] ਕਾਰਨ "ਪੰਡਿਤ" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ।<ref name="WHN">{{Cite web|url=https://womenshistorynetwork.org/womens-history-month-pandita-ramabai/|title=Women’s History Month: Pandita Ramabai|date=March 11, 2011|website=Women's History Network}}</ref> ਪੰਡਿਤ ਰਮਾਬਾਈ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਹਿੱਤਾਂ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਜੇੱਤੂ ਸੀ। ਪੰਡਿਤ ਰਾਮਾਬਾਈ ਨੇ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ ਅਤੇ [[1889]] ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ 10 ਮਹਿਲਾ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>https://www.academia.edu/4481937/Indian_Christianity_and_National_Movements</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.importantindia.com/15397/short-biography-of-pandita-ramabai/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-02 |archive-date=2018-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181207235117/https://www.importantindia.com/15397/short-biography-of-pandita-ramabai/ |dead-url=yes }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਪੰਡਿਤ ਰਮਾਬਾਈ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਬਤੌਰ ਰਾਮਾ ਡੋਂਗਰੇ [[23 ਅਪ੍ਰੈਲ]], [[1858]] ਨੂੰ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news|title=Overlooked No More: Pandita Ramabai, Indian Scholar, Feminist and Educator|last=Khan|first=Aisha|newspaper=The New York Times|date=14 November 2018|url=https://www.nytimes.com/2018/11/14/obituaries/pandita-ramabai-overlooked.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=WHN |date=2011-03-11 |title=Women's History Month: Pandita Ramabai |url=https://womenshistorynetwork.org/womens-history-month-pandita-ramabai/ |access-date=2025-07-23 |website=Women's History Network |language=en-GB}}</ref> ਉਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਦਵਾਨ ਅਨੰਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਡੋਂਗਰੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਡੋਂਗਰੇ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਨੰਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਧੀ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ 1877 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਲੈਕਚਰਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਾਮਾਬਾਈ ਕਲਕੱਤਾ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮਾਬਾਈ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>''My Story'' by Pandita Ramabai. Pub: Christian Institute for Study of Religion and Society, Bangalore.</ref> 1878 ਵਿੱਚ, [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਪੰਡਿਤ" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦੇਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਸਰਸਵਤੀ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਿਰਲੇਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="icwhp">{{Cite web|url=http://www.icwhp.org/cameo-pandita-ramabai-story.html|title=Intl' Christian Women's History Project & Hall of Fame|publisher=Icwhp.org|access-date=2015-05-15}}</ref> ਈਸ਼ਵਰਵਾਦੀ ਸੁਧਾਰਕ ਕੇਸ਼ਵ ਚੰਦਰ ਸੇਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਕਾਪੀ ਦਿੱਤੀ, ਹਿੰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।1880 ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮਾਬਾਈ ਨੇ ਬੰਗੀ ਵਕੀਲ, ਬਿਪੀਨ ਮੇਧਵੀ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਲਾੜਾ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਕਯਥਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਵਿਆਹ ਅੰਤਰਜਾਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਖੇਤਰੀ  ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਉਮਰ ਲਈ ਅਣਉਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 13 ਨਵੰਬਰ 1880 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਵਾਹਿਕ ਜੋੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਮਨੋਰਮਾ ਸੀ। ਰਮਾਬਾਈ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਜਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਤਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਰਮਾਬਾਈ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਜਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਤਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ' ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਇਹਨ੍ਹਾਂ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਨੇ ਬਾਲ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ1882 ਵਿੱਚ, ਮੇਧਵੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.utc.edu/Faculty/Sarla-Murgai/biography/freedomfighters.htm#Pandita|title=Sarla R. Murgai|publisher=Utc.edu|access-date=2015-05-15|archive-date=2019-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106223415/https://www.utc.edu/faculty/sarla-murgai/#Pandita|url-status=dead}}</ref> == ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀ == ਜਦੋਂ 1882 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਹੰਟਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਮਾਬਾਈ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤੇ। ਹੰਟਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, "ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੌ ਵਿੱਚੋਂ ਨੱਬੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਆਦਮੀ ਔਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਗਲਤੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਉਸਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਮਾਬਾਈ ਦੇ ਸਬੂਤਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਨਸਨੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। ਇਸਦਾ ਫਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਡਫਰਿਨ ਦੁਆਰਾ ਮਹਿਲਾ ਡਾਕਟਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ, ਰਮਾਬਾਈ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਈਸਾਈ ਸੰਗਠਨਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਐਂਗਲੀਕਨ ਨਨਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਸੇਂਟ ਮੈਰੀ ਦ ਵਰਜਿਨ (CSMV) ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਸਤ੍ਰੀ ਧਰਮ ਨੀਤੀ ("ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਨੈਤਿਕਤਾ", 1882) ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਹੋਈ ਕਮਾਈ ਅਤੇ ਸੀਐਸਐਮਵੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨਾਲ, ਰਮਾਬਾਈ 1883 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਗਈ; ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਬੋਲ਼ੇਪਣ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਤੋਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/11/14/obituaries/pandita-ramabai-overlooked.html|title=Overlooked No More: Pandita Ramabai, Indian Scholar, Feminist and Educator|date=14 November 2018|work=The New York Times|access-date=26 March 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>Kosambi, M., 1988. Women, emancipation and equality: Pandita Ramabai's contribution to women's cause. Economic and political weekly, pp. WS38-WS49.{{JSTOR|4393987}}</ref> ਆਪਣੇ ਠਹਿਰਨ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। ਰਮਾਬਾਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਈ ਜੋ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦਾ ਵਧਦਾ ਮੋਹਭੰਗ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦਾ ਬੁਰਾ ਸਲੂਕ। ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖੇ ਗਏ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਰਮਾਬਾਈ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ "ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀ, ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅਤੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਉੱਚ-ਜਾਤੀ ਦੇ ਆਦਮੀ, ਸਹਿਮਤ ਸਨ, ਕਿ ਉੱਚ ਅਤੇ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਇੱਕ ਵਰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੁਰੀਆਂ, ਬਹੁਤ ਬੁਰੀਆਂ, ਭੂਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਭੈੜੀਆਂ, ਝੂਠ ਜਿੰਨੀਆਂ ਅਪਵਿੱਤਰ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਮੋਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ।"<ref>{{Cite book|last=Ramabai|first=Pandita|title=A Testimony|publisher=[[Ramabai Mukti Mission]]|year=1977 |orig-year=1907|location=Kedgaon}}</ref> ਰਮਾਬਾਈ ਦਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਐਂਗਲੀਕਨ "ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ" ਨਾਲ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿਸਟਰ ਗੇਰਾਲਡਾਈਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ: ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਖੁਰਾਕ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ, ਐਂਗਲੀਕਨ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਤਰਕਹੀਣ ਮੰਨਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਏਕ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite book|last=Viswanathan|first=Gowri|title=Outside the Fold: Conversion, Modernity, and Belief|url=https://archive.org/details/outsidefoldconve0000visw|publisher=Princeton University Press|year=1998|isbn=978-0691058993|location=Princeton, NJ}}</ref> ਅਤੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੀ ਉਸ ਸਲੀਬ 'ਤੇ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਉਹ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite book|last=Kent|first=Eliza|title=The Routledge Handbook of Hindu-Christian Relations|publisher=[[Routledge]]|year=2021|isbn=9781003139843|editor-last=Bauman|editor-first=Chad M|location=New York|pages=250–251|chapter=Gender and the Social Boundaries between 'Hindus' and 'Christians'}}</ref> 1886 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਦੀ ਡੀਨ ਡਾ. ਰੇਚਲ ਬੋਡਲੀ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਡਾਕਟਰ, ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{cite book|last1=Jayawardena|first1=Kumari|title=The white woman's other burden: Western women and South Asia during British colonial rule|url=https://archive.org/details/whitewomansother0000jaya|date=1995|publisher=Routledge|location=New York|isbn=978-0-415-91104-7|page=[https://archive.org/details/whitewomansother0000jaya/page/56 56]}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਦ ਹਾਈ-ਕਾਸਟ ਹਿੰਦੂ ਵੂਮੈਨ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਰਮਾਬਾਈ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ, ਡਾ. ਜੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਦ ਹਾਈ-ਕਾਸਟ ਹਿੰਦੂ ਵੂਮੈਨ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹਨੇਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਦੁਲਹਨਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਭਾਸ਼ਣ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੁਆਰਾ, ਰਮਾਬਾਈ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਲ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ 60,000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|last=Shah|first=A.B.|title=The Letters and Correspondence of Pandita Ramabai. Compiled by Sister Geraldine|publisher=Maharashtra State Board for Literature and Culture|year=1977|location=Bombay|page=xxi}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਮਾਬਾਈ ਜੁਲਾਈ 1887 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਫ੍ਰੈਗੇਟ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਵਿਲਾਰਡ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਵਿਲਾਰਡ ਨੇ ਰਮਾਬਾਈ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 1887 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਟੈਂਪਰੈਂਸ ਯੂਨੀਅਨ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੇ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਜੂਨ 1888 ਵਿੱਚ WCTU ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਈ। WCTU ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਮਿਸ਼ਨਰੀ, ਮੈਰੀ ਗ੍ਰੀਨਲੀਫ ਕਲੇਮੈਂਟ ਲੀਵਿਟ, ਜਦੋਂ ਰਮਾਬਾਈ ਵਾਪਸ ਆਈ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉੱਥੇ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 1893 ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮਾਬਾਈ ਭਾਰਤ ਦੇ WCTU ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref>{{cite journal |last1=Osborne |first1=Lori |editor1-last=Waldschmidt-Nelson |editor1-first=Britta |editor2-last=Schuler |editor2-first=Anja |title=The World Woman's Christian Temperance Union: An Early Transnational Women's Organization and its Work in India, 1883–1900 |journal=Bulletin of the German Historical Institute Washington, Supplement |date=2017 |volume=13 |pages=129–142 |url=https://legacy.ghi-dc.org/fileadmin/user_upload/GHI_Washington/Publications/Supplements/Supplement_13/129.pdf |access-date=20 October 2020 |trans-title=Forging Bonds Across Borders: Transatlantic Collaborations for Women's Rights and Social Justice in the Long Nineteenth Century |archive-date=22 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022194336/https://legacy.ghi-dc.org/fileadmin/user_upload/GHI_Washington/Publications/Supplements/Supplement_13/129.pdf |url-status=dead }}</ref> 1889 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਈ, ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਦਾ ਸਦਨ ​​ਨਾਮਕ ਬਾਲ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਐਮ.ਜੀ. ਰਾਨਾਡੇ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਰਮਾਬਾਈ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਈਸਾਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੁਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਪੁਣੇ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸੁਧਾਰ ਸਰਕਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਗੁਆ ​​ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਨੂੰ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੇਦਗਾਓਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਸ਼ਨ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। 1896 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਅਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਰਮਾਬਾਈ ਨੇ ਬੈਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੇਘਰ ਬੱਚਿਆਂ, ਬਾਲ ਵਿਧਵਾਵਾਂ, ਅਨਾਥਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੇਸਹਾਰਾ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ। 1900 ਤੱਕ ਮੁਕਤੀ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 1,500 ਨਿਵਾਸੀ ਅਤੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਸ਼ੂ ਸਨ। ਸੱਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਾਣਦੀ ਇੱਕ ਸਿੱਖੀ ਔਰਤ, ਉਸਨੇ ਬਾਈਬਲ ਦਾ ਮੂਲ ਇਬਰਾਨੀ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ - ਮਰਾਠੀ - ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref>Johnson, R.B., 2008. The Biblical Theological Contribution of Pandita Ramabai: A Neglected Pioneer Indian Christian Feminist Theologian. Ex Auditu-Volume 23: An International Journal for the Theological Interpretation of Scripture, 23, p.111.[https://books.google.com/books?id=zU77DwAAQBAJ&dq=ramabai+bible+greek+marathi&pg=PA111]</ref> ਪੰਡਿਤਾ ਰਮਾਬਾਈ ਮੁਕਤੀ ਮਿਸ਼ਨ ਅੱਜ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ, ਵਿਧਵਾਵਾਂ, ਅਨਾਥਾਂ ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋੜਵੰਦ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼, ਸਿੱਖਿਆ, ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਆਦਿ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.gracevalley.org/teaching/2010/Untold_Tale_Revival_Pandita_Ramabai.html |title=Untold Tale of Revival: Pandita Ramabai &#124; Grace Valley Christian Center |publisher=Gracevalley.org |access-date=15 May 2015}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੇਂਟੇਕੋਸਟਲਿਜ਼ਮ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਪੈਂਟੇਕੋਸਟਲਿਜ਼ਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ 1906 ਵਿੱਚ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਜ਼ੂਸਾ ਸਟ੍ਰੀਟ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਕਲੇ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਪੈਂਟੇਕੋਸਟਲਿਜ਼ਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਈਸਾਈ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੀਬਰ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਸਾਧਾਰਨ ਮਨੋ-ਭੌਤਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ। ਮਿੰਨੀ ਅਬਰਾਮਸ, ਰਾਮਾਬਾਈ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸਹਾਇਕ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵੀ ਮਿਸ਼ਨਰੀ, ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੂਨ 1905 ਵਿੱਚ, ਅਜ਼ੂਸਾ ਸਟ੍ਰੀਟ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਤੋਂ ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਮੈਟਰਨ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਡੌਰਮਿਟਰੀ 'ਤੇ ਆਈ ਜੋ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੇ ਗਵਾਹੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਨਹਾਉਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":3">{{Cite journal |last=McGee |first=Gary B. |date=1999 |title="Latter Rain" Falling in the East: Early-Twentieth-Century Pentecostalism in India and the Debate over Speaking in Tongues |url=https://archive.org/details/sim_church-history_1999-09_68_3/page/648 |journal=Church History |volume=68 |issue=3 |pages=648–665|doi=10.2307/3170042 |jstor=3170042 |s2cid=162798722 }}</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਈਕਲ ਬਰਗੰਡਰ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਮਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨੈਟਵਰਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book |last=Bergunder |first=Michael |title=The South Indian Pentecostal Movement in the Twentieth Century |url=https://archive.org/details/southindianpente0000berg |publisher=William B. Eerdmans Publishing Company |year=2008}}</ref> ਇਹ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਿਊਜ਼ਲੈਟਰਾਂ, ਪੈਂਫਲੇਟਾਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਜੋ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਜੋ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਮਿਸ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੁਕਤੀ ਮਿਸ਼ਨ 'ਤੇ "ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ" ਬਾਰੇ ਖ਼ਬਰਾਂ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ "ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ" ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਦਗਾਓਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਏ।[29] [[File:Pandita Ramabai, Manoramabai, and European workers and friends.jpg|thumb|Pandita Ramabai, Manorama, European and American Missionary supporters]] == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਪੰਡਿਤਾ ਰਾਮਾਬਾਈ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਬਚਪਨ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬਿਪਿਨ ਬਿਹਾਰੀ ਮੇਧਵੀ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਜਾਤੀ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਧਵਾ ਰਹਿ ਗਈ। ਆਮ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਤੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੰਡਿਤਾ ਰਾਮਾਬਾਈ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਨੋਰਮਾ ਬਾਈ ਦੀ ਇੱਕ ਇਕੱਲੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਡਟੀ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਕਿ ਮਨੋਰਮਾ ਬਾਈ ਨੂੰ ਸੀਐਸਐਮਵੀ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਾਂਟੇਜ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੋਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਰਮਾਬਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਰਦਾ ਸਦਨ ​​ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ 1912 ਦੌਰਾਨ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪਛੜੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਗੁਲਬਰਗਾ (ਹੁਣ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ) ਵਿਖੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। 1920 ਵਿੱਚ ਰਮਾਬਾਈ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜਨ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਨੋਰਮਾ ਦੀ ਮੌਤ 1921 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਰਾਮਾਬਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਝਟਕਾ ਸੀ। ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1922 ਨੂੰ, ਰਾਮਾਬਾਈ ਖੁਦ 63 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੈਪਟਿਕ ਬ੍ਰੌਨਕਾਈਟਿਸ ਕਾਰਨ ਮਰ ਗਈ।<ref>''Panditha Ramabai Sarasvathi'' – Book in Kannada (1962) Pub by Christ Sahitya Sangha, Bangalore</ref> == ਰਮਾਬਾਈ ਸਰਕਲ ਅਤੇ ਮੁੱਦੇ == [[ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੱਤ ਵਿੱਚ ਰਮਾਬਾਈ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। "ਮੈਂ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ ਜੋ ਰਮਾਬਾਈ ਸਰਕਲ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਬੱਲ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਇੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘਟੀਆ ਝੂਠਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਤੇ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਈਸਾਈਆਂ ਦਾ ਈਸਾਈ ਹਨ!"<ref>Vivekanada, [http://www.advaitaashrama.org/cw/volume_6/epistles_second_series/061_mrs_bull.htm Ramabai circles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181005014548/http://www.advaitaashrama.org/cw/volume_6/epistles_second_series/061_mrs_bull.htm |date=2018-10-05 }} (1895)</ref><ref>Vivekanada, ''[https://books.google.com/books?id=IdNpCgAAQBAJ The Complete Works of Swami Vivekananda]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == [[File:Pandita Ramabai 1989 stamp of India.jpg|thumb|Ramabai on a 1989 stamp of India]] * ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਖੇ "ਪੰਡਿਤ" ਅਤੇ "ਸਰਸਵਤੀ" (ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ) ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਹੁਨਰ ਲਈ * ''ਕੈਸਰ-ਇ-ਹਿੰਦ'' ਦਾ ਤਮਗਾ ਦੇਕੇ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1919 ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>Butler (1922), [https://archive.org/details/panditaramabais00butlgoog/page/n98 p. 83]</ref> * ਉਹ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ [[ਚਰਚ ਆਫ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ [[ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ (ਚਰਚ ਆਫ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ)|ਯਾਦ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|title=The Calendar|url=https://www.churchofengland.org/prayer-and-worship/worship-texts-and-resources/common-worship/churchs-year/calendar|access-date=27 March 2021|website=The Church of England|language=en}}</ref> * 26 ਅਕਤੂਬਰ 1989 ਨੂੰ, ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਸਮੇਂ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਟੈਂਪ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |url=http://postagestamps.gov.in/Stamps_List.aspx |title=Indian Postage Stamps 1947–2000 |publisher=Department of Posts, Ministry of Communications, Government of India |access-date=9 April 2019 |archive-date=21 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121210123/http://postagestamps.gov.in/Stamps_List.aspx |url-status=dead }}</ref> * ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੜਕ ਉਸਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਾਂ ਉੱਪਰ ਬਣਵਾਈ ਗਈ। ਜੋ ਸੜਕ ਹੁਗਸ ਰੋਡ ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਚੌਂਕ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤਾ ਰਮਾਬਾਈ ਮਾਰਗ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਸਰੋਤ == * Helen S. Dyer, ''Pandita Ramabai: the story of her life'' (1900) [https://books.google.com/books?id=wHo4AAAAMAAJ online] * Pandita Ramabai, ''Pandita Ramabai's American Encounter: The Peoples of the United States'' (1889), still in print. * {{Cite book|url=https://archive.org/stream/panditaramabaisa00butluoft#page/n5/mode/2up|title=Pandita Ramabai Sarasvati: Pioneer in the movement for the education of the child-widow of India|last=Clementina Butler|publisher=Fleming H. Revell Company, New York|year=1922}} <div class="cx-template-editor-source-container" lang="en" dir="ltr" style="display: none;"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="This template formats a citation to a book using the provided bibliographic information (such as author and title) as well as various formatting options.">Cite book</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="url" class="cx-template-editor-param-key">URL</span><span data-key="url" title="The URL of the online location where the text of the publication can be found. Requires schemes of the type &quot;http://...&quot{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; or maybe even the  protocol relative scheme &quot;//...&quot;" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="url" style="position: relative;">https://archive.org/stream/panditaramabaisa00butluoft#page/n5/mode/2up</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="title" class="cx-template-editor-param-key">Title</span><span data-key="title" title="The title of the book; displays in italics" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" style="position: relative;">Pandita Ramabai Sarasvati: Pioneer in the movement for the education of the child-widow of India</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="last" class="cx-template-editor-param-key">Last name</span><span data-key="last" title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last" style="position: relative;">Clementina Butler</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="publisher" class="cx-template-editor-param-key">Publisher</span><span data-key="publisher" title="Name of the publisher; displays after title" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="publisher" style="position: relative;">Fleming H. Revell Company, New York</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="year" class="cx-template-editor-param-key">Year of publication</span><span data-key="year" title="Year of the source being referenced; use 'date' instead, if month and day are also known" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="year" style="position: relative;">1922</div></div></div></div> * Jay Riley Case, "An Unpredictable Gospel" (New York: Oxford University Press, 2012) == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.jeevanmarg.com/testimonies/pandita-ramabai-founder-of-mukti-mission/ ਪੰਡਿਤਾ ਰਬਾਬਾਈ ਦੀ ਜੀਵਨ ਗਵਾਹੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624004608/http://www.jeevanmarg.com/testimonies/pandita-ramabai-founder-of-mukti-mission/ |date=2011-06-24 }} * [http://www.saadigitalarchive.org/entity/pandita-ramabai ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਮਰੀਕੀ ਡਿਜੀਟਲ ਅਰਕਾਇਵ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤਾ ਰਬਾਬਾਈ ਸਮੱਗਰੀ (SAADA)]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20180305200017/http://www.knoxpcea.org.au/index.php?option=com_content&view=article&id=72:the-story-of-ramabai&catid=40:church-history&Itemid=93/ ਰਾਮਬਾਈ ਦੀ ਕਹਾਣੀ] * [http://www.mukti-mission.org/mukti/History.htm ਮੁਕਤੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021141312/http://mukti-mission.org/mukti/History.htm |date=2013-10-21 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1858]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] q6u8bip5kyq4cpsmrpo8szoxcad9rxs 0 106248 847847 616749 2026-09-25T17:41:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847847 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਵਿਗਿਆਨੀ|name=ਅਰਨੈਸਟ ਲੌਰੇਨਸ|image=Ernest Lawrence.jpg|alt=ਰਿਮਮ ਗਲਾਸ ਪਹਿਨ ਕੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਮੋਢੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਲੇ ਸੂਟ ਅਤੇ ਟਾਈ|caption=1939 ਵਿੱਚ ਲਾਰੈਂਸ|birth_name=ਅਰਨੈਸਟ ਓਰਲੈਂਡੋ ਲਾਰੈਂਸ|birth_date=8 ਅਗਸਤ, 1901|birth_place=ਕੈਂਟੋਨ, ਸਾਊਥ ਡਕੋਟਾ, ਅਮਰੀਕਾ|death_date=ਅਗਸਤ 27, 1958 (ਉਮਰ 57)|death_place=ਪਾਲੋ ਆਲਟੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਅਮਰੀਕਾ|residence=ਬਰਕਲੇ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ|nationality=ਅਮਰੀਕੀ|signature=Ernest O Lawrence signature.svg}} '''ਅਰਨੈਸਟ ਓਰਲੈਂਡੋ ਲਾਰੈਂਸ''' (8 ਅਗਸਤ, 1901 - ਅਗਸਤ 27, 1958) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਮਰੀਕਨ [[ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਸਨ ਅਤੇ 1939 ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਲੋਟ੍ਰੋਨ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਉਸ ਨੇ [[ਫਿਜ਼ਿਕਸ]] ਵਿੱਚ [[ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ [[ਮੈਨਹਟਨ]] ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਯੂਰੇਨੀਅਮ-ਆਈਸੋਟੈਕ ਵਿਭਾਜਨ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਲਾਰੈਂਸ ਬਰਕਲੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਅਤੇ [[ਲਾਰੈਂਸ ਲਿਵਰਮੋਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੈਬੋਰੇਟਰੀ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਸੇਂਟ ਡਕੋਟਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ [[ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਲਾਰੈਂਸ ਨੇ 1925 ਵਿੱਚ ਯੇਲ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੀ ਐੱਚ ਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1928 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੀ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਉਥੇ ਦੋ ਸਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ, ਲਾਰੇਂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਐਕਸਲਰੇਟਰ ਦੇ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਭਰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉੱਚ ਊਰਜਾ ਕਣਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟ ਦੇ ਖੰਭਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਰਕੂਲਰ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ। ਨਤੀਜਾ ਪਹਿਲਾ ਸਾਈਕਲੋਟਰੋਨ ਸੀ। ਲਾਰੇਂਸ ਨੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਮਹਿੰਗੇ ਸਾਈਕਲੋਟਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਲੈਬੋਰੇਟਰੀ 1936 ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗ ਬਣ ਗਿਆ, ਲਾਰੈਂਸ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਸਾਈਕਲੋਟਰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲਾਰੈਂਸ ਨੇ ਰੇਡੀਓਸੀਪੌਪ ਦੇ ਡਾਕਟਰੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ, ਲਾਰੈਂਸ ਨੇ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਲੈਬੋਰੇਟਰੀ ਵਿਖੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਆਈਸੋਟੈਕ ਵਿਭਾਜਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਡਿਲੀਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਲ੍ਰੌਨਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਟੈਂਡਰਡ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਮਾਸ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲੋਟਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਵਿਭਾਜਨ ਪੌਦਾ ਓਕ ਰਿਜ, ਟੇਨਸੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ Y-12 ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਯੋਗ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਲੌਰੈਂਸ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ "ਬਿਗ ਸਾਇੰਸ" ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਕੀਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੈਸਾ ਲਈ ਇਸਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਸਨ। ਲਾਰੈਂਸ ਨੇ ਦੂਜੀ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਲਈ ਐਡਵਰਡ ਟੈਲਰ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਲਾਰੈਂਸ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਲੀਵਰਮੋਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਦੇ ਰੀਜੈਂਟਾਂ ਨੇ ਲਾਰੇਂਸ ਲਿਵਰਮੋਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਅਤੇ ਲਾਰੇਂਸ ਬਰਕਲੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। 1961 ਵਿੱਚ ਬਰਕਲੇ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਸਾਇਣਿਕ ਤੱਤ ਨੰਬਰ 103 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਣ ਵਿੱਚ ਲੌਨੇਨਸੀਅਮ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਸਾ === ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲੌਰੇਨ ਨੇ ਇਲੀਅਟ ਕ੍ਰੇਸਨ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਹਿਊਜਸ ਮੈਡਲ ਨੂੰ 1937 ਵਿੱਚ, ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸਟੋਕ ਇਨਾਮ 1938 ਵਿੱਚ, 1940 ਵਿੱਚ ਡਡਡਲ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਇਨਾਮ, 1942 ਵਿੱਚ ਹੋਲੀ ਮੈਡਲ, 1946 ਵਿੱਚ ਮੈਰਿਟ ਲਈ ਮੈਡਲ, 1951 ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਪ੍ਰੋਕਟਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1952 ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰੈਡੇ ਮੈਡਲ, ਅਤੇ 1957 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਐਨਰੋਕੋ ਫ਼ਾਰਮੀ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1948 ਵਿੱਚ ਲੀਜਸਨ ਡੀ ਹਾਨਨੇਰ ਦਾ ਅਫਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1958 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿਲਵਨਸ ਥੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ 1958 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਵਾਟ ਡੀ. ਈਜ਼ੈਨਹਾਊਜ਼ਰ ਨੇ ਲੋਰੈਨਸ ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਅਧੂਰੀ ਪਰਮਾਣੂ ਪਰੀਖਣ ਬਾਨ ਸੰਧੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਜਿਨੀਵਾ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਏ.ਈ.ਸੀ. ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਲੈਵਿਸ ਸਟ੍ਰਾਸ ਨੇ ਲਾਰੇਂਸ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਬੰਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੇਸ ਦੀ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਟ੍ਰਾਸ ਨੇ 1939 ਵਿੱਚ ਲਾਰੈਂਸ ਦੇ ਸਾਈਕਲੋਟਰਨ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਟ੍ਰਾਸ ਜਿਨੀਵਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਮੰਡਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਲਾਰੈਂਸ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਲਾਰੈਂਸ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਲਾਰੈਂਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਜਿਨੀਵਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਰਜਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਆਂਦਰ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਧਮਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਐਥੀਰੋਸਕਲੇਰੋਟਿਸ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਲੱਭੀਆਂ। 27 ਅਗਸਤ, 1958 ਨੂੰ ਉਹ ਪਾਲੋ ਆਲਟੋ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ ਸਨ। ਮੌਲੀ ਇੱਕ ਪਬਲਿਕ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਬਰਿਕਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਕੌਂਗੀਗੇਸ਼ਨਲਿਸਟ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਏ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਲੈਰਕ ਕੈਰ ਨੇ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਸਿਰਫ 23 ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰਿਜੇਂਟਸ ਨੇ ਦੋ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਦੀਆਂ ਪਰਮਾਣੂ ਖੋਜ ਸਾਈਟਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲਾਰੈਂਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਦਲਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ: ਲਾਰੈਂਸ ਲਿਵਰਮੋਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਅਤੇ ਲਾਰੈਂਸ ਬਰਕਲੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੈਬੋਰੇਟਰੀ। ਅਰਨੈਸਟ ਓਰਲੈਂਡੋ ਲੌਂਡਰ ਅਵਾਰਡ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ 1959 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://science.energy.gov/lawrence/|title=Ernest Orlando Lawrence Award|publisher=[[United States Department of Energy]]|access-date=August 24, 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://energy.gov/articles/photo-week-inside-60-inch-cyclotron|title=Photo of the Week: Inside the 60-Inch Cyclotron|publisher=[[United States Department of Energy]]|access-date=August 24, 2013}}</ref> 1961 ਵਿੱਚ ਲਾਰੇਂਸ ਬਰਕਲੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਗਏ ਰਸਾਇਣਿਕ ਤੱਤ ਨੰਬਰ 103 ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲਾਰੇਂਸੀਅਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1968 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਇੰਸ ਪਬਲਿਕ ਸਾਇੰਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਲੌਰੈਂਸ ਹਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://alumni.berkeley.edu/news/california-magazine/may-june-2007-new-food-and-farming/100-years-of-scholarship|title=100 Years of Scholarship|publisher=Cal Alumni|access-date=August 24, 2013|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 2, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002154354/http://alumni.berkeley.edu/news/california-magazine/may-june-2007-new-food-and-farming/100-years-of-scholarship|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਦੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਲੇ ਵਿਖੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬੈਰਕਰੋਫਟ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf0g5001n2/|title=Guide to the Ernest O. Lawrence Papers|publisher=[[Online Archive of California]]|access-date=May 24, 2015}}</ref> 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ, ਲਾਰੈਂਸ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ ਰੀਜੈਂਸੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਵਰਮੋਰ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ' ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਫੋਕਸ ਕਾਰਨ ਲਾਰੇਂਸ ਨੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਹਰ ਵਾਰ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="urwr">{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=TQ8wAAAAIBAJ&sjid=TAYEAAAAIBAJ&pg=7200%2C3035093|title=University rejects widow's request|date=July 16, 1983|work=Ocala Star-Banner|access-date=May 24, 2015|agency=Associated Press|location=Ocala, FL|page=15A}}</ref><ref name="phywid85">{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/1985-09-07/local/me-6709_1_livermore-weapons-lab|title=Physicist's widow asks that husband's name be removed from weapons lab|last=Savage|first=David G.|date=September 7, 1985|work=Los Angeles Times|access-date=May 9, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118013759/http://articles.latimes.com/1985-09-07/local/me-6709_1_livermore-weapons-lab|archive-date=January 18, 2015}}</ref><ref name="sciexc">{{Cite magazine|last=Lawrence|first=Mary B.|date=October 1986|title=So they say:|url=http://www.the-scientist.com/?articles.view/articleNo/8256/title/So-They-Say/|magazine=The Scientist|access-date=May 9, 2014}}</ref><ref name="namech87">{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=3V8aAAAAIBAJ&sjid=CSsEAAAAIBAJ&pg=1704%2C6781839|title=Name change|date=June 8, 1987|work=Milwaukee Journal|access-date=May 24, 2015|agency=Associated Press|page=2A}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ 44 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ 6 ਜਨਵਰੀ, 2003 ਨੂੰ 92 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਕੈਲੇਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੇ ਵਾਲਨਟ ਕ੍ਰੀਕ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜੋਰਜ ਬੀ. ਕੌਫਮੈਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:{{quote|Before him, "little science" was carried out largely by lone individuals working with modest means on a small scale. After him, massive industrial, and especially governmental, expenditures of manpower and monetary funding made "big science," carried out by large-scale research teams, a major segment of the national economy.<ref>{{cite web |url=http://www.anb.org/articles/13/13-00960.html |first=George B. |last=Kauffman |authorlink=George B. Kauffman |title=Lawrence, Ernest Orlando |work=American National Biography Online |date=February 2000 |accessdate=June 22, 2015 }}</ref>}} == ਨੋਟਸ == {{Reflist|30em}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.osti.gov/accomplishments/lawrence.html Biography and Bibliographic Resources], from the Office of Scientific and Technical Information, United States Department of Energy * [http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people/Lawrence,+Ernest+O. Ernest O. Lawrence Annotated Bibliography for Ernest Lawrence from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060828130026/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people%2FLawrence%2C+Ernest+O. |date=2006-08-28 }} * [https://web.archive.org/web/20060220135256/http://www.aip.org/history/lawrence/ Lawrence and the Cyclotron: AIP History Center Web Exhibit] * [https://web.archive.org/web/20151117032715/http://www.lbl.gov/Science-Articles/Archive/lawrence-legacy.html Ernest Orlando Lawrence – The Man, His Lab, His Legacy] * [https://web.archive.org/web/20180118111506/http://www2.lbl.gov/Science-Articles/Research-Review/Magazine/1981/ ''Lawrence and His Laboratory: A Historian's View of the Lawrence Years''] * Lawrence Livermore Lab: [https://www.llnl.gov/str/October01/Lawrence.html Remembering E. O. Lawrence] * NobelPrize.org: [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1939/lawrence-bio.html Ernest O. Lawrence biography] * Nobel-Winners.com: [http://www.nobel-winners.com/Physics/ernest_orlando_lawrence.html Ernest Lawrence] * {{Find a Grave|2218|id=2218}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1901]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1958]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] 8n9rqppkl7ch36hmh58jdfn3oqyu4vt 0 106619 847944 847173 2026-09-26T03:32:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847944 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = ਥਿਏਰੀ ਹੈਨਰੀ | image = Thierry Henry MLS All Star 2013.jpg | image_size = | caption = 2013 ਵਿੱਚ, ਮੇਜਰ ਲੀਗ ਸਕੋਰ ਆਲ-ਸਟਾਰ ਗੇਮ ਲਈ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਥਿਏਰੀ ਹੈਨਰੀ | fullname = ਥਿਏਰੀ ਡਾਈਨਲ ਹੈਨਰੀ<ref name=fifa>{{cite web|title=FIFA World Cup South Africa 2010 – List of Players|url=https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|publisher=Fédération Internationale de Football Association (FIFA)|accessdate=5 June 2013|format=PDF|archive-date=17 ਮਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200517205300/https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|dead-url=yes}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1977|8|17|df=y}}<ref name=goal>[https://web.archive.org/web/20070627160105/http://www.goal.com/en/Articolo.aspx?ContenutoId=336314 "Goal.com Profile: Thierry Henry" (web archive)]. Goal.com. 25 June 2007. Retrieved 23 September 2007.</ref> | birth_place = [[ਲੇਸ ਉਲਿਸ]], [[ਫ੍ਰਾਂਸ]] | height = {{convert|1.88|m|abbr=on}}<ref name=fifa/> | position = [[Forward (association football)#Striker|Striker]]<!--winger is a subcategory of forward, do not add this--> | currentclub = [[ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|ਬੈਲਜੀਅਮ]] (ਸਹਾਇਕ ਮੈਨੇਜਰ) | clubnumber = | youthyears1 = 1983–1989 | youthclubs1 = [[ਕੋ ਲੇਸ ਉਲਿਸ]] | youthyears2 = 1989–1990 | youthclubs2 = ਯੂਐਸ ਪਲਾਈਸੇਉ | youthyears3 = 1990–1992 | youthclubs3 = [[ES Viry-Châtillon|Viry-Châtillon]] | youthyears4 = 1992 | youthclubs4 = [[Clairefontaine]] | youthyears5 = 1992–1994 | youthclubs5 = [[AS Monaco FC|Monaco]] | years1 = 1994–1999 | clubs1 = [[AS Monaco FC|Monaco]] | caps1 = 105 | goals1 = 20 | years2 = 1999 | clubs2 = [[Juventus F.C.|Juventus]] | caps2 = 16 | goals2 = 3 | years3 = 1999–2007 | clubs3 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | caps3 = 254 | goals3 = 174 | years4 = 2007–2010 | clubs4 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps4 = 80 | goals4 = 35 | years5 = 2010–2014 | clubs5 = [[New York Red Bulls]] | caps5 = 122 | goals5 = 51 | years6 = 2012 | clubs6 = → [[Arsenal F.C.|Arsenal]] (loan) | caps6 = 4 <!-- League Appearances and goals ONLY --> | goals6 = 1 | totalcaps = 581 | totalgoals = 284 | nationalyears1 = 1997 | nationalteam1 = [[France national under-20 football team|France U20]] | nationalyears2 = 1997–2010 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam2 = [[France national football team|France]] | nationalcaps2 = 123 | nationalgoals2 = 51 | medaltemplates = {{Medal|Country|{{FRA}}}} {{Medal|Competition|[[FIFA World Cup]]}} {{Medal|Winner|[[1998 FIFA World Cup|1998 France]]|[[France national football team|Team]]}} {{Medal|Runnerup|[[2006 FIFA World Cup|2006 Germany]]|[[France national football team|Team]]}} {{Medal|Competition|[[FIFA Confederations Cup]]}} {{Medal|Winner|[[2003 FIFA Confederations Cup|2003 France]]|[[France national football team|Team]]}} {{Medal|Competition|[[UEFA European Championship]]}} {{Medal|Winner|[[UEFA Euro 2000|2000 Belgium & Netherlands]]|[[France national football team|Team]]}} | club-update = |manageryears1 = 2016– |managerclubs1 = [[Belgium national football team|Belgium]] (assistant manager) }} '''ਥਿਏਰੀ ਡਾਨੀਏਲ ਹੈਨਰੀ''' ({{IPA-fr|tjɛʁi ɑ̃ʁi}}; ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ 1977) ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੀਮ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਮੈਨੇਜਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ [[ਏ ਐੱਸ ਮੋਨਾਕੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਮੋਨਾਕੋ]], [[ਜੁਵੇਂਟਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਜੁਵੇਂਟਸ]], [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ|ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]], ਨਿਊਯਾਰਕ ਰੈਡ ਬੁਲਸ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਠ ਸਾਲ [[ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਆਰਸਨਲ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਕਲੱਬ ਦਾ "ਆਲ-ਟਾਈਮ ਰਿਕਾਰਡ ਗੋਲਸਕੋਰਰ" ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਹ [[ਫ੍ਰਾਂਸ]] ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਗੋਲਸਕੋਰਰ ਹੈ।  == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਹੈਨਰੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਐਂਟੀਲਿਏਨ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ:<ref name="jock">[http://www.jockbio.com/Bios/Henry/Henry_bio.html "Thierry Henry Bio"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160429232806/http://jockbio.com/Bios/Henry/Henry_bio.html |date=2016-04-29 }}. JockBio. Retrieved 5 May 2008.</ref> ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਐਨਟੋਨੀ, [[ਗੁਆਡਲੂਪ]] (ਇੱਕ ਟਾਪੂ) ਤੋਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮਾਤਾ, ਮਾਰਿਸੀ, [[ਮਾਰਟੀਨੀਕ]] ਤੋਂ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਪੈਰਿਸ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲੇਸ ਉਲਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਵਾਰ ਸਖ਼ਤ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉੱਥੇ ਚੰਗੀਆਂ ਫੁਟਬਾਲ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।<ref name="tea">Anthony, Andrew (3 October 2004) [http://observer.guardian.co.uk/osm/story/0,6903,1315428,00.html "Thierry Henry, you're having a laugh"]. ''The Observer''. Retrieved 18 May 2008.</ref><ref>O'Connor, Ashling; Smith, Ben (19 November 2009) [http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article6923181.ece "Sponsors stand by Thierry Henry but fans call for boycott over handball"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231030221738/https://www.thetimes.co.uk/ |date=2023-10-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231030221738/https://www.thetimes.co.uk/ |date=2023-10-30 }}. ''The Times''. Retrieved 10 December 2009.</ref> ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਾ ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਹੈਨਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਕਲਾਊਡ ਚੈਜਲੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਕਲੱਬ ਕੋ ਲੇਸ ਉਲਿਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਜੇ ਤੱਕ ਖਿੱਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ 1989 ਵਿੱਚ ਯੂਐਸ ਪਲਾਈਸਿਉ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਲੱਬ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ, ਹੈਨਰੀ ਈਐਸ ਵਿਰੀ-ਚਾਤਿੱਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੋ ਸਾਲ ਉਹਦੇ ਲਈ ਖੇਡਿਆ। ਯੂਐਸਨੇ ਪਲਾਈਸਿਉ ਦੇ ਕੋਚ ਜੀਨ-ਮੈਰੀ ਪਾਂਜ਼ਾ, ਹੈਨਰੀ ਦੀ ਭਵਿੱਖਕਾਲੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਹੀ, ਉਸਨੇ ਉਸਦੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਫੋਲੋ ਕੀਤਾ। == ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਅਗਸਤ 2016 ਵਿੱਚ, ਹੈਨਰੀ "ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੀਮ" ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਹਾਇਕ ਮੈਨੇਜਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਇਸਨੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁੱਖ ਕੋਜ੍ਹ ਰੋਬਰਟੋ ਮਾਰਟਿਨਜ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸਾਥੀ ਗ੍ਰੈਮੀ ਜੋਨਸ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2016/aug/26/theirry-henry-belgium-assistant-coach-arsenal|title=Thierry Henry joins Belgium coaching staff as assistant to Roberto Martínez|date=26 August 2016|work=[[The Guardian]]|access-date=27 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827154031/https://www.theguardian.com/football/2016/aug/26/theirry-henry-belgium-assistant-coach-arsenal|archive-date=27 August 2016}}</ref> === ਹੋਰ ਕੰਮ === 45 ਹੋਰਨਾਂ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੈਨਰੀ ਨੇ ਫੀਫਾ ਦੇ "ਲਾਈਵ ਫਾਰ ਲਵ ਯੂਨਾਈਟਿਡ" ਵਿੱਚ 2002 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇੱਕਲੇ ਨੂੰ 2002 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਂਦੇਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਾਰੀ ਕਮਾਈ ਏਡਜ਼ ਖੋਜ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੈਨਰੀ ਸਿਸਟਿਕ ਫਾਈਬਰੋਸਿਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਿਸਟਿਕ ਫਾਈਬਰੋਸਿਸ ਟਰੱਸਟ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.looktothestars.org/celebrity/996-thierry-henry "Thierry Henry"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616112109/http://www.looktothestars.org/celebrity/996-thierry-henry |date=2012-06-16 }}. Look to the Stars. Retrieved 25 February 2009.</ref> == ਕੈਰੀਅਰ ਅੰਕੜੇ == === ਕਲੱਬ === 10 ਨਵੰਬਰ 2014 ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅੰਕੜੇ ਹਨ:<ref name=goal/><ref name=data/><ref>[http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/8039/thierry-henry?cc=5739 "Thierry Henry History"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110117054845/http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/8039/thierry-henry?cc=5739 |date=2011-01-17 }}. ESPN Soccernet. Retrieved 23 December 2011.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110312131913/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_08-09/estadistiques/jugadors/Henry/fitxa.html "Barcelona FC's player statistic for Thierry Henry"]. F.C. Barcelona. Retrieved 5 June 2009.</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" ! rowspan="2" |Club ! rowspan="2" |League ! rowspan="2" |Season ! colspan="2" |League ! colspan="2" |Cup<ref>Includes [//en.wikipedia.org/wiki/French_Cup French Cup], [//en.wikipedia.org/wiki/French_League_Cup French League Cup], [//en.wikipedia.org/wiki/Coppa_Italia Coppa Italia], [//en.wikipedia.org/wiki/FA_Cup FA Cup], [//en.wikipedia.org/wiki/Football_League_Cup League Cup], [//en.wikipedia.org/wiki/FA_Community_Shield FA Community Shield], [//en.wikipedia.org/wiki/Supercopa_de_Espa%C3%B1a Supercopa de España], [//en.wikipedia.org/wiki/Lamar_Hunt_U.S._Open_Cup U.S. Open Cup] and [//en.wikipedia.org/wiki/MLS_Cup_Playoffs MLS Cup Playoffs]</ref> ! colspan="2" |Continental<ref>Includes [//en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Champions_League UEFA Champions League], [//en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Super_Cup UEFA Super Cup] and [//en.wikipedia.org/wiki/CONCACAF_Champions_League CONCACAF Champions League]</ref> ! colspan="2" |Total |- !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals |- | rowspan="6" |[[ਏ ਐੱਸ ਮੋਨਾਕੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Monaco]] | rowspan="5" |Ligue 1 |1994–95 |8 |3 |0 |0 |0 |0 |8 |3 |- |1995–96 |18 |3 |3 |0 |1 |0 |22 |3 |- |1996–97 |36 |9 |3 |0 |9 |1 |48 |10 |- |1997–98 |30 |4 |5 |0 |9 |7 |44 |11 |- |1998–99 |13 |1 |1 |0 |5 |0 |19 |1 |- ! colspan="2" |Total !105 !20 !12 !0 !24 !8 !141 !28 |- | rowspan="2" |[[ਜੁਵੇਂਟਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Juventus]] |Serie A |1998–99 |16 |3 |3 |0 |0 |0 |19 |3 |- ! colspan="2" |Total !16 !3 !3 !0 !0 !0 !19 !3 |- | rowspan="9" |[[ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Arsenal]] | rowspan="8" |[[ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|Premier League]] |1999–2000 |31 |17 |5 |1 |11 |8 |47 |26 |- |2000–01 |35 |17 |4 |1 |14 |4 |53 |22 |- |2001–02 |33 |24 |5 |1 |11 |7 |49 |32 |- |2002–03 |37 |24 |6 |1 |12 |7 |55 |32 |- |2003–04 |37 |30 |4 |4 |10 |5 |51 |39 |- |2004–05 |32 |25 |2 |0 |8 |5 |42 |30 |- |2005–06 |32 |27 |2 |1 |11 |5 |45 |33 |- |2006–07 |17 |10 |3 |1 |7 |1 |27 |12 |- ! colspan="2" |Total ! 254 !174 !31 !10 !84 !42 !369 !226 |- | rowspan="4" |[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ|Barcelona]] | rowspan="3" |La Liga |2007–08 |30 |12 |7 |4 |10 |3 |47 |19 |- |2008–09 |29 |19 |1 |1 |12 |6 |42 |26 |- |2009–10 |21 |4 |3 |0 |8 |0 |32 |4 |- ! colspan="2" |Total !80 !35 !11 !5 !30 !9 !121 !49 |- | rowspan="6" |New York Red Bulls | rowspan="5" |Major League Soccer |2010 |11 |2 |1 |0 |0 |0 |12 |2 |- |2011 |26 |14 |3 |1 |0 |0 |29 |15 |- |2012 |25 |15 |2 |0 |0 |0 |27 |15 |- |2013 |30 |10 |2 |0 |0 |0 |32 |10 |- |2014 |30 |10 |5 |0 |— |— |35 |10 |- ! colspan="2" |Total !122 !51 !13 !1 !0 !0 !135 !52 |- | rowspan="2" |[[ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Arsenal]] (loan) |[[ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|Premier League]] |2011–12 |4 |1<sup>1</sup> |2 |1 |1 |0 |7 |2<sup>1</sup> |- ! colspan="2" |Total !258 !175<sup>1</sup> !33 !11 !85 !42 !376 !228<sup>1</sup> |- ! colspan="3" | Career total !581 !284<sup>1</sup> !72 !17 !139 !59 !792 !360<sup>1</sup> |} === ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ === {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" ! ਕੌਮੀ ਟੀਮ !ਸੀਜ਼ਨ !ਐਪਸ !ਗੋਲ |- | rowspan="14" |France |1997 |1 |0 |- |1998 |10 |3 |- |1999 |0 |0 |- |2000 |14{{ref label|noteFIFAXI|A|A}} |5 |- |2001 |7 |3 |- |2002 |10 |3 |- |2003 |14 |11 |- |2004 |13 |3 |- |2005 |6 |3 |- |2006 |16 |8 |- |2007 |6 |5 |- |2008 |11 |4 |- |2009 |9 |3 |- |2010 |6 |0 |- ! colspan="2" |ਕੁੱਲ !123 !51 |} == ਆਨਰਜ਼ == '''ਮੋਨਾਕੋ''' * ਡਿਵੀਜ਼ਨ 1: 1996-97 '''ਅਰਸਿਨਲ ''' [[ਤਸਵੀਰ:Thierry_Henry_applauding_2012.jpg|thumb|ਹੈਨਰੀ ਨੇ ਅਰਸਿਨਲ ਨਾਲ ਦੋ [[ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ]] * [[ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]]: 2001-02, 2003-04<ref name="PL">{{Cite web|url=https://www.premierleague.com/players/1659/Thierry-Henry/overview|title=Thierry Henry: Overview|publisher=Premier League|access-date=17 April 2018}}</ref> * [[ਐਫਏ ਕੱਪ]]: 2001-02, 2002-03 * ਐਫਏ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸ਼ੀਲਡ: 2002, 2004 * [[ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ]] ਰਨਰ-ਅੱਪ: 2005-06<ref>{{Cite news|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2005/matches/round=2205/match=1108503/index.html|title=Barça comeback denies Arsenal|date=18 May 2006|access-date=23 April 2018|publisher=[[UEFA]]|archive-date=12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412160824/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2005/matches/round=2205/match=1108503/index.html|url-status=dead}}</ref> '''ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ''' * ਲਾ ਲੀਗਾ: 2008-09, 2009-10 * ਸੋਪਾ ਦੇਲ ਰੇ: 2008-09 * ਸੁਪਰਸੋਪਾ ਦੇ ਇਸਪਾਨਯਾ: 2009 * [[ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ]]: 2008-09 * ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ ਸੁਪਰ ਕੱਪ: 2009 * ਫੀਫਾ ਕਲੱਬ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ: 2009 '''ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਰੈਡ ਬੁਲਸ''' * ਸੁਪੋਰਟਰਸ ਸ਼ੀਲਡ: 2013 '''ਫ੍ਰਾਂਸ''' * [[ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]]: 1998 * ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ ਯੂਰਪੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ: 2000 * ਫੀਫਾ ਕੌਨਫੇਡਰੇਸ਼ਨਸ ਕੱਪ: 2003 * ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਰਨਰ-ਅੱਪ: 2006 '''ਵਿਅਕਤੀਗਤ''' [[ਤਸਵੀਰ:Тьерри_Анри_статуя.jpg|thumb|ਥਿਏਰੀ ਹੈਨਰੀ ਦਾ ਬੁੱਤ [[ਅਮੀਰਾਤ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਦੇ ਬਾਹਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Thierry_Henry_Manchester_United_vs_MLS_All_Stars_(cropped).jpg|thumb|ਹੈਨਰੀ ਨੇ 2011-2014 ਤੋਂ ਐਮਐਲਐਸ ਆਲ-ਸਟਾਰਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਚਾਰ ਰੂਪ ਬਣਾਏ ]] * ਬਾਲੱਨ ਦ'ਓਰ – ਰਨਰ-ਅੱਪ: 2003;<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy03.html|title=European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 2003|website=RSSSF|access-date=23 June 2015}}</ref> ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ: 2006<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2006/nov/28/newsstory.sport1|title=Cannavaro only third defender to win coveted Ballon d'Or|last=David Ornstein|date=28 November 2006|work=The Guardian|access-date=23 October 2015}}</ref> * ਫੀਫਾ ਵਰਲਡ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ – ਸਿਲਵਰ ਅਵਾਰਡ, 2004<ref>{{Cite web|url=http://www.bonjourlafrance.com/france-sport/france-football/french-football-players/thierry_henry.htm|title=Thierry Henry|publisher=BonjourLaFrance|access-date=23 June 2015|archive-date=23 ਜੂਨ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623125411/http://www.bonjourlafrance.com/france-sport/france-football/french-football-players/thierry_henry.htm|dead-url=yes}}</ref> * ਯੂਐਨਐਡਪੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ 1 ਯੰਗ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ : 1996–97 * ਪੀਐਫਏ ਪਲੇਅਰਸ' ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ: 2002–03, 2003–04 * ਪੀਐਫਏ ਟੀਮ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ: 2000–01 ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ, 2001–02 ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ, 2002–03 ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ, 2003–04 ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ, 2004–05 ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ, 2005–06 ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ * ਪੀਐਫਏ ਟੀਮ ਆਫ਼ ਦ ਸੈਂਚਰੀ (1907–2007): ** ਟੀਮ ਆਫ਼ ਦ ਸੈਂਚਰੀ 1997–2007<ref>{{Cite news|url=http://www.givemefootball.com/pfa-legends/teams-of-the-century/team-of-the-century-1997-2007|title=Team of the Century: 1997–2007 – the Premiership's finest of the last decade|date=5 September 2007|work=GiveMeFootball.com|access-date=18 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021032411/http://www.givemefootball.com/pfa-legends/teams-of-the-century/team-of-the-century-1997-2007|archive-date=21 October 2008|dead-url=yes|publisher=Give Me Football}}</ref> ** ਆਵਰਆਲ ਟੀਮ ਆਫ਼ ਦ ਸੈਂਚਰੀ<ref>{{Cite news|url=http://www.givemefootball.com/pfa-legends/teams-of-the-century/your-overall-team-of-the-century|title=Your overall Team of the Century: the world's greatest-ever XI revealed!|date=6 September 2007|work=GiveMeFootball.com|access-date=18 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021032441/http://www.givemefootball.com/pfa-legends/teams-of-the-century/your-overall-team-of-the-century|archive-date=21 October 2008|dead-url=yes|publisher=Give Me Football}}</ref> * ਪੀਐਫਏ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ : 2002–03, 2003–04, 2005–06 * ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ ਗੋਲਡਨ ਬੁੱਟ: 2001–02, 2003–04, 2004–05, 2005–06 * ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਮੰਥ: ਅਪ੍ਰੈਲ 2000, ਸਤੰਬਰ 2002, ਜਨਵਰੀ 2004, April 2004 * ਬੀਬੀਸੀ ਗੋਲ ਆਫ਼ ਦ ਸੀਜ਼ਨ: 2002–05 * ਯੂਈਐਫਏ ਅਲਟੀਮੇਟ ਟੀਮ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 2015)<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2201679.html|title=Ultimate Team of the Year: The All-Time XI|date=22 November 2015|publisher=UEFA|access-date=25 November 2015|archive-date=31 ਦਸੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231165432/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2201679.html|url-status=dead}}</ref> * ਯੂਈਐਫਏ ਯੂਰੋ ਆਲ-ਟਾਈਮ XI (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 2016)<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/news/newsid=2371381.html|title=Your All-time EURO 11 revealed|date=7 June 2016|publisher=UEFA|access-date=8 June 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|colwidth=30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{MLS player|thierry-henry}}Major League Soccer{{MLS player|thierry-henry}} * {{FIFA player|170711}} * [https://web.archive.org/web/20111027094218/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_07-08/plantilla/jugadors/henry.html Thierry Henry] at FC Barcelona * [http://www.jockbio.com/Bios/Henry/Henry_bio.html Thierry Henry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160429232806/http://jockbio.com/Bios/Henry/Henry_bio.html |date=2016-04-29 }} at JockBio.com * {{Soccerbase}} * {{IMDb name|1128244}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 4hnnqpf2u09izquqmfdnn5zmakmyvod 0 106647 848046 844694 2026-09-26T11:55:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848046 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food|name=ਵੋਡਕਾ|image=Monopolowa Baczewski.JPG|image_size=200px|country=[[ਪੋਲੈਂਡ]], [[ਰੂਸ]]<ref>{{Cite web|url=http://www.extraneutralalcohol.net/showitem.php?id=4|title=The history of Vodka - ENA|website=www.extraneutralalcohol.net|access-date=11 March 2018|archive-date=11 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311142352/http://www.extraneutralalcohol.net/showitem.php?id=4|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ginvodka.org/history/vodkaHistory.asp|title=Vodka History, Developement and Origin: Gin and Vodka|website=www.ginvodka.org|language=en|access-date=11 March 2018|archive-date=1 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180301063136/http://www.ginvodka.org/history/vodkaHistory.asp|dead-url=yes}}</ref>|main_ingredient=[[ਅਲਕੋਹਲ]], [[ਪਾਣੀ]]}} [[ਤਸਵੀਰ:04656_market_in_Sanok.JPG|alt=Vodka bottles on display|thumb|300x300px|ਸੇਨੋਕ, ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਵੋਡਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਲਕੋਹਲਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚੋਣ<br />]] '''ਵੋਡਕਾ''' (ਪੋਲਿਸ਼ ਤੋਂ: wódka, ਰੂਸੀ: водка [votkə]) ਇੱਕ ਡਿਸਟਿਲਿਡ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ [[ਈਥੇਨੋਲ|ਈਥਾਨੋਲ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵੋਡਕਾ ਅਨਾਜ ਜਾਂ ਆਲੂਆਂ ਦੀ ਸਪੁਰਦਗੀ ਰਾਹੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਫਰਮੈਂਟਡ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਬ੍ਰਾਂਡ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰਰੋਕ, ਕੁਯਾਰਾਨਬੌਂਗ ਅਤੇ ਬਮੋਰਾਰਾ, ਫਲਾਂ ਜਾਂ ਖੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਮਿਆਰੀ ਪੋਲਿਸ਼, ਰੂਸੀ, ਬੇਲਾਰੂਸੀਅਨ, ਯੂਕਰੇਨੀ, ਐਸਟੋਨੀਅਨ, ਲੈਟਵੀਅਨ, ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਅਤੇ ਚੈੱਕ ਵੋਡਕਾ 40% ਏਬੀਵੀ ਜਾਂ ਅਲਕੋਹਲ ਹਨ (80 ਯੂ ਐਸ ਪ੍ਰੋਟ), ਜੋ ਕਿ ਰੂਸੀ ਕੈਮਿਸਟਮ ਦਮਿਤਰੀ ਮੈਂਡੇਲੀਵ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ' ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ "ਯੂਰਪੀਅਨ ਵੋਡਕਾ" ਲਈ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 37.5% ਏਬੀਵੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="ginvodka1">{{Cite web |url=http://www.ginvodka.org/history/vodkaproduction.html |title=Production of vodka |access-date=12 ਮਈ 2018 |archive-date=22 ਜਨਵਰੀ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080122091206/http://www.ginvodka.org/history/vodkaproduction.html |dead-url=unfit }}. Gin and Vodka Association. ginvodka.org</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ "ਵੋਡਕਾ" ਵਜੋਂ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 40% ਦੀ ਅਲਕੋਹਲ ਸਮੱਗਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਬੇਸੁਰਤੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੋਡਕਾ ਦੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ ਵਿੱਚ 40% ਏ ਬੀ ਵੀ ਹੈ।<ref name="cfra1">{{Cite web|url=http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr;sid=a405a5761091de13308884c6cc36ee89;rgn=div6;view=text;node=27%3A1.0.1.1.3.3;idno=27;cc=ecfr|title=United States Code of Federal Regulations Title 27, Section 5.22(a)(1)|publisher=United States Government Printing Office|access-date=31 May 2011|archive-date=23 ਨਵੰਬਰ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111123093631/http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr;sid=a405a5761091de13308884c6cc36ee89;rgn=div6;view=text;node=27%3A1.0.1.1.3.3;idno=27;cc=ecfr|dead-url=yes}}</ref> ਵੋਡਕਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ"ਸਾਫ਼" (ਪਾਣੀ, ਬਰਫ਼ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਿਕਸਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ)ਪੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਕਸਰ [[ਰੂਸ]], [[ਬੇਲਾਰੂਸ]], [[ਪੋਲੈਂਡ]], [[ਯੂਕਰੇਨ]], [[ਲਿਥੁਆਨੀਆ]], [[ਲਾਤਵੀਆ]], [[ਐਸਟੋਨੀਆ]], [[ਸਵੀਡਨ]], [[ਨਾਰਵੇ]] ਦੇ ਵੌਡਕਾ ਬੈਲਟ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਠੰਢੇ ਫਰੀਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਫਿਨਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਆਈਸਲੈਂਡ]] ਇਸਨੂੰ [[ਕਾਕਟੇਲ]] ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੋਡਕਾ ਮਾਰਟਿਨਿ, ਕੌਸਮੋਪੋਲਿਟਨ, ਵੋਡਕਾ ਟੌਨੀਕ, ਸਕ੍ਰਡ੍ਰਾਈਵਰ, ਗਰੇਹਾਉਂਡ, ਬਲੈਕ ਜਾਂ ਵਾਈਟ ਰੂਸੀ, ਮਾਸਕੋ ਮੁਲੇ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਮਰੀ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਵਿਦਵਾਨ ਵੋਡਕਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="smith_companion">{{Cite book|title=The Oxford companion to American food and drink|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_e9i9|last=Smith, A. F.|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-530796-2|page=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_e9i9/page/693 693]|ref=https://books.google.com/books?id=AoWlCmNDA3QC&lpg=PP1&dq=Oxford%20companion%20to%20American%20food%20and%20drink&pg=PA612}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਮੁੱਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੱਗਰੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।<ref name="Blocker">Blocker, Jack S; Fahey, David M and Tyrrell, Ian R (2003). [https://books.google.com/books?id=BuzNzm-x0l8C&lpg=PP1&dq=Alcohol%20and%20temperance%20in%20modern%20history%3A%20an%20international%20encyclopedia&pg=PA636 ''Alcohol and temperance in modern history: An international encyclopedia''] Vol. 1 A – L, ABC-CLIO, pp. 389, 636 {{ISBN|1-57607-833-7}}.</ref> ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ, ਅੱਜ ਦੇ ਵੋਡਕਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਵੱਖਰੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸੁਆਦ, ਰੰਗ ਅਤੇ ਗੰਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਅਲਕੋਹਲ ਸੀ, ਅੰਦਾਜ਼ਨ 14% ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ। ਅਜੇ ਵੀ, ਸੁੰਘੜਨ ("ਵਾਈਨ ਨੂੰ ਸਾੜ") ਕਰਨ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਅਤੇ ਵਧੀ ਹੋਈ ਅਲਕੋਹਲ ਸਮੱਗਰੀ, ਦੀ ਖੋਜ 8 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Briffault">[//en.wikipedia.org/wiki/Robert_Briffault Briffault, Robert] (1938). ''The Making of Humanity'', p. 195.</ref> == ਅੱਜ == ਦਿ ਪੈਂਗੁਅਨ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਸਪਿਰਟ ਐਂਡ ਲੀਕੁਅਰਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਇਸ ਦੇ ਘੱਟ ਪੱਧਰ ਦੇ ਫੁਸਲ ਤੇਲ ਅਤੇ ਕਨਜਨਰ-ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸੁਆਦ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਜੋ ਭਾਰੀ ਖਪਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ-ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸੁਰੱਖਿਅਤ' ਰੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਨਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।"<ref>{{Cite book|title=The Penguin Book of Spirits and Liqueurs|last=Price|first=Pamela Vandyke|publisher=Penguin Books|year=1980|isbn=0-14-046335-6|pages=196 ff.}}</ref> ਸਾਲ 2000 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਗਾਹਕਾਂ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਬਦਲਾਵ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕਈ 'ਆਰਟਿਸੀਨਲ ਵੋਡਕਾ' ਜਾਂ 'ਅਲਟਰਾ ਪ੍ਰਿਮਿਅਮ ਵੋਡਕਾ' ਬ੍ਰਾਂਡ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ। == ਸਿਹਤ == ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਲੈਕ-ਮਾਰਕੀਟ ਜਾਂ "ਬਾਥ ਟਬ" ਵੋਡਕਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਾਲੇ-ਮਾਰਕੀਟ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਤਰਨਾਕ ਸਨਅਤੀ ਏਥੇਨਲ ਬਦਲਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਹਿਰ, ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਜਾਂ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name="Sweeney">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/6434789.stm|title=When vodka is your poison|last=Sweeney|first=John|date=10 March 2007|access-date=22 November 2008|publisher=BBC News}}</ref> ਮਾਰਚ 2007 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਵਿੱਚ, ਬੀਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼ ਯੂਕੇ ਨੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਬਾਥਟਬ" ਵੋਡਕਾ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਪੀਲੀਆ ਦਾ ਕਾਰਨ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref name="Sweeney"/> ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੀਟਾਣੂਨਾਸ਼ਕ (ਐਕਸਟਰੇਸਿਪਟ) ਹੋਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਸੀ - 95% ਈਥੇਨਲ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰਸਾਇਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ - ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੋਡਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਅਲਕੋਹਲ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਸੀ। ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 120 ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੀਰੋਸਿਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕਾਰਨ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੀਲੀਆ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵੋਡਕਾ ਦੀ ਖਪਤ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਸਾਲਾਨਾ ਮੌਤ ਦੇ ਟੋਲ (ਡੇਂਸ ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਾਂ ਦੀ ਸੈਕਿੰਡ) ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। <ref>See, e.g., [//en.wikipedia.org/wiki/Andrey_Korotayev Korotayev A.], [//en.wikipedia.org/wiki/Daria_Khaltourina Khaltourina D.] [http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=376&Itemid=1 Russian Demographic Crisis in Cross-National Perspective. ''Russia and Globalization: Identity, Security, and Society in an Era of Change''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150116000913/http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=376&Itemid=1 |date=2015-01-16 }}. Ed. by D. W. Blum. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press, 2008. P. 37–78; Khaltourina, D. A., & Korotayev, A. V. [http://ehp.sagepub.com/content/31/3/272.short 'Potential for alcohol policy to decrease the mortality crisis in Russia', Evaluation & the Health Professions, vol. 31, no. 3, Sep 2008. pp. 272–281] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180701002031/http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=376&Itemid=1 |date=2018-07-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180701002031/http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=376&Itemid=1 |date=2018-07-01 }}.</ref> == ਪਕਾਉਣਾ == ਵੋਡਕਾ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੋਡਕਾ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਮਗਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|date=26 November 2017|title=Vodka sauce|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Vodka_sauce&oldid=812242660|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> ਵੋਡਕਾ ਸਾਸ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਟਮਾਟਰ ਦੀ ਚਟਣੀ, ਕ੍ਰੀਮ ਅਤੇ ਵੋਡਕਾ ਤੋਂ ਬਣੀ ਪਾਸਸਾ ਸਾਸ ਹੈ। ਵੋਡਕਾ ਨੂੰ ਬੇਕਿੰਗ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਦਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਪਾਈ ਕ੍ਰਸਟ ਵੋਡਕਾ ਨਾਲ ਫਲੇਕਾਇਰ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ, ਪਨੀਰਕੇਕ ਜਾਂ ਬਿਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://feastandwest.com/2015/05/27/how-to-cook-with-vodka/|title=How to Cook with Vodka » Feast + West|date=27 May 2015|work=Feast + West|access-date=6 March 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.epicurious.com/expert-advice/how-to-use-alcohol-in-baking-article|title=The Boozy Ingredient Your Baked Goods Are Missing|work=Epicurious|access-date=6 March 2018|language=en-US}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲਕੋਹਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ]] b21n69jqpck8gm2p9a1gu4ks0hx4kxl 0 106758 847895 805099 2026-09-25T21:39:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847895 wikitext text/x-wiki {{Infobox engineer |name = ਕਾਰਲ ਬੇੰਜ਼ |image = |caption = ਕਾਰਲ ਬੇੰਜ਼ |nationality = ਜਰਮਨ |birth_name = ਕਾਰਲ ਫਰੈਡਰਿਕ ਮਿਚੇਲ ਵੈੱਲਾਂਟ |birth_date = {{Birth date|df=yes|1844|11|25}} |birth_place = ਮੋਹਲਬਰਗ, ਜਰਮਨ ਸੰਘ |death_date = {{Death date and age|df=yes|1929|4|4|1844|11|25}} |death_place = ਲੈਡਨਬਰਗ, ਜਰਮਨੀ |resting_place = ਲੈਡਨਬਰਗ ਦਾ ਕਬਰਿਸਤਾਨ |education = ਕਾਰਲਸ਼ਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |spouse = ਬਰਥਾ ਰਿੰਗਰ |parents = ਜੋਹਨ ਜੌਰਜ ਬੇੰਜ਼ (ਪਿਤਾ), ਜੋਸਫੀਨ ਵੈੱਲਾਂਟ (ਮਾਤਾ) |children = ਯੂਗੇਨ, ਰਿਚਰਡ, ਕਲਾਰਾ, ਥਿਲਡੇ, ਏਲਨ |discipline = |significant_projects = |significant_design = ਬੇੰਜ਼ ਪੇਟੈਂਟ ਮੋਟਰਵੈਗਨ |significant_advance = ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ |significant_awards = |alt = |signature = Carl Benz signature.png }} '''ਕਾਰਲ ਫਰੈਡਰਿਕ ਬੇਂਜ਼''' ({{IPA-de|kaɐ̯l ˈfʁiːdʁɪç ˈbɛnts|lang}} {{audio|Karl Friedrich Benz.ogg|<small>listen</small>}};25 ਨਵੰਬਰ 1844 - 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1929) ਇੱਕ [[ਜਰਮਨੀ|ਜਰਮਨ]] ਇੰਜਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਅਤੇ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ। 1885 ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਬੈਨਜ਼ ਪੇਟੈਂਟ ਮੋਟਰਕਾਰ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 29 ਜਨਵਰੀ 1886 ਨੂੰ ਮੋਟਰ ਕਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਪੇਟੈਂਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਕਾਰਲ ਬੇਂਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਨਵੰਬਰ 1844 ਨੂੰ ਮਉਲਬਰਗ ਵਿੱਚ ਕਾਰਲ ਫਰੈਡਰਿਕ ਮਾਈਕਲ ਵੇਲੈਂਟ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਰਮਨ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ "ਬੇਂਜ਼ ਨਾਮ ਲਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>[http://www.geographic.hu/index.php?act=napi&rov=5&id=6102 1844. november 25-én Karlsruheban született Karl Friedrich Vaillant] Karlsruheban született Karl Friedrich Vaillant, a Benz autógyár alapítója. Mivel születésekor anyja még hajadon volt, ezért az ő neve után anyakönyvezték. Vaillant csak később vette fel apja nevét, a Benz-et.{{dead link|date=February 2017}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20070930000422/http://www.personatti.com/card.data/Karl%20Benz_10080459.htm Realname:, Karl Friedrich Michael Vaillant. Birthdate:, 25 November 1844. Deathdate:, 4 April 1929. Birthplace:, Germany, Baden-württemberg, Karlsruhe ...]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20070927024748/http://www.morgenweb.de/region/mannheim/daimler_benz/622204232.html Bei seiner Geburt am 25. November 1844 in Karlsruhe erhielt der spätere Auto-Pionier den Namen Karl Friedrich Michael Vaillant. Seine Mutter Josephine Vaillant heiratete ein Jahr danach Johann Georg Benz, den Vater des Kindes.]</ref><ref>http://linx3314.wordpress.com/feed/ Karl Benz wurde als Karl Friedrich Michael Vaillant in heutige Kalruher Stadtteil Mühlburg geboren. Sein Mutter hat ein man bei der name Johann Georg Benz.l Er storp eine veile nach das hochzeit.</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਨਿਮੋਨਿਆ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ,<ref>http://www.zeno.org/nid/20007927983 Benz, Carl Friedrich: Lebensfahrt eines deutschen Erfinders. Die Erfindung des Automobils, Erinnerungen eines Achtzigjährigen. Leipzig 1936, S. 13–17</ref> ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਲ ਫਰੈਡਰਿਕ ਬੇਂਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਗ਼ਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬੇਂਜ਼ ਕਾਰਲਸਰੂ ਵਿਖੇ ਸਥਾਨਕ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਿਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। 1853 ਵਿੱਚ, 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣੇ ਲੁਸੀਅਮ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਫੇਰ ਉਹ ਫੇਰਡੀਨੈਂਡ ਰੈਡਟੇਨਬਚਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਪੌਲੀ-ਟੈਕਨੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। [[Image:Karl Benz 1869.png|thumb|left|upright|ਕਾਰਲ ਬੇਂਜ਼, 1869, 25 ਸਾਲ ਉਮਰ (Zenodot Verlagsges. mbH)]] ਬੇਂਜ਼ ਨੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਾਲੇ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ। 30 ਸਤੰਬਰ 1860 ਨੂੰ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਾਰਲਸਰੂਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਲਈ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ 'ਚ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਬੇਂਜ਼ ਨੇ 9 ਜੁਲਾਈ 1864 ਨੂੰ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਆਪਣੀ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਹਨ ਲਈ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਬਿਨਾ ਘੋੜੇ ਦੀ ਬੱਘੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੇਂਜ਼ ਕੋਲ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਨਾ ਸਿਖਲਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਲਸਰੂ ਵਿਖੇ ਉਸਦੀ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਕੇਲ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਰਾਫਟਮੈਨ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਨਹੈਮ ਗਿਆ। 1868 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ''ਗੈਬਰੁਡਰ ਬੈੈਂਕਿਸਰ ਈਈਸਵਰਕੇ ਅਤੇ ਮਾਸਚਿਨੇਨਫੈਰਿਕ'' ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਫੋਰਜ਼ਾਈਮ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਲੋਹੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵੀਆਨਾ ਗਿਆ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{commons category|Carl Benz}} * [https://web.archive.org/web/20091027082313/http://geocities.com/MotorCity/Lane/4444/ ਕਾਰਲ ਬੇਂਜ਼] ਅਤੇ [http://www.mercedes-benz-classic.com/content/classic/mpc/mpc_classic_website/en/mpc_home/mbc/home/knowledge/overview/bertha_benz.html ਬਿਰਥਾ ਬੇਂਜ਼] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305214857/http://www.mercedes-benz-classic.com/content/classic/mpc/mpc_classic_website/en/mpc_home/mbc/home/knowledge/overview/bertha_benz.html |date=2012-03-05 }} ਦੀ ਜੀਵਨੀ, ਮੋਰਸੀਜ਼-ਬੇਂਜ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਅਰਕਾਇਵ ਅਤੇ ਵੇਰਵੇਦਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ [https://web.archive.org/web/20091027082313/http://geocities.com/MotorCity/Lane/4444/] * Mercedes-Benz corporate archives [https://web.archive.org/web/20070328125337/http://www.daimlerchrysler.com/dccom/0-5-7189-1-56989-1-0-0-0-0-0-8-7145-0-0-0-0-0-0-0.html], company archives [https://web.archive.org/web/20091027082313/http://geocities.com/MotorCity/Lane/4444/], history [https://web.archive.org/web/20070622225423/http://www.daimlerchrysler.com/dccom/0-5-7168-1-9837-1-0-0-0-0-0-8-7145-0-0-0-0-0-0-0.html], media management archives [https://web.archive.org/web/20091027082313/http://geocities.com/MotorCity/Lane/4444/], and publications [https://web.archive.org/web/20070926231512/http://www.daimlerchrysler.com/dccom/0-5-7189-1-10834-1-0-0-56989-0-0-135-7145-0-0-0-0-0-0-0.html] * [https://web.archive.org/web/20091027082313/http://geocities.com/MotorCity/Lane/4444/ copies of the honorary doctorate] and [https://web.archive.org/web/20070630110151/http://www.automuseum-ladenburg.de/cms/images/staatsmedallie_smal.jpg Baden State medal in gold], both awarded to Karl Benz in his lifetime. * [https://web.archive.org/web/20091027082313/http://geocities.com/MotorCity/Lane/4444/ Das Automuseum Dr. Carl Benz in der alten Benz Fabrik] {{de icon}} is the ''Dr. Carl Benz Auto Museum'' created by a private group in 1996 [https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=de&u=http://www.mercedes-Benz.de/content/germany/mpc/mpc_germany_website/de/home_mpc/passenger_cars/home/passenger_cars_world/heritage/museum/historical_places/car_museum_karl_Benz.html&sa=X&oi=translate&resnum=8&ct=result&prev=/search%3Fq%3DAutomuseum%2BDr.%2BCarl%2BBenz%2B%26start%3D10%26hl%3Den%26sa%3DNin] in a former Benz factory for an ancillary business founded with his sons in Ladenburg, which was separate from his major companies. The company opened in 1906 and closed in 1923, the site has a description of this museum and contemporary photographs [https://web.archive.org/web/20091027082313/http://geocities.com/MotorCity/Lane/4444/] with "C. Benz SÖHNE KG" painted on the building, which contains historical photographs, some restored automobiles, and a [https://web.archive.org/web/20091027082313/http://geocities.com/MotorCity/Lane/4444/ chronology] of the life of Karl Benz * [https://web.archive.org/web/20200205040023/http://www.3wheelers.com/benz.html 3-wheelers.com 'ਤੇ ਕਾਰਲ ਬੇਂਜ਼] * [http://www.bertha-Benz.de/ Bertha Benz Memorial Route] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1844]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1929]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਖੋਜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰ]] 24j6y7y0dab18yl402n69ypiqb36ztp 0 107505 847837 729030 2026-09-25T17:17:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847837 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਮਾਨਨ | image = Anuradha Ramanan.jpg | imagesize = | caption = | pseudonym = | birth_date = {{birth date|1947|06|29|df=y}} | birth_place = [[ਥਨਜੁਵਰ]], [[ਮਦ੍ਰਾਸ ਪ੍ਰੇਸੀਡੇੰਸੀ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] | death_date = {{Death date and age|2010|5|16|1947|6|29|df=y}} | death_place = [[ਚੇਨਈ]], [[ਤਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = {{Flatlist| * Writer * novelist * artist * social activist }} | period = 1977—2010 | genre = | subject = | movement = | signature = | website = }} '''ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਮਾਨਨ''' ([[29 ਜੂਨ]] [[1947]] – [[16 ਮਈ]], [[2010]])<ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/news/tamil-nadu/noted-writer-anuradha-ramanan-passes-away_627217.html|title=Noted writer Anuradha Ramanan passes away|publisher=[[Zee News]]|access-date=17 August 2013}}</ref> ਇੱਕ [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਾਮਿਲ]] ਲੇਖਕ<ref>http://www.thehindu.com/2004/12/07/stories/2004120713180400.htm</ref>, ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਅਨੁਰਾਧਾ ਦਾ ਜਨਮ 1947 ਨੂੰ ਥੰਜਾਵੁਰ, [[ਤਮਿਲ ਨਾਡੁ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਆਰ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਕੇ ਅਨੁਰਾਧਾ ਇੱਕ ਲੇਖਿਕਾ ਬਣੀ।<ref name="Express">{{Cite news|url=http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article271406.ece?commentId=103962|title=Popular Tamil writer Anuradha Ramanan dead|date=17 May 2010|work=[[The New Indian Express]]|access-date=17 August 2013|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112905/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article271406.ece?commentId=103962|url-status=dead}}</ref> ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਸਾਲਿਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਲੈਣ ਦੇ ਕਈ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੁਰਾਧਾ ਨੇ ਬਤੌਰ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਜੈਨੇਂਦਰਾ ਸਰਸਵਤੀ ਬਾਰੇ ਤੱਥ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਮੰਗਾਈ, ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਦੀ ਸੀ। ਅਨੁਰਾਧਾ ਦਾ ਸਾਹਿਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ 1977 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ "ਐਂਟੀ-ਡਾਇਵੋਰਸ ਦੇ ਲਈ ਸਲਾਹਕਾਰ" ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2003/11/21/stories/2003112101060800.htm|title=Saadhanai Penn – Anuradha Ramanan|date=21 November 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=17 August 2013|archive-date=26 ਨਵੰਬਰ 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20031126201738/http://www.hindu.com/fr/2003/11/21/stories/2003112101060800.htm|dead-url=yes}}</ref> 30 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਰਾਧਾ ਨੇ ਕਰੀਬ 800 ਨਾਵਲ ਅਤੇ 1,230 ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸੀਰਾਈ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਜਿੱਤਿਆ ਜੋ ਆਨੰਦ ਵਿਕਾਤਮਨ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="hindu1">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/05/17/stories/2010051756100500.htm|title=Anuradha Ramanan dead|date=17 May 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=17 August 2013|archive-date=20 ਮਈ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100520013745/http://www.hindu.com/2010/05/17/stories/2010051756100500.htm|dead-url=yes}}</ref><ref name="thehindu.com">http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Anuradha-Ramanan-dead/article16036473.ece</ref> ਇਸਦਾ ਇਹ ਹੀ ਨਾਂ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਕੁਟੂ ਪੁਜੁਕੱਲ, ਓਰੂ ਮੱਲਾਰੀਨ ਪਯਾਨਮ ਅਤੇ ਔਰੂ ਵੈਦੂ ਇਰੂਵਾਸਲ<ref>http://www.tamilnannool.com/anuradha-ramanan-novels/</ref> ਨੂੰ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1991 ਵਿੱਚ ਬਾਲਚੈਂਡਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਔਰ ਵੈਜੂ ਇਰੂ ਵਸੀਲ ਨੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਬੈਸਟ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://dff.nic.in/2011/38th_nff_1991.pdf|title=38th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|format=PDF|access-date=18 August 2013}}</ref> 1988 ਦੀਆਂ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਓਕਾ ਬਾਰੀਆ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਨੰਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।<ref name="HT">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/Chennai/Noted-writer-dead/Article1-544558.aspx|title=Noted writer dead|date=16 May 2010|work=[[The Hindustan Times]]|access-date=17 August 2013|archive-date=17 ਅਗਸਤ 2013|archive-url=https://archive.today/20130817190543/http://www.hindustantimes.com/India-news/Chennai/Noted-writer-dead/Article1-544558.aspx|dead-url=yes}}</ref> ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਰਚਨਾਈ ਪੁੰਕਲ, ਪਾਸਮ ਅਤੇ ਕਾਨਕੰਡਨ ਤੌਜ਼ੀ ਨੂੰ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਐਮ. ਜੀ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। === ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਆਹ === ਅਨੁਰਾਧਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕਾਰਨ [[16 ਮਈ]], [[2010]] ਵਿੱਚ 62 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ<ref name="thehindu.com"/> [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਖੇ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਰਾਮਾਨਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ। === ਵਿਵਾਦ === ਲੇਖਕ ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਮਾਨਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਜੈਂਨੇਦਰਾ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ 1992 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅੰਮਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">https://timesofindia.indiatimes.com/india/Seer-threatened-to-bump-me-off-Tamil-writer/articleshow/940899.cms</ref> ਉਸ ਨੇ ਮੱਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰਿਆ ਜੈਂਨੇਦਰਾ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵਾਰ ਮਿਲੀ। ਇੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਪੈਗੰਬਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧਮਕਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਜੈਂਨੇਦਰਾ ਸਰਸਵਤੀ ਉੱਪਰ ਵੀ ਜਿਨਸੀ ਦੁਰਾਚਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਸੀ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, ਉਸਨੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਨੋਟਬੁੱਕ ਵਿੱਚੋਂ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਔਰਤ ਮੈਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਜਦੀਕੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਸਵਤੀ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਔਰਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ "ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ" ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਈ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਰੱਖੇ। ਰਮਨਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਡਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕਤਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੱਕ ਟਰੱਕ ਨੇ ਉਸਦੀ ਕਾਰ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਜਾਨ 'ਤੇ ਹੋਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦਸੰਬਰ 2004 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਸਨੇ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ 12 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਜਦੋਂ ਕਥਿਤ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਸੀ। <ref >{{cite web | title=Tamil writer makes in-camera statement in court | website=outlookindia.com/ | date=6 December 2004 | url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/tamil-writer-makes-in-camera-statement-in-court/265890 | access-date=15 July 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211124062629/https://www.outlookindia.com/newswire/story/tamil-writer-makes-in-camera-statement-in-court/265890 | archive-date=24 ਨਵੰਬਰ 2021 | url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|colwidth=30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] 9b6texdi982dsi91h0nx2n0fg3e6mtc 0 107561 848003 687502 2026-09-26T09:21:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848003 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ਮਾਓਰੀ | image = | caption = | population = ਲੱਗਪੱਗ 885,000 | region1 = {{flagcountry|New Zealand}} | pop1 = 723,400 (2016 ਅਨੁਮਾਨ) <!-- People of Māori ethnicity, rather than descent (which would be 668,724). --> | ref1 =<ref>{{Cite web|url=http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/MaoriPopulationEstimates_HOTPAtJun16.aspx|title=Māori Population Estimates: At 30 June 2016 – tables|website=www.stats.govt.nz|language=en-nz|access-date=2017-10-29}}</ref> | region2 = {{flagcountry|Australia}} | pop2 = [[Māori Australians|142,107]] (2016 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ) | ref2 =<ref>{{Cite web|url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/036?opendocument|title=2016 Census Community Profiles: Australia|website=www.censusdata.abs.gov.au|access-date=2017-10-28|archive-date=2017-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805141617/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/036?opendocument|url-status=dead}}</ref> | region3 = {{flagcountry|United Kingdom}} | pop3 = [[New Zealanders in the United Kingdom#Māori|approx. 8,000]] (2000) | ref3 =<ref name=Walrond>{{cite web |last=Walrond |first=Carl |title=Māori overseas |work=[[Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand]] |url=http://www.teara.govt.nz/en/maori-overseas |date=4 March 2009 |accessdate=7 December 2010}}</ref> | region4 = {{flagcountry|United States}} | pop4 = [[Māori Americans|1,994]] (2000) | ref4 =<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.census.gov/population/socdemo/ancestry/ancestry_q_by_DAC_2000.xls|title=Table 1. First, Second, and Total Responses to the Ancestry Question by Detailed Ancestry Code: 2000|last=|first=|date=|website=census.gov|publisher=[[US Census Bureau]]|access-date=}}</ref> | region5 = {{flagcountry|Canada}} | pop5 = 1,305 (2001) | ref5 =<ref name=statcan>Statistics Canada (2003).''[http://www12.statcan.ca/english/census01/products/standard/themes/RetrieveProductTable.cfm?Temporal=2001&PID=62911&APATH=3&GID=431515&METH=1&PTYPE=55440&THEME=44&FOCUS=0&AID=0&PLACENAME=0&PROVINCE=0&SEARCH=0&GC=0&GK=0&VID=0&FL=0&RL=0&FREE=0EthnicOrigin (232), Sex (3) and Single and Multiple Responses (3) for Population, for Canada, Provinces, Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2001 Census – 20% Sample Data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190913113259/https://www12.statcan.gc.ca/english/census01/products/standard/themes/RetrieveProductTable.cfm?Temporal=2001&PID=62911&APATH=3&GID=431515&METH=1&PTYPE=55440&THEME=44&FOCUS=0&AID=0&PLACENAME=0&PROVINCE=0&SEARCH=0&GC=0&GK=0&VID=0&FL=0&RL=0&FREE=0EthnicOrigin |date=2019-09-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190913113259/https://www12.statcan.gc.ca/english/census01/products/standard/themes/RetrieveProductTable.cfm?Temporal=2001&PID=62911&APATH=3&GID=431515&METH=1&PTYPE=55440&THEME=44&FOCUS=0&AID=0&PLACENAME=0&PROVINCE=0&SEARCH=0&GC=0&GK=0&VID=0&FL=0&RL=0&FREE=0EthnicOrigin |date=2019-09-13 }}''. Ottawa: Statistics Canada, Cat. No. 97F0010XCB2001001.</ref> | region6 = ਹੋਰ ਖੇਤਰ | pop6 = ਤਕਰੀ. 8,000 | ref6 =<ref name=Walrond/> | languages = [[ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਾਓਰੀ]], [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] | religions = ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਅਧਰਮੀ]] <br /> [[ਈਸਾਈ ਧਰਮ]] (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਪ੍ਰੈਸਬੀਟੇਰੀਅਨ]], [[ਚਰਚ ਆਫ਼ ਯੀਸਸ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਆਫ ਲੈਟਰ-ਡੇ ਸੇਂਟਸ|ਐਲ ਡੀ ਐਸ ਚਰਚ]]<ref name="religion">{{cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90148.htm|title=New Zealand – International Religious Freedom Report 2007|publisher=U.S. State Department|accessdate=29 April 2010}}</ref>) <br /> [[ਰਾਟਨਾ]] <br /> [[ਮਾਓਰੀ ਧਰਮ]] | related-c = ਹੋਰ [[ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆਈ | ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕ]] }} '''ਮਾਓਰੀ''' ({{IPAc-en|ˈ|m|aʊ|r|i}}; {{IPA-mi|ˈmaːɔɾi}}, [[ਤਸਵੀਰ:Loudspeaker.svg|link=ਤਸਵੀਰ:Rar-Māori.ogg|11x11px|[[ਤਸਵੀਰ:Loudspeaker.svg|link=ਤਸਵੀਰ:Rar-Māori.ogg|11x11px|ਇਸ ਅਵਾਜ਼ ਬਾਰੇ]] [[ਮੀਡੀਆ:Rar-Māori.ogg|ਸੁਨੋ]]]])<ref>{{OED|Maori}}</ref> ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਦੇ ਆਦਿ ਵਾਸੀ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਲੋਕ ਹਨ। ਮਾਓਰੀ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ, ਜੋ 1250 ਅਤੇ 1300 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਕੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚੇ।<ref>Howe (2003), p. 179</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newscientist.com/channel/being-human/mg19826595.200-rat-remains-help-date-new-zealands-colonisation.html|title=Rat remains help date New Zealand’s colonisation|date=4 June 2008|work=New Scientist|access-date=20 August 2017}}</ref> ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਲਹਿਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਪੌਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਮਿਥਿਹਾਸ, ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਵਾਂ। ਆਰੰਭਿਕ ਮਾਓਰੀ ਪੂਰਬੀ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤੀ- ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮੂਹ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਗਏ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਬਾਗਬਾਨੀ ਫੈਲ ਗਈ; ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੋਧਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨੇ ਮਾਓਰੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ। ਮਾਓਰੀ ਲੋਕ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੱਛਮੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਕਈ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਾਓਰੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਬੰਧ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਮਿਲਾਪੜੇ ਸੀ ਅਤੇ 1840 ਵਿੱਚ ਵੇਟੈਂਗੀ ਦੀ ਸੰਧੀ ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਕੇ, ਦੋਨੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸਹਿ-ਜੀਵਤਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਭੂਮੀ ਸੌਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ 1860 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਇਆ। ਸਮਾਜਿਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮਾਓਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਨਾਟਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਈ। 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਮਾਓਰੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਵੱਕਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਮਾਓਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਰਜੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਾਓਰੀ ਰੋਸ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਹੋਰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।  2013 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿਚ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 600,000 ਲੋਕ ਮਾਓਰੀ ਪਛਾਣ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਨ। ਇਹ ਕੌਮੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਤਕਰੀਬਨ 15% ਬਣਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ("ਪਾਕਹਾ") ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 140,000 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਓਰੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। [[ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ]] (ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੇ ਰੀਓ ਮਾਓਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਜੇ ਵੀ ਕੁੱਲ ਮਾਓਰੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲੱਗਪੱਗ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 3% ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡਰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਓਰੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਕੀਆ ਓਰਾ"। ਮਾਓਰੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ, ਮੀਡੀਆ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|colwidth=30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਓਰੀ]] 6nu6r8e7cqs2s8ivle8s0479mf0exri 0 107766 847890 616911 2026-09-25T21:13:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847890 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ 7ਵੀਂ ਫਲੋਪੋਟਰ | image = Kleopatra-VII.-Altes-Museum-Berlin1.jpg | caption = | succession = ਤੋਲੇਮਿਕ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਣੀ | reign = 51 – 10 or 12 ਅਗਸਤ 30 ਈ.ਪੂ. (21 ਸਾਲ){{sfnp|Burstein|2004|pp=xx–xxiii, 155}}<ref group="note" name="date of Cleopatra's death"/> | reign-type = [[ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਸੱਤਵੀਂ ਦਾ ਸਾਸ਼ਨ|ਸਾਸ਼ਨ]] | predecessor = [[ਤੋਲੇਮੀ 12ਵੇਂ ਔਲੇਤੇਸ]] | regent = [[ਤੋਲੇਮੀ 12ਵਾਂ ਔਲੇਤੇਸ]] <br/>[[ਤੋਲੇਮੀ 13ਵਾਂ ਥੀਓਸ ਫਲੋਪੋਟਰ]] <br/>[[ਤੋਲੇਮੀ 14ਵਾਂ]] <br/>[[ਤੋਲੇਮੀ 15ਵਾਂ ਸੀਜ਼ੇਰੀਅਨ]] | reg-type = ਸਹਿ-ਸਾਸ਼ਕ | successor = [[ਸੀਜ਼ੇਰੀਅਨ]] | full name = ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ 7ਵੀਂ ਥੀਆ ਫਲੋਪੋਟਰ | spouse = Ptolemy XIII Theos Philopator<br/>Ptolemy XIV<br/>Mark Antony | issue = [[Caesarion|Caesarion, Ptolemy XV Philopator Philometor Caesar]]<br/>[[Alexander Helios]]<br/>[[Cleopatra Selene II|Cleopatra Selene, Queen of Mauretania]]<br/>[[Ptolemy Philadelphus (son of Cleopatra)|Ptolemy XVI Philadelphus]] | dynasty = [[ਤੋਲੇਮੀ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਤੋਲੇਮੀ]] | father = [[ਤੋਲੇਮੀ 12ਵੇਂ ਔਲੇਤੇਸ]] | mother = ਅਨਜਾਣ, ਸ਼ਾਇਦ [[ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਛੇਵੀਂ ਟਰੀਫੈਨਾ]] (ਜਿਸਨੂੰ [[ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਪੰਜਵੀਂ ਟਰੀਫੈਨਾ]] ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)<ref group="note" name="cleopatra v or vi"/> | birth_date = [[ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ 7ਵੀਂ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ|69ਈ.ਪੂ.]] | birth_place = [[ਐਲੈਕਜ਼ੇਂਡਰੀਆ]], [[ਤੋਲੇਮੀ ਸਾਸ਼ਨ]] | death_date = [[ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਦੀ ਮੌਤ|10 ਜਾਂ 12 ਅਗਸਤ 30ਈ.ਪੂ.]]<br>(ਉਮਰ 39)<ref group="note" name="date of Cleopatra's death"/> | death_place = ਐਲੈਕਜ਼ੇਂਡਰੀਆ, ਮਿਸਰ | place of burial = [[ਐਂਟਨੀ ਅਤੇ ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਦੀ ਕਬਰ|ਅਣਪਛਾਤੀ ਕਬਰ]]<br>(ਸੰਭਾਵਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਿਸਰ) }} {{Infobox hieroglyphs |title = Cleopatra VII | name = <hiero>q:rw-i-wA-p-A-d:r-t-A-H8</hiero> | name transcription = Cleopatra<br />''Qlwpdrt'' |name in cartouche = yes |name2 = <hiero>wr:r-nb-nfr-nfr-nfr-H2:x-O22</hiero> |name2 in Serekh = yes |name2 Serekh symbol = <hiero>G5</hiero> |name2 determinative = |name2 transcription = |name2 explanation = '''[[Horus name]] (1):''' Wer(et)-neb(et)-neferu-achet-seh<br />''Wr(.t)-nb(.t)-nfrw-3ḫ(t)-sḥ''<br /> ''The great Lady of perfection, excellent in counsel'' |name3= <hiero>wr*t:r-t:W:t-A53-n:X2*t:z</hiero> |name3 in Serekh = yes |name3 Serekh symbol = <hiero>G5</hiero> |name3 determinative = |name3 transcription = |name3 explanation ='''Horus name (2):''' Weret-tut-en-it-es<br />''Wr.t-twt-n-jt=s''<br /> ''The great one, sacred image of her father'' |name4 = <hiero>q:rw-W:p-d:r:t*H8-nTr-t:H8-R7:t-z:N36</hiero> |name4 cartouche symbol = |name4 in cartouche = yes |name4 determinative = |name4 transcription = Cleopatra netjeret mer(et) ites<br />''Qlwpdrt nṯrt mr(t) jts''<br />''The goddess Cleopatra who is beloved of her father'' |image1 = |image1 description = }} '''ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ VII ਫਲੋਪੋਟਰ''' ({{lang-grc-gre|Κλεοπάτρα Φιλοπάτωρ}} ''Cleopatra Philopator'';{{sfnp|Hölbl|2001|p=231}} 69 {{ਈਪੂ}} – 10 ਜਾਂ 12 ਅਗਸਤ 30{{ਈਪੂ}})<ref group="note" name="date of Cleopatra's death">[[Theodore Cressy Skeat]], in {{harvnb|Skeat|1953|pp=98–100}}, uses historical data to calculate the [[death of Cleopatra]] as having occurred on 12 August 30 BC. {{harvnb|Burstein|2004|p=31}} provides the same date as Skeat, while {{harvnb|Dodson|Hilton|2004|p=277}} tepidly support this, saying it occurred ''[[circa]]'' that date. Those in favor of claiming her death occurred on 10 August 30 BC include {{harvnb|Roller|2010|pp=147–148}}, {{harvnb|Fletcher|2008|p=3}}, and {{harvnb|Anderson|2003|p=56}}.</ref> ਮਿਸਰ ਦੇ ਤੋਲੇਮਿਕ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਆਖਰੀ ਸਰਗਰਮ ਹਾਕਮ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਨਾਂ ਦੇ ਲਈ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀਜ਼ੇਰੀਅਨ ਵੀ ਸੀ।<ref group="note" name="Reign of Caesarion">{{harvnb|Roller|2010|p=149}} and {{harvnb|Skeat|1953|pp=99–100}} explain the nominal short-lived reign of [[Caesarion]], or [[Ptolemy XV]], as lasting eighteen days in August 30 BC. However, [[Duane W. Roller]], relaying [[Theodore Cressy Skeat]], affirms that Caesarion's reign "was essentially a fiction created by Egyptian chronographers to close the gap between [Cleopatra's] death and official Roman control of Egypt (under the new pharaoh, [[Octavian]])," citing, for instance, the ''[[Stromata]]'' by [[Clement of Alexandria]] ({{harvnb|Roller|2010|pp=149, 214, footnote 103}}). <br>[[Plutarch]], translated by {{harvnb|Jones|2006|p=187}}, wrote in vague terms that "Octavian had Caesarion killed later, after Cleopatra's death."</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਰਾਜਦੂਤ, ਜਲ ਸੇਨਾ ਕਮਾਂਡਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਨੀ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸੀ।{{sfnp|Roller|2010|p=1}} ਤੋਲੇਮਿਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਮੈਕੈਸੋਨੀਅਨ ਯੂਨਾਨੀ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ ਮਹਾਨ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਤੋਲੇਮੀ ਯੱਕ ਸੋਟਰ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮਿਸਰ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ [[ਸਿਕੰਦਰ]] (336-323 ਬੀ.ਸੀ.) ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹੈਲਨੀਸਿਕ ਕਾਲ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ।<ref group="note" name="Grant Hellenistic period explanation">{{harvnb|Grant|1972|pp=5–6}} notes that the [[Hellenistic period]], beginning with the reign of [[Alexander the Great]] (336–323 BC), came to an end with the [[death of Cleopatra]] in 30 BC. [[Michael Grant (classicist)|Michael Grant]] stresses that the [[Hellenistic Greece|Hellenistic Greeks]] were viewed by contemporary [[Ancient Rome|Romans]] as having declined and diminished in greatness since the age of [[Classical Greece]], an attitude that has continued even into the works of modern [[historiography]]. In regards to [[Hellenistic Egypt]], Grant argues that "[[Reign of Cleopatra VII|Cleopatra VII]], looking back upon all that her ancestors had done during that time, was not likely to make the same mistake. But she and her contemporaries of the first century BC had another, peculiar, problem of their own. Could the '[[Hellenistic Age]]' (which we ourselves often regard as coming to an end in about her time) still be said to exist at all, could ''any'' Greek age, now that [[Roman Republic|the Romans]] were the dominant power? This was a question never far from Cleopatra's mind. But it is quite certain that she considered the Greek epoch to be by no means finished, and intended to do everything in her power to ensure its perpetuation."</ref> ਇਸਦੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਕੋਇਨੀ ਯੂਨਾਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਤੋਲੇਮਿਕ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਮਿਸਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖੀ।<ref group="note" name="languages">The rulers of the [[Ptolemaic dynasty]] refused to speak [[Late Egyptian language|Late Egyptian]], which is the reason that [[ancient Greek]] (i.e. [[Koine Greek]]) as well as Late Egyptian were used on official court documents such as the [[Rosetta Stone]]: {{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00sbrz3 |title=Radio 4 Programmes – A History of the World in 100 Objects, Empire Builders (300 BC – 1 AD), Rosetta Stone |publisher=BBC |date= |accessdate=2010-06-07}} <br>As explained by {{harvnb|Burstein|2004|pp=43–54}}, Ptolemaic [[Alexandria]] was considered a [[city-state]] (i.e. a ''[[polis]]'') separate from the country of Egypt, with citizenship reserved for [[Greeks]] and [[Ancient Macedonians]], but various other ethnic groups resided there, especially the [[Jewish history|Jews]], as well as native [[Egyptians]], [[Syrians]], and [[Nubians]]. <br>For further validation, see {{harvnb|Grant|1972|p=3}}. <br>For the [[Multilingualism|multiple languages]] spoken by Cleopatra, see {{harvnb|Roller|2010|pp=46–48}} and {{harvnb|Burstein|2004|pp=11–12}}. <br>For further validation about [[ancient Greek]] being the [[official language]] of the [[Ptolemaic dynasty]], see {{harvnb|Jones|2006|p=3}}.</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਸੱਤਵੀਂ ਦਾ ਜਨਮ 69 ਈਸਵੀ ਪੂਰਬ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਪਿਤਾ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਤੋਮੇਲੀ ਫੈਰੋਹ ਤੋਲੇਮੀ 12ਵੇਂ ਔਲੇਤੇਸ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ{{sfnp|Roller|2010|p=15}}<ref group="note">{{harvnb|Grant|1972|p=3}} states that Cleopatra could have been born in either late 70 BC or early 69 BC.</ref>, ਸ਼ਾਇਦ ਤੋਲੇਮੀ 12ਵੇਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਛੇਵੀਂ ਟਰਿਫੈਨਾ (ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਵਿਟਰਫੈਨਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ){{sfnp|Jones|2006|pp=xiii, 28}}{{sfnp|Burstein|2004|p=11}}<ref group="note" name="cleopatra v or vi">{{harvnb|Grant|1972|pp=3–4, 17}}, {{harvnb|Fletcher|2008|pp=69, 74, 76}}, {{harvnb|Jones|2006|p=xiii}} and {{harvnb|Burstein|2004|p=11}} label the wife of [[Ptolemy XII Auletes]] as [[Cleopatra V Tryphaena]], while {{harvnb|Dodson|Hilton|2004|pp=268–269, 273}} and {{harvnb|Roller|2010|p=18}} call her [[Cleopatra VI Tryphaena]], due to the confusion in primary sources conflating these two figures, who may have been one in the same. As explained by {{harvnb|Whitehorne|1994|p=182}}, Cleopatra VI may have actually been a daughter of Ptolemy XII, who appeared in 58 BC to rule jointly with her alleged sister [[Berenice IV]] (while Ptolemy XII was exiled and living in Rome), whereas Ptolemy XII's wife Cleopatra V perhaps died as early as the winter of 69–68 BC, when she disappears from historical records. {{harvnb|Roller|2010|pp=18–19}} assumes that Ptolemy XII's wife, who he numbers as Cleopatra VI, was merely absent from the court for a decade after being expelled for an unknown reason, eventually ruling jointly with her daughter Berenice IV. {{harvnb|Fletcher|2008|p=76}} explains that the Alexandrians deposed Ptolemy XII Auletes and installed "his eldest daughter, Berenike IV, and as co-ruler recalled Cleopatra V Tryphaena from 10 years' exile from the court. Although later historians assumed she must have been another of Auletes' daughters and numbered her 'Cleopatra VI', it seems she was simply the fifth one returning to replace her brother and former husband Auletes."</ref> ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਬੇਰੇਨਿਸ ਚੌਥੀ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।{{sfnp|Roller|2010|p=16}}{{sfnp|Anderson|2003|p=38}}{{sfnp|Fletcher|2008|p=73}}<ref group="note">Due to discrepancies in academic works, in which some consider [[Cleopatra VI]] to be either a daughter of [[Ptolemy XII]] or his wife, identical to that of [[Cleopatra V]], {{harvnb|Jones|2006|p=28}} states that Ptolemy XII had six children, while {{harvnb|Roller|2010|p=16}} mentions only five.</ref> 69 ਈਸਵੀ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਸੱਤਵੇਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਟ੍ਰਾਫੈਨਾ ਬਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਦੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਫਿਲੋਸਤਰਾਤੋਸ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਭਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਯੂਨਾਨੀ ਕਲਾਵਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ।{{sfnp|Roller|2010|pp=45–46}} ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦੌਰਾਨ ਮੁਸੇਅਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਲੇਕੈਂਡਰੀਆ ਦੀ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।{{sfnp|Roller|2010|p=45}}{{sfnp|Fletcher|2008|p=81}} ਜਦੋਂ ਇਹ 18 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਭਾਈ ਤੋਲੇਮੀ 13ਵਾਂ ਆਗੂ ਬਣੇ। ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਭਾਈ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਇਸਦਾ ਭਾਈ ਸਿਰਫ਼ 10 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਅਸਲੀ ਆਗੂ ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਸੀ। ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਦੇ ਕੁਝ ਦੁਸ਼ਮਨ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਇਸਦੇ ਸਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਆਗੂ ਹਿਜੜਾ ਪੋਥੀਨਸ ਸੀ। 51 ਤੋਂ 48 {{ਈਪੂ}} ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਲੀਓਪੈਟਰਾ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤੋਲੇਮੀ ਨੂੰ ਇਕਲੌਤਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ। ਤੋਲੇਮੀ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮਿਸਰ ਦੇ ਅਸਲ ਸ਼ਾਸਕ ਪੋਥੀਨਸ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਸਨ। ==ਹਵਾਲੇ== ===ਨੋਟਸ=== {{Reflist|group=note|30em}} ===ਸੰਦਰਭ=== {{reflist|20em}} ===ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਰੋਤ=== '''ਆਨਲਾਈਨ ਸਰੋਤ''' {{refbegin|35em}} *{{citation|title=Cat. 22 Tetradrachm Portraying Queen Cleopatra VII|publisher=Art Institute of Chicago|url=https://publications.artic.edu/roman/api/epub/480/510/print_view|accessdate=6 March 2018|ref={{harvid|Art Institute of Chicago|}}|postscript=.}} *{{citation |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00sbrz3 |title=Radio 4 Programmes – A History of the World in 100 Objects, Empire Builders (300 BC – 1 AD), Rosetta Stone |publisher=BBC |date= |accessdate=7 June 2010 |postscript=. }} *{{citation |url=https://www.cngcoins.com/Coin.aspx?CoinID=163651 |title=Mark Antony and Cleopatra |publisher=Classical Numismatic Group |date=17 May 2010 |accessdate=25 March 2018 |ref={{harvid|Classical Numismatic Group}} |postscript=. }} *{{citation|last=Grout|first=James|title=Basalt Statue of Cleopatra|publisher=''Encyclopaedia Romana'' (University of Chicago)|date=1 April 2017a|url=http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/miscellanea/cleopatra/basalt.html|accessdate=7 March 2018|postscript=.}} *{{citation|last=Grout|first=James|title=Was Cleopatra Beautiful?|publisher=''Encyclopaedia Romana'' (University of Chicago)|date=1 April 2017b|url=http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/miscellanea/cleopatra/bust.html|accessdate=6 March 2018|postscript=.}} *{{citation |last=Muellner |first=Leonard |title=A Poetic Etymology of Pietas in the Aeneid |url=https://chs.harvard.edu/CHS/article/display/4817 |publisher=[[Center for Hellenic Studies]], Harvard University |accessdate=9 April 2018 |ref={{harvid|Muellner}} |postscript=. |archivedate=9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180409171543/https://chs.harvard.edu/CHS/article/display/4817 }} *{{Citation |last=Plutarch |author-link=Plutarch |title=Plutarch's Lives |translator=Bernadotte Perrin |year=1920 |publisher=Harvard University Press ([[Perseus Digital Library]], Tufts University) |location=Cambridge, MA |isbn= |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=urn:cts:greekLit:tlg0007.tlg058.perseus-eng1:54 |accessdate=8 March 2018 |postscript=. }} *{{citation|last=Raia|first=Ann R.|last2=Sebesta|first2=Judith Lynn|title=The World of State|publisher=College of New Rochelle|date=September 2017|url=https://www2.cnr.edu/home/sas/araia/state.html|accessdate=6 March 2018|postscript=.|archivedate=6 ਮਾਰਚ 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180306202531/https://www2.cnr.edu/home/sas/araia/state.html}} *{{Citation |last=Tyldesley |first=Joyce |author-link=Joyce Tyldesley |title=Cleopatra, Queen of Egypt |date=6 December 2017 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |location= |isbn= |url=https://www.britannica.com/biography/Cleopatra-queen-of-Egypt |accessdate=18 May 2018 |postscript=. }} *{{citation|last=Walker|first=Susan|last2=Higgs|first2=Peter|title=Portrait Head|publisher=British Museum|year=2017|orig-year=2001|url=http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=465561&partId=1|accessdate=6 March 2018|postscript=.}} {{refend}} '''ਪ੍ਰਿੰਟ ਸਰੋਤ''' {{refbegin|35em}} *{{citation|last=Anderson |first=Jaynie |author-link=Jaynie Anderson |title=Tiepolo's Cleopatra |location=Melbourne |publisher=Macmillan |year=2003 |url=https://books.google.com/books?id=K_zR2mHWPmoC |isbn=9781876832445 |postscript=.}} *{{citation|last=Ashton |first=Sally-Ann |title=Identifying the ROM's "Cleopatra |journal=Rotunda |location=Toronto |publisher=Royal Ontario Museum |date=Spring 2002 |url=https://books.google.com/books?id=J9keAQAAMAAJ |pages=36–39 |postscript=.}} *{{citation|last=Ashton |first=Sally-Ann |title=Cleopatra and Egypt |location=Oxford |publisher=Blackwell |year=2008 |url=https://books.google.co.uk/books?id=RD5yAAAAMAAJ |isbn=9781405113908 |postscript=.}} *{{citation|last=Bivar |first=A.D.H. |author-link=Adrian David Hugh Bivar |chapter=The Political History of Iran Under the Arsacids |chapterurl=https://books.google.com/books?id=Ko_RafMSGLkC&pg=PA21 |pages=21–99 |title=Cambridge History of Iran, Volume 3(1): The Seleucid, Parthian, and Sasanian periods |year=1983 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |editor-last=Yarshater |editor-first=Ehsan |isbn=9780521200929 |postscript=.}}. *{{citation|last=Bringmann |first=Klaus |author-link=Klaus Bringmann |title=A History of the Roman Republic |year=2007 |orig-year=2002 |location=Cambridge |publisher=Polity Press |isbn=9780745633718 |translator=W. J. Smyth |language=English |url=http://www.polity.co.uk/book.asp?ref=9780745633701 |ref=harv |postscript =.}} * {{citation|last=Brosius |first=Maria |title=The Persians: An Introduction |year=2006 |publisher=Routledge |location=London & New York |isbn=9780415320894 |postscript=.}} *{{citation|last=Burstein |first=Stanley M. |author-link=Stanley M. Burstein |title=The Reign of Cleopatra |location=Westport, CT |publisher=Greenwood Press |year=2004 |url=https://archive.org/stream/ReignOfCleopatra/Reign%20of%20cleopatra_djvu.txt |isbn=9780313325274 |postscript=.}} *{{citation|last=Chauveau |first=Michel |author-link= |title=Egypt in the Age of Cleopatra: History and Society Under the Ptolemies |location=Ithaca, NY |publisher=Cornell University Press |year=2000 |orig-year=1997 |translator=David Lorton |language=English |url=https://books.google.com/books?id=a5U-8b-fVNgC |isbn=9780801485763 |postscript=.}} *{{citation|last=Curtius |first=Ludwig |author-link=Ludwig Curtius |title=Ikonographische Beitrage zum Portrar der romischen Republik und der Julisch-Claudischen Familie |language=German |journal=RM |volume=48 |year=1933 |url= |OCLC=633408511 |pages=182–243 |postscript=.}} *{{Citation|last=DeMaria Smith |first=Margaret Mary |editor-given1=Margaret M. |editor-surname1=Miles |chapter=HRH Cleopatra: the Last of the Ptolemies and the Egyptian Paintings of Sir Lawrence Alma-Tadema |title=Cleopatra : a sphinx revisited |year=2011 |publisher=University of California Press|location=Berkeley |isbn=9780520243675 |url=https://books.google.com/books/about/Cleopatra.html?id=ND9DQF2mOnkC |pages=150–171 |postscript=.}} *{{Citation|last1=Dodson |first1=Aidan |last2=Hilton |first2=Dyan |author-link1=Aidan Dodson |title=The Complete Royal Families of Ancient Egypt |year=2004 |publisher=Thames & Hudson |location=London |isbn=9780500051283 |url=https://archive.org/stream/AidanDodsonTheCompleteRoyalFamiliesOfAncientEgypt/ |postscript=.}} {{refend}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Sister project links |commons=Category:Cleopatra VII of Egypt}} {{Wikinews|Egyptian archaeologist finds artifacts which may lead to Cleopatra's tomb}} *[https://www.youtube.com/watch?v=boQOXk9ZEoc Ancient Roman depictions of Cleopatra VII of Egypt], at Youtube. *{{In Our Time|Cleopatra|b00w7clj|Cleopatra}} *[http://www.gutenberg.org/ebooks/10992 Cleopatra], a Victorian children's book by [[Jacob Abbott]], 1852, [[Project Gutenberg]] edition. *[https://web.archive.org/web/20060811000057/http://www.discoverychannelasia.com/ontv_egyptweek/death_cleopatra/index.shtml "Mysterious Death of Cleopatra"] at the [https://web.archive.org/web/20190123174924/http://www.discoverychannelasia.com/ Discovery Channel]. *[http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/cleopatra_vii.shtml Cleopatra VII] at [http://www.bbc.co.uk/history/ BBC History]. *[https://www.ancient.eu/Cleopatra_VII/ Cleopatra VII] at [https://www.ancient.eu Ancient History Encyclopedia]. *Eubanks, W. Ralph. (1 November 2010). "[https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=130976125 How History And Hollywood Got 'Cleopatra' Wrong]". [[National Public Radio]] ([[NPR]]) (a book review of ''Cleopatra: A Life'', by [[Stacy Schiff]]). *Jarus, Owen (13 March 2014). "[https://www.livescience.com/44071-cleopatra-biography.html Cleopatra: Facts & Biography]". ''[[Live Science]]''. *Watkins, Thayer. "[http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/cleopatra.htm The Timeline of the Life of Cleopatra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210813025922/https://sjsu.edu/faculty/watkins/cleopatra.htm |date=2021-08-13 }}." [[San Jose State University]]. *Draycott, Jane (22 May 2018). "[https://www.historytoday.com/jane-draycott/cleopatras-daughter Cleopatra's Daughter: While Antony and Cleopatra have been immortalised in history and in popular culture, their offspring have been all but forgotten. Their daughter, Cleopatra Selene, became an important ruler in her own right.]" ''[[History Today]]''. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੋਲੇਮਿਕ ਸ਼ਾਸਕ]] palpolehgsuu84g0uxsnkg1cut0dj77 0 107875 847897 844337 2026-09-25T21:44:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847897 wikitext text/x-wiki {{Infobox University |native_name={{lang|arz|جامعة القاهرة}} |image= Cairo University Crest.png |image_size=170px |caption=[[ਥੋਥ]], ਗਿਆਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਹਾਇਓਰੋਗਲੀਫ਼ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ |latin_name= |motto= |mottoeng= |established={{start date and age|1908}} |type= ਪਬਲਿਕ |affiliation= |endowment= |chancellor= |president= |dean=|faculty= |staff=12,158 |students=280,000 |undergrad=|postgrad= |doctoral= |other= |city=[[ਗੀਜ਼ਾ|ਗੀਜ਼ਾ ਸਿਟੀ]] |province=[[ਗੀਜ਼ਾ ਗਵਰਨਰੇਟ|ਗੀਜ਼ਾ]] |country=[[ਮਿਸਰ]] |coor={{coord|30.02760|N|31.21014|E |source:placeopedia|display=inline, title}} |campusਅਰਬਨ |former_names=ਮਿਸਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ <br /> ਰਾਜਾ ਫੌਦ ਪਹਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |free_label= |free= |nickname= |affiliations=[[ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ]]|website=[https://cu.edu.eg/ cu.edu.eg/]|logo=|footnotes=}} [[ਤਸਵੀਰ:CairoUniv.jpg|right|thumb|ਕਾਹਿਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] [[ਤਸਵੀਰ:Cairo_University_Central_Library.jpg|thumb|ਕਾਹਿਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]] '''ਕਾਹਿਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''' ({{lang-arz|جامعة القاهرة}} ''{{transl|arz|Gām‘et El Qāhira}}'' 1908 ਤੋਂ 1940 ਤੱਕ '''ਮਿਸਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''', ਅਤੇ 1940 ਤੋਂ 1952 ਤੱਕ '''ਰਾਜਾ ਫੌਦ ਪਹਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''') [[ਮਿਸਰ]] ਦੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਪਬਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।  ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕੈਂਪਸ ਕਾਹਿਰਾ ਤੋਂ ਨੀਲ ਦੇ ਪਾਰ ਗੀਜ਼ਾ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਹ 21 ਦਸੰਬਰ 1908 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ;<ref name="eng.cu.edu.eg">"Brief history and development of Cairo University." Cairo University Faculty of Engineering. http://www.eng.cu.edu.eg/CUFE/History/CairoUniversityShortNote/tabid/81/language/en-US/Default.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140820190021/http://www.eng.cu.edu.eg/CUFE/History/CairoUniversityShortNote/tabid/81/language/en-US/Default.aspx |date=2014-08-20 }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਾਹਿਰਾ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਕਤੂਬਰ 1929 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ ਆਰਟਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਫੈਕਲਟੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਗੀਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਅਲ ਅਜ਼ਹਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਉੱਚੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਕੂਲ ਸਨ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਗ ਕਾਲਜ ਬਣ ਗਏ। ਇਹ 1908 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਮਿਸਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਅਤੇ ਫੰਡ ਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1925 ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਫੌਦ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਸਟੇਟ ਸੰਸਥਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।<ref>Cuno, Kenneth M. Review: Cairo University and the Making of Modern Egypt by Donald Malcolm Reid. JSTOR. https://www.jstor.org/stable/368175</ref> 1940 ਵਿਚ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ, ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫੌਦ ਪਹਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਨਵੰਬਰ 1952 ਦੇ ਫ੍ਰੀ ਅਫਸਰ ਰਾਜ ਪਲਟੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੁਣ 22 ਫੈਕਲਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 155,000 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾਖਲ ਹਨ<ref>Cairo University. The roots of Cairo University. Arabic language. http://cu.edu.eg/ar/page.php?pg=contentFront/SubSectionData.php&SubSectionId=29 English language. http://cu.edu.eg/page.php?pg=contentFront/SubSectionData.php&SubSectionId=29</ref>। ਇਸਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਖਲੇ ਪੱਖੋਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾਨ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 21 ਦਸੰਬਰ 1908 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਈ ਅੰਗ ਕਾਲਜ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ (كلية الهندسة) ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ 1816 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ 1854 ਵਿੱਚ ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਸੁਡਾਨ ਦੇ ਖ਼ਦੀਵ ਸਯਦ ਪਾਸ਼ਾ ਨੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਾਹਿਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਅਲ ਅਜ਼ਹਰ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਲਟ ਯੂਰਪੀਅਨ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਿਵਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹੋਰ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਮਾਡਲ ਬਣ ਗਈ। 1928 ਵਿਚ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। <ref>{{Cite journal|last=Mariz Tudros|date=18–24 March 1999|title=Unity in diversity|url=http://weekly.ahram.org.eg/1999/421/li1.htm|journal=Al Ahram Weekly|volume=421|access-date=28 October 2013|archive-date=30 ਮਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140530205258/http://weekly.ahram.org.eg/1999/421/li1.htm|dead-url=yes}}</ref>{{lang|ar|كلية الهندسة}} == ਨਿਊ ਸੈਂਟਰਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Cairo_U_Clock.jpg|thumb|ਕਾਹਿਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਘੰਟਾ, ਅਮਰ ਰਾਡੀ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੀ ਫੋਟੋ]] ਇੱਕ ਨਵ ਸੈਂਟਰਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ।<ref>[http://www.cu.edu.eg/english/Services/New%2520Central%2520Library.aspx New Central Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310150807/http://www.cu.edu.eg/english/Services/New%20Central%20Library.aspx |date=2012-03-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310150807/http://www.cu.edu.eg/english/Services/New%20Central%20Library.aspx |date=2012-03-10 }}, Cairo University.</ref> == ਮਸ਼ਹੂਰ ਐਲੂਮਨੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Yasser-arafat-1999.jpg|thumb|ਯਾਸਰ ਅਰਾਫਾਤ, 1956]] [[ਤਸਵੀਰ:Mohamed_el-Baradei.jpg|thumb|ਮੁਹੰਮਦ ਅਲ-ਬਰਾਦੀ, 1962]] [[ਤਸਵੀਰ:Naguib_Mahfouz_HR.jpg|thumb|ਨਜੀਬ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼, 1934]] * ਹੁਸੈਨ ਫਾਵਜ਼ੀ ਅੱਲਨਜਰ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਸਿਆਸੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ * ਨੈਮਾ ਇਲਿਆਸ ਅਲ ਅਯੂਬੀ, ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵਕੀਲ<ref name="woman">{{Cite web|url=http://weekly.ahram.org.eg/Archive/2004/672/chrncls.htm|title=Al-Ahram Weekly {{!}} Chronicles {{!}} Lady lawyer|last=Rizk|first=Yunan Labib|website=weekly.ahram.org.eg|access-date=2016-09-29|archive-date=2016-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002200606/http://weekly.ahram.org.eg/Archive/2004/672/chrncls.htm|dead-url=yes}}</ref> * ਬੋਤਰਸ ਬੋਤਰਸ-ਗ਼ਾਲੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਸੈਕਟਰੀ-ਜਨਰਲ (ਯੂਐਨ) 1992-1996 * ਤਾਹਿਰ ਅਲਗਾਮਾਲ, ਅਲਗਾਮਾਲ ਏਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਅਤੇ "ਐਸਐਸਐਲ ਦਾ ਪਿਤਾ" * ਵਾਏਲ ਘਨੀਮ, ਮਿਸਰ ਦਾ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ 2011 ਦੀ ਮਿਸਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਹਸਤੀ  * [[ਸਦਾਮ ਹੁਸੈਨ]],  [[ਇਰਾਕ]] ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਸਦਰ * ਯੁਰਿਕੋ ਕੋਇਕ, ਜਾਪਾਨੀ ਰਾਜਨੇਤਾ, ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਟੋਕੀਓ ਦੇ ਗਵਰਨਰ * ਆਦਲੀ ਮਨਸੂਰ, ਮਿਸਰ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕੋਰਟ ਦਾ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ * ਅਮਰ ਮੂਸਾ, ਅਰਬ ਲੀਗ ਦਾ 2001-2011 ਤੱਕ ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਮਿਸਰੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸੋਧ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ * ਉਮਰ ਸ਼ਰੀਫ, ਅਭਿਨੇਤਾ,  [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] ਅਤੇ ਤਿੰਨ [[ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਇਨਾਮ]] ਲਈ ਨਾਮਜਦ  * ਮੈਗਡੀ ਯਾਕੂਬ, ਇਮਪੀਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਾਰਡੀਓਥੋਰੇਸਕ ਸਰਜਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ * ਹਿਸਾਮ ਬਰਕਤ, ਮਿਸਰ ਦਾ ਮਕਤੂਲ ਪ੍ਰੌਸੀਕੁਆਟਰ ਜਨਰਲ  * [[ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਰਸੀ]], ਮਿਸਰ ਦਾ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ ਪ੍ਰਧਾਨ  * ਸ਼ਾਕਿਰ ਅਲ-ਮਾਰਕਬੀ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਮੰਤਰੀ ਮੁਹੰਮਦ === ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ === * [[ਨਜੀਬ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼]], [[ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ]] 1988 ਵਿੱਚ  * [[ਯਾਸਿਰ ਅਰਾਫ਼ਾਤ]], [[ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ]] 1994 ਵਿੱਚ  * ਮੁਹੰਮਦ ਅਲ-ਬਰਾਦੀ, [[ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ]] 2005 ਵਿੱਚ  == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://cu.edu.eg/ Cairo University Official Website] * [https://www.facebook.com/cu.edu.eg/ Official Page on Facebook] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ]] ohs1xd5i0ve0jg8qyvkxcdj1p2opz8v 0 107957 847820 843442 2026-09-25T17:07:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847820 wikitext text/x-wiki '''ਪਰਫਿਊਮ''' ('''ਇਤਰ''' ਜਾਂ '''ਅਤਰ''' ਵੀ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) (ਫਰਾਂਸੀਸੀ: ਪੈਰਾਫੁਮ) {{lang-fr|parfum}} ਸੁਗੰਧਿਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੇਲ ਜਾਂ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ, ਫਿਕਸਿ਼ਟਸ ਅਤੇ ਸੌਲਵੈਂਟ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ, ਜਾਨਵਰ, ਭੋਜਨ, ਚੀਜ਼ਾਂ, ਅਤੇ ਜੀਵਤ-ਸਪੇਸ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਰਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੁਗੰਧ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਖੁਦਾਈਆਂ ਕੁਝ ਕੁ ਪੁਰਾਣੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੈਨੀਲੀਨ ਜਾਂ ਕੌਮਾਰਨ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਸੰਵਾਦ ਦੁਆਰਾ ਅਦਰਸ਼ ਸੁਗੰਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਤਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕੁੱਝ ਹੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਗੰਧਤਾਂ ਤੋਂ ਖੁਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Egypte_louvre_021.jpg|left|thumb|ਮਿਸਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਲੀ ਦਾ ਅਤਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<br />]] ਅਤਰ ਦਾ ਅਰਥ ਲਾਤੀਨੀ "ਪਰਫੁਮੈਅਰ" ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਇਸ ਤੋਂ ਪੀਣਾ" ਪਰਫੂਮਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਫਿਊਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਰੋਮੀਆਂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ<ref>{{Cite book|title=Mendeleyev's Dream – The Quest For the Elements|url=https://archive.org/details/mendeleyevsdream0000unse|last=Strathern, Paul|publisher=Berkley Books|year=2000|isbn=0-425-18467-6|location=New York}}</ref> ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਮਿਲਸੀਨੀਅਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਲੋਂਸ਼ੀਲ ਟੈਪਲਿਟ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੇ ਸੁਗੰਧ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕੈਮਿਸਟ ਵਿੱਚ ਤਪੂਤੀ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਸੁਗੰਧਤਾਂ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ, ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੈਲਮੁਸ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ, ਫਿਰ ਫਿਲਟਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਓਂਵੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ।.<ref>{{cite book|title=Early Arabic Pharmacology: An Introduction Based on Ancient and Medieval Sources|last=Levey|first=Martin|publisher=Brill Archive|year=1973|isbn=90-04-03796-9|page=9}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿਚ, ਇੰਦੂਸ ਸਭਿਅਤਾ (3300 ਈ. - 1300 ਬੀ.ਸੀ) ਵਿੱਚ ਅਤਰ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਇਤਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਡਿਸਟਿਲਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਪਾਠ ਚਰਕ ਸਹਿਤਾ ਅਤੇ ਸੁਸੁਤਰ ਸੰਤੁਤਾ<ref>{{Cite book|title=Agriculture Diversification: Problems and Perspectives|last=A.K. Sharma|last2=Seema Wahad|last3=Raśmī Śrīvāstava|publisher=I. K. International Pvt Ltd|year=2010|page=140}}</ref> ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2003<ref name="NG070329">{{Cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2007/03/070329-oldest-perfumes.html|title=Oldest Perfumes Found on "Aphrodite's Island"|last=Roach|first=John|date=29 March 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012103328/http://news.nationalgeographic.com/news/pf/4419999.html|archive-date=12 October 2013|access-date=21 June 2014}}</ref> ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪੌਰਗੋਸ, ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤਰ ਲੱਭੀ ਸੀ। ਪਰਫਿਊਮ ਦੀ ਤਾਰੀਖ 4000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੈ। 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਮੀਟਰ (3,230 ਵਰਗ ਫੁੱਟ) ਫੈਕਟਰੀ<ref name="NG070329"/> ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 60 ਸਟਾਈਲਜ਼, ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ, ਫਿਨਲਾਂ ਅਤੇ ਅਤਰ ਬੋਤਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰਫਿਊਮਰੀ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਗਏ ਸਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਅਤੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਦਾਮ, ਧਾਲੀ, ਮਿਰਟਲ, ਕਨਫੀਰੀ ਰਾਈਨ, ਅਤੇ ਬਰਗਾਮੋਟ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਫੁੱਲ।<ref>{{Cite web|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,261631,00.html?sPage=fnc.science/archaeology|title=Ancient Perfumes Recreated, Put on Display in Rome|website=Fox News|access-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023191805/http://www.foxnews.com/story/0,2933,261631,00.html?sPage=fnc.science%2Farchaeology|archive-date=2012-10-23|url-status=dead}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Etruscan_perfume_vase_Louvre_Br2949.jpg|thumb|ਈਰਟੂਸਕਨ ਅਤਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੀਟ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਸਿਰ ਵਰਗਾ, ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ।<br />]] 9 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਕੈਮਿਸਟ ਅਲ-ਕਿਂਦੀ (ਅਲਕੁੰਡਸ) ਨੇ ਪਰਫਿਊਮ ਅਤੇ ਡਿਸਟਿਲਸ਼ਨ ਦੇ ਰਸਾਇਣ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਤੇਲ, ਸੈਲਵਾਂ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅਦਾਇਗੀ ਜਾਂ ਮਹਿੰਗੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਨਕਲ ਲਈ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਕਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਅਰਾਮਬਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਲਬੀਬੀਕ (ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਅਰਬੀ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ<ref>al-Hassani, Woodcok and Saoud (2006) 1001 Inventions; Muslim Heritage in Our World, FSTC, p.22.</ref><ref>{{Citation|title=[[The Encyclopaedia of Islam]]|year=1986|author=M. Ullmann|volume=5|page=111b|contribution=AL-KĪMIYĀ|edition=2nd|publisher=Brill}}</ref>) ਲਈ 107 ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। [ਗ੍ਰੀਕ ἄμβιξ, "ਕੱਪ", "ਬੀਕਰ" ਤੋਂ<ref>{{Citation|title=[[The Encyclopaedia of Islam]]|year=1986|author=[[Eilhard Wiedemann|E. Wiedemann]]|author2=M. Plessner|volume=1|page=486a|contribution=AL-ANBĪḲ|edition=2nd|publisher=Brill}}</ref><ref>{{Citation|title=[[Greek-English Lexicon]]|year=1897|page=73|contribution=ἄμβιξ|contribution-url=https://archive.org/details/greekenglishlex00lidduoft|edition=8th|publisher=Harper & Brothers|editor=Henry George Liddell}}</ref>] ਸਿਨੀਸਿਯੁਸ ਦੁਆਰਾ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ )<ref>{{Citation|title=Introduction à l'étude de la chimie des anciens et du moyen âge|year=1889|author=[[Marcellin Berthelot]]|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3815b|page=164|publisher=Steinheil}}</ref>। ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਕੈਮਿਸਟ ਇਬਨ ਸਿਨਾ (ਜੋ ਵੀ ਅਵੀਸੇਨਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ) ਨੇ [ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਤੇਲ ਕੱਢਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅੱਜ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਅਤੇ ਕੁਚਲੀਆ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਜਾਂ ਪੱਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਿਸ਼ਰਣ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੋਜ਼ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸੀ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਕੱਚਾ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਡਿਸਟਿਲਨੇਸ਼ਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਅਤਰ ਮਹਿਕਮਾ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਕਾਸ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਸੁਗੰਧਤ ਦੀ ਕਲਾ 1221 ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ [[ਯੂਰਪ]] ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਫਲੋਰੈਂਸ, ਸਾਂਟਾ ਮਾਰੀਆ ਡੇਲ ਵਿਗੀ ਜਾਂ ਸਾਂਤਾ ਮਾਰੀਆ ਨਾਵਲਾ ਦੇ ਮੱਠ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਪੂਰਬ ਵਿਚ, ਹੰਗਰੀਜ਼ ਨੇ 1370 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਤਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈੱਥ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ 'ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਅਲਕੋਹਲ ਦੇ ਹੱਲ ਵਿੱਚ ਸੁਚੱਜੇ ਤੇਲ ਵਾਲੇ ਸੁੱਕੇ ਤੇਲ - ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਹੰਗਰੀ ਵਾਟਰ. ਰੀਨੇਸਤਾ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਤੇ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੈਥਰੀਨ ਡੀ ਮੈਡੀਸੀ (1519-1589), ਰੇਨੇ ਫਲੋਰੈਨਟੀਨ (ਰੇਨਾਟੋ ਆਈਲ ਫੋਰੇਨਟੀਨੋ) ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਮਸਤੀ, ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇਤਾਲਵੀ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆ ਗਿਆ. ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਾਰਮੂਲੇ ਚੋਰੀ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ। ਰੈਨੇ ਦੇ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ, [[ਫ਼ਰਾਂਸ]] ਛੇਤੀ ਹੀ ਅਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। 16 ਵੀਂ ਅਤੇ 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਤਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮੀਰ ਦੁਆਰਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇਕਦੇ ਨਹੀਂ ਨਹਾਉਣਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਇਸ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਤਰ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। 1693 ਵਿੱਚ, ਇਤਾਲਵੀ ਨਾਈ ਜੀਓਵਨੀ ਪਾਓਲੋ ਫੈਮਿਨੀਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਅਤਰ ਐਂਡਰਬੀਬੀਲਸ<ref>Compare: {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dZYVMRG0PMAC|title=So, What's All the Sniff About?: An In-Depth Plea for Sanity and Equal Rights for Your Sense of Smell, Our Most Neglected and Endangered Sense|last=Pepe|first=Tracy|publisher=So Whats all the Sniff about|isbn=9780968707609|publication-date=2000|page=46|quote=In 1693 an Italian, Giovanni Paolo de Feminis created a fragrance called "Aqua Mirabilis". This fragrance was said to have therapeutic properties to aid with headaches and heart palpitations. It was designed as a non-gender aroma that would enhance one's mood.|access-date=2015-07-11}} </ref> ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਅਤਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਏ ਡੀ ਡੀ ਕੋਲੋਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਭਾਣਜੇ ਜੋਹਾਨ ਮਾਰੀਆ ਫ਼ਰਨੀਨਾ (ਜਿਓਵਨੀ ਮਾਰੀਆ ਫਾਰੀਨਾ) ਨੇ 1732 ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://cologneblog.com/history-of-mens-cologne/|title=A Brief History of Men's Cologne – Discover the History of Men’s Fragrances-COLOGNE BLOG|website=COLOGNE BLOG|archive-url=https://web.archive.org/web/20140203004537/http://cologneblog.com/history-of-mens-cologne/|archive-date=3 February 2014|dead-url=yes}}</ref> 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਸਿਸ ਖੇਤਰ, ਸਿਸਲੀ ਅਤੇ ਕੇਲਬ੍ਰਿਆ (ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ) ਵਧੀਆਂ ਅਤਰ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਨਾਲ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨ ਲਈ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਵੀ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤਰ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿੰਗਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਤਰ]] qwfj5rvrtwcoljmpx1ae9a4zzndooup 0 107986 848018 754940 2026-09-26T10:10:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848018 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Tilapia_zillii_Kineret.jpg|thumb|ਰੈੱਡਬੈਲੀ ਟਲੇਪੀਆ ਭੋਜਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੋਈ]] ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਲੱਗਭਗ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ '''ਮੱਛੀਆਂ''' ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਲਈ ਮੱਛੀ [[ਪ੍ਰੋਟੀਨ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਰੋਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੱਟਵਰਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹੀ ਮੱਛੀ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਸੋਈ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੱਛੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੋਲਸਕਸ, ਕ੍ਰਸਟੇਸ਼ਿਅੰਸ ਅਤੇ ਏਕਾਈਨੋਡਰਮਜ਼। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਇੱਕ ਜੀਵ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੂਰ ਬਨਾਮ ਪੋਰਕ ਜਾਂ ਗਊ ਬਨਾਮ ਬੀਫ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>''cf.'' [//en.wikipedia.org/wiki/Culinary_names culinary names]</ref> ਕੁਝ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਪੀਸਸ ਬਨਾਮ ਪੈਸਕਾਡੋ। ਮੱਛੀ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ, ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ, ਫਿਸਕ (ਬਹੁਵਚਨ: ਫਿਸਕਾ) ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਖਾਣੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਜੀਵ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [[File:Fish Frying in Pakistan - Fried Fish in boiling oil is a traditional food in winters.jpg|thumb|C34B5063 ਤਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਮੱਛੀ]] [[File:烤魚.jpg|thumb|ਗਰਿੱਲਡ ਮੱਛੀ]] == ਸਪੀਸੀਜ਼ == 32,000 ਤੋਂ ਵਧ ਮੱਛੀ ਦੀਆਂ [[ਪ੍ਰਜਾਤੀ|ਸਪੀਸੀਜ਼]] ਦੱਸੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਹਨ,<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/FishBase FishBase]: [http://www.fishbase.org/search.php June 2012 update.] Retrieved 18 June 2012.</ref> ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਟੀਬ੍ਰੇਟਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਮੂਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘੋਗੇ ਦੇ ਸਪੀਸ਼ੀਜ਼ ਵੀ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਦੁਆਰਾ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {| class="wikitable collapsible" style="margin-bottom: 370px;" ! colspan="4" style="width:570px;" | ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼ ਦੀਆਂ ਆਮ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref>Peterson, James and editors of Seafood Business (2009) [https://books.google.com/books?id=s-r5bx-SG6kC&printsec=frontcover&dq=%22seafood%22&hl=en&sa=X&ei=Xhe3T9qsK4P4mAX0r8GoCQ&ved=0CGsQ6AEwBg#v=onepage&q=%22seafood%22&f=false ''Seafood Handbook: The Comprehensive Guide to Sourcing, Buying and Preparation''] John Wiley & Sons. {{ISBN|9780470404164}}.</ref> |- ! style="width:100px;"| !ਹਲਕਾ ਸੁਆਦ !ਦਰਮਿਆਨਾ ਸੁਆਦ !ਭਰਪੂਰ ਸੁਆਦ |- ! valign="top" |ਨਾਜ਼ੁਕ ਬਨਾਵਟ | style="vertical-align:top; background:#f5f5f5;" |ਬਾਸਾ, ਫਲਾਊਂਡਰ, ਹੇਕ, ਸਕੂਪ, ਸਮੇਲਟ, ਰੇਨਬੋ ਟਰਾਊਟ, ਸਖਤ ਸ਼ੈੱਲ ਕਲੈਮ, ਨੀਲੇ ਕਰੈਬ, ਪੀਕੀਟੋ ਕਰੈਬ, ਸਪੈਨਰ ਕਰੈਬ, ਕਟਲਫਿਸ਼, ਪੂਰਬੀ ਸੀਪ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਸੀਪ | style="vertical-align:top; background:#f1f1fa;" |ਐਂਕੋਵੀ, ਹੇਰਿੰਗ, ਲੈਂਗਕੌਡ, ਮੋਈ, ਨਾਰੰਗੀ ਰਫੀ, ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਓਸ਼ੀਅਨ ਪਰਚ, ਲੇਕ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਪਰਚ, ਪੀਲੀ ਪਰਚ, ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਸੀਪ, ਸੀ ਅਰਚਿਨ | style="vertical-align:top; background:#e8e8f8;" | ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਮੈਕਰੀਲ |- ! valign="top" |ਮੱਧਮ ਬਨਾਵਟ | style="vertical-align:top; background:#e8f8e8;" |ਕਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬਾਸ, ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬਾਸ, ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਸਟ੍ਰਾਇਪਡ ਬਾਸ, ਬ੍ਰੀਮ, ਕੋਡ, ਡ੍ਰਮ, ਹੱਡੋਕ, ਹੋਕੀ, ਅਲਾਸਕਾ ਪੋਲਕ, ਰੌਕਫਿਸ਼, ਗੁਲਾਬੀ ਸਾਲਮਨ, ਸਨੈਪਰ, ਟਿਲਾਪਿਆ, ਟਰਬੋਟ, ਵਾਲੇਈ, ਝੀਲ ਸਫੈਦਫਿਸ਼, ਵੋਲਫ਼ਫਿਸ਼, ਸਖਤ ਸ਼ੈੱਲ ਕਲੈਮ, ਸਰਫ ਕਲੈਮ, ਕਾਕੱਲ , ਯੂਨਾਹ ਕੇਕੜਾ, ਬਰਫ਼ ਕੇਕੜਾ, ਕ੍ਰੇਫਿਸ਼, ਬੇ ਸਕੈਲਪ, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਵਾਈਟ ਝੀਂਗਾ | style="vertical-align:top; background:#f3eaea;" |ਸੇਬਲਫਿਸ਼, ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਸਾਲਮਨ, ਕੋਹੋ ਸਾਲਮਨ, ਸਕੇਟ, ਡੰਜਨਨੈਸ ਕੇਕੜਾ, ਕਿੰਗ ਕੇਕੜਾ, ਨੀਲੀ ਮਸਲ, ਗ੍ਰੀਨਸ਼ੈਲ ਮਸਲ, ਗੁਲਾਬੀ ਝੀਂਗਾ | style="vertical-align:top; background:#f0e0f0;" |ਐਸਕੋਲਰ, ਚਿਨਕੁੱਲ ਸਾਲਮਨ, ਚਮ ਸਾਲਮਨ, ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ੈਡ |- ! valign="top" |ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਬਨਾਵਟ | style="vertical-align:top; background:#ddf8dd;" |ਆਰਕਟਿਕ ਚਾਰ, ਕਾਰਪ, ਕੈਟਫਿਸ਼, ਡੌਰਵ, ਗਰੁਪਰ, ਹਾਲੀਬੂਟ, ਮੋਨਕਫਿਸ਼, ਪੋਮਪੈਨੋ, ਡੋਵਰ ਸੋਲ, ਸਟਰਜਿਓਂ, ਟਾਇਲਫਿਸ਼, ਵਹੂ, ਯੈਲੋਟੈਲ, ਐਬੇਲੋਨ, ਕੋਂਚ, ਪੱਥਰ ਕੇਕੜਾ, ਅਮਰੀਕੀ ਲਾਬਸਟਰ, ਸਪਿਨਿ ਲੋਬਸਟਰ, ਓਕਟੋਪਸ, ਕਾਲੇ ਟਾਈਗਰ ਝੀਂਗਾ, ਗਲਫ ਝੀਂਗਾ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਵ੍ਹਾਈਟ ਝੀਂਗਾ, ਸਕੁਇਡ | style="vertical-align:top; background:#e8f0d8;" |ਬਾਰਾਮੂੰਡੀ, ਕਸਕ, ਡੌਗਫਿਸ਼, ਕਿੰਗਕਲਿਪ, ਮਾਹੀਮਾਹੀ, ਓਪਾਹ, ਮਕੋ ਸ਼ਾਰਕ, ਸਵੋਰਡਫਿਸ਼, ਅਲਬਾਕੋਰ ਟੂਨਾ, ਯੈਲੋਫਿਨ ਟੂਨਾ, ਜਿਊਡਕ ਕਲੈਮ, ਸ੍ਕੁਐਟ ਲੋਬਸਟਰ, ਸੀ ਸਕੈਲਪ, ਰੌਕ ਝੀੰਗਾ | style="vertical-align:top; background:#f0e0e0;" | ਬਾਰਾਕੁਡਾ, ਚਾਈਲੀਅਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬਾਸ, ਕੋਬੀਆ, ਕ੍ਰੋਕਰ, ਏਲ, ਨੀਲੀ ਮਾਰਲਿਨ, ਮਲੇਟ, ਸੌਕਆਈ ਸਾਲਮਨ, ਬਲੂਫਿਨ ਟੂਨਾ |} == ਪੋਸ਼ਣ ਮੁੱਲ == {| class="wikitable" style="float: right; margin-top: 5px; margin-bottom: 10px;" ! colspan="4" | ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਦੇ 100 g whitefish ਜ ਤੇਲਯੁਕਤ ਮੱਛੀ |- ! ਪੌਸ਼ਣ ! ਵਾਇਟਫਿਸ਼<br />ਅਲਾਸਕਾ ਪੋਲਕ<ref>{{Cite web|url=http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/4510|title=Nutrient data for 15067, Fish, pollock, walleye, cooked, dry heat|last=United States Department of Agriculture|date=September 2011|website=USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 24|access-date=22 July 2012|archive-date=5 ਜਨਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105073631/http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/4510|dead-url=yes|archivedate=5 ਜਨਵਰੀ 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140105073631/http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/4510|url-status=deviated}}</ref> ! ਤੇਲਯੁਕਤ ਮੱਛੀ<br />ਅੰਧ ਹੈਰਿੰਗ<ref>{{Cite web|url=http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/4483|title=Nutrient data for 15040, Fish, herring, Atlantic, cooked, dry heat|last=United States Department of Agriculture|date=September 2011|website=USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 24|access-date=22 July 2012|archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108024344/http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/4483|dead-url=yes|archivedate=8 ਨਵੰਬਰ 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121108024344/http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/4483|url-status=deviated}}</ref> | rowspan="9" | [[ਤਸਵੀਰ:Halibut_and_salmon_fillets.jpg|thumb|ਹੈਲੀਬੁਟ ਫਿਲੇ (ਇੱਕ ਵਾਇਟਫਿਸ਼) ਇੱਕ ਸਾਲਮਨ ਮੱਛੀ (ਇੱਕ ਤੇਲਯੁਕਤ ਮੱਛੀ) ਦੇ ਉੱਤੇ]] |- ! ਊਰਜਾ (kcal) | style="text-align:center;" | 111 | style="text-align:center;" | 203 |- ! ਪ੍ਰੋਟੀਨ (g) | style="text-align:center;" | 23 | style="text-align:center;" | 23 |- ! ਚਰਬੀ (g) | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | 12 |- ! ਕੋਲੇਸਟ੍ਰੋਲ (ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ) | style="text-align:center;" | 86 | style="text-align:center;" | 77 |- ! ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ-12 (µg) | style="text-align:center;" | 4 | style="text-align:center;" | 13 |- ! ਫਾਸਫੋਰਸ (ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ) | style="text-align:center;" | 267 | style="text-align:center;" | 303 |- ! ਸਿਲੇਨੀਅਮ (µg) | style="text-align:center;" | 44 | style="text-align:center;" | 47 |- ! ਓਮੇਗਾ-3 (ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ) | style="text-align:center;" | 509 | style="text-align:center;" | 2014 |} ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ "ਮੱਛੀ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਵਧੀਆ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਫੈਦਫਿਸ਼, ਤੇਲਯੁਕਤ ਮੱਛੀ, ਜਾਂ ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵ੍ਹਾਈਟਫਿਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਡੌਕ ਅਤੇ ਸਿਅਰ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਚਰਬੀ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 1% ਤੋਂ ਘੱਟ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਤੇਲਯੁਕਤ ਮੱਛੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਡੀਨਸ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ, 10-25% ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉੱਚੀ ਚਰਬੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਰਬੀ-ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਵਿਟਾਮਿਨ (ਏ, ਡੀ, ਈ ਅਤੇ ਕੇ) ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਫੈਟ ਐਸਿਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।"<ref name="Fellows1992">Fellows P and Hampton A (Eds.) (1992) [http://www.fao.org/Wairdocs/X5434E/x5434e0f.htm#11.%20fish%20and%20fish%20products Fish and fish products] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190208173446/http://www.fao.org/WAIRdocs/x5434e/x5434e0f.htm#11.%20fish%20and%20fish%20products |date=2019-02-08 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190208173446/http://www.fao.org/WAIRdocs/x5434e/x5434e0f.htm#11.%20fish%20and%20fish%20products |date=2019-02-08 }} Chapter 11 in: ''Small-scale food processing – A guide for appropriate equipment'' Intermediate Technology Publications, FAO, Rome. {{ISBN|1 85339 108 5}}.</ref> === ਪਾਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਧਾਤ === {| class="wikitable collapsible" style="margin-bottom: 10px;" ! colspan="4" style="width:540px;" | ਪਾਰਾ/ਓਮੇਗਾ-3 ਦੇ ਪੱਧਰ<ref>{{Cite journal|last=Smith|first=KL|last2=Guentzel|first2=JL|year=2010|title=Mercury concentrations and omega-3 fatty acids in fish and shrimp: Preferential consumption for maximum health benefits|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0025326X10002882|journal=Marine Pollution Bulletin|volume=60|issue=9|pages=1615–1618|doi=10.1016/j.marpolbul.2010.06.045}}</ref> |- ! style="width:100px;" | ਓਮੇਗਾ-3 ↓ ! style="width:140px;" | ਘੱਟ ਪਾਰਾ<br /><small>< 0।04 ppm</small> ! style="width:140px;" | ਦਰਮਿਆਨਾ ਪਾਰਾ<br /><small>0।04–0।40 ppm</small> ! style="width:140px;" | ਉੱਚ ਪਾਰਾ<br /><small>> 0।40 ppm</small> |- ! valign="top" | '''ਉੱਚ<br /><small>> 1।0%</small>''' | style="vertical-align:top; background:#e8fff8;" | ਸਾਲਮਨ <br /> ਸਰਦੀਨ | style="vertical-align:top; background:#f1f1fa;" | ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮੈਕਰਲ<br />ਫਲੈਟਫਿਸ਼<br />ਹੈਲੀਬਟ<br />ਹੈਰਿੰਗ | style="vertical-align:top; background:#e8e8f8;" | ਸਪੇਨੀ ਮੈਕਰਲ ਮੱਛੀ<br />ਸਵੋਰਡਫਿਸ਼<br />ਟਾਈਲਫਿਸ਼ |- ! valign="top" | ਦਰਮਿਆਨੇ<br /><small>0।4–1।0%</small> | style="vertical-align:top; background:#e8f8e8;" | ਪੋਲਕ | style="vertical-align:top; background:#f3eaea;" | ਬਲੂ ਗ੍ਰੀਨੇਡੀਅਰ|ਹੋਕੀ<br />ਟੂਨਾ | style="vertical-align:top; background:#f0e0f0;" | ਕਿੰਗ ਮੈਕਰਲ<br />[[ਸ਼ਾਰਕ]] |- ! valign="top" | ਘੱਟ<br /><small>< 0।4%</small> | style="vertical-align:top; background:#ddf8dd;" | ਕੈਟਫਿਸ਼<br />ਝੀੰਗਾ | style="vertical-align:top; background:#e8f0d8;" | ਕੌਡ<br />ਸਨੈਪਰ<br />ਟੂਨਾ ਡੱਬਾਬੰਦ ਚਾਨਣ | style="vertical-align:top; background:#f0e0e0;" | ਗ੍ਰੂਪਰ<br />ਸੰਤਰੀ ਰਫੀ |} == ਨੋਟਸ == {{Reflist|35em}} == ਹਵਾਲੇ == * Aquamedia, ''"ਖਪਤ ਦੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਉਤਪਾਦ"'' ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ [http://www.feap.info/economics/Tradebalance_en.asp http://www।feap।info/economics/Tradebalance_en।asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060223203558/http://www.feap.info/economics/Tradebalance_en.asp |date=2006-02-23 }} 'ਤੇ 2007-09-17। * Paston-ਵਿਲੀਅਮਜ਼, Sara (2006) [https://books.google.com/books?id=aJoDxN4T-eEC&pg=PA132&dq=%22Arbroath+smokie%22&hl=en&sa=X&ei=dCHRT8_4E-nQmAWS0tmaDw&ved=0CE8Q6AEwBA#v=onepage&q=%22Arbroath%20smokie%22&f=false ''ਮੱਛੀ: ਪਕਵਾਨਾ ਤੱਕ ਇੱਕ ਵਿਅਸਤ Island''] ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ। {{ISBN|9781905400072}}9781905400072। * Sweetser, Wendy (2009) [https://books.google.com/books?id=eHrvJQGiObEC&pg=PA194&dq=%22Arbroath+smokie%22&hl=en&sa=X&ei=dCHRT8_4E-nQmAWS0tmaDw&ved=0CIoBEOgBMA4#v=onepage&q=%22Arbroath%20smokie%22&f=false ''Connoisseur ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ''] ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ,। {{ISBN|9781402770517}}9781402770517। * {{Cite journal|last=Tidwell|first=J. H.|last2=Allan|first2=G. L.|year=2001|title=Fish as food: Aquaculture's contribution: Ecological and economic impacts and contributions of fish farming and capture fisheries|journal=EMBO Reports|volume=2|issue=11|pages=958–963|doi=10.1093/embo-reports/kve236|pmc=1084135|pmid=11713181}} * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਦੇ ਸਿਹਤ ਸਿਸਟਮ, ''"ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ"'' ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ [http://www.med.umich.edu/umim/clinical/pyramid/fish.htm http://www।med।umich।edu/umim/clinical/pyramid/fish।htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070526011755/http://www.med.umich.edu/umim/clinical/pyramid/fish.htm |date=2007-05-26 }} 'ਤੇ 2007-09-17। * VegDining।com, ''"ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਸਵਾਲ-ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ"'' ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ [http://www.ivu.org/faq/definitions.html http://www।ivu।org/faq/definitions।html] 'ਤੇ 2007-09-17। * ''ਰਾਜ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਉਤਪਨ 2000'', 2000, ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ [http://www.who.int/nutrition/topics/3_foodconsumption/en/index5.html http://www।who।int/nutrition/topics/3_foodconsumption/en/index5।html] 'ਤੇ 2007-11-17। [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]]। == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [https://www.sciencedaily.com/releases/2006/10/061018094758.htm ਸਾਇੰਸ ਰੋਜ਼ਾਨਾ] ਦੇ ਲਾਭ ਨੂੰ ਖਾਣ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰੇ ਭਾਰੋ, ਨਵ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ * [https://www.sciencedaily.com/releases/2003/02/030210080251.htm ਸਾਇੰਸ ਰੋਜ਼ਾਨਾ] ਮਾਹਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਖਪਤਕਾਰ ਨੂੰ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਜ਼ਿਹਰ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ * [http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa003&articleID=4CD31D31E16AC873F5F421D5880E88D6 ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਮਰੀਕੀ] ਸੋਇਆ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਸਰ ਤੱਕ: ਅਧਿਐਨ। * [http://www.gourmetrecipe.com/recipes/ingredients/seafood-recipes ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਕਵਾਨਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221223606/http://www.gourmetrecipe.com/recipes/ingredients/seafood-recipes |date=2019-12-21 }} ਤੱਕ Gourmet ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। * {{Cite NIE|wstitle=Fish as Food|short=x}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦ]] mcclbr1qb60vm37id4esj5n68519fej 0 108021 848040 843797 2026-09-26T11:37:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848040 wikitext text/x-wiki {{Infobox NFL player |image=1986 Jeno's Pizza - 12 - Walter Payton (Walter Payton crop).jpg | caption = ਵਾਲਟਰ ਪੇਟਨ 1984 ਵਿੱਚ | position = ਰਨਿੰਗ ਬੈਕ | number = 34 | birth_date = {{Birth date|1954|7|25}} | birth_place = ਕੋਲੰਬੀਆ, ਮਿਸਿਸਿਪੀ | death_date = {{death date and age|1999|11|1|1954|7|25}} | death_place = ਸਾਊਥ ਬੈਰਿੰਗਟਨ, ਇਲੀਨੋਇਸ | height_ft = 5 | height_in = 10 | weight_lbs = 200 | draftyear=1975 | draftround=1 | draftpick=4 | high_school = ਕੋਲੰਬੀਆ (ਐਮਐਸ) | college = ਜੈਕਸਨ ਸਟੇਟ | teams= * ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਬੀਅਰਸ ({{NFL Year|1975}}–{{NFL Year|1987}}) |highlights= | statlabel1=ਰਸ਼ਿੰਗ ਯਾਰਡ | statvalue1=16,726 | statlabel2=ਯਾਰਡ ਪ੍ਰਤੀ ਕੈਰੀ | statvalue2=4.4 | statlabel3=ਰਸ਼ਿੰਗ ਟੱਚਡਾਊਨ | statvalue3=110 | statlabel4=ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ | statvalue4=492 | statlabel5=ਰਸੀਵਿੰਗ ਯਾਰਡ | statvalue5=4,538 | statlabel6=ਰਸੀਵਿੰਗ ਟੱਚਡਾਊਨ | statvalue6=15 | nfl = PAY738296 | pfr = P/PaytWa00 | HOF = walter-payton |CollegeHOF = 70028 }} '''ਵਾਲਟਰ ਜੈਰੀ ਪੇਟਨ''' (25 ਜੁਲਾਈ, 1954<ref>{{Cite web |url=http://www.payton34.com/Biography/biography.html |title=Walter Payton – More Than a Sports Legend |website=Payton34.com |publisher=Walter Payton Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20000301101022/http://www.payton34.com/Biography/biography.html |archive-date=March 1, 2000 |access-date=July 25, 2016}}</ref> - 1 ਨਵੰਬਰ 1999) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਜੋ ਪਿਛਲੇ 13 ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ]] (ਐਨਐਫਐਲ) ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਬੀਅਰਸ ਲਈ ਰਨਿੰਗ ਬੈਕ ਵਜੋਂ ਖੇਡਿਆ। ਪੇਟਨ ਐਨਐਫਐਲ ਜਗਤ ਵਿੱਚ "ਮਿੱਠਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨੌਂ ਵਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋ ਬਾਊਲ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਪੇਟਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਸ਼ਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਰਿਅਰ ਰਸ਼ਿੰਗ ਯਾਰਡਸ, ਟੱਚਡਾਉਨਸ, ਕੈਰੀਜ, ਸਕਰੀਮੇਜ ਤੋਂ ਯਾਰਡਸ, ਆਲ ਪਰਪਜ ਯਾਰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖੇ। ਉਹ ਬਹੁਮੁਖੀ ਵੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਿਸੀਵਰ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਅੱਠ ਕੈਰੀਅਰ ਟੱਚਡਾਊਨ ਪਾਸ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ 1993 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1996 ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਫੁੱਟਬਾਲ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਐਨਐਫਐਲ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕੋਚ ਮਾਇਕ ਦਿਤਕਾ ਨੇ ਪੈਟਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜੋ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ- ਪਰ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੱਸਿਆ।<ref name="nytimes">{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/books/00/10/15/bib/001015.rv080804.html |title=Never Die Easy: The Autobiography of Walter Payton |last=Lichtenstein |first=Walter |date=October 15, 2000 |website=The New York Times |access-date=February 18, 2017}}</ref> ਪੇਟਨ ਨੇ ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੈਕਸਨ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਾਲੇਜਿਏਟ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਲ-ਅਮਰੀਕੀ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ 1975 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਬੀਅਰਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ 1975 ਦੇ ਡਰਾਫਟ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਮੁੱਚੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਪੇਟਨ ਨੇ 1977 ਏਪੀ ਐਨਐਫਐਲ ਮੋਸਟ ਵੈਲੈਂਟਲ ਪਲੇਅਰ ਐਵਾਰਡ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 1985 ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਬੀਅਰਸ ਨਾਲ ਸੁਪਰ ਬਾਊਲ ਐਕਸੈਕਸ ਜਿੱਤਿਆ। 1987 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਐਨਐਫਐਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 13 ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10 ਵਿੱਚ 1,200 ਗਜ਼ ਦੀ ਉਪਲਬਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।  ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਦੁਰਲੱਭ ਜਿਗਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕਲਰੋਜ਼ਿੰਗ ਕੋਲਿੰਗਟਿਸ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੇਟਨ ਦੀ 1 ਨਵੰਬਰ, 1999 ਨੂੰ, 45 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਚੋਲਾਂਗਿਓਕੋਕਾਰਿਨੋਮਾ ਤੋਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਵਾਲਟਰ ਪੇਟਨ ਅਵਾਰਡ, ਵਾਲਟਰ ਪੈਟਨ ਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਯੀਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਅੰਗ ਦਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ==ਐਨਐਫਐਲ ਕੈਰੀਅਰ ਅੰਕੜੇ== {| class="wikitable" ! colspan="2"|<center>Legend</center> |- | style="background:#cfecec; width:3em;"| |ਲੈਡ ਦ ਲੀਗ |- | '''ਬੋਲਡ''' |ਕੈਰੀਅਰ ਹਾਈ |} {|class=wikitable style="text-align:center" |- !colspan=3| ! colspan="5"| ਰਸ਼ਿੰਗ ! colspan="5"| ਰਸੀਵਿੰਗ ! colspan=1|ਆਲਪਰਪਜ ! colspan=2|ਪਾਸਿੰਗ |- !|ਸਾਲ !|ਟੀਮ !|G !|Att !|ਯਾਰਡ !|ਔਸਤ !|Lng !|TD !|Rec !|Yds !|Avg !|Lng !|TD !YScm !Yds !TD |- |{{NFL year|1975}}||CHI||13||196||679||3.5||54T||7||33||213||6.5||40||0||892||0||0 |- |{{NFL year|1976}}||CHI||14||style="background:#cfecec; width:3em;"|311||1,390||4.5||60||13||15||149||9.9||34||0||1,539||0||0 |- |{{NFL year|1977}}||CHI||14||style="background:#cfecec; width:3em;"|339||style="background:#cfecec; width:3em;"|'''1,852'''||style="background:#cfecec; width:3em;"|'''5.5'''||73||style="background:#cfecec; width:3em;"|'''14'''||27||269||10.0||'''75T'''||2||style="background:#cfecec; width:3em;"|'''2,121'''||0||0 |- |{{NFL year|1978}}||CHI||16||style="background:#cfecec; width:3em;"|333||1,395||4.2||'''76'''||11||'''50'''||480||9.6||61||0||style="background:#cfecec; width:3em;"|1,875||0||0 |- |{{NFL year|1979}}||CHI||16||style="background:#cfecec; width:3em;"|369||1,610||4.4||43T||'''14'''||31||313||10.1||65T||2||1,923||54||1 |- |{{NFL year|1980}}||CHI||16||317||1,460||4.6||69T||6||46||367||8.0||54T||1||1,827||0||0 |- |{{NFL year|1981}}||CHI||16||339||1,222||3.6||39||6||41||379||9.2||30||2||1,601||0||0 |- |{{NFL year|1982}}||CHI||9||148||596||4.0||26||1||32||311||9.7||40||0||907||39||1 |- |{{NFL year|1983}}||CHI||16||314||1,421||4.5||49T||6||53||'''607'''||'''11.5'''||74T||2||2,028||95||'''3''' |- |{{NFL year|1984}}||CHI||16||'''381'''||1,684||4.4||72T||11||45||368||8.2||31||0||2,052||47||2 |- |{{NFL year|1985}}||CHI||16||324||1,551||4.8||40T||9||49||483||9.9||65||2||2,034||'''96'''||1 |- |{{NFL year|1986}}||CHI||16||321||1,333||4.2||41||8||37||382||10.3||57||'''3'''||1,715||0||0 |- |{{NFL year|1987}}||CHI||12||146||533||3.7||17||4||33||217||6.6||16||1||750||0||0 |- !colspan=2|ਕੈਰੀਅਰ||190||3,838*||16,726*||4.4||76||110*||492||4,538||9.2||75||15||21,264*||331||8 |- !colspan=2|ਪੋਸਟਸੀਜ਼ਨ||9||180||632||3.5||20||2||22||178||8.1||31||0||810||19||1 |} == ਐਨਐਫਐਲ ਰਿਕਾਰਡ == * ਯੋਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪੇਟਨ ਆਪਣੇ ਕੋਚ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮੈਚ ਨਹੀਂ ਖੇਡ ਪਾਇਆ ਸੀ। '''ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲਗਾਤਾਰ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਰਸ਼ਿੰਗ ਯਤਨ''': 4 ({{NFL Year|1976}}–{{NFL Year|1979}}) * ਸਟੀਵ ਵਾਨ ਬੂਰੇਨ ਨਾਲ ਟਾਈ == ਨੋਟਸ == {{reflist|group=notes}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|colwidth=30em}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.payton34.com/ Payton34.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180528034126/http://www.payton34.com/ |date=2018-05-28 }}, the Walter and Connie Payton Foundation * [http://www.walterpaytoncancerfund.org/ Walter Payton Cancer Fund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031018044333/http://walterpaytoncancerfund.org/ |date=2003-10-18 }} * [http://www.walterpaytonlivercenter.org/ Walter Payton Liver Center] at the University of Illinois Medical Center at Chicago * [https://web.archive.org/web/20091103200301/http://www.chicagobears.com/walterpayton.asp Walter Payton] tribute page at the Chicago Bears * {{IMDb name|0668533}} * {{Worldcat id|lccn-n78-18923}} * {{NYTtopic|people/p/walter_payton}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{Cite news|url=http://www.suntimes.com/sports/16085444-606/13-years-later-walter-paytons-legend-lives-on.html|title=13 years later, Walter Payton’s legend lives on|last=Telander|first=Rick|date=November 1, 2012|work=[[Chicago Sun-Times]]|access-date=November 1, 2012}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1999]] fxde9k9gcrbrsh4lkm4tvveizkna91r 0 108147 848047 814042 2026-09-26T11:57:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848047 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Rok_met_panoramische_beschildering_van_Indonesisch_landschap_TMnr_6217-7.jpg|thumb|ਇੱਕ ਸਕਰਟ]] '''ਸਕਰਟ''' ਜਾ '''ਫ਼ਰਾਕ''' ਇੱਕ [[ਕੱਪੜਾ|ਕੱਪੜੇ]] ਜਾਂ ਗਾਊਨ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੱਕ (ਕਮਰ) ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ, ਜਾਂ ਇਸ ਮੰਤਵ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਕਰਟਾਂ ਦੀ ਹੈਮਲਿਨ ਮਾਈਕਰੋ ਤੋਂ ਫਰਸ਼ ਤੱਕ ਲੰਬਾਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁਹਜ-ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸੁਆਦ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੱਲੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਕੱਪੜੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਕਰਟ-ਦਿੱਖ ਪੈਨਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੈਗਿੰਗ, ਸ਼ਾਰਟਸ ਅਤੇ ਸਵਿਮਟਸੁਟਸ। ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਕਟਸ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਅਪਵਾਦਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਈਜ਼ਾਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਲਟ, ਜਿਸ ਨਾਲ [[ਸਕਾਟਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਆਇਰਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੀਨ ਪਾਲ ਗੌਲਟਿਅਰ, ਵਿਵੀਅਨ ਵੈਸਟਵੁਡ, ਕੇਨਜ਼ੋ ਅਤੇ ਮਾਰਕ ਜੈਕਬਜ਼ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਕਟਸ ਦਿਖਾਈ ਹੈ ਸੋਸ਼ਲ ਕੋਡਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ, ਗੌਟਾਈਅਰ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸ਼ ਵਰਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਰਟ ਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ-ਨਿਵਾਸੀ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਰੂਪ ਜੋ ਡੇਵਿਡ ਬੇਖਮ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਕਰਟਾਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>Fogg, Marnie (2011) ''The Fashion Design Directory''. London: Thames & Hudson. p.165,316</ref> ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਧਾਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਕਰਟ ਇੱਕ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੈਰੇਓਸ) ਤੋਂ ਬਣੀ ਇੱਕ ਕੱਪੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਡਾਰਟਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੱਲੇ ਕਮਰ ਜਾਂ ਕੁੱਲ੍ਹੇ ਤੇ ਥੱਲੇ ਅਤੇ ਫੁਲਰ ਤੇ ਫਿਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਗੋਰੇਸ, ਪਲੀਟਸ ਜਾਂ ਪੈਨਲਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਕਾਰਟ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹਲਕੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੱਧ ਭਾਰ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੈਨੀਮ, ਜਰਸੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਜਾਂ ਪੋਪਲਿਨ. ਪਤਲੇ ਜਾਂ ਚੁੰਝ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਚਮੜੇ ਅਕਸਰ ਸਕਾਰ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਲਈ ਸਿਲਪ ਨਾਲ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Fur_skirt.jpg|thumb|ਸੁਮੇਰੀ ਆਦਮੀ ਜੋ ਇੱਕ ਕਾਊਂਕੇਸ ਸਕਰਟ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਸੀਏ. 3.000 ਬੀ.ਸੀ.<br />]] [[ਤਸਵੀਰ:Egyptian_kilt.jpg|thumb|ਰਮਾਮਤ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਿਸਰੀ ਕਲੀਟ ਪਾਈ ਸੀ. 2.250 ਬੀ.ਸੀ.]] [[ਤਸਵੀਰ:BronzeAge01.jpg|thumb|ਬੋਰੋਮ ਈਸ਼ੌਜ (ਡੈਨਮਾਰਕ) ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਗਏ ਇੱਕ ਉਰਫ ਦੀ ਸਕਰਟ ਦਾ ਖਿੱਚਣਾ.<br />]] ਪ੍ਰਾਗਯਾਦਕ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਕਰਟ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਹੇਠਲੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਲ ਤਰੀਕਾ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੈਂਟ ਨਹੀਂ ਸਨ।3.900 ਬੀ.ਸੀ. ਨਾਲ ਡੇਟਿੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੂੜੀ-ਬੁਣਿਆ ਸਕਰਟ ਆਰਮੀਨੀ ਵਿੱਚ ਅਰੇਨੀ -1 ਗੁਫ਼ਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਲੱਭੀ ਗਈ ਸੀ। ਨੋਰਥ ਈਸਟ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਕਰਟ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸਨ। ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਦੇ ਸੁਮੇਰੀ ਲੋਕ ਇੱਕ ਪੈਂਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਫਰ ਸਕਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਬਦ "ਕਾਊਂਕ" ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੇਡ ਦੀ ਖੱਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਆਖਿਰਕਾਰ ਕੱਪੜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਖੀਰ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕੂਨੈਕ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਜੋ ਭੁਲਕੀ ਭੇਡ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕੂਨਕੇਕ ਕੱਪੜੇ ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਜੌਹਨ ਦੀ ਬੈਪਟਿਸਟ ਦੇ ਡਕੈਤੀ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰੀ ਕੱਪੜੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਨਨ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉੱਚੇ ਵਰਗਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸੁਮੇਲ ਸਨ। ਤਕਰੀਬਨ 2,130 ਬੀ. ਸੀ, ਮਿਸਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਮਰਦਾਂ ਨੇ ਚਮੜੇ ਦੀ ਛਿੱਲ (ਕਿਲਟ) ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਂਡਯੇਟ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਲਪੇਟਿਆ ਇੱਕ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਆਇਤਾਕਾਰ ਟੁਕੜੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ. ਮਿਸਰ ਦੇ ਮੱਧ ਰਾਜ ਨੇ, ਲੰਬੇ ਪੱਲੇ, ਕਮਰ ਤੋਂ ਗਿੱਟੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਬਗੈਰ ਲੁਕੇ ਹੋਏ, ਫੈਸ਼ਨੇਬਲ ਬਣ ਗਏ। ਮਿਸਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਖੰਭੇ ਤਿਕੋਣੀ ਸੈਕਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕਿਲਤ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫੈਸ਼ਨਦਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਥੱਲੇ, ਇੱਕ ਸ਼ੇਨਟੇ, ਜਾਂ ਤਿਕੋਣੀ ਲੌਂਕਲੇਠ ਜਿਸਦੇ ਅੰਤਾਂ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਬ੍ਰੋਨਜ਼ ਯੁਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਲਪੇਟਣ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਵਰਗੇ ਕੱਪੜੇ ਪਸੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਕਰਟ ਅਤੇ ਬਲੌਜੀ ਪਾਏ। ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਪਹਿਰਾਵਾ-ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਸੰਦ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਲੰਬਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ ਕੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਖਿਲਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਗੋਰਡ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਘੋੜੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਵੇਲੇ ਵਧੇਰੇ ਆਰਾਮਦਾਇੱਕ ਹੋ ਗਈ। ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਇੱਕ ਨਾਈਟ ਦੇ ਬਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸੀਸਪੱਟੀ ਦੇ ਹੇਠ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮੈਟਲ ਸਕਰਟ ਸੀ ਇਸਨੇ ਸੀਸਪੱਟੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰਲੇ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੀ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। 13-15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬੁਣਾਈ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੈਰੀਟ੍ਰੈਡਲ ਫਰੰਟ ਲਾਮਜ਼ ਅਤੇ ਪੇਵੋਟਡ ਬਲੇਡਜ਼ ਅਤੇ ਹੈਂਡਲਸ ਨਾਲ ਕੈਚੀ, ਬਿਹਤਰ ਟੇਲਰਿੰਗ ਟ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਅਤੇ ਟਾਈਟਸ. ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਫੈਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਬਣ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵਰਜੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਸਟਾਰ ਬਣ ਗਈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} * Brockmamn, Helen L.: ''The Theory of Fashion Design'', Wiley, 1965. * Picken, Mary Brooks: ''The Fashion Dictionary'', Funk and Wagnalls, 1957. (1973 edition {{ISBN|0-308-10052-2}}) * Tozer, Jane, and Sarah Levitt: ''Fabric of Society: A Century of People and Their Clothes 1770–1870'', Laura Ashley Ltd., 1983; {{ISBN|0-9508913-0-4}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Wiktionary|skirt}} {{Commons category|Skirts}} {{Commons category|Miniskirts}} * [http://www.apparelsearch.com/glossary.htm ApparelSeach glossary of textile and apparel terms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170102014107/http://www.apparelsearch.com/glossary.htm |date=2017-01-02 }} * [http://www.85b.org/dress_conv.php An international dress size converter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070707045553/http://www.85b.org/dress_conv.php |date=2007-07-07 }} * [https://web.archive.org/web/20180617035221/https://www.koreabang.com//2013/stories/new-south-korean-law-might-make-miniskirts-illegal.html New South Korean Law Might Make Miniskirts Illegal] * [http://www.thedailybeast.com/articles/2013/02/04/france-revokes-214-year-old-law-that-made-it-illegal-for-women-to-wear-pants.html France Revokes 214-Year-Old Law That Made It Illegal For Women To Wear Pants] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] olfpwdm612phwf282889ksdb2ty2fzb 0 108165 847956 661046 2026-09-26T04:44:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847956 wikitext text/x-wiki '''ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹੱਕ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Civil and political rights''') [[ਹੱਕ|ਅਧਿਕਾਰਾਂ]] ਦੀ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹਨ ਜੋ [[ਸਰਕਾਰ|ਸਰਕਾਰਾਂ]], [[ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨ|ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨਾਂ]] ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਲੰਘਣਾ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ [[ਵਿਤਕਰਾ|ਭੇਦਭਾਵ]] ਜਾਂ [[ਜ਼ੁਲਮ]] ਦੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਗਰਿਕ / ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ; ਨਸਲ, ਲਿੰਗ, ਜਿਨਸੀ ਝੁਕਾਅ, ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੂਲ, ਰੰਗ, ਉਮਰ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਨਤਾ, ਜਾਤੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਪੰਗਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ;<ref>The Civil Rights act of 1964, [http://www.ourdocuments.gov/doc.php?flash=true&doc=97 ourdocuments.gov]</ref><ref>Americans with Disabilities Act of 1990, [http://www.access-board.gov/about/laws/ada.htm accessboard.gov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130720042309/http://access-board.gov/about/laws/ADA.htm |date=2013-07-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130720042309/http://access-board.gov/about/laws/ADA.htm |date=2013-07-20 }}</ref><ref>Summary of LGBT civil rights protections, by state, at Lambda Legal, [http://www.lambdalegal.org/states-regions/ lambdalegal.org]</ref> ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਹੱਕ ਜਿਵੇਂ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ, ਭਾਸ਼ਣ, ਧਰਮ, ਦਬਾਓ, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਕ ਹੱਕਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕਾਨੂੰਨ]] ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਆਂ (ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਤਮਕ ਨਿਰਪੱਖਤਾ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਪੱਖ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਹੱਕ ਸਮੇਤ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ; ਯੋਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ; ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਲੈਣ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣ ਦਾ ਹੱਕ; ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦਾ ਹੱਕ, ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਅਤੇ ਵੋਟ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ। ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਧਿਕਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ]] ਦਾ ਮੂਲ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।<ref>A useful survey is Paul Sieghart, ''The Lawful Rights of Mankind: An Introduction to the International Legal Code of Human Rights'', Oxford University Press, 1985.</ref> ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ 1948 ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ (ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ)। ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਥਿਊਰੀ "ਪਹਿਲੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਹੱਕਾਂ" ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੱਕਾਂ]] ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। == ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ == [[ਟੀ. ਐਚ. ਮਾਰਸ਼ਲ]] ਨੋਟਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੱਕ ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੁਆਰਾ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਹੱਕ ਹਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1948 ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਘੋਸ਼ਣਾ-ਪੱਤਰ ਅਤੇ 1967 ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਧਿਕਾਰ। ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਸ਼ੋਧਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰ ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਸਮੀ ਲਿਖਤੀ ਗਾਰੰਟੀ ਹੈ। ਸਿਵਲ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਹੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥਾਮਸ ਜੇਫਰਸਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਏ ਸਮਰੀ ਵਿਊ ਆਫ ਰਾਈਟਸ ਆਫ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ "ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਦੀ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ।" ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਧਿਕਾਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਦਾ ਸਵਾਲ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਉਲੰਘਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਅਧਿਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ' ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। == ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰ == [[ਸਵੈ-ਮਾਲਕੀ]] ਅਤੇ [[ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਆਜ਼ਾਦੀ]] ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਖਾਣਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ,<ref>{{Cite news|url=http://www.theamericanconservative.com/articles/the-fight-for-food-rights/|title=The Fight for Food Rights (Review of ''Life, Liberty, and the Pursuit of Food Rights: The Escalating Battle Over Who Decides What We Eat'' by David Gumpert)|last=Mark Nugent|date=July 23, 2013|work=The American Conservative|access-date=September 15, 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/aroy/2012/03/23/the-real-broccoli-mandate/|title=The ''Real'' Broccoli Mandate|last=Robert Book|date=March 23, 2012|work=Forbes|access-date=September 15, 2013}}</ref> ਇੱਕ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਦੇ,<ref>{{Cite journal|last=Jessica Flanigan|date=July 26, 2012|title=Three arguments against prescription requirements|url=http://jme.bmj.com/content/38/10/579.full.pdf+html|journal=Journal of Medical Ethics|volume=38|pages=579–586|doi=10.1136/medethics-2011-100240|pmid=22844026|access-date=September 14, 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://reason.com/archives/2005/08/01/self-medicating-in-burma|title=Self-Medicating in Burma: Pharmaceutical freedom in an outpost of tyranny|last=Kerry Howley|date=August 1, 2005|work=Reason|access-date=September 14, 2013}}</ref> ਇੱਕ ਆਦਤ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2012/03/the-war-on-drugs-should-it-be-your-right-to-use-narcotics/254317/|title=The War on Drugs: Should It Be Your Right to Use Narcotics?|last=Emily Dufton|date=Mar 28, 2012|work=The Atlantic|access-date=September 13, 2013}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.freetheworld.com/2012/freedomIndex/Towards-Worldwide-Index-10-Bandow.pdf|title=Towards a Worldwide Index of Human Freedom|last=Doug Bandow|publisher=Fraser Institute|others=Chapter 10|year=2012|pages=253–280|chapter=From Fighting the Drug War to Protecting the Right to Use Drugs - Recognizing a Forgotten Liberty|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924015504/http://www.freetheworld.com/2012/freedomIndex/Towards-Worldwide-Index-10-Bandow.pdf|archive-date=2015-09-24|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸਰੋਤ]] r1khnjvf93q0j4blwpx09f5ry6xm69w 0 108271 847829 709655 2026-09-25T17:12:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847829 wikitext text/x-wiki '''ਅਨਿਰੁੱਧ ਬਹਿਲ''' (ਜਨਮ {{ਅੰਦਾਜ਼ਨ}} 1967) ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖਬਰ ਵੈਬਸਾਈਟ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ [[ਕੋਬਰਾਪੋਸਟ]] ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਹੋਰਨਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ, ਆਉਟਲੁੱਕ, ਡਾਊਨ ਟੂ ਅਰਥ ਅਤੇ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਹਿਲਕਾ ਦੀ ਵੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਤਹਿਲਕਾ ਵਿੱਚ ਬਹਿਲ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਖੋਜ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਮੈਚ ਹਾਰਨ ਲਈ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਕੈਮਰੇ ਤੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮੈਚ ਫਿਕਸਿੰਗ ਤੇ ਕਈ ਲੜੀਵਾਰ ਲੇਖ ਛਾਪੇ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ - ''ਫ਼ਾਲਨ ਹੀਰੋਜ਼'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ। ਬਹਿਲ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਵੈਸਟ ਐਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਾਸੂਸ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2003 ਵਿੱਚ, ਉਹ''ਤਹਿਲਕਾ ''ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ। 2003 ਵਿਚ, ਬਹਿਲ ਨੇ ਇੱਕ ਜਾਸੂਸੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਬੰਕਰ 13 ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਲਿਟਰੇਰੀ ਰਿਵਿਊ ਦਾ ਬੈਡ ਸੈਕਸ ਇਨ ਫਿਕਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। 2008 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਚੈਨਲ ਵੀ ਲਈ ਟੋਨੀ ਬੀ ਸ਼ੋ ਦੀ ਹੋਸਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/aniruddha-bahal-the-king-of-sting-424594.html|title=Aniruddha Bahal: The King of Sting|last=Zaitchik|first=Alexander|date=19 November 2006|website=[[The Independent]]|access-date=9 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101013003749/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/aniruddha-bahal-the-king-of-sting-424594.html|archive-date=13 ਅਕਤੂਬਰ 2010|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/caught-on-camera/561105/0|title=Caught on camera|date=30 December 2009|website=[[Indian Express]]|access-date=9 February 2010}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tehelka.com/home/20041009/new/march/7/ca030703seminar1.htm|title=For whom the bell tolls|last=Tejpal|first=Tarun|date=7 March 2004|website=[[Tehelka]]|access-date=9 February 2010|archive-date=3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2010|archive-url=https://archive.today/20100203175302/http://www.tehelka.com/home/20041009/new/march/7/ca030703seminar1.htm|dead-url=yes}}</ref><ref name="OLReddy">{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article/Aniruddha-Bahal/220388|title=10 Questions Aniruddha Bahal|last=Reddy|first=Sheela|date=9 June 2003|work=Outlook|access-date=12 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141212145736/http://www.outlookindia.com/article/Aniruddha-Bahal/220388|archive-date=2014-12-12|dead-url=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/3288179.stm|title=Bad sex writer laughs at victory|date=3 December 2003|website=[[BBC]]|access-date=9 February 2010}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/Bathroom-breaks-and-other-leaks/articleshow/3508007.cms|title=Bathroom breaks and other leaks|last=Ganesan|first=Sharmila|date=21 September 2008|website=[[Times of India]]|access-date=9 February 2010}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tehelka.com/story_main40.asp?filename=hub111008tony_bgood.asp|title=Tony B Good|last=Narayan|first=Manjula|date=11 October 2008|website=[[Tehelka]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322231949/http://www.tehelka.com/story_main40.asp?filename=hub111008tony_bgood.asp|archive-date=22 March 2012|dead-url=yes|access-date=9 February 2010}}</ref> ਵਿਅੰਗਮਈ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਐਲ.ਐਸ.ਡੀ. ਵਿਚ, ਪ੍ਰਭਾਤ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਰਦਾਰ ਇੱਕ ਤਹਿਲਕਾ-ਨੁਮਾ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਨਿਰੁਧ ਬਹਿਲ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।<ref>[http://lite.epaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=34&edlabel=PMIR&mydateHid=21-03-2010&pubname=Mirror+-+Pune&edname=&articleid=Ar03400&format=&publabel=MM L.S.D. Film Review]</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ]] lyswr4yxusk9fgvidi9ixhwz2io3fa3 0 108731 848013 842845 2026-09-26T09:52:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848013 wikitext text/x-wiki [[File:Madame Tussauds London.jpg|thumb|right|325px|ਮੈਡਮ ਤੁਸਾਦ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]] '''ਮੈਡਮ ਤੁਸਾਦ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ''' [[ਲੰਡਨ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੋਮ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਖਾ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿਖੇ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮੋਮ ਮੂਰਤੀਕਾਰਾ [[ਮੈਰੀ ਤੁਸਾਦ]] ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਮੈਡਮ ਤੁਸਾਦ, ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਖਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ==ਪਿਛੋਕੜ== [[ਮੈਰੀ ਤੁਸਾਦ]] (ਜਨਮ: ਮਾਰੀਆ ਗਰੋਸੋਲਟਜ਼, 1 ਦਸੰਬਰ 1761) [[ਸਟਰਾਸਬਰਗ]], [[ਫਰਾਂਸ]] ਵਿਖੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਡਾ: ਫਿਲਪ ਕ੍ਰੀਟੀਅਸ ਲਈ [[ਬਰਨ]], ਸਵਿੱਟਜਰਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਮੋਮ ਮਾਡਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਸੀ। ਕ੍ਰੀਟੀਅਸ ਨੇ ਤੁਸਾਦ ਨੂੰ ਮੋਮ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿਖਾਈ ਸੀ। ਤੁਸਾਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੋਮ ਦੀ ਮੂਰਤੀ 1771 ਵਿੱਚ [[ਵੋਲਟੇਅਰ]] ਦੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। <ref>{{cite web|last=Du Plessis |first=Amelia |title=England – Madame Tussauds |url=http://www.england.org.za/madame-tussauds.php |work=Informational site about England |accessdate=12 July 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111213062041/http://www.england.org.za/madame-tussauds.php |archivedate=13 December 2011 |df= }}</ref> 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਪੈਲੇਸ ਆਫ ਵਰਸਾਈ]] ਵਿਖੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਕਿੰਗ ਲੂਈਸ ਦੀ ਕਲਾਸ ਸਿੱਖਿਅਕ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ [[ਰੂਸੋ]] ਅਤੇ [[ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ]] ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। 1794 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੋਮ ਮਾਡਲ ਉਸਨੂੰ ਵਰਾਸਤ ਚਿੱਚ ਮਿਲ ਗਏ ਅਤੇ ਅਗਲੇ 33 ਸਾਲ ਉਸਨੇ [[ਯੂਰਪ]] ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 1795 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਕੋਸ ਤੁਸਾਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਨਵਾਂ ਨਾਮ '''ਮੈਡਮ ਤੁਸਾਦ''' ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 1802 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲਿਸੀਅਮ ਥਿਏਟਰ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੌਲ ਫਿਲਡੋਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੱਦਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਯੁੱਧਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਫਰਾਂਸ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। 1831 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਬੈਕਰ ਸਟਰੀਟ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਉਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਨਮੂਨੇ ਰੱਖੇ। ਇਹ 1836 ਵਿੱਚ ਤੁਸਾਦ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਈ ਘਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਤੁਸਾਦ ਬੇਕਰ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਸਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। <ref>[http://www.madametussauds.com/london/about/history/default.aspx "The History of Madame Tussauds"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131013114506/http://www.madametussauds.com/London/About/History/Default.aspx |date=2013-10-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131013114506/http://www.madametussauds.com/London/About/History/Default.aspx |date=2013-10-13 }}. Madame Tussauds.com.</ref> ==ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ== {{stack|float=right| [[File:Madame Tussauds in Berlin.JPG|thumb|right|200px|ਮੈਡਮ ਤੁਸਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼, [[ਬਰਲਿਨ]]]] [[File:Madame Tussauds, Washington, D.C. 2011 crop.jpg|thumb|right|200px|[[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.]] ਵਿੱਚ ਮੈਡਮ ਤੁਸਾਦ, 2007 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਅਾ ਗਿਅਾ]] }} ===ਏਸ਼ੀਆ=== [[File:Madame Tussaud's Museum in Shanghai, China.jpg|thumb|ਸ਼ੰਘਾਈ, ਚਾਈਨਾ ਵਿਖੇ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ II ਦਾ ਮੋਮ ਦਾ ਬੁੱਤ]] * [[ਬੀਜਿੰਗ]], [[ਚੀਨ]] * [[ਚੌਂਗਕਿੰਗ]], ਚੀਨ * [[ਸ਼ੰਘਾਈ]], ਚੀਨ * [[ਵੂਖ਼ਨ]], ਚੀਨ * [[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] * [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] * [[ਟੋਕੀਓ]], [[ਜਪਾਨ]] * [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] * [[ਬੈਂਕਾਕ]], [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ===ਯੂਰਪ=== * [[ਅਮਸਤੱਰਦਮ]], [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ]] * [[ਬਰਲਿਨ]], [[ਜਰਮਨੀ]] * ਬਲੈਕਪੂਲ, [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]] * [[ਇਸਤਾਨਬੁਲ]], [[ਤੁਰਕੀ]] * [[ਲੰਡਨ]], [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]] * [[ਪਰਾਗ]], [[ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ]] * [[ਵਿਆਨਾ]], [[ਆਸਟਰੀਆ]] ===ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ=== * ਹਾਲੀਵੁਡ, [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] * [[ਲਾਸ ਵੇਗਸ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ * ਨੈਸ਼ਵਿਲ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ * [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ * ਓਰਲੈਂਡੋ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ * [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ * [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ===ਓਸੇਨੀਆ=== [[ਸਿਡਨੀ]], [[ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ==ਗੈਲਰੀ== <gallery class="center" heights="150px" widths="150px"> File:'Madame Tussaud' herself at 'Madame tussauds waxworks in London..jpg|[[ਮੈਰੀ ਤੁਸਾਦ]] ਖੁਦ File:Alfred Hitchcock (Madame Tussauds).JPG|[[ਐਲਫ਼ਰੈੱਡ ਹਿਚਕੌਕ]] File:The Beatles wax dummies.jpg|[[ਦ ਬੀਟਲਜ਼]] File:Benny Hill (Madame Tussauds).JPG| ਬੇਨੀ ਹਿਲਜ਼ File:CharlesandCamila.jpg|ਪ੍ਰਿੰਸ ਚਾਰਲਸ ਅਤੇ ਕਮੀਲਾ File:Charlie Chaplin in Madame Tussauds London.jpg|[[ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ]] File:Wax figures of Queen Elizabeth II and Prince Philip at Madame Tussauds London, 2008.jpg| [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ II]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਫਿਲਿਪ File:Princess Diana at Madame Tussaud's London - Flickr - skinnylawyer.jpg| [[ਡਾਇਨਾ, ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ|ਪ੍ਰਿੰਸਸ ਡਾਇਨਾ]] Image:John Wayne (Madame Tussauds).JPG|[[ਜੌਨ ਵੇਨ]] Image:Madame Tussauds London 00813 Nevit.jpg| ਓਲਗਾ ਕੋਰਬਟ File:Jack Sparrow - Johnny Depp (Madame Tussauds).JPG|[[ਜੌਨੀ ਡੈੱਪ]], ਜੈਕ ਸਪੈਰੋ ਵਜੋਂ File:Madame Tussauds London - Keira Knightley.jpg|[[ਕੀਅਰਾ ਨਾਈਟਲੀ]] File:Kylie Minogue-Wax.jpg|ਕੈਲੀ ਮਿਨੋਗ File:Lady Gaga wax figure at Madame Tussauds in London.jpg|[[ਲੇਡੀ ਗਾਗਾ]] File:Marilyn Monroe Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg| [[ਮਰਲਿਨ ਮੁਨਰੋ]] File:Marlon Brando - The Wild One (Madame Tussaud).JPG|ਮਾਰਲੋਨ ਬ੍ਰਾਂਡੋ File:Nelson Mandela Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg|[[ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ]] File:Pierce Brosnan (Madame Tussauds).jpg|ਪੀਅਰਸ ਬ੍ਰੋਸਨ, ਜੇਮਸ ਬੌਂਡ ਵਜੋਂ File:Sachin Ramesh Tendulkar Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg|[[ਸਚਿਨ ਤੇਂਦੁਲਕਰ]] File:Mohanda Karamchand Gandhi Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg| [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]] File:Adolf Hitler Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg| [[ਅਡੋਲਫ ਹਿਟਲਰ]] File:Angelina Jolie Madame Tussauds London.jpg|[[ਐਂਜਲੀਨਾ ਜੋਲੀ]] File:Madame Tussauds London - Spider-Man statue.jpg|[[ਸਪਾਈਡਰ-ਮੈਨ]] File:Tommy Cooper Madame Tussauds.jpeg|ਟੌਮੀ ਕੂਪਰ </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== 3worbwrb5tl0g4hccutbk3u7bnq8m6h 0 109785 847955 601231 2026-09-26T04:42:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847955 wikitext text/x-wiki '''ਨਾਓਮੀ ਗਾਲ''' (ਇਬਰਾਨੀ נעמי גל) (ਬੀ.[[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]], 1944) ਇੱਕ ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ''ਰੋਮਨ ਰੋਮਾਂਤੀ'' (רומן רומנטי) ([[ਤਲ ਅਵੀਵ]] 1993, 2011 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਲਿਖਿਆ ਬਤੌਰ ਸੋਪ'' ਓਪੇਰਾ'') ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂਲ ਇਬਰਾਨੀ ਵਰਜਨ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>http://www.worldcat.org/title/roman-romanti/oclc/28372626</ref> 1999 ਵਿੱਚ ''ਏਰੀਅਲ,'' ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਾ, "ਅੱਜ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ" ਵਿੱਚ ਹੈਮ ਬੇਅਰ ਅਤੇ ਡਾਨ ਤਸਾਲਕਾ ਨਾਲ ਗਾਲ ਨੂੰ ਗਿਣਿਆ।<ref>''Ariel'' 109-113 Israel. Miśrad ha-ḥuts - 1999 "FROM THE EDITOR In this edition of Amer we have chosen to highlight the work of four Israeli authors who may be considered — each in his or her own way — to be in the forefront of Israeli writers today [//en.wikipedia.org/wiki/Haim_Be%27er Haim Be'er], Naomi Gal and [//en.wikipedia.org/wiki/Dan_Tsalka Dan Tsalka]..."</ref> ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਲ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ 'ਮਾ'ਅਰਿਵ' ਅਤੇ 'ਯੇਡੀਓਤ ਅਹਰੋਨੋਟ' ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਫੂਡ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੋਰਾਵੀਅਨ ਕਾਲਜ ਬੇਥਲੇਹਮ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ।<ref>http://www.moravian.edu [http://www.moravian.edu/default.aspx?pageid=4978 Jan 30 2012 - Naomi Gal's Novel "Soap Opera" is her 17th Book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190114050738/https://www.moravian.edu/ |date=2019-01-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190114050738/https://www.moravian.edu/ |date=2019-01-14 }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>''Which Lilith?: feminist writers re-create the world's first woman'' Enid Dame, Lilly Rivlin, Henny Wenkart - 1998 "Naomi Gal, a veteran Israeli writer, worked in Israeli television and the newspapers Ma'Ariv and Yediot Ahronot. Author of eight books, her novel Soap Opera won the Jerusalem prize and was on Israel's best seller list."</ref> == ਕਾਰਜ == ਹਿਬ੍ਰਿਊ: * "There's a thinness" ("אין דבר העומד בפני הרזון") * "Roman romanti" ("רומן רומנטי") * "Story of Ruth and Jerry" ("הרומן של רות וג'רי") * "Lilith" ("לילית") * "Anti-Roman", ("אנטי-רומן") ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: * Daphne's Seasons * Soap Opera == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.naomigal.com/ Naomi Gal's official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131126032234/http://www.naomigal.com/ |date=2013-11-26 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] eibhyy3hfcgrrqsuqiw5zkssbnq9irw 0 109848 848002 688399 2026-09-26T09:21:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848002 wikitext text/x-wiki {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ|}} {{Infobox school |name =ਮਾਊਂਟ ਲਿਟਰਾ ਜ਼ੀ ਸਕੂਲ, ਮੋਗਾ |image =File:Mount Litera.JPG |caption = ਫਰੰਟ ਬਿਲਡਿੰਗ ਏਲੀਵੇਸ਼ਨ |motto = ਮਹਾਨ ਸਕੂਲ ਮਹਾਨ ਭਵਿੱਖ |location = [[ਮੋਗਾ|ਮੋਗਾ, ਪੰਜਾਬ]] |schooltype =ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ |established ={{Start date|2012|11|28|df=y}} |founder =ਅਸ਼ੋਕ ਗੁਪਤਾ |chairman =ਅਨੁਜ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਗੌਰਵ ਗੁਪਤਾ |principal =ਨਿਰਮਲ ਧਾਰੀ |dean =ਨਿਰਮਲ ਧਾਰੀ |method =ਸੀਸੀਈ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ |colours =ਨੀਲਾ ਨੇਵੀ ਅਤੇ ਪਿਸਤਾ ਹਰਾ |teaching_staff =200 |enrollment =4,000 ਤੋਂ ਵੱਧ |website ={{url|www.zeeschoolmoga.com}} |affiliations = ਕੇਂਦਰੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ }} '''ਮਾਉਂਟ ਲਿਟਰਾ ਜ਼ੀ ਸਕੂਲ ਮੋਗਾ''', ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਮੋਗਾ|ਮੋਗਾ, ਪੰਜਾਬ]] ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਕੇਂਦਰੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ,ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਮਾਉਂਟ ਲਿਟਰਾ ਜ਼ੀ ਸਕੂਲ ਮੋਗਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2012 ਵਿੱਚ ਜ਼ੀ ਲਰਨ ਲਿਮਟਿਡ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਸ਼ੋਕ ਗੁਪਤਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਗੌਰਵ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਨੁਜ ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਦਾ ਹੁਨਰਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਉਂਸਿਲ ਨਾਲ ਵੀ ਤਾਲਮੇਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਜ਼ੀ ਲਰਨ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਆਨਲਾਇਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁੁੰਬਈ ਦਫਤਰ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ==ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ== ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਗਣਿਤ]] ਅਤੇ [[ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ]] ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ]], ਨਾਚ ਅਤੇ ਇਨਡੋਰ ਖੇਡਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਊਟਡੋਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ, [[ਬਾਸਕਟਬਾਲ]], [[ਫੁੱਟਬਾਲ]], [[ਕ੍ਰਿਕਟ]], [[ਵਾਲੀਬਾਲ]] ਅਤੇ ਟੈਨਿਸ ਫੀਲਡ ਆਦਿ ਖੇਡਾਂ ਵੀ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * [https://web.archive.org/web/20180831020516/http://www.zeeschoolmoga.com/ Official Website of Mount Litera Zee School Moga] * [http://mountlitera.com/Punjab/Moga/best-cbse-school-moga/ Mount Litera Zee School Moga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180808224832/http://mountlitera.com/Punjab/Moga/best-cbse-school-moga |date=2018-08-08 }} jb8xby9dtap5kumk32z38tjb8z5d9wv 0 110690 847880 841759 2026-09-25T20:05:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847880 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ਐਨ ਫਿਲੀਪਸ | native_name = | native_name_lang = | image = <!--(filename only, i.e. without "File:" prefix)--> | imagesize = | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1950|06|02}} | birth_place = | death_date = <!--{{death date and age |YYYY|MM|DD |YYYY|MM|DD}} (death date then birth date)--> | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}--> | other_names = | residence = | citizenship = | nationality = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਬਰਤਾਨਵੀ]] | fields = | workplaces = ਜੈਂਡਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਐਂਡ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ, [[ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ]] | patrons = | alma_mater = | thesis_title = <!--(or | thesis1_title = and | thesis2_title = )--> | thesis_url = <!--(or | thesis1_url = and | thesis2_url = )--> | thesis_year = <!--(or | thesis1_year = and | thesis2_year = )--> | doctoral_advisor = | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤ | influences = | influenced = | awards = | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | spouse = <!--(or | spouses = )--> | partner = <!--(or | partners = )--> | children = | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!--{{URL|www.example.com}}--> | footnotes = }} '''ਐਨ ਫਿਲਿਪਸ''' (ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1950),<ref name="Congress">{{cite web|url=http://id.loc.gov/authorities/names/n82257414.html|title=Phillips, Anne, 1950-|publisher=Library of Congress|accessdate=22 July 2014|quote=CIP t.p. (Anne Phillips) data sheet (b. 6/2/50)}}</ref> [[ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ]] ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੈਂਡਰ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। 2003 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਕਾਦਮੀ ਵਿੱਖੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। == ਜੀਵਨ == ਐਨ ਫਿਲੀਪਸ ਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਸ.ਐਸ.ਈ. ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2004 ਤਕ ਜੈਂਡਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੀ।  == ਚੌਣਵੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ == === ਕਿਤਾਬਾਂ === * {{cite book|title=The politics of presence|url=https://archive.org/details/politicsofpresen0000phil|last=Phillips|first=Anne|publisher=Clarendon Press Oxford University Press|year=1995|isbn=9780198294153|location=Oxford New York}} Second edition 1998. :: Swedish translation Narvarons Politik Studentlitteratur, 2000. :: Italian translation of Chapter 2 published in Info/Quaderni VI, n. 7-9, 18 December 2000 * {{cite book|title=Which equalities matter|url=https://archive.org/details/whichequalitiesm0000phil|last=Phillips|first=Anne|publisher=Polity Press Blackwell Publishers|year=1999|isbn=9780745621098|location=Cambridge, UK Malden, Massachusetts}} * {{Cite book|title=The Oxford handbook of political theory|url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000john|last1=Phillips|first1=Anne|last2=Bonnie|first2=Honig|last3=Dryzek|first3=John S.|publisher=Oxford University Press|year=2008|isbn=9780199548439|location=Oxford|author-link2=Bonnie Honig|author-link3=John Dryzek}} * {{cite book|title=Multiculturalism without culture|url=https://archive.org/details/multiculturalism0000phil|last=Phillips|first=Anne|publisher=Princeton University Press|year=2007|isbn=9780691141152|location=Princeton, New Jersey Woodstock}} * {{cite book|title=Our bodies, whose property|url=https://archive.org/details/ourbodieswhosepr0000phil|last=Phillips|first=Anne|publisher=Princeton University Press|year=2013|isbn=9780691150864|location=Princeton}} === ਜਰਨਲ ਲੇਖ === * {{Cite journal|last=Phillips|first=Anne|date=July 2003|title=When gender means culture: issues of cultural defence in the English courts|url=https://dx.doi.org/10.1111/1468-2230.6604002|journal=[[Modern Law Review]]|publisher=Wiley|volume=66|issue=4|pages=510–531|doi=10.1111/1468-2230.6604002|postscript=.|ref=harv}} * {{Cite journal|last=Phillips|first=Anne|date=March 2004|title=Defending equality of outcome|url=https://dx.doi.org/10.1111/j.1467-9760.2004.00188.x|journal=Journal of Political Philosophy|publisher=Wiley|volume=12|issue=1|pages=1–19|doi=10.1111/j.1467-9760.2004.00188.x|postscript=.|ref=harv}} * {{Cite journal|last1=Phillips|first1=Anne|last2=Dustin|first2=Moira|date=October 2004|title=UK initiatives on forced marriage: regulation, dialogue and exit|url=https://dx.doi.org/10.1111/j.1467-9248.2004.00494.x|journal=Political Studies|publisher=Wiley|volume=52|issue=3|pages=531–551|doi=10.1111/j.1467-9248.2004.00494.x|postscript=.|ref=harv}} * {{Cite journal|last=Phillips|first=Anne|date=June 2005|title=Between norms and practicalities: a response to Sawitri Saharso|url=https://dx.doi.org/10.1177/146879680500500207|journal=Ethnicities|publisher=Sage|volume=5|issue=2|pages=271–274|doi=10.1177/146879680500500207|postscript=.|ref=harv}} * {{Cite journal|last=Phillips|first=Anne|date=March 2006|title="Really" equal: opportunities and autonomy|url=https://dx.doi.org/10.1111/j.1467-9760.2006.00241.x|journal=Journal of Political Philosophy|publisher=Wiley|volume=14|issue=1|pages=18–32|doi=10.1111/j.1467-9760.2006.00241.x|postscript=.|ref=harv}} == ਹੋਰ ਲੇਖ == * 'Identity Politics: Have We Now Had Enough?' in J. Andersen and B. Siim (eds) ''The Politics of Inclusion and Empowerment: Gender, Class and Citizenship'', Palgrave Macmillan, 2004, pp.&nbsp;36–48. * 'La politique identitiaire: faut-il tourner la page?' in Jacqueline Heinen (ed) L'Egalite, une Utopie? Cahiers du Genre no. 33, L'Harmattan, Paris, 2002, pp.&nbsp;43–62. * 'Que tiene que ver el socialismo con la igualdad sexual?' in R Gargarella and F Overjero (eds) ''Razones para el Socialismo'', Paidos, Barcelona, 2002. (Spanish translation of 'What has Socialism to be with Sexual Equality?', 1997) * 'Does Feminism Need a Conception of Civil Society?' in Will Kymlicka and Simone Chambers (eds) ''Alternative Conceptions of Civil Society'', Princeton University Press, 2002, pp.&nbsp;71–89 * 'Feminism and the Politics of Difference. Or, Where Have All the Women Gone?' in Susan James and Stephanie Palmer (eds) ''Visible Women: Essays in Feminist Legal Theory and Political Philosophy'', Hart, 2002, pp.&nbsp;11–28. * 'Politics in Isolation? Recent Developments in Political Theory' in A.B.Bakan and E. MacDomald (eds) ''Critical Political Studies: Debates and Dialogues from the Left'', McGill-Queen's University Press, 2002, pp.&nbsp;350–367. * 'Representation Renewed', in Marian Sawer and Gianna Zappala (eds) ''Speaking for the People: Representation in Australian Politics'', Melbourne University Press, 2001, pp.&nbsp;19–35. * 'Not As Individuals But In Pairs: review essay on Charles Tilly's Durable Inequality', ''Theory, Culture and Society'', 18/4, 2001, pp.&nbsp;123–127. * 'Feminism and Liberalism Revisited: Has Martha Nussbaum Got It Right?', ''Constellations'', 8/2, 2001, pp.&nbsp;249–266. * 'Representing difference: why should it matter if women get elected?' in Anna Coote (ed) ''New Gender Agenda IPPR'', London 2000, pp.&nbsp;58–65. * Feminism and Republicanism: Is this a plausible alliance?', ''Journal of Political Philosophy'' 8/2 2000, pp.&nbsp;279–293. Translated into Spanish as 'Feminismo y republicanismo' In ''Nuevos Ideas Republicanas''. Edited by F. Overjero; J.L. Marti; R. Gargarella. R. Paidos Estado y Soceidad, 2004, pp.&nbsp;263–285. * 'Equality, Pluralism and Justice: Current Concerns in Normative Theory', ''British Journal of Politics and International Relations'', 2/2, 2000, pp.&nbsp;237–255. * 'Second Class Citizenship' in N. Pearce & J. Hallgarten (eds) ''Tomorrow's Citizens'', London: IPPR, 2000, pp.&nbsp;36–42. * 'La rappresentanza rinnovata' in S. Bianchi (ed) ''Emily: come elegger piu donne'' Reset, Italy, 1999, pp.&nbsp;119–140. * 'Who Needs Civil Society? A Feminist Perspective', ''Dissent'', Winter 1999, pp.&nbsp;56–61. * 'The Politicisation of Difference: Does this make for a more tolerant society?' in John Horton and Susan Mendus (eds) ''Toleration, Identity and Difference'', Macmillan, 1999, pp.&nbsp;126–145. * 'Descriptive Representation Revisited' in S. Lukes and S. Garcia (eds) ''The Quality of Citizenship: Social Inclusion versus Multiculturalism?'', Editorial Siglio XXI, Spain, 1999. * 'Strategies de la difference: politique des idees ou politique de la presence?', ''Mouvements'', 3, Mar-April 1999, pp.&nbsp;92–101. * 'Democracy' in A. Jaggar and I.M. Young (eds)'' Blackwell Companion to Feminist Philosophy'', Blackwell, 1998, pp.&nbsp;511–519. * 'From Inequality to Difference: A Severe Case of Displacement?', ''New Left Review'' 224, July/August 1997, pp.&nbsp;143–153. * 'What has Socialism to do with Sexual Equality' in Jane Franklin (ed) ''Equality'', Institute for Public Policy Research, 1997, pp.&nbsp;101–122. Also in ''Soundings'' 4, 1996; reprinted in ''Dissent'', Winter 1997. * 'In Defence of Secularism' in Tariq Modood (ed) ''Church, State and Religious Minorities'', Policy Studies Institute, 1997, pp.&nbsp;23–30. * 'Why worry about multiculturalism?' ''Dissent'', Winter 1996, pp.&nbsp;57–63. * 'Why does Local Democracy matter?' in L. Pratchett and D. Wilson (eds) ''Local Democracy and Local Government'', Macmillan, 1996, pp.&nbsp;20–37. * 'Dealing with Difference: A Politics of Ideas or a Politics of Presence?' in S. Benhabib (ed) ''Democracy and Difference: Defining the Boundaries of the Political'', Princeton University Press, 1996 pp.&nbsp;139–152. * 'Feminism and the Attractions of the Local' in D. King and G.Stoker (eds) ''Rethinking Local Democracy'', Macmillan, 1996, pp.&nbsp;111–129. * 'Democracy and Representation. Or, Why should it matter who our representatives are?' ''Frauen and Politik''. Schweizerisches Jahrbuch fur Politische Wissenschaft (Swiss Year Book on Politics) no. 34, 1994, pp.&nbsp;63–76. * 'Local Democracy: the terms of debate' ''Commission for Local Democracy'', Research Report no 2, London 1994, p.&nbsp;22. * 'Whose Community? Which Individuals?' in D. Miliband (ed) ''Reinventing the Left'', Polity Press, 1994, pp.&nbsp;123–127. * 'Dealing with Difference: A Politics of Ideas or a Politics of Presence?' ''Constellations'' 1, 1994, pp.&nbsp;74–91. Reprinted in R. Goodin and P. Pettit (eds) ''Contemporary Political Philosophy: an Anthology'' Blackwell, 1997 pp.&nbsp;174–184. * 'Pluralism, Solidarity and Change' in J. Weeks (ed) ''The Lesser Evil and the Greater Good'', [http://www.riversoram.com/ Rivers Oram Press] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706070226/http://www.riversoram.com/ |date=2017-07-06 }}, 1994, pp.&nbsp;235–252 * 'Must Feminists Give Up on Liberal Democracy?' ''Political Studies'' XL, 1992, pp.&nbsp;68–82. Also published in David Held (ed) ''Prospects for Democracy'', Polity Press, 1992. Translated in Carme Castells (ed) ''Perspectivas feministas en teoria politica'', Paidos, Spain, 1996. * 'Universal Pretensions in Political Thought' in M. Barrett and A. Phillips (eds) ''Destabilising Theory: Contemporary Feminist Debates'', Polity Press and Stanford University Press, 1992, pp.&nbsp;10–30. * 'Democracy and Difference: Some problems for feminist theory', ''The Political Quarterly'', 63(1), 1992, pp.&nbsp;79–80. Reprinted in W. Kymlicka (ed) ''The Rights of Minority Cultures'', Oxford University Press, 1995; also in Thomas Christiano (ed) ''Philosophy and Democracy'', Oxford University Press, 2003. * 'Women in the UK and Republic of Ireland: Qualitative or Quantitative Change?' in R. Furst Dilic (ed) ''Women of Europe Towards the Year 2000: Agents for Changing Structures and Values'', Centre European de Coordination de Recherche et de Documentation en Sciences Sociales in association with UNESCO, 1991. * 'So What's Wrong With The Individual? Socialism, Feminism, Equality' in P. Osborne (ed) ''Socialism and the Limits of Liberalism'', Verso 1991, pp.&nbsp;139–160. * 'Citizenship and Feminist Theory' in G. Andrews (ed) ''Citizenship'', Lawrence and Wishart, 1991, pp.&nbsp;76–88. * 'Fraternity' in Ben Pimlott (ed) ''Fabian Essays in Socialist Thought'', Heinemann, 1984, pp.&nbsp;230–241. Translated in ''Ensayos Fabianos Sobre Pensiamento Socialis''to, Ministerio de Trabajo y Seguridad Social, Spain, 1988. Reprinted in Gordon Brown and Tony Wright (eds) ''Values, Visions and Voices: a Socialist Anthology'', Mainstream Publishing Co. Ltd, Edinburgh, 1995. * 'Marxism and Feminism' in Feminist Anthology Collective (ed) ''No Turning Back'', The Women's Press, 1981, pp.&nbsp;90–98. * 'Sex and Skill' (with Barbara Taylor) ''Feminist Review'' no. 6, 1980, pp.&nbsp;79–88. Reprinted in Feminist Review (ed) ''Waged Work: A Reader'', Virago Press, 1986; also reprinted in J.Scott (ed) ''Feminism and History'', OUP, 1996. * 'The Concept of Development', ''Review of African Political Economy'' no 8, 1977, p.&nbsp;7–20. == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20180123134454/http://www.lse.ac.uk/researchAndExpertise/Experts/profile.aspx?KeyValue=a.phillips@lse.ac.uk Anne Phillips - LSE Experts entry] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] hqnza1v4xhnope9b3nkr32olf9fekny 0 111604 847968 629589 2026-09-26T06:24:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847968 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ਪੁਲਾਵ | image = ಪಲಾವ್.JPG | image_size = 280px | caption = | alternate_name = ਪਾਲ, ਪਿਲਾਵ, ਪੁਲਾਓ, ਪਿਲੌ, ਪਾਲੌ, ਪਿਵਲੂ, ਪਲਵ, ਪਲਾਵੂ, ਪਾਲੋਵ, ਪੋਲੋਵ, ਪੋਲੋ, ਪੋਲੂ, ਕੁਰਾਇਸ਼, ਫੂਲਾਓ, ਫੁਲਾਬ, ਫੁਲਾਵ | country = | region = [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ]], [[ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]], [[ਬਾਲਕਨ]], [[ਮੱਧ ਪੂਰਬ]], [[ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]], [[ਕੈਰੀਬੀਆ]] | creator = | course = ਮੁੱਖ | served = ਗਰਮ | main_ingredient = [[ਚਾਵਲ]], [[ਮਸਾਲੇ]], [[ਮੀਟ]] ਜਾਂ [[ਮੱਛੀ (ਭੋਜਨ)|ਮੱਛੀ]], [[ਸਬਜੀ|ਸਬਜੀਆਂ]], [[ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ]] | variations = | calories = | other = }} '''ਪੁਲਾਵ '''ਜਾਂ '''ਪਿਲਾਫ''', ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦਾ ਪਕਵਾਨ ਹੈ ਜੋ [[ਚਾਵਲ]] ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.cooks.com/rec/view/0,1942,149173-247202,00.html "Rice Pilaf"]. Accessed May 2010.</ref> ਕੁਝ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਭੂਰੇ ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਭੂੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਕਾਏ ਗਏ ਪਿਆਜ਼, [[ਲਸਣ]] ਲੌਂਗ, ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਗਾਜਰ, ਹੋਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਸਾਲੇ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[ਪਕਵਾਨ|ਸਥਾਨਕ ਪਕਵਾਨ]], ਸੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਮੀਟ]], [[ਮੱਛੀ]], [[ਸਬਜੀ|ਸਬਜ਼ੀ]], ਪਾਸਤਾ ਜਾਂ [[ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ]] ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ '''ਚਾਵਲ ਪੁਲਾਵ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਕਵਾਨ [[ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ [[ਈਰਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਰਾਨ]]<ref>K. T. Achaya (1994). Indian food: a historical companion. Oxford University Press. p. 11.</ref> ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਲਾਵ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਬਾਲਕਨ, ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ, ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ, ਦੱਖਣੀ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ, ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆਈ, ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ, ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਨ ਅਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਪਕਵਾਨਾਂ ਲਈ ਆਮ ਹਨ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਅਰਮੀਨੀਆ, ਆਜ਼ੇਰਬਾਈਜ਼ਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਇਜ਼ਰਾਇਲ,<ref name="Marks">Gil Marks. ''Encyclopedia of Jewish Food''. Houghton Mifflin Harcourt, 2010.</ref> ਕ੍ਰੀਤ, ਭਾਰਤ, ਇਰਾਨ, ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ, ਰੋਮਾਨੀਆ, ਰੂਸ, ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ, ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ, ਨੇਪਾਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਕੀਨੀਆ, ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ, ਜ਼ਾਂਜ਼ੀਬਾਰ, ਯੂਗਾਂਡਾ, ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ,<ref name="Cavendish">Marshall Cavendish. ''World and Its Peoples''. Marshall Cavendish, 2006, p. [https://books.google.com/books?id=j894miuOqc4C&pg=PA662 662].</ref> ਤੁਰਕੀ<ref>[http://turkishfood.about.com/od/BeansRiceGrains/r/Navy-Bean-Stew-Considered-Turkey-S-National-Dish.htm Navy Bean Stew And Rice Is Turkey's National Dish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226023134/https://www.thespruceeats.com/turkish-style-pinto-beans-3274130 |date=2018-12-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226023134/https://www.thespruceeats.com/turkish-style-pinto-beans-3274130 |date=2018-12-26 }} turkishfood.about.com</ref>, ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ, ਜ਼ਿਨਜਿਆਂਗ, ਅਤੇ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਿਸ਼ ਹੈ।<ref name="StreetFood">Bruce Kraig, Colleen Taylor Sen. ''Street Food Around the World: An Encyclopedia of Food and Culture''. ABC-CLIO, 2013, p. [https://books.google.com/books?id=9XCjAQAAQBAJ&pg=PA384 384].</ref><ref>Russell Zanca. ''Life in a Muslim Uzbek Village: Cotton Farming After Communism CSCA''. Cengage Learning, 2010, p. [https://books.google.com/books?id=etV63sfgYFYC&pg=PA92 92–96].</ref> == ਨਿਰੁਕਤੀ == ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਨਾਨੀ ''ਪਿਲਾਫੀ ''(πιλάφι) ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਰਕੀ ਦੀ ''ਪਿਲਾਵ ''ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ<ref name="etymonline">{{Cite web|url=http://etymonline.com/?term=pilaf|title=Pilaf|last=Harper|first=Douglas|website=Online Etymology Dictionary|access-date=5 June 2012}}</ref>, ਜਿਸਦਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਪੋਲੋਵ(پلو), [[ਹਿੰਦੀ]]: ''ਪੁਲਾਓ'', [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ''ਪਲਵਾ ''(ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਚੌਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬਾਲ") ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ [[ਦਰਾਵੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਦ੍ਰਵਿੜ]] ਮੂਲ ਹੈ।<ref>''[//en.wikipedia.org/wiki/Oxford_English_Dictionary Oxford English Dictionary]'', 3rd edition, 2006 [http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/pilau ''s.v.'' 'pilau'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160612125630/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/pilau |date=2016-06-12 }}</ref>{{lang|el|πιλάφι}}{{lang|fa|پلو|rtl=yes}}{{lang-hi|pulāo}}ਇਕ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਖਾਣਾ, ਪੇਲਾ, ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਮੱਛੀ, ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼, ਖਰਗੋਸ਼, ਜਾਂ ਚਿਕਨ ਤੋਂ ਬਣੀ ਇੱਕ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਭੋਜਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੈਨ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਜਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਕਵਾਨ]] 6qkickkc6qbpm2ron6djtwqu1bo0eiw 0 111832 848033 721994 2026-09-26T11:23:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848033 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ਲੇਲੇਟੀ ਖੁਮਾਲੋ |image= |imagesize=|caption= |birth_name= |birth_date={{Birth date and age|df=yes|1970|3|30}} |birth_place=[[ਡਰਬਨ]] |death_date=|death_place=|other_names=|occupation= |years_active=1988–ਵਰਤਮਾਨ |spouse=ਮਬੋਂਗੇਨੀ ਨਗੇਮਾ (ਵਿਆਹਵਿਛੇਦ) ਸਖੁਥਾਜ਼ੋ ਵਿੰਸਟੋਨ ਖਾਂਨ੍ਯੀਲੇ }} '''ਲੇਲੇਟੀ ਖੁਮਾਲੋ''' (ਜਨਮ 1970) ਇੱਕ [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ]] ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਜਿਹੜੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ [[ਰੰਗ-ਮੰਚ|ਰੰਗਮੰਚ]] ਨਾਟਕ "ਸਾਰਾਫ਼ੀਨਾ" ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਸਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ "ਹੋਟਲ ਰੁਆਂਡਾ","ਇਅਸਟਰਡੈ" ਅਤੇ "ਇੰਵਿਕਤੁਸ" ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਇਸ ਵਕਤ ਉਹ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ "ਇੰਬੇਊ: ਦ ਸੀਡ" ਦੇ ਵਿੱਚ "ਮਾਂ ਜ਼ੁਲੂ" ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਲੇਲੇਟੀ ਖੁਮਾਲੋ ਦਾ ਜਨਮ [[ਡਰਬਨ|ਉੱਤਰੀ ਡਰਬਨ]] ਦੇ ਕੁਆਮਾਸ਼ੂ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਅਭਿਨੈ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰੂਚੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। == ਫਿਲਮੀ ਸਫਰ == * ''ਉਜ਼ਾਲੋ'' (2015 -2018)<ref name="Bambalele">{{Cite web|url=http://www.filmcontact.com/news/south-africa/uzalo-hope-zuma|title='Uzalo' hope for Zuma|last=Bambalele|first=Patience|date=February 9, 2015|website=http://www.filmcontact.com/|access-date=April 16, 2015|archive-date=ਸਤੰਬਰ 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190913124658/http://www.filmcontact.com/news/south-africa/uzalo-hope-zuma|dead-url=yes}}External link in <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;website=</code> ([[ਮਦਦ:CS1 errors#param has ext link|help]]) [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 errors: external links]]</ref> * ''ਵਿਨੀ ਮੰਡੇਲਾ'' (2011) * ''ਅਫਰੀਕਾ ਸੰਯੁਕਤ''(2010)  ਭੈਣ ਨਡੇਬੇਲੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ * ''ਇੰਵਿਕਤੁਸ'' (2009) * ਫੈਥਸ ਕੋਰਨਰ (2005) * ''ਹੋਟਲ  ਰੁਆਂਡਾ'' (2004) * ''ਇਅਸਟਰਡੈ'' (2004) * ''ਕ੍ਰਾਈ, ਦੀ ਬੀਲਵਡ ਕੰਟ੍ਰੀ'' (1995) * ''ਸਾਰਾਫ਼ੀਨਾ! '' (1992) * ਵੋਆਇਸਸ ਆਫ ਸਾਰਾਫ਼ੀਨਾ''! (1988)'' * ਇੰਮਬੇਊ: ਦ ਸੀਡ (2018) == ਸੰਦਰਭ == {{ਸੰਦਰਭ}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{IMDb name|0452009}} * [http://thecia.com.au/reviews/y/yesterday.shtml ਇਅਸਟਰਡੈ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਖੁਮਾਲੋ ਦਾ ਚਿੱਤਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207224041/http://thecia.com.au/reviews/y/yesterday.shtml |date=2012-02-07 }} * [https://web.archive.org/web/20060721052852/http://generations.sabc1.co.za/template.asp?ID=2&char=61 ਬੂਸੀ ਢ੍ਲੋਮੋ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਬਾਰੇ ਵਿਆਖਿਆ] * [https://web.archive.org/web/20110114220446/http://www.whoswhosa.co.za/leleti-khumalo-4784 ਲੇਲੇਟੀ ਖੁਮਾਲੋ] [http://www.whoswhosa.co.za/ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਚ੍' ਕੌਣ ਕੌਣ ਹੈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110901215042/http://www.whoswhosa.co.za/ |date=2011-09-01 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] 0zyhh67do8lpytl7qojp1vmdccbsa5r 0 112558 847938 682358 2026-09-26T03:19:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847938 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson |birth_date=ਅਪ੍ਰੈਲ 1, 1976 |birth_place= |medaltemplates={{MedalSport | ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ}} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition|[[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]]}} {{MedalGold| ਮੈਨਚੇਸਟਰ 2002| [[India at the 2002 Commonwealth Games#India women.27s national field hockey team|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Champions Challenge (field hockey)|Champions Challenge]]}} {{MedalBronze| 2002 ਜੋਹਨਸਬਰਗ | [[2002 Women's Hockey Champions Challenge#.C2.A0India|Team]]}} }} '''ਤਿੰਗੋਨਲੇਇਮਾ ਚਾਨੂ''' (ਜਨਮ: 1 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1976) ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕੌਮੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ [[ਮਨੀਪੁਰ]] ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮੈਨਚੇਸਟਰ 2002 ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਨਾਲ ਖੇਡੀ ਅਤੇ ਗੋਲਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ]] ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। == ਹਵਾਲੇ== *[https://web.archive.org/web/20081120074602/http://www.bharatiyahockey.org./khiladi/stree/2002/tingongleima.htm Biography] *[http://m2002.thecgf.com/results/default.asp?ath=8254 Commonwealth Games Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195910/http://m2002.thecgf.com/results/default.asp?ath=8254 |date=2016-03-03 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] 0e2ileiyof862uvli950mohzk9nnlzp 0 112807 847940 842966 2026-09-26T03:25:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847940 wikitext text/x-wiki ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਫੜਨ ਵੇਲੇ ਜਦ ਹਵਾਈ ਚੁੱਭੀ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਿਖ਼ਰਲੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੀਕਰ ਅੱਪੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ [[ਸ਼ਾਹੀਨ ਕੁਹੀ]] ਹੈ। ਇਸਦੀ ਹਵਾਈ ਚੁੱਭੀ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ 321 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਫ਼ੀ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਸਿੱਧੇ ਰੁਖ਼ ਉਡਾਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ 177 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਫ਼ੀ ਘੰਟਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਪੰਛੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 1100 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਤਹਿ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। == ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ == {| class="sortable wikitable" |- style="background:#ececec;" !ਨਾਂਅ !ਮੂਰਤ !ਪ੍ਰਜਾਤੀ !ਖੱਲ੍ਹਣਾ !data-sort-type="number"|ਔਸਤਨ ਸਿੱਧੇ ਰੁਖ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ !data-sort-type="number"|ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਧੇ ਰੁਖ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ !data-sort-type="number"|ਔਸਤਨ ਹਵਾਈ ਚੁੱਭੀ ਰਫ਼ਤਾਰ !data-sort-type="number"|ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਫ਼ਤਾਰ !ਉਡਾਣ |- |[[ਸ਼ਾਹੀਨ ਕੁਹੀ]] |[[File:Peregrine Falcon La Cañada.jpg|100px]] |''Falco peregrinus'' |[[Falconidae]] |65–90 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name=exsci>{{cite web | author= | title=Fastest on Earth: Malik fuel | url=http://www.extremescience.com/peregrine-falcon.htm | work=Extreme Science | accessdate=14 May 2013}}</ref> <br/> 40-56 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |110 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name=exsci/> <br/> 68 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ | {{convert|200|km/h|order=flip|abbr=on|sigfig=2}}<ref name=USFWS>{{cite web |publisher=U.S. Fish and Wildlife Service |title=All about the Peregrine falcon |year=1999 |accessdate=13 August 2007 |url=http://www.fws.gov/endangered/recovery/peregrine/QandA.html#fast |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080416195055/http://www.fws.gov/endangered/recovery/peregrine/QandA.html#fast |archivedate=16 April 2008}}</ref> |389 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref>{{cite news | author=Tom Harpole | title=Falling with the Falcon | url=http://www.airspacemag.com/flight-today/falcon.html?c=y&page=1 | work=Air & Space magazine | date=March 2005 | accessdate=14 May 2013}}</ref> <br/>242 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |ਪੂਰੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਹਵਾਈ ਚੁੱਭੀ |- |[[ਸੁਨਹਿਰੀ ਉਕਾਬ]] |[[File:Aquila chrysaetos USFWS.jpg|100px]] |''Aquila chrysaetos'' |[[Accipitridae]] |45–51 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name="ADW">{{cite web | author=Kari Kirschbaum and Alicia Ivory | title=Aquila chrysaetosgolden eagle | url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Aquila%20chrysaetos.html | work=The Animal Diversity Web | publisher=University of Michigan Museum of Zoology | year=2002 | accessdate=14 May 2013}}</ref> <br/> 28-32 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |129 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name="ADW"/><br/> 80 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |241 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref>{{cite web | author= | title=Golden Eagle Aquila chrysaetos | url=http://animals.nationalgeographic.com/animals/birds/golden-eagle/ | publisher=National Geographic Society | accessdate=14 May 2013}}</ref> <br/> 150 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |320 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name="ADW"/> <br/>200 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ | |- |[[ਸਲੇਟੀ-ਸਿਰ ਅਲਬਾਤਰਾਸ]] |[[File:Thalassarche chrysostoma - SE Tasmania.jpg|100px]] |''Thalassarche Chrysostoma'' |[[Diomedeidae]] | |127 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref>{{cite web | author= | title=Guinness Records - Fastest Bird Level Flight | url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/speed/fastest-bird-level-flight | publisher=Guinness World Records Limited | accessdate=12 April 2014}} </ref><ref> {{cite journal |last=Catry |first=Paulo |last2=Phillips |first2=Richard |date=13 May 2004 |title=Sustained fast travel by a gray-headed albatross (Thalassarche chrysostoma) riding an antarctic storm |url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.1642/0004-8038%282004%29121%5B1208%3ASFTBAG%5D2.0.CO%3B2?journalCode=tauk |journal=The Auk |doi=10.1642/0004-8038(2004)121[1208:SFTBAG]2.0.CO;2 |accessdate=21 April 2014}} </ref><ref group="note">Sustained ground speed for approximately nine hours with no rest on high tailwinds during an Antarctic storm.</ref><br/> 78.9 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ | | |2.2m (7'2") ਹਵਾ ਦੇ ਰੁਖ਼ ਵੱਲ ਉਡਾਣ |- |[[ਚਿੱਟਾ ਬਾਜ਼]] |[[File:Gyr falcon - Falco rusticolus - Fálki 8.jpg|100px]] |''Falco rusticolus'' |[[Falconidae]] |80–110 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ 50-68 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |145 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ 90 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ<ref>{{cite web |url=http://animalark.org/education/learn-about-animals/raptors/gyrfalcon/ |title=Gyrfalcon - Animal Ark |access-date=2018-11-13 |archive-date=2015-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150726160412/http://animalark.org/education/learn-about-animals/raptors/gyrfalcon/ |dead-url=yes }}</ref> |187–209 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name=jeb.bio>{{cite web|url=https://journals.biologists.com/jeb/article/201/13/2061/7683/Diving-speeds-and-angles-of-a-gyrfalcon-Falco |title=Diving speeds and angles of a gyrfalcon (Falco rusticolus) |publisher=Jeb.biologists.org |date=1998-07-01 |accessdate=2013-10-04}}</ref> <br/> 116-130 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |209 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name=jeb.bio/><ref>{{cite journal | last=Tucker | first=VA |author2=Cade TJ |author3=Tucker AE. | title=Diving speeds and angles of a gyrfalcon (Falco rusticolus) | journal=J Exp Biol| volume= 201 (Pt 13)| issue=Pt 13 | pages=2061–2070 | doi= |date=July 1998 | pmid=9622578}} {{Dead link|date=April 2013}}</ref><br/> 130 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |ਪੂਰੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਹਵਾਈ ਚੁੱਭੀ |- |[[ਚਿੱਟ-ਗਲ਼ੀ ਅਟੇਰਨ]] |[[File:White-throated Needletail kobble jan05.jpg|100px]] |''Hirundapus caudacutus'' |[[Apodidae]] | |169 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name=":0">{{cite news | author=Jody Bourton | title=Supercharged swifts take flight speed record | url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8539000/8539383.stm | work=BBC Earth News | date=2 March 2010 | accessdate=14 May 2013}}</ref> <ref group="note">The British Broadcast Corporation warns from taking this value too seriously, as the methods employed to measure it have never been published, rendering its verification difficult.</ref> <br/> 105 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ | |169 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ 105 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰਫ਼ਤਾਰ |- |[[ਅਟੇਰਨ]] |[[File:Apus apus 01.jpg|100px]] |''Apus apus'' |Apodidae<ref>{{cite encyclopedia| encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online | title=swifts | url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/576993/swift| year=2013 | accessdate=15 May 2013}}</ref> | |111.6 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name=":0" /> 69.3 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ | | |ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਡਾਣ |- |[[ਨਿੱਕੀ ਬਹਿਰੀ]] |[[File:Hobby (Falco subbuteo) (2).jpg|100px]] |''Falco subbuteo'' |Falconidae<ref>{{Cite web |url=http://www.birdsofbritain.co.uk/bird-guide/hobby.asp |title=Hobby, Falco subbuteo |access-date=2018-11-13 |archive-date=2021-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429175158/https://birdsofbritain.co.uk/bird-guide/hobby.asp |dead-url=yes }}</ref> | | | | |ਹਵਾ ‘ਚੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬੁੱਚਦੇ ਵੇਲੇ |- |[[ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਾਂ]] |[[File:Magnificent-Frigate-male.jpg|100px]] |''Fregata'' |Fregatidae<ref>Animal Corner ; Sea Birds [http://www.animalcorner.co.uk/galapagos/gtfrigatebird.html ''Frigate Bird''] Galapagos Sea Birds - ''The Great Frigate Bird and the Magnificent Frigate Bird''</ref> | | | |153ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref>[http://www.speedofanimals.com/animals/frigatebird]</ref> | |- |[[ਖ਼ਾਰ-ਪੰਖੀ ਮੱਘ]] |[[File:Spur-winged Goose RWD4.jpg|100px]] |''Plectropterus'' |[[Anatidae]]<ref>Free find [http://www.kenyabirds.org.uk/goose-sw.htm ''Spur-Winged Goose''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110419022839/http://www.kenyabirds.org.uk/goose-sw.htm |date=2011-04-19 }} Plectropterus gambensis - Kenya Birds</ref> | | | | |ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਡਾਣ |- |[[ਲਾਲ-ਹਿੱਕੀ ਮਰਸਾਂਗਰ]] |[[File:Red-breasted Merganser (Mergus serrator) (11).JPG|100px]] |''Mergus serrator'' |[[Anatidae]]<ref>The cornell lab of Ornithology - Cornell University [http://www.allaboutbirds.org/guide/red-breasted_merganser/id Bird Guide - ''Red-breasted Merganser'']</ref> | | | | | |- |[[ਅਮਰੀਕੀ ਲਾਲਸਿਰ]] |[[File:Canvasaback (Aythya valisineria) RWD2.jpg|100px]] |''Aythya valisineria'' |[[Anatidae]]<ref>Ducks Unlimited - Wet-lands conversation [http://www.ducks.org/hunting/waterfowl-id/canvasback ''Canvasback'']</ref> | | | | |ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਡਾਣ |- |[[ਅਬਲਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬਤਖ਼]] |[[File:Bristol.zoo.common.eider.arp.jpg|100px]] |''Somateria mollissima'' |[[Anatidae]]<ref>[http://web4.audubon.org/bird/boa/F39_G5k.html ''Family XXXIX. ANATINAE. DUCKS.'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170204193733/http://web4.audubon.org/bird/BoA/F39_G5k.html |date=2017-02-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170204193733/http://web4.audubon.org/bird/BoA/F39_G5k.html |date=2017-02-04 }} Family THE EIDER DUCK. [Common Eider.] Genus FULIGULA MOLLISSIMA, Linn. [Somateria mollissima.]</ref> | | | | |ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਡਾਣ |- |[[ਨਿੱਕੀ ਪਣਕੁਕੜੀ]] |[[File:Flickr - Rainbirder - EurasianTeal in flight (cropped).jpg|100px]] |''Anas crecca'' |[[Anatidae]] | | | | | |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == [[ਉੱਚੀ ਉਡਾਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ]] ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== *[http://www.life123.com/question/Top-Ten-Fastest-Birds ''ਸਬ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਪੰਛੀ'']{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.thetravelalmanac.com/lists/birds-speed.htm ''ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਪੰਛੀ'' ਦਿ ਟ੍ਰੈਵਲ ਅਲਮੈਨੈਕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181012134827/https://www.thetravelalmanac.com/lists/birds-speed.htm |date=2018-10-12 }} *[http://www.blurtit.com/q765157.html ''ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਉੱਡਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਕੀ ਹਨ?'' ਬਲਰ ਇਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015105559/http://www.blurtit.com/q765157.html |date=2012-10-15 }} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ]] cyzpqmve87eg67dhbmcswy42lzcwoni 0 113270 847840 715789 2026-09-25T17:23:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847840 wikitext text/x-wiki [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ]] ਇਸਲਾਮੀ ਗਣਰਾਜ ਦੱਖਣ [[ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਇਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਤੇ ਕਦੇ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ, ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਹੈ [[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਰੀਪਬਲਿਕ ਹੈ, 99% ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਹਨ। ਆਬਾਦੀ ਦਾ 80% ਆਬਾਦੀ [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]] ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਬਾਕੀ ਸ਼ੀਆ ਹਨ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਨਾਬਾਲਗ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੀ ਹਨ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਇਹ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1800 ਦਾ ਜ਼ੋਰੋਐਸਟਰੀ 800 ਬੀ ਸੀ ਦੇ ਜਨਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਦ ਵੀ ਖੇਤਰ Ariana ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਰਸੀ ਧਰਮ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ. 6 ਸਦੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਬੀ.ਸੀ। ਕੇ, ਅਕਮੇਨੇਡਜ਼ ਮੇਡਨ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ. ਫ਼ਾਰਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਬੁਲ ਵਾਦੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਦੀ ਕਬਰ' ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਸਦਾ ਵਿੱਚ 29 ਰਾਜ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। ==ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ੀਆ== ਸ਼ੀਆਵਾਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੇ 7% ਅਤੇ 20% ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਸੁੰਨੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਹਨ ==ਹਿੰਦੂਵਾਦ== ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਅਨੁਮਾਨਿਤ 1,000 ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਜਿਆਦਾਤਰ [[ਕਾਬੁਲ]] ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਬਹੁ-ਧਰਮੀ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਬਹੁਮਤ ਬਿੰਦੂ ਜਾਂ ਹਿੰਦੂ ਸੀ 11 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਏ. ਇਥੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਇਰਾਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ, ਦੱਖਣੀ ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ.<ref name="rfi">[http://www.rfi.fr/actuen/articles/119/article_5843.asp Sikhs struggle for recognition in the Islamic republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180930190603/http://www1.rfi.fr/actuen/articles/119/article_5843.asp |date=2018-09-30 }}, by Tony Cross.</ref><ref>{{Cite web |url=http://news.in.msn.com/international/article.aspx?cp-documentid=250427553 |title=Minority Hindu and Sikh population shrinking in Afghanistan:US |access-date=2018-11-28 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224215730/http://www.msn.com/en-in/news/world?cp-documentid=250427553 |dead-url=yes }} {{Cite web |url=http://www.msn.com/en-in/news/world?cp-documentid=250427553 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-12 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224215730/http://www.msn.com/en-in/news/world?cp-documentid=250427553 |dead-url=unfit }}</ref><ref>Legal traditions of the world: sustainable diversity in law, H. Patrick Glenn Edition 3, Oxford University Press, 2007</ref><ref><cite class="citation web">[http://www.hindustantimes.com/chandigarh/dark-days-continue-for-sikhs-and-hindus-in-afghanistan/article1-1255023.aspx "Dark days continue for Sikhs and Hindus in Afghanistan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224215729/https://www.hindustantimes.com/chandigarh/dark-days-continue-for-sikhs-and-hindus-in-afghanistan/story-6SSLOpBTjGbZVCuWaByyIO.html |date=2018-12-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224215729/https://www.hindustantimes.com/chandigarh/dark-days-continue-for-sikhs-and-hindus-in-afghanistan/story-6SSLOpBTjGbZVCuWaByyIO.html |date=2018-12-24 }}. </cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ]] 9s49lwfr2txxz4lsfkeztcmkooprpmh 0 113518 847855 702785 2026-09-25T18:09:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847855 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਤਰੰਗ ਸਾਥੀ ਹਿੰਸਾ''' [[ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਜਾਂ ਸਾਬਕਾ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅੰਤਰੰਗ ਰਿਸ਼ਤੇ 'ਚ ਦੂਜੇ ਸਾਥੀ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Mitchell">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Q04QO7UmyowC&pg=PA320|title=Intimate Partner Violence: A Health-Based Perspective|last=Connie Mitchell|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2009|isbn=019972072X|pages=319–320|access-date=September 12, 2016}}</ref><ref name="Larsen">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gdObCwAAQBAJ&pg=PA110|title=Health Inequities Related to Intimate Partner Violence Against Women: The Role of Social Policy in the United States, Germany, and Norway|last=Mandi M. Larsen|publisher=[[Springer Publishing|Springer]]|year=2016|isbn=3319295659|pages=110–111|access-date=September 12, 2016}}</ref> ਅੰਤਰੰਗ ਸਾਥੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੂਪ ਸਰੀਰਕ, ਮੌਖਿਕ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ [[ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ]] ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] (WHO) ਅੰਤਰੰਗ ਸਾਥੀ ਹਿੰਸਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤਰੰਗ ਸਾਥੀ ਹਿੰਸਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ  ਅੰਤਰੰਗ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਸਰੀਰਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂ ਜਿਨਸੀ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੰਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਜ਼ੁਲਮ, ਲਿੰਗਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।"<ref name="who.intA">{{cite book|url=http://www.who.int/violence_injury_prevention/violence/world_report/en/full_en.pdf|title=World report on violence and health|last1=Krug|first1=Etienne G.|last2=Dahlberg|first2=Linda L.|last3=Mercy|first3=James A.|last4=Zwi|first4=Anthony B.|last5=Lozano|first5=Rafael|publisher=[[World Health Organization]]|year=2002|isbn=9789240681804|location=Geneva, Switzerland}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == [[ਤਸਵੀਰ:Maltraitance_fait_aux_femmes.jpg|thumb|[[ਬੇਨਿਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਹਿੰਸਾ ]] ਅੰਤਰੰਗ ਸਾਥੀ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ 'ਚ ਇੱਕ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ 'ਚ ਵਿਪਰੀਤ ਜਾਂ ਸਮਲਿੰਗੀ ਜੋੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਪੀੜ੍ਹਤ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਰਦ ਦੋਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੋੜੇ ਸ਼ਾਇਦ ਡੇਟਿੰਗ, ਸਹੇੜਨ ਜਾਂ ਵਿਆਹੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਹਿੰਸਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" !ਖੇਤਰ !ਫੀਸਦੀ |- |'''ਗਲੋਬਲ''' |'''30%''' |- |ਅਫਰੀਕਾ |36.6% |- |ਪੂਰਬੀ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ |37% |- |ਯੂਰਪੀ |25.4% |- |ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ |37.7% |- |ਅਮਰੀਕਾ |29.8% |- |ਪੱਛਮੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ |24.6% |} == ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ == ਨਜਦੀਕੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿੰਗਕ ਹਿੰਸਾ ਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 25% ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਸੈਕਸ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ, ਜਾਂ ਵਿਆਹੁਤਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਕਸਰ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਹੋਰ ਰੂਪ  ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * Info-graphic on intimate partner violence, sexual violence, and stalking from the US Centers for Disease Control and Prevention available on [[c:|Wikimedia Commons]] == ਸੂਚਨਾ == {{Reflist|group=nb}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} == Further reading == * {{Cite journal|last=Bachman|first=Ronet|last2=Carmody|first2=Dianne Cyr|date=December 1994|title=Fighting fire with fire: the effects of victim resistance in intimate versus stranger perpetrated assaults against females|url=https://dx.doi.org/10.1007/BF01531942|journal=Journal of Family Violence|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|volume=9|issue=4|pages=317–331|doi=10.1007/BF01531942|postscript=.|ref=harv}} * {{Cite journal|last=Browne|first=Angela|last2=Salomon|first2=Amy|last3=Bassuk|first3=Shari S.|date=April 1999|title=The impact of recent partner violence on poor women's capacity to maintain work|url=https://dx.doi.org/10.1177/10778019922181284|journal=[[Violence Against Women (journal)|Violence Against Women]]|publisher=[[Sage Publications|Sage]]|volume=5|issue=4|pages=393–426|doi=10.1177/10778019922181284|postscript=.|ref=harv}} * {{Cite book|title=I just lost myself: psychological abuse of women in marriage|url=https://archive.org/details/ijustlostmyselfp0000chan|last=Chang|first=Valerie|publisher=Praeger|year=1996|isbn=9780275952099|location=Westport, Connecticut}} [https://books.google.com/books?id=3S0EAQAAIAAJ Details.] * {{Cite journal|last=Eriksson|first=Maria|date=March 2013|title=Tackling violence in intimacy: interacting power relations and policy change|url=https://dx.doi.org/10.1177/0011392112456504|journal=[[Current Sociology]], special issue: Violence and Society|publisher=[[SAGE Publications|Sage]]|volume=61|issue=2|pages=171–189|doi=10.1177/0011392112456504|postscript=.|ref=harv}} * {{Cite journal|last=Follingstad|first=Diane R.|last2=Rutledge|first2=Larry L.|last3=Berg|first3=Barbara J.|last4=Hause|first4=Elizabeth S.|last5=Polek|first5=Darlene S.|date=June 1990|title=The role of emotional abuse in physically abusive relationships|url=https://dx.doi.org/10.1007/BF00978514|journal=Journal of Family Violence|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|volume=5|issue=2|pages=107–120|doi=10.1007/BF00978514|postscript=.|ref=harv}} * {{Cite journal|last=Graham-Kevan|first=Nicola|last2=Archer|first2=John|date=April 2003|title=Physical aggression and control in heterosexual relationships: the effect of sampling|url=http://www.ingentaconnect.com/content/springer/vav/2003/00000018/00000002/art00005|journal=[[Violence & Victims]]|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|volume=18|issue=2|pages=181–196|doi=10.1891/vivi.2003.18.2.181|pmid=12816403|postscript=.|ref=harv}} * {{Cite journal|last=Hassan|first=Tengku Nur Fadzilah Tengku|last2=Ali|first2=Siti Hawa|last3=Salleh|first3=Halim|date=January 2015|title=Patterns of help-seeking among women experiencing intimate partner violence in Malaysia|url=http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/12259276.2015.1029226|journal=[[Asian Journal of Women's Studies]]|publisher=[[Taylor and Francis]]|volume=21|issue=1|pages=77–92|doi=10.1080/12259276.2015.1029226|postscript=.|ref=harv}} * {{Cite journal|last=Holtzworth-Munroe|first=Amy|date=December 2005|title=Male versus female intimate partner violence: putting controversial findings into context|url=https://dx.doi.org/10.1111/j.1741-3737.2005.00203.x|journal=[[Journal of Marriage and Family]]|publisher=[[Wiley-Blackwell|Wiley]] for the National Council on Family Relations|volume=67|issue=5|pages=1120–1125|doi=10.1111/j.1741-3737.2005.00203.x|jstor=3600299|postscript=.|ref=harv}} [http://www.personal.psu.edu/mpj/2005%20JMF%20Holtzworth-Munroe.pdf Pdf.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010416/http://www.personal.psu.edu/mpj/2005%20JMF%20Holtzworth-Munroe.pdf |date=2016-03-05 }} :: ''ਜਵਾਬ ਲੇਖ'': {{Cite journal|last=Johnson|first=Michael P.|author-link=Michael P. Johnson|date=December 2005|title=Domestic violence: it's not about gender: or is it?|url=https://dx.doi.org/10.1111/j.1741-3737.2005.00204.x|journal=[[Journal of Marriage and Family]]|publisher=[[Wiley-Blackwell|Wiley]] for the National Council on Family Relations|volume=67|issue=5|pages=1126–1130|doi=10.1111/j.1741-3737.2005.00204.x|jstor=3600300|postscript=.|ref=harv}} [https://web.archive.org/web/20170329150249/http://www.personal.psu.edu/mpj/2005 Pdf.] * {{citation|last=Johnson|first=Michael P.|author-link=Michael P. Johnson|contribution=Conflict and control: images of symmetry and asymmetry in domestic violence|editor-last1=Booth|editor-first1=Alan|editor-last2=Crouter|editor-first2=Ann C.|editor-last3=Clements|editor-first3=Mari|title=Couples in conflict|pages=95–104|publisher=Lawrence Erlbaum|location=Mahwah, New Jersey|year=2001|isbn=9781410600134|ref=harv|postscript=.}} * {{Cite journal|last=Johnson|first=Michael P.|author-link=Michael P. Johnson|date=May 1995|title=Patriarchal terrorism and common couple violence: two forms of violence against women|url=https://dx.doi.org/10.2307/353683|journal=[[Journal of Marriage and Family]]|publisher=[[Wiley-Blackwell|Wiley]] for the National Council on Family Relations|volume=57|issue=2|pages=283–294|doi=10.2307/353683|jstor=353683|postscript=.|ref=harv}} * {{citation|last=Johnson|first=Michael P.|author-link=Michael P. Johnson|chapter=Violence and abuse in personal relationships: conflict, terror, and resistance in intimate partnerships|editor-first1=Anita|editor-last1=Vangelisti|editor-first2=Daniel|editor-last2=Perlman|title=The Cambridge handbook of personal relationships|pages=557–576|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge New York|year=2006|isbn=9780521533591|ref=harv|postscript=.}} [https://books.google.com/books?id=pvafa2zE0R8C&pg=PA557 Preview.] * {{Cite book|title=Leaving abusive partners: from the scars of survival to the wisdom for change|url=https://archive.org/details/leavingabusivepa0000kirk|last=Kirkwood|first=Catherine|publisher=[[Sage Publications|Sage]]|year=1993|isbn=9780803986855|location=London}} * {{Cite journal|last=Leone|first=Janel M.|last2=Johnson|first2=Michael P.|author-link2=Michael P. Johnson|last3=Cohan|first3=Catherine L.|last4=Lloyd|first4=Susan E.|date=May 2004|title=Consequences of male partner violence for low-income minority women|url=https://dx.doi.org/10.1111/j.1741-3737.2004.00032.x|journal=[[Journal of Marriage and Family]]|publisher=[[Wiley-Blackwell|Wiley]] for the National Council on Family Relations|volume=66|issue=2|pages=472–490|doi=10.1111/j.1741-3737.2004.00032.x|jstor=3599849|postscript=.|ref=harv}} * {{Cite journal|last=Roberts|first=Albert R.|date=September 1996|title=Battered women who kill: a comparative study of incarcerated participants with a community sample of battered women|url=https://dx.doi.org/10.1007/BF02336946|journal=Journal of Family Violence|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|volume=11|issue=3|pages=291–304|doi=10.1007/BF02336946|postscript=.|ref=harv}} * {{cite book|url=http://www.man.org.au/Portals/0/docs/Intimate%20Partner%20Abuse%20of%20Men%20Report.pdf|title=Intimate partner abuse of men|last1=Tilbrook|first1=Emil|last2=Allan|first2=Alfred|last3=Dear|first3=Greg|publisher=[[Edith Cowan University |Edith Cowan University School of Psychology]]|year=2010|isbn=9780646535180|location=East Perth, Western Australia|archiveurl=https://www.webcitation.org/6I3HoXHxI?url=http://www.man.org.au/Portals/0/docs/Intimate%20Partner%20Abuse%20of%20Men%20Report.pdf|archivedate=2013-07-12|deadurl=bot: unknown|df=}}CS1 maint: BOT: original-url status unknown (link) <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles> A report commissioned by the Men's Advisory Network (MAN). * {{Cite journal|last1=Voth Schrag|first1=Rachel J.|last2=Edmond|first2=Tonya|date=May 2017|title=School sabotage as a form of intimate partner violence: provider perspectives|url=https://dx.doi.org/10.1177/0886109916689785|journal=[[Affilia]]|publisher=[[Sage Publications|Sage]]|volume=32|issue=2|pages=171–187|doi=10.1177/0886109916689785|postscript=.|ref=harv}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: BOT: original-url status unknown|Category:CS1 maint: BOT: original-url status unknown]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹਿੰਸਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018]] pcnddyam9vg2fw109xbv44sa9y3ghmn 0 117516 847915 531606 2026-09-26T00:33:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847915 wikitext text/x-wiki {{Infobox UK place |country = ਇੰਗਲੈਂਡ |official_name = ਚੈਸਟਰ ਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ |static_image_name = Aerial view of Chester Burn Railway Viaduct, Chester-le-Street.jpg |static_image_caption = ਚੈਸਟਰ ਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦਾ ਆਸਮਾਨੀ ਨਜ਼ਾਰਾ |coordinates = {{coord|54.8594|-1.5699|display=inline,title}} | label_position = |population = 24,227 |population_ref = (2011)<ref>Durham County Council – [http://www.durham.gov.uk/durhamcc/usp.nsf/Lookup/Chester%20le%20st%20Settlement%20Summary%20Sheets%20Numbers/$file/Chester+le+st+Settlement+Summary+Sheets+Numbers.pdf Chester le Street] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010050136/http://www.durham.gov.uk/durhamcc/usp.nsf/Lookup/Chester%20le%20st%20Settlement%20Summary%20Sheets%20Numbers/$file/Chester+le+st+Settlement+Summary+Sheets+Numbers.pdf |date=2007-10-10 }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010050136/http://www.durham.gov.uk/durhamcc/usp.nsf/Lookup/Chester%20le%20st%20Settlement%20Summary%20Sheets%20Numbers/%24file/Chester%2Ble%2Bst%2BSettlement%2BSummary%2BSheets%2BNumbers.pdf |date=10 October 2007 }} (this is the population for the old urban district. The larger district population is 53,100)</ref> |unitary_england = [[ਕਾਊਂਟੀ ਡਰਹਮ]] |lieutenancy_england = [[ਕਾਊਂਟੀ ਡਰਹਮ]] |region = ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਇੰਗਲੈਂਡ |constituency_westminster = [[ਉੱਤਰੀ ਡਰਹਮ (ਯੂਕੇ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕਾ)|ਉੱਤਰ ਡਰਹਮ]] |post_town = ਚੈਸਟਰ ਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ |postcode_district = ਡੀ.ਐਚ.2, ਡੀ.ਐਚ.3 |postcode_area = ਡੀ.ਐਚ. |dial_code = 0191 |os_grid_reference = ਐਨ.ਜ਼ੈੱਡ270512}} '''ਚੈਸਟਰ ਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɛ|s|t|ər||l|i||s|t|r|iː|t}})<ref>{{cite web|url=http://www.languagehat.com/archives/002452.php|title=languagehat.com: BBC PRONUNCIATION BLOG.|work=languagehat.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.forvo.com/word/chester-le-street/|title=Chester-le-Street pronunciation: How to pronounce Chester-le-Street in English|author=Forvo Team|work=forvo.com}}</ref> [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਦੀ [[ਡਰਹਮ ਕਾਊਂਟੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਰੋਮਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ''ਕੋਨਕਾਜਿਸ'' ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਰੋਮਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ''ਚੈਸਟਰ'' ਤੋਂ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੀਟ ਪੱਕੀ ਰੋਮਨ ਸੜਕ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਹੁਣ ਅਗਲੇਰੀ ਗਲੀ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] gnd55z7p4mbtxs3zui3g1uqujh5p14w 0 119095 847875 845178 2026-09-25T19:52:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847875 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਏਰੀਆ ਸਾਇਦ<!-- include middle initial, if not specified in birth_name -->|image=Aria Sa'id 20170629-6910 (cropped).jpg<!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] -->|image_size=|alt=|caption=|birth_date={{birth based on age as of date |29 |2019|06|21}}<ref name="guardian-21jun2019">{{cite news |last1=Levin |first1=Sam |title=Compton's Cafeteria riot: a historic act of trans resistance, three years before Stonewall |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2019/jun/21/stonewall-san-francisco-riot-tenderloin-neighborhood-trans-women |accessdate=June 21, 2019 |work=[[The Guardian]] |date=June 21, 2019}}</ref><!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]] -->|birth_place=ਪੋਰਟਲੈਂਡ, ਓਰੇਗੋਨ<ref name="thefight-6may2019">{{cite news |last1=Lovemonster |first1=Kelly |title=A Force For Change |url=https://thefightmag.com/2019/05/a-force-for-change/ |accessdate=June 30, 2019 |work=[[The Fight Magazine]] |date=May 6, 2019}}</ref>|residence=[[ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]], ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਯੂ.ਐਸ.|nationality=[[ਅਮਰੀਕੀ]]|citizenship=|education=|alma_mater=|occupation=ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਕੀਲ<br />ਰਾਜਨੀਤਕ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ|years_active=|era=|employer=|organization=|agent=<!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source -->|known_for=|notable_works=<!-- produces label "Notable work"; may be overridden by |credits=, which produces label "Notable credit(s)"; or by |works=, which produces label "Works" -->|style=|home_town=ਪੋਰਟਲੈਂਡ, ਓਰੇਗੋਨ<ref name="thefight-6may2019" /><ref name="dailybeast-18dec2018">{{cite web |last1=Wilson |first1=Emily |title=San Francisco Creates World’s First Ever Transgender Cultural District |url=https://www.thedailybeast.com/san-francisco-creates-worlds-first-ever-transgender-cultural-district |website=[[The Daily Beast]] |accessdate=June 21, 2019 |date=December 18, 2018}}</ref>|spouse=<!-- Use article title or common name -->|partner=<!-- (unmarried long-term partner) -->|awards=|website={{URL|ariasaid.com}}<!-- {{URL|example.com}} -->|footnotes=}} '''ਏਰੀਆ ਸਾਇਦ''' (ਜਨਮ 1989/1990) ਇੱਕ [[ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੰਘ|ਅਫ਼ਰੀਕੀ]]-[[ਅਮਰੀਕੀ]] [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਐਡਵੋਕੇਟ ਅਤੇ [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]] ਅਧਾਰਿਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ [[ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ|ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ]] ਹੈ।<ref name="sfweek-21jun2017">{{Cite news|url=http://www.sfweekly.com/news/feature/green-light-district/|title=Green-Light District|last=Kane|first=Peter Lawrence|date=June 21, 2017|work=[[SF Weekly]]|access-date=June 21, 2019}}</ref> ਉਹ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ ( [[ਜੇਨਟ ਜੋਹਨਸਨ|ਜੇਨੇਟਾ ਜਾਨਸਨ]] ਅਤੇ ਹਨੀ [[ਜੇਨਟ ਜੋਹਨਸਨ|ਮਾਹੋਗਨੀ]] ਨਾਲ) ਅਤੇ ਕੰਪਟਨ ਦੇ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸਭਿਆਚਾਰਕ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। <ref name="sfexam-5feb2019">{{Cite news|url=https://www.sfexaminer.com/news/new-cultural-district-director-hopes-to-create-employment-opportunities-for-transgender-residents/|title=New cultural district director hopes to create employment opportunities for transgender residents|last=Tence|first=Victor|date=February 5, 2019|work=[[San Francisco Examiner]]|access-date=June 21, 2019|archive-date=ਜੂਨ 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621194604/https://www.sfexaminer.com/news/new-cultural-district-director-hopes-to-create-employment-opportunities-for-transgender-residents/|dead-url=yes}}</ref> <ref name="sfweek-6feb2019">{{Cite news|url=http://www.sfweekly.com/news/the-first-transgender-district-in-the-nation-gets-a-new-director/|title=The First Transgender District in the Nation Gets a New Director|last=Sawyer|first=Nuala|date=February 6, 2019|work=[[SF Weekly]]|access-date=June 21, 2019}}</ref> <ref name="forbes-26feb2019">{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/virgietovar/2019/02/26/first-ever-transgender-cultural-district-co-founded-by-xlbosslady-aria-said/|title=First Ever Transgender Cultural District Co-Founded By #XLBossLady Aria Sa'id|last=Tovar|first=Virgie|date=February 26, 2019|work=[[Forbes]]|access-date=June 21, 2019}}</ref> <ref name="out-18feb2019">{{Cite news|url=https://www.out.com/out-exclusives/2019/2/18/black-trans-women-created-worlds-first-trans-cultural-district|title=Black Trans Women Created the World's First Trans Cultural District|last=Raquel Willis|date=February 18, 2019|work=[[Out (magazine)|Out]]|access-date=June 21, 2019|author-link=Raquel Willis}}</ref> <ref name="sfexam-26jun2019">{{Cite news|url=https://www.sfexaminer.com/the-city/sf-posts-new-street-signs-and-trans-pride-flags-across-comptons-transgender-cultural-district/|title=SF posts new street signs and trans Pride flags across Compton’s Transgender Cultural District|last=Rodriguez|first=Joe Fitzgerald|date=June 26, 2019|work=[[San Francisco Examiner]]|access-date=June 26, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626174537/https://www.sfexaminer.com/the-city/sf-posts-new-street-signs-and-trans-pride-flags-across-comptons-transgender-cultural-district/|archive-date=ਜੂਨ 26, 2019|url-status=dead}}</ref> ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀਉਹ ਕਵੀਨ ਕਲਚਰ ਈਨੀਵੇਟਿਵ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਵੀ ਹੈ। <ref name="forbes-26feb2019" /> <ref name="out-18feb2019" /> <ref name="kween-web">{{Cite web|url=https://kweenculture.com/|title=Kween Culture Initiative|website=Kween Culture Initiative|access-date=June 21, 2019|archive-date=ਜੂਨ 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621141517/https://kweenculture.com/|url-status=dead}}</ref> <ref name="sfexam-20jun2018">{{Cite news|url=https://www.sfexaminer.com/news/aria-said-a-force-for-change-among-trans-women-of-color/|title=Aria Sa’id a force for change among trans women of color|last=Kane|first=Peter Lawrence|date=June 20, 2018|work=[[San Francisco Examiner]]|access-date=June 21, 2019|archive-date=ਜੂਨ 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621193654/https://www.sfexaminer.com/news/aria-said-a-force-for-change-among-trans-women-of-color/|dead-url=yes}}</ref> <ref name="sfweek-20june2018">{{Cite news|url=http://www.sfweekly.com/culture/sf-pride-2018-aria-said-winner-of-the-10-years-of-service-award/|title=SF Pride 2018: Aria Sa’id, Winner of the ’10 Years of Service’ Award|last=Kane|first=Peter Lawrence|date=June 20, 2018|work=[[SF Weekly]]|access-date=June 21, 2019}}</ref> ਸਾਇਦ ਨੇ ਟਰਾਂਸ: ਥ੍ਰਾਈਵ ਰੀਸੋਰਸ ਸੈਂਟਰ, ਸੇਂਟ ਜੇਮਸ ਇਨਫਰਮਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮੈਨੇਜਰ ਅਤੇ [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]] [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ]] ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref name="out-18feb2019" /> <ref name="lgbtqnation-7oct2018">{{Cite web|url=https://www.lgbtqnation.com/2018/10/nations-first-trans-cultural-district-starting-turn-ideas-reality/|title=The nation's first trans cultural district is starting to turn ideas into reality|last=Madison|first=Alex|date=October 7, 2018|website=LGBTQ Nation|access-date=June 22, 2019}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]] ਪ੍ਰਾਈਡ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="sfweek-20june2018" /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://ariasaid.com ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈਬਸਾਈਟ] * [https://kweenculture.com ਕਵੀਨ ਕਲਚਰ ਈਨੀਵੇਟਿਵ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805135858/https://kweenculture.com/ |date=2019-08-05 }} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ]] q19esn65ldmn7cmqonvawjvbettdnzq 0 119877 847799 525086 2026-09-25T16:51:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847799 wikitext text/x-wiki {{Infobox tournament cricket|name=2019–20 ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ|image=|imagesize=|fromdate=17 ਅਗਸਤ|todate=8 September 2019|caption=|administrator=[[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ|ਬੀਸੀਸੀਆਈ]]|cricket format=[[ਪਹਿਲਾ-ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]]|tournament format=[[ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ]] ਅਤੇ [[ਪਲੇ-ਆਫ ਫਾਰਮੈਟ|ਫਾਈਨਲ]]|host=|champions=|count=|participants=3|matches=4|attendance=|most runs=|most wickets=|website=|previous_year=2018–19|previous_tournament=2018–19 ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ|next_year=|next_tournament=}} '''2019–20 ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ''', [[ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ]] ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ 58ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ [[ਪਹਿਲਾ-ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਅਗਸਤ-ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/bcci-announces-domestic-schedule-for-2019-20-season/article28272112.ece# |title=BCCI announces domestic schedule for 2019-20 season |work=Sport Star |accessdate=3 July 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/mushtaq-ali-trophy-to-be-held-ahead-of-ipl-auction-as-bcci-announces-domestic-schedule/articleshow/70058827.cms |title=Mushtaq Ali Trophy to be held ahead of IPL auction as BCCI announces domestic schedule |work=Times of India |accessdate=3 July 2019}}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ 2019-20 ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸੀਜ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27100900/ranji-trophy-set-finish-march-syed-mushtaq-ali-trophy-gets-pre-ipl-auction-window |title=Ranji Trophy set to finish in March; Mushtaq Ali T20s gets pre-IPL auction window |work=ESPN Cricinfo |accessdate=2 July 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricketcountry.com/news/neutral-curators-to-pick-wickets-in-ranji-trophy-2019-20-domestic-season-to-begin-in-august-with-duleep-trophy-874725 |title=Neutral curators to pick wickets in Ranji Trophy, 2019–20 domestic season to begin in August with Duleep Trophy |work=Cricket Country |accessdate=5 August 2019}}</ref> ਇਸ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਵਿਜੇਤਾ [[ਇੰਡੀਆ ਬਲੂ]] ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.india.com/sports/india-blue-trounce-india-red-to-win-duleep-trophy-3293384/|title=India Blue Thrash India Red to Win Duleep Trophy|work=Press Trust of India|date=7 September 2018||accessdate=7 September 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/series/8630/report/1153169/day/4/india-red-vs-india-blueduleep-trophy |title=Nikhil Gangta, spinners drive India Blue to Duleep title |work=ESPN Cricinfo |accessdate=7 September 2018}}</ref> ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਲੀਗ ਮੈਚ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਲਾਲ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਖੇਡੇ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਇਸਦਾ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਜੋ ਕਿ [[ਦਿਨ/ਰਾਤ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਦਿਨ/ਰਾਤ]] ਦਾ ਮੈਚ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਬੀ ਗੇਂਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="squ"/> ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ ਇੰਡੀਆ ਬਲੂ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਗ੍ਰੀਨ ਵਿਚਾਲੇ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ 49 ਓਵਰ ਹੀ ਹੋ ਸਕੇ। ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਅੱਗੇ ਖੇਡ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਦੋਵਾਂ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ 1-1 ਅੰਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1198129.html |title=Rain ruins Duleep Trophy opener in Bengaluru |work=ESPN Cricinfo |accessdate=20 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820105215/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1198129.html |archive-date=20 ਅਗਸਤ 2019 |url-status=dead}}</ref> ਦੂਜਾ ਮੈਚ ਇੰਡੀਆ ਰੈੱਡ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਬਲੂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਡਰਾਅ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇੰਡੀਆ ਰੈੱਡ ਦੀ ਟੀਮ ਅੰਕਾਂ ਕਰਕੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਇਸ ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ [[ਜਲਜ ਸਕਸੈਨਾ]] ਨੇ ਪਹਿਲਾ-ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ 6000 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 300 ਵਿਕਟਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8630/report/1197355/india-blue-vs-india-red-duleep-trophy-2019-20 |title=Karun Nair's 166 and 99 puts India Red in Duleep Trophy day-night final |work=ESPN Cricinfo |accessdate=26 August 2019}}</ref> ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਤੀਜਾ ਮੈਚ ਵੀ ਡਰਾਅ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਇੰਡੀਆ ਰੈੱਡ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਗ੍ਰੀਨ ਵਿਚਾਲੇ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮੈਚ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੱਜੋਂ ਇੰਡੀਆ ਗ੍ਰੀਨ ਆਪਣੀ ਵਧੀਆ [[ਨੈੱਟ ਰਨ-ਰੇਟ]] ਦੇ ਕਾਰਨ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8630/report/1197357/india-green-vs-india-red-duleep-trophy-2019-20 |title=India Green make Duleep Trophy final on net-run-rate after draw |work=ESPN Cricinfo |accessdate=1 September 2019}}</ref> ==ਟੀਮਾਂ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! ਇੰਡੀਆ ਬਲੂ<ref name="squ">{{cite news |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27331972/shubman-gill-priyank-panchal-faiz-fazal-lead-duleep-trophy-sides |title=Shubman Gill, Priyank Panchal and Faiz Fazal to lead Duleep Trophy sides |work=ESPN Cricinfo |accessdate=6 August 2019}}</ref> ! ਇੰਡੀਆ ਗ੍ਰੀਨ<ref>{{cite news |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/109243/gill-fazal-and-panchal-to-lead-in-duleep-trophy |title=Gill, Fazal and Panchal to lead in Duleep Trophy |work=CricBuzz |accessdate=6 August 2019}}</ref> ! ਇੰਡੀਆ ਰੈੱਡ<ref>{{cite news |url=https://www.cricketcountry.com/news/duleep-trophy-2019-shubman-gill-faiz-fazal-and-priyank-panchal-to-lead-duleep-trophy-2019-squad-fixtures-schedule-876560 |title=Duleep Trophy 2019: Shubman Gill, Faiz Fazal and Priyank Panchal to lead as Indian domestic cricket season opens |work=Cricket Country |accessdate=6 August 2019}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਕ.]]) * [[ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਅਮਨ]] * [[ਅੰਕਿਤ ਬਾਵਨੇ]] * [[ਰਿੱਕੀ ਭੂਈ]] * [[ਅਨੀਕੇਤ ਚੌਧਰੀ]] * [[ਤੁਸ਼ਾਰ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ]] * [[ਰੁਤੂਰਾਜ ਗਾਇਕਵਾਡ]] * [[ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਗੋਪਾਲ]] * [[ਸੌਰਭ ਕੁਮਾਰ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)|ਸੌਰਭ ਕੁਮਾਰ]] * [[ਸਨੈਲ ਪਟੇਲ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|ਵਿ.ਕੀ.]]) * [[ਦਿਵੇਸ਼ ਪਠਾਨੀਆ]] * [[ਰਜਤ ਪਤੀਦਾਰ]] * [[ਜਲਜ ਸਕਸੈਨਾ]] * [[ਅਨਮੋਲਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ]] * [[ਬੇਸਿਲ ਥੰਪੀ]] | * [[ਫ਼ੈਜ਼ ਫ਼ਜ਼ਲ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਕ.]]) * [[ਰਾਹੁਲ ਚਾਹਰ]] * [[ਪ੍ਰਿਯਮ ਗਰਗ]] * [[ਧਰਮੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਜਡੇਜਾ]] * [[ਮਿਲਿੰਦ ਕੁਮਾਰ]] * [[ਸਿਧੇਸ਼ ਲੈਡ]] * [[ਮਯੰਕ ਮਾਰਕੰਡੇ]] * [[ਰਾਜੇਸ਼ ਮੋਹਾਂਤੀ]] * [[ਅਕਸ਼ਦੀਪ ਨਾਥ]] * [[ਇਸ਼ਾਨ ਪੋਰੇਲ]] * [[ਅੰਕਿਤ ਰਾਜਪੂਤ]] * [[ਅਕਸ਼ਥ ਰੈੱਡੀ]] * [[ਧਰੂਵ ਸ਼ੋਰੇ]] * [[ਤਨਵੀਰ ਉਲ ਹੱਕ]] * [[ਅਕਸ਼ੈ ਵਾਡਕਰ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|ਵਿ.ਕੀ.]]) * [[ਜਯੰਤ ਯਾਦਵ]] | * [[ਪ੍ਰਿਯੰਕ ਪਾਂਚਾਲ]] ([[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਕ.]]) * [[ਵਰੁਨ ਆਰੋਨ]] * [[ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ]] * [[ਅਭਿਮਨੀਊ ਈਸਵਰਨ]] * [[ਅੰਕਿਤ ਕਲਸੀ]] * [[ਆਵੇਸ਼ ਖਾਨ]] * [[ਇਸ਼ਾਨ ਕਿਸ਼ਨ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|ਵਿ.ਕੀ.]]) * [[ਕੇ.ਐਸ. ਭਾਰਤ]] ([[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|ਵਿ.ਕੀ.]]) * [[ਮਹੀਪਾਲ ਲੋਮਰੋਰ]] * [[ਰੋਨਿਤ ਮੋਰੇ]] * [[ਕਰੁਨ ਨਾਇਰ]] * [[ਅਕਸ਼ਰ ਪਟੇਲ]] * [[ਆਦਿਤਿਆ ਸਰਵਤੇ]] * [[ਜੈਦੇਵ ਉਨੜਕਟ]] * [[ਅਕਸ਼ੈ ਵਾਖਰੇ]] * [[ਸੰਦੀਪ ਵਾਰੀਅਰ]] |} ==ਅੰਕ ਸੂਚੀ== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! style="width:120px"|ਟੀਮ<ref name="Points">{{cite news |url=https://www.espncricinfo.com/table/series/8630/season/2019/duleep-trophy |title=Duleep Trophy Table - 2019 |work=ESPN Cricinfo |accessdate=1 September 2019}}</ref> ! style="width:25px"|{{abbr|ਖੇ.|ਖੇਡੇ}} ! style="width:25px"|{{abbr|ਜਿ|ਜਿੱਤੇ}} ! style="width:25px"|{{abbr|ਹਾ|ਹਾਰੇ}} ! style="width:25px"|{{abbr|ਡ|ਡਰਾਅ}} ! style="width:25px"|{{abbr|ਰ|ਰੱਦ ਹੋਇਆ}} ! style="width:25px"|{{abbr|ਅੰ|ਅੰਕ}} ! style="width:25px"|{{abbr|ਨ.ਰ.|ਨੈੱਟ ਰਨ ਰੇਟ}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left"|ਇੰਡੀਆ ਰੈੱਡ | 2 || 0 || 0 || 1 || 0 || '''6'''|| –0.088 |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left"|ਇੰਡੀਆ ਗ੍ਰੀਨ | 2 || 0 || 0 || 2 || 0 || '''2'''|| +0.057 |- |style="text-align:left"|ਇੰਡੀਆ ਬਲੂ | 2 || 0 || 0 || 2 || 0 || '''2'''|| +0.028 |- |} {{Color box|#cfc|border=darkgray}} ਉੱਪਰੀ ਦੋ ਟੀਮਾਂ [[#ਫਾਈਨਲ|ਫਾਈਨਲ]] ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ। ==ਮੈਚ== ===ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ=== {{Two-innings cricket match | date = 17–20 ਅਗਸਤ 2019 | daynight = | team1 = ਇੰਡੀਆ ਬਲੂ | team2 = ਇੰਡੀਆ ਗ੍ਰੀਨ | score-team1-inns1 = 112/6 (49 ਓਵਰ) | runs-team1-inns1 = [[ਰੁਤੂਰਾਜ ਗਾਇਕਵਾਡ]] 30 (63) | wickets-team1-inns1 = [[ਇਸ਼ਾਨ ਪੋਰੇਲ]] 3/26 (12 ਓਵਰ) | score-team2-inns1 = | runs-team2-inns1 = | wickets-team2-inns1 = | score-team1-inns2 = | runs-team1-inns2 = | wickets-team1-inns2 = | score-team2-inns2 = | runs-team2-inns2 = | wickets-team2-inns2 = | result = ਮੈਚ ਡਰਾਅ | venue = [[ਜਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਕੈਡਮੀ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਬੰਗਲੌਰ]] | toss = ਇੰਡੀਆ ਗ੍ਰੀਨ ਨੇ ਟਾੱਸ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। | umpires = [[ਨਿਤਿਨ ਮੈਨਨ]] ਅਤੇ [[ਵਿਰੇਂਦਰ ਸ਼ਰਮਾ]] | motm = | rain = ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਦੂਜੇ. ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਕੋਈ ਖੇਡ ਨਾ ਸਕੀ ਅਤੇ ਮੈਚ ਰੱਦ ਹੋ ਗਿਆ। | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197354.html ਸਕੋਰਕਾਰਡ] | notes = ਅੰਕ: ਇੰਡੀਆ ਬਲੂ 1, ਇੰਡੀਆ ਗ੍ਰੀਨ 1 }} ---- {{Two-innings cricket match | date = 23–26 ਅਗਸਤ 2019 | daynight = | team1 = ਇੰਡੀਆ ਰੈੱਡ | team2 = ਇੰਡੀਆ ਬਲੂ | score-team1-inns1 = 285 (124 ਓਵਰ) | runs-team1-inns1 = [[ਅੰਕਿਤ ਕਲਸੀ]] 106 (345) | wickets-team1-inns1 = [[ਦਿਵੇਸ਼ ਪਠਾਨੀਆ]] 4/55 (32 ਓਵਰ) | score-team2-inns1 = 255 (83.2 ਓਵਰ) | runs-team2-inns1 =[[ਅੰਕਿਤ ਬਾਵਨੇ]] 121[[ਨਾਬਾਦ|*]] (254) | wickets-team2-inns1 = [[ਆਵੇਸ਼ ਖਾਨ]] 4/58 (20 ਓਵਰ) | score-team1-inns2 = 297/6[[ਪਾਰੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਘੋ.]] (88 ਓਵਰ) | runs-team1-inns2 = [[ਕਰੁਨ ਨਾਇਰ]] 166[[ਨਾਬਾਦ|*]] (223) | wickets-team1-inns2 = [[ਜਲਜ ਸਕਸੈਨਾ]] 4/105 (38 ਓਵਰ) | score-team2-inns2 = | runs-team2-inns2 = | wickets-team2-inns2 = | result = ਮੈਚ ਡਰਾਅ ਹੋਇਆ | venue = [[ਕੇ.ਐਸ.ਸੀ.ਏ. ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ]], ਅਲੁਰ | toss = ਇੰਡੀਆ ਬਲੂ ਨੇ ਟਾੱਸ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। | umpires = [[ਕੇ.ਐਨ. ਅਨੰਥਾਪਦਮਨਾਭਾਨ]] ਅਤੇ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮਾਚਾਰੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]] | motm = [[ਕਰੁਨ ਨਾਇਰ]] (ਇੰਡੀਆ ਰੈੱਡ) | rain = | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197355.html ਸਕੋਰਕਾਰਡ] | notes = ਅੰਕ: ਇੰਡੀਆ ਰੈੱਡ 3, ਇੰਡੀਆ ਬਲੂ 1. }} ---- {{Two-innings cricket match | date = 29 ਸਤੰਬਰ–1 ਸਤੰਬਰ 2019 | daynight = | team1 = ਇੰਡੀਆ ਗ੍ਰੀਨ | team2 = ਇੰਡੀਆ ਰੈੱਡ | score-team1-inns1 = 440 (131.3 ਓਵਰ) | runs-team1-inns1 = [[ਅਕਸ਼ਥ ਰੈੱਡੀ]] 146 (248) | wickets-team1-inns1 = [[ਅਕਸ਼ੈ ਵਖਾਰੇ]] 5/103 (30.3 ਓਵਰ) | score-team2-inns1 = 441 (145.3 ਓਵਰ) | runs-team2-inns1 = [[ਮਹੀਪਾਲ ਲੋਮਰੋਰ]] 126 (272) | wickets-team2-inns1 = [[ਧਰਮੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਜਡੇਜਾ]] 4/135 (45 ਓਵਰ) | score-team1-inns2 = 98/3 (54 ਓਵਰ) | runs-team1-inns2 = [[ਧਰੂਵ ਸ਼ੋਰੇ]] 44[[ਨਾਬਾਦ|*]] (140) | wickets-team1-inns2 = [[ਜੈਦੇਵ ਉਨੜਕਟ]] 1/8 (6 ਓਵਰ) | score-team2-inns2 = | runs-team2-inns2 = | wickets-team2-inns2 = | result = ਮੈਚ ਡਰਾਅ ਹੋਇਆ | venue = [[ਕੇ.ਐਸ.ਸੀ.ਏ. ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ]], ਅਲੁਰ | toss = ਇੰਡੀਆ ਗ੍ਰੀਨ ਨੇ ਟਾੱਸ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। | umpires = [[ਅਨਿਲ ਚੌਧਰੀ]] ਅਤੇ [[ਯਸ਼ਵੰਤ ਬਰਦੇ]] | motm = [[ਮਹੀਪਾਲ ਲੋਮਰੋਰ]] (ਇੰਡੀਆ ਰੈੱਡ) | rain = | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197357.html ਸਕੋਰਕਾਰਡ] | notes = ਅੰਕ: ਇੰਡੀਆ ਰੈੱਡ 3, ਇੰਡੀਆ ਗ੍ਰੀਨ 1 }} ===ਫਾਈਨਲ=== {{Two-innings cricket match | date = 4–8 ਸਤੰਬਰ 2019 | daynight = ਹਾਂ | team1 = ਇੰਡੀਆ ਗ੍ਰੀਨ | team2 = ਇੰਡੀਆ ਰੈੱਡ | score-team1-inns1 = | runs-team1-inns1 = | wickets-team1-inns1 = | score-team2-inns1 = | runs-team2-inns1 = | wickets-team2-inns1 = | score-team1-inns2 = | runs-team1-inns2 = | wickets-team1-inns2 = | score-team2-inns2 = | runs-team2-inns2 = | wickets-team2-inns2 = | result = | venue = [[ਐਮ. ਚਿੱਨਾਸਵਾਮੀ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਬੰਗਲੌਰ]] | toss = ਇੰਡੀਆ ਗ੍ਰੀਨ ਨੇ ਟਾੱਸ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। | umpires = [[ਚੇੱਟੀਥੋਡੀ ਸ਼ਮਸੁੱਦੀਨ]] ਅਤੇ [[ਸੁੰਦਰਮ ਰਵੀ]] | motm = | rain = | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197358.html ਸਕੋਰਕਾਰਡ] | notes = }} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [https://www.espncricinfo.com/series/_/id/8630/season/2019/ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ ਕ੍ਰਿਕਇੰਫੋ ਵਿਖੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ]] b3ac8kutaklgw9jwwmpweu1dyk5c9pw 0 119933 847800 488533 2026-09-25T16:51:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847800 wikitext text/x-wiki {{ਆਧਾਰ}} {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ |tourney_name=ਯੂਏਫਾ ਯੂਰਪ ਲੀਗ |year=2019–20 |image=PGE arena outside.jpg |size=300px |caption=[[ਪੀਜੀਈ ਅਰੀਨਾ ਗਡਾਂਸਕ]], [[ਗਡਾਂਸਕ]] ਵਿਖੇ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। |dates=''ਕੁਆਲੀਫਾਈ:''<br />27 ਜੂਨ – 29 ਅਗਸਤ 2019<br />''ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ:''<br />19 ਸਤੰਬਰ 2019 – 27 ਮਈ 2020 |num_teams=''ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ:'' 48''+8''<br />''ਕੁੱਲ:'' 158''+55'' |associations=55 |champion_other= |matches= |goals= |attendance= |top_scorer= |prevseason=[[2018–19 ਯੂਏਫਾ ਯੂਰਪ ਲੀਗ|2018–19]] |nextseason=''[[2020–21 ਯੂਏਫਾ ਯੂਰਪ ਲੀਗ|2020–21]]''}} '''2019–20 ਯੂਏਫਾ ਯੂਰਪ ਲੀਗ''' ਯੂਏੁਫਾ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਕਲੱਬ [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁਟਬਾਲ]] ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ 49ਵਾਂ ਸੀਜ਼ਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ [[ਯੂਏਫਾ ਕੱਪ]] ਤੋਂ [[ਯੂਏਫਾ ਯੂਰਪ ਲੀਗ]] ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਇਹ 11ਵਾਂ ਸੀਜ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ [[2020 ਯੂਏਫਾ ਯੂਰਪ ਲੀਗ ਫਾਈਨਲ|ਫਾਈਨਲ]] ਮੈਚ [[ਗਡਾਂਸਕ]], [[ਪੋਲੈਂਡ]] ਵਿਖੇ [[ਪੀਜੀਈ ਅਰੀਨਾ ਗਡਾਂਸਕ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।<ref name="venue">{{cite news |url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/newsid=2560806.html |title=Istanbul to host 2020 UEFA Champions League Final |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=24 May 2018 |access-date=24 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715083548/https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/newsid=2560806.html |archive-date=15 ਜੁਲਾਈ 2018 |url-status=dead}}</ref> 2019-20 ਯੂਏਫਾ ਯੂਰਪ ਲੀਗ ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਨੂੰ [[2020 ਯੂਏਫਾ ਸੂਪਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ 2019-20 ਯੂਏਫਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੇਤੂ ਟੀਮ [[2020-21 ਯੂਏਫਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ]] ਦੀ ਗਰੁੱਪ ਸਟੇਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਵੀ ਮਿਲੇਗੀ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਲੀਗ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ [[2019-20 ਲੀਗ 1]] ਦੀ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਏਫਾ ਯੂਰਪ ਲੀਗ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ]] 57wsivxdjqwf20h48t4sjdbhejqvam1 0 120335 848036 629666 2026-09-26T11:31:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848036 wikitext text/x-wiki '''ਵਕੁਲਾ ਦੇਵੀ''' ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਧਰਮ-ਮਾਤਾ ਹੈ। ਤਿਰੂਮਲਾ ਦੀ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ [[ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ]] ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਦੋਂ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ([[ਵਿਸ਼ਨੂੰ]] ਦਾ ਅਵਤਾਰ) ਦੀ ਧਰਮ ਮਾਤਾ, [[ਯਸ਼ੋਧਾ]] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ, [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ [[ਕਲ ਯੁੱਗ|ਕਲਯੁਗ]] ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਅਵਸਰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲੇਗਾ। [[ਕਲ ਯੁੱਗ|ਕਲਯੁਗ]] ਵਿੱਚ, [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ]] ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯਸ਼ੋਧਾ ਵਕੁਲਾ ਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਕੁਲਾ ਰਾਜਾ ਅਕਾਸਾ ਦੀ ਧੀ [[ਅਲਾਮੇਲੂ|ਪਦਮਾਵਤੀ]] ਨਾਲ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਕੁਲਾ ਦੇਵੀ<ref>{{Cite web |url=http://tirumalatirupati.in/2013/09/vakula-devi-temple.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-09-20 |archive-date=2014-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140914181841/http://tirumalatirupati.in/2013/09/vakula-devi-temple.html |dead-url=yes }}</ref> ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ''ਕਲਿਆਣਮ'' (ਵਿਆਹ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। == ਮੰਦਰ == ਵਕੁਲਾ ਦੇਵੀ, ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਾਂ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਵਕੁਲਾ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਲਗਭਗ 300 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਰੁਰਬੰਦਾ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>http://wikimapia.org/30723884/Vakula-matha-temple</ref> ਜੋ ਪੇਰੂਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 50 ਏਕੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਮੀਨ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਤਿਰੂਮਲਾ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ''ਵਕੁਲਾ'' ਮਾਤਾ (ਮਾਤਾ) ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸੱਤ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਸ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਮਾਂ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਇੰਨਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਨਾਈਵੇਦਯਮ (ਭੋਗ) ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਤਿਰੂਮਾਲਾ ਵਿਖੇ ਭਗਵਾਨ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵਕੁਲਾ ਮਾਤਾ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਵੱਡੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਵਜਾਈਆਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਾਈਵੇਦਯਮ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਤਿਰੂਮਾਲਾ ਵਿਖੇ ਪੁਜਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ==ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ== ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪੂਜਾ ਅਸਥਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨ ਕਿਉਂ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ, ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਮੈਸੂਰ ਸੁਲਤਾਨਾਈ ਦੇ ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਦੱਸਿਆ। ਉਸਨੇ ਚਿਤੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਸੀ। ਵਾਕੂਲਾ ਮਾਤਾ ਦਾ ਬੁੱਤ ਮੁੱਖ ਬੁੱਤ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਹਾਲਤ ਗੰਭੀਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ==ਗ਼ੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਖਨਨ== ਤਿਰੂਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵਾਲਾ ਵਤੀਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਜਿਸ 'ਤੇ ਮੰਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚੱਟਾਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਉਸਾਰੀ ਉਦਯੋਗ ਵਿਚ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖਨਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਖਨਨ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਬੇਵੱਸ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਖੱਡਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਾੜੀ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਾੜੀ ਦਾ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਮਤਲ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਮੰਦਰ ਵੀ ਹਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੀਂਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਇਸ ਮਾੜੇ ਰਵੱਈਏ ‘ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਤਿਰੂਮਾਲਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਕ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਕੋਈ ਵੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਈਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਪੈਣ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ"। ==ਜਨਤਕ ਰੋਹ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ== ਕਈ ਸੰਗਠਨਾਂ, ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਮੁਖੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਤਰਸਯੋਗ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਦੁਖ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਵਕੁਲਾ ਮਾਤਾ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਟੀ ਟੀ ਡੀ (T T D) ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਣ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੀ ਗੈਰਕਨੂੰਨੀ ਖਨਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦਰਖਾਸਤਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20160202094950/http://www.tirumala.org// Tirumala] * [http://www.globalhinduheritagefoundation.org Global Hindu Heritage Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140915051446/http://www.globalhinduheritagefoundation.org/ |date=2014-09-15 }} * [http://www.savetemples.org Save Temples] * [http://tirumalatirupati.in/2013/09/vakula-devi-temple.html Tirumala Tirupati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140914181841/http://tirumalatirupati.in/2013/09/vakula-devi-temple.html |date=2014-09-14 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਪਾਤਰ]] 9uxnob50rndyaqyzdvqpkmdy7xhdxvv 0 121036 847947 636094 2026-09-26T03:42:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847947 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਦੇਵਤਾ}} '''ਦਰੌਪਦੀ ਅੰਮਾ''' [[ਹਿੰਦੂ]] ਮਹਾਂਕਾਵਿ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]] ਦੀ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ [[ਦਰੌਪਦੀ]], ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ]], [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਾਮਿਲ ਲੋਕਾਂ]] ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਦਰੌਪਦੀ]] [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]] ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਪੰਜ [[ਪਾਂਡਵ]] ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ [[ਮਾਰਿਅੰਮਾ]] ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਅਗਨੀ 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਦੀ ਰਸਮ == [[ਤਸਵੀਰ:Fire_walking_in_Udappu.jpg|right|thumb| ਸਲਾਨਾ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗ 'ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ।]] ਦੁਰੌਪਦੀ ਅੰਮਾ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਜਾਂ ਥੀਮੀਥੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਸਮ ਹੈ।<ref>Hitebeital (1991)</ref> == ਸਥਾਨ == [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਅਤੇ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ]] ਵਿੱਚ ਦਰੌਪਦੀ ਅੰਮਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। <gallery> ਤਸਵੀਰ:Reclining Draupadi, wife of the 5 Pandavas. Near Auroville.jpg|<nowiki> </nowiki>ਦ੍ਰੋਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਰਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਕਟੋਰਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ Reclining Draupadi, wife of the 5 Pandavs. Near Auroville3.jpg|<nowiki> </nowiki>ਓਰੋਵਿਲ ਨੇੜੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਦੇਖੋ। ਤਸਵੀਰ:Reclining Draupadi, wife of the 5 Pandavs. Near Auroville2.jpg|<nowiki> </nowiki>ਦਰੌਪਦੀ ਦਾ ਸਿਰ - ਨੇੜੇ [[ਓਰੋਵਿਲ ]], [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ ਤਸਵੀਰ:Reclining Draupadi, wife of the 5 Pandavs. Near Auroville4.jpg|<nowiki> </nowiki>ਦਰੌਪਦੀ। </gallery> == ਫੁਟਨੋਟਸ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਹਵਾਲੇ == * {{Cite book|title=The Cult Of Draupadi Mythologies:From Gingee To Kuruksetra|last=Hiltebeitel|first=Alf|publisher=Motilal Banarsidass|year=1991|isbn=978-81-208-1000-6|volume=1|author-link=Alf Hiltebeitel}} <bdi> {{Cite book|title=The Cult Of Draupadi Mythologies:From Gingee To Kuruksetra|last=Hiltebeitel|first=Alf|publisher=Motilal Banarsidass|year=1991|isbn=978-81-208-1000-6|volume=1|author-link=Alf Hiltebeitel}} </bdi> {{Cite book|title=The Cult Of Draupadi Mythologies:From Gingee To Kuruksetra|last=Hiltebeitel|first=Alf|publisher=Motilal Banarsidass|year=1991|isbn=978-81-208-1000-6|volume=1|author-link=Alf Hiltebeitel}} * ਪੱਟਨਾਇਕ, ਦੇਵਦੱਤ (2009) ''ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ ਆਰਟ ਦੇ 7 ਰਾਜ਼'' . ਵੈਸਟਲੈਂਡ, ਮੁੰਬਈ.   [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-81-89975-67-8|978-81-89975-67-8]] . * ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਅੱਮਾਨ ਸ਼ਰਾਈਨ / ਟੈਂਪਲ - ਕੋੰਡਲ, ਮਾਇਲਾਦੁਥੁਰਾਈ, ਟੀ.ਐਨ. * ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ [https://web.archive.org/web/20160302070613/http://blog.thitherwards.com/Draupadi/ https://web.archive.org/web/20160302070613/http://blog.thitherwards.com/Draupadi/ ਤੇ] ਜਾਓ. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰ]] 5nme7se0y1k8508kt49xay5c7qaevzl 0 122100 848049 812918 2026-09-26T11:57:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848049 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:De_La_Salle_College_of_Saint_Benilde_Library.jpg|thumb|ਸਕੂਲ / ਕਾਲਜ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ.]] '''ਸਕੂਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ''' (ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਮੀਡੀਆ ਸੈਂਟਰ) ਇੱਕ [[ਸਕੂਲ|ਸਕੂਲ ਦੇ]] ਅੰਦਰ ਇੱਕ [[ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੁੰਦੀ]] ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਸਟਾਫ ਅਤੇ ਅਕਸਰ, ਕਿਸੇ ਪਬਲਿਕ ਜਾਂ ।।ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ॥॥ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਕਈ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਮੀਡੀਆ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਟੀਚਾ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ "ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਤਕ ਬਰਾਬਰ ਪਹੁੰਚ ਹੋ ਸਕੇ।"<ref>The goals of the school library program should support the mission and continuous improvement plan of the school district.[http://www.ala.org/ala/mgrps/divs/aasl/aaslproftools/learningstandards/standards.cfm Standards for the 21st Century Learner]</ref> ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਮੀਡੀਆ ਸੈਂਟਰ "ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ... ਸਵੈਚਾਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਟਰਨੈਟ [ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬਾਂ] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।"<ref>Morris, B. (2013). ''Administering the school library media center''. Westport, CT: Libraries Unlimited. (p.32).</ref> ਸਕੂਲਾਂ ਜਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਸਰਵਜਨਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ "ਸਿੱਖਣ-ਮੁਖੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦਾ ਸਮਰਥਨ, ਵਿਸਤਾਰ, ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਕਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ... ਸਕੂਲ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਏਜੰਸੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।"<ref>Morris, 2013, p.32</ref> ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ 19 ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ 60 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੋਜ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਇੱਕ ਯੋਗ ਸਕੂਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਮੀਡੀਆ ਮਾਹਰ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸਕੂਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਮਾਜਕ-ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪੜਤਾਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਓਹੀਓ<ref>Todd, R., Kuhlthau, C., & OELMA. (2014). ''Student Learning through Ohio School Libraries: The Ohio Research Study''. Available online at: {{Cite web|url=http://www.oelma.org/studentlearning/|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20040829171616/http://www.oelma.org/studentlearning/|archive-date=2004-08-29|access-date=2008-12-06}}</ref> ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤੇ ਗਏ 99.4% ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਪੋਰਟ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੀਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮਿਲੀ ਹੈ ਉਹ ਮਿਸ਼ੇਲ ਲੋਂਸਡੇਲ ਦੁਆਰਾ 2003 ਵਿੱਚ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਵਿੱਚ ਕੰਪਾਇਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>Lonsdale, M. (2003). ''Impact of school libraries on student achievement: A review of the research''. Camberwell, Victoria, Australia: Australian Council for Educational Research. Available online at http://www.asla.org.au/site/DefaultSite/filesystem/documents/research.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180921021724/http://www.asla.org.au/site/defaultsite/filesystem/documents/research.pdf |date=2018-09-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180921021724/http://www.asla.org.au/site/defaultsite/filesystem/documents/research.pdf |date=2018-09-21 }}</ref> == ਸਕੂਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ 1800 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਬੁੱਕ ਵੈਗਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਕਲਾਸਰੂਮ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੱਕ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।<ref>{{Cite web |url=http://dorrstreet.org/502-spring-2018/NCES%202005%20fifty%20years%20of%20supporting%20311.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-11-08 |archive-date=2020-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919103557/http://dorrstreet.org/502-spring-2018/NCES%202005%20fifty%20years%20of%20supporting%20311.pdf |dead-url=yes }}</ref> 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੇ [[ਮੈਲਵਿਲ ਡੇਵੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ 1876 ਵਿੱਚ ਅਮੈਰੀਕਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਏਐਲਏ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਆਧੁਨਿਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਤੇ, ਸਕੂਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਦਫ਼ਤਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕਾਦਮਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ]] 54bk5fha78rf124k3abzdok6xmpz7gb 0 122204 847893 576731 2026-09-25T21:20:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847893 wikitext text/x-wiki '''ਕਸਤੂਰਬਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਮਨੀਪਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Kasturba Medical College, Manipal'''; ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ: '''KMC''') ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਨੀਪਾਲ, [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ [[ਭਾਰਤ|ਹੈ]]। ਟੀ.ਐੱਮ.ਏ. ਪਾਈ ਦੁਆਰਾ 30 ਜੂਨ 1953 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,<ref name="autogenerated1">{{Cite web |url=http://www.manipal.edu/manipalsite/Users/Colsubpage.aspx?PgId=370&ID=1&collegeId=1 |title=Manipal Education |access-date=2019-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080716033305/http://www.manipal.edu/manipalsite/users/Colsubpage.aspx?PgId=370&ID=1&collegeId=1 |archive-date=2008-07-16 |url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080716033305/http://www.manipal.edu/manipalsite/users/Colsubpage.aspx?PgId=370&ID=1&collegeId=1|date=16 July 2008}}</ref> ਕੇ.ਐਮ.ਸੀ. ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਵੈ-ਵਿੱਤ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਸੀ। ਅੱਜ, 44 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕੇ.ਐਮ.ਸੀ. ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਗਰੀ (ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ.) ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ, ਈਸੀਐਫਐਮਜੀ, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ਿਆਈ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕੇ.ਐਮ.ਸੀ. ਮੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। 1993 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਨੀਪਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਪਹਿਲਾਂ ਐਮ.ਏ.ਐਚ.ਈ. ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ) ਨੂੰ ਡੀਮਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਨੇ ਕੇ.ਐਮ.ਸੀ. ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ। ਕੇਐਮਸੀ ਨੇ ਲੋਮਾ ਲਿੰਡਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ]], ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਆਈਸਾਈਟ ਯੂਨੀਵਰਸਲ, [[ਕੈਨੇਡਾ|ਕਨੇਡਾ]], ਡੰਡੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਡੰਡੀ, [[ਸਕਾਟਲੈਂਡ]], ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਮਿਨੇਸੋਟਾ, ਮਿਨੀਏਪੋਲਿਸ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰਿਕਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ|ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼]] ਨਾਲ ਐਕਸਚੇਂਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਵਟਾਂਦਰੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 10 ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਕਾਲਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਨੀਪਾਲ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰੀ-ਕਲੀਨਿਕਲ ਸੈਕਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲੀਨਿਕਲ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ [[ਮੈਂਗਲੋਰ/ਮੈਂਗਲੂਰ|ਮੰਗਲੌਰ]] ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਕਸੂਰਬਾ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਨਾਲ 1969 ਵਿੱਚ ਮਨੀਪਲ ਵਿਖੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਲੀਨਿਕਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ, ਇਹ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਸੁਤੰਤਰ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਮੰਗਲੌਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸੰਸਥਾਨ ਕਾਲਜ, ਕਸਤੂਰਬਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਮੰਗਲੌਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਕਾਲਜਾਂ ਨੂੰ ਕਸਤੂਰਬਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ (ਨੀਟ ਯੂਜੀ), ਚਾਂਸਲਰ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਾਲਜ ਸੜਕ ਦੇ ਨਾਲ 45 ਮਿੰਟ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਮੰਗਲੌਰ ਦੇ ਟੀ.ਐੱਮ.ਏ ਪਾਈ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਸਾਂਝੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਸਤੂਰਬਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ (ਮਨੀਪਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਹਾਇਰ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ) ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਡਿਗਰੀ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। == ਟਿਕਾਣਾ == ਮਨੀਪਾਲ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਤੋਂ 8 ਕਿ.ਮੀ. ਦੂਰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਮਲਾਬਾਰ ਕੋਸਟ ਦੇ ਲਗਭਗ ਪੱਥਰ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕਸਬੇ ਦਾ ਨਾਮ "ਮੰਨੂਪੱਲਾ" ਝੀਲ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਨੀਪਾਲ ਨਾਲ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ("ਮੰਨੂ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਚਿੱਕੜ ਅਤੇ "ਪੈਲਾ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤੁਲੂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਾ)। ਮੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਉਡੂਪੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਪਠਾਰ' ਤੇ, ਇਹ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਿਖਲਾਈ, ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ, ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, 24 ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਾਲਜ, ਸਬੰਧਤ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 90,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਫੈਕਲਟੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਸੰਦ ਵਿਕਲਪ ਹਨ। ਮਨੀਪਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ {{Convert|500|acre|km2}} ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ {{Convert|500|acre|km2}}, 15,000 ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੀ ਚੱਟਾਨ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। == ਦਰਜਾਬੰਦੀ == {{Infobox India university ranking|type=University and college|IT_M_2018=12|WEEK_M_2017=9, 26|OUTLOOK_M_2018=10, 22}} ਕਸਤੂਰਬਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਮਨੀਪਾਲ ਨੂੰ ''[[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ]]'' ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 12 ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, 2017 ਵਿੱਚ ''ਦਾ ਵੀਕ'' ਵਿੱਚ ਨੌਂਵਾਂ, ਅਤੇ ''[[ਆਊਟਲੁੱਕ|ਆਉਟਲੁੱਕ ਇੰਡੀਆ]]'' ਦੁਆਰਾ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਕਸਤੂਰਬਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਮੰਗਲੌਰ ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ''ਆਉਟਲੁੱਕ ਇੰਡੀਆ'' ਦੁਆਰਾ 22 ਵਾਂ ਅਤੇ ''ਦਿ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ'' 26 ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ == ਕਸਤੂਰਬਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਕੌਮੀ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ (ਐਨਟੀਏ) ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ NEET ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਉਲਟ ਮਨੀਪਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੀਟਾਂ NEET ਰੈਂਕਿੰਗ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਸੀਟਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।<ref name="Entrance Exam">{{Cite web|url=http://www.manipal.edu/admissions/indianadmissions/onlineentrancetest/pages/test%20pattern.aspx|title=MUOET (Manipal University Online Entrance Test)|publisher=Manipal University|access-date=2019-11-10|archive-date=2014-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20140827150907/http://www.manipal.edu/admissions/indianadmissions/onlineentrancetest/pages/test%20pattern.aspx|dead-url=yes}}</ref><ref name="Entrance Exam Pattern">{{Cite web|url=http://www.aakash.ac.in/prepare-for-mahe-manipal-medical|title=Manipal Medical(MAHE)Entrance Exam|publisher=Aakash Institute|access-date=2019-11-10|archive-date=2016-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160813170158/http://www.aakash.ac.in/prepare-for-mahe-manipal-medical|dead-url=yes}}</ref> == ਟੀਚਿੰਗ ਹਸਪਤਾਲ == === ਕਰਨਾਟਕ === * ਮਨੀਪਾਲ ** ਕਸਤੂਰਬਾ ਹਸਪਤਾਲ *** ਏਵੀ ਬਲਿਗਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸਰਜਰੀ *** ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਆਈਜ਼ਾਈਟ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਔਫਲਥੋਲੋਜੀ ** ਸਿਰੜੀ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਕੈਂਸਰ ਹਸਪਤਾਲ * [[ਮੈਂਗਲੋਰ/ਮੈਂਗਲੂਰ|ਮੰਗਲੌਰ]] ** ਕੇ.ਐਮ.ਸੀ. ਹਸਪਤਾਲ, ਅਟਵਾਰ ** ਅੰਬੇਡਕਰ ਸਰਕਲ ਦੇ ਕੇ.ਐਮ.ਸੀ ਹਸਪਤਾਲ ** ਸਰਕਾਰੀ ਵੇਨਲੌਕ ਹਸਪਤਾਲ, ਹੰਪਨਕੱਟਾ. ** ਸਰਕਾਰੀ ਲੇਡੀ ਗੋਸ਼ਨ ਹਸਪਤਾਲ * [[ਉਡੁਪੀ|ਉਦੂਪੀ]] ** ਡਾ. ਟੀ.ਐਮ.ਏ. ਪਾਈ ਹਸਪਤਾਲ ** ਉਡੂਪੀ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ * ਕਰਕਲਾ ** ਟੀ ਐਮ ਏ ਪਾਈ ਰੋਟਰੀ ਕਲੱਬ ਹਸਪਤਾਲ === ਗੋਆ === * ਮਨੀਪਾਲ ਗੋਆ ਕਸਰ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ == ਹਵਾਲੇ == qt21sx3ge5f9sivwhb5f2xtb3acvysi 0 122640 847804 822309 2026-09-25T16:55:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847804 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |name=25 ਕਿੱਲੇ |image= |alt= |caption= |director=ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ |producer={{Plainlist| * ਸ਼ਿਰੀਨ ਮੋਰਾਨੀ *ਰਾਂਝਾ ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ *ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ }}|screenplay={{Plainlist| * ਹਰੀਸ਼ ਗਾਰਗੀ * [[ਸੁਰਮੀਤ ਮਾਵੀ]] }}|story=[[ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ]]|starring={{Plainlist| * [[ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ]] *[[ਲੱਖਾ ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] * [[ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ]] * [[ਜਿੰਮੀ ਸ਼ਰਮਾ]] *ਰਾਂਝਾ ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ }} |music=[[ਜੈਦੇਵ ਕੁਮਾਰ]] |cinematography= |editing=ਰੋਹਿਤ ਧੀਮਾਨ |studio= |distributor= |released={{Film date|2016|08|25|df=y}} |runtime=140 ਮਿੰਟ<!--Theatrical runtime: 140:36--><ref>{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/25-kille-film | title=''25 Kille'' (12A) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=22 August 2016 | accessdate=22 August 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200916020349/https://www.bbfc.co.uk/releases/25-kille-film | archive-date=16 ਸਤੰਬਰ 2020 | url-status=dead}}</ref> |country=ਭਾਰਤ |language=ਪੰਜਾਬੀ |budget= |gross=}} '''''25 ਕਿੱਲੇ''''' ਇੱਕ 2016 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ [[ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ]], [[ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ]], ਰਾਂਝਾ ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ, ਜਿੰਮੀ ਸ਼ਰਮਾ, [[ਲੱਖਾ ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]], ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ, ਅਤੇ ਸਪਨਾ ਬੱਸੀ ਹਨ। 25 ਅਗਸਤ 2016 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਫ਼ਿਲਮ ਚਾਰ ਜੱਟ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਦੇ ਭੇਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ। <ref name="Punjab News Express">{{Cite web|url=http://punjabnewsexpress.com/entertainment/news/the-first-look-poster-of-punjabi-movie-25-kille-officially-launched--47046.aspx|title=The first look poster of Punjabi movie ‘25 Kille’ officially launched|last=India|date=4 April 2016|website=Punjab News Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402221808/http://punjabnewsexpress.com/entertainment/news/the-first-look-poster-of-punjabi-movie-25-kille-officially-launched--47046.aspx|archive-date=2 April 2016|access-date=4 April 2016}} {{Cite web |url=http://punjabnewsexpress.com/entertainment/news/the-first-look-poster-of-punjabi-movie-25-kille-officially-launched--47046.aspx |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-11-19 |archive-date=2016-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402221808/http://punjabnewsexpress.com/entertainment/news/the-first-look-poster-of-punjabi-movie-25-kille-officially-launched--47046.aspx |dead-url=yes }}</ref> == ਪਲਾਟ == ਚਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਚਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ 25 ਕਿੱਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੱਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇ ਉਹ ਇਸਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਭਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਬੇਰਹਿਮ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। == ਕਾਸਟ == * [[ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ]] ਬਤੌਰ ਸੌਦਾਗਰ ਸਿੰਘ * [[ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ]] ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਵਜੋਂ * ਲੱਖਾ ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਭੋਲਾ * ਜਿੰਮੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦਿਲਜਾਨ ਵਜੋਂ * ਰਾਂਝਾ ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਬਤੌਰ ਰਣਸ਼ੇਰ / ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ (ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ) * ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ ਸੋਨੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਸ਼ੈਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਨਾ ਬਾਸੀ * ਸ਼ੌਕ ਧਾਲੀਵਾਲ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਵਜੋਂ * ਪ੍ਰਿੰਸ ਕੇਜੇ ਸਿੰਘ ਭਿੰਦਾ ਵਜੋਂ * ਸਰਦਾਰ ਸੋਹੀ ਬਤੌਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਪਟਵਾਰੀ * ਦਲਜਿੰਦਰ ਬਸਰਨ ਸੇਠੀ ਐਡਵੋਕੇਟ ਵਜੋਂ * ਸੰਦੀਪ ਮੱਲ੍ਹੀ ਬਤੌਰ ਐਡਵੋਕੇਟ ਨਵਰੀਤ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ * ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਭੰਗੂ ਸੌਦਾਗਰ ਦੇ ਭੂਆ ਵਜੋਂ (ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਰਤ) * ਬਲਜੀਤ ਸਿੱਧੂ ਜੰਗ ਰੰਧਾਵਾ ਵਜੋਂ * ਨਰਿੰਦਰ ਨੀਨਾ ਬਚਿੱਤਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ * ਰੋਜ਼ ਜੇ ਕੌਰ ਤੀਵੀਂ ਵਿਖੇ ਵੂਮੈਨ ਵਜੋਂ * ਅਮਨ ਕੋਟਿਸ਼ * ਦਵਿੰਦਰ ਵਿਰਕ * ਭਾਬੀ ਵਜੋਂ ਸੰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੈਂਡੀ * ਰਜਨੀਤ ਕੌਰ * ਸੰਦੀਪ ਪਟੇਲਾ * ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੱਧੂ == ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ == ਸੰਗੀਤ ਜੈਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਗਾ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। {{Infobox album | name = 25 ਕਿੱਲੇ | type = Soundtrack | artist = ਜੈਦੇਵ ਕੁਮਾਰ | cover = | alt = | released = ਅਗਸਤ 16, 2016 | recorded = 2016 | venue = | studio = | genre = [[ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ]] | length = 16:47 | label = ਸਾਗਾ ਮਿਊਜ਼ਿਕ | producer = ਜੈਦੇਵ ਕੁਮਾਰ | prev_title = [[ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ: ਰਾਈਜ਼ ਆਫ਼ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ]] | prev_year = 2016 | next_title = ਵਾਹ ਤਾਜ | next_year = 2016 }} {{tracklist | headline = ਟ੍ਰੈਕ ਸੂਚੀ | extra_column = ਗਾਇਕ | total_length = 16:47 | title1 = ਵਾਹ ਉਏ ਰੱਬਾ | lyrics1 = [[ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]] | extra1 = ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ, ਗੁਰਜੈਜ, [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਨਿੱਕੂ]], [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ]] | length1 = 3:55 | title2 = Door Ho Javanga | lyrics2 = ਦਵਿੰਦਰ ਖੰਨੇਵਾਲਾ | extra2 = [[ਰਾਹਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਉਸਤਾਦ ਰਾਹਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]], [[ਜੋਤਿਕਾ ਟਾਂਗਰੀ]] | length2 = 4:14 | title3 = ਜ਼ਮੀਨ | lyrics3 = [[ਹੈਪੀ ਰਾਏਕੋਟੀ]] | extra3 = [[ਮੀਕਾ ਸਿੰਘ]], [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਛਿੰਦਾ]] | length3 = 4:52 | title4 = ਰੱਬ ਦੀ ਮਿਹਰ | lyrics4 = ਦਵਿੰਦਰ ਖੰਨੇਵਾਲਾ | extra4 = ਸਾਂਝ, [[ਸ਼ਿਪਰਾ ਗੋਇਲ]] | length4 = 3:46 }} ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.facebook.com/25kille Facebook Page ] * [https://www.twitter.com/25kille Twitter ] * {{IMDb title|tt5743858}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] mrqyg76c6p6logy5142stz8zwybpc6q 0 122950 847998 843606 2026-09-26T09:13:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847998 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography|background=#FFD068|name=ਮਹਾਪਜਪਤੀ ਗੌਤਮੀ|father=[[ਅੰਜਨਾ]]|mother=ਯਸ਼ੋਦਰਾ|image=Prince Siddhartha with his maternal aunt Queen Mahaprajapati Gotami.JPG|caption=ਮਹਾਪਜਪਤੀ ਗੌਤਮੀ ਨਾਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਿਧਾਰਥ|birth_name=[[ਪਜਾਪਤੀ]]|alias=|dharma name=[[ਪਜਾਪਤੀ]]|birth_date=|birth_place=|death_date=|death_place=|nationality=|religion=[[ਬੁੱਧ ਧਰਮ]]|school=|lineage=|title=|location=|education=|occupation=[[ਭਿਖੁਨੀ]] {{Infobox person|child=yes |relatives=[[ਸੁੱਪਾਬੁੱਧ]] (ਭਰਾ)<br/>[[ਯਸ਼ੋਧਰਾ]] (ਬਹੂ)}}|teacher=[[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ]]|reincarnation of=|predecessor=|successor=|students=|spouse=|partner=|children=[[ਨੰਦਾ (ਬੁੱਧ ਧਰਮ)|Nanda]]|website=}} '''ਮਹਾਪਜਪਤੀ ਗੌਤਮੀ''' ([[ਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪਾਲੀ]] ; [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] '''ਮਹਾਪਜਪਤੀ ਗੌਤਮੀ)''' [[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ]] ਦੀ ਸੌਤੇਲੀ-ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਮਾਸੀ ਸੀ। ਬੋਧੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧੇ [[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਭਿੱਖੂਣੀ (ਬੋਧੀ ਨਨ) ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.congress-on-buddhist-women.org/index.php?id=30|title=A New Possibility|date=|publisher=Congress-on-buddhist-women.org|access-date=2010-11-19|archive-date=2007-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928185818/http://www.congress-on-buddhist-women.org/index.php?id=30|dead-url=yes}}</ref><ref name="buddhanet">{{Cite web |url=http://www.buddhanet.net/e-learning/buddhism/lifebuddha/2_23lbud.htm |title=The Life of the Buddha: (Part Two) The Order of Nuns |access-date=2019-11-26 |archive-date=2010-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213071216/http://buddhanet.net/e-learning/buddhism/lifebuddha/2_23lbud.htm |url-status=dead }}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ [[ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ|ਮਾਇਆ]] ਅਤੇ ਮਹਾਪਜਪਾਤੀ ਗੌਤਮੀ ਕੋਲਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਪੁੱਬੁੱਧਾ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਮਹਾਪਜਪਤੀ ਬੁੱਧ ਦੀ ਮਾਸੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸਨ,<ref name="buddhanet"/> ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਮਾਇਆ, ਬੁੱਧ ਦੀ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ, ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ।<ref name="drukpa">{{Cite web |url=http://www.drukpa-nuns.org/index.php/maha-pajapati-gotami |title=Maha Pajapati Gotami |access-date=2019-11-26 |archive-date=2015-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128094505/http://www.drukpa-nuns.org/index.php/maha-pajapati-gotami |url-status=dead }}</ref> ਮਹਾਪਜਾਪਤ ਦੀ 120 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="Dhammadharini">Dhammadharini: [http://www.dhammadharini.net/dhamma-talks-from-the-bhikkhuni-sangha/aranya-bodhi-hermitage/going-forth-going-out-the-parinibbana-of-mahapajapati-gotami Going Forth & Going Out ~ the Parinibbana of Mahapajapati Gotami - Dhammadharini] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102052300/http://www.dhammadharini.net/dhamma-talks-from-the-bhikkhuni-sangha/aranya-bodhi-hermitage/going-forth-going-out-the-parinibbana-of-mahapajapati-gotami |date=2013-11-02 }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == *Analayo (2011). [https://www.buddhismuskunde.uni-hamburg.de/pdf/5-personen/analayo/mahapajapati.pdf Mahapajapati´s going forth in the Madhyama agama], Journal of Buddhist Ethics 18, 268-317 *Anālayo, Bhikkhu (2016). [http://blogs.dickinson.edu/buddhistethics/files/2016/01/Anaalayo-T-60-final2.pdf The Going Forth of Mahāpajāpatī Gotamī in T 60], Journal of Buddhist Ethics 23, 1-31 * Scott, Rachel M (2010). [https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/jiabs/article/viewFile/9291/3152 Buddhism, miraculous powers, and gender - rethinking the stories of Theravada nuns], Journal of the International Association of Buddhist Studies 33 (1-2), 489-511 *{{cite book|last=Buswell|first=Robert E., ed.|title=Encyclopedia of Buddhism|url=https://archive.org/details/encyclopediaofbu0000unse_j9t4|publisher=Macmillan Reference USA|year=2004|isbn=0-02-865718-7|pages=489–490}} *Walters, Jonathan S. (1994). “[https://www.jstor.org/stable/1062715 A Voice from the Silence: The Buddha's Mother's Story].” History of Religions 33, 350–379 * Garling, Wendy (2016). ''Stars at Dawn: Forgotten Stories of Women in the Buddha's Life'', Shambhala Publications. {{ISBN|978-1-61180-265-8}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/kn/thig/thig.06.06.olen.html Maha Pajapati (Gotami) Theri: A Mother's Blessing] * [https://web.archive.org/web/20150506142137/http://what-buddha-said.net/library/DPPN/maha/mahapajapati_gotami.htm Mahāpajāpatī Gotami] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] iqu5kaqkqivogk0oe22s50bbp0nsnw8 0 123835 847856 830128 2026-09-25T18:18:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847856 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ}} '''ਏਬੀਬੀਏ''' ( {{IPA-sv|ˇabːa}} ) ਇੱਕ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਸੁਪਰ ਗਰੁਪ ਹੈ ਜੋ ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਿੱਚ 1972 'ਚ ਐਗਨੇਥਾ ਫਲੈਸਟੋਕ, ਬਜੋਰਨ ਯੂਲੀਵਸ, ਬੈਨੀ ਐਡਰਸਨ ਅਤੇ ਐਨੀ-ਫਰੈਡ ਲੈਨਸਟੈਗ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲ ਕਾਰਜ ਬਣ ਗਏ, 1974 ਤੋਂ 1982 ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰਟ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਰਹੇ। ਏਬੀਬੀਏ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਡੋਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਸੌਂਗ ਮੁਕਾਬਲਾ 1974 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸਵੀਡਨ ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਸਮੂਹ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == === 1958–1970: ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਬਾ === {{Multiple image}} === 1981–1982: ਅੰਤਮ ਐਲਬਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ === [[File:ABBA_Last_Interveiw_-_Cavett.png|left|thumb| ਏਬੀਬੀਏ ਟੀਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ''ਡਿਕ ਕੈਵੇਟ'' ਦੌਰਾਨ ਅਪ੍ਰੈਲ 1981 ਵਿੱਚ ''ਏਬੀਬੀਏ'' ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ]] [[ਤਸਵੀਰ:2015-12-12-030_Björn_Ulvaeus_(29193749840)_(cropped).jpg|left|thumb| ਸਟਾਕਹੋਮ, 2015 ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਰਨ ਅਲਵਾਇਸ ਭਾਸ਼ਣ]] == ਕਲਾਤਮਕ == === ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ === ਅੱਬਾ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਟਰੈਕਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜਦ ਤਕ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਮ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਆਦ ਵਿੱਚ ਤੰਗ ਨਾ ਕਰੇ। ਬੈਂਡ ਨੇ ਇੱਕ ਡਰੱਮਰ, ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਅਤੇ ਬਾਸ ਪਲੇਅਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੈਅ ਟਰੈਕ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਵੋਕਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਓਵਰਡੱਬਸ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਫਲੈਟਸਕੋਗ ਅਤੇ ਲਿੰਗਸਟੈਡ ਨੇ ਸਟੂਡੀਓ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਐਂਡਰਸਨ ਅਤੇ ਉਲਵੇਅਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਕਿੰਗ ਟਰੈਕ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਟਿਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ। ਫਲਟਸਕੋਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਲਿੰਗਸਟੈਡ ਨੇ ਆਖਰੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੀ ਕਿ ਬੋਲ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੇ ਹਨ। {{Cquote|When we gather around the piano to get our voices tuned up, we often come up with things we can use in the backing vocals.|Agnetha Fältskog<ref name="Their Own Words 1981, pp 57"/>}} ਵੋਕਲਸ ਅਤੇ ਓਵਰਡੱਬਸ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੈਂਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦਿਨ ਲੱਗ ਗਏ। === ਫੈਸ਼ਨ, ਸ਼ੈਲੀ, ਵੀਡੀਓ, ਵਿਗਿਆਪਨ ਮੁਹਿੰਮਾਂ === ਅੱਬਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਰੰਗੀਨ ਅਤੇ ਰੁਝਾਨ-ਸਥਾਪਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://wwwc.aftonbladet.se/puls/0002/04/abba.html|title=Aftonbladet puls: ABBA: "Vi har kläderna att tacka för mycket"|website=aftonbladet.se}}</ref> ਜੰਗਲੀ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਟੈਕਸ ਕਾਨੂੰਨ ਸੀ.।ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਿਰਫ ਤਾਂ ਕਟੌਤੀ ਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜੇ ਉਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਪਹਿਨ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2014/feb/16/abba-outfits-tax-deduction-bjorn-ulvaeus|title=Abba admit outrageous outfits were worn to avoid tax|last=Bowers|first=Simon|date=16 February 2014|work=[[The Guardian]]|access-date=13 February 2017}}</ref> ਗ੍ਰਾਹਮ ਟੇਨਟਨ ਦੁਆਰਾ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। == ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ == ਸਮੂਹ ਨੇ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਬਾਲਗ ਸਮਕਾਲੀ ਚਾਰਟ 'ਤੇ 12 ਚੋਟੀ ਦੇ 20 ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵੀ ਲਗਾਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ, "ਫਰਨੈਂਡੋ" ਅਤੇ "ਦਿ ਵਿਨਰ ਟੇਕ ਇਟ ਆਲ" ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ' ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਹਾਟ ਡਾਂਸ ਕਲੱਬ ਪਲੇ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ''ਤੇ'' ਆਇਆ, ਇੱਕ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਚਾਰਟ ਤੇ “ਲਾਏ ਆਲ ਓਵਰ ਲਵ ਆਨ ਮੀ” ਏਬੀਬੀਏ ਦਾ ਚੌਥਾ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਸੀ। == ਮੈਂਬਰ == * ਅਗਨੇਥਾ ਫਲਟਸਕੋਗ - ਲੀਡ ਅਤੇ ਬੈਕਿੰਗ ਵੋਕਲ * ਐਨੀ-ਫਰੀਡ "ਫਰੀਦਾ" ਲਿੰਗਸਟੈਡ - ਲੀਡ ਅਤੇ ਬੈਕਿੰਗ ਵੋਕल्स * ਬਿਜਾਰਨ ਉਲਵਾਇਸ - ਗਿਟਾਰ, ਬੈਕਿੰਗ ਅਤੇ ਲੀਡ ਵੋਕਲ * ਬੈਨੀ ਐਂਡਰਸਨ - ਕੀਬੋਰਡ, ਸਿੰਥੇਸਾਈਜ਼ਰ, ਪਿਆਨੋ, ਏਕਰਡਿਅਨ, ਗਿਟਾਰ, ਬੈਕਿੰਗ ਅਤੇ ਲੀਡ ਵੋਕਲ === ਸੰਗੀਤ ਗਰੁੱਪ === * ਅਬੇਸਕ &nbsp; - ਇੱਕ ਆਇਰਿਸ਼ ਏਬੀਬੀਏ ਟ੍ਰਿਬਿ .ਟ ਬੈਂਡ * ਏ-ਟੀਨਜ &nbsp; - ਸ੍ਟਾਕਹੋਲ੍ਮ, ਸਵੀਡਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ * ਬਿਜਾਰਨ ਅਗੇਨ &nbsp; - ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਠਿਤ ਏਬੀਬੀਏ ਟ੍ਰਿਬਿ bandਟ ਬੈਂਡ (1988) * ਗਾਬਾ &nbsp; - ਇੱਕ ABBA- Ramones ਮਸੂਲ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ "ਇੱਕ Pun ਦਾ ਹੋਣ ਗਾਬਾ ਗਾਬਾ ਹੇ ". === ਮੀਡੀਆ === * ''ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਰਾਤ'' (1975) (ਟੀਵੀ). . . . ਸੀਜ਼ਨ 1 ਐਪੀਸੋਡ 5 (ਏ ਬੀ ਬੀ ਏ ਅਤੇ ਲਾoudਡਨ ਵੈਨਰਾਈਟ III ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਕ ਨੰਬਰਾਂ ਨਾਲ ਰੌਬਰਟ ਕਲੀਨ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ''ਅਬਕਾਡਾਬਰਾ'' &nbsp; - ਏ ਬੀ ਬੀ ਏ ਦੇ ਗਾਣਿਆਂ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ * ''ਅੱਬਾ es ਐਸਕੁ'' &nbsp; - ਈਰੇਸੁਰ ਦੁਆਰਾ 1992 ਦਾ ਇੱਕ ਕਵਰ ਈਪੀ * ''ਅੱਬਾਸਲੁਟੀ'' &nbsp; - ਏਬੀਬੀਏ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਐਲਬਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 1995 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਸੰਕਲਨ ਐਲਬਮ * ''ਮੰਮੀ ਮੀਆਂ!'' &nbsp; - ਏ ਬੀ ਬੀ ਏ ਦੇ ਗੀਤਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਮਿ musਜ਼ੀਕਲ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ * ''ਏਬੀਬੀਐਮਨੀਆ'' &nbsp; - ਇੱਕ ਆਈਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਏਬੀਬੀਏ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਐਲਬਮ 1999 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ * ''ਮੰਮੀ ਮੀਆਂ!'' &nbsp; - ਸੰਗੀਤਕ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਅਨੁਕੂਲਨ * ''ਮੰਮੀ ਮੀਆਂ!'' ''ਤੇ ਆਹ ਅਸੀਂ ਚੱਲੇ ਦੁਬਾਰਾ'' &nbsp; - ਅਸਲ ਫਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਕੁਅਲ / ਸੀਕਵਲ * ''ਏ ਬੀ ਬੀ ਏ: ਤੁਸੀਂ ਡਾਂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ'' &nbsp; - ਇੱਕ ਨਾਚ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਨੇ ਜਾਰੀ Ubisoft ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਸਪਿਨ-ਬੰਦ ਦੇ ਅੱਬਾ ਤੱਕ ਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ 2011 'ਚ <nowiki><i id="mwBNA">ਬਸ Dance</i></nowiki> ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਦੀ ਲੜੀ * ''ਨੱਚਣ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ'' &nbsp; - [[ਸ਼ੈਰ|ਚੈਰ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ 2018 ਕਵਰ ਐਲਬਮ == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == '''ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ''' * ''ਰਿੰਗ ਰਿੰਗ'' (1973) * ''ਵਾਟਰਲੂ'' (1974) * ''ਏਬੀਬੀਏ'' (1975) * ''ਆਗਮਨ'' (1976) * ''<nowiki><i id="mwBOs">ਐਲਬਮ</i></nowiki>'' (1977) * ''ਵੌਲੇਜ਼-ਵੌਸ'' (1979) * ''ਸੁਪਰ ਟ੍ਰੌਪਰ'' (1980) * ''ਯਾਤਰੀ'' (1981) == ਟੂਰ == * 1973: ਸਵੀਡਿਸ਼ ਫੋਕਪਾਰਕ ਟੂਰ * 1974–75: ਯੂਰਪੀਅਨ ਟੂਰ * 1977: ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਟੂਰ * 1979–80: ਏ ਬੀ ਬੀ ਏ: ਟੂਰ == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ == == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਨਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਏ ਬੀ ਬੀ ਏ: ਅਜਾਇਬ ਘਰ * ਏਬੀਬੀਏ ਸਿਟੀ ਵਾਕ - ਸਟਾਕਹੋਮ ਸਿਟੀ ਮਿ Museਜ਼ੀਅਮ * ਅਬਾਮਾਏਲ * ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਸਵੀਡਨ ਦਾ ਸੰਗੀਤ * ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ == ਹਵਾਲੇ == === ਹਵਾਲੇ === {{ਹਵਾਲੇ|30em}} === ਕਿਤਾਬਚਾ === * {{Cite book|title=Bright Lights, Dark Shadows: The Real Story of ABBA|url=https://archive.org/details/brightlightsdark0000palm|last=Palm|first=Carl Magnus|publisher=Omnibus|year=2001|isbn=978-0-7119-8389-2|location=London|ref=harv}} === ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਯੋਗ === * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6CMEAAAAMBAJ&pg=PT23|title=Billboard|date=8 September 1979|page=23–46|chapter=ABBA – 5 Years}} * ਬੈਨੀ ਐਂਡਰਸਨ, ਬਿਜ਼ਨ ਓਲਵਾਇਸ, ਜੂਡੀ ਕਰੈਮਰ: ''ਮਾਮਾ ਮੀਆ!'' ''ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਰੋਧ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?: ਮਾਮਾ ਮੀਆ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਹਾਣੀ! ਅਤੇ ਏ ਬੀ ਬੀ ਏ ਦੇ ਗਾਣੇ'' . ਵੇਡਨਫੀਲਡ ਅਤੇ ਨਿਕੋਲਸਨ, 2006 * ਕਾਰਲ ਮੈਗਨਸ ਪਾਮ . ''ਏਬੀਬੀਏ - ਸੰਪੂਰਨ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸੈਸ਼ਨ'' (1994) * ਕਾਰਲ ਮੈਗਨਸ ਪਾਮ (2000). ''"ਏਬੀਬੀਏ" ਤੋਂ "ਮਾਮਾ ਮੀਆਂ!"''   [[International Standard Book Number|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/1-85227-864-1|1-85227-864-1]] * ਅਲੀਸ਼ਾਬੇਥ ਵਿਨਸਨਟੇਲੀ: ''ਏ ਬੀ ਬੀ ਏ ਖਜ਼ਾਨੇ: ਅਲਟੀਮੇਟ ਪੌਪ ਸਮੂਹ ਦਾ ਇੱਕ ਜਸ਼ਨ'' . ਓਮਨੀਬਸ ਪ੍ਰੈਸ, 2010,   * ਓਲਡਹੈਮ, ਐਂਡਰਿ,, ਕੈਲਡਰ, ਟੋਨੀ ਅਤੇ ਇਰਵਿਨ, ਕਾਲਿਨ (1995) "ਏਬੀਬੀਏ: ਦਿ ਗੇਮ ਦਾ ਨਾਮ",   * ਪੋਟਿਜ਼, ਜੀਨ-ਮੈਰੀ (2000) ''ਏਬੀਬੀਏ &nbsp; - ਕਿਤਾਬ''   * ਸਾਈਮਨ ਸ਼ੈਰਿਡਨ: ''ਸੰਪੂਰਨ ਏ.ਬੀ.ਏ.'' ਟਾਈਟਨ ਬੁਕਸ, 2012,   * ਅੰਨਾ ਹੈਂਕਰ (ਐਡੀ. ), ਐਸਟ੍ਰਿਡ ਹੇਡੇ (ਐਡੀ. ): [https://web.archive.org/web/20170325013726/https://www.ni.hu-berlin.de/de/np/abba_lexikon.pdf ''ਅੱਬਾ - ਦਾਸ ਲੇਕਸਿਕਨ''] . ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ ਇੰਸਟੀਟਯੂਟ, ਹੰਬੋਲਟ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਰਲਿਨ, 2015 (ਜਰਮਨ) * ਸਟੀਵ ਹਰਨੇਲ (ਐਡੀ. ): ''ਕਲਾਸਿਕ ਪੌਪ ਪੇਸ਼ ਆੱਬਾ: ਇੱਕ ਜਸ਼ਨ'' . ਕਲਾਸਿਕ ਪੌਪ ਮੈਗਜ਼ੀਨ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਸਕਰਣ), ਨਵੰਬਰ 2016 === ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ === * ''ਏ ਬੀ ਬੀ ਏ ਲਈ ਏ'' . ਬੀਬੀਸੀ, 20 ਜੁਲਾਈ 1993 * ਥਰੀਰੀ ਲੈਕੂਅਰ, ਜੀਨ-ਮੈਰੀ ਪੋਟੀਜ: ''ਧੰਨਵਾਦ ਏ ਬੀ ਬੀ ਏ.'' ਵਿਲੋ ਵਿਲ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ / ਏ 2 ਸੀ ਵੀਡੀਓ, 1993 * ਬੈਰੀ ਬਾਰਨਜ਼: ''ਏਬੀਬੀਏ - ਇਤਿਹਾਸ.'' ਪੋਲਰ ਮਿ Musicਜ਼ਿਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਬੀ, 1999 * ਕ੍ਰਿਸ ਹੰਟ: ''ਜੇਤੂ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ - ਏਬੀਬੀਏ ਦੀ ਕਹਾਣੀ.'' ਲਿਟਲਸਟਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ / ਲੇਮਬਿਕ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼, 1999 * ਸਟੀਵ ਕੋਲ, ਕ੍ਰਿਸ ਹੰਟ: ''ਸੁਪਰ ਟਰੌਪਰਸ - ਏਬੀਬੀਏ ਦੇ ਤੀਹ ਸਾਲ'' . ਬੀਬੀਸੀ, 2004 * ''ਏ ਬੀ ਬੀ ਏ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ'' . ਬੀਬੀਸੀ 4, 27 ਦਸੰਬਰ 2013 ( [http://www.bbc.co.uk/programmes/b03lyzpp ਬੀਬੀਸੀ ਪੇਜ] ) * ਕਾਰਲ ਮੈਗਨਸ ਪਾਮ, ਰੋਜਰ ਬੈਕਲੰਡ: ''ਏਬੀਬੀਏ - ਜਦੋਂ ਚਾਰ ਬਣ ਗਏ'' . ਐਸਵੀਟੀ, 2 ਜਨਵਰੀ 2012 * ਕਾਰਲ ਮੈਗਨਸ ਪਾਮ, ਰੋਜਰ ਬੈਕਲੰਡ: ''ਏਬੀਬੀਏ - ਸੰਪੂਰਨ ਚਿੱਤਰ'' . ਐਸਵੀਟੀ, 2 ਜਨਵਰੀ 2012 * ''ਏ ਬੀ ਬੀ ਏ - ਬੂਮ ਬੂਮਰੰਗ'' . ਏਬੀਸੀ 1, 30. ਜਨਵਰੀ 2013 ( [http://www.abc.net.au/tv/guide/abc1/201301/programs/DO1134Q001D2013-01-30T203200.htm ਏਬੀਸੀ ਪੇਜ] ) * ''ਏ ਬੀ ਬੀ ਏ: ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋ ਗਿਆ'', 2017 * [https://www.youtube.com/watch?v=scAqopo093U ''ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ''] . ਐਤਵਾਰ ਰਾਤ (7 ਖ਼ਬਰਾਂ), 1 ਅਕਤੂਬਰ 2019 * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ}} * "ABBA" . ਰੌਕ ਐਂਡ ਰੋਲ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ . * [https://web.archive.org/web/20150427041707/http://www.abbainter.net/ ABBAinter.net] ਟੀਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ * ABBA * [https://web.archive.org/web/20120527223611/http://abbasongs.co.uk/ ਏਬੀਏ ਗਾਣੇ] - ਏਬੀਬੀਏ ਐਲਬਮ ਅਤੇ ਗਾਣੇ ਦੇ ਵੇਰਵੇ. * [http://abbaarticles.blogspot.com ''ਅੱਬਾ - ਲੇਖ''] - ਆਬਾ 'ਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਖਬਾਰ ਅਤੇ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ lj559phnjrgzvss4nurkywk6flby3if 0 124436 847925 751863 2026-09-26T02:10:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847925 wikitext text/x-wiki '''ਜੌਹਨ ਰਿਚਰਡ ਪਿਲਗਰ''' (ਜਨਮ 9 ਅਕਤੂਬਰ 1939) ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]], [[ਲੇਖਕ]] ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/culture/2013/nov/12/john-pilgers-utopia|title=John Pilger’s Utopia: an Australian film for British eyes first|last=Buckmaster|first=Luke|date=12 November 2013|website=the Guardian|language=en|access-date=18 May 2018}}</ref> ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ 1962 ਤੋਂ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੋਕ|ਬ੍ਰਿਟੇਨ]] ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>[http://www.huffingtonpost.com/andrei-markovits-and-jeff-weintraub/obama-and-the-progressive_b_103979.html][[Andrei Markovits]]<span> and Jeff Weintraub, "Obama and the Progressives: A Curious Paradox"</span>, ''[[The Huffington Post]]'', 28 May 2008</ref><ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/australias-shame-on-aboriginal-living-standards-says-expat/story-e6frg6n6-1226632509439 "Aboriginal squalor among Australia's 'dirtiest secrets' says expat"], by Candace Sutton, ''[[The Australian]]'', 1 March 2013</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/976053/index.html|title=BFI Screenonline: Pilger, John (1939–) Biography|website=Screenonline.org.uk}}</ref> ਪਿਲਗਰ ਅਮਰੀਕੀ, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਆਲੋਚਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ [[ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ|ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ]] ਏਜੰਡੇ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪਿਲਗਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸਲੂਕ ਦੀ ਵੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਬੋਡੀਆ ਦੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://mobile.nytimes.com/1983/04/29/movies/film-two-perceptions-of-the-khmer-rouge.html|title=Film: Two Perceptions of the Khmer Rouge|last=Maslin|first=Janet|work=The New York Times|access-date=18 May 2018}}</ref> ਇਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਦਿ ਕੁਆਈਟ ਮੁਟੀਨੀ (ਚੁੱਪ ਵਿਦਰੋਹੀ)'' (1970) ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੀਅਤਨਾਮ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਯੀਅਰ ਜ਼ੀਰੋ'' (1979), ਕੰਬੋਡੀਆ ਵਿੱਚ [[ਖਮੇਰ ਰੂਜ|ਪੋਲ ਪੋਟ ਸ਼ਾਸਨ]] ਦੇ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ''ਡੈਥ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨ: ਦਿ ਟਿਮੋਰ ਕੋਂਸਪੀਰੇਸੀ'' (1993) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈਆਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਦ ਸੀਕ੍ਰੇਟ ਕੰਟਰੀ'' (1985) ਅਤੇ ''ਯੂਟੋਪੀਆ'' (2013) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ, ਪਿਲਗਰ ਨੇ 1963 ਤੋਂ 1986 ਤੱਕ ''ਡੇਲੀ ਮਿਰਰ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ,<ref name="Pilgerbio">[http://johnpilger.com/biography Biography page], John Pilger's official website</ref> ਅਤੇ 1991 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ''ਨਿਊ ਸਟੇਟਸਮੈਨ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਕਾਲਮ ਲਿਖਿਆ। ਪਿਲਗਰ ਨੇ 1967 ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਆਫ਼ ਦਿ ਯੀਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.pressawards.org.uk/page-view.php?pagename=1970-1979-Winners|title=Press Awards Winners 1970-1979, Society of Editors|website=Web.archive.org|access-date=2020-01-07|archive-date=2017-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025111605/http://www.pressawards.org.uk/page-view.php?pagename=1970-1979-Winners|dead-url=unfit}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ,<ref name="robert-fisk1">[http://www.robert-fisk.com/johnpilger/introduction_johnpilger.htm "Introduction to John Pilger"], Robert Fisk website {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820183415/http://www.robert-fisk.com/johnpilger/introduction_johnpilger.htm|date=20 August 2008}}</ref> ਮਲਟੀਪਲ ਬਾਫਟਾ ਸਨਮਾਨਾਂ ਸਮੇਤ।<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/name/nm0683400/awards|title=John Pilger|website=IMDb|language=en|access-date=18 May 2018}}</ref> ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਪਿਲਗਰ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਵਿਸ਼ਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਜੌਨ ਰਿਚਰਡ ਪਿਲਗਰ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਅਕਤੂਬਰ 1939<ref>Anthony Hayward, ''Breaking the Silence: The Television Reporting of John Pilger,'' London, Network, 2008, p. 3 (no ISBN, book contained within ''Heroes'' DVD, Region 2 boxset)</ref><ref>Trisha Sertori [http://www2.thejakartapost.com/news/2012/10/11/john-pilger-the-messenger.html "John Pilger: The Messenger",] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025190705/http://www.thejakartapost.com/news/2012/10/11/john-pilger-the-messenger.html |date=2012-10-25 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025190705/http://www.thejakartapost.com/news/2012/10/11/john-pilger-the-messenger.html|date=25 October 2012}} ''[[ਜਕਾਰਤਾ ਪੋਸਟ|The Jakarta Post]]'', 11 October 2012</ref> ਬੌਂਡੀ, ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Pilgerbio"/> ਉਹ ਕਲਾਉਡ ਅਤੇ ਐਲਸੀ ਪਿਲਗਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਗ੍ਰਾਹਮ (1932–2017) ਇੱਕ ਅਪਾਹਜ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗਫ ਵਿਟਲਮ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।<ref name="GPilger">{{Cite news|url=http://www.smh.com.au/comment/obituaries/graham-pilger-rowing-coach-and-battler-for-the-disabled-20170215-gue5x6.html|title=Graham Pilger, champion for the rights of the disabled|last=Pilger|first=John|date=17 February 2017|work=Sydney Morning Herald|access-date=21 February 2017}}</ref> ਪੀਲਗਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਾਸੇ ਜਰਮਨ ਮੂਲ ਦਾ ਹੈ,<ref>John Pilger ''A Secret Country'', p. xiv</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਮਾਮੇ-ਪੜਦਾਦਾ-ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ-ਆਇਰਿਸ਼ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="discs">[https://www.bbc.co.uk/radio4/features/desert-island-discs/castaway/9be0c56e "Interview with John Pilger"], ''[[Desert Island Discs]]'', [[BBC Radio 4]], 18 February 1990</ref><ref>John Pilger ''Heroes'', p. 10</ref><ref>[http://johnpilger.com/articles/the-hidden-history-of-the-women-who-rose-up "John Pilger on a hidden history of women who rose up"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200119055645/http://johnpilger.com/articles/the-hidden-history-of-the-women-who-rose-up |date=2020-01-19 }}, 6 July 2018</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਪਿਲਗਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਸਿਡਨੀ ਬੁਆਏਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਖਬਾਰ, ''ਦਿ ਮੈਸੇਂਜਰ ਦੀ'' ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕੰਸੋਲੀਡੇਟਿਡ ਪ੍ਰੈਸ ਨਾਲ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। 1958 ਵਿੱਚ "''ਸਿਡਨੀ ਸਨ"'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਾੱਪੀ ਬੋਆਏ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਪਿਲਗਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ''ਡੇਲੀ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਚਲਾ ਗਿਆ,'' ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟਰ, ਖੇਡ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਉਪ-ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.newstatesman.com/media/media/2013/05/hold-front-page-we-need-free-media-not-order-mates|title=Hold the front page! We need free media not an Order of Mates|last=Pilger|first=John|date=8 May 2013|work=New Statesman|access-date=22 April 2017}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਜ਼ਾਦ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿਡਨੀ ''ਸੰਡੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ'', ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੇਪਰ ਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਯੂਰਪ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਰਿਹਾ।<ref name="Hayward4">Hayward (2008), p. 4</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਪੀਲਗਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਕਾਰਥ ਫਲੇਟ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ, ਸੈਮ, ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ 1973, ਜੋ ਇੱਕ ਖੇਡ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਪਿਲਗਰ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, [[ਜ਼ੋਏ ਪਿਲਗਰ|ਜ਼ੋ]] ਪਿਲਗਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 1984 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://johnpilger.com/biography|title=John Pilger Biography|date=|website=Johnpilger.com|access-date=2 November 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.scotsman.com/news/john-pilger-writer-of-wrongs-1-1124926|title=John Pilger: writer of wrongs|date=1 July 2006|work=[[The Scotsman]]|access-date=2 November 2016|archive-date=22 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822100536/http://www.scotsman.com/news/john-pilger-writer-of-wrongs-1-1124926|dead-url=yes}}</ref> ਜ਼ੋ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.zoepilger.co.uk/|title=Zoe Pilger Homepage|date=|website=Zoe-pilger|access-date=2 November 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] ary4v8aj8sg8sjici90s6dwfaixu4ve 0 125239 847928 845288 2026-09-26T02:30:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847928 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|Name=ਟੈਟਸੀਓ ਭੈਣ|image=|caption=|Background=ਸਮੂਹ_ਦ_ਬੈਂਡ|Origin=ਨਾਗਾਲੈਂਡ, ਭਾਰਤ|Years_active=1994 –ਮੌਜੂਦ|Genre=|Label=|website=[http://www.tetseosisters.com www.tetseosisters.com]}} '''ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼''' ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ [[ਨਾਗਾਲੈਂਡ]] ਦੀ ਭੈਣਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ।ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਵੋਕਲ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>[http://www.efi-news.com/2013/01/Candid-conversation-with-Tetseo-Sisters.html Candid conversation with Tetseo Sisters – Mercy, Azi, Kuku and Lulu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130619025902/http://www.efi-news.com/2013/01/Candid-conversation-with-Tetseo-Sisters.html|date=19 June 2013}}, ''[[ਪੂਰਬੀ ਕਿਰਾਇਆ|EF News International]]''</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਮਟਸੇਵੇਲੀ (ਮਰਸੀ), ਅਜ਼ਾਈਨ (ਅਜ਼ੀ), ਕੁਵੇਲੀ (ਕੁੱਕੂ) ਅਤੇ ਅਲੇਨੇ (ਲੂਲੂ) ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਕੋਹਿਮਾ|ਕੋਹੀਮਾ]] ਵਿੱਚ ਪੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਗਾ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ਚਾਚੇਸੰਗ ਨਾਗਾ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਉਹ ਚੋਕੜੀ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਫੇਕ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।<ref name="Vishü1">[http://www.easternmirrornagaland.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3465:tetseo-sisters-cultural-ambassadors-extraordinaire&catid=18:mirror-spotlight Vishü Rita Krocha: ''Tetseo Sisters: Cultural Ambassadors extraordinaire''] (Eastern Mirror, retrieved 1 September 2012)</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ''ਲੀ ਦੇ'' ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗਾਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1994 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੌਰਨਬਿਲ ਤਿਉਹਾਰ, ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਲਾਨਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2000 ਤੋਂ ਬਾਕਾਇਦਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।ਵਧਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਣਾਇਆ, ਸਾਰੇ ਨਾਗਾਲੈਂਡ, ਸੱਤ ਭੈਣ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ।ਮਰਸੀ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਜੋੜੀ ਦੇ ਜੋੜੀ ਵਜੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ; ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁੱਕੂ ਅਤੇ ਲੂਲੂ ਕੋਹੀਮਾ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਰਹੇ। ਟੀਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼, ਕੋਹਿਮਾ ਤੋਂ ਰੁੱਝੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਯੋਜਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਰਾਜਦੂਤ / ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਤਰੱਕੀਆਂ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ। ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ- 2008 ਵਿੱਚ [[ਥਾਈਲੈਂਡ|ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ]] [[ਬੈਂਕਾਕ]] ਵਿੱਚ ਨੌਰਥ ਈਸਟ ਟਰੇਡ ਅਵਸਰੂਨੀਟੀਜ਼ ਸੰਮੇਲਨ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਕ ਵਿੱਚ ਹੈਂਡਸ਼ੇਕ ਸਮਾਰੋਹ, 2014 ਵਿੱਚ [[ਯਾਂਗੋਨ|ਯਾਂਗਨ]], [[ਮਿਆਂਮਾਰ]],<ref>[http://www.nagalandpost.com/channelnews/Infotainment/InfotainmentNews.aspx?news=TkVXUzEwMDA2MjEyNg%3D%3D ''Handshake concert in Myanmar''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140713224342/http://nagalandpost.com/ChannelNews/Infotainment/Infotainmentnews.aspx?news=TkVXUzEwMDA2MjEyNg%3d%3d |date=2014-07-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140713224342/http://nagalandpost.com/ChannelNews/Infotainment/Infotainmentnews.aspx?news=TkVXUzEwMDA2MjEyNg%3d%3d |date=2014-07-13 }} (Nagaland Post, 27 June 2014, retrieved 6 July 2014)</ref> [[ਕਨਮਿੰਗ|ਕੁੰਮਿੰਗ]], ਯੂਨਾਨ, ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਪੀਆਰਸੀ]],<ref>[http://www.thesangaiexpress.com/page/items/60216/art-has-no-boundaries-says-guru-mashangva ''Art has no boundaries, says Guru Mashangva''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208154928/http://www.thesangaiexpress.com/page/items/60216/art-has-no-boundaries-says-guru-mashangva|date=8 December 2015}} (The Sangai Express, 30 November 2015)</ref> ਗਵਾਂਗਜੂ, [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ|ਕੋਰੀਆ]] ਸਤੰਬਰ, 2016 ਵਿੱਚ,<ref>[http://morungexpress.com/rio-strengthening-ties-korea/ ''Rio for strengthening ties with Korea''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200201104414/http://morungexpress.com/rio-strengthening-ties-korea |date=2020-02-01 }} (The Morung Express, 3 September 2016)</ref> ਟੌਫੀਮਾ, ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਵਿਖੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2010]] ਲਈ ਮਹਾਰਾਣੀ ਬੈਟਨ ਦੀ ਰੈਲੀ ਅਤੇ 1 ਮਈ, 2012 ਨੂੰ ਏਲੀਜ਼ਾਬੇਥ II ਦੀ ਹੀਰਾ ਜੁਬਲੀ ਦੇ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਕੋਹਿਮਾ ਦੀ ਐਚਆਰਐਚ ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਂਡਰਿ ' ਦੀ ਫੇਰੀ। ਅਗਸਤ 2014 ਵਿੱਚ ਮਰਸੀ ਅਤੇ ਕੁਵੇਲੀ ਟੈਟਸੀਓ ਇੱਕ 50 ਮੁੱਖ ਤਾਕਤਵਰ ਨਾਗਾ ਗਾਣੇ-ਅਤੇ-ਡਾਂਸ-ਟ੍ਰੈਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ ਜੋ ਐਡਿਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਮਿਲਟਰੀ ਟੈਟੂ ਦੇ 24 ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ 3 ਵਾਧੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>[http://www.morungexpress.com/entertainment/119046.html ''Nagaland Young Ambassadors at Royal Military Tattoo Fest''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140728234141/http://www.morungexpress.com/entertainment/119046.html|date=28 July 2014}} (The Morung Express)</ref><ref>[http://www.edintattoo.co.uk/news/the-tattoo-heads-to-glasgow/ ''Homecoming ‘Taste of the Tattoo’ run opens in Glasgow on Thursday 7 August'']</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਮਰਸੀ, ਕੁਵੇਲੀ, ਲੂਲੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਰਾ ਮਹੇਸਵ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਪੀ ਬੀ ਅਚਾਰੀਆ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਸਮਾਰੋਹ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ]], ਬਲੂਮਿੰਗਟਨ (ਆਈਐਲ) ਅਤੇ [[ਡਿਟਰੋਇਟ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ|ਡੀਟਰੋਇਟ ਵਿੱਚ ਹੋਏ]]।<ref>[http://www.theshillongtimes.com/2014/10/25/nagaland-governor-visiting-us-to-address-a-workshop/ Nagaland Governor visiting US to address a workshop] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200201104419/http://theshillongtimes.com/2014/10/25/nagaland-governor-visiting-us-to-address-a-workshop/ |date=2020-02-01 }} (The Shillong Times, 25 October 2014, retrieved 31 October 2014)</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਲੋਬੋ ਨਾਗਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨੇਟਿਵ ਟ੍ਰੈਕਸ ਦੁਆਰਾ ਚੌਥੇ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਤੇ ਟ੍ਰੇਲ ਬਲੇਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। 2014 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਪੂਰਬੀ ਪਨੋਰਮਾ ਦਾ ਅਚੀਵਰਜ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>[http://www.theshillongtimes.com/2014/04/13/eastern-panorama-hands-over-achievers-awards/ "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200201095859/http://theshillongtimes.com/2014/04/13/eastern-panorama-hands-over-achievers-awards/ |date=2020-02-01 }}[[Eastern Panorama]]<span> hands over Achievers Award"</span> (The Shillong Times, April 2014, retrieved 31 October 2014)</ref> ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਨਐਚ 7 ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਐਮਟੀਐਸ ਡਿਸਕਵਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੁਣੇ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਪੜਾਅ ਤੇ ਖੇਡਿਆ।<ref>[http://nh7.in/indiecision/2014/11/02/highlights-from-bacardi-nh7-weekender-kolkata-day-one/ "Highlights of Day 1 at NH7 Kolkata"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206064152/http://nh7.in/indiecision/2014/11/02/highlights-from-bacardi-nh7-weekender-kolkata-day-one/ |date=2015-02-06 }} (NH7 website)</ref> ਸਾਲ 2013 ਵਿਚ, ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਸ ਨੇ ਵਿਡੀਓ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, "ਮੇਰੀ ਵੋਟ ਮੇਰਾ ਭਵਿੱਖ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ", ਅਲੋਬੋ ਨਾਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਸਦੀ [[ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ|ਚੋਣ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ]] ਛੋਟੇ ਵੋਟਰਾਂ ਲਈ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਵੋਟਿੰਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>[http://www.theshillongtimes.com/2013/02/09/music-video-to-promote-voting-in-nagaland/ ''Music video to promote voting in Nagaland''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181004103744/http://www.theshillongtimes.com/2013/02/09/music-video-to-promote-voting-in-nagaland/ |date=2018-10-04 }} ([[Shillong Times|The Shillong Times]] 9 February 2013, retrieved 9 February 2013)</ref> 2014 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰ, ਖਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਪੈਪੋਨ, ਲੂ ਮਾਜੌ, ਸੋਲਮੇਟ ਅਤੇ ਅਲੋਬੋ ਨਾਗਾ, ਜਦ ਗਾਉਣ ''ਸਾਨੂੰ 8 ਹਨ!'' [[ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ|ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ-]] ਕਲੱਬ ਨੌਰਥ ਈਸਟ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਐਫਸੀ ਦੀ ਬਾਣੀ।<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=mUI5buxDdOY ''We are the 8!''] ([[YouTube]], published 1 October 2014)</ref> 2015 ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਵਰ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। * ''ਬਾਰਸੋ ਰੇ'', ਇੱਕ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] -ਹੀਟ, ਫਿਲਮ ਗੁਰੂ ਲਈ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ ਆਰ ਰਹਿਮਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ [[ਸ਼੍ਰੇਆ ਘੋਸ਼ਾਲ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਗਈ ਸੀ * ''ਮਾਰਵੀਨ ਗੇਅ'', ਕੇਨੀ ਰੀਓ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ [[ਚਾਰਲੀ ਪੂਥ|ਚਾਰਲੀ ਪੁਥ]] ਅਤੇ ਮੇਘਨ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੁਆਰਾ * ''ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ'', ਰੋਜ਼ ਵੇਰੋ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੇ-ਪੌਪ- ਗਰਲਗਰੁੱਪ ਵੈਂਡਰ ਗਰਲਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਗਾਣੇ ਦਾ ਕੋਰੀਅਨ ਵਰਜ਼ਨ * ਬਰੂਨੋ ਮਾਰਸ ਦੁਆਰਾ ਡੇਵਿਡ ਸਾਵੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ''ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ'' * ਟੂਡੇਨ ਜਾਮੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ''ਸਿਲਵਰ ਬੈੱਲਜ਼'', [[ਬਿੰਗ ਕਰੌਸਬੀ]] ਦਾ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਕੈਰੋਲ ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇ ਜੁਲਾਈ, 2015 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ ਕਬੱਡੀ ਲੀਗ ਸੀਜ਼ਨ 1 ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਾਨ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ। 2015 ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਪਹਿਲੇ ਇੰਡੀਹਤ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2015 ਵਿੱਚ ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਲੋਕ / ਮਿਸ਼ਰਨ ਜ਼ਨ ਐਕਟ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ। 2015।<ref>{{Cite web|url=https://morungexpress.com/indihut-music-awards-2015/|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206061552/https://morungexpress.com/indihut-music-awards-2015/|archive-date=6 February 2016|access-date=2016-01-28}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਸ ਨੇ ਸਾਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਗਵਾਂਜੂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਾਲ 2016 ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਹੌਰਨਬਿਲ ਉਤਸਵ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੇ ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਸੀਆਰ / ਇੰਡੀਅਨ ਅੰਬੈਸੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੂੰ ਡੋਵ ਰੀਅਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਮਾਰੀਓ ਟੈਸਟਿਨੋ ਦੁਆਰਾ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਮਈ ਐਡੀਸ਼ਨ ਆਫ ਵੋਗ ਇੰਡੀਆ<ref>{{Cite web |url=https://www.scoopwhoop.com/mario-testinos-new-photo-series-for-dove-perfectly-shows-what-real-beauty-looks-like/#.pvh62n3lk |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-02-14 |archive-date=2021-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205020227/https://www.scoopwhoop.com/mario-testinos-new-photo-series-for-dove-perfectly-shows-what-real-beauty-looks-like/#.pvh62n3lk |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਟਾਟਾ ਸੰਵਾਦ 2017 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੱਤਾ। ਟੀਟੀਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇ ਡੀ ਡੀ ਐਸ ਸੀ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਦੀਮਾਪੁਰ ਵਿਖੇ 12 ਦਸੰਬਰ, 2017 ਨੂੰ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਓਲੰਪਿਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। 2018 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੇਡਟਾਲਕ ਟੇਡਐਕਸਆਈਆਈਐਮ ਰਾਂਚੀ ਵਿਖੇ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 28 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ "ਮਰਫੀ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਡਿਫਾਇਰਜ਼" ਥੀਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ।<ref>https://insideiim.com/defiers-murphys-law-tedx-iim-ranchi/</ref> ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੌਰਥ ਈਸਟਮੋਜੋ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਟੀਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇ ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਮੁੰਬਈ ਸਮਰ / ਰਿਜੋਰਟ 2018 ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ ਹਾਰਡ ਰਾਕ ਕੈਫੇ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਨ ਸਾਂਝੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਚਆਰਸੀ ਦਿੱਲੀ, ਬੰਗਲੌਰ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 75 ਸਾਲਾ ਬਰਸੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਮਿਕਸ ਸਿਟੀ ਸਿਟੀ ਆਈਆਈਟੀ ਗੁਹਾਟੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨਜ਼ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਗਸਥਨ ਵਿਖੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਲਗਜ਼ਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰ ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੀ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਸ 5 ਜੂਨ, 2018 ਨੂੰ ਕੋਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ ਅਤੇ ਬੈਂਡ ਪਾਵਰਫੈਥ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੰਗਲ - "ਕੰਟੈਂਪਲੇਸ਼ਨ" ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੋਰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਨਾਗਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |url=http://morungexpress.com/the-earth-is-all-we-have-in-common/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-02-14 |archive-date=2018-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004211217/http://morungexpress.com/the-earth-is-all-we-have-in-common/ |dead-url=yes }}</ref> ਨਾਗਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ ਵਿੱਚ, ਨਾਗਾ ਕਲਾਕਾਰ ਇੱਕ ਆਮ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਸਹਿਯੋਗੀ ਉੱਦਮ ਪਾਵਰਫੈਥ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ 'ਕ੍ਰੀਏਸ਼ਨ ਕੇਅਰ' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣ' ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਹੈ। ਸੰਨ 2018 ਦੇ ਜੂਨ ਵਿਚ, ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਸ ਨੇ ਐਮ-ਟੇਬਲ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਗਾ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ 'ਐੱਕਲੇਮੇਸ਼ਨ ਨਾਈਟ 2018' ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ। ਅਗਸਤ ਦੇ ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ, ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਸ ਨੇ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਰਾਜ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == 2011 ਵਿੱਚ, ਟੈਟਸੀਓਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ "ਲੀ ਚੈਪਟਰ ਵਨ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ: ਅਰੋਗਨਿੰਗ "ਹੌਰਨਬਿਲ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਖੇ।<ref>[http://www.easternmirrornagaland.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3071:window-to-hornbill-festival-2011&catid=11:state&Itemid=8 Window to Hornbill Festival 2011] (Eastern Mirror, retrieved 1 September 2012)</ref> ਫਰਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ "ਕੈਫੋ ਸੇਲਹੋ ਲੀਜੋ" ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਪਲੇਟਫਾਰਮ www.indhut.com 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref>[https://archive.today/20120904190228/http://www.nagajournal.com/entertainment/tetseo-sisters-debut-album-lichapter-one-the-beginning-hits-the-shelf/5642 Tetseo sisters debut album ‘Li:Chapter one-The Beginning’ hits the shelf] (NagaJournal, 15 December 2011, retrieved 1 September 2012)</ref>।ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇ ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟਰੈਕ ਸਿੰਗਲ "ਓ ਰੋਸੀ (ਡਾਂਸ ਐਡਿਟ) ਦੇ ਇੱਕ (ਅਜੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ) ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੀਡੀਓ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਮਰਸੀ ਟੇਟਸੀਓ ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕੀਨ, ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਅਜ਼ੀ ਵੇਜੀਵੋਲੋ ''ਮਿਸ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੀ'' ਉਪ ਜੇਤੂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>[http://www.india-north-east.com/2013/01/tetseo-sisters-interview-2013.html Tetseo Sisters – an interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160708032426/http://www.india-north-east.com/2013/01/tetseo-sisters-interview-2013.html |date=2016-07-08 }}, ''India-north-east.com''</ref> ਉਹ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਬਣਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ 'ਤੇ ਹੈ।<ref name="Vishü1"/><ref>[https://archive.today/20120904134709/http://www.mydimapur.com/content/view/168/2/ Vishü Rita Krocha: ''Azi Tetseo: The singer and her song''] (originally: Eastern Mirror, retrieved 1 September 2012)</ref> ਕੁੱਕੂ ਟੀਟਸੀਓ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਾਈ ਸਲਾਦ ਡੇਅਜ਼ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਫੈਸ਼ਨ ਬਲਾਗਰ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਭਾਵਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ “ਨਾਗਨੇਸ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੂਲੂ ਟੀਟਸੀਓ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਨਾਗਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.tetseosisters.com/ ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200201100202/https://tetseosisters.com/ |date=2020-02-01 }} (ਨਿੱਜੀ ਮੁੱਖ [http://www.tetseosisters.com/ ਪੰਨਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200201100202/https://tetseosisters.com/ |date=2020-02-01 }}, 1 ਸਤੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * [http://womanspanorama.com/index.php?option=com_content&view=article&id=74%3Atetseo-sisters&catid=15%3Adecember&Itemid=11 ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼] ([http://womanspanorama.com/index.php?option=com_content&view=article&id=74%3Atetseo-sisters&catid=15%3Adecember&Itemid=11 ਇੰਟਰਵਿview], [http://womanspanorama.com/index.php?option=com_content&view=article&id=74%3Atetseo-sisters&catid=15%3Adecember&Itemid=11 ਵੂਮੈਨਸ] ਪੈਨੋਰਾਮਾ, ਦਸੰਬਰ 2011, 1 ਸਤੰਬਰ 2012, [http://womanspanorama.com/index.php?view=article&catid=15%3Adecember&id=74%3Atetseo-sisters&format=pdf&option=com_content&Itemid=11 ਪੀਡੀਐਫ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * [http://www.deccanherald.com/content/229982/nagaland-life-song.html/ ਨਾਗਾਲੈਂਡ- ਜਿਥੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਕ ਗਾਣਾ ਹੈ] (ਇੰਟਰਵਿੳ, ਡੈੱਕਨ ਹੇਰਲਡ, ਜੁਆਨੀਟਾ ਕਕੋਟੀ, 25 ਫਰਵਰੀ 2012, 20 ਸਤੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ) * [http://www.kashmirtimes.com/newsdet.aspx?q=2509/ “ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211207185917/http://www.kashmirtimes.com/newsdet.aspx?q=2509%2F |date=2021-12-07 }} (ਇੰਟਰਵਿ,, ਸੁਰੇਖਾ ਕੜੱਪਾ-ਬੋਸ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਟਾਈਮਜ਼, 5 ਅਗਸਤ 2012) * [http://sevendiary.com/top-10-female-bands-northeast-india/ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023133313/http://sevendiary.com/top-10-female-bands-northeast-india/ |date=2018-10-23 }} bandਰਤ [http://sevendiary.com/top-10-female-bands-northeast-india/ ਬੈਂਡ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023133313/http://sevendiary.com/top-10-female-bands-northeast-india/ |date=2018-10-23 }}, ਸੀਜ਼ਨਡਿਯਰੀ.ਕਾੱਮ, ਜੌਨ ਹਿੰਗਕੁੰਗ, 2013 | 12 | 21 * [http://q46.in/tetseo-sisters/ ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181004172144/http://q46.in/tetseo-sisters/ |date=2018-10-04 }} (ਸਤੀਸ਼ ਗੁਰੰਗ ਨਾਲ [http://q46.in/tetseo-sisters/ ਇੰਟਰਵਿview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181004172144/http://q46.in/tetseo-sisters/ |date=2018-10-04 }}, 13 ਜਨਵਰੀ 2016, 23 ਜਨਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2020]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] acxh34py2i8rk7p7r3ngpzbwijiirc5 0 125657 847892 732097 2026-09-25T21:17:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847892 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਕਵਿਤਾ ਨੇਹਮਿਯਾ|image=Kavita Nehemiah02 (cropped).jpg|nationality=ਭਾਰਤੀ|alma_mater=ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸੈਂਟ. ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ|occupation=ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੀਓਓ, ਆਰਟੂ|website=https://artoo.com}} '''ਕਵਿਤਾ ਨੇਹਮਿਯਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮੀ ਅਤੇ ਫਿਨ ਟੈਕ ਫਰਮ, ਆਰਟੂ ਦੀ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ ਹੈ | ਉਸਨੇ ਮਈ, 2010 ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ, ਸਮੀਰ ਸੇਗਲ ਦੇ ਨਾਲ ਫਰਮ ਦੀ ਸਹਿ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਕਿ ਵਪਾਰਕ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ-ਅਧਾਰਤ ਪਹੁੰਚਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਕਵਿਤਾ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ [[ਵੇਲੂਰ|ਵੇਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲਾਰੈਂਸ ਸਕੂਲ ਲਵਡੇਲ, ਓਟੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ (ਆਨਰਜ਼) ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕੋਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਐਮਬੀਏ ਕੀਤੀ। ਕਵਿਤਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਦਮੀ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੈਕਟਰੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ| ਕਵਿਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨਮੋਹਕ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਆਰਥਿਕ ਮੌਕੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਵਾਲੇ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਸਮੇਂ [https://web.archive.org/web/20200303065752/https://rtoafrica.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303065749/https://www.ujjivan.com/ |date=2020-03-03 }} ਨਵੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਐਮ.ਐਫ.ਆਈ. ਉਜਜੀਵਨ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਅਤੇ ਜੋਖਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਮਾਰਕੀਟ ਖੋਜ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ |ਉਜਜੀਵਨ ਵਿਖੇ, ਉਸਨੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਉਧਾਰ ਦੀ ਲੰਬਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Kavita_Nehemiah02.jpg|left|thumb| ਕਵਿਤਾ ਆਰਟੂ ਦੇ ਪੈਨਲ ਵਿਖੇ ਛੋਟੇ ਉੱਦਮਾਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ 'ਤੇ]] ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕੌਰਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ ਬੀ ਏ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਰਟੂ ਨੂੰ ਸਮੀਰ ਸੇਗਲ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ| ਉਹ ਆਰਟੂ ਵਿਖੇ ਸੀਓਓ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਸੇਗਲ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ [http://rtoafrica.com ਰੈਂਟ -ਟੂ -ਓਨ ਅਫਰੀਕਾ] (ਲੂਸਾਕਾ, ਜ਼ੈਂਬੀਆ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਮਾਈਕਰੋ-ਸੰਪਤੀ ਲੀਜ਼ਿੰਗ ਕੰਪਨੀ), ਵਿਜ਼ਨਸਪ੍ਰਿੰਗ (ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਸਕੋਜੋ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ), ਅਤੇ [https://www.elevarequity.com/ ਐਲੇਵਰ ਇਕੁਟੀ ਦੇ] ਨਾਲ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਜੋਂ [https://www.elevarequity.com/ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰੇ] ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਮਾਨਤਾ == ਕਵਿਤਾ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਮ ਬੀ ਏ,ਪੀਟਰ ਅਤੇ ਐਲਿਸ ਵਾਨ ਲੋਏਸਕੇ ਵਜੀਫਾ, 2010,<ref>{{Cite web|url=http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToPrint_ETNEW&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=ETM/2010/09/24&ID=Ar02302|title=Future MBA students win $40,000 in scholarships for their studies abroad|website=epaper.timesofindia.com|access-date=2016-12-08|archive-date=2019-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306050410/http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToPrint_ETNEW&Type=text%2Fhtml&Locale=english-skin-custom&Path=ETM%2F2010%2F09%2F24&ID=Ar02302|dead-url=yes}}</ref> ਨਾਲ ਕੀਤੀ| ਇਹ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਉੱਦਮ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਉੱਦਮਤਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਤੇ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਬੋਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://headstart.in/blog/2015/11/29/entrepreneurs-share-insights-on-building-social-startups-the-social-enterprise-summit-bangalore/|title=Entrepreneurs share insights on building Social Startups – The Social Enterprise Summit Bangalore {{!}} Headstart|website=headstart.in|access-date=2016-12-08|archive-date=2016-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814225151/http://headstart.in/blog/2015/11/29/entrepreneurs-share-insights-on-building-social-startups-the-social-enterprise-summit-bangalore/|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੋ ਫਾਈ, [http://mastercardfdnsymposium.org/ 2016] ਵਿੱਚ ਆਰਟੂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite news|url=http://mastercardfdnsymposium.org/|title=HOME|last=Foundation|first=MasterCard|date=2015-04-16|work=Mastercard Foundation Symposium on Financial Inclusion 2016|access-date=2016-12-08}}</ref> ਅਤੇ ਕਿਗਾਲੀ, ਰਵਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਮਾਸਟਰ ਕਾਰਡ ਫਾਂਊਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਿੰਪੋਸੀਅਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਰਟੂ ਸੈਂਟਰ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਵਿਖੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਸਟਰ ਕਾਰਡ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਦੀ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web|url=http://mastercardfdnsymposium.org/timeline/hello-paisa-wins-second-annual-mastercard-foundation-clients-at-the-centre-prize/|title=Hello Paisa Wins Second Annual MasterCard Foundation Clients at the Centre Prize|last=Foundation|first=MasterCard|website=Mastercard Foundation Symposium on Financial Inclusion 2016|access-date=2016-12-08|archive-date=2016-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220072143/http://mastercardfdnsymposium.org/timeline/hello-paisa-wins-second-annual-mastercard-foundation-clients-at-the-centre-prize/|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 0mkb7r7wk5w1dn1d3o03bzwd3s8mrp3 0 126551 847991 838203 2026-09-26T08:15:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847991 wikitext text/x-wiki {{Infobox pandemic|name=2020 coronavirus pandemic in Belgium|location=[[Belgium]]|confirmed_cases=13,964<ref group="nb" name="nb02">The actual number of infections is estimated to be much higher than the number of cases confirmed by a laboratory test.</ref><ref name="info-coronavirus">{{Cite web |url=https://www.info-coronavirus.be/nl/news/ |title=Coronavirus COVID-19 |website=info-coronavirus.be |language=nl |access-date=2020-04-02 |archive-date=2020-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200319151913/https://www.info-coronavirus.be/nl/news/ |url-status=dead }}</ref> (=120 cases per 100,000 head of population)|deaths=828<ref name="info-coronavirus"/> (=72 deaths per 1,000,000 head of population)|recovery_cases=2,132<ref group="nb" name="nb01">The official reports do not refer to ''recovered'' people but to ''discharged'' patients.</ref><ref name="info-coronavirus"/>|origin=[[Wuhan]], [[Hubei]], [[China]]<ref>{{cite journal|doi=10.1038/d41586-020-00548-w |title=Mystery deepens over animal source of coronavirus|journal= Nature |volume=579|pages= 18–19 |date=26 February 2020|author=David Cyranoski|issue=7797|pmid=32127703|bibcode=2020Natur.579...18C}}</ref>|arrival_date=4 February 2020<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=2|day1=4|year1=2020|month2=|day2=|year2=}} ago)|first_case=[[Brussels]]|virus_strain=[[SARS-CoV-2]]|map1=Spread of COVID19 in Belgium.png|disease=[[COVID-19]]|legend3=|map3=|legend2=Confirmed cases per 100.000 inhabitants by province (as of 1 April 2020) {{legend|#fee5d9|< 30}} {{legend|#fcbba1|30-60}} {{legend|#fc9272|60-90}} {{legend|#fb6a4a|90-120}} {{legend|#de2d26|120-150}} {{legend|#a50f15|150+}}|map2=COVID-19_outbreak_Belgium_cases_per_capita_map.svg|legend1={{center|Map of Belgium and its provinces with the spread of COVID-19 as of 1 April 2020<ref>[https://epidemio.wiv-isp.be/ID/Documents/Covid19/Meest%20recente%20update.pdf ''COVID-19 – EPIDEMIOLOGISCH BULLETIN VAN 1 APRIL 2020''], Sciensano, 1 April 2020</ref>}}|website=https://www.info-coronavirus.be/}} 2019–20 ਦੀ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ 4 ਫਰਵਰੀ 2020 [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਨੂੰ ਚੀਨ]] ਦੇ [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ]] ਤੋਂ [[ਬੈਲਜੀਅਮ|ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿਚ]] ਫੈਲਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬ੍ਰਾਂਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ -19 ਕੇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ [[ਬਰੂਸਲ|ਸੀ]]। ਮਹਾਂਮਾਰੀ 1 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਕਾਈਅਰਜ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਇਟਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੀਵਾਲ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਿਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਕੰਮ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>Erika Vlieghe (UZA), [https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/03/12/opinie-rectoren-coronavirus/ VRT Journaal] 12 March 2020.</ref> ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਫੈਲਣ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਕੇਸ, ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਕਵਰੀ ਸਾਇੰਸੈਨੋ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਤੇ ਪਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼, ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਯੂਕੇ) ਦੇ ਉਲਟ, ਬੈਲਜੀਅਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੇਸ ਕਿੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਅੰਕੜੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਫਲੈਂਡਰ, ਬਰੱਸਲਜ਼ ਅਤੇ ਵਾਲੋਨੀਆ<ref>{{Cite news|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20200305_04877096|title=Waarom ons land niet zegt waar de coronapatiënten wonen|date=5 March 2020|agency=De Morgen|language=Dutch}}</ref> ਸਾਇਨੇਸਨੋ ਨੇ 18 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅਤੇ 26 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਅੰਕੜੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। == ਟਾਈਮਲਾਈਨ == {{2019–20 coronavirus pandemic data/Belgium medical cases chart}} === ਜਨਵਰੀ 2020 === ਚੀਨੀ ਸ਼ਹਿਰ [[ਵੂਖ਼ਨ|ਵੁਹਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ 2019|ਫੇਫੜਿਆਂ]] ਦੀ ਇੱਕ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ 2019|ਰਹੱਸਮਈ ਬਿਮਾਰੀ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਖਬਰਾਂ 8 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਬੈਲਜੀਅਨ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ [[ਵੂਖ਼ਨ|ਆਉਣੀਆਂ]] ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20200108_04796282|title=De longziekte waar China graag mysterieus over doet|date=6 January 2020|agency=Het Nieuwsblad|language=Dutch}}</ref> ==== ਪੜਾਅ 1 ==== 29 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੇ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਚੀਨ ਲਈ ਗੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਤੇ ਜਰੂਰੀ ਉਡਾਣਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਲਾਹ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਟਰੈਵਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਚੀਨ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/01/29/buitenlandse-zaken-raadt-alle-niet-essentiele-reizen-naar-china/|title=Buitenlandse Zaken raadt alle niet-essentiële reizen naar China af wegens het coronavirus|date=29 January 2020|agency=VRTnws|language=Dutch}}</ref> ਚੀਨੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਲੂਵੇਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/01/29/iedereen-aan-de-mondmaskers-wie-familie-heeft-in-china-koopt-oo/|title=Douaniers op onze luchthavens dragen voortaan mondmaskers: "Maar hier masker dragen tegen coronavirus heeft geen zin"|date=29 January 2020|agency=VRTnws|language=Dutch}}</ref> 30 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਡੋਮੇਨ ਨਾਮ "ਜਾਣਕਾਰੀ- ਕੋਰੋਨਵੀਵਾਇਰਸ.ਬੇ" ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.rtbf.be/info/dossier/epidemie-de-coronavirus/detail_le-nom-de-domaine-info-coronavirus-be-enregistre-des-le-30-janvier-chronique-d-une-crise-sanitaire?id=10470410|title="info-coronavirus.be" était enregistré le 30 janvier: mais à part ça, la Belgique était-elle "vraiment préparée" à la crise sanitaire ?|date=30 March 2020|agency=RTBF|language=French}}</ref> ===== ਮਾਸਕ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਘਾਟ ===== ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰਜੀਕਲ ਮਾਸਕ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ ਪਰ ਫੈਡਰਲ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਹੈਲਥ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਜਾਨ ਏਕਮੈਨਜ਼ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਟਾਕ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20200129_04826442|title=China zuigt alle mondmaskers aan in België|date=29 January 2020|publisher=De Standaard|language=Dutch}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20200225_04864842|title=Belgische apotheken kunnen vraag naar mondmaskers niet aan|date=25 February 2020|publisher=[[Het Nieuwsblad]]|language=Dutch}}</ref> 8 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਫੈਡਰਲ ਮੰਤਰੀ ਮੈਗੀ ਡੀ ਬਲਾਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਮਾਸਕ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਹੱਲ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਸੰਭਾਵਿਤ ਵਿਕਰੇਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਮਾਸਕ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20200308_04880517|title=Maggie De Block heeft oplossing klaar voor tekort aan mondmaskers in ons land: 'Nog langer wachten is geen optie'|date=8 March 2020|publisher=De Standaard|language=Dutch}}</ref> 15 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਮਾਸਕ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ,<ref>{{Cite news|url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20200129_04826074|title=Niet zeker of ziekenhuizen bestelde maskers krijgen|date=15 March 2020|publisher=De Standaard|language=Dutch}}</ref> ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਡੀ ਬਲਾਕ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ 5 ਮਿਲੀਅਨ ਮਾਸਕ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਧੋਖਾਧੜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20200315_04890059|title=Mogelijk fraude: kans dat mondmaskers tijdig geleverd worden aan ons land, 'is miniem'|date=16 March 2020|publisher=De Standaard|language=Dutch}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20200316_04890628|title=Alarm over mondmaskers na 'mogelijke fraude'|date=16 March 2020|publisher=De Standaard|language=Dutch}}</ref> 16 ਮਾਰਚ 'ਤੇ, ਅਜਿਹੇ ਹਸਪਤਾਲ ਊਜ਼ ਲੂਵੈਨ ਵਿੱਚ ਸਰਜੀਕਲ ਮਾਸਕ<ref>[https://www.uzleuven.be/nl/nieuws/oproep-voor-mondmaskers ''Oproep voor mondmaskers''], UZ Leuven, 16 March 2020</ref> ਲਿਆਉਣ ਲਈ FFP2, FFP3 ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20200316_04891726|title=Flater De Block heeft zware gevolgen|date=17 March 2020|publisher=De Standaard|language=Dutch}}</ref> 19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, 100.000 ਐੱਫ ਐੱਫ ਪੀ 2 ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮਾਪਨ ਪਹੁੰਚੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.lesoir.be/288625/article/2020-03-19/coronavirus-100000-masques-ffp2-sont-arrives-ce-jeudi-liege-et-seront|title=Coronavirus: 100.000 masques FFP2 sont arrivés ce jeudi à Liège et seront immédiatement distribués|date=19 March 2020|publisher=Le Soir|language=French}}</ref> 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਚੀਨ ਤੋਂ 50 ਲੱਖ ਮਾਸਕ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਬਿਅਰੇਸੇਟ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਪਰ ਇਹ ਸਰਜੀਕਲ ਮਾਸਕ ਸਨ, ਨਾ ਕਿ ਡਾਕਟਰੀ ਸਟਾਫ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.rtbf.be/info/societe/detail_coronavirus-les-5-millions-de-masques-arrives-en-belgique-achemines-vers-les-hopitaux?id=10462764|title=Coronavirus: les 5 millions de masques arrivés en Belgique acheminés vers les hôpitaux|date=20 March 2020|publisher=RTBF|language=French|access-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=21 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321172417/https://www.rtbf.be/info/societe/detail_coronavirus-les-5-millions-de-masques-arrives-en-belgique-achemines-vers-les-hopitaux?id=10462764|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.rtbf.be/info/societe/detail_5-millions-de-masques-arrives-de-chine-des-masques-chirurgicaux-une-protection-insuffisante-pour-le-covid-19?id=10464202|title=5 millions de masques arrivés de Chine: des masques chirurgicaux, une protection insuffisante pour le Covid-19|date=21 March 2020|publisher=RTBF|language=French}}</ref> ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੈਂਟਰ ਹਾਸਪਿਟਲ ਇੰਟ੍ਰੋਜੀਓਨਲ ਐਡੀਥ ਕੈਵਲ (CHIREC) ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆਤਮਕ ਮਾਸਕ ਦੀ ਸਖਤ ਲੋੜ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://plus.lesoir.be/288954/article/2020-03-20/coronavirus-le-chirec-est-pret-pour-accueillir-le-pic-mais-il-manque-cruellement|title=Coronavirus: le Chirec est prêt pour accueillir le pic mais il manque cruellement de masques|date=20 March 2020|publisher=Le Soir|language=French}}</ref> ਬੈਲਜੀਅਨ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਸੈਕਟਰ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਛੋਟੇ ਨੋਟਿਸ 'ਤੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਮਾਸਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=https://trends.knack.be/economie/bedrijven/textielsector-hier-productie-van-mondmaskers-opstarten-is-niet-vanzelfsprekend/article-longread-1579013.html|title=Textielsector: 'Hier productie van mondmaskers opstarten, is niet vanzelfsprekend'|date=20 March 2020|publisher=Knack|language=Dutch}}</ref> ਮੰਤਰੀ ਫਿਲਿਪ ਡੀ ਬੈਕਰ 'ਤੇ ਮਾਸਕ ਅਤੇ ਸਾਹ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20200322_04898232|title=De Backer moet tekort aan mondmaskers tegengaan|date=22 March 2020|publisher=De Standaard|language=Dutch}}</ref> 25 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਪੀਵੀਡੀਏ -ਸੰਸਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੌਫੀ ਮਰੈਸਕ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ 2009 ਤੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਾਗਤ ਕਟੌਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੂੰਹ ਦੇ ਮਾਸਕ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਭੰਡਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਨੀਕਰਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। 2018 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਿਆਦ ਪੁੱਗਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ' ਤੇ, ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਮੈਗੀ ਡੀ ਬਲਾਕ ਨੇ 6 ਮਿਲੀਅਨ ਫੇਸ ਮਾਸਕ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਦਲਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.redactie24.be/news/28823/maggie-de-block-zwaar-onder-vuur-na-deze-pandemie-zal-ik-de-oprichting-van-een-parlementaire-onderzoekscommissie-vragen|title=Maggie De Block zwaar onder vuur: "Na deze pandemie zal ik de oprichting van een parlementaire onderzoekscommissie vragen"|date=25 March 2020|publisher=Redactie 24.|language=Dutch}}</ref> === ਫਰਵਰੀ 2020 === 1 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਹੁਬੇਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਬੈਲਜੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ [[ਬਰੂਸਲ|ਬਰੱਸਲਜ਼ ਦੇ]] ਨੇੜੇ ਮੈਲਸਬਰੋਕ ਫੌਜੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖਾਲੀ ਉਡਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ' ਤੇ ਵਾਪਸ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ,<ref>{{Cite web|url=https://www.brusselstimes.com/all-news/belgium-all-news/93212/belgians-evacuated-from-china-arrive-in-brussels/|title=Belgians evacuated from China amid coronavirus outbreak arrived in Brussels|last=Gabriela Galindo|date=3 February 2020|website=The Brussel Times|access-date=5 February 2020}}</ref> ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਿਲਟਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਾਰਸ-ਸੀਓਵੀ -2 ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੀਦਰ-ਓਵਰ-ਹੇਮਬੇਕ ਦੇ ਮਿਲਟਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 14 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਇਲਾਜ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਸੰਕਰਮਣ ਦਾ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/01/27/belgie-haalt-15-landgenoten-terug-uit-hubei-na-uitbraak-coronav/|title=België haalt landgenoten terug uit Chinese provincie Hubei na uitbraak coronavirus|date=27 January 2020|agency=VRTnws|language=Dutch}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/01/30/maggie-de-block-open-vld-gerepatrieerde-belgen-moeten-14-dag/|title=Maggie De Block (Open VLD): "Gerepatrieerde Belgen moeten 14 dagen in quarantaine in Militair Hospitaal"|date=30 January 2020|agency=VRTnws|language=Dutch}}</ref> 4 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਕੇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।<ref name="BRUS">{{Cite web|url=https://www.brusselstimes.com/all-news/belgium-all-news/93361/first-case-of-coronavirus-confirmed-in-belgium/|title=First case of coronavirus confirmed in Belgium|date=4 February 2020|website=The Brussels Times}}</ref> ਮਰੀਜ਼, ਇੱਕ ਅਸਮੈਟੋਮੈਟਿਕ 54 ਸਾਲਾ ਮਰਦ, ਚੀਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ ਨੌਂ ਬੈਲਜੀਅਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hln.be/in-de-buurt/wevelgem/belg-die-besmet-raakte-met-coronavirus-en-in-quarantaine-ligt-getuigt-plots-kwamen-ze-zeggen-dat-ze-slecht-nieuws-voor-me-hadden~a8cdd787|title=Belg die besmet raakte met coronavirus ...|date=4 February 2020|website=Het Laatste Nieuws|language=Dutch}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਦਰ-ਓਵਰ-ਹੇਮਬੇਕ ਦੇ ਮਿਲਟਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ [[ਬਰੂਸਲ|ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼ ਦੇ]] ਸੇਂਟ-ਪਿਅਰੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਖੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਉਥੇ ਅਲੱਗ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ। 21 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ 10 ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਐਮ.ਐਸ ਵੇਸਟਰਡਮ ਕਰੂਜ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਰੋਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hln.be/nieuws/binnenland/vlucht-belgische-passagiers-westerdam-geland-in-nederland-hen-wacht-isolatie~a79ae26e/|title=Belgische passagiers Westerdam geland in Nederland, hen wacht isolatie|date=21 February 2020|publisher=[[Het Laatste Nieuws]]|language=Dutch}}</ref> ਦੋ ਜੋੜਿਆਂ ਨੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤਣ ਲਈ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, 2 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਅਲੱਗ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hln.be/nieuws/buitenland/alle-belgen-weer-thuis-van-corona-cruise-twee-koppels-keerden-gewoon-met-openbaar-vervoer-terug-van-luchthaven~a1ce589f/|title=Alle Belgen weer thuis van corona-cruise: twee koppels keerden gewoon met openbaar vervoer terug van luchthaven|date=21 February 2020|publisher=Het Laatste Nieuws|language=Dutch}}</ref> 24 ਫਰਵਰੀ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ, ਇੱਕ ਕੋਵਿਡ-19 ਕੇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਹੇਠ, 100 ਬੈਲਜੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਵਿੱਚ H10 Costa Adeje ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਟੇਨ੍ਰ੍ਫ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਤਾਲਾਬੰਦ' ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":7">{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2020/02/25/europe/tenerife-coronavirus-hotel-intl/index.html|title=Tenerife hotel on partial lockdown as Italian tests positive for coronavirus|last=Laura Perez Maestro|access-date=29 February 2020|last2=Niamh Kennedy|last3=Amy Woodyatt}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/02/29/corona-tenerife-toeristen/|title=Ongerustheid bij Belgen in quarantaine in hotel Tenerife: "Het is hier 'tirez votre plan', er is veel onduidelijk"|date=29 February 2020|publisher=VRT|language=Dutch}}</ref> ਪੰਦਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਰਾਂ-ਕੋਵ -2 ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੇ ਬਗ਼ੈਰ, ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਨੂੰ 5 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20200305_04877475|title=Belgen uit 'coronahotel' op Tenerife worden niet meer getest bij aankomst in ons land|date=5 March 2020|publisher=Het Nieuwsblad|language=Dutch}}</ref> 25 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਫੈਡਰਲ ਮੰਤਰੀ ਮੈਗੀ ਡੀ ਬਲਾਕ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ " ਗੰਭੀਰ ਗੰਭੀਰ ਤੀਬਰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਿੰਡੋਰਮ ਨੂੰ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ" ਗੰਭੀਰ ਤੀਬਰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਿੰਡਰੋਮ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ 2 ਨਾਲ ਸੰਕਰਮਣ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਤ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/02/25/de-block-over-corona/|title=Minister De Block: "Kans is reëel dat coronavirus naar ons land komt, maar er is een plan"|date=25 February 2020|publisher=VRT|language=Dutch}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Hospital_prefab-containers_built_next_to_the_emergency_department_for_the_COVID-19_crisis_in_"UZA"_Antwerp_University_Hospital_(Edegem,_Belgium),_Saturday_2020_March_14th,_14;59PM.jpg|thumb|ਐਂਟਵਰਪ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਖੇ ਸੀਓਵੀਡ -19 ਸੰਕਟ ਲਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬਣੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰੀਫੈਬ-ਕੰਟੇਨਰ, 14 ਮਾਰਚ 2020]] 26 ਫਰਵਰੀ 'ਤੇ, ਵਿੱਚ ਯੂ ਜੈੱਡ ਏ ਕਲੀਨਿਕ ਐਜ਼ੇਮ ਐਮਰਜੰਸੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵੱਧ ਹੜ੍ਹ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਲਈ ਕੰਟੇਨਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.gva.be/cnt/dmf20200226_04865807/uz-antwerpen-bouwt-containerafdeling-voor-patienten-mogelijk-besmet-met-coronavirus|title=UZA test patiënten op coronavirus in aparte containers|date=26 February 2020|publisher=[[Gazet van Antwerpen]]|language=Dutch}}</ref> === ਮਾਰਚ 2020 === ==== ਪੜਾਅ 2 ==== [[ਤਸਵੀਰ:COVID-19-Belgium-log.svg|left|thumb| ਲਾਗਰਿਥਮਿਕ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ (ਨੀਲੀ) ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ (ਲਾਲ).]] 1 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਡੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ, ਜੋ ਕਿ ਫ੍ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਪੀ-ਐਨ-ਵਾਲੋਇਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਈ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.brusselstimes.com/all-news/belgium-all-news/97873/new-coronavirus-infection-reported-in-antwerp/|title=New coronavirus infection reported in Antwerp|date=1 March 2020|publisher=[[The Brussels Times]]}}</ref> ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਸਿਹਤ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਪੜਾਅ 2 ਨੂੰ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.brusselstimes.com/belgium/98009/belgium-enters-phase-2-for-coronavirus-what-does-it-mean/|title=Belgium enters Phase 2 for coronavirus: what does it mean?|date=2 March 2020|publisher=[[The Brussels Times]]}}</ref> ਕਾਰਨੀਵਲ ਦੁਆਲੇ ਸਾਲਾਨਾ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਛੁੱਟੀਆਂ 22 ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1 ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ ਚਲਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਕਾਈ ਛੁੱਟੀਆਂ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਖੋਜੇ ਗਏ ਵਾਇਰਸ ਸੰਕਰਮਣ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਟਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਸਾਈਕੀ ਰਿਜੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ। ਸਿਨਟ- ਲਾਂਬਰੇਚਟਸ -ਵੁਲੂਵੇ ਦਾ ਮੇਅਰ, ਓਲੀਵੀਅਰ ਮੈਨਗੈਨ, ਇਕੋ ਇੱਕ ਮੇਅਰ ਸੀ ਜੋ ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਸਕੂਲ, ਪ੍ਰੀਸਕੂਲ, ਖੇਡ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਕੇ ਨਵੇਂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਉਪਾਅ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20200301_04870946|title=Burgemeester Maingain neemt maatregel tegen coronavirus, De Block reageert: "Volledig disproportioneel"|date=1 March 2020|publisher=Het Nieuwsblad|language=Dutch}}</ref> ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਸਕੂਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਘੈਂਟ, ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਜੋ ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਇਟਲੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20200302_04872888|title=Verrassend dat niet alle scholen hetzelfde doen|date=3 March 2020|publisher=De Standaard|language=Dutch}}</ref> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.info-coronavirus.be/en/ www.info-coronavirus.be] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200314232119/https://www.info-coronavirus.be/en/ |date=2020-03-14 }}, ਬੈਲਜੀਅਮ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਵੈਬਸਾਈਟ * [https://epidemio.wiv-isp.be/ID/Pages/2019-nCoV.aspx ਨਿਊ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ (ਬਿਮਾਰੀ: ਕੋਵਿਡ -19, ਵਾਇਰਸ: ਸਾਰਸ-ਕੋਵੀ -2)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200316022125/https://epidemio.wiv-isp.be/ID/Pages/2019-nCoV.aspx |date=2020-03-16 }}, ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਪਡੇਟਸ - ਸਾਇਨੇਸੈਨੋ * [https://web.archive.org/web/20200404120932/https://epistat.wiv-isp.be/covid/ ਈਪੀਸਟੈਟ- ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਡੇਟਾ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ], ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਕੱਚਾ ਡੇਟਾ - ਸਾਇਨੇਸੈਨੋ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ]] 41mxx7xom0xhwmjgfcpxh0etccq96el 0 126966 847959 578989 2026-09-26T05:29:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847959 wikitext text/x-wiki '''ਨੈਨਾ ਸ਼ਰਮਾ''' (ਜਨਮ 21 ਮਈ 1953) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (2008–2017) ਦੁਆਰਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (ਦਸੰਬਰ 2013 - ਦਸੰਬਰ 2016) ਦੁਆਰਾ ਆਂਧਰਾ ਬੈਂਕ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ "ਰੁਵਾ" (ਰਾਜਸਥਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੂਮੈਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ) ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਖੋਜ ਰੁਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ, ਅਹਿੰਸਾ, ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਕਾਨਪੁਰ, ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1992 ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀਐਚਡੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ। == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == * ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ == ਹਵਾਲੇ == * [http://www.uniraj.ac.in/ http://www.unraj.ac.in/] * https://web.archive.org/web/20161013061228/http://www.andhrabank.in/English/profile_nsharma.html * https://web.archive.org/web/20191217060041/https://www.unitedbankofindia.com/English/Home.aspx http://www.unitedbankofindia.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201010306/http://unitedbankofindia.com/ |date=2010-12-01 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953]] da0rf262btcjfs24axwl4p9b4zt6wt4 0 127142 847903 847367 2026-09-25T22:14:28Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v3.1.1-current 847903 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict|title=ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਤਾਲਾਬੰਦੀ 2020|image=|caption=|causes=[[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020]]|side3=|side2=|side1=|result=ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ|methods={{bulleted list|ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਓ | ਫਾਰਮੇਸੀਆਂ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਬੈਂਕਾਂ, ਕਰਿਆਨੇ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂਬੰਦ ਹਨ | ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦਾ ਬੰਦ ਹੋਣਾ (ਸਿਰਫ ਘਰ-ਘਰ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ) | ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ, ਸਿਖਲਾਈ, ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਅੱਤਲ | ਸਾਰੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਬੰਦ ਹੋਣਾ | ਸਾਰੇ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਮੁਅੱਤਲ | ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਖੇਡਾਂ, ਮਨੋਰੰਜਨ, ਅਕਾਦਮਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਮਨਾਹੀ}}|leadfigures1=|goals=ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ|place=[[ਭਾਰਤ]]|date={{bulleted list|Phase 1- {{start date|2020|03|25|df=y}} - {{end date|2020|04|14|df=yes}}) |Phase 2 - {{start date|2020|04|15|df=y}} – present <br> (scheduled to expire on {{end date|2020|05|03|df=yes}})}}|partof=2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|leadfigures3=}}24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ|ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ]] ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ]] ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020|2020 ਦੀ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ]] ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਰੋਕਥਾਮ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੂਰੀ 1.3 ਅਰਬ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="NYTimes">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/03/24/world/asia/india-coronavirus-lockdown.html|title=Modi Orders 3-Week Total Lockdown for All 1.3 Billion Indians|last=Gettleman|first=Jeffrey|date=24 March 2020|work=The New York Times|last2=Schultz|first2=Kai|issn=0362-4331}}</ref> 22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 14 ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਜਨਤਕ ਕਰਫਿਊ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੋਵੀਡ -19 ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="UN">{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2020/03/1060132|title=COVID-19: Lockdown across India, in line with WHO guidance|last=|first=|date=2020-03-24|website=UN News|access-date=2020-04-23|archive-date=2020-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325051230/https://news.un.org/en/story/2020/03/1060132|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2020/03/23/asia/coronavirus-covid-19-update-india-intl-hnk/index.html|title=India places millions under lockdown to fight coronavirus|last=Helen Regan|date=|last2=Esha Mitra|last3=Swati Gupta}}</ref> ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਉਦੋਂ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਤ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 500 ਸੀ। ਅਬਜ਼ਰਵਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੇ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਹਰ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਗਣੇ ਕਰਨ ਦੀ ਦਰ ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਗਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਦਰ ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref name="The Print slowed">[https://theprint.in/science/r0-data-shows-indias-coronavirus-infection-rate-has-slowed-gives-lockdown-a-thumbs-up/399734/ R0 data shows India’s coronavirus infection rate has slowed, gives lockdown a thumbs up], The Print, 14 April 2020. </ref> ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦਾ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀਆਂ ਨੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref>[https://www.indiatoday.in/india/story/close-schools-all-religious-activities-extend-lockdown-states-tell-centre-1664354-2020-04-07 Close schools, all religious activities, extend lockdown: States tell Centre], India Today, 7 April 2020.</ref> ਉੜੀਸਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਬੰਦ ਨੂੰ 1 ਮਈ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/taking-cues-from-odisha-punjab-extends-lockdown-till-1-may-11586520697517.html|title=Taking cues from Odisha, Punjab extends lockdown till 1 May|last=Anuja|date=2020-04-10|website=Livemint|language=en|access-date=2020-04-11}}</ref> ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲਿਆ।<ref name="HT extension">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/covid-19-karnataka-extends-lockdown-by-2-weeks-throws-in-some-relaxations/story-03KKPWk1Hu6Xe2ThcFhBWI.html|title=Covid-19: Karnataka extends lockdown by 2 weeks, throws in some relaxations|date=11 April 2020|publisher=HT Digital Streams Ltd.|access-date=12 April 2020}}</ref><ref name="ET lockdown">{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/coronavirus-cases-in-india-live-news-latest-updates-april11/liveblog/75089891.cms|title=Coronavirus India Live Updates: Telangana follows Maha and West Bengal, extends lockdown till April 30|date=12 April 2020|publisher=Bennett, Coleman & Co. Ltd.|access-date=13 April 2020}}</ref> 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ 3 ਮਈ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ, 20 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਤ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਥੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸਾਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="lockdownext"> {{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/pm-modi-announces-extension-of-lockdown-till-3-may-11586839412073.html|title=PM Modi announces extension of lockdown till 3 May|date=14 April 2020|website=Livemint}} </ref> == ਪਿਛੋਕੜ == [[File:PM_Modi's_address_to_the_nation_on_vital_aspects_relating_to_COVID-19_menace.webm|thumb|285x285px|ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦਾ ਸੰਬੋਧਨ।]] ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ 2019]] ਦਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੇਸ 30 ਜਨਵਰੀ, 2020 ਨੂੰ [[ਕੇਰਲਾ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਕੇਰਲਾ|ਹੋਇਆ]], ਜਦੋਂ [[ਵੂਖ਼ਨ|ਵੁਹਾਨ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਾਪਸ ਰਾਜ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.vox.com/2020/3/24/21190868/coronavirus-india-modi-lockdown-kashmir|title=India's coronavirus lockdown and its looming crisis, explained|last=Ward|first=Alex|date=2020-03-24|website=Vox}}</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਵਿਡ -19 ਦੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 500 ਹੋ ਗਈ ਹੈ, 19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ 22 ਜਨਵਰੀ ਐਤਵਾਰ ਸਵੇਰੇ 7 ਵਜੇ ਤੋਂ 9 ਵਜੇ ਤੱਕ ' [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020|ਜਨਤਾ ਕਰਫਿਊ]] ' '(ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਰਫਿਊ) ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/pm-modi-calls-for-janta-curfew-on-march-22-from-7-am-9-pm/article31110155.ece|title=PM Modi calls for 'Janata curfew' on March 22 from 7 AM-9 PM}}</ref> ਕਰਫਿਊ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ: “ਜਨਤਾ ਕਰਫਿਊ ਕੋਵਿਡ -19 ਵਿਰੁੱਧ ਲੰਬੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ।” ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ, 24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਉਸਨੇ 21 ਦਿਨ ਦੇ ਅਰਸੇ ਲਈ, ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref name="BBC1">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-52024239|title=India's 1.3bn population told to stay at home|last=|first=|date=2020-03-25|work=BBC News}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਹੱਲ ਹੈ ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/india-lockdown-pm-narendra-modi-speech-coronavirus-1659266-2020-03-24|title=21-day lockdown in entire India to fight coronavirus, announces PM Narendra Modi|website=India Today}}</ref> ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਕਰਫਿਊ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<ref name="PM calls">{{Cite web|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1608009|title=PM calls for complete lockdown of entire nation for 21 days|last=|first=|date=|website=Press Information Bureau}}</ref> === ਜਨਤਾ ਕਰਫਿਊ === ਜਨਤਾ ਕਰਫਿ 14 ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਕਰਫਿਊ ਸੀ (ਸਵੇਰੇ 7 ਵਜੇ ਤੋਂ 9 ਵਜੇ) ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 22 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਤਹਿ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/up-officials-seen-with-crowd-amid-janata-curfew-then-a-clarification-2198993|title=UP Officials Seen With Crowd Amid "Janata Curfew". Then, A Clarification|work=NDTV.com}}</ref> ਪੁਲਿਸ, ਮੈਡੀਕਲ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਮੀਡੀਆ, ਹੋਮ ਡਿਲਿਵਰੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਅਤੇ ਫਾਇਰਫਾਈਟਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ 'ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ' ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਰਫਿਊ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ (22 ਮਾਰਚ 2020), ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ, ਬਾਲਕੋਨੀਆਂ ਜਾਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋਣ ਲਈ ਅਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਵਜਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।<ref name="indiatoday2">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/janata-curfew-to-fight-coronavirus-pm-modi-urges-citizens-to-stay-off-roads-from-7-am-to-9-pm-on-sunday-1657581-2020-03-19|title=What is Janata Curfew: A curfew of the people, by the people, for the people to fight coronavirus|last1=DelhiMarch 19|first1=India Today Web Desk New|work=India Today|accessdate=19 March 2020|last2=March 19|first2=India Today Web Desk New|language=en|last3=Ist|first3=India Today Web Desk New}}</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰਪ ਅਤੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੇਵਾ ਯੋਜਨਾ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲੋਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਫਿਊ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਹੋਰ 10 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਕਰਫਿਊ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਫਿਊ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ। == ਮਨਾਹੀਆਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Lockdown_Vadodara_01.jpg|thumb| ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ [[ਵਡੋਦਰਾ]] ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਖਾਲੀ ਪਈਆਂ ਸੜਕਾਂ ]] ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।<ref name="PM calls"/> ਸਾਰੀਆਂ ਆਵਾਜਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ - ਸੜਕ, ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਰੇਲ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਾਨ, ਅੱਗ, ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਅਪਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="MoHA">{{Cite web|url=https://mha.gov.in/sites/default/files/Guidelines.pdf|title=Guidelines.pdf|last=|first=|date=|website=Ministry of Home Affairs}}</ref> ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਾਣ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਏਟੀਐਮਜ਼, ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪਾਂ, ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/india-21-day-lockdown-what-is-exempted-what-is-not/articleshow/74798725.cms|title=India 21 day Lockdown: What is exempted, what is not|last=Tripathi|first=Rahul|date=25 March 2020|work=The Economic Times}}</ref> ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ 'ਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਕੈਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। == ਟਾਈਮਲਾਈਨ == [[ਤਸਵੀਰ:PM_Modi_conference_on_COVID-19_India_lockdown.jpg|right|thumb|285x285px| ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ।]] ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/03/25/world/asia/india-lockdown-coronavirus.html|title=India, Day 1: World's Largest Coronavirus Lockdown Begins|last=Singh|first=Karan Deep|date=2020-03-25|work=The New York Times|last2=Goel|first2=Vindu|issn=0362-4331|last3=Kumar|first3=Hari|last4=Gettleman|first4=Jeffrey}}</ref> ਲੋਕ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਭੰਡਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਹਲੇ ਸਨ।<ref>{{Citation|date=24 March 2020|title=Covid-19: People flock to wholesale markets in UP, West Bengal amid lockdown|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/covid-19-people-flock-to-wholesale-markets-in-up-west-bengal-amid-lockdown/videoshow/74787095.cms|access-date=23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archivedate=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200418141730/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/covid-19-people-flock-to-wholesale-markets-in-up-west-bengal-amid-lockdown/videoshow/74787095.cms}}</ref> ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਸੰਕਟਕਾਲੀਨ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ।<ref name="IT Day 1">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/day-1-of-coronavirus-lockdown-india-registers-88-new-cases-3-deaths-govt-says-working-to-deliver-essential-services-1659742-2020-03-25|title=Day 1 of coronavirus lockdown: India registers 101 new cases, 3 deaths; Govt says working to deliver essential services|date=|website=India Today}}</ref> ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿਰਵਿਘਨ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਾਹਤ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਇੱਕ ਉਤੇਜਕ ਪੈਕੇਜ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਰੂਪ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/coronavirus-stimulus-package-for-businesses-poor-modi-govt-1659698-2020-03-25|title=Rs 2.3 trillion for 1.3 billion: Govt to announce stimulus package to fight coronavirus, says report|date=|website=India Today}}</ref> 26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਮਨ,170,000 ਕਰੋੜ (24 ਅਰਬ ਡਾਲਰ) ਦਾ ਐਲਾਨ ਲਾਕਡਾਉਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਉਤੇਜਕ ਪੈਕੇਜ।<ref name="ET relief package">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/policy/fm-nirmala-sitharaman-announces-rs-1-7-lakh-crore-relief-package-for-poor/articleshow/74825054.cms?from=mdr|title=FM Nirmala Sitharaman announces Rs 1.7 lakh crore relief package for poor|date=2020-03-27|work=The Economic Times}}</ref> ਇਸ ਪੈਕੇਜ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਨਕਦ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ, ਮੁਫਤ ਸੀਰੀਅਲ ਅਤੇ ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਰਾਹੀਂ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2020/03/26/coronavirus-india-needs-a-support-package-larger-than-20-billion-dollars.html|title=India announces $22.5 billion stimulus package to help those affected by the lockdown|last=Choudhury|first=Saheli Roy|date=2020-03-26|website=CNBC}}</ref> ਇਸਨੇ ਡਾਕਟਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਬੀਮਾ ਕਵਰੇਜ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। 27 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, [[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ]] ਨੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਕਈ ਉਪਾਵਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/business/home-auto-loans-deferred-for-3-months/article31179786.ece|title=RBI cuts rates, allows moratorium on auto, home loan EMIs|date=27 March 2020|work=The Hindu|issn=0971-751X}}</ref> ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, 22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ|ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] 31 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.republicworld.com/india-news/general-news/indian-railways-likely-to-halt-all-trains|title=MASSIVE: Railways suspends all passenger train operations till March 31|last=|first=|website=Republic World|access-date=2020-03-30}}</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੇਲ ਨੈਟਵਰਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਾਨ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਲਾਕਡਾਉਨ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਭਾੜੇ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/indian-railways-continuing-its-freight-operations-post-22-march-lockdown-11585314775866.html|title=How Indian Railways continuing its freight operations post lockdown|last=Nandi|first=Tamal|date=2020-03-27|website=Livemint|language=en|access-date=2020-03-30}}</ref> 29 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਰਸਲ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮਾਲ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਿਯਮਤ ਭਾੜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/covid-19-railways-resumes-parcel-trains-to-transport-essential-goods-11585504148683.html|title=Covid-19: Railways resumes parcel trains to transport essential goods|last=Nandi|first=Shreya|date=2020-03-29|website=Livemint|language=en|access-date=2020-03-30}}</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੇਲ ਆਪਰੇਟਰ ਨੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਕੋਚਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/india/coronavirus-outbreak-indian-railways-converts-non-ac-train-coach-into-isolation-ward-on-trial-basis-8201221.html|title=Coronavirus Outbreak: Indian Railways converts non-AC train coach into isolation ward on trial basis|website=Firstpost|access-date=2020-03-30}}</ref> ਇਹ 167 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੇਲ ਨੈਟਵਰਕ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2020/04/05/asia/indian-railways-coronavirus-hospitals-intl-hnk/index.html|title=India has closed its railways for the first time in 167 years. Now trains are being turned into hospitals|last=Ramaprasad|first=Hema|website=CNN|access-date=2020-04-06}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ 1974 ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੜਤਾਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/thehindu/lr/2002/01/06/stories/2002010600140200.htm|title=Looking back at anger|date=2002-01-06|publisher=The Hindu|access-date=2012-02-11|archive-date=2005-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20050306025910/http://www.hindu.com/thehindu/lr/2002/01/06/stories/2002010600140200.htm|dead-url=yes}}</ref> 5 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕਜੁੱਟਤਾ ਦਿਖਾਈ ਜੋ 9 ਮਿੰਟ ਲਈ 9 ਵਜੇ ਤੋਂ 9 ਵਜੇ ਤੱਕ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਲਾਈਟਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ, [[ਦੀਵਾ]], [[ਮੋਮਬੱਤੀ]] [[ਦੀਵਾ|ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ]] ; ਅਤੇ ਫਲੈਸ਼ਿੰਗ ਟੌਰਚਲਾਈਟ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫਲੈਸ਼ਲਾਈਟ। 9 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਉੜੀਸਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/odisha-becomes-first-state-to-extend-covid-19-lockdown-sets-april-30-as-new-date/story-MLEr0Zie3fXZWufT1lC2QM.html|title=Odisha becomes first state to extend Covid-19 lockdown; sets April 30 as new date|date=2020-04-09|publisher=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-04-09}}</ref> 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, [[ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਵੀ 1 ਮਈ ਤੱਕ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/coronavirus-punjab-govt-extends-lockdown-1665578-2020-04-10|title=Coronavirus: Punjab govt extends lockdown till May 1|date=10 April 2020|work=India Today}}</ref> 11 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/coronavirus-lockdown-to-remain-till-april-30-says-maharashtra-chief-minister-uddhav-thackeray-2210114|title=Maharashtra Lockdown At Least Till April 30, Says Uddhav Thackeray|date=11 April 2020|website=NDTV|access-date=11 April 2020}}</ref> ਕਰਨਾਟਕਾ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਪਰ ਕੁਝ ਢਿੱਲ ਦੇ ਨਾਲ।<ref name="HT extension"/> ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref name="ET lockdown"/> 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ 3 ਮਈ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ, 20 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਥੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸਾਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="lockdownext"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰੇਕ ਕਸਬੇ, ਹਰ ਥਾਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਰਾਜ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਖੇਤਰ ਜੋ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਮੁੜ ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name="IT wields stick"> Prabhash K. Dutta, [https://www.indiatoday.in/coronavirus-outbreak/story/in-coronavirus-lockdown-extension-modi-wields-stick-offers-carrot-on-exit-route-1666741-2020-04-14 In coronavirus lockdown extension, Modi wields stick, offers carrot on exit route], India Today, 14 April 2020. </ref> 16 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰੈਡ ਜ਼ੋਨ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਸੰਕਰਮਣ ਦੇ ਗਰਮ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੰਤਰੀ ਜ਼ੋਨ ਕੁਝ ਸੰਕਰਮਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗ੍ਰੀਨ ਜ਼ੋਨ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।<ref name="lockdownzones"> {{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-52306225|title=India coronavirus: All major cities named Covid-19 'red zone' hotspots|date=16 April 2020|website=BBC}} </ref> == ਅਸਰ == ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਈਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੁਰਾਕ ਸਪੁਰਦਗੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://tech.economictimes.indiatimes.com/news/internet/zomato-swiggy-ordered-to-shut-down-in-several-states/74828652|title=Zomato, Swiggy ordered to shut down in several states|last=|website=ETtech.com|access-date=2020-04-23|archive-date=2020-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327081454/https://tech.economictimes.indiatimes.com/news/internet/zomato-swiggy-ordered-to-shut-down-in-several-states/74828652|url-status=dead}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2020/03/27/india/coronavirus-covid-19-india-2703-intl-hnk/index.html|title=Indian migrant workers face tough choice amid world's largest lockdown|last=Priyali Sur|work=CNN|access-date=28 March 2020|last2=Ben Westcott}}</ref> ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 28 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/business/story/coronavirus-effect-india-s-electricity-demand-falls-to-5-month-low-after-lockdown-1660339-2020-03-27|title=Coronavirus effect: India's electricity demand falls to 5-month low after lockdown|date=|website=India Today}}</ref> ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਲੜੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/india/covid-19-breaks-narcotics-supply-chain-in-punjab-824499.html|title=COVID-19 breaks narcotics supply chain in Punjab|last=Kulkarni|first=Sagar|date=12 April 2020|publisher=The Printers (Mysore) Private Ltd.|access-date=13 April 2020}}</ref> ਕਈ ਰਾਜ ਇਸ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਹਨ। ਨਾਜਾਇਜ਼ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ਰਾਬੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨਾਫੇ ਦਾ ਰੁਕਣਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/news-analysis/story/not-love-for-liquor-but-money-why-states-want-alcohol-to-flow-during-coronavirus-lockdown-1667221-2020-04-15|title=Not love for liquor but money, why states want alcohol to flow during coronavirus lockdown|last=Dutta|first=Prabhash|date=16 April 2020|publisher=Living Media India Ltd.|access-date=22 April 2020}}</ref> ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਆਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.mumbailive.com/en/civic/alcohol-and-liquor-sale-in-maharashtra-during-coronavirus-covid19-lockdown-may-be-permitted-if-social-distancing-norms-are-followed-said-rajesh-tope-48467|title=Alcohol can be sold in Maharashtra during lockdown if social distancing norms are followed|date=20 April 2020|publisher=MumbaiLive|access-date=22 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://curlytales.com/alcohol-makes-it-to-essential-commodities-list-in-kerala-and-punjab-amid-coronavirus-lockdown|title=Alcohol Makes It To ‘Essential Commodities’ List In Kerala And Punjab Amid Coronavirus Lockdown|last=Shenoy|first=Sanjana|date=22 March 2020|publisher=Curly Tales|access-date=22 April 2020}}</ref> === ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਕਾਮੇ === ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 139 ਮਿਲੀਅਨ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਜਲੂਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਕਈ ਮੀਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਅਕਸਰ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ।<ref>Ismat Ara, [https://thewire.in/labour/watch-no-work-no-money-thousands-stranded-on-anand-vihar-bus-stand Watch | 'No Work, No Money': Thousands Stranded on Anand Vihar Bus Stand], The Wire, 29 March 2020.</ref> ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਲਿਜਾਣ ਲਈ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਬੱਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਬੱਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਬੱਸਾਂ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬੱਸ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਤਣ ਵਾਲੇ ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਰਾਹਤ ਕੈਂਪ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ।<ref>[https://www.business-standard.com/article/current-affairs/fighting-covid-19-after-the-long-walk-jobless-migrants-head-home-by-bus-120032900041_1.html Fighting Covid-19: After the long walk, jobless migrants head home by bus], Business Standard, 29 March 2020.</ref> 29 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਕਿ ਮਕਾਨ ਮਾਲਕ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਿਰਾਇਆ ਦੀ ਮੰਗ ਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਬਿਨਾ ਤਨਖਾਹ ਦੇ ਤਨਖਾਹ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 14 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਸਹੂਲਤਾਂ 'ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ।<ref>[https://www.thehindu.com/news/national/coronavirus-centre-warns-lockdown-violators-of-14-day-quarantine/article31198038.ece Coronavirus | Migrant workers to be stopped, quarantined at borders, says Centre], The Hindu, 29 March 2020.</ref><ref>[https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/coronavirus-crisis-landlords-can-not-ask-rent-from-students-workers-for-1-month/story/399551.html Coronavirus crisis: Landlords can't ask rent from students, workers for 1 month], Business Today, 29 March 2020.</ref> [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਭਾਰਤ]] ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] 30 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>[https://www.ndtv.com/india-news/petition-seeking-food-shelter-for-migrants-amid-coronavirus-lockdown-to-be-heard-in-supreme-court-to-2202655?pfrom=home-topstories Supreme Court To Hear Petition On Migrants Amid Lockdown Tomorrow], NDTV, 29 March 2020.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Migrant_workers_stand_in_a_queue_for_food_at_Delhi_Govt_school_during_COVID-19_Lockdown_at_Delhi_IMG_20200331_132400.jpg|thumb|ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੋਵੀਡ -19 ਲੌਕਡਾਉਨ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਖਾਣੇ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ]] === ਭੋਜਨ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀ === ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ 24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਿਰਮਾਣ ਇਕਾਈਆਂ ਅਤੇ "ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ" ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, "ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ" ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਖਾਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਟਰੱਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਖੁਰਾਕ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੇਬਰ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮਜਦੂਰ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ ਅਤੇ ਫੈਕਟਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਡਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਾਰਕ ਕਮੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>Siraj Hussain, [https://thewire.in/economy/covid-19-border-lockdown-how-precariously-placed-are-our-food-supply-chains COVID-19 Border Lockdown: How Precariously Placed are Our Food Supply Chains?], The Wire, 29 March 2020.</ref> === ਰਾਹਤ === 26 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਮਾਰੀ]] ਦੁਆਰਾ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ 22.6 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਰਾਹਤ ਪੈਕੇਜ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਯੋਜਨਾ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਨਕਦ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-03-26/india-unveils-22-6-billion-stimulus-to-counter-virus-fallout|title=India Unveils $22.6 Billion Stimulus Plan to Ease Virus Pain|website=Bloomberg|access-date=26 March 2020}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਨੂੰ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਿੱਸਾ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੈ। ਫੈਡਰਲ ਫੂਡ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸਕੀਮ ਨਾਲ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਏ ਸਿਰਫ ਉਹ ਲੋਕ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-india-poverty-idUSKCN21S122|title=India's coronavirus relief plan could leave millions without food aid, activists say|website=Reuters|access-date=10 April 2020}}</ref> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਫਸੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ 22,567 ਰਾਹਤ ਕੈਂਪ ਚਲਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 15,541 ਕੈਂਪ (ਸਾਰੇ ਦੇ 68%) ਕੇਰਲਾ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੁਆਰਾ 1,135 ਕੈਂਪ, 1 ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੋਟੀਆਂ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਦੁਆਰਾ 78 ਕੈਂਪ ਚਲਾਏ ਗਏ। [[ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀ|ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] 3,909 ਕੈਂਪ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>[https://www.thehindu.com/news/national/coronavirus-centre-files-report-on-migrant-workers/article31283896.ece Coronavirus | Centre files report on migrant workers], The Hindu, 7 April 2020.</ref> [[ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ]] ਨੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਬਣ, ਮਾਸਕ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਸਮੇਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{Cite web|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/backing-modi-govt-on-lockdown-rss-doles-out-a-bouquet-of-services-for-those-stranded20200404154059/|title=Backing Modi govt on lockdown, RSS doles out a bouquet of services for those stranded|last=Kaushika|first=Pragya|date=4 April 2020|publisher=ANI|access-date=7 April 2020|archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407194409/https://www.aninews.in/news/national/general-news/backing-modi-govt-on-lockdown-rss-doles-out-a-bouquet-of-services-for-those-stranded20200404154059/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/india/rss-gets-ready-to-fight-coronavirus-with-awareness-campaign-masks-soaps-food-packets/386488/|title=RSS gets ready to fight coronavirus with awareness campaign, masks, soaps & food packets|last=Anand|first=Arun|date=24 March 2020|publisher=Printline Media Pvt. Ltd|access-date=8 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://wap.business-standard.com/article-amp/news-ani/rss-serves-needy-people-in-ap-during-lockdown-120040200150_1.html|title=RSS serves needy people in AP during lockdown|date=2 April 2020|publisher=Business Standard Private Ltd.|access-date=7 April 2020|archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407194409/https://wap.business-standard.com/article-amp/news-ani/rss-serves-needy-people-in-ap-during-lockdown-120040200150_1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://wap.business-standard.com/article-amp/news-ani/rss-provides-food-to-needy-operates-52-kitchens-across-delhi-amid-covid-19-lockdown-120032900613_1.html|title=RSS provides food to needy; operates 52 kitchens across Delhi amid COVID-19 lockdown|date=29 March 2020|publisher=Business Standard Private Ltd.|access-date=7 April 2020|archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407194409/https://wap.business-standard.com/article-amp/news-ani/rss-provides-food-to-needy-operates-52-kitchens-across-delhi-amid-covid-19-lockdown-120032900613_1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/helping-hand-rajasthan-rss-workers-join-forces-to-serve-the-poor-amid-coronavirus-lockdown-2564819.html|title=Helping Hand: Rajasthan RSS Workers Join Forces to Serve the Poor Amid Coronavirus Lockdown|date=5 April 2020|publisher=News18.com|access-date=7 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/south/rss-serves-food-to-over-1-lakh-mumbaikars-during-covid-19-lockdown-821880.html|title=RSS serves food to over 1 lakh Mumbaikars during COVID-19 lockdown|last=Bose|first=Mrityunjay|date=6 April 2020|publisher=The Printers (Mysore) Private Ltd.|access-date=7 April 2020}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ|ਸ਼ੋ੍ਰਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/sgpc-offers-to-treat-corona-patients-at-its-hospitals-60948|title=SGPC offers to treat corona patients at its hospitals|date=25 March 2020|work=The Tribune|access-date=11 April 2020|archive-date=26 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326023211/https://www.tribuneindia.com/news/sgpc-offers-to-treat-corona-patients-at-its-hospitals-60948|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/sgpc-offers-to-treat-corona-patients-at-its-hospitals/1779319|title=SGPC offers to treat corona patients at its hospitals|date=25 March 2020|work=Outlook|access-date=11 April 2020|archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411125540/https://www.outlookindia.com/newsscroll/sgpc-offers-to-treat-corona-patients-at-its-hospitals/1779319|url-status=dead}}</ref> ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਹਮਰੁਤਬਾ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਸਟਾਫ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਕਮਰੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਕਾਨ ਮਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://theprint.in/india/meals-for-needy-shelter-for-hospital-staff-delhi-gurdwaras-step-up-with-aid-for-thousands/393161|title=Meals for needy, shelter for hospital staff — Delhi gurdwaras step up with aid for thousands|date=1 April 2020|work=The Print|access-date=13 April 2020}}</ref> === ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੇ ਅਸਰ === ਉਦਯੋਗ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨਦੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/lockdown-makes-ganga-water-significantly-cleaner-11586022134242.html|title=Lockdown makes Ganga water significantly cleaner|date=4 April 2020|publisher=LiveMint|access-date=22 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/anxiety-more-time-to-study-for-40k-students-stranded-in-kota/story-LgCluBkrFEITG9qyX16IEI.html|title=Lockdown does what decades of schemes couldn’t: Clean Ganga|last=Naqvi|first=Haider|last2=Kumar|first2=Sudhir|date=4 April 2020|publisher=HT Digital Streams Ltd.|access-date=22 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/city/bengaluru/karnataka-frothing-reduces-vrishabhavathi-water-crystal-clear-after-decades/articleshow/75150777.cms|title=Karnataka: Frothing reduces, Vrishabhavathi water crystal clear after decades|last=Mandyam|first=Nithya|date=15 April 2020|publisher=Bennett, Coleman and Company Ltd.|access-date=22 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/coronavirus-lockdown-india-fresh-air-clean-rivers-1669726-2020-04-22|title=India's coronavirus lockdown reveals fresh air, cleaner rivers|date=22 April 2020|publisher=Living Media India Ltd.|access-date=22 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/yamuna-cleaner-due-to-lockdown/article31342401.ece|title=Yamuna cleaner due to lockdown|last=Babu|first=Nikhil|date=14 April 2020|publisher=The Hindu|access-date=22 April 2020}}</ref> === ਪ੍ਰਭਾਵ === ਲੋਕ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਲਗਾ ਕੇ ਸਮਾਜਕ ਦੂਰੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਵੇਖੇ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/people-throng-vegetable-market-despite-lockdown/article31167795.ece|title=People throng vegetable market despite lockdown|date=2020-03-25|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://telanganatoday.com/karimnagar-minister-unhappy-over-people-not-following-social-distancing-norms|title=Karimnagar: Minister unhappy over people not following social distancing norms|website=Telangana Today|access-date=2020-04-23|archive-date=2020-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329071402/https://telanganatoday.com/karimnagar-minister-unhappy-over-people-not-following-social-distancing-norms|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/opinion/newsmaker-of-the-week/india-did-everything-other-than-social-distancing/389778/|title=Clapping to slapping — India did everything other than social distancing this week|last=Rizvi|first=Sumaira|date=2020-03-28|website=ThePrint}}</ref> 29 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ''ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ'' ਰੇਡੀਓ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਘਰ ਰਹਿਣ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/pm-modi-dedicates-mann-ki-baat-address-to-talk-about-coronavirus-crisis-key-highlights/story-kHK3uV1NaIIP9ZasCb2jQO.html|title='I was extremely hurt...': Key highlights of PM Modi's Mann ki Baat address|date=2020-03-29|website=Hindustan Times}}</ref> 27 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹਰਦੋਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਲਈ 8 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 150 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ।<ref>[https://www.hindustantimes.com/lucknow/lockdown-violation-8-arrested-in-ayodhya-over-150-booked-in-hardoi-for-assembling-in-mosques/story-Kqxj5u6AP6BmGSlRjWpHUK.html Lockdown violation: 8 arrested in Ayodhya, over 150 booked in Hardoi for assembling in mosques - lucknow - Hindustan Times]</ref> 2 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2020 ਨੂੰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, [[ਰਾਮਨੌਮੀ|ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਦਾ]] ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਤਾਲਾ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="The Hindu Ram Navami">[https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/defying-lockdown-devotees-in-bengal-assemble-at-temples-on-ram-navami/article31237211.ece Defying lockdown, devotees in Bengal assemble at temples on Ram Navami], The Hindu, 2 April 2020.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/devotees-assemble-in-temples-on-ram-navami-in-bengal-defying-lockdown-1662621-2020-04-02|title=Devotees assemble in temples on Ram Navami in Bengal defying lockdown|last=Press Trust of India|first=|date=April 2, 2020|website=India Today|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> [[ਤਬਲੀਗੀ ਜਮਾਤ|ਤਾਬਲੀਘੀ ਜਮਾਤ]] ਦੇ 12 ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਨੂੰ ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://www.news18.com/news/india/12-tabligi-jamaat-members-from-nepal-booked-for-defying-lockdown-orders-in-ups-muzaffarnagar-2564823.html 12 Tabligi Jamaat Members from Nepal Booked for Defying Lockdown Orders in UP's Muzaffarnagar - News18]</ref> [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਜਾਰੀ ਨੂੰ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਰਚ ਵਿੱਚ 150 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਕਰਨ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://www.business-standard.com/article/news-ani/andhra-pastor-arrested-for-defying-lockdown-conducting-mass-with-150-people-120040501023_1.html Andhra pastor arrested for defying lockdown, conducting Mass with 150 people | Business Standard News]</ref> ਸ਼ਿਵ ਨਾਦਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 24 ਮਾਰਚ ਤੋਂ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਬਗੈਰ 31,000 ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕੇਸ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/national/india-would-have-seen-31000-coronavirus-cases-without-lockdown-researches-821010.html|title=India would have seen 31,000 coronavirus cases without lockdown: Researches|last=Sagar Kulkarni|date=2020-04-03|access-date=2020-04-04|publisher=Deccan Herald}}</ref> [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਗਤ ਉਪਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟਰੈਕਰ 'ਤੇ 100 ਵਿੱਚੋਂ 100 "ਅੰਕ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਖਤ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਕੂਲ ਬੰਦ, ਸਰਹੱਦ ਬੰਦ ਕਰਨ, ਯਾਤਰਾ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਹਾਮਾਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਮਾਪਣਾ ਬਹੁਤ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/india-implements-strictest-lockdown-in-the-world-lags-in-testing-expert-1665604-2020-04-10|title=India implements strictest lockdown in the world, lags in testing: Expert|date=11 April 2020|access-date=11 April 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.cnbctv18.com/healthcare/study-reveals-indias-response-to-coronavirus-most-stringent-5666531.htm|title=Study reveals India’s response to coronavirus most stringent|date=11 April 2020|access-date=11 April 2020}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਰੂਕਿੰਗਜ਼ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸ਼ਮਿਕਾ ਰਵੀ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020|ਤਬੀਲਗੀ ਜਮਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ]] ਦੁਆਰਾ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ।<ref name="The Print slowed"/> == ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ == ਭਾਰਤ ਲਈ [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਡਬਲਯੂਐਚਓ ਦੇ]] ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹੈਂਕ ਬੇਕੇਡਮ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ, ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਜਵਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।<ref name="UN"/> ਡਬਲਯੂਐਚਓ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਮਾਈਕ ਰਿਆਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਕੱਲੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਕੋਰੋਨਵਾਇਰਸ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲਾਗਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਉਪਾਅ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/coronavirus-pandemic-who-india-lockdown-1659803-2020-03-26|title=Lockdowns alone won't eliminate coronavirus: WHO to India|date=|website=India Today}}</ref> 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਨੂੰ, ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੂਤ, ਡੇਵਿਡ ਨੈਬਰੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 'ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ, ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਲੇਰ ਸੀ' ਅਤੇ ਹੋਰ 3 ਜਾਂ 4 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/lockdown-in-india-was-early-this-was-far-sighted-courageous-move-who-special-envoy-on-covid-19/story-wNdCkNVOqV5gCN8Du9jJ3N.html|title='Lockdown in India was early, far-sighted and courageous': WHO envoy - india news|date=2 April 2020|publisher=Hindustan Times|access-date=2020-04-06}}</ref> ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਡਿਸੀਜ਼ ਡਾਇਨਮਿਕਸ, ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਐਂਡ ਪਾਲਿਸੀ (ਸੀਡੀਡੀਈਪੀ) ਨੇ [[ਜੌਨਜ਼ ਹੌਪਕਿਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਜਾਨਸ ਹਾਪਕਿੰਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ]] ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਜਾਰੀ [[ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕੀਤੀ ਹੈ]], ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ "ਲਾਭਕਾਰੀ" ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ "ਗੰਭੀਰ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ" ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। ਇਸਦੇ ਮਾਡਲਾਂ ਨੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਜੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਪਏਗਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/india-may-see-25-crore-covid19-cases-in-next-3-months-report/1781248|title=India may see 25 crore COVID-19 cases in next 3 months: Report|website=Outlook India|access-date=2020-04-23|archive-date=2020-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329071357/https://www.outlookindia.com/newsscroll/india-may-see-25-crore-covid19-cases-in-next-3-months-report/1781248|url-status=dead}}</ref><ref>Suresh Dharur, Venkataraghavan Srinivasan, [https://thefederal.com/analysis/the-bad-the-worse-and-the-worst-where-india-is-headed-on-coronavirus-graph/ The bad, the worse and the worst: Where India is headed on COVID graph], The Federal, 29 March 2020.</ref><ref>[https://cddep.org/covid-19/ COVID-19 Modeling with IndiaSIM], The Center for Disease Dynamics, Economics & Policy (CDDEP), 24 March 2020.</ref>{{Efn|There was some confusion regarding the involvement of the [[Johns Hopkins University]] as the University said that the use of its logo was unauthorised. However, the University's International Health twitter handle reaffirmed its association with the CDDEP and the report. The [[Princeton University]] also acknowledged the affiliation of its researchers and pointed out that the work will be submitted to peer review.<ref>IANS, [https://www.outlookindia.com/newsscroll/johns-hopkins-university-ties-itself-in-knots-over-alarmist-economist/1783952 Johns Hopkins University ties itself in knots over alarmist economist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200329163532/https://www.outlookindia.com/newsscroll/johns-hopkins-university-ties-itself-in-knots-over-alarmist-economist/1783952 |date=2020-03-29 }}, Outlook, 29 March 2020.</ref>}} [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਪ-ਐਡ ਵਿੱਚ, ਸੀਡੀਡੀਈਪੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਪਾਲਣਾ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਮਈ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਲਾਗਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦੇਵੇਗਾ। 70 ਤੋਂ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ 1 ਮਿਲੀਅਨ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋਏਗੀ.।ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ, ਜੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨਾ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਗੰਭੀਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 5-6 ਮਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ।<ref>Ramanan Laxminarayan, [https://www.nytimes.com/2020/03/27/opinion/india-coronavirus-lockdown.html?smid=tw-nytopinion&smtyp=cur What India Needs to Fight the Virus], The New York Times, 27 March 2020.</ref> [[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ]] ਦੋ ਖੋਜਕਰਤਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਗਣਿਤਿਕ ਮਾਡਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਨ ਜੋ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਫਲੈਟ 49 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਪੁਨਰ-ਉਥਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/49-day-lockdown-necessary-to-stop-coronavirus-resurgence-in-india-study-11585473979844.html|title=49-day lockdown necessary to stop coronavirus resurgence in India: Study|date=29 March 2020|publisher=Livemint|access-date=14 April 2020}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ]] k626yzr88yyovuwv2d3jl9wt768f1z3 0 127247 847964 824686 2026-09-26T06:06:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847964 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Pablo_Salvador_International_Mr._Gay_2011_-_2012.jpg|thumb|ਪਾਬਲੋ ਸਲਵਾਡੋਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਸਿਰਲੇਖਧਾਰਕ]] '''ਪਾਬਲੋ ਸਲਵਾਡੋਰ''' ਚਿਲੀ ਗੇਅ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਬਲੌਗਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਸਲਵਾਡੋਰ ਸੇਪਲਵੇਦ ਮੋਂਤੋਆ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਲਵਾਡੋਰ, [[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]], [[ਸਪੇਨ]] ਦੇ ਪੋਂਪੇ ਫਾਬਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਮਾਸਟਰ ਹੈ। ਗੇਅ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਿਲੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਫਰਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸਲਵਾਡੋਰ ਨੇ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਚਿਲੀ 2009 - 2010 ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.milehighgayguy.com/2011/02/chilean-delegate-elected-international.html|title=Chilean Delegate Elected International Mr Gay|last=MileHighGayGuy|first=|publisher=|access-date=2020-04-27|archive-date=2018-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311140725/http://www.milehighgayguy.com/2011/02/chilean-delegate-elected-international.html|url-status=dead}}</ref> == ਐਕਟਿਵਿਸਟ == ਕਾਰਕੁੰਨ ਵਜੋਂ ਸਲਵਾਡੋਰ ਨੇ ਚਿਲੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਆਈ. ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸਲਵਾਡੋਰ ਫੰਡਸੀਅਨ ਇਗੁਲੇਸ ਦੇ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ, ਸੰਗਠਨ ਮਿਸਟਰ ਗੇ ਚਿਲੀ ਦ ਨਿਊ ਏਜ ਦੇ ਕੋਚ ਅਤੇ ਬੁਲਾਰੇ ਅਤੇ ਡੈਨੀਅਲ ਜ਼ਾਮੂਡੀਓ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵੀ ਬੁਲਾਰੇ ਸਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਲਵਾਡੋਰ ਸੁਤੰਤਰ '''ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਆਈ.''' ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ। == ਸਿਰਲੇਖ ਧਾਰਕ == ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਚਿਲੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਸਲਵਾਡੋਰ ਇਸ ਖ਼ਿਤਾਬ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।<ref>La Nación, ''Docente es el nuevo Míster Gay Chile 2009, Santiago, 09/12/2009, http://www.lanac {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200616183428/http://www.lanacion.cl/docente-es-el-nuevo-mister-gay-chile-2009/noticias/2009-12-08/214905.html/ |date=2020-06-16 }}ion.cl/docente-es-el-nuevo-mister-gay-chile-2009/noticias/2009-12-08/214905.html'' {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200616183428/http://www.lanacion.cl/docente-es-el-nuevo-mister-gay-chile-2009/noticias/2009-12-08/214905.html/ |date=2020-06-16 }}.</ref> ਫਰਵਰੀ 2010 ਨੂੰ ਸਲਵਾਡੋਰ ਨੇ [[ਨਾਰਵੇ|ਨਾਰਵੇ ਦੇ]] [[ਓਸਲੋ]] ਵਿੱਚ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਚਿਲੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://missosology.info/forum/viewtopic.php?f=7&t=30602|title=Mr. Gay World 2010 Candidates Updated 1/26/2010|website=missosology.info|access-date=2020-04-27|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304083811/http://missosology.info/forum/viewtopic.php?f=7&t=30602|url-status=dead}}</ref><ref>Las Últimas Noticias, LUN, ''Chileno al Mister Mundo Gay - LUN.COM Mobile, Santiago, 28/01/2010,http://www.lun.com/lunmobile/Pages/NewsDetailMob{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}ile.aspx?dt=2010-01-28&BodyId=0&PaginaID=7&NewsID=78516&Name=I26&PagNum=3&Return=R&SupplementId=0''.</ref> ਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਜੱਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਲਵਾਡੋਰ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>Andrew Creagh, ''Mr. Gay World, from Oslo with Love, DNA Australian Gay Magazine, number 124''.</ref> ਚਿੱਲੀ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦਿਆਂ, ਸਲਵਾਡੋਰ ਨੇ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਚਿਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਗੇਅ ਕਮਿਉਨਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofbeauty.com/masc/mrgi2005.html|title=Mister Gay International 2005 -|website=www.historyofbeauty.com}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਸਲਵਾਡੋਰ ਨੇ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿੱਚ ਸਕੋਮੈਪਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। == ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ == ਸਾਬਕਾ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਚਿਲੀ, ਸਲਵਾਡੋਰ ਜੋ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ '''ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ''' ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਜੇਤੂ ਬਣਿਆ, ਸਾਲ 2016 ਤੋਂ ਚਿਲੀ ਵਿੱਚ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ੍ਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਧਾਰਕ ਹੈ। ਸਲਵਾਡੋਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ, '''ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਚਿਲੀ, ਲਾ ਨੂਏਵਾ ਏਰਾ''' ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ 2012 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਧਾਰਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਲਵਾਡੋਰ [[ਮਾਦਰੀਦ|ਮੈਡ੍ਰਿਡ]], [[ਸਪੇਨ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਲ 2018 ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Salvador`s ਟੈਕਸਟ 'ਤੇ: http://www.elquintopoder.cl/ciudadania/matrimonio-igualitario-real-interes-o-estrategia/, [http://www.elquintopoder.cl/genero/francis-francoise-el-arte-de-traspasar-el-genero/ http://www.elquintopoder.cl/genero/francis-francoise-el-arte -ਡੇ-ਟ੍ਰਾਸਪਸਰ-ਏਲ-ਜੇਨੇਰੋ /], http://www.elquintopoder.cl/ciudadania/orgullo-gay-algo-con-lo-que-no-hay-que-incomodarse-2/, [http://www.sepiensa.net/edicion/index.php?option=content&task=view&id=448&Itemid=40 http: // www .sepiensa.net / edicion / index.php? ਚੋਣ = ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਟਾਸਕ = ਵੇਖੋ & ਆਈਡੀ = 448 ਅਤੇ ਆਈਟਮਿਡ = 40] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304030225/http://www.sepiensa.net/edicion/index.php?option=content&task=view&id=448&Itemid=40 |date=2016-03-04 }} . * ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ 2010 ਦੇ ਡੈਲੀਗੇਟਸ: http://www.mrgayworld.com/delegates-2010/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161016182600/http://www.mrgayworld.com/delegates-2010/ |date=2016-10-16 }} . * ਸਾਲਵਾਡੋਰ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸਟਰ ਗੇ 2011 ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ: http://www.lun.com/lunmobile//Pages/NewsDetailMobile.aspx?dt=2011-02-04&PaginaId=11&SupplementId=0&bodyid=0 . * ਸਾਲਵਾਡੋਰ ਦੇ ਬਲੌਗ: [https://web.archive.org/web/20191115235646/https://factorbanda.blogspot.com/ http: // www.] [https://web.archive.org/web/20191115235646/https://factorbanda.blogspot.com/ ਫੈਕਟਰਬਾਂਡਾ.ਬਲੌਗਸਪੋਟ ਡਾਟ ਕਾਮ] (ਫੈਸ਼ਨ, ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਾਰੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ) http://GMANfull.blogspot.com (ਗੇ ਵਿਸ਼ੇ). [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿਲੀ ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ]] ox5gjqtpzzre5a2kyfdad81ucqaqm33 0 129553 847911 577468 2026-09-26T00:01:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847911 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Leitner_mauvi.jpg|thumb|ਲੇਟਨਰ 26 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਮੁਕਾਮੀ ਲਿਬਾਸ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਦਰਦਸਤਾਨ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ। ਅਸਟਰੀਨਡ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 1894.ਤੋਂ ਲਈ]] '''ਗੋਟਲੀਏਬ ਵਿਲਹੇਲਮ ਲੇਟਨਰ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Gottlieb Wilhelm Leitner ਜਾਂ Gottlieb William Leitner) ਐਮ ਏ, ਪੀ ਐਚ ਡੀ, ਐਲ ਐਲ ਡੀ, ਡੀ ਓ ਐਲ (14 ਅਕਤੂਬਰ 1840 - 22 ਮਾਰਚ 1899) ਇਕ ਬਰਤਾਨਵੀ [[ਪੂਰਬਵਾਦੀ]] ਸੀ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ == ਗੋਟਲੀਏਬ ਹੰਗਰੀ ਵਿਚ 14 ਅਕਤੂਬਰ 1840 ਨੂੰ ਇਕ ਯਹੂਦੀ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।<ref>Oxford [[Dictionary of National Biography]]: "registered with the Jewish community of Pest"; [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=169&letter=L&search=Leitner Jewish Encyclopedia]</ref>ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਮੈਰੀ ਹੇਨਰੀਟਜ਼ ਹਰਜ਼ਬਰਗ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਲਿਓਪੋਲਡ ਸਫ਼ੀਰ ਗੋਟਲੀਏਬ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਜੋਹਾਨ ਮਾਰੀਟਜ਼ ਲੇਈਟਨਰ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਗੋਟਲੀਈਬ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਇਲੈਜ਼ਬੈਥ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਲਿਓਪੋਲਡ ਆਮੇਰੀ ਦੀਮਾਂ) ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲੇਟਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਹਿਚਾਣੇ ਜਾਣੇ ਲੱਗੇ। ਲੇਟਨਰ ਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਹ [ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ] ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾ ਜੋ ਤੁਰਕੀ ਤੇ ਅਰਬੀ ਸਿੱਖ ਸਕੇ ਤੇ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਉਹ ਤੁਰਕੀ, ਅਰਬੀ ਤੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਯੂਰਪੀ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਰਵਾਨੀ ਨਾਲ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਸੀ। 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਹ ਕਰੀਮਿਆ ਵਿਚ ਕਰਨਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਅਹੁਦੇ ਨਾਲ ਬਰਤਾਨਵੀ ਕਮਿਸਾਰੀਅਤ ਵਿਚ ਦੋਭਾਸ਼ੀਏ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਰੀਮਿਆਈ ਜੰਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਦਰੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਲਈ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਟਨਰ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਕ ਮੁਸਲਿਮ ਨਾਂ ਅਬਦੁਰ ਰਸ਼ੀਦ ਸੱਯਾਹ (سیاح) ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੱਯਾਹ ਅਰਬੀ ਵਿਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਲੇਟਨਰ ਕੋਈ ਪੰਜਾਹ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵਾਕਫ਼ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਰਵਾਨੀ ਨਾਲ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਸੀ। 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਹ ਅਰਬੀ, ਤੁਰਕੀ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਨਾਨੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਤੇ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਅਰਬੀ ਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ 3 ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1864 ਵਿਚ ਲੇਟਨਰ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਉਸ ਵਕਤ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਿੰਦ) ਵਿਚ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਪੇਸ਼ ਸੀ। ਉਹ ਕਈ ਸਕੂਲ, ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਅਵਾਮੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਬਾਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਰ-ਏ-ਸਗ਼ੀਰ ਦੀਆਂ ਤਹਿਜ਼ੀਬਾਂ ਦਾ ਅਧਿਅਨ ਕ‏ਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਮੌਲਵੀ ਕਰੀਮ ਉੱਦ ਦੀਨ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਵਕਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਲਾਈ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸਨ। ਇਹ ਦੋ ਜਿਲਦਾਂ 1871 ਤੇ 1876 ਵਿੱਚ ਛੁਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ 1886 ਵਿਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਯੂਰਪ ਵਾਪਸੀ == ਲੇਟਨਰ ਯੂਰਪ ਵਿਚ 1870 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਪਰਤ ਆਇਆ ਤਾਂ ਕਿ ਹੀਡਲਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਜਰਮਨੀ) ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਸਟਰੀਆ, ਪਰੂਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤਾਂ ਦੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪੂਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਕਾਇਮ ਕਰੇ। 1881 ਵਿਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਰਤਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇਸ ਅਦਾਰੇ ਦੇ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਖੋਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਤੇ 1883 ਵਿੱਚ [[ਵੋਕਿੰਗ]] ਵਿਚ ਖਾਲੀ [[ਰਾਇਲ ਡਰਾਮੇਟਿਕ ਕਾਲਜ]] ਤੇ ਨਿਗਾਹ ਪਈ, ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਉਸ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਐਨ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ। ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ, ਲੇਟਨਰ ਨੇ ਇਕ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਈ। [[ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਮਸਜਿਦ, ਵੌਕਿੰਗ | ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਮਸਜਿਦ]] 1889 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਇਹ ਸੀ। ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਡੋ-ਸੇਰੇਸੈਨਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ [[ਸੁਲਤਾਨ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ, ਭੋਪਾਲ ਦੀ ਬੇਗਮ]] (1868–1901) ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>http://islam.ru/en/content/story/first-mosque-uk-was-built-jew</ref> ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਬੇਗਮ ਨੇ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਲਈ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦਾਨ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ “ਮੁਹੰਮਦ ਐਂਗਲੋ-ਓਰੀਐਂਟਲ ਕਾਲਜ” ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿਚ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਈ। == ਮਕਬਰੇ ਤੇ == [[ਤਸਵੀਰ:Gottlieb_Leitner_Grave_Brookwood.jpg|thumb|ਬਰੂਕਵੁੱਡ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲੇਟਨਰ ਦੀ ਕਬਰ]] ਲੇਟਨਰ ਬਰੂਕਵੁੱਡ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਵੋਕਿੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਮਕਬਰੇ ਉੱਤੇ ਕੁਤਬੇ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਇਬਾਰਤ ਦਰਜ‏‏ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਬਾਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਯਹੂਦੀ ਜਰਮਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੇਟਨਰ ਦੀ ਕਬਰ ਉੱਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਲਿੱਪੀ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਫ਼ਹੂਮ ਇਹ ਏ ਕਿ ਵਿਦਿਆ ਦੌਲਤ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: {| class="wikitable" |- align="center" |THE LEARNED ARE HONOURED IN THEIR WORK<br /><br /> GOTTLIEB WILLIAM LEITNER ORIENTAL INSTITUTE WOKING BORN 14TH OCTOBER 1840 AT BUDAPEST DIED 22ND MARCH 1899 AT BONN ________________________ LINA OLYMPIA LEITNER HIS WIFE DIED 24TH MAY 1912 IN LONDON AGED 64 BONN ________________________ The Lord is my shepherd therefore can I lack nothing. Yea, Though I walk through the valley of the shadow of death, I will fear no evil. (Ps. XXIII) ________________________ Al-‘ilmu khayrum min al-maali HENRY LEITNER Only son Born Lahore 1869 – Died London 1945 |} == ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ == * ''On the Sciences of language and of ethnography, with general reference to the language and customs of the people of Hanza: A report of an extempore address''. (nach 1856). * ''Introduction to a philosophical Grammar of Arabic: Being an attempt to discover a few simple principles in Arabic Grammar''. Reprinted and slightly enlarged from the „Panjab Educational Magazine", Lahore 1871 * ''The Sinin-i-Islam; The races of Turkey; History of Dardistan, songs, legends etc.; Graeco-budhistic discoveries; History of indigenous education in the Panjab since annexation''. * ''A lecture on the races of Turkey, both of Europe and of Asia, and the state of their education: being, principally, a contribution to Muhammadan education''. Lahore 1871.* ''A detailed analysis of Abdul Ghafur's dictionary of the terms used by criminal tribes in the Panjab''. Lahore 1880. * ''History of indigenous education in the Punjab since annexation and in 1882''. Calcutta 1882. Reprint Delhi: Amar Prakashan, 1982. * ''The Kunza and Nagyr handbook being an introduction to a Knowledge of the language''. Calcutta 1889. * ''Dardistan in 1866, 1886 and 1893: being an account of the history, religions, customs, legends, fables, and songs of Gilgit, Chilas, Kandia (Gabrial), Yasin, Chitral, Hunza, Aagyr, and other parts of the Hindukush'', Reprint der Ausgabe Woking, Oriental Univ. Inst., 1893, New Delhi: Bhavana Books & Prints, 2001 ISBN 81-86505-49-0* ''Dardistan in 1866, 1886 and 1893 : being an account of the history, religions, customs, legends, fables and songs of Gilgit Chilas, Kandia (Gabrial) Yasin, Chitral, Hunza, Nagyr and other parts of the Hindukush; as also a suppl. to the 2. ed. of The Hunza and Nagyr handbook and an epitome of p.&nbsp;3 of the author's "The languages and races of Dardistan"''. Reprint of the edition 1889, Karachi: Indus Publ., 1985. == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} * https://web.archive.org/web/20190107054137/http://www.tbcs.org.uk/dr_leitner.htm%20 Necropolis Notables. The Brookwood Cemetery Society. Retrieved 2007-02-23. * Oxford Dictionary of National Biography * http://www.wokingmuslim.org/pers/dr_leitner.htm * Muhammad Ikram Chaghatai: ''Writings of Dr. Leitner: Islam, education, Dardistan, politics and culture of Northern areas''. Comp. by Muhammad Ikram Chaghatai. Lahore: Government College Research and Publ. Society; Sang-e-Meel Publ., 2002. ISBN 969-35-1306-1 * J. FL Stocqueler, ''Life and Labors of Dr Leitner'' (1875) * "Portraits of Celebrities at Different Times of their Lives", ''The Strand Magazine'', Volume VII, January–June 1894 * ولیم روبین اسٹین, The secret of Leopold Amery, ''Historical Research'', vol. 73, no. 181 (June 2000), 175–196. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1840]] l2umw66448e5i8hniylf0sip5wstvbh 0 130730 848037 823239 2026-09-26T11:32:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848037 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:VPN_overview-en.svg|thumb| ਵੀਪੀਐਨ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ]] '''ਵਰਚੁਅਲ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨੈਟਵਰਕ''' ( '''ਵੀਪੀਐਨ''' ) ਇੱਕ ਸਰਵਜਨਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਜਾਂ ਜਨਤਕ ਸਰਵਜਨਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਿਚ ਡਾਟਾ ਭੇਜਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਉਪਕਰਣ ਸਿਧੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਕ ਵੀਪੀਐਨ ਵਿਚ ਐਂਡ ਸਿਸਟਮ (ਜਿਵੇ ਕਿ ਪੀਸੀ, ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਆਦਿ) ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਇਸ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਨੈਟਵਰਕ ਦੀ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤੋਂ ਲਾਭ ਲੈ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਵੀਪੀਐਨ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਹਿਜ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/ciscosecurevirtu00andr|title=Cisco Secure Virtual Private Network|last=Mason, Andrew G.|date=2002|publisher=Cisco Press|page=[https://archive.org/details/ciscosecurevirtu00andr/page/7 7]|url-access=registration}}</ref> ਵੀਪੀਐਨ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਇਸ ਕਾਰਨ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਰਿਮੋਟ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਂਚ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨੈਟਵਰਕ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਇਕ ਐਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਲੇਅਰਡ ਟਨਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੀਪੀਐਨ ਉਪਭੋਗਤਾ ਵੀਪੀਐਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ, ਪਾਸਵਰਡਾਂ ਜਾਂ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ , ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੇ ਉਪਯੋਗਕਰਤਾ ਜੀਓ-ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਜਾਂ ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੇ ਗੁਮਨਾਮ ਰਹਿਣ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਸਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵੀਪੀਐਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੰਪਰਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਦਕਿ , ਕੁਝ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਆਪਣੇ ਜੀਓ-ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵੀਪੀਐਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੀਪੀਐਨ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵੀਪੀਐਨ ਸਮਰਪਿਤ ਸਰਕਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਚੁਅਲ ਪੁਆਇੰਟ-ਟੂ-ਪੁਆਇੰਟ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਨੈਟਵਰਕਸ ਤੇ ਟਨਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਵਜਨਕ ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੋਂ ਉਪਲਬਧ ਵੀਪੀਐਨ ਵਾਈਡ ਏਰੀਆ ਨੈਟਵਰਕ  ਦੇ ਕੁਝ ਲਾਭ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ, ਨਿੱਜੀ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਰਿਮੋਟ ਤੋਂ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://technet.microsoft.com/en-us/library/bb742566.aspx|title=Virtual Private Networking: An Overview|date=September 4, 2001|publisher=[[Microsoft Technet]]}}</ref> == ਕਿਸਮਾਂ == [[ਤਸਵੀਰ:VPN_classification-en.svg|thumb| ਪਹਿਲਾਂ ਟੋਪੋਲੋਜੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵੀ ਪੀ ਐਨ ਵਰਗੀਕਰਣ, ਫਿਰ ਵਰਤੀ ਗਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ। ]] [[ਤਸਵੀਰ:Site-to-site_VPN-en.svg|thumb| ਇੱਕ ਆਮ ਸਾਈਟ-ਤੋਂ-ਸਾਈਟ ਵੀਪੀਐਨ. ]] ਪਹਿਲਾਂ, ਡੇਟਾ ਨੈਟਵਰਕ, ਡਾਇਲ-ਅਪ ਮਾਡਮ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਲੀਜ਼ਡ ਲਾਈਨ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਐਕਸ .25, ਫਰੇਮ ਰੀਲੇਅ ਅਤੇ ਅਸਿੰਕਰੋਨਸ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਮੋਡ (ਏਟੀਐਮ) ਵਰਚੁਅਲ ਸਰਕਿਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਦੂਰ ਸੰਚਾਰ ਕੈਰੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਨੈਟਵਰਕ ਨਾਲ ਵੀਪੀਐਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਨੈਟਵਰਕ ਸੱਚੇ ਵੀਪੀਐਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲਾਜੀਕਲ ਡੇਟਾ ਸਟ੍ਰੀਮ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। <ref>Cisco Systems, et al. ''Internet working Technologies Handbook, Third Edition''. Cisco Press, 2000, p. 232.</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਈ. ਪੀ. ਅਤੇ ਆਈ. ਪੀ. / ਮਲਟੀ-ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਲੇਬਲ ਸਵਿਚਿੰਗ (ਐਮ. ਪੀ. ਐਲ. ਐਸ) ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵੀਪੀਐਨ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਲਾਗਤ-ਕਟੌਤੀ ਅਤੇ ਬੈਂਡਵਿਡਥ <ref>Lewis, Mark. ''Comparing, Designing. And Deploying VPNs''. Cisco Press, 2006, p. 5</ref> ਕਾਰਨ ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਿਜੀਟਲ ਸਬਸਕ੍ਰਾਈਬਰ ਲਾਈਨ (ਡੀਐਸਐਲ) ਦੁਆਰਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ <ref>International Engineering Consortium. ''Digital Subscriber Line 2001''. Intl. Engineering Consortium, 2001, p. 40.</ref> ਅਤੇ ਫਾਈਬਰ-ਆਪਟਿਕ ਨੈੱਟਵਰਕ। ਇੱਕ ਕੰਪਿਟਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੈਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਜਾਂ ਦੋ ਨੈਟਵਰਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ''ਸਾਈਟ-ਟੂ-ਸਾਈਟ ਦੇ'' ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀਪੀਐਨ ''ਹੋਸਟ-ਟੂ-ਨੈੱਟਵਰਕ'' ਜਾਂ ''ਰਿਮੋਟ ਐਕਸੈਸ'' ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਰਿਮੋਟ-ਐਕਸੈਸ ਵੀਪੀਐਨ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਫਤਰ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਇੰਟਰਨੇਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਈਟ ਟੂ-ਸਾਈਟ ਵੀਪੀਐਨ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਵਰਚੁਅਲ ਨੈਟਵਰਕ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੀਪੀਐਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਆਈਪੀਵੀ 4 ਨੈਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦੋ ਆਈਪੀਵੀ 6 ਨੈਟਵਰਕ ਤੋਂ ਦੋ ਸਮਾਨ ਨੈਟਵਰਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਲਈ ਵੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://lab.technet.microsoft.com/en-us/magazine/cc138002|title=IPv6 traffic over VPN connections|last=Technet Lab|archive-url=https://web.archive.org/web/20120615203602/http://lab.technet.microsoft.com/en-us/magazine/cc138002|archive-date=15 June 2012}}</ref> ਵੀਪੀਐਨ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: * ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਟਨਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਟਨਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ * ਟਨਲ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਪੁਆਇੰਟ ਦੀ ਸਥਿਤੀ * ਕੁਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਟੋਪੋਲੋਜੀ ਦੀ ਕਿਸਮ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਈਟ-ਟੂ-ਸਾਈਟ ਜਾਂ ਨੈਟਵਰਕ-ਤੋਂ-ਨੈੱਟਵਰਕ * ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਪੱਧਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ * ਸਮਕਾਲੀ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ == ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੰਤਰ == ਵੀਪੀਐਨ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਮਨਾਮ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ , ਪਰ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਿਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਖੁਲਾਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਵੀਪੀਐਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਰੰਗ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਅਤੇ ਏਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਰਿਮੋਟ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵੀਪੀਐਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਇਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: * ਗੁਪਤਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੇ ਨੈਟਵਰਕ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਪੈਕਟ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੁੰਘਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ (ਨੈਟਵਰਕ ਸਨਾਈਫਰ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਪੈਕੇਟ ਜਾਂਚ), ਇੱਕ ਹਮਲਾਵਰ ਸਿਰਫ ਏਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਡੇਟਾ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ * ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ VPN ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ * ਸੰਚਾਰਿਤ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਦੀਆਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸੁਨੇਹਾ ਇਕਸਾਰਤਾ. [[ਤਸਵੀਰ:IPSec_VPN-en.svg|thumb|300x300px|ਵਰਚੁਅਲ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਈਪੀਸੈਕ ਟਨਲ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚੱਕਰ ਪੜਾਅ। ]] ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵੀਪੀਐਨ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਇੰਟਰਨੈਟ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ (ਆਈਪੀਐਸਸੀ) ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ (ਆਈਈਟੀਐਫ) ਦੁਆਰਾ ਆਈਪੀਵੀ 6 ਲਈ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਆਰਐਫਸੀ 6434 ਦੀ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈਪੀਵੀ 6 ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ-ਪਾਲਣਾ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Jankiewicz|first=E.|last2=Loughney|first2=J.|last3=Narten|first3=T.|date=2011-12|title=IPv6 Node Requirements|url=http://dx.doi.org/10.17487/rfc6434}}</ref> ਇਹ ਮਾਪਦੰਡ ਅਧਾਰਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਆਈਪੀਵੀ 4 ਅਤੇ ਲੇਅਰ 2 ਟਨਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਉਪਲਬਧਤਾ, ਇਕਸਾਰਤਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਤਾ. ਆਈਪੀਐਸ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਆਈਪੀਐਸ ਪੈਕੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਈ ਪੀ ਪੈਕੇਟ ਨੂੰ ਏਕੀਕਸਪੁਲੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਡੀ-ਏਕੈਪਸੁਲੇਸ਼ਨ ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੇ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਅਸਲੀ ਆਈ ਪੀ ਪੈਕੇਟ ਨੂੰ ਡੀਕ੍ਰਿਪਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਲੇਅਰ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ (ਐਸਐਸਐਲ / ਟੀਐਲਐਸ) ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਟਨਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਓਪਨਵੀਪੀਐਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਸਾਫਟ ਈਥਰ ਵੀਪੀਐਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite journal|last=Kuroda|first=Toshikazu|date=2017-11|title=A combination of Raspberry Pi and SoftEther VPN for controlling research devices via the Internet|url=http://dx.doi.org/10.1002/jeab.289|journal=Journal of the Experimental Analysis of Behavior|volume=108|issue=3|pages=468–484|doi=10.1002/jeab.289|issn=0022-5002}}</ref>) ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਐੱਲ ਦੁਆਰਾ ਰਿਮੋਟ-ਐਕਸੈਸ ਵੀਪੀਐਨ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਇੱਕ ਐਸ ਐਸ ਐਲ ਵੀ ਪੀ ਐਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜੁੜ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਆਈਪਸਕ ਨੈਟਵਰਕ ਐਡਰੈੱਸ ਟ੍ਰਾਂਸਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫਾਇਰਵਾਲ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। * ਡਾਟਾਗ੍ਰਾਮ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਲੇਅਰ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ (ਡੀਟੀਐਲਐਸ) - ਸਿਸਕੋ ਐਨੀਕਨੈਕਟ ਵੀਪੀਐਨ ਅਤੇ ਓਪਨ ਕਨੈਕਟ ਵੀਪੀਐਨ<ref>{{Cite journal|last=HomChaudhuri|first=S.|last2=Foschiano|first2=M.|date=2010-02|title=Cisco Systems' Private VLANs: Scalable Security in a Multi-Client Environment|url=http://dx.doi.org/10.17487/rfc5517}}</ref> ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਐੱਲ / ਟੀ.ਐੱਲ.ਐੱਸ ਵਿੱਚ ਟੀ.ਸੀ.ਪੀ. ਓਵਰ ਟਨਲਿੰਗ (ਟੀ.ਸੀ.ਪੀ. ਉੱਤੇ ਟੀ.ਸੀ.ਪੀ. ਨੂੰ ਟਨਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਦੇਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਅਧੂਰਾ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ)<ref>{{Cite journal|last=Chowdhury|first=Tanjia|last2=Alam|first2=Mohammad Jahangir|date=2019-08-10|title=Performance Evaluation of TCP Vegas over TCP Reno and TCP NewReno over TCP Reno|url=http://dx.doi.org/10.30630/joiv.3.3.270|journal=JOIV : International Journal on Informatics Visualization|volume=3|issue=3|doi=10.30630/joiv.3.3.270|issn=2549-9904}}</ref> * ਮਲਟੀ ਪਾਥ ਵਰਚੁਅਲ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨੈਟਵਰਕ. ਰੈਗੁਲਾ ਸਿਸਟਮਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕੰਪਨੀ ਰਜਿਸਟਰਡ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ "ਐਮਪੀਵੀਪੀਐਨ" ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ.<ref>{{Cite web|url=http://dx.doi.org/10.1787/742420136210|title=Year-on-year growth rate of trademark applications at USPTO|website=dx.doi.org|access-date=2020-04-12}}</ref> * ਸਿਕਿਓਰ ਸ਼ੈੱਲ (ਐਸਐਸਐਚ) ਵੀਪੀਐਨ - ਓਪਨ ਐਸਐਸਐਚ ਇੱਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜਾਂ ਰਿਮੋਟ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂ ਇੰਟਰ-ਨੈਟਵਰਕ ਲਿੰਕਾਂ ਲਈ ਵੀਪੀਐਨ ਟਨਲਿੰਗ (ਪੋਰਟ ਫਾਰਵਰਡਿੰਗ ਤੋਂ ਵੱਖ) ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਓਪਨਐੱਸਐੱਸਐਚ ਸਰਵਰ ਸੀਮਿਤ ਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਸਮਾਨ ਸੁਰੰਗਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਵੀਪੀਐਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਖੁਦ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।<ref>{{Cite journal|last=Dodge|first=Catherine|last2=Irvine|first2=Cynthia|last3=Nguyen|first3=Thuy|date=2005-02-15|title=A Study of Initialization in Linux and OpenBSD|url=http://dx.doi.org/10.21236/ada435220|location=Fort Belvoir, VA}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Zelazo|first=Philip David|last2=Anderson|first2=Jacob E.|last3=Richler|first3=Jennifer|last4=Wallner-Allen|first4=Kathleen|last5=Beaumont|first5=Jennifer L.|last6=Weintraub|first6=Sandra|date=2013-08|title=II. NIH TOOLBOX COGNITION BATTERY (CB): MEASURING EXECUTIVE FUNCTION AND ATTENTION|url=http://dx.doi.org/10.1111/mono.12032|journal=Monographs of the Society for Research in Child Development|volume=78|issue=4|pages=16–33|doi=10.1111/mono.12032|issn=0037-976X}}</ref><ref>{{Cite web|url="SSH_VPN – Community Help Wiki". help.ubuntu.com.|title=|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> === ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ === ਸੁਰੱਖਅਤ ਸੁਰੰਗਾਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ. ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਰਿਮੋਟ ਐਕਸੈਸ ਵੀਪੀਐਨ [[ਪਛਾਣ-ਸ਼ਬਦ|ਪਾਸਵਰਡ]], [[ਬਾਇਓਮੈਟ੍ਰਿਕ|ਬਾਇਓਮੈਟ੍ਰਿਕਸ]], ਟੂ-ਫੈਕਟਰ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕ੍ਰਿਪਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ. ਨੈਟਵਰਕ-ਤੋਂ-ਨੈੱਟਵਰਕ ਟਨਲਜ ਅਕਸਰ ਪਾਸਵਰਡ ਜਾਂ ਡਿਜੀਟਲ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਉਹ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਦੇ ਦਖਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸੁਰੰਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਕੁੰਜੀ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਟੋਰ ਕਰਦੇ ਹਨ. == ਰੂਟਿੰਗ == ਟਨਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਇਕ ਪੁਆਇੰਟ-ਟੂ-ਪੌਇੰਟ [[ਨੈੱਟਵਰਕ ਟੌਪੌਲੌਜੀ|ਨੈਟਵਰਕ ਟੌਪੋਲੋਜੀ]] ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕ ਵੀਪੀਐਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਵੀਪੀਐਨ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨੈਟਵਰਕ ਨੋਡਾਂ ਦੇ ਆਪਹੁਦਰੇ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਗੇ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਊਟਰ ਸਥਾਪਨਾ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਸੁਰੰਗ ਇੰਟਰਫੇਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਗ੍ਰਾਹਕ ਦੁਆਰਾ ਮਨਜੂਰ ਵੀ.ਪੀ.ਐਨ. ਅਕਸਰ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਰੰਗਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। === ਪ੍ਰਦਾਤਾ-ਪ੍ਰਬੰਧਤ ਵੀਪੀਐਨ ਬਿਲਡਿੰਗ-ਬਲੌਕਸ === [[ਤਸਵੀਰ:Site-to-Site_VPN_terminology-en.svg|thumb|300x300px| ਸਾਈਟ ਟੂ-ਸਾਈਟ ਵੀਪੀਐਨ ]] ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਦਾਤਾ-ਦੁਆਰਾ-ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਵੀਪੀਐਨ (ਪੀਪੀਵੀਪੀਐਨ) ਲੇਅਰ 2 ਜਾਂ ਲੇਅਰ 3 ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇਠਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਬਿਲਡਿੰਗ ਬਲਾਕ ਸਿਰਫ ਐੱਲ 2, ਐੱਲ 3 ਸਿਰਫ, ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ. ਮਲਟੀ-ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਲੇਬਲ ਸਵਿਚਿੰਗ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਐੱਲ 2-ਐੱਲ 3 ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।   <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The material near this tag possibly contains original research. (June 2013)">ਅਸਲ ਖੋਜ?</span></nowiki>''</sup> ਆਰਐਫਸੀ 4026 ਨੇ ਐਲ 2 ਅਤੇ ਐਲ 3 ਵੀਪੀਐਨ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਆਰਐਫਸੀ 2547<ref>{{Cite journal|last=Rosen|first=E.|last2=Rekhter|first2=Y.|date=1999-03|title=BGP/MPLS VPNs|url=http://dx.doi.org/10.17487/rfc2547}}</ref> ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ. ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੇਵਿਸ, ਸਿਸਕੋ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref /> ; ਗਾਹਕ (ਸੀ) ਉਪਕਰਣ ਇੱਕ ਉਪਕਰਣ ਜੋ ਕਿ ਗਾਹਕ ਦੇ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਦੇ ਨੈਟਵਰਕ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੀ ਡਿਵਾਈਸਿਸ ਵੀਪੀਐਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ; ਗਾਹਕ ਐਜ ਡਿਵਾਈਸ (ਸੀ.ਈ.) ਗਾਹਕ ਦੇ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਇਕ ਡਿਵਾਈਸ ਜੋ ਪੀਪੀਵੀਪੀਐਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਅਤੇ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੀਮਾ ਬਿੰਦੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਹੋਰ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਂਫਿਗਰ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ; ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਵਾਲਾ ਕਿਨਾਰਾ ਯੰਤਰ (ਪੀਈ) ਇੱਕ ਡਿਵਾਈਸ, ਜਾਂ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਜੋ ਕਿ ਸੀਈ ਡਿਵਾਈਸਿਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਹਕ ਨੈਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਸਾਈਟ ਦੇ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੀਈ ਵੀਪੀਐਨਜ਼ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੀਪੀਐਨ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ; ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਉਪਕਰਣ (ਪੀ) ਇੱਕ ਉਪਕਰਣ ਜੋ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਦੇ ਕੋਰ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਾਹਕ ਦੇ ਅੰਤ ਪੁਆਇੰਟ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਇੰਟਰਫੇਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਹ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਸੁਰੰਗਾਂ ਲਈ ਰਾਊਟਿੰਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਪੀਪੀਵੀਪੀਐਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੀ ਡਿਵਾਈਸ ਪੀਪੀਵੀਪੀਐਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵੀਪੀਐਨ-ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਵੀਪੀਐਨ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਪੀਪੀਵੀਪੀਐਨ ਭੇਟਾਂ ਨੂੰ ਸਕੇਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਮਲਟੀਪਲ ਪੀਈਜ਼ ਲਈ ਏਕੀਕਰਣ ਬਿੰਦੂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ. ਪੀ-ਟੂ-ਪੀ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ, ਅਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ, ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਚ-ਸਮਰੱਥਾ ਆਪਟੀਕਲ ਲਿੰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। == ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀ.ਪੀ.ਵੀ.ਪੀ.ਐਨ. ਸੇਵਾਵਾਂ == === ਓ.ਐੱਸ.ਆਈ. ਪਰਤ 2 ਸੇਵਾਵਾਂ === ; ਵਰਚੁਅਲ ਲੈਨ ਵਰਚੁਅਲ ਲੈਨ (ਵੀ.ਐਲ.ਐਨ.) ਇੱਕ ਲੇਅਰ 2 ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜੋ ਆਈਈਈਈ 802.1 ਕਿਊ ਟਰੰਕਿੰਗ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕਈ [[ਮੁਕਾਮੀ ਇਲਾਕਾ ਜਾਲ|ਲੋਕਲ ਏਰੀਆ ਨੈਟਵਰਕ]] ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਡੋਮੇਨਾਂ ਦੇ ਤਾਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ. ਹੋਰ ਟਰੰਕਿੰਗ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਅਣਪਛਾਤੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰ-ਸਵਿਚ ਲਿੰਕ (ਆਈਐਸਐਲ), ਆਈ.ਈ.ਈ.ਈ. 802.10 (ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਪਰ ਇੱਕ ਸਬਸੈੱਟ ਟਰੰਕਿੰਗ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ), ਅਤੇ ਏਟੀਐਮ ਲੈਨ ਇਮੂਲੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ; ਵਰਚੁਅਲ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਐੱਲ.ਏ.ਐਨ. ਸੇਵਾ ਵੀਪੀਐਲਐਸ 2 ਲੇਅਰ ਪੀ.ਪੀ.ਵੀ.ਪੀ.ਐਨ. ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਲੈਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਵੀਪੀਐਲਐਸ ਇੱਕ ਪੈਕੇਟ-ਸਵਿਚਡ, ਜਾਂ ਆਪਟੀਕਲ, ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਕੋਰ, ਇੱਕ ਉਪਭੋਗਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਕੋਰ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਰਿਮੋਟ ਲੈਨ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ LAN ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਲੈਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਣਾ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Citation|url=http://openvpn.net/index.php/access-server/howto-openvpn-as/214-how-to-setup-layer-2-ethernet-bridging.html|title=Ethernet Bridging (OpenVPN)}}</ref> ; ; ਆਈਪੀ ਸੁਰੰਗ ਉੱਤੇ ਈਥਰਨੈੱਟ ਇਥੇਰ ਆਈ.ਪੀ. <ref>{{Cite web|url=http://tools.ietf.org/search/rfc3378|title=EtherIP: Tunneling Ethernet Frames in IP Datagrams|last=Hollenbeck|first=Scott|last2=Housley|first2=Russell|publisher=}}</ref> ਆਈਪੀ ਟਨਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਨਿਰਧਾਰਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਈਥਰਨੈੱਟ ਹੈ. ਈਥਰਿਪ ਕੋਲ ਸਿਰਫ ਪੈਕੇਟ ਐਨਕੇਪਸਲੇਸ਼ਨ ਵਿਧੀ ਹੈ. ਇਸਦੀ ਕੋਈ ਗੁਪਤਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ. ਈਥਰਿਪ ਨੂੰ ਫ੍ਰੀ ਬੀ ਐਸ ਡੀ ਨੈਟਵਰਕ ਸਟੈਕ <ref>Glyn M Burton: [https://securethoughts.com/9-rfc-3378-etherip-with-freebsd/ RFC 3378 EtherIP with FreeBSD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180323030903/https://securethoughts.com/9-rfc-3378-etherip-with-freebsd/ |date=2018-03-23 }}, 03 February 2011</ref> ਅਤੇ ਸਾਫਟਏਥਰ ਵੀਪੀਐਨ <ref name="net-security.org">net-security.org news: [http://www.net-security.org/secworld.php?id=16171 Multi-protocol SoftEther VPN becomes open source] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921233639/http://www.net-security.org/secworld.php?id=16171 |date=2015-09-21 }}, January 2014</ref> ਸਰਵਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ; ਆਈ ਪੀ- ਸਿਰਫ LAN- ਵਰਗੀ ਸੇਵਾ (ਆਈਪੀਐਲਐਸ) ਵੀਪੀਐਲਐਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਬਸੈੱਟ, ਸੀਈ ਉਪਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਲੇਅਰ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਆਈਪੀਐਲਐਸ ਫਰੇਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੈਕੇਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਈਪੀਵੀ 4 ਜਾਂ ਆਈਪੀਵੀ 6 ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। === ਓਐੱਸਆਈ ਲੇਅਰ 3 ਪੀਪੀਵੀਪੀਐਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ === ਇਹ ਭਾਗ ਪੀਪੀਵੀਪੀਐਨ ਲਈ ਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਜਿੱਥੇ ਪੀਈ ਇਕੋ ਰਾਊਟਿੰਗ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਵਿਚ ਡੁਪਲਿਕੇਟ ਪਤੇ, ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ, ਵਰਚੁਅਲ ਰਾਊਟਰ , ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੀਈ ਇਕ ਵੀਪੀਐਨ ਲਈ ਇਕ ਵਰਚੁਅਲ ਰਾਊਟਰ ਉਦਾਹਰਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ. ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਪੀਪੀਵੀਪੀਐਨਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਪਤੇ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਈਪੀਵੀ 4 ਨਿੱਜੀ ਪਤਾ ਸਪੇਸ. ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਨੂੰ ਮਲਟੀਪਲ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਪੀਪੀਵੀਪੀਐਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਓਵਰਲੈਪਿੰਗ ਪਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ; ਵਰਚੁਅਲ ਰਾਊਟਰ ਪੀਪੀਵੀਪੀਐਨ ਵਰਚੁਅਲ ਰਾਊਟਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, <ref>{{IETF RFC|2917}}, ''A Core MPLS IP VPN Architecture'' </ref> <ref>{{IETF RFC|2918}}, E. Chen (September 2000)</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੀਜੀਪੀ / ਐਮਪੀਐਲਐਸ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ, ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੀਜੀਪੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਤਰਕ ਨਾਲ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਟਿੰਗ ਡੋਮੇਨਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ, ਵੀ.ਪੀ.ਐਨ. ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗਾਹਕ ਪਤੇ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਐਮਪੀਐਲਐਸ ਸੁਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਖਰੇ ਪੀਪੀਵੀਪੀਐਨ ਆਪਣੇ ਲੇਬਲ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਰਸਤੇ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। === ਇਕਾਈ ਰਹਿਤ ਸੁਰੰਗਾਂ === ਕੁਝ ਵਰਚੁਅਲ ਨੈਟਵਰਕ ਡਾਟਾ ਦੀ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਦੇ ਟਨਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੀਪੀਐਨ ਅਕਸਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਅਣ-ਇਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਓਵਰਲੇਅ ਨੈਟਵਰਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਾਂ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿੱਟ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦਾ। <ref>{{Cite journal|last=Yang|first=Yanyan|date=2006|title=IPsec/VPN security policy correctness and assurance|journal=Journal of High Speed Networks|volume=15|pages=275–289|citeseerx=10.1.1.94.8561}}</ref> ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਜੇਨੇਰਿਕ ਰੂਟਿੰਗ ਇਨਕੈਪਸੁਲੇਸ਼ਨ (ਜੀਆਰਈ) ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਹੋਸਟਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਾਪਤ ਇੱਕ ਸੁਰੰਗ ਇੱਕ ਵਰਚੁਅਲ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨੈਟਵਰਕ ਹੈ ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://securethoughts.com/overview-provider-provisioned-virtual-private-networks-ppvpn/|title=Overview of Provider Provisioned Virtual Private Networks (PPVPN)|publisher=Secure Thoughts|access-date=29 August 2016|archive-date=16 ਸਤੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916204432/https://securethoughts.com/overview-provider-provisioned-virtual-private-networks-ppvpn/|url-status=dead}}</ref> ਨੇਟਿਵ ਪਲੇਨਟੈਕਸਟ ਟਨਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਵਿਚ 2 ਲੇਅਰ ਟਨਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਈਪਸੈਕ ਅਤੇ ਪੁਆਇੰਟ-ਟੂ-ਪੁਆਇੰਟ ਟਨਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ (ਪੀਪੀਟੀਪੀ) ਜਾਂ ਮਾਈਕਰੋਸੋਫਟ ਪੁਆਇੰਟ-ਟੂ-ਪੁਆਇੰਟ ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ (ਐਮਪੀਪੀਈ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਪੁਰਦਗੀ ਨੈਟਵਰਕ == ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਵੀਪੀਐਨ ਕ੍ਰਿਪੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੁਰੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਕੋ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਦੇ ਨੈਟਵਰਕ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3Dn9KlIVM_EC|title=Internetworking Technologies Handbook|last=Cisco Systems, Inc.|publisher=Cisco Press|year=2004|isbn=9781587051197|edition=4|series=Networking Technology Series|page=233|quote=<nowiki>[...] VPNs using dedicated circuits, such as Frame Relay [...] are sometimes called </nowiki>''trusted VPN''s, because customers trust that the network facilities operated by the service providers will not be compromised.|access-date=2013-02-15}} </ref> * ਮਲਟੀ-ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਲੇਬਲ ਸਵਿਚਿੰਗ (ਐਮਪੀਐਲਐਸ) ਅਕਸਰ ਵੀਪੀਐਨ ਨੂੰ ਓਵਰਲੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਡਿਲਿਵਰੀ ਨੈਟਵਰਕ ਤੇ ਕੁਆਲਟੀ-ਆਫ-ਸਰਵਿਸ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੇ ਨਾਲ। * ਐਲ 2 ਟੀ ਪੀ <ref>[http://www.ietf.org/rfc/rfc2661.txt Layer Two Tunneling Protocol "L2TP"], {{IETF RFC|2661}}, W. Townsley ''et al.'', August 1999</ref> ਜੋ ਇਕ ਮਿਆਰ-ਅਧਾਰਤ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕ ਸਮਝੌਤਾ ਹਰੇਕ ਤੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ, ਦੋ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਵੀਪੀਐਨ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਲਈ: ਸਿਸਕੋ ਦਾ ਲੇਅਰ 2 ਫਾਰਵਰਡਿੰਗ (ਐਲ <ref>[http://www.ietf.org/rfc/rfc2341.txt IP Based Virtual Private Networks], {{IETF RFC|2341}}, A. Valencia ''et al.'', May 1998</ref> ਐਫ) <ref>[http://www.ietf.org/rfc/rfc2341.txt IP Based Virtual Private Networks], {{IETF RFC|2341}}, A. Valencia ''et al.'', May 1998</ref> ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾੱਫਟ ਦਾ ਪੁਆਇੰਟ-ਟੂ-ਪੁਆਇੰਟ ਟਨਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ (ਪੀਪੀਟੀਪੀ) ਹੈ। <ref>[http://www.ietf.org/rfc/rfc2637.txt Point-to-Point Tunneling Protocol (PPTP)], {{IETF RFC|2637}}, K. Hamzeh ''et al.'', July 1999</ref> == ਤੈਨਾਤੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ == === ਮੋਬਾਈਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਵੀਪੀਐਨ === ਉਪਯੋਗਕਰਤਾ ਮੋਬਾਈਲ ਵਰਚੁਅਲ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨੈਟਵਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪੀ ਐਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਤਮ ਪੁਆਇੰਟ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਆਈ ਪੀ ਐਡਰੈੱਸ ਲਈ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਬਲਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੈਟਵਰਕਸ ਜਿਵੇਂ ਸੈਲੂਲਰ ਕੈਰੀਅਰਾਂ ਤੋਂ ਡਾਟਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜਾਂ ਕਈਂ [[ਵਾਈ-ਫ਼ਾਈ|ਵਾਈ-ਫਾਈ]] ਐਕਸੈਸ ਪੁਆਇੰਟਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵੀਪੀਐਨ ਸੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣਾ। <ref name="Phifer">Phifer, Lisa. [http://searchmobilecomputing.techtarget.com/tip/0,289483,sid40_gci1210989_mem1,00.html "Mobile VPN: Closing the Gap"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200706084816/https://searchmobilecomputing.techtarget.com/tip/Mobile-VPN-Closing-the-gap |date=2020-07-06 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200706084816/https://searchmobilecomputing.techtarget.com/tip/Mobile-VPN-Closing-the-gap |date=2020-07-06 }}, ''SearchMobileComputing.com'', July 16, 2006.</ref> ਮੋਬਾਈਲ ਵੀਪੀਐਨ ਜਨਤਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਥੇ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਡਿਸਪੈਚ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਡੇਟਾਬੇਸ, <ref>Willett, Andy. [http://www.officer.com/print/Law-Enforcement-Technology/Solving-the-Computing-Challenges-of-Mobile-Officers/1$30992 "Solving the Computing Challenges of Mobile Officers"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412161947/https://www.officer.com/print/Law-Enforcement-Technology/Solving-the-Computing-Challenges-of-Mobile-Officers/1$30992 |date=2020-04-12 }}, ''www.officer.com'', May, 2006.</ref> ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੀਲਡ ਸਰਵਿਸ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਤੇ ਹੈਲਥਕੇਅਰ। <ref name="Cheng">Cheng, Roger. [https://www.wsj.com/articles/SB119717610996418467 "Lost Connections"], ''The Wall Street Journal'', December 11, 2007. </ref>  . === ਰਾਊਟਰ 'ਤੇ ਵੀਪੀਐਨ === ਵੀਪੀਐਨ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਈਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕ੍ਰਿਪਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਵਾਧੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਏਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਲਈ ਰਾPਟਰਾਂ ਤੇ ਵੀਪੀਐਨ ਕੁਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਲਗਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://computer.howstuffworks.com/vpn7.htm|title=Encryption and Security Protocols in a VPN|access-date=2015-09-23}}</ref> ਘਰੇਲੂ ਉਪਯੋਗਕਰਤਾ ਸਮਾਰਟ ਟੀਵੀ ਜਾਂ ਗੇਮਿੰਗ ਕੋਂਨਸੋਲ ਵਰਗੇ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੇ ਰਾਊਟਰਾਂ ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀਪੀਐਨ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਸੀ ਵੀਪੀਐਨ ਕਲਾਇੰਟ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਨਹੀਂ ਹਨ. ਸਹਿਯੋਗੀ ਉਪਕਰਣ ਉਹਨਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜੋ ਵੀਪੀਐਨ ਕਲਾਇੰਟ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। <ref name="draytek">{{Cite web|url=http://www.draytek.co.uk/information/our-technology/vpn-overview|title=VPN|last=|date=|website=Draytek|access-date=19 October 2016}}</ref> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਊਟਰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਿਲਟ-ਇਨ ਵੀਪੀਐਨ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਊਟਰ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਓਪਨ-ਸੋਰਸ ਫਰਮਵੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੀਡੀ-ਡਬਲਯੂਆਰਟੀ ਅਤੇ ਓਪਨਡਬਲਯੂਆਰਟੀ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਜਿਵੇਂ ਓਪਨ ਵੀਪੀਐਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ। ਇੱਕ ਰਾਊਟਰ ਤੇ ਵੀਪੀਐਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨੈਟਵਰਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਗਿਆਨ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੀਪੀਐਨ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਨਾਬਾਲਗ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਇੰਟਰਨੈਟ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ (ਆਈਐਸਪੀ) ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣਗੇ। <ref>{{Cite news|url=https://searchenterprisewan.techtarget.com/answer/How-can-incorrectly-configuring-VPN-clients-lead-to-a-security-breach|title=How can incorrectly configuring VPN clients lead to a security breach?|work=SearchEnterpriseWAN|access-date=2018-08-14|language=en-US|archive-date=2018-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180814135249/https://searchenterprisewan.techtarget.com/answer/How-can-incorrectly-configuring-VPN-clients-lead-to-a-security-breach|url-status=dead}}</ref> == ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ ਕਮੀਆਂ == ਰਵਾਇਤੀ ਵੀਪੀਐਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੀਮਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੁਆਇੰਟ-ਟੂ-ਪੌਇੰਟ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਡੋਮੇਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਇਸ ਲਈ, ਸੰਚਾਰ, ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਅਤੇ ਨੈਟਵਰਕਿੰਗ, ਜੋ ਕਿ ਪਰਤ 2 ਅਤੇ ਬਰਾਡਕਾਸਟ ਪੈਕਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਨੈਟਵਰਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਨੈੱਟਬੀਆਈਓਐਸ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ, ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਏਰੀਆ ਨੈਟਵਰਕ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਥਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੀਪੀਐੱਨ ਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਰਚੁਅਲ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ LAN ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਲੇਅਰ 2 ਟਨਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਇਸ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=https://hackercombat.com/virtual-private-network/|title=Virtual Private Networking: An Overview|date=November 18, 2019|access-date=ਅਕਤੂਬਰ 18, 2020|archive-date=ਜੂਨ 17, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617083903/https://hackercombat.com/virtual-private-network/|url-status=dead}}</ref> == ਵਪਾਰਕ ਵੀਪੀਐਨਜ਼ == ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ "ਵੀਪੀਐਨਜ਼" ਵੀ ਵੇਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਅਤੇ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਨੈਟਵਰਕ' ਤੇ ਕਿਸੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੱਚਾ "ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨੈਟਵਰਕ" ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਵੀਪੀਐਨ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਤੀ ਗਈ (ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਘੇਰੇ, ਗੁਮਨਾਮ, ਭੂ-ਅਨਬਲੌਕਿੰਗ) ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਾਲ ਸੁਰੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹੀ "ਵੀਪੀਐੱਨ " ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ ਨੂੰ. ਇਹ ਵੀਪੀਐਨ ਆਮ ਵੀਪੀਐਨ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਜਾਂ ਸੌਫਟੈਥਰ ਵੀਪੀਐਨ ਵਰਗੇ ਵਧੇਰੇ ਛਾਪੇ ਹੋਏ ਵੀਪੀਐਨ ਸਥਾਪਨਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ੈਡੋਸੋਕਸ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cnet.com/news/proxy-vs-vpn-if-its-built-into-your-browser-its-actually-not-a-true-vpn/|title=Proxy vs. VPN: If it's built into your browser, it might not be a true VPN|last=Hodge|first=Rae|website=CNET|language=en|access-date=21 January 2020}}</ref> ਵਪਾਰਕ ਵੀਪੀਐਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਵਜੋਂ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਸਮਗਰੀ ਨੂੰ ਵੀਪੀਐਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ''ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ'' ਏਨਕ੍ਰਿਪਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਾਟਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਤਮ ਪੁਆਇੰਟ ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ (ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਜਨਤਕ ਵੀਪੀਐਨ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਦੀ ਸਾਈਟ) ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿ ਵੀਪੀਐਨ ਸੁਰੰਗ ''ਰੈਪਰ'' ਆਪ ਅੰਤਰ-ਨੋਡ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਲਈ ਏਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ''ਸਿਰਫ'' ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵੀਪੀਐਨ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਡੇਟਾ ਪਾਥ ਦੇ ''ਦੋਵੇਂ'' ਸਿਰੇ ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸੁਰੰਗ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਐਨਕ੍ਰਿਪਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਨੂੰਨੀਤਾ == ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਾ ਕੀਤੇ ਵੀਪੀਐਨ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਹਾਨ ਫਾਇਰਵਾਲ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। (ਵੀਪੀਐਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਪਰੋਕਤ ਵਾਂਗ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਸੁਰੰਗਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।) <ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-china-vpns/businesses-consumers-uncertain-ahead-of-china-vpn-ban-idUSKBN1H612F|title=Businesses, consumers uncertain ahead of China VPN ban|work=Reuters|access-date=2018-04-03|language=en-US}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} 1ot72eyzr4mmo8vq3ijmltjvh5zzs0x 0 130941 847929 578147 2026-09-26T02:31:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847929 wikitext text/x-wiki '''ਟੋਂਗ-ਕਵਾਂਗ ਲਾਈਟ ਹਾਉਸ ਪ੍ਰੈਸਬੀਟੀਰੀਅਨ ਚਰਚ''' ( {{zh|c=同光同志長老教會|p=Tóngguāng Tóngzhì Zhǎnglǎo Jiàohuì}}) ਚੀਨੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ [[ਸਮਲਿੰਗਕਤਾ|ਸਮਲਿੰਗੀ]] ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਚਰਚ ਹੈ। ਇਹ [[ਤਾਈਪੇ]], [[ਤਾਈਵਾਨ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਨੂੰ [[ਪਾਪ]] ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ( ਸਮਲਿੰਗੀ ਅਤੇ ਈਸਾਈਅਤ ਦੇਖੋ)। ਇਹ 5 ਮਈ 1996 ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਚਰਚ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਸਟਮ ਪ੍ਰੈਸਬੀਟੀਰੀਅਨ, ਜੋ [[ਤਾਇਵਾਨ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਸਬੀਟੀਰੀਅਨ ਚਰਚ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ। ਚਰਚ ਤਾਈਵਾਨ ਟੋਂਗਜ਼ੀ ਹਾਟਲਾਈਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਈਵਾਨ ਪ੍ਰਾਈਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਐਲਜੀਬੀਟੀ-ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਚਰਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20161221113225/http://tkchurch.org/xoops// ਟੋਂਗ-ਕਵਾਂਗ ਲਾਈਟ ਹਾਉਸ ਪ੍ਰੈਸਬੀਟੀਰੀਅਨ ਚਰਚ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] jbe5uqxsl7ufep3urtyw5zpbeteetnm 0 131640 847852 575832 2026-09-25T17:58:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847852 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਅਵਿਕਾ ਗੋਰ|image=Avika Gor at the protest against Delhi rape case.jpg|caption=ਗੋਰ ਦਿੱਲੀ ਗੈਂਗ ਰੇਪ ਕੇਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ|birth_name=ਅਵਿਕਾ ਸਮੀਰ ਗੋਰ|birth_date={{Birth date and age|1997|06|30|df=yes}}|birth_place=[[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]]|nationality=ਭਾਰਤੀ|occupation=[[ਅਦਾਕਾਰਾ]]|years_active=2008–ਹੁਣ}}'''ਅਵਿਕਾ ਗੋਰ''' (ਜਨਮ 30 ਜੂਨ 1997) <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/avika-gor-turns-19-happy-birthday-sasural-simar-ka-manish-raisinghan-lifetv-17189-2016-06-30|title=Avika Gor turns 19, brings in her birthday with Sasural Simar Ka actor Manish Raisinghan?|last=June 30|first=India Today Web Desk|last2=June 30|first2=2016UPDATED|website=India Today|language=en|access-date=2020-04-21|last3=Ist|first3=2016 12:14}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਲੜੀ ''[[ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ]]'' ਵਿੱਚ ਅਨੰਦੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਫ਼ਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਇਯਲਾ ਜੰਪਾਲਾ (2013), ਸਿਨੇਮਾ ਚੋਪਿਸਥਾ ਮਾਵਾ (2015) ਅਤੇ ਰਾਜੂ ਗੜੀ ਗਧੀ 3 (2019) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। == ਕਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ [[ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ]] ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਟਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2013 ਵਿੱਚ ਉਇਯਲਾ ਜੰਪਾਲਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਵਿਕਾ ਨੇ ਤੀਜੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਉ (ਤੇਲਗੂ) ਲਈ ਫ਼ਿਲਮ ਉਇਯਲਾ ਜੰਪਾਲਾ (2013) ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਾਈਮਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !ਸਾਲ ! ਸ਼ੋਅ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟ |- | 2008–2010 ! scope="row" | ''[[ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ]]'' | rowspan="6" | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | ਅਨੰਦੀ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ | ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ / ਔਰਤ ਲੀਡ<br /><br /><br /><br /> ਡੈਬਿਉ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ |- | 2009 ! scope="row" | ''ਇੰਡੀਆ'ਜ ਗੋਟ ਟੈਲੇਂਟ (ਸੀਜ਼ਨ 1)'' | ਮਹਿਮਾਨ / ਅਨੰਦੀ | ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਪਤੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ |- | 2008 ! scope="row" | ''ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਰਿਆਣ'' | ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਭੈਰਵੀ | ਔਰਤ ਲੀਡ |- | 2011–2016 ! scope="row" | ''[[ਸਸੁਰਾਲ ਸਿਮਰ ਕਾ]]'' | ਰੋਲੀ ਸਿਧੰਤ ਭਾਰਦਵਾਜ | ਸਮਾਨ ਮਾਦਾ ਲੀਡ |- | 2012 ! scope="row" | ''ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ (ਮੌਸਮ 5)'' | ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ | ਵਾਈਲਡ ਕਾਰਡ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ |- | 2014 ! scope="row" | ''ਬੇਇੰਤਹਾ'' | ਮਹਿਮਾਨ / ਰੋਲੀ | ਹੋਲੀ ਐਪੀਸੋਡ ਲਈ |- | 2014 ! scope="row" | ''ਕੋਨਚੇਮ ਟਚ ਲੋ ਅਨਟੇ ਚੇਪਟਾ ਐਸ 1'' | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] | ਮਹਿਮਾਨ | ਐਪੀਸੋਡ 11 |- | 2015 ! scope="row" | ''ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਸ ਬਚਾਓ'' | rowspan="6" | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | ਮਹਿਮਾਨ | |- | 2017 ! scope="row" | ''[[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 11)|ਬਿੱਗ ਬੌਸ 11]]'' | ਮਹਿਮਾਨ | ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਲਾਡੋ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ |- | 2017–2018 ! scope="row" | ''ਲਾਡੋ - ਵੀਰਪੁਰ ਕੀ ਮਰਦਾਨੀ'' | ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸੰਗਵਾਨ / ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਯੁਵਰਾਜ ਚੌਧਰੀ / ਜੁਹੀ ਸੇਠੀ | ਔਰਤ ਲੀਡ |- | rowspan="5" | 2019 ! scope="row" | ''ਫ਼ੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖ਼ਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 9'' | ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ | ਦੂਜੇ ਹਫਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ |- ! scope="row" | ''ਰਸੋਈ ਚੈਂਪੀਅਨ 5'' | ਭਾਗੀਦਾਰ | |- ! scope="row" | ਖ਼ਤਰਾ ਖ਼ਤਰਾ | ਮਹਿਮਾਨ | |- ! scope="row" | ''ਕੋਨਚੇਮ ਟਚ ਲੋ ਅਨਟੇ ਚੇਪਟਾ ਐਸ 4'' | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] | ਮਹਿਮਾਨ | ਕਿੱਸਾ 14 |- ! scope="row" | ''ਸਿਕਸਥ ਸੈਂਸ ਐਸ 3'' | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] | ਭਾਗੀਦਾਰ | |- |} == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" |+ਕੁੰਜੀ | style="background:#FFFFCC;" |{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width:100%;" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" | ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ! scope="col" | ਨੋਟ ! class="unsortable" scope="col" | {{Tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- | 2009 ! scope="row" | ''ਮਾਰਨਿੰਗ ਵਾਕ'' | ਗਾਰਗੀ | rowspan="3" | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ | |- | 2010 ! scope="row" | ''ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ'' | ਅਵਿਕਾ | ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ | |- | 2012 ! scope="row" | ''ਤੇਜ'' | ਪੀਆ ਰੈਨਾ | ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ | |- | 2013 ! scope="row" | ਉਇਯਲਾ ਜੰਪਾਲਾ | ਉਮਾ ਦੇਵੀ | rowspan="4" | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] | ਫੀਮੇਲ ਲੀਡ ਵਜੋਂ ਡੈਬਿਉ | |- | 2014 ! scope="row" | ''ਲਕਸ਼ਮੀ ਰਾਵੇ ਮਾਂ ਅੰਤਰਿਕ'' | ਲਕਸ਼ਮੀ | | |- | 2015 ! scope="row" | ''ਸਿਨੇਮਾ ਚੋਪਿਸਥਾ ਮਾਵਾ'' | ਪਰਿਣੀਤਾ ਚੈਟਰਜੀ | | |- | 2015 ! scope="row" | ''ਥਾਨੁ ਨੇਨੁ'' | ਕੀਰਥੀ | | |- | 2015 ! scope="row" | ਕੇਅਰ ਆਫ ਫੁੱਟਪਾਥ 2 | ਗੀਤਾ | [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] | | style="text-align:center;" | <ref name="Care of Footpath 2">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-07/news-interviews/45953978_1_avika-gor-sandalwood-slums|title=Avika Gor comes to Sandalwood|date=7 January 2014|work=The Times Of India|access-date=2020-12-16|archive-date=2014-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110160855/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-07/news-interviews/45953978_1_avika-gor-sandalwood-slums|dead-url=yes}}</ref> |- | 2015 ! scope="row" | ਕਿਲ ਦੇਮ ਯੰਗ | ਗੀਤਾ | ਹਿੰਦੀ | | |- |2015 ! scope="row" | ''ਮਾਂਜਾ'' | ਕੀਰਥੀ | rowspan="2" | ਤੇਲਗੂ | | |- |2016 ! scope="row" | ''ਏਕਾਦਿਕੀ ਪੋਥਾਵੁ ਚਿੰਨਾਵਦਾ'' | ਆਇਸ਼ਾ / ਅਮਲਾ | | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Nikhil-to-revisit-his-Happy-Days-look-in-Ekkadiki-Pothavu-Chinnavada/articleshow/52689103.cms|title=Nikhil to revisit his Happy Days look in Ekkadiki Pothavu Chinnavada|last=Nayak|first=Elina Priyadarshini|date=16 January 2017|website=The Times of India|access-date=5 May 2017}}</ref> |- | 2019 ! scope="row" | ''ਨਾਟਸਰਵਾਭੋਮਾ'' | ਲਾੜੀ | ਕੰਨੜ | "ਤਾਜ ਸਮਾਚਾਰਾ" ਗਾਣੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ | |- | 2019 ! scope="row" | ''ਰਾਜੁ ਗੜੀ ਗਾਧੀ 3'' | ਮਾਇਆ | ਤੇਲਗੂ | | |} == ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਨੋਟ ! class="unsortable" | {{Tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- | 2016 ! scope="row" | ''ਅਣਕਹੀ ਬਾਤੇਂ'' | ਹਿੰਦੀ | | style="text-align:center;" | <ref name="ht1">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/tv/i-took-a-break-to-understand-what-i-want-avika-gor/story-Vaw9d6VS1IO1Eu9IMPbyMP.html|title=I took a break to understand what I want: Avika Gor|date=19 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=5 June 2017}}</ref> |- | 2017 ! scope="row" | ''ਆਈ, ਮੀ, ਮਾਈਸੇਲਫ਼'' | ਹਿੰਦੀ | ਲੇਖਕ ਵੀ | style="text-align:center;" | |- |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਸ਼ੋਅ / ਫਿਲਮ ! ਨਤੀਜਾ |- | rowspan="2" | 2008 | rowspan="2" | 8 ਵੀਂ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਬੋਤਮ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ | rowspan="5" | ''[[ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ]]'' |rowspan="2" {{Won}}<ref name="ITA 2008">{{cite web|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2008 |title=The Idea ITA Awards, 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100820113249/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2008 |archivedate=20 August 2010 }}</ref><ref name="ITA 2008 Nominees">{{cite web|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=28 |title=IndianTelevisionAcademy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217190145/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=28 |archive-date=17 February 2012|date=24 October 2008}}</ref> |- | ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਡਰਾਮਾ (ਜਿਊਰੀ) |- | rowspan="2" | 2009 | 12 ਵਾਂ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ | ਯੰਗ ਪ੍ਰੋਡੈਜੀ |{{Won}}<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/rajiv-gandhi-awards-presented/article209749.ece|title=Rajiv Gandhi awards presented | location=Chennai, India | work=The Hindu|date=20 August 2009}}</ref><ref>[http://www.sify.com/movies/shahid-katrina-win-rajiv-gandhi-national-award-imagegallery-bollywood-jiumHmhecib.html Shahid, Katrina win Rajiv Gandhi National Award] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101021155358/http://sify.com/movies/Shahid-Katrina-win-Rajiv-Gandhi-National-Award-imagegallery-bollywood-jiumHmhecib.html |date=2010-10-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101021155358/http://sify.com/movies/Shahid-Katrina-win-Rajiv-Gandhi-National-Award-imagegallery-bollywood-jiumHmhecib.html |date=2010-10-21 }}. Sify.com. Retrieved on 27 November 2015.</ref> |- | 9 ਵੀਂ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ | rowspan="2" | ਸਰਬੋਤਮ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ |{{Won}}<ref>{{cite web|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2009 |title=The Idea ITA Awards, 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150909212242/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2009 |archivedate=9 September 2015 }}</ref> |- | 2010 | 10 ਵੇਂ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ |{{Won}}<ref>{{cite web|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100820113113/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2010 |url-status=dead |archive-date=20 August 2010 |title=The ITA Awards » The Indian Television Academy Awards|work=IndianTelevisionAcademy.com|date=27 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=48 |title=The 10th Indian Television Academy Awards – Top −4|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201183607/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=48 |archive-date=1 February 2014 |work=IndianTelevisionAcademy.com |date=6 October 2010}}</ref> |- | 2014 | ਤੀਜਾ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੂਵੀ ਅਵਾਰਡ | rowspan="2" | ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਉ (ਤੇਲਗੂ) ਲਈ ਸਿਮਾ ਅਵਾਰਡ | rowspan="2" | ਉਇਯਲਾ ਜੰਪਾਲਾ |{{Won}} |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[:en:List_of_Indian_television_actresses|ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|2203296}} * {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ|avika-gor}} * Avika Gor on Instagram [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 41rr6z1gh25omnbg8hvknwybpi7ph8j 0 132004 848041 587976 2026-09-26T11:38:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848041 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ |name=WikiBhasha |logo=[[File:WikiBhasha logo.png|200px]] |author=[[Microsoft Research]] |developer=[[Microsoft]] |released={{Start date and age|2010|10|18}}<ref>[https://www.microsoft.com/en-us/research/blog/enhancing-multilingual-content-wikipedia/ Enhancing Multilingual Content in Wikipedia - Microsoft Research]</ref> |latest release version=1.0.1 |latest release date={{Start date and age|2010|10|25}} |programming language=[[JavaScript]], [[PHP]] |operating system=[[Microsoft Windows]], [[Linux]] |language= |genre= |license=[[Apache License 2.0]] and partly [[GPL v2]] |website={{URL|http://www.WikiBhasha.org}} }} '''ਵਿਕੀਭਾਸ਼ਾ''' ਆਨਲਾਈਨ [[ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼|ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ]] [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]]<ref>[https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/write-wikis-in-any-language-with-new-multilingual-content-creation-tool-2111447.html "Write wikis in any language with new multilingual content creation tool"] ([[Relaxnews]] story), ''The Independent'', 20 October 2010. Retrieved 10 December 2010.</ref> ਲਈ ਇੱਕ [[ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਵਾਦ|ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ]] ਸਮੱਗਰੀ ਰਚਨਾ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟਾਲ ਹੋਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਵਿਕੀਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਮੱਗਰੀ ਲੱਭਣ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਨਵੇਂ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>[https://www.ampercent.com/translate-edit-wikipedia-articles-any-language/7080/ WikiBhasha: Translate And Edit Wikipedia Articles in Your Own Language]</ref> ਇਹ ਟੂਲ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਇੰਟਰਫੇਸ ਪਰਤ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਟੀਚੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾ-ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਧੇ ਜਾਂ ਸੋਧ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਟੀਚੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਕੀਭਾਸ਼ਾ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਗਰੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੈਰ-ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਲਾਭ ਦੇ ਕੇ ਅਸਾਨ ਸਮੱਗਰੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, [[ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾੱਫਟ ਰਿਸਰਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉਪਭੋਗਤਾ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]], [[ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ|ਜਰਮਨ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਜਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਜਾਪਾਨੀ]], [[ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੁਰਤਗਾਲੀ]] ਅਤੇ [[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਪੇਨੀ]] ਵਿੱਚ ਸਮਗਰੀ ਬਣਾਉਣ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਬਦ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਬਹਾਸਾ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਫਟਵੇਅਰ 2008 ਤੋਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਗੂਗਲ ਟਰਾਂਸਲੇਟਰ ਟੂਲਕਿੱਟ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇੰਟਰਫੇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਓਵਰਲੇਅ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੂਗਲ ਟੂਲਕਿੱਟ ਕਈ ਹੋਰ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਗੂਗਲ ਖਾਤੇ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। == ਉਪਲਬਧਤਾ == 2010 ਤੱਕ, ਵਿਕੀਭਾਸ਼ਾ (ਬੀਟਾ) ਇਸ ਤਰਾਂ ਉਪਲਬਧ ਸਨ: * [[mw:Extension:WikiBhasha|ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ]], ਅਪਾਚੇ ਲਾਇਸੈਂਸ 2.0 ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕਜੀਪੀਐਲ ਵੀ 2 ਦੇ ਅਧੀਨ, * [https://web.archive.org/web/20101021070206/http://www.wikibhasha.org/ ਵਿਕੀਭਾਸ਼ਾ] ਸਾਈਟ ਤੋਂ [https://web.archive.org/web/20101021070206/http://www.wikibhasha.org/ ਇੰਸਟਾਬਲ ਯੋਗ] ਬੁੱਕਮਾਰਕ (ਅਤੇ [[ਫ਼ਾਇਰਫ਼ੌਕਸ|ਫਾਇਰਫਾਕਸ]] ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਗ੍ਰੀਸਮੋਨਕੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ) == ਯੂਜ਼ਰ ਗਾਈਡ == ਵਿਕੀਭਾਸ਼ਾ ਬੀਟਾ [http://research.microsoft.com/en-us/projects/wikibhasha/wikibhasha_beta_user_doc_1.0.pdf ਉਪਭੋਗਤਾ ਗਾਈਡ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101025120338/http://research.microsoft.com/en-us/projects/wikibhasha/wikibhasha_beta_user_doc_1.0.pdf |date=2010-10-25 }} ਇੰਸਟਾਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਮਸ਼ੀਨ ਅਨੁਵਾਦ * ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਅਨੁਵਾਦਕ * ਮਸ਼ੀਨ ਅਨੁਵਾਦ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ == * {{Cite journal|last=A. Kumaran, K. Saravanan, Naren Datha, B. Ashok, Vikram Dendi|year=2009|title=WikiBABEL: A Wiki-style Platform for Creation of Parallel Data|doi=10.3115/1667872.1667880}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Home of [https://web.archive.org/web/20101021070206/http://www.wikibhasha.org/ WikiBhasha] and [[mw:Extension:WikiBhasha|MediaWiki extension page]] * Home of [http://research.microsoft.com/en-us/projects/wikibabel WikiBABEL Project site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101222011827/http://research.microsoft.com/en-us/projects/wikibabel |date=2010-12-22 }} * Microsoft Research [http://www.microsoft.com/Presspass/press/2010/oct10/MSWikiBhashaPR.mspx announcement] on the release of WikiBhasha * Wikimedia Foundation [http://blog.wikimedia.org/2010/10/18/wikibhasha/ announcement] on WikiBhasha * [https://www.microsoft.com/en-us/research/video/wikibhasha-enhancing-multilingual-content-in-wikipedia/ WikiBhasha: Enhancing Multilingual Content in Wikipedia - Microsoft Research] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 20ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਅਧੀਨ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਵਧਾਏ ਲੇਖ]] 6vm8s0va99kgh9970qxwfdl3fj4ikx2 0 132354 847974 847283 2026-09-26T06:41:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847974 wikitext text/x-wiki '''ਪ੍ਰਤਾਬ ਰਾਮਚੰਦ''' ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਖੇਡ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਹੈ ਜੋ ਪੇਸ਼ੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਢੰਗਾਂ - ਪ੍ਰਿੰਟ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ (ਦੋਵੇਂ ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ) ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤਜ਼ਰਬੇ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜੂਨ 1968 ਵਿੱਚ [[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] ([[ਮਦਰਾਸ]]) ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1982 ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਉਪ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। 1982 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਉਹ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸਪੋਰਟਸਵਰਲਡ ਲਈ ਮਦਰਾਸ ਦਾ ਸੰਵਾਦ-ਦਾਤਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ [[ਦ ਟੈਲੀਗਰਾਫ|ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ]] ਲਈ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ। 1994 ਵਿਚ ਉਹ [[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਡਿਪਟੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਡੀਟਰ (ਖੇਡਾਂ) ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1999 ਵਿਚ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਤਕ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite web|url=http://buybooks.siliconindia.com/partab-ramchand--aid-297.html|title=Partab Ramchand Books - Books Written by Partab Ramchand|publisher=SiliconIndia Books|archive-url=https://archive.today/20140927204756/http://buybooks.siliconindia.com/partab-ramchand--aid-297.html|archive-date=2014-09-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.homeshop18.com/gentle-executioners-story-indian-spinners/author:partab-ramchand/isbn:9788122006872/books/miscellaneous/product:23633766/cid:14567/|title=The Gentle Executioners: Story Of Indian Spinners by Partab Ramchand|publisher=[[HomeShop18]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ 1999 ਤੋਂ 2001 ਤੱਕ ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ ਵਿਖੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਸੀਫ਼ੀ ਅਤੇ ਯਾਹੂ! ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20210210085821/https://www.espncricinfo.com/ci/content/story/author.html?author=156;page=1 Partab ਦੇ ਲੇਖ] 'ਤੇ Cricinfo * [https://web.archive.org/web/20091202120931/http://sify.com/topics/Partab-Ramchand.html Partab ਦੇ ਲੇਖ] 'ਤੇ Sify * ਯਾਹੂ! ਕ੍ਰਿਕਟ ਉੱਤੇ [https://cricket.yahoo.com/blogs/author/partab-ramchand/ ਪਰਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305093953/https://cricket.yahoo.com/blogs/author/partab-ramchand/ |date=2016-03-05 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਪੱਤਰਕਾਰ]] 40d7qi4t9ukr360aawkz197d9tmi2iy 0 133162 848029 844679 2026-09-26T11:15:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848029 wikitext text/x-wiki '''ਲਿਉਡਮੀਲਾ ਨੀਕੋਲਾਏਵਨਾ ਸੇਮਕੀਨਾ'''( {{Lang-uk|Людмила Миколаївна Семикіна}} ; ਅਗਸਤ 23, 1924 - 12 ਜਨਵਰੀ, 2021) <ref>{{Cite web|url=https://www.umoloda.kiev.ua/number/3694/164/154490/|title=«60. Втрачені скарби»: українські аніматори представили унікальний онлайн-проєкт про художниць|date=February 2, 2021|website=[[Ukrayina Molod]]|language=Ukrainian|access-date=February 26, 2021|archive-date=ਮਾਰਚ 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311023453/https://www.umoloda.kiev.ua/number/3694/164/154490/|url-status=dead}}</ref> ਓਡੇਸਾ, ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਇੱਕ [[ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ|ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਲਿਉਡਮੀਲਾ ਸੇਮਕੀਨਾ ਨੇ 1943 ਵਿਚ ਗ੍ਰੀਕੋਵ ਓਡੇਸਾ ਆਰਟ ਸਕੂਲ ਅਤੇ 1953 ਵਿਚ ਕੀਵ ਸਟੇਟ ਆਰਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਓਡੇਸਾ, [[ਭੂ ਦ੍ਰਿਸ਼|ਲੈਂਡਸਕੇਪਜ਼]] ਅਤੇ ਸਟਿੱਲ ਲਾਈਫ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। 1963 ਵਿਚ ਉਹ [[ਕੀਵ]] ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਏਟਿਵ ਯੂਥ ਕਲੱਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ। 1964 ਵਿਚ ਸੇਮਕੀਨਾ ਨੇ ਸਟੇਨਡ-ਗਲਾਸ ਪੈਨਲ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਾਰਾਜ਼ [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ|ਤਾਰਾ ਸ਼ੈਵਚੈਂਕੋ]] ਨੂੰ ਇਕ ਉਦਾਸ ਔਰਤ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪਕੜੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਾਸ ਔਰਤ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਵਾਕ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ "ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਛੋਟੇ ਗੁੰਗੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਰੱਖਾਂਗਾ।" <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aQsrBgAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA111&dq=Liudmyla+Semykina&hl=en|title=Ukrainian Nationalism in the Post-Stalin Era: Myth, Symbols and Ideology in Soviet Nationalities Policy|last=Farmer|first=K. C.|date=2012-12-06|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-94-009-8907-8|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਕੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਪੇਂਟਿੰਗ ਬਣਾਈ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸੇਮੀਕਿਨਾ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਐਸ.ਐਸ.ਆਰ. ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਨਤਕ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਉਸਨੂੰ 1968 ਵਿੱਚ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1988 ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JWxEDAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT1760&dq=Liudmyla+Semykina&hl=en|title=Encyclopedia of Ukraine: Volume IV: Ph-Sr|last=Struk|first=Danylo Husar|date=1993-12-15|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-4426-5126-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iuFB8V2X4yEC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA185&dq=Liudmyla+Semykina&hl=en|title=Ukraine and Russia in Their Historical Encounter|last=Potichnyj|first=Peter J.|last2=Pelenski|first2=Jaroslaw|last3=Raeff|first3=Marc|last4=Zekulin|first4=Gleb N.|date=1992|publisher=CIUS Press|isbn=978-0-920862-84-1|language=en}}</ref><ref>[https://searchassist.verizon.com/main?ParticipantID=euekiz39ksg8nwp7iqj2fp5wzfwi5q76&FailedURI=http%3A%2F%2Fwww.shovkunenko.keysolution.ru%2Fstudents.htm&FailureMode=1&Implementation=&AddInType=4&Version=pywr1.0&Referer=https%3A%2F%2Fuk.wikipedia.org%2F&ClientLocation=us Alexey Alekseevich Shovkunenko's students] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714124314/http://www.shovkunenko.keysolution.ru/students.htm |date=2014-07-14 }} [https://web.archive.org/web/20140714124314/http://www.shovkunenko.keysolution.ru/students.htm Archived] July 14, 2014 in Wayback Machine.</ref><ref>In the "Chronicle of Current Events" erroneously - Lyudmila Semikina</ref><ref>Decree of the President of Ukraine of May 28, 2009 № 374/2009 "On the awarding of state awards of Ukraine to employees of enterprises, institutions, organizations of the city of Kiev"</ref> == ਕਲਾਕਾਰੀ == * ਗਰੁੱਪ ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ ਦ ਓਲਡ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕ ਆਰਸੇਨਲਜ਼ (1954) * ਇਨ ਦ ਪੋਰਟ ਆਫ ਓਡੇਸਾ * ਵਿੰਟਰ ਇਵਨਿੰਗ * ਟੁਵਾਇਲਾਈਟ "ਆਫਟਰ ਦ ਰਾਉਂਡ" (ਆਲ- 1954). * ਵਿੰਡੀ ਡੇ (1957) * ਰੀਪੇਅਰ ਆਫ ਦ ਬਰਥ (1960) * ਮੋਰਨਿੰਗਜ (1961) * ਦ ਲੀਜੈਂਡ ਆਫ ਕੀਵ (1966) * ਸਟੇਨਡ-ਗਲਾਸ ਵਿੰਡੋ === ਸਾਹਿਤ === * ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋਕੀਸ ਏਟ ਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਕੀਵ (ਸਹਿ ਲੇਖਕ, ਮਈ 1964 ਵਿਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ)। * ਫ਼ਿਲਮ "ਜ਼ਾਹਰ ਬੇਰਕੁਟ" (1970-1971) ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਸਕੈਚ। * ਯੁਕਰੇਨੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦਾ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ (ਯੂਕੇਆਰ) ) / ਵੀ. ਕੁਬੀਯੋਵਿਚ. - ਪੈਰਿਸ; ਨ੍ਯੂ ਯੋਕ * ਯੰਗ ਲਾਈਫ, 1954-1989. ਆਰਟ ਆਫ਼ ਯੂਕਰੇਨ: ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਏਵੀ ਕੁਡਰੀਟਸਕੀ, ਐਮਜੀ ਲੈਬਿਨਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ. * “ਯੂਕ੍ਰੇਨੀਅਨ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ, 1997. -- P. 531—532 - <nowiki>ISBN 5-88500-071-9</nowiki>. === ਇਮਾਰਤਾਂ === * ਸਿਥੀਅਨ ਸਟੈਪ * ਪੋਲਿਸ਼ ਕਥਾ * ਸ਼ਾਹੀ ਯੁੱਗ * ਰੇਟਰੋ * ਆਧੁਨਿਕ (1965-1996). * ਪੋਚਾਯਨਾ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ (1980) == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਲਾਕਾਰ]] bgrbfdnc3haeko1hpmgklgfgpwbz8d5 0 133634 847882 710333 2026-09-25T20:08:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847882 wikitext text/x-wiki '''ਐਨੀ ਜ਼ੈਦੀ''' [[ਭਾਰਤ|(ਜਨਮ 1978) ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਟ੍ਰੱਫ: ਬੈਨਟਰਿੰਗ ਵਿਦ ਡਾਂਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਚੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ'', ਨੂੰ 2010 ਵਿਚ ਵੋਡਾਫੋਨ ਕਰਾਸਵਰਡ ਬੁੱਕ ਐਵਾਰਡ ਲਈ ਛੋਟਾ-ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>[http://www.outlookindia.com/news/article/ruskin-upamanyu-in-crossword-awards-shortlist/729300 "Ruskin, Upamanyu in Crossword Awards Shortlist"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140923181903/http://www.outlookindia.com/news/article/Ruskin-Upamanyu-in-Crossword-Awards-Shortlist/729300 |date=2014-09-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140923181903/http://www.outlookindia.com/news/article/Ruskin-Upamanyu-in-Crossword-Awards-Shortlist/729300|date=23 September 2014}}, ''Outlook'' (New Delhi), 28 July 2011.</ref><ref>[http://www.afternoondc.in/book-review/vodafone-crossword-book-award-2010/article_31284] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161004224807/http://www.afternoondc.in/book-review/vodafone-crossword-book-award-2010/article_31284|date=4 October 2016}}, Afternoon Despatch</ref> ਉਹ ਕਵਿਤਾ ( ''ਕ੍ਰਿਸ਼'', 2007), ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ( ''ਦਿ ਗੁੱਡ ਇੰਡੀਅਨ ਗਰਲ'', 2011) ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਖੇਡਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ''ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਬਰੈੱਡ, ਸੀਮੈਂਟ, ਕੈਕਟਸ'' ਲਈ ਸਾਲ 2018 ਵਿਚ ਦਿ ਹਿੰਦੂ ਪਲੇਅ ਰਾਈਟ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 2019 ਵਿਚ ਨੌਂ ਡੌਟਸ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/annie-zaidi-wins-the-hindu-playwright-award-2018/article24659776.ece|title=Annie Zaidi wins The Hindu Playwright Award 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180810201927/https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/annie-zaidi-wins-the-hindu-playwright-award-2018/article24659776.ece|archive-date=10 August 2018|access-date=3 September 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/indian-writer-annie-zaidi-wins-100000-global-book-prize/article27282739.ece|title=Indian writer Annie Zaidi wins $100,000 global book prize|date=29 May 2019|work=The Hindu|access-date=30 May 2019}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਜ਼ੈਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ [[ਅਜਮੇਰ|ਅਜਮੇਰ ਦੇ]] ਸੋਫੀਆ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਕੰਮੁਨਿਕੈਸ਼ਨਸ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਯਸਮੀਨ ਜ਼ੈਦੀ, ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ ਜੀ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਵਿਜੇਤਾ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਲੀ ਜਵਾਦ ਜ਼ੈਦੀ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਲੇਖਕ == ਐਨੀ ਜ਼ੈਦੀ ਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਟਰੱਫ: ਬੈਨਟਰਿੰਗ ਵਿਦ ਬੈਂਡਿਟਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਚੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ'' , ਨੂੰ 2010 ਵਿਚ ਵੋਡਾਫੋਨ ਕਰਾਸਵਰਡ ਬੁੱਕ ਐਵਾਰਡ ਲਈ ਛੋਟਾ-ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ| ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ [[ਪਾਲਾਗੁੰਮੀ ਸਾਈਨਾਥ|ਪੀ. ਸਨਾਥ]] ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦਾ ਗੁਣ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਲਿਖਤ ਕਿਤਾਬ "|<ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Known-Turf-ebook/dp/B00872DR9E|title=Editorial Reviews|archive-url=https://web.archive.org/web/20130717103612/http://www.amazon.com/Known-Turf-ebook/dp/B00872DR9E|archive-date=17 July 2013|access-date=3 September 2018}}</ref> ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਦਿ ਗੁੱਡ ਇੰਡੀਅਨ ਗਰਲ'' , ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਰਵਿੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਸੀ [[ਜ਼ੁਬਾਨ ਬੁੱਕਸ|ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਜ਼ੁਬਾਨ ਬੁੱਕਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਕ੍ਰਸ਼'', 50 ਚਿਤ੍ਰਸਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕ ਲੜੀ 2007 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ (ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਗਾਇਨੇਲ ਐਲਵਜ਼ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ)| ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਈ ''ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਧਾਰਵੀ: ਦਿ ਸਿਟੀ'' ਇਨਸਰਨ (ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿਨਜ਼ ਇੰਡੀਆ), ''ਮੁੰਬਈ ਨੋਇਰ'' (ਅਕਸ਼ਿਕ / ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿਨਜ਼ ਇੰਡੀਆ), ''ਵੂਮੈਨ ਚੇਂਜਿੰਗ ਇੰਡੀਆ'' (ਜ਼ੁਬਾਨ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ''ਰਾਜਸਥਾਨ'' (ਰੂਪਾ) ਦੇ ''ਜ਼ਰੀਏ, ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਮਾਣ: 2'' (ਪੈਨਗੁਇਨ ਇੰਡੀਆ), ''21 ਅੰਡਰ 40'' (ਜ਼ੁਬਾਨ), ''ਇੰਡੀਆ ਸ਼ਾਈਨਿੰਗ, ਇੰਡੀਆ ਚੇਂਜਿੰਗ'' (ਟ੍ਰਾਂਕਬਾਰ)| ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ''ਲਿਟਿਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ,'' ਦੇਸੀਲਿਤ '',ਪ੍ਰਤਿਲਪਿ ,'' ''ਰਾਲੇਇ ਰਿਵਿਊ,'' ''ਪੁਦੀਨੇ ਲੌਂਗ ,'' ''ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ'' (ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ) ਅਤੇ ''ਏਸ਼ੀਆਈ ਚਾ'' ਤੌਰ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੂਨ 2012 ਵਿੱਚ, ''ਏਲੇ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਜ਼ੈਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੀ ਲਿਖਤ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰ ਮਿਲੇਗਾ।<ref>{{Cite web|url=http://deepanjana.wordpress.com/2012/06/09/from-elle-the-storytellers/|title=From ELLE: The Storytellers|website=Deepanjana Pal|archive-url=https://web.archive.org/web/20130321045117/http://deepanjana.wordpress.com/2012/06/09/from-elle-the-storytellers/|archive-date=21 March 2013|access-date=18 May 2013}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਜ਼ੈਦੀ ਨੇ ''ਅਨਬਾਉਂਡ: 2000 Women'sਫ ਇੰਡੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਰਾਈਟਿੰਗ ਦੇ 2000 ਸਾਲ ਦੀ'' ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/books/book-review-unbound-2000-years-of-indian-womens-writing/|title=Book Review – Unbound: 2,000 Years of Indian Women's Writing|last=Trisha Gupta|date=20 June 2015|website=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20180118121511/http://indianexpress.com/article/lifestyle/books/book-review-unbound-2000-years-of-indian-womens-writing/|archive-date=18 January 2018|access-date=3 September 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/what-women-wrote/article7282077.ece|title=What women wrote|website=The Hindu}}</ref> == ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ == ਐਨੀ ਦੇ ਨਾਟਕ “ਅਣ-ਸਿਰਲੇਖ -1” ਨੇ ਦਿ ਹਿੰਦੂ ਪਲੇਅ ਰਾਈਟ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/annie-zaidi-wins-the-hindu-playwright-award-2018/article24659776.ece|title=Annie Zaidi wins The Hindu Playwright Award 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180810201927/https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/annie-zaidi-wins-the-hindu-playwright-award-2018/article24659776.ece|archive-date=10 August 2018|access-date=3 September 2018}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/annie-zaidi-wins-the-hindu-playwright-award-2018/article24659776.ece "Annie Zaidi wins The Hindu Playwright Award 2018"]. [https://web.archive.org/web/20180810201927/https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/annie-zaidi-wins-the-hindu-playwright-award-2018/article24659776.ece Archived] from the original on 10 August 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 September</span> 2018</span>.</cite></ref> ਉਸਦਾ ਨਾਟਕ ''ਜਾਲ''<ref>[http://www.timeoutmumbai.net/theatre/features/stage-three TimeOut (January 2012)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130930045907/http://www.timeoutmumbai.net/theatre/features/stage-three|date=30 September 2013}}</ref><ref>[http://www.timeoutmumbai.net/theatre/reviews/jaal Jaal, TimeOut (March 2012)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131112071703/http://www.timeoutmumbai.net/theatre/reviews/jaal|date=12 November 2013}}</ref> ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਬਲਾਕ: 3,<ref> {{Cite web|url=http://www.britishcouncil.in/writers-bloc|title=Writer's Bloc|website=britishcouncil.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903080338/http://www.britishcouncil.in/writers-bloc|archive-date=3 September 2014|access-date=31 August 2014}} </ref> ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜਨਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/off-the-bloc-take-three/article2783095.ece|title=Off the bloc: Take three|last=JANHAVI ACHAREKAR|website=The Hindu}}</ref> ਇਕ ਹੋਰ ਨਾਟਕ, ''ਸੋਅ ਸੌਕਸ'' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ), ਸਤੰਬਰ 2012 ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੇਟਾ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://metawards.com/v1/so-many-socks/|title=SO MANY SOCKS|website=Mahindra Excellence in Theatre Awards|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904105827/http://metawards.com/v1/so-many-socks/|archive-date=4 September 2014|access-date=31 August 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/qtps-so-many-socks-nominated-for-the-meta-awards-2013/203454|title=QTP's 'So Many Socks' nominated for the META awards 2013|date=8 March 2013|website=mid-day|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903113248/http://www.mid-day.com/articles/qtps-so-many-socks-nominated-for-the-meta-awards-2013/203454|archive-date=3 September 2014|access-date=31 August 2014}}</ref> ਨਾਟਕ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਾਸਰ ਪਦਮਸੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੂਰੀ ਲੰਬਾਈ ਸਕ੍ਰਿਪਟ, ''ਨਾਮ, ਪਲੇਸ, ਐਨੀਮਲ, ਥਿੰਗ'', ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਮੈਟਰੋਪਲੱਸ ਪਲੇਅ ਰਾਈਟ ਅਵਾਰਡ, 2009 ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>[http://blogs.thehindu.com/delhi/?p=11924 The Hindu-Blogs "PLAYWRIGHT AWARD 2009"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903125400/http://blogs.thehindu.com/delhi/?p=11924|date=3 September 2014}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/prakash-koechlin-win-metroplus-playwright-award/article352169.ece|title=Prakash, Koechlin win MetroPlus Playwright Award|website=The Hindu}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wxX0_n-qvRUC&q=name+place+animal+thing+play+the+hindu+metroplus+award&pg=PA180|title=Three Plays|last=Majumdar|first=Abhishek|last2=Koechlin|first2=Kalki|year=2010|isbn=9780143415589}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/asking-tough-questions/article655794.ece|title=Asking tough questions|website=The Hindu}}</ref> ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ, ''ਜੈਮ'', ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਲੇਅ ਰਾਈਟਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ 2011 ਲਈ ਖੇਤਰੀ (ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ) ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/arts/2011/08/110812_international_playwriting_competition_2011_winners.shtml|title=BBC World Service – Arts & Culture – International Playwriting Competition 2011: Meet the winners|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012004533/http://www.bbc.co.uk/worldservice/arts/2011/08/110812_international_playwriting_competition_2011_winners.shtml|archive-date=12 October 2011|access-date=18 May 2013}}</ref> ਜ਼ੈਦੀ ਨੇ ਕੁਝ [http://indianshortmovies.com/category/directors-cut/annie-zaidi/ ਛੋਟੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220103014602/http://indianshortmovies.com/category/directors-cut/annie-zaidi/ |date=2022-01-03 }} ਜਿਵੇਂ ਕਿ [http://indianshortmovies.com/ek-red-color-ki-love-story-short-film/ ''ਏਕ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200217160623/http://indianshortmovies.com/ek-red-color-ki-love-story-short-film/ |date=2020-02-17 }}, ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਫਿਲਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਸਪੈਂਸ ਥ੍ਰਿਲਰ [http://indianshortmovies.com/chhoti-si-love-story-short-film/ ''ਏਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਸੀ ਲਵ ਸਟੋਰੀ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220129142050/http://indianshortmovies.com/chhoti-si-love-story-short-film/ |date=2022-01-29 }} | <ref>In Her Words Shambhavi Saxena, [https://www.youthkiawaaz.com/2015/09/psbt-2015-interview-with-annie-zaidi/ "When And Why Do Women Choose To Write? Filmmaker Annie Zaidi Answers This, And More"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180828170602/https://www.youthkiawaaz.com/2015/09/psbt-2015-interview-with-annie-zaidi/|date=28 August 2018}}, ''YKA'', 15 September 2015.</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਫਿਲਮ ''ਡੇਸੀਬਲ ਦਾ'' ''ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ੋਅਰ ਸੇ ਸ਼ੁਰੁਆਤ'' ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, <ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt6346954/|title=Shor Se Shuruaat (2016)|publisher=IMDb|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927064931/http://www.imdb.com/title/tt6346954/|archive-date=27 September 2017|access-date=3 September 2018}}</ref> ਸੱਤ ਛੋਟੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਵਜਨਕ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀਰਾਮ ਰਾਘਵਨ ਨੇ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਸਮੇਂ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/writer-director-annie-zaidi-s-short-film-depicts-a-mumbai-without-noise/story-0JPL3OQXSVnz2W2RPU0JZI.html|title=Annie Zaidi's short film depicts a Mumbai without noise|website=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801163725/http://www.hindustantimes.com/bollywood/writer-director-annie-zaidi-s-short-film-depicts-a-mumbai-without-noise/story-0JPL3OQXSVnz2W2RPU0JZI.html|archive-date=1 August 2017|access-date=3 September 2018}}</ref> == ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਜ਼ੈਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਮਿਡ-ਡੇਅ'' ਅਤੇ ''ਫਰੰਟਲਾਈਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ'' . ''ਉਸਨੇ ਕਾਰਵਾਂ'', ''ਓਪਨ'', ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ|ਦਿ ਹਿੰਦੂ]]'', ''ਏਲੇ'', ''[[ਫੋਰਬਜ਼ ਭਾਰਤ|ਫੋਰਬਸ ਇੰਡੀਆ]]'', ''ਫੈਮਿਨਾ'', ''ਮੈਰੀ ਕਲੇਅਰ'', ''[[ਤਹਿਲਕਾ]]'' ਅਤੇ ''ਡੈੱਕਨ ਹਰਲਡ'' ਸਮੇਤ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਹੈ| ਉਸਨੇ 2011 ਅਤੇ 2013 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ''ਡੀਐਨਏ'' ( ''ਡੇਲੀ ਨਿ Newsਜ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ'' ) ਲਈ ਇੱਕ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਕਾਲਮ ਵੀ ਲਿਖਿਆ| ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ|ਜ਼ੈਦੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦ ਹਿੰਦੂ]]'' ਲਈ ਇਕ ਕਾਲਮ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਨੀਪਤ ਦੀ ਓਪੀ ਜਿੰਦਲ ਗਲੋਬਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ| <ref>{{Cite web |url=https://jgu.edu.in/jsjc/faculty/annie-zaidi/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-03-13 |archive-date=2021-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120043933/https://jgu.edu.in/jsjc/faculty/annie-zaidi/ |dead-url=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ ==  {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜਮੇਰ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]] q2vc5aqop2oa782cv9yhrev3rw0ut8j 0 133696 847979 847296 2026-09-26T07:04:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847979 wikitext text/x-wiki ਇਹ [[ਪੰਜਾਬ]] ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਂ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਲਈ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।<ref>[https://web.archive.org/web/20031220134854/http://www.punjabipress.org/ The Punjabi Press Club of Canada]</ref> == ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਵੈੱਬ ਚੈਨਲ == 2019 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਚੈਨਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ: <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/ptc-networks-punjabi-digital-film-awards-today-6271875/|title=PTC Network’s Punjabi digital film awards in Chandigarh today|date=2020-02-17|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=2020-02-20}}</ref> * ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਚਾਰ ਟੀਵੀ <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/punjabis-mark-mother-language-day-in-pak/articleshow/68105938.cms|title=Punjabis mark Mother Language Day in Pakistan|last=N|first=TN|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-02-20}}</ref> * ਪੰਜਾਬੀ ਲਹਿਰ <ref>{{Cite web|url=https://www.rabwah.net/pakistans-sikh-muslim-duo-want-to-fight-religious-intolerance-by-reviving-punjabi-culture/|title=Pakistan's Sikh-Muslim duo want to fight religious intolerance by reviving Punjabi culture|last=Ahmad|first=Ehsan|date=2018-04-26|website=Rabwah Times|language=en-US|access-date=2020-02-20}}</ref> * ਅਜੀਤ ਵੈੱਬ ਟੀਵੀ <ref>{{Cite web|url=https://www.ajittv.com/|title=ਅਜੀਤ ਵੈੱਬ ਟੀ ਵੀ: ਵੀਡੀਓ ਖ਼ਬਰਾਂ|website=www.ajittv.com|access-date=2020-02-20}}</ref> * [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭੁਲੇਖਾ|ਭੁਲੇਖਾ]] ਟੀਵੀ <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UC7ny7oweY3Thr0x2z70fH7A|title=Bhulekha Tv|website=YouTube|language=en|access-date=2020-02-20}}</ref> == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇ ਖ਼ਬਰ ਸੰਗਠਨ == ; ਹੋਂਗਕੋਂਗ * ਪੰਜਾਬੀ ਚੇਤਨਾ ( [https://web.archive.org/web/20210525092052/https://www.punjabichetna.com/ ਪੰਜਾਬੀ ਚੇਤਨਾ] ) ; ਭਾਰਤ * [https://news.timetv.news ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125223350/https://news.timetv.news/ |date=2021-01-25 }} (ਪਟਿਆਲਾ) | ਟਾਈਮ ਟੀਵੀ]] ( [https://news.timetv.news ਚੜ੍ਹਦੀਕਲਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125223350/https://news.timetv.news/ |date=2021-01-25 }} ) * ਪੈਡਲਰ ਮੀਡੀਆ ( [https://peddlermedia.in ਪੈਡਲਰ ਮੀਡੀਆ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ * [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ]] * [[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] ([http://www.tribuneindia.com ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]) * ਪੰਜਾਬ ਨਿਊਜ਼ਲਾਈਨ * ਪੰਜਾਬ ਟਾਈਮਜ਼ * [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਪੋਕਸਮੈਨ|ਰੋਜਾਨਾ ਸਪੋਕਸਮੈਨ]] * ਦੇਸ਼ਵਿਦੇਸ਼ ਟਾਈਮਜ਼ * ਪੰਜਾਬ ਹਾਟਲਾਈਨ * ਪੰਜਾਬੀ ਨਿਊਜ਼ ਓਨਲਾਈਨ * ਪੰਜਾਬ ਨਿਊਜ਼ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਦੁਆਬਾ ਹੈੱਡਲਾਈਨਜ਼ * [[ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ]] * ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਵਰਿਆਮ ਜਲੰਧਰ * ਘਾਂਚੀ ਮੀਡੀਆ ; ਇਟਲੀ ; ਕਨੇਡਾ * ਏਸ਼ੀਅਨ ਵਿਜ਼ਨ * ਐਫਵਾਈਆਈ ਮੀਡੀਆ ਗਰੁੱਪ ਲਿਮਟਿਡ * ਪੰਜਾਬ ਨਿਊਜ਼ਲਾਈਨ * ਪੰਜਾਬੀ ਡੇਲੀ * ਸਿੱਖ ਪ੍ਰੈਸ * ਸੰਝ ਸਵੇਰਾ * ਅਜੀਤ ਵੀਕਲੀ ; ਪਾਕਿਸਤਾਨ * [[ਰੋਜ਼ਨਾਮ੍ਹਾ ਸਜਣ|ਸੱਜਣ]] * [[ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਖ਼ਬਰੇਂ|ਖ਼ਬਰਾਂ]] * [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭੁਲੇਖਾ|ਭੁਲੇਖਾ]] ; ਯੂਕੇ * ਸਿੱਖ ਟਾਈਮਜ਼ * ਅਕਾਲ ਚੈਨਲ ; ਯੂਐਸਏ * ਐਫਆਈਆਈ ਮੀਡੀਆ ਗਰੂਪ ਲਿ * ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ ਯੂਐਸਏ * ਕਮੀ ਏਕਤਾ ; ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਓਨਲਾਈਨ ਅਖ਼ਬਾਰ * ਪੰਜਾਬੀ ਚੇਤਨਾ * ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ * ਪੰਜਾਬ ਨਿਊਜ਼ਲਾਈਨ * ਦੇਸ਼ਵਿਦੇਸ਼ ਟਾਈਮਜ਼ * ਵਿਚਾਰ * ਮੀਡੀਆ ਪੰਜਾਬ * ਯੂਰਪ ਸਮਾਚਾਰ * ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ * ਪੰਜਾਬੀ ਟੂਡੇ == ਪੰਜਾਬੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ == {| class="wikitable" ! width="150" |ਨੈੱਟਵਰਕ ! width="130" |ਦੇਸ਼ ! width="75" |ਰੂਪ ! width="120" |ਵੈਬਸਾਈਟ |- |ਨਾਈਨ ਐਕਸ ਟਸ਼ਨ |{{IND}} |ਸੰਗੀਤ |[https://web.archive.org/web/20121015073523/http://www.9xtashan.in/index.aspx Official Site] |- |ਟੀਵੀ ਪੰਜਾਬ |{{CAN}} |ਜਨਰਲ | |- |ਅਲਫਾ ਈਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ |{{USA}} |ਜਨਰਲ |[http://www.zeetvusa.com/alphaetcpunjabi/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200505104224/http://www.zeetvusa.com/alphaetcpunjabi/ |date=2020-05-05 }} |- |ਏਟੀਐਨ ਪੀਐਮ ਵਨ |{{CAN}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ |[http://asiantelevision.net/channel/atn-pm-one Official Site] |- |ਏਟੀਐਨ ਪੰਜਾਬੀ |{{CAN}} |ਜਨਰਲ |[http://asiantelevision.net/channel/atn-punjabi Official Site] |- |ਏਟੀਐਨ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿਊਜ਼ |{{CAN}} |ਖ਼ਬਰਾਂ |[http://asiantelevision.net/channel/atn-punjabi-news Official Site] |- |[[ਆਪਣਾ ਚੈਨਲ]] |{{PAK}} |ਜਨਰਲ |[https://web.archive.org/web/20090321224646/http://www.apna.tv/ Official Site] |- |ਆਪਣਾ ਨਿਊਜ਼ |{{PAK}} |ਖ਼ਬਰਾਂ |None |- |ਆਵਾਜ਼-ਏ-ਵਤਨ ਟੀਵੀ |{{USA}} |ਸੰਗੀਤ |[http://www.aapnatv.com/ Official Site] |- |[[ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ]] |{{IND}} |ਸੰਗੀਤ |None |- |ਬੀਟ ਐਂਡ ਬੂਮ |{{USA}} |ਸੰਗੀਤ/ਰੋਕੁ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ |[http://www.beatandboom.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019221555/http://beatandboom.com/ |date=2020-10-19 }} |- |ਚੈਨਲ ਪੰਜਾਬ |{{USA}} |ਜਨਰਲ ਮਨੋਰੰਜਨ (ਕਾਮੇਡੀ,ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ) |[http://www.channelpunjabtv.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171007201646/http://channelpunjabtv.com/ |date=2017-10-07 }} |- |ਚੈਨਲ ਪੰਜਾਬੀ |{{CAN}} |ਜਨਰਲ |[http://www.channelpunjabi.ca Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205040136/http://www.channelpunjabi.ca/ |date=2009-02-05 }} |- |ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਿਊਜ਼ |{{IND}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ/ਮਨੋਰੰਜਨ/ਖ਼ਬਰਾਂ |[http://www.raftaarnews.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306175147/https://www.raftaarnews.com/ |date=2021-03-06 }} |- |ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਟਾਈਮ ਟੀਵੀ |{{IND}} |Sikh Socio-Spiritual-Cultural Religious/Sikh News |[https://timetv.news/ Official Site] |- |ਡੇ ਐਂਡ ਨਾਇਟ ਨਿਊਜ਼ |{{IND}}<br /><br />{{USA}}<br /><br />{{UK}} |ਖ਼ਬਰਾਂ |[https://web.archive.org/web/20100414191154/http://www.dayandnightnews.com/ Official Site] |- |ਡੀਡੀ ਜਲੰਧਰ |{{IND}} |ਜਨਰਲ |[http://www.ddkjalandhar.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306165320/http://ddkjalandhar.com/ |date=2012-03-06 }} |- |[[ਡੀਡੀ ਪੰਜਾਬੀ]] |{{IND}} |ਜਨਰਲ |None |- |ਦੇਸੀ ਅਨਪਲੱਗਡ |{{USA}} |ਸੰਗੀਤਕ ਵੀਡੀਓ |[http://www.desiunplugged.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225013335/http://desiunplugged.com/ |date=2009-02-25 }} |- |ਧਰਤੀ ਟੀਵੀ |{{PAK}} |ਧਾਰਮਿਕ |None |- |ਈਟੀਸੀ ਚੈਨਲ ਪੰਜਾਬੀ |{{IND}} |ਸੰਗੀਤ/ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ |[https://web.archive.org/web/20061113042356/http://www.entertainmenttv.com/channel.php?id=2 Official Site] |- |ਗੁਰਕੀਬਾਨੀ ਟੀਵੀ |{{CAN}} |ਧਰਮ |[https://web.archive.org/web/20100414191154/http://www.fyimediagroup.com/ Official Site] |- |ਗੈਟ ਪੰਜਾਬੀ |{{IND}} |Entertainment (Soap operas and Music) |[https://web.archive.org/web/20130103081135/http://www.getpunjabi.tv/ Official Site] |- |ਹੋਮ ਸੋਪ24X7 |{{IND}} |ਜਨਰਲ |[http://www.homeshop24x7.com TELE SHOPPING CHANNEL Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602100351/http://www.homeshop24x7.com/ |date=2012-06-02 }} |- |ਏਕਤਾ ਵਨ |{{IND}} |ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕਤਾ |None |- |ਜਸ ਪੰਜਾਬੀ |{{USA}} |ਜਨਰਲ |[http://www.juspunjabi.com/ Official Site] |- |ਜਸ ਵਨ |{{USA}} |ਜਨਰਲ |[http://www.juspunjabi.com/jusone/Home.html Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418115737/http://www.juspunjabi.com/jusone/Home.html |date=2021-04-18 }} |- |ਐਮਐਚ1 |{{IND}}<br /><br />{{USA}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ/ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ |[http://www.mhone.in Official Site] |- |ਨਿਊਜ਼ ਓਨਲੀ |{{CAN}} |ਖ਼ਬਰਾਂ |[https://web.archive.org/web/20100414191154/http://www.fyimediagroup.com/ Official Site] |- |ਓਨਲੀ ਮਿਊਜ਼ਕ |{{CAN}} |ਸੰਗੀਤ |[https://web.archive.org/web/20100414191154/http://www.fyimediagroup.com/ Official Site] |- |ਦ ਟੀਵੀ ਐਨ ਆਰ ਆਈ |{{CAN}} |ਖ਼ਬਰਾਂ/ਸੰਗੀਤ/ਮੰਨੋਰੰਜਨ |[https://thenritv.com Official Site] |- |ਪੀਟੀਸੀ ਨਿਊਜ਼ |{{IND}} |ਖ਼ਬਰਾਂ |[https://web.archive.org/web/20120506043414/http://www.ptcnetwork.tv/ptcnews/ Official Site] |- |[[ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ]] |{{IND}} <br /><br />{{USA}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ |[https://web.archive.org/web/20111123054805/http://www.ptcnetwork.tv/punjabi/ Official Site] |- |ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ |{{CAN}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ |[http://www.ptcnetwork.ca Official Site] |- |ਪੰਜਾਬੀ ਵਰਲਡ ਡੇਲੀ |{{IND}} |ਖ਼ਬਰਾਂ |[https://web.archive.org/web/20120627025521/http://www.punjabiworlddaily.com/ Official Site] |- |ਆਰਟੀਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਐਚਡੀ |{{AUS}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ/Punjabi movies. |[http://www.rtvpunjabi.com Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823002951/http://rtvpunjabi.com/ |date=2016-08-23 }} |- |ਰਾਵੀ ਟੀਵੀ |{{PAK}} |ਜਨਰਲ |None |- |ਸਾਡਾ ਚੈਨਲ |{{IND}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ |[https://web.archive.org/web/20210418115738/http://www.sadachannel.com/ Official Site] |- |ਸੰਗਤ ਟੀਵੀ/ਗਲੋਬਲ ਪੰਜਾਬ ਟੀਵੀ<ref name="Punjabi news">{{Cite web|url=http://www.globalpunjabtv.com/Default/AboutUs|title=About Us|website=Punjabi news|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225163130/http://www.globalpunjabtv.com/Default/AboutUs|archive-date=25 December 2015|access-date=30 December 2015}}</ref> |{{UK}}/{{CAN}}<br /><br />{{USA}} |ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਤਮ |[http://sangattrust.org/ Official Site] |- |ਸਾਂਝਾ ਟੀਵੀ |{{IND}}<br /><br />{{USA}}<br /><br />{{UK}}{{CAN}}<br /><br />{{AUS}} |ਮਨੋਰੰਜਨ | [https://web.archive.org/web/20100414191154/http://www.fyimediagroup.com/ Official Site] |- |ਸਿੱਖ ਚੈਨਲ |{{UK}} |ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਤਮ |[http://www.sikhchannel.tv/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227221142/https://sikhchannel.tv/ |date=2021-02-27 }} |- |ਸਪਾਰਕ ਪੰਜਾਬੀ |{{IND}} |International movies, dramas and shows(dubbed) |[http://sparkpunjabi.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180806073548/http://sparkpunjabi.com/ |date=2018-08-06 }} |- |ਸੁਰ ਸਾਗਰ ਟੀਵੀ |{{CAN}} |ਜਨਰਲ |[https://web.archive.org/web/20120530040927/http://www.sstvandradio.com/ Official Site] |- |ਵਾਜ ਟੀਵੀ |{{PAK}} |ਜਨਰਲ |None |- |[[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ]] |{{IND}}<br /><br />{{UK}} (ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਅਲਫਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੀ) |ਜਨਰਲ |https://web.archive.org/web/20070810124522/http://www.zeepunjabi.com/{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420234056/https://www.webcitation.org/5QkPKG35a?url=http%3A%2F%2Fwww.zeepunjabi.com%2F |date=2021-04-20 }}[[India]] <br /><br />[https://web.archive.org/web/20120223184018/http://www.zeeuk.com/zeeuk2008/zeealpha.php Official Site {{UK}}][[United Kingdom]] |} * ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * [[ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ|ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ|ਅਜੀਤ]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20031220134854/http://www.punjabipress.org/ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੈਸ ਕਲੱਬ ਕਨੇਡਾ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਅਖ਼ਬਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ]] 5qtn8vzgj3cly2d1hrd0lpib2766gak 0 133757 847951 826446 2026-09-26T04:07:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847951 wikitext text/x-wiki {{Infobox newspaper | name = Dainik Prayukti | logo = Prayukti logo color.png | logo_size = 220px | image = Dainik Prayukti Front.jpg | image_size = 220px | caption = | type = Daily [[newspaper]] | format = [[Broadsheet]] | founder = [[Sampath Kumar Surappagari]] | publisher = Prayukti Publications Private Limited | editor = | president = | chiefeditor = | assoceditor = | maneditor = | newseditor = | managingeditordesign = | campuseditor = | opeditor = | sportseditor = | photoeditor = | staff = | foundation = 11 May 2016 | political = Neutral | language = [[Hindi]] | owners = Prayukti Group | ceased publication = | relaunched = | headquarters = [[New Delhi]] | circulation = 350,000 | sister newspapers = | ISSN = | oclc = | website = {{URL|http://Prayukti.net/}} | free = Yes | dirinteractive = }} '''ਦੈਨਿਕ ਪ੍ਰਯੁਕਤੀ''' [[:hi:प्रयुक्ति|ਹਾਈ: प्रयुक्ति]] ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ-]] ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ, ਜੋ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2016 ਵਿਚ ਪ੍ਰਯੁਕਤੀ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Uni Varta">{{Cite news|url=http://www.univarta.com/news/india/story/827076.html|title=प्रयुक्ति सम्मान-2017 से सम्मानित|access-date=30 Mar 2017|publisher=UNI Varta|agency=UNI|ref=http://www.univarta.com/news/india/story/827076.html|archive-date=3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170403014433/http://www.univarta.com/news/india/story/827076.html|url-status=dead}}</ref> == ਦੈਨਿਕ ਪ੍ਰਯੁਕਤੀ ਬ੍ਰਾਂਡ == ਦੈਨਿਕ ਪ੍ਰਯੁਕਤੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧਣ ਵਾਲਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.newsdayin.com/top-10-leading-hindi-newspapers-in-india.html|title=Top 10 Leading Hindi Newspapers in India|website=www.newsdayin.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127203057/https://www.newsdayin.com/top-10-leading-hindi-newspapers-in-india.html|archive-date=27 January 2018|access-date=18 December 2017|ref=https://www.newsdayin.com/top-10-leading-hindi-newspapers-in-india.html}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://smartwoop.com/hindi-newspapers/|title=17 Best Hindi Newspapers List to Get Latest Hindi News Updates|access-date=16 February 2018|publisher=17 Best Hindi Newspapers List|agency=SMARTWOOP|archive-date=24 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180224232724/https://smartwoop.com/hindi-newspapers/|url-status=dead}}</ref> == ਮਾਨਤਾ == ਵਰਲਡ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਨਿਊਜ਼ਪੇਪਰ ਐਂਡ ਨਿਊਜ਼ ਪਬਲੀਸ਼ਰਜ਼ (ਵੈਨ-ਇਫਰਾ) ਦੁਆਰਾ ਦੈਨਿਕ ਪ੍ਰਯੁਕਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ 2018 ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 19 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=http://www.bizcommunity.com/Article/1/73/182051.html|title=Winners announced for WAN-IFRA Print Innovation Awards 2018|access-date=18 September 2018|publisher=bizcommunity.com}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://events.wan-ifra.org/events/print-innovation-awards/participants|title=Print Innovation Awards 2018|access-date=18 September 2018|publisher=WAN-IFRA|ref=wan-ifra.org|archive-date=19 ਜਨਵਰੀ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119063831/https://events.wan-ifra.org/events/print-innovation-awards/participants|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://createsend.com/t/d-BBD99F35B8A8962C2540EF23F30FEDED|title=WAN-IFRA Print Innovation Awards 2018 Winners Announced|access-date=18 September 2018|publisher=WAN-IFRA}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20170608103541/http://epaper.prayukti.net/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ] * [https://web.archive.org/web/20170608103541/http://epaper.prayukti.net/ ਈ ਪੇਪਰ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ]] t5lt6zkd66kjar9d26r2tf3s85fwuyd 0 135696 847861 846865 2026-09-25T18:58:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847861 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ | Name = ਇਟਲੀ | Nickname = ''ਗਲੀ ਅਜ਼ੂਰੀ'' (ਦ [[ਸਵੌਏ|ਬਲੂਜ਼]]) | Badge = Logo Italy National Football Team - 2023.svg | Badge_size = 120 | Association = [[ਇਤਾਲਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ]] <br />(''Federazione Italiana Giuoco Calcio, FIGC'') | Sub-confederation = | Confederation = [[ਯੂਏਫਾ]] (ਯੂਰਪ) | Coach = [[ਰੋਬਰਟੋ ਮਾਨਚੀਨੀ]] | Captain = [[ਜੌਰਜੀਓ ਛੀਲੀਨੀ]] | Most caps = [[ਗਿਆਨਲੂਗੀ ਬੁੱਫੋਨ]] (176) | Top scorer = [[ਲੂਈਗੀ ਰੀਵਾ]] ([[ਲੂਈਗੀ ਰੀਵਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੋਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|35]]) | FIFA Trigramme = ITA | FIFA Rank = {{FIFA World Rankings|ITA}} | FIFA max = 1 | FIFA max date = {{Nowrap|ਨਵੰਬਰ 1993,}} {{nowrap|ਫ਼ਰਵਰੀ 2007,}} {{nowrap|ਅਪਰੈਲ–ਜੂਨ 2007,}} {{nowrap|ਸਤੰਬਰ 2007}} | FIFA min = 21 | FIFA min date = {{Nowrap|ਅਗਸਤ 2018}} | Elo Rank = {{World Football Elo Ratings|Italy}} | Elo max = 1 | Elo max date = {{Nowrap|ਜੂਨ 1934&nbsp;– ਮਾਰਚ 1940,}} {{nowrap|ਦਸੰਬਰ 1940&nbsp;– ਨਵੰਬਰ 1945,}} {{nowrap|ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ 2006}} | Elo min = 21 | Elo min date = {{Nowrap|November 1959}} | Home Stadium = ''[[ਇਟਲੀ ਵਿਚਲੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਵੱਖ ਵੱਖ]]'' | pattern_la1 = _ita26h | pattern_b1 = _ita26hA | pattern_ra1 = _ita26h | pattern_sh1 = _ita26h | pattern_so1 = _ita26hl | leftarm1 = 0048BA | body1 = 0048BA | rightarm1 = 0048BA | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 0048BA | pattern_la2 = _ita26a | pattern_b2 = _ita26a | pattern_ra2 = _ita26a | pattern_sh2 = _ita26a | pattern_so2 = _ita26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 0000FF | socks2 = FFFFFF | First game = {{Fb|Italy|1861}} 6–2 {{Fb-rt|France|1794}}<br />([[ਮਿਲਾਨ]], [[ਇਟਲੀ]]; 15 ਮਈ 1910) | Largest win = {{Fb|Italy}} 9–0 {{Fb-rt|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|1912}}<br />([[ਬ੍ਰੈਂਟਫੋਰਡ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]]; 2 ਅਗਸਤ 1948) | Largest loss = {{Fb|ਹੰਗਰੀ|1920}} 7–1 {{Fb-rt|Italy|1861}}<br />([[ਬੁਡਾਪੈਸਟ]], [[ਹੰਗਰੀ]]; 6 ਅਪਰੈਲ 1924) | World cup apps = 18 | World cup first = 1934 | World cup best = ਚੈਂਪੀਅਨ ([[1934 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1934]], [[1938 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1938]], [[1982 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1982]], [[2006 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2006]]) | Regional name = [[ਯੂਏਫਾ ਯੂਰਪੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|ਯੂਰਪੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] | Regional cup apps = 9 | Regional cup first = [[ਯੂਏਫਾ ਯੂਰੋ 1968|1968]] | Regional cup best = ਚੈਂਪੀਅਨ ([[ਯੂਏਫਾ ਯੂਰੋ 1968|1968]]) | Confederations cup apps = 2 | Confederations cup first = [[2009 ਫੀਫਾ ਕਾਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕੱਪ|2009]] | Confederations cup best = ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ ([[2013 ਫੀਫਾ ਕਾਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕੱਪ|2013]]) | website = {{URL|https://www.figc.it/|FIGC.it}} {{in lang|it|en}} | medaltemplates = {{MedalCompetition|[[ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]]}} {{MedalGold|[[1934 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1934 ਇਟਲੀ]]}} {{MedalGold|[[1938 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1938 ਫ਼ਰਾਂਸ]]}} {{MedalGold|[[1982 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1982 ਸਪੇਨ]]}} {{MedalGold|[[2006 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2006 ਜਰਮਨੀ]]}} {{MedalSilver|[[1970 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1970 ਮੈਕਸਿਕੋ]]}} {{MedalSilver|[[1994 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1994 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]]}} {{MedalBronze|[[1990 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1990 ਇਟਲੀ]]}} {{MedalCompetition|[[ਯੂਏਫਾ ਯੂਰਪੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]]}} {{MedalGold|[[ਯੂਏਫਾ ਯੂਰੋ 1968|1968 ਇਟਲੀ]]}} {{MedalSilver|[[ਯੂਏਫਾ ਯੂਰੋ 2000|2000 ਬੈਲਜੀਅਮ-ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ]]}} {{MedalSilver|[[ਯੂਏਫਾ ਯੂਰੋ 2012|2012 ਪੋਲੈਂਡ-ਯੁਕਰੇਨ]]}} {{MedalCompetition|[[ਫੀਫਾ ਕਾਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕੱਪ]]}} {{MedalBronze|[[2013 ਫੀਫਾ ਕਾਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕੱਪ|2013 ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ]]}} {{MedalOlympic}} {{MedalGold|[[1936 ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1936 ਬਰਲਿਨ]]|[[1936 ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ|ਟੀਮ]]}} {{MedalBronze|[[1928 ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1928 ਐਮਸਟਰਡਮ]]|[[1928 ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ|ਟੀਮ]]]}} {{MedalBronze|[[2004 ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2004 ਏਥਨਜ਼]]|[[2004 ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ|ਟੀਮ]]]}} }} '''ਇਟਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ''' [[ਇਟਲੀ]] ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ। ਇਸਨੇ [[ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਫੀਫਾ ਵਰਲਡ ਕੱਪ]] 4 ਵਾਰ ( 1934, 1938, 1982, [[ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2006|2006]] ), ਅਤੇ ਯੂਏਫਾ ਯੂਰਪੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਇੱਕ ਵਾਰ ( 1968 ) ਜਿੱਤੀ ਹੈ। == ਬਹੁਤੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ == {{updated|5 September 2017}} {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:center;" ! width="50" |# ! style="width:150px;" | ਨਾਮ ! style="width:100px;" | ਕਰੀਅਰ ! width="50" | ਕੈਪਸ ! width="50" | ਟੀਚੇ |- | 1 | style="text-align: left;" | [[ਗਿਆਨਲੂਗੀ ਬੁੱਫੋਨ]] | 1997–2017 | '''171''' | 0 |- | 2 | style="text-align: left;" | [[ਫੈਬੀਓ ਕੈਨਾਵਾਰੋ]] | 1997–2010 | '''136''' | 2 |- | 3 | style="text-align: left;" | [[ਪਾਓਲੋ ਮਾਲਦੀਨੀ]] | 1988-2002 | '''126''' | 7 |- | rowspan="2" | 4 | style="text-align: left;" | [[ਡੈਨੀਏਲ ਡੀ ਰੌਸੀ]] | 2004–2017 | '''116''' | 21 |- | style="text-align: left;" | [[ਐਂਡਰਿਆ ਪੀਰਲੋ]] | 2002–2015 | '''116''' | 13 |- | 6 | style="text-align: left;" | [[ਡੀਨੋ ਜ਼ੌਫ]] | 1968–1983 | '''112''' | 0 |- | 7 | style="text-align: left;" | [[ਗਿਆਨਲੂਕਾ ਜਾਂਮਬ੍ਰੌਟਾ]] | 1999–2010 | '''98''' | 2 |- | 8 | style="text-align: left;" | [[ਜਿਆਸਿੰਟੋ ਫ਼ਾਸ਼ੈੱਟੀ]] | 1963–1977 | '''94''' | 3 |- | 9 | style="text-align: left" | [[ਜਾਰਜੀਓ ਚੀਲੀਨੀ]] | 2004– ''ਮੌਜੂਦ'' | '''92''' | 7 |- | 10 | style="text-align: left;" | [[ਅਲੈਸੈਂਡ੍ਰੋ ਡੈਲ ਪੀਅਰੋ]] | 1995–2008 | '''91''' | 27 |} == ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਕੋਰਰ == {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:center;" ! width="50" |# ! style="width:150px;" | ਨਾਮ ! style="width:100px;" | ਕੈਰੀਅਰ ! width="50" | ਗੋਲ ! width="50" | ਮੈਚ ਖੇਡੇ ! ਗੋਲ ਪ੍ਰਤੀ ਮੈਚ |- | 1 | style="text-align:left;" | [[ਲੂਈਗੀ ਰੀਵਾ]] | 1965–1974 | '''35''' | 42 | 0.83 |- | 2 | style="text-align:left;" | [[ਜੂਸੈਪੀ ਮੀਜ਼ਾ]] | 1930–1939 | '''33''' | 53 | 0.62 |- | 3 | style="text-align:left;" | [[ਸਿਲਵੀਓ ਪਿਓਲਾ]] | 1935–1952 | '''30''' | 34 | 0.88 |- | rowspan="2" | 4 | style="text-align:left;" | [[ਰੌਬਰਟੋ ਬੈਜੀਓ]] | 1988–2004 | '''27''' | 56 | 0.48 |- | style="text-align:left;" | [[ਅਲੈਂਸਾਂਦਰੋ ਦੇਲ ਪਿਓਰੋ]] | 1995–2008 | '''27''' | 91 | 0.30 |- | rowspan="3" | 6 | style="text-align:left;" | [[ਅਡੌਲਫੋ ਬਾਲੋਨਸੀਏਰੀ]] | 1920–1930 | '''25''' | 47 | 3.33 |- | style="text-align:left;" | [[ਫਿਲੀਪੋ ਇੰਜ਼ਾਘੀ]] | 1997–2007 | '''25''' | 57 | 0.44 |- | style="text-align:left;" | [[ਅਲੈਂਸਾਂਦਰੋ ਆਲਟੋਬੈਲੀ]] | 1980–1988 | '''25''' | 61 | 0.41 |- | rowspan="2" | 9 | style="text-align:left;" | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਵੀਏਰੀ]] | 1997–2005 | '''23''' | 49 | 0.47 |- | style="text-align:left;" | [[ਫ਼੍ਰੈਚਿਸਕੋ ਗ੍ਰਾਜ਼ਿਆਨੀ]] | 1975–1983 | '''23''' | 64 | 6.66 |} == ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਰਿਕਾਰਡ == ; ਫੀਫਾ ਵਰਲਡ ਕੱਪ * ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ : '''4''' ( [[1934 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1934]], [[1938 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1938]], [[1982 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1982]], [[ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2006|2006]] ) * ਉਪ ਜੇਤੂ : '''2''' ( [[1970 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1970]], [[1994 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1994]] ) * ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ : '''1''' ( [[1990 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1990]] ) * ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ : '''1''' ( [[1978 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|1978]] ) ; ਯੂਈਐਫਏ ਯੂਰਪੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ * ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ : '''1''' ([[ਯੂਏਫਾ ਯੂਰੋ 1968|1968]]) * ਉਪ ਜੇਤੂ : '''2''' ([[ਯੂਏਫਾ ਯੂਰੋ 2000|2000]], [[ਯੂਏਫਾ ਯੂਰੋ 2012|2012]]) * ਸੈਮੀਫਾਈਨਲਜ਼ : '''1''' ([[ਯੂਏਫਾ ਯੂਰੋ 1988|1988]]) ; ਫੀਫਾ ਕਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕੱਪ * ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ : '''1''' ([[2013 ਫੀਫਾ ਕਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕੱਪ|2013]]) == ਹਵਾਲੇ == == ਸਬੰਧਤ ਪੰਨੇ == * [[ਇਟਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-21 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ]] * ਸੀਰੀ ਏ == ਹੋਰ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ == * ਐਫਆਈਜੀਸੀ ਦੁਆਰਾ [http://www.figc.it/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ] * [https://web.archive.org/web/20100206031242/http://www.uefa.com/memberassociations/association=ITA/index.html ਇਟਲੀ] ਯੂ.ਈ.ਐੱਫ.ਏ. * [[ਫੀਫਾ]] ਵਿਖੇ [https://www.fifa.com/associations/association=ita/index.html ਇਟਲੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110081025/http://www.fifa.com/associations/association=ita/index.html |date=2017-11-10 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮਾਂ]] 298m8hf1y45xqasr9q9ddwwxgy5b5vx 0 140692 848043 847586 2026-09-26T11:45:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848043 wikitext text/x-wiki '''ਵਿਮਲਾਬਾਈ ਜਗਦੇਵਰਾਓ ਦੇਸ਼ਮੁਖ''', ਜਿਸਨੂੰ '''ਵਿਮਲਾਬਾਈ ਦੇਸ਼ਮੁਖ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜੋ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਸੀ।<ref>Former Karnataka Minister Vimalabai Deshmukh passes away https://www.india.com/news/agencies/former-karnataka-minister-vimalabai-deshmukh-passes-away-3180563/</ref> ਉਸਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੀਜਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ, [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ ਮੁਦੇਬੀਹਾਲ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref>Karnataka 1994 https://eci.gov.in/files/file/3780-karnataka-1994/</ref><ref>https://www.elections.in/karnataka/assembly-constituencies/muddebihal.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220320080422/https://www.elections.in/karnataka/assembly-constituencies/muddebihal.html |date=2022-03-20 }} Sitting and previous MLAs from Muddebihal Assembly Constituency</ref><ref>ರಾಜ್ಯದ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಗೆದ್ದಿರುವುದು ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರು ಮಾತ್ರ. https://kannada.asianetnews.com/news/vijaypur-district-election-news</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਇਹ [[ਕਰਨਾਟਕਾ]] ਰਾਜ ਦੇ ਬੇਲਾਗਾਉਮ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੁੁਰਗੋਦ ਵਿਚ ਸੋਮਾਸੰਕਰ ਅਤੇ ਸਾਂਤਾਬਾਈ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿਖਿਆ (10ਵੀਂ) ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਨਥਾ ਸ਼ਿਕਸ਼ਾਨਾ ਸਮਿਥੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਮੁਰਗੋਦ ਤੋਂ ਹੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜਗਦੇਵਾਰਾੳ ਸਗਨਾਬਾਸਾਪਾ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਕਿ ਬੀਜਾਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਨੰਦਨੀ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨੀਲਸ਼ਿ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ 1994 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਸੀ.ਐਸ. ਨਡਾਗੌੜਾ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਮੁਦੇਬਿਹਾਲ ਦੀ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ ਦੇ ਬਾਅਦ 1998 ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਜੇਐਚ ਪਟੇਲ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ।<ref>https://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/muddebihal-in-Karnataka {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220115142456/https://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/Muddebihal-in-Karnataka |date=2022-01-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220115142456/https://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/Muddebihal-in-Karnataka|date=2022-01-15}} Previous Year's Election Results in Muddebihal, Karnataka</ref><ref>Former Karnataka Minister Vimalabai Deshmukh Passes Away https://www.newslocker.com/en-in/news/general-india/former-karnataka-minister-vimalabai-deshmukh-passes-away/view/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200712110340/https://www.newslocker.com/en-in/news/general-india/former-karnataka-minister-vimalabai-deshmukh-passes-away/view/|date=2020-07-12}}</ref> ਬੀਟੀ ਲਲਿਤਾ ਨਾਇਕ 'ਤੇ ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਆਰ. [[ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਅੰਬੇਡਕਰ]] ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article/Avenging-Ambedkar/200396|title=Avenging Ambedkar|last=Rajesh|first=Y.P|date=13 December 1995|work=Outlook magazine|access-date=20 ਮਾਰਚ 2022|archive-date=11 ਅਕਤੂਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141011094909/http://www.outlookindia.com/article/Avenging-Ambedkar/200396|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ 1999 ਤੱਕ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹੇ।<ref>{{Cite web|url=http://sanjevani.com/sanjevani/%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B3%86-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%BF-%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B6/|title=ಮಾಜಿ ಸಚಿವೆ ವಿಮಲಾಬಾಯಿ ದೇಶಮುಖ ನಿಧನ &#124; ಸಂಜೆವಾಣಿಗೆ ಸ್ವಾಗತ|date=23 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723120417/http://sanjevani.com/sanjevani/%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B3%86-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%BF-%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B6/|archive-date=23 July 2018}}</ref> ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਜਨਤਾ ਦਲ (ਯੁਨਾਈਟਡ)|ਜਨਤਾ ਦਲ (ਯੂਨਾਈਟਿਡ)]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮੁੱਦੇਬਿਹਾਲ ਤੋਂ 1999 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>https://www.news18.com/assembly-elections-2018/karnataka/muddebihal-election-result/ Muddebihal (GEN)</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ 2004 ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਵਾਇਤੀ ਮੁੱਡੇਬਿਹਾਲ ਸੀਟ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਜਨਤਾ ਦਲ (ਸੈਕੂਲਰ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ।<ref>ಮಾಜಿ ಸಚಿವೆ ವಿಮಲಾಬಾಯಿ ದೇಶಮುಖ್ ನಿಧನ https://vijaykarnataka.com/news/vijayapura/former-minister-vimalabai-deshmukh-death/articleshow/65089823.cms {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200712104837/https://vijaykarnataka.com/news/vijayapura/former-minister-vimalabai-deshmukh-death/articleshow/65089823.cms |date=2020-07-12 }}</ref> ਬੀਐਸ ਯੇਦੀਯੁਰੱਪਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 2013 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਕਰਨਾਟਕ ਜਨਤਾ ਪਕਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜੇਡੀ (ਐਸ) ਦੁਆਰਾ ਟਿਕਟ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁਦੇਬਿਹਾਲ ਸੀਟ ਤੋਂ ਅਸਫ਼ਲ ਚੋਣ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>Ex-minister Vimala Bai passes away http://english.varthabharati.in/karnataka/ex-minister-vimala-bai-passes-away</ref> ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਜੇਡੀ(ਐਸ) ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਐਚ.ਡੀ ਦੇਵ ਗੌੜਾ|ਐਚਡੀ ਦੇਵਗੌੜਾ]], ਤਤਕਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੇਤਾ ਬਣੀ ਜੈਮਾਲਾ, ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਐਚਡੀ ਕੁਮਾਰਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਸੋਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਐਚਡੀ ਕੁਮਾਰਸਵਾਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਆਈਕਨ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।<ref>Former Karnataka Minister Vimalabai J Deshmukh passes away https://www.devdiscourse.com/article/agency-wire/86584-former-karnataka-minister-vimalabai-j-deshmukh-passes-away</ref><ref>Former Karnataka Minister Vimalabai Deshmukh passes away https://indianexpress.com/article/india/former-karnataka-minister-vimalabai-deshmukh-passes-away-5270231/</ref><ref>ಮಾಜಿ ಸಚಿವೆ ವಿಮಲಾಬಾಯಿ ಎಸ್.ದೇಶಮುಖ್ ವಿಧಿವಶ https://www.eesanje.com/former-minister-vimalabai-s-deshmukh-passed-away/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200712104842/https://www.eesanje.com/former-minister-vimalabai-s-deshmukh-passed-away/ |date=2020-07-12 }}</ref> == ਮੌਤ == ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੀ 22 ਜੁਲਾਈ 2018 ਨੂੰ [[ਬੀਜਾਪੁਰ]] ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਸਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] 6c01rckyl8oqhqhjox48xif3lkr1hec 0 140899 847862 601648 2026-09-25T18:59:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847862 wikitext text/x-wiki '''ਇਨਸ਼ੁਰੈਂਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਓਫ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ''' ('''ਆਈਸੀਬੀਸੀ''') [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ|ਸੂਬਾਈ]] ਕਰਾਊਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਡੇਵ ਬੈਰੇਟ ਦੀ ਐਨਡੀਪੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 1973 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਆਈਸੀਬੀਸੀ ਦਾ ਮੂਲ ਉਦੇਸ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਜਨਤਕ ਆਟੋ ਬੀਮਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸੀ।<ref>Premier Dave Barrett: "Government-owned automobile insurance represents an opportunity for the people of British Columbia who use their automobiles as a utility to have the right to decent automobile insurance protection at no-profit rates." </ref><ref>Minister Hanson (the Social Credit minister responsible for ICBC): "The mandate of ICBC, which was established a number of years ago, was to break even… The bottom line is that ICBC is a user-paying, non-profit, break-even corporation. </ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|https://www.icbc.com/Pages/pj/default.aspx}} * [https://web.archive.org/web/20051216024839/http://www.qp.gov.bc.ca/statreg/Stat/I/96228_01.htm ''ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਐਕਟ'', ਆਈਸੀਬੀਸੀ ਦਾ ਸਮਰੱਥ ਕਾਨੂੰਨ] 4ekvyq4l92anofa1gm9o8ez4y4v546u 0 140920 847958 826901 2026-09-26T04:51:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847958 wikitext text/x-wiki '''ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਲਾ ਆਲੋਚਨਾ''' 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ [[ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲਹਿਰ]] ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ [[ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ|ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ]] ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਜਾਂਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ।<ref>{{Cite journal|last=Deepwell|first=Katie|date=Sep 2012|title=12 Step Guide to Feminist Art, Art History and Criticism|url=http://www.ktpress.co.uk/pdf/nparadoxaissue21.pdf|journal=n.paradoxa|volume=online|issue=21|page=8}}</ref> ਇਹ [[ਕਲਾ ਆਲੋਚਨਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਉਭਰਨਾ == === ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ === ਨੋਚਲਿਨ ਨੇ 'ਜੀਨੀਅਸ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਮਿੱਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਜੋਂ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। '[[ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ|ਜੀਨਿਅਸ]]' ਨੂੰ "ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਏਮਬੈੱਡ ਇੱਕ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਹੱਸਮਈ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"<ref name="Nochlin women artists">{{Cite book|title=Why Have There Been No Great Women Artists?|last=Nochlin|first=Linda|work=Women, Art and Power and Other Essays|publisher=Westview Press|year=1971|author-link=Linda Nochlin}}</ref> ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਇਹ 'ਰੱਬ ਵਰਗੀ' ਧਾਰਨਾ "ਪੂਰੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ-ਵਡਿਆਈ, ਕੁਲੀਨ ਅਤੇ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ-ਉਤਪਾਦਕ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।"<ref name="Nochlin women artists" /> ਉਹ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਜੇ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਡੱਲਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇਗਾ। ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। Q.E.D ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਡਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।"<ref name="Nochlin women artists" /> ਨੋਚਲਿਨ ਨੇ ਉਸ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਕੇ 'ਜੀਨੀਅਸ' ਦੀ ਮਿੱਥ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾ ਜਗਤ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੋਰੇ ਪੁਰਸ਼ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ, 'ਜੀਨੀਅਸ' ਇੱਕ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਕਾਸੋ, ਵੈਨ ਗੌਗ, ਪੋਲੌਕ ਅਤੇ ਰਾਫੇਲ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਸਾਰੇ ਗੋਰੇ ਪੁਰਸ਼।<ref name="Nochlin women artists" /> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਅਲੇਸੈਂਡਰੋ ਗਿਆਰਡੀਨੋ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਢਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਦੇ ਸਮੂਹ ਕਲਾਤਮਕ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਭਰੇ।<ref>Alessandro Giardino, ''[https://www.academia.edu/35257521/_Caravaggio_and_the_Enfranchisement_of_Women._New_Discoveries_Theory_in_Action_2017 "Caravaggio and the Enfranchisement of Women. New Discoveries"_] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325212632/https://www.academia.edu/35257521/_Caravaggio_and_the_Enfranchisement_of_Women_New_Discoveries_Theory_in_Action_2017_ |date=2021-03-25 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325212632/https://www.academia.edu/35257521/_Caravaggio_and_the_Enfranchisement_of_Women_New_Discoveries_Theory_in_Action_2017_ |date=2021-03-25 }}'', 2017.</ref> ਗ੍ਰੀਸੇਲਡਾ ਪੋਲੌਕ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ [[ਜੂਲੀਆ ਕ੍ਰਿਸਤੇਵਾ|ਜੂਲੀਆ ਕ੍ਰਿਸਟੇਵਾ]], [[ਲੂਸ ਇਰੀਗਾਰੇ|ਲੂਸ ਇਰੀਗਰੇ]] ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਚਾ ਐਲ. ਏਟਿੰਗਰ ਦੀਆਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਦੀ ਨੇੜਿਓਂ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਏ।<ref>Pollock, Griselda. ''Art in the Time-Space of Memory and Migration''. Leeds: Wild Pansy Press & London: Freud Museum, 2013.</ref> == ਹਵਾਲੇ == i2gm7ej9y4q4h75snulx2lj0reeu53u 0 143460 847939 732679 2026-09-26T03:22:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847939 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple|name=ਤੁੰਗਨਾਥ|image=Tungnath temple.jpg|alt=ਤੁੰਗਨਾਥ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼|caption=ਤੁੰਗਨਾਥ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼|map_type=India Uttarakhand|map_caption=Location in Uttarakhand|coordinates={{coord|30|29|22|N|79|12|55|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|country=[[ਭਾਰਤ]]|state=[[ਉਤਰਾਖੰਡ]]|district=[[Rudraprayag district|Rudraprayag]]|locale=|elevation_m=3680|deity=[[Shiva]]|festivals=[[Maha Shivratri|Maha Shivaratri]]|architecture=North-Indian Himalayan architecture|temple_quantity=|monument_quantity=|inscriptions=|year_completed=Unknown|creator=Pandavas (according to legend)|website=https://uttarakhandtourism.gov.in/destination/chopta|map_alt=tungnath temple}} '''ਤੁੰਗਨਾਥ''' ( [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] : ਤੁੰਗਨਾਥ) ( [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਵਰਨਮਾਲਾ|IAST]] :tuņgnāth) ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ [[ਸ਼ਿਵ]] ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ<ref>{{Cite web|url=https://round.glass/magazine/journeys/hidden-hamlets/tungnath-the-highest-shiva-temple/|title=Tungnath: The Highest Shiva Temple|last=Ayandrali Dutta|date=2018-02-05|website=Magazine {{!}} RoundGlass|language=en-US|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110224617/https://round.glass/magazine/journeys/hidden-hamlets/tungnath-the-highest-shiva-temple/|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] [[ਭਾਰਤੀ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਰੁਦਰਪ੍ਰਯਾਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪੰਜ ਪੰਚ ਕੇਦਾਰ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਤੁੰਗਨਾਥ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ: ਚੋਟੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ) ਪਹਾੜ [[ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ|ਮੰਡਾਕਿਨੀ]] ਅਤੇ [[ਅਲਕਨੰਦਾ]] ਨਦੀ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ {{Convert|3690|m|ft|0|abbr=on}} ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਦਰਸ਼ੀਲਾ ਦੀ ਸਿਖਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹੇਠਾਂ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/dehradun/portals-of-tungnath-temple-thrown-open-for-devotees/story-i2tKqWsLxAuQOMfYBIRDxM.html|title=HT}}</ref> ਇਹ ਪੰਚ ਕੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]] [[ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ|ਮਹਾਂਕਾਵਿ]] ਦੇ ਨਾਇਕ [[ਪਾਂਡਵ|ਪਾਂਡਵਾਂ]] ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਕਥਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.euttaranchal.com/tourism/adventure/chopta-tungnath-chandrashila.php|title=Chopta, Tungnath and Chandrashila|publisher=euttaranchal|access-date=2009-07-11|archive-date=2013-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130701081325/http://www.euttaranchal.com/tourism/chopta.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7zjavfN2XukC&q=Tungnath&pg=PA93|title=At the Eleventh Hour|last=Rajmani Tigunai|work=Shrine of Tungnath|publisher=Himalayan Institute Press|year=2002|isbn=9780893892128|pages=93–94|access-date=2009-07-15}}</ref> == ਦੰਤਕਥਾ == [[ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, [[ਪਾਰਵਤੀ]] ਦੋਵੇਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਸ਼ਿਵ [[ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ]] 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ [[ਸ਼ੈਲਪੁੱਤਰੀ|ਸ਼ੈਲਪੁਤਰੀ]] ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ'।<ref>{{Cite web|url=http://www.euttaranchal.com/tourism/adventure/chopta-tungnath-chandrashila.php|title=Chopta, Tungnath and Chandrashila|publisher=euttaranchal|access-date=2009-07-11|archive-date=2013-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130701081325/http://www.euttaranchal.com/tourism/chopta.php|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.euttaranchal.com/tourism/adventure/chopta-tungnath-chandrashila.php "Chopta, Tungnath and Chandrashila"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130701081325/http://www.euttaranchal.com/tourism/chopta.php |date=2013-07-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130701081325/http://www.euttaranchal.com/tourism/chopta.php |date=2013-07-01 }}. euttaranchal<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 July</span> 2009</span>.</cite></ref> ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਖੇਤਰ, [[ਸ਼ਿਵ]] ਅਤੇ ਪੰਚ ਕੇਦਾਰ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਪੰਚ ਕੇਦਾਰ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੋਕ ਕਥਾ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]] ਦੇ ਨਾਇਕ [[ਪਾਂਡਵ|ਪਾਂਡਵਾਂ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਮਹਾਕਾਵਿ [[ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁੱਧ|ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁੱਧ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ - [[ਕੌਰਵ|ਕੌਰਵਾਂ]] ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ (ਗੋਤ੍ਰ ਹਤਿਆ) ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਹੱਤਿਆ ''( ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ'' ਦੀ ਹੱਤਿਆ - ਪੁਜਾਰੀ ਵਰਗ) ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਵ]] ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ [[ਵਾਰਾਣਸੀ]] (ਕਾਸ਼ੀ) ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਮੰਦਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਸ਼ਿਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮੌਤ ਅਤੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬਲਦ ( ਨੰਦੀ ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੜਵਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਛੁਪ ਗਿਆ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭ ਕੇ ਪਾਂਡਵ ਗੜ੍ਹਵਾਲ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। [[ਭੀਮ]], ਪੰਜ ਪਾਂਡਵ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜਾ, ਫਿਰ ਦੋ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਖਲੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗਾ। ਉਸਨੇ ਗੁਪਤਕਾਸ਼ੀ ("ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਕਾਸ਼ੀ" - ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੁਕਣ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਨਾਮ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਬਲਦ ਨੂੰ ਚਰਾਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਭੀਮ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਬਲਦ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਭੀਮ ਨੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਪੂਛ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ। ਪਰ ਬਲਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਸ਼ਿਵ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਕੇਦਾਰ ਨਾਥ ਮੰਦਰ|ਕੇਦਾਰਨਾਥ]] ਵਿੱਚ ਕੁੱਬੇ ਉੱਠਣ ਨਾਲ, ਤੁੰਗਨਾਥ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਹਾਂ, ਰੁਦਰਨਾਥ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ, ਮੱਧਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਨਾਭੀ (ਨਾਭੀ) ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਅਤੇ ਵਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ। ਕਲਪੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਮੰਦਰ ਬਣਾਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਂਡਵ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6C6DGU73WzsC&pg=PA84&dq=rudranath+-Capildeo&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&as_brr=3&client=firefox-a|title=Tourism in Garhwal Himalaya|last=Harshwanti Bisht|work=Panch Kedar|publisher=Indus Publishing|year=1994|isbn=9788173870064|pages=84–86|access-date=2009-07-05}}</ref> <ref name="travel">{{Cite web|url=http://traveluttarakhand.com/panchkedar.html#madhyamaheshwar#madhyamaheshwar|title=Panch Kedar Yatra|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524085601/http://traveluttarakhand.com/panchkedar.html#madhyamaheshwar|archive-date=24 May 2011|access-date=2009-07-05}}</ref> <ref name="ecology">{{Cite book|title=Ecology and man in the Himalayas|last=Kapoor. A. K.|last2=Satwanti Kapoor|publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd.|year=1994|isbn=9788185880167|pages=250}}</ref> == ਭੂਗੋਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Himalaya,_view_from_Tungnath,_Uttarakhand.jpg|left|thumb|200x200px| ਤੁੰਗਨਾਥ ਤੋਂ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]] ਤੁੰਗਨਾਥ [[ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ]] ( [[ਕੇਦਾਰਨਾਥ]] ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ) ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ [[ਅਲਕਨੰਦਾ|ਅਲਕਨੰਦਾ ਨਦੀ]] ( ਬਦਰੀਨਾਥ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਣ) ਤੋਂ ਵੰਡਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਜ 'ਤੇ ਤੁੰਗਨਾਥ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤਿੰਨ ਝਰਨਿਆਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ਕਾਮਿਨੀ ਨਦੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਲਗਭਗ {{Convert|2|km|mi|1|abbr=on}} ਸਥਿਤ ਹੈ ਚੰਦਰਸ਼ੀਲਾ ਚੋਟੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ( {{Convert|3690|m|ft|0|abbr=on}} )। ਚੋਪਟਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਇਸ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹੇਠਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਚੋਪਟਾ ਤੋਂ ਮੰਦਰ ਤੱਕ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਲਗਾਮ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲਗਭਗ {{Convert|5|km|mi|1|abbr=on}} ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ। । ਚੰਦਰਸ਼ੀਲਾ ਸਿਖਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ [[ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਪਹਾੜ|ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ]], ਪੰਚ ਚੂਲੀ, ਬਾਂਦਰਪੂੰਛ, [[ਕੇਦਾਰਨਾਥ]], ਚੌਖੰਬਾ ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਵ|ਨੀਲਕੰਠ]] ਦੀਆਂ ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਘਾਟੀ ਸਮੇਤ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚੋਪਟਾ ਅਤੇ ਤੁੰਗਾਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜੀ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰ੍ਹੋਡੋਡੇਂਡਰਨ ਕੋਪੀਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਮੀਰ ਐਲਪਾਈਨ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਖੇਤ ਵੀ ਹਨ। rhododendrons, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਰਚ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਰਮਨ ਤੋਂ ਗੁਲਾਬੀ ਤੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। [[ਹੇਮਵਤੀ ਨੰਦਨ ਬਹੁਗੁਣਾ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉੱਚਾਈ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਲੜੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ, ਦੁਗਾਲੀਬਿੱਟਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਹੈ। ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਸੈੰਕਚੂਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਕਸਤੂਰੀ ਹਿਰਨ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1972 ਵਿੱਚ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਹੇ ਕਸਤੂਰੀ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਕੋਲ ਚੋਪਟਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖਾਰਚੁਲਾ ਖੜਕ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਕਸਤੂਰੀ ਹਿਰਨ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&q=Tungnath&pg=PA114|title=Indian Himalaya handbook|last=Roma Bradnock|work=The Panch Kedars|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=9781900949798|pages=114–115}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ct6YMRvYJQ4C&q=Tungnath&pg=PA203|title=Uttaranchal: Dilemma Of Plenties And Scarcities|last=Vishwambhar Prasad Sati|last2=Kamlesh Kumar|work=Kedarnath|publisher=Mittal Publications|year=2004|isbn=9788170998983|pages=202–204|access-date=2009-07-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.euttaranchal.com/tourism/pilgrimage/tungnath.php|title=Panch Kedar-Tungnath|access-date=2008-10-17|archive-date=2013-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510031857/http://www.euttaranchal.com/tourism/tungnath.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XlxyJYAfz4gC&q=Panch+Kedar&pg=PA140|title=Footloose in the Himalaya|last=Bill Aitken|work=Chapter 15:The best little Trek|publisher=Orient Blackswan|year=2003|isbn=9788178240527|pages=134–137}}</ref>   == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਰਣਿਤ ਥਾਵਾਂ]] rwkosmyymktrjjr4yqlhvnex3pmsp0q 0 144170 847942 705701 2026-09-26T03:31:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847942 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Gurdwara Sri Guru Singh Sabha Bangkok (2019) - img 02.jpg|thumb|[[ਫਹੂਰਤ]], [[ਬੈਂਕਾਕ]] ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:Ek Onkar symbol on a shop sign in Phahurat, Bangkok.jpg|thumb|[[ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ]] ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨਾਲ ਬੈਂਕਾਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ]] {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''[[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]]''' [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਲਗਭਗ 70,000 ਅਨੁਯਾਈ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2006/71359.htm|title=Thailand|website=U.S. Department of State|access-date=2019-07-03}}</ref> ਇਹ ਧਰਮ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੈਂਕਾਕ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 20 [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰੇ]] ਹਨ। == ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਸਥਿਤੀਆਂ == 2006 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਮੁਦੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 70,000 ਲੋਕ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਧਿਕਤਰ [[ਬੈਂਕਾਕ]], ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ, ਨਖੋਨ ਰਤਚਾਸਿਮਾ, ਪੱਟਾਯਾ ਅਤੇ ਫੁਕੇਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 19 ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਪੰਜੀਕਰਿਤ ਪੰਜ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। <ref>[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2006/71359.htm International Religious Freedom Report 2006], U.S. Department of State</ref> ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮੁਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਹਨ। <ref>{{Cite book|title=Sikhs in Asia Pacific : Travels among the Sikh Diaspora from Yangon to Kobe|last=Kahlon|first=Swarn Singh|last2=Virk|first2=Dr. Hardev Singh|publisher=Manohar Publishers, New Delhi|year=2016|location=New Delhi|chapter=Sikhs presence in Thailand}}</ref> == ਪਛਾਣ == ਬੈਂਕਾਕ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ "ਬੈਂਕਾਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਥਾਈ-ਸਿੱਖ ਪਛਾਣ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ", ਪਰ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰਨ ਵੱਲ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>{{Cite journal|last=Narksuwan|first=Nakrob|last2=Siltragool|first2=Wisanee|last3=Jantapo|first3=Anchalee|year=2014|title=Current Conditions and Problems of Conservation and Inheritance of Identity Among Thai-Sikhs|journal=Asian Culture and History|volume=7|doi=10.5539/ach.v7n1p1|doi-access=free}}</ref> ਬੈਂਕਾਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਮੁਦੇ ਨੂੰ "ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸਮੁਦਾ" ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Chilana2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0hxylwtykDAC&pg=PA466|title=International Bibliography of Sikh Studies|last=Rajwant Singh Chilana|date=16 January 2006|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-4020-3044-4|page=466}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == === ਬੈਂਕਾਕ === 1884 ਵਿੱਚ ਥਾਈਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਪਾ ਰਾਮ ਮਦਾਨ ਸਨ। ਉਹ [[ਸਿਆਲਕੋਟ]] (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਭਾਡੇਵਾਲ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸੀ। <ref name="Gupta1999">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5rBuAAAAMAAJ|title=Indians in Thailand|last=Surendra K. Gupta|publisher=Books India International|year=1999|page=48}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਪੰਚਮ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। <ref>The records are available in the Gurudwara Singh Sabha in Bangkok.</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਮਦਨ, ਨਰੂਲਾ ਅਤੇ ਚਾਵਲਾ ਸਨ। ਉਹ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਦੱਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5rBuAAAAMAAJ|title=Indians in Thailand|last=Surendra K. Gupta|publisher=Books India International|year=1999|page=67}}</ref> 1911 ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੈਂਕਾਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਕੋਈ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ]] ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ [[ਗੁਰਪੁਰਬ]] ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। 1912 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਪਾਰਕ ਖੇਤਰ ਬਾਨ ਮੋਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦਾ ਘਰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲਿਆ ਹੋਇਆ। <ref>{{Cite book|title=Sikhs in Asia Pacific : Travels among the Sikh Diaspora from Yangon to Kobe|last=Kahlon|first=Swarn Singh|last2=Virk|first2=Dr. Hardev Singh|publisher=Manohar Publishers, New Delhi|year=2016|location=New Delhi|chapter=Sikhs presence in Thailand}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKahlonVirk2016">Kahlon, Swarn Singh; Virk, Dr. Hardev Singh (2016). "Sikhs presence in Thailand". ''Sikhs in Asia Pacific : Travels among the Sikh Diaspora from Yangon to Kobe''. New Delhi: Manohar Publishers, New Delhi.</cite></ref> 1913 (ਜਾਂ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੋਧੀ]] ਜੰਤਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ੍ਹਾ 2456) ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਸਮੁਦਾ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵੱਡਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਘਰ ਫਹੂਰਤ ਅਤੇ ਚੱਕਰਫੇਟ ਸੜਕ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਫ਼ੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਿੱਖ ਅਧਿਕਤਰ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। 1979 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਨਵਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ। [[ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ|ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ]] ਵੱਲੋਂ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਵਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ 1981 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ। === ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ === [[ਤਸਵੀਰ:Gurdwara_Sri_Guru_Singh_Sabha_ChiangMai_Khrua_Khaek.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Gurdwara_Sri_Guru_Singh_Sabha_ChiangMai_Khrua_Khaek.jpg/220px-Gurdwara_Sri_Guru_Singh_Sabha_ChiangMai_Khrua_Khaek.jpg|thumb| ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ]] ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਰ੍ਹਾ 1905 (ਜਾਂ ਬੋਧੀ ਜੰਤਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ੍ਹਾ 2448) ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਰਮਾ ਰਾਹੀਂ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਕਰੀਬ ਚਾਰ ਹੋਰ ਪਰਿਵਾਰ ਥਾਈਲੈਂਡ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਰਤਨ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ, ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਾਂਡਾ ਸਿੰਘ ਸਨ। 1907 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਮੂਹ ਨੇ ਚਰੋਇਨਰਤ ਰੋਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਉਪਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਲਗਭਗ 240 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। === ਪਟਾਇਆ === 1975 ਵਿੱਚ ਪਟਾਇਆ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ਼ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਸਨ। ਪਰ ਪਟਾਇਆ ਇੱਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਉਬੋਲ ਰਤਚਥਾਨੀ, ਉਦੋਨ ਰਤਚਥਾਨੀ, ਨਕੋਰਨ ਰਤਚਸੀਮਾ (ਕੋਰਾਟ) ਅਤੇ ਸਤਾਹਿੱਪ ਵਰਗੇ ਦੂਜੇ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। === ਖੋਨ ਕੇਨ === 1932 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਖੋਨ ਕੇਨ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਖੋਨ ਕੇਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਜਾਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਖਾਸ ਦਿਨਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਰਸਮਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 1972 ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਧੀ, ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇਮਾਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰੁਮਚਿਤ ਰੋਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। === ਲੈਮਪਾਂਗ === ਲੈਮਪਾਂਗ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਾਈ ਕਲਾਂਗ ਰੋਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 1933 ਵਿੱਚ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਨਾਮ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਤਿਪ ਚਾਂਗ ਰੋਡ ਵਿੱਚ ਇਕ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 24 ਸਤੰਬਰ, 1992 ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਨੇੜਲੇ ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਬੈਂਕਾਕ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। === ਕੋਰਾਤ === 1947 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਕੋਰਾਤ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਖੋਨ ਕੇਨ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਜਾਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਖਾਸ ਦਿਨਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਰਸਮਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 23 ਦਸੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸਿੱਖ ਸਮੁਦਾ ਵੱਲੋਂ ਕੋਰਾਤ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਪਰੇਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। === ਫੁਕੇਟ === ਫੂਕੇਟ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਾਣਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੜ੍ਹੇ 1939 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਟਿਨ ਮਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਫੂਕੇਟ ਆਏ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇਹ ਸਮੂਹ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ [[ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ]] (ਆਈਐਨਏ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲਾਈ ਕਢਾਈ ਅਤੇ ਹੋਟਲਾਂ ਵਰਗੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਫੁਕੇਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਫੁਕੇਟ ਸੂਬਾ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਵਧੇਰੇ ਸਿੱਖ ਉੱਥੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਫੁਕੇਟ ਦੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਵਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। == ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ == ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ: * ਬੈਂਕਾਕ, ਫਰਾ ਨਖੋਨ * ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ, ਮੁਏਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਚਿਆਂਗ ਰਾਏ, ਮੁਏਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਚੋਨਬੁਰੀ, ਪੱਟਾਯਾ * ਖੋਨ ਕੇਨ, ਮੁਏਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਲੈਮਪਾਂਗ, ਮੁਏਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਨਖੋਨ ਫਨੋਮ, ਮੁਏਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਨਖੋਨ ਰਤਚਾਸੀਮਾ, ਮੁਏਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਨਖੋਂ ਸਾਵਨ, ਮੁਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਪੱਟਨੀ, ਮੁਏਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਫੁਕੇਟ, ਮੁਏਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸਮੂਤ ਪ੍ਰਕਾਨ, ਮੁਏਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਸੋਂਗਖਲਾ, ਹਾਟ ਯਾਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਤ੍ਰਾਂਗ, ਮੁਏਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਉਬੋਨ ਰਤਚਾਥਾਨੀ, ਮੁਏਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * ਉਡੋਨ ਥਾਨੀ, ਮੁਏਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ * Yala, ਮੁਏਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ == ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਧਰਮ * ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ == * ਸਿੱਧੂ, ਐੱਮ.ਐੱਸ., ਅਤੇ ਚਹੁਲਾਲੋਂਗਕੋਨਮਹਾਵਿਥਿਆਲਾਈ। (1993)। ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਬੈਂਕਾਕ: ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਚੁਲਾਲੋਂਗਕੋਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ। == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.thaisikh.org ਥਾਈ ਸਿੱਖ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20160311061302/http://sikhismonphone.com/ ਮੋਬਾਈਲ 'ਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਐਸ.ਐਮ.ਐਸ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] fn8w810nzqcg6fkn02s9t4pzqbb3zam 0 144308 847948 743371 2026-09-26T03:42:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847948 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> | name = ਦਲਜੀਤ ਨਾਗਰਾ | honorific suffix = {{post-nominals|country=GBR|size=100%|MBE|FRSL}} | image = Daljit Nagra.jpg | image_size = | alt = | caption = At a poetry reading in 2007 | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{birth year and age|1966}} | birth_place = [[Yiewsley]], ਇੰਗਲੈਂਡ | death_date = | death_place = | occupation = ਕਵੀ | nationality = ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = ''ਲੁੱਕ ਵੀ ਹੈਵ ਕਮਿੰਗ ਟੂ ਡੋਵਰ!'' (2007) | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[ਫਾਰਵਰਡ ਪੋਇਟਰੀ ਇਨਾਮ]] | signature = | signature_alt = | website = | portaldisp = }} '''ਦਲਜੀਤ ਨਾਗਰਾ''' {{Post-nominals|country=GBR|MBE|FRSL|size=100%}} (ਜਨਮ 1966 <ref>[http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/17981/29/Daljit-Nagra "Daljit Nagra"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180725153954/https://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/17981/29/Daljit-Nagra |date=2018-07-25 }}, Poetry International Rotterdam.</ref> ) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਲੁੱਕ ਵੀ ਹੈਵ ਕਮਿੰਗ ਟੂ ਡੋਵਰ!'' ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਲੇਖ ਜੋ [[ਡਬਲਿਊ ਐਚ ਆਡੇਨ]] ਦੀ ''ਲੁੱਕ , ਸਟਰੇਂਜਰ'', [[ਡੀ.ਐਚ. ਲਾਰੰਸ]] ਦੀ ''ਲੁੱਕ ਵੀ ਹੈਵ ਕਮ ਦੋਹ!'' ਅਤੇ [[ਮੈਥਿਊ ਅਰਨੋਲਡ]] ਦੇ " ਡੋਵਰ ਬੀਚ " ਦੇ ਐਪੀਗ੍ਰਾਫ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਫਰਹਿ ਫ਼ਰਵਰੀ 2007 ਵਿੱਚ ਫੈਬਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਗਰਾ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਭਾਰਤੀਆਂ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]]) ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਕਸਰ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ "ਪਿੰਗਲਿਸ਼" ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। <ref>[https://www.bbc.co.uk/manchester/content/articles/2005/09/29/071005_nagra_punglish_feature.shtml "Do you speak Punglish?"], BBC, 29 September 2005. Retrieved 26 August 2007.</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੈਂਟਨ ਦੇ JFS ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਦਲਜੀਤ ਨਾਗਰਾ ਦੇ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬੀ]] ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਬਰਤਾਨੀਆ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ (1966) ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਲੰਡਨ ਦੇ ਹੀਥਰੋ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਯੀਵਸਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰਿਵਾਰ 1982 ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਫੀਲਡ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="Biography">[http://www.daljitnagra.com/biography.php "Biography"], Daljit Nagra website.</ref> 1988 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰਾਇਲ ਹੋਲੋਵੇ, ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਅਤੇ ਐਮਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। <ref name="Biography" /> ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ, ਕੋਰਸਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਟੋਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਪਾਸਕੇਲ ਪੇਟਿਟ, [[ਮੋਨੀਜ਼ਾ ਅਲਵੀ]], ਜੌਨ ਸਟੈਮਰਸ, ਕੈਰਲ ਐਨ ਡਫੀ ਅਤੇ ਜੈਕੀ ਕੇ ਸਮੇਤ ਕਵੀਆਂ ਤੋਂ ਫੀਡਬੈਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 2002 ਤੋਂ ਸਟੀਫਨ ਨਾਈਟਸ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। <ref name="Biography" /> == ਕਵਿਤਾ ਕੈਰੀਅਰ == 2003 ਵਿੱਚ, ਨਾਗਰਾ ਨੇ ਸਮਿਥ/ਡੋਰਸਟੌਪ ਬੁੱਕਸ ਪੈਂਫਲੈਟ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ''ਓ ਮਾਈ ਰਬ!'', ਜੋ ਕਿ ਪੋਇਟਰੀ ਬੁੱਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਪੈਂਫਲੈਟ ਸੀ। 2004 ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਾ ਨੇ "ਲੁਕ ਵੀ ਹੈਵ ਕਮਿੰਗ ਟੂ ਡੋਵਰ! ਸਿੰਗਲ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਫਾਰਵਰਡ ਪੋਇਟਰੀ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। ਨਾਗਰਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਿਤਾਬ-ਲੰਬਾਈ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਜੋ ਕਿ ਇਹੀ ਸਿਰਲੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, 2007 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਨਿਊਜ਼ਨਾਈਟ ਰਿਵਿਊ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/newsnight/review/6280089.stm#dal Literature: Daljit Nagra 'Look We Have Coming to Dover!'], ''Newsnight Review'', 19 January 2007. Retrieved 20 January 2007.</ref> ''ਲੁੱਕ ਵੀ ਹੈਵ ਕਮਿੰਗ ਟੂ ਡੋਵਰ!'' ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਲਈ 2007 ਦਾ ਫਾਰਵਰਡ ਪੋਇਟਰੀ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ <ref>{{Cite news|url=http://books.guardian.co.uk/fba2007/story/0,,2155203,00.html|title=Guardian award highlights good year for first-time writers|last=Ezard|first=John|date=24 August 2007|work=The Guardian|access-date=26 August 2007}}</ref> ''ਸਾਊਥ ਬੈਂਕ ਸ਼ੋਅ'' ਡੇਸੀਬਲ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਕੋਸਟਾ ਪੋਇਟਰੀ ਅਵਾਰਡ, ਗਾਰਡੀਅਨ ਫਸਟ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ, ਐਲਡੇਬਰਗ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਅਤੇ ਗਲੇਨ ਡਿੰਪਲੈਕਸ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।  ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ`ਜ਼ ਇਨਕਰੈਡੀਬਲ ਵ੍ਹਾਈਟ-ਮੈਨ ਈਟਿੰਗ ਟਾਈਗਰ-ਟੌਏ ਮਸ਼ੀਨ!!!'' (2012), ਨੂੰ ਟੀਐਸ ਐਲੀਅਟ ਇਨਾਮ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਗਰਾ ਦੀ 2013 ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਰਾਮਾਇਣ'' ਟੀਐਸ ਇਲੀਅਟ ਇਨਾਮ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।  2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਆਥਰਜ਼ ਟ੍ਰੈਵਲਿੰਗ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।  ਉਸਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ''ਨਿਊ ਯਾਰਕਰ'', <ref>{{Cite journal|last=Nagra|first=Daljit|date=July 25, 2011|title=A Black History of the English Speaking Peoples (poem)|url=https://archive.org/details/sim_the-new-yorker_2011-07-25_87_21/page/52|journal=The New Yorker|pages=52–53}}</ref> ''ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਰਿਵਿਊ'', ''ਦ ਲੰਡਨ ਰਿਵਿਊ ਆਫ ਬੁਕਸ'', ''ਦਿ ਟਾਈਮਜ਼ ਲਿਟਰੇਰੀ ਸਪਲੀਮੈਂਟ'', ''ਪੋਇਟਰੀ ਰਿਵਿਊ'', ''ਪੋਇਟਰੀ ਲੰਡਨ'', ''ਪੋਇਟਰੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ'', ''ਦ ਰਿਆਲਟੋ'' ਅਤੇ ''ਦ ਨਾਰਥ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਬੈਨਫ, ਕੈਲਗਰੀ, ਟੋਰਾਂਟੋ, ਬ੍ਰੈਟਿਸਲਾਵਾ, ਗਾਲੇ, ਮੁੰਬਈ, ਦਿੱਲੀ, ਓਰਕਨੇ, ਬੇਲਫਾਸਟ, ਡਬਲਿਨ, ਰੋਟਰਡੈਮ, ਐਮਸਟਰਡਮ, ਹੀਡਲਬਰਗ, ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼, ਐਡਿਨਬਰਗ, ਟਾਈ ਨਿਊਡ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।  ਨਾਗਰਾ ਪੋਇਟਰੀ ਬੁੱਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਪੋਇਟਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਦੇ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ 2008 ਦੇ ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਹਨਸਨ ਇਨਾਮ, <ref>{{Cite news|url=http://books.guardian.co.uk/samueljohnson2008/story/0,,2290991,00.html|title=The Suspicions of Mr Whicher wins Samuel Johnson prize|last=Higgins|first=Charlotte|date=16 July 2008|work=The Guardian|access-date=16 July 2008}}</ref> ਗਾਰਡੀਅਨ ਫਸਟ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ 2008, ਫੋਇਲ ਯੰਗ ਪੋਏਟਸ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ 2008, ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੋਇਟਰੀ ਕੰਪੀਟੀਸ਼ਨ 2009, 2010 ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਪੋਇਟਰੀ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.manchesterwritingcompetition.co.uk/poetry/judges.php|title=Competition judges|website=Manchester Poetry Prize|publisher=Manchester Metropolitan University|archive-url=https://web.archive.org/web/20100331152410/http://www.manchesterwritingcompetition.co.uk/poetry/judges.php|archive-date=31 March 2010|access-date=17 September 2010}}</ref> ਅਤੇ ਕੋਸਟਾ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਕਵਿਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੀ ਵਿਜੇਤਾ। ਉਸਨੇ ਟੀਐਸ ਐਲੀਅਟ ਪੋਇਟਰੀ ਰੀਡਿੰਗਜ਼ 2009 ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਜੁਲਾਈ 2014 ਤੋਂ ਜੂਨ 2015 ਤੱਕ ਕੀਟਸ ਹਾਊਸ ਦਾ ਪੋਇਟ-ਇਨ-ਰੈਜੀਡੈਂਸ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਈਟਨ ਕਾਲਜ ਵਿਜ਼ਡਮ ਸਕਾਲਰ ਸੀ। ਨਾਗਰਾ ਨੇ ਫੈਬਰ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਪੋਇਟਰੀ ਟਿਊਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਲਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ 4 ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਪੋਇਟ-ਇਨ-ਰੈਜੀਡੈਂਸ ਕਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/radio/what-to-listen-to/daljit-nagra-named-radio-4-poet-in-residence/|title=Daljit Nagra becomes first poet in residence for Radio 4|last=Blumsom|first=Amy|date=8 October 2015|work=The Telegraph}}</ref> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਲਿਸ ਓਸਵਾਲਡ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਾਰਿਸ ਬਣਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2017/alice-oswald-radio-4-poet|title=Alice Oswald announced as BBC Radio 4's new Poet-in-Residence|date=22 September 2017|access-date=25 September 2017|publisher=BBC Media Centre}}</ref> ਨਾਗਰਾ ਨੇ ''ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਟਾਈਮਜ਼'', ''[[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ|ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ]]'', ''ਦਿ ਆਬਜ਼ਰਵਰ'', ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਦਿ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]]'' ਲਈ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਰੂਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ <ref>[https://literature.britishcouncil.org/writer/daljit-nagra "Daljit Nagra"] at British Council, Literature.</ref> ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। <ref name="Biography"/> 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ ਦਾ ਫੈਲੋ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। <ref>{{Cite magazine|last=Onwuemezi|first=Natasha|date=7 June 2017|title=Rankin, McDermid and Levy named new RSL fellows|url=http://www.thebookseller.com/news/syal-and-mcdermid-named-new-rsl-fellows-564396|magazine=[[The Bookseller]]}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://rsliterature.org/fellows/current-fellows/|title=Current RSL Fellows|publisher=Royal Society of Literature|archive-url=https://web.archive.org/web/20150305005958/https://rsliterature.org/fellows/current-fellows/|archive-date=5 March 2015|access-date=10 June 2017}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ "ਸਿੰਘ ਗੀਤ!" AQA [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ|ਇੰਗਲਿਸ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ]] GCSE ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>[http://www.drapersacademy.com/Love-Relationship-Poems "English Literature Paper 2 Section B: AQA Love and Relationships Poems"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200224042625/http://www.drapersacademy.com/love-relationship-poems |date=2020-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200224042625/http://www.drapersacademy.com/love-relationship-poems |date=2020-02-24 }}, via Drapers' Academy.</ref> ਨਾਗਰਾ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ ਦੀ ਚੇਅਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2020/nov/30/royal-society-of-literature-reveals-historic-changes-to-improve-diversity|title=Royal Society of Literature reveals historic changes to improve diversity|last=Flood|first=Alison|date=30 November 2020|work=The Guardian|access-date=2 December 2020}}</ref> ਲੀਜ਼ਾ ਐਪੀਗਨੇਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਇਹਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ 2016 ਤੋਂ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://rsliterature.org/wp-content/uploads/2020/11/ROYAL-SOCIETY-OF-LITERATURE-LAUNCH-RSL-200-FINAL-PRESS-RELEASE-27.11.20-.pdf|title=Press Release: Royal Society of Literature Celebrates 200th Birthday with 60 Appointments and Five-year Festival|date=30 November 2020|publisher=The Royal Society of Literature|access-date=1 December 2020|archive-date=25 ਜੂਨ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625141305/https://rsliterature.org/wp-content/uploads/2020/11/ROYAL-SOCIETY-OF-LITERATURE-LAUNCH-RSL-200-FINAL-PRESS-RELEASE-27.11.20-.pdf|url-status=dead}}</ref> ਨਾਗਰਾ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ 2022 ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਪਾਇਰ (MBE) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਨਾਗਰਾ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.heraldscotland.com/news/12763246.singh-songs/|title=Singh Songs|date=27 January 2007|access-date=2 January 2021}}</ref> ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਆਹ ਇਹ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਾਗਰਾ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਜੋੜੇ ਨੇ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਗਰਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪਤਨੀ ਕੈਥਰੀਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਹੰਨਾਹ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=http://www.daljitnagra.com/biography.php|title=Biography|access-date=2 January 2021}}</ref> 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਡੌਲਿਸ ਹਿੱਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੈਰੋ ਚਲੇ ਗਏ। <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2007/jan/18/poetry.race|title=The Bard of Dollis Hill|last=Barkham|first=Patrick|date=18 January 2007|access-date=2 January 2021}}</ref> == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == * ''ਓ ਮਾਈ ਰਬ!'' - ਸਮਿਥ/ਡੋਰਸਟੌਪ, 2003.  * ''ਲੁੱਕ ਵੀ ਹੈਵ ਕਮਿੰਗ ਟੂ ਡੋਵਰ!'' - ਫੈਬਰ ਅਤੇ ਫੈਬਰ, 2007। [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0571231225|978-0571231225]] * ''ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ`ਜ਼ ਇਨਕਰੈਡੀਬਲ ਵ੍ਹਾਈਟ-ਮੈਨ ਈਟਿੰਗ ਟਾਈਗਰ-ਟੌਏ ਮਸ਼ੀਨ!!!'' - ਫੈਬਰ ਅਤੇ ਫੈਬਰ, 2012। [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0571264919|978-0571264919]] * ''ਰਾਮਾਇਣ'' - ਫੈਬਰ ਐਂਡ ਫੈਬਰ, 2013। [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0571294879|978-0571294879]] (ਹਾਰਡਬੈਕ);  (ਪੇਪਰਬੈਕ)। * "ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ" - ਫੈਬਰ ਅਤੇ ਫੈਬਰ, 2017। [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0571333738|978-0571333738]] (ਹਾਰਡਬੈਕ) == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]] 1jxmtlicm0us4b229t28d8ynknr0l1r 0 144854 848021 615087 2026-09-26T10:47:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848021 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਸੋ ਕਾਵਿ''' [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਰਾਸੋ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਿੰਦੀ ਰਾਸੋ ਕਾਵਿ ਹੈ। ਰਾਸ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਬੰਧ ਚਾਰਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਸੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੀਰ ਕਾਵਿ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਜੋ ਡਿੰਗਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਸੋ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਰਾਸੋ ਕਾਵਿ ਦੇ ਅਧੀਨ ਦੋਹੇ ਤੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ: : ''ਰਸੁ ਅਸੰਭੁ ਨਵਰਸ ਸਰਸ ਛੰਦੁ ਚੰਦੁ ਕਿਆ ਅਮਿਆ ਸਮ ॥'' : ''ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵੀਰ ਕਰੁਣਾ ਬਿਭਛ ਭਇਆ ਅਦਭੂਤ ਸੰਤ ਸਮ।'' ਰਾਸ ਅਤੇ ਰਾਸੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਮਤਭੇਦ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ- * 1. ਰਾਸ - ਨੰਦਦੁਲਾਰੇ ਵਾਜਪਾਈ * 2. ਰਾਸਕ - ਚੰਦਰਬਲੀ ਪਾਂਡੇ, ਡਾ. [[ਦਸ਼ਰਥ ਸ਼ਰਮਾ]], ਪੰਡਿਤ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਡਾ. ਮਾਤਾਪ੍ਰਸਾਦ ਗੁਪਤਾ, [[ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ]] । * 3. ਰਸਿਕ - ਨਰੋਤਮ ਸਵਾਮੀ * 4. [[ਰਾਜਸੂਯ]] - ਗਰਸਾ ਦ ਤਸੀ * 5. ਰਾਜਯਸ਼ - ਡਾ: ਹਰਪ੍ਰਸਾਦ ਸ਼ਾਸਤਰੀ * 6. ਰਸਾਇਣ - [[ਰਾਮਚੰਦਰ ਸ਼ੁਕਲ|ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦਰ ਸ਼ੁਕਲਾ]] * 7. ਰਹਸਯ - ਕਵੀਰਾਜ ਸ਼ਿਆਮਲਦਾਸ, ਡਾ. ਕਾਸ਼ੀਪ੍ਰਸਾਦ ਜੈਸਵਾਲ == ਰਾਸੋ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ == * ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਅਮੀਰੀ ਨੂੰ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। * ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਰਡ ਕਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। * ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। * ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੰਗ|ਯੁੱਧ]] ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। * ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਰਸ ਅਤੇ [[ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ|ਸ੍ਰਿੰਗਾਰ ਰਸ]] ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। * ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਡਿੰਗਲ ਅਤੇ [[ਪਿੰਗਲ]] ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। * ਇਸ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। == ਮੁੱਖ ਰਾਸੋ ਪਾਠ == * ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਰਾਸੋ - [[ਚੰਦ ਬਰਦਾਈ|ਚੰਦਬਰਦਾਈ]] <ref>{{Cite book|title=हिंदी साहित्य का इतिहास|last=आचार्य रामचन्द्र|first=शुक्ल|date=2013|publisher=लोकभारती प्रकाशन|location=इलाहाबाद|page=24}}</ref> * ਬਿਸਾਲਦੇਵ ਰਾਸੋ – ਨਰਪਤਿ ਨਾਲਾ * [[ਪਰਮਾਲ ਰਾਸੋ|ਪਰਮਲ]] ਰਸੋ – ਜਗਨਿਕ * ਹਮੀਰ ਰਸੋ – ਸ਼ਰੰਧਰ * [[ਖੁਮਾਨ ਰਾਸੋ|ਖੁਮਾਣ ਰਾਸੋ –]] ਦਲਪਤਿ ਵਿਜੇ * ਵਿਜੇਪਾਲ ਰਾਸੋ - ਨਲਸਿੰਘ ਭੱਟ * ਬੁਧਿਰਾਸੋ - ਜਲਹਣ * ਮੁੰਜ ਰਾਸੋ – ਅਣਜਾਣ * ਕਲਿਯੁਗ ਰਾਸੋ – ਰਸਿਕ ਗੋਵਿੰਦ * ਕਯਾਮ ਖਾਨ ਰਾਸੋ - ਨਿਆਮਤ ਖਾਨ ਜਾਨ ਕਵੀ * ਰਾਮ ਰਸੋ – ਸਮਾਂ ਸੁੰਦਰ ਹੈ * ਰਾਣਾ ਰਾਸੋ - [[ਦਯਾਰਾਮ]] (ਦਿਆਲ ਕਵੀ) * ਰਤਨਰਾਸੋ – [[ਕੁੰਭਕਰਣ|ਕੁੰਭਕਰਨ]] * ਕੁਮਾਰਪਾਲ ਰਾਸੋ – ਦੇਵਪ੍ਰਭ == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਯੁੱਗ == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.ignca.nic.in/coilnet/bund0035.htm ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸੋ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾ] * [https://web.archive.org/web/20090105220420/http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/bund0035.htm ਰਾਸੋ ਕਵਿਤਾ ਪਰੰਪਰਾ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ] ਵਿਖੇ * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014035450/http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/bund0053.htm|date=14 अक्तूबर 2007}} [http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/bund0053.htm ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਮੁਕਤਕਾ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਰਾਸੋ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ] * [http://vimisahitya.wordpress.com/2008/08/20/raso_veergatha/ ਰਾਸੋ ਕਵਿਤਾ : ਬਹਾਦਰੀ] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} 6fbtgghecd9byegz4sd6ejr6dwetz51 0 146065 847816 843985 2026-09-25T17:04:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847816 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=Ajit Agarkar|fullname=Ajit Bhalchandra Agarkar|image=AjitAgarkar.jpg|caption=Agarkar in 2014|birth_date={{Birth date and age|1977|12|04|df=yes}}|birth_place=[[Mumbai]], [[Maharashtra]], India|batting=Right-handed|bowling=Right-arm [[fast bowling|fast-medium]]|role=Bowler|international=true|country=India|testcap=216|testdebutagainst=Zimbabwe|testdebutdate=7 October|testdebutyear=1998|lasttestagainst=Pakistan|lasttestdate=13 January|lasttestyear=2006|odicap=111|odidebutagainst=Australia|odidebutdate=1 April|odidebutyear=1998|lastodiagainst=England|lastodidate=5 September|lastodiyear=2007|odishirt=9|T20Icap=1|T20Idebutagainst=South Africa|T20Idebutdate=1 December|T20Idebutyear=2006|lastT20Iagainst=New Zealand|lastT20Idate=16 September|lastT20Iyear=2007|club1=[[Mumbai cricket team|Mumbai]]|year1=1996–2013|club2=[[Kolkata Knight Riders]]|year2=2008–2010|club3=[[Delhi Daredevils]]|year3=2011–2013|club4=[[Cricket Club of India]]|year4=2014|columns=4|column1=[[Test cricket|Test]]|column2=[[One Day International|ODI]]|column3=[[First-class cricket|FC]]|column4=[[List A cricket|LA]]|matches1=26|matches2=191|matches3=110|matches4=270|runs1=571|runs2=1,269|runs3=3,336|runs4=2,275|bat avg1=16.79|bat avg2=14.58|bat avg3=28.75|bat avg4=17.50|100s/50s1=1/0|100s/50s2=0/3|100s/50s3=4/16|100s/50s4=0/8|top score1=109[[not out|*]]|top score2=95|top score3=145|top score4=95|deliveries1=4,857|deliveries2=9,484|deliveries3=18,132|deliveries4=13,322|wickets1=58|wickets2=288|wickets3=299|wickets4=420|bowl avg1=47.32|bowl avg2=27.85|bowl avg3=30.69|bowl avg4=26.16|fivefor1=1|fivefor2=2|fivefor3=12|fivefor4=3|tenfor1=0|tenfor2=0|tenfor3=0|tenfor4=0|best bowling1=6/41|best bowling2=6/42|best bowling3=6/41|best bowling4=6/18|catches/stumpings1=68/–|catches/stumpings2=52/–|catches/stumpings3=37/–|catches/stumpings4=69/–|source=https://www.espncricinfo.com/player/ajit-agarkar-26184 Cricinfo|date=13 September|year=2022}} '''ਅਜੀਤ ਭਲਚੰਦਰ ਅਗਰਕਰ''' {{ਅਵਾਜ਼|Ajit Agarkar.ogg|pronunciation}}</img> {{ਅਵਾਜ਼|Ajit Agarkar.ogg|pronunciation}}(ਜਨਮ 4 ਦਸੰਬਰ 1977) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਖੇਡ ਦੇ ਤਿੰਨੋਂ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.sportstarlive.com/tss2649/stories/20031206002601900.htm|title=Indian player profiles|date=December 2003|website=sportstarlive.com|access-date=27 July 2018}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਓਡੀਆਈ) ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1999 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 2003 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 2007 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ 2007 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਜੇਤੂ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਈਪੀਐਲ ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੈਵਿਲਜ਼|ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੇਵਿਲਜ਼]] (ਹੁਣ ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼) ਅਤੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਇਟ ਰਾਈਡਰਜ਼|ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]] ਲਈ ਖੇਡਿਆ, ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|ਮੁੰਬਈ]] ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਕੇ 40ਵਾਂ ਰਣਜੀ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ|ਟਰਾਫੀ]] ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਵਨਡੇ ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20]] ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। 2013 ਵਿੱਚ, ਅਗਰਕਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਫ 21 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ 50 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਹੈ। '''<big>ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ</big>''' ਅਗਰਕਰ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਦਸੰਬਰ 1976 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, <ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.sportstarlive.com/tss2649/stories/20031206002601900.htm|title=Indian player profiles|date=December 2003|website=sportstarlive.com|access-date=27 July 2018}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮੀਨਾ ਅਤੇ ਬਾਲਚੰਦਰ ਅਗਰਕਰ ਦੇ ਘਰ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਮਾਨਿਕ ਅਗਰਕਰ ਹੈ। <ref name="rediff1">{{Cite news|url=http://www.rediff.com/sports/1998/jul/10g.htm|title=Strike force!|last=Panicker|first=Prem|date=10 July 1998|work=[[Rediff.com]]|access-date=27 July 2018}}</ref> <ref>Hari Menon (8 November 2004), [https://www.outlookindia.com/magazine/story/bones-of-a-riddle/225620 "Bones Of A Riddle"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221113150343/https://www.outlookindia.com/magazine/story/bones-of-a-riddle/225620 |date=2022-11-13 }}, ''[[Outlook India]]''. Retrieved 20 March 2019.</ref> ਅਗਰਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੋਚ [[ਰਮਾਕਾਂਤ ਅਚਰੇਕਰ|ਰਮਾਕਾਂਤ ਆਚਰੇਕਰ]] ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਚਰੇਕਰ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ 'ਤੇ, ਅਗਰਕਰ ਨੇ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਕੂਲ IES ਤੋਂ ਸ਼ਾਰਦਾਸ਼ਰਮ ਵਿਦਿਆਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਜੋ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਥੋੜੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੀਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾ ਕੇ ਅੰਡਰ-16 ਲਈ ਅੰਤਰ-ਸਕੂਲ ਗਾਇਲਸ ਸ਼ੀਲਡ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਸਕੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਹੈਰਿਸ ਸ਼ੀਲਡ ਅੰਡਰ -19 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਫਾਰਮ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ "ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ [[ਸਚਿਨ ਤੇਂਦੁਲਕਰ|ਤੇਂਦੁਲਕਰ]] ਬਣਨ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ" ਸਕੋਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ "[ਉਸ ਨੂੰ] ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁੰਬਈ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੌਕਾ ਸੀ। -ਰਾਊਂਡਰ" ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਅਗਰਕਰ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ [[ਕਪਿਲ ਦੇਵ]], ਮਾਈਕਲ ਹੋਲਡਿੰਗ ਅਤੇ ਇਆਨ ਬੋਥਮ ਨੂੰ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਕੀਤਾ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਐਲਨ ਡੋਨਾਲਡ ਨੂੰ ਵੀ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ। <ref name="rediff1" /> ਅਗਰਕਰ ਮਾਟੁੰਗਾ ਦੇ ਰੂਪਰੇਲ ਕਾਲਜ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਫਾਤਿਮਾ ਘੜਿਆਲੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵਰਲੀ ਸੀਫੇਸ ਉੱਤੇ ਨਰਾਇਣ ਪੁਜਾਰੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.lookuppage.com/users/ajitagarkar/|title=Ajit Agarkar - Bio Page|website=lookuppage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075120/http://www.lookuppage.com/users/ajitagarkar/|archive-date=4 March 2016|access-date=19 April 2013}}</ref> '''<big>ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਸ਼ੈਲੀ</big>''' ਉਹ ਦੂਜੇ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ 90 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨਾਲ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ&nbsp;mph (~142–150&nbsp;km/hr)।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2022}} ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ (ਉਸ ਸਮੇਂ) 50 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਦਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਦਰ ਨਿਰਪੱਖ ਸੀ (5.07). '''<big><ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/india/content/player/26184.html|title=Ajit Agarkar|website=Cricinfo}}</ref></big>''' '''<big>ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ</big>''' <big>ਅਗਰਕਰ ਨੇ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1998 ਨੂੰ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਕੋਚੀ|ਕੋਚੀ]] ਵਿਖੇ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਵਨਡੇ]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ [[ਐਡਮ ਗਿਲਕ੍ਰਿਸਟ]] ਦਾ ਵਿਕਟ ਲਿਆ ਸੀ।</big> <big><ref>{{Cite news|url=https://espnpressroom.com/caribbean/bios/jonathan-trott/#:~:text=Agarkar%20made%20his%20ODI%20debut,prized%20wicket%20of%20Adam%20Gilchrist.|title=Agarkar Profile|work=|access-date=|archive-date=2022-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221113150343/https://espnpressroom.com/caribbean/bios/jonathan-trott/#:~:text=Agarkar%20made%20his%20ODI%20debut,prized%20wicket%20of%20Adam%20Gilchrist.|url-status=dead}}</ref></big> ਆਪਣੇ ਡੈਬਿਊ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, 20 ਸਾਲਾ ਅਗਰਕਰ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੋਕਾ-ਕੋਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਸਟੀਫਨ ਫਲੇਮਿੰਗ ਅਤੇ ਕ੍ਰੇਗ ਮੈਕਮਿਲਨ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਵਿਕਟਾਂ ਸਮੇਤ ਚਾਰ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ, ਜਦਕਿ ਭਾਰਤ ਸਿਰਫ਼ 220 ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 1998 ਨੂੰ। ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜਵਾਗਲ ਸ਼੍ਰੀਨਾਥ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਬਣਾਉਣਗੇ। ਸ੍ਰੀਨਾਥ ਅਗਰਕਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਸਫਲ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਸੀ। 1999 ਵਿੱਚ ਆਸ਼ੀਸ਼ ਨਹਿਰਾ ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ ਜ਼ਹੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਸ਼੍ਰੀਨਾਥ, ਨੇਹਰਾ ਅਤੇ ਅਗਰਕਰ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੱਟਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2022}} ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਗਰਕਰ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਸੱਟਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਾਂ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਇਰਫਾਨ ਪਠਾਨ ਦੇ ਉਭਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਗਾਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ 2002 ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਗਰਕਰ ਨੇ ਬੱਲੇ ਅਤੇ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਕੁਝ ਯਾਦਗਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 2003 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-v-new-zealand-1997-1998-151463|title=Match Report|work=|access-date=}}</ref> ਅਗਰਕਰ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ 1999 ਦੀ ਟੈਸਟ ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ। 2003 ਵਿੱਚ ਐਡੀਲੇਡ ਓਵਲ ਵਿੱਚ, ਅਗਰਕਰ ਨੇ 6/41 ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 20 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਅਗਰਕਰ ਨੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਰ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਵਧੀਆ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ 2006 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਾਰਤੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਸੀ। ਇੱਕ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਗਰਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਨਾਬਾਦ 109 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਟੈਸਟ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਹੁਨਰ ਕਾਫੀ ਦੇਖਣਯੋਗ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰਾਜਕੋਟ ਵਿੱਚ 25 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਬਾਦ 67 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। <ref>[http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284095.html Fastest fifties] at [[Cricinfo]]</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲਗਾਤਾਰ ਸੱਤ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਕੋਰ ਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.alloutcricket.com/blogs/sundries/you-can-quote-me-on-that-ajit-agarkar|title=You Can Quote Me on That: Ajit Agarkar – All Out Cricket|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215121632/http://www.alloutcricket.com/blogs/sundries/you-can-quote-me-on-that-ajit-agarkar|archive-date=15 December 2013|access-date=2013-12-11}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਆਊਟ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਗੇਂਦ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਜਵਾਗਲ ਸ਼੍ਰੀਨਾਥ]] (315) ਅਤੇ [[ਅਨਿਲ ਕੁੰਬਲੇ]] (337) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ (288) ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹਨ। ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 2009-10 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 5 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਮੁੰਬਈ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿੱਤ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ। 16 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ, ਅਗਰਕਰ ਨੇ 2013-14 ਰਣਜੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/current/story/679933.html|title=Agarkar retires from all cricket|work=[[ESPNcricinfo]]|access-date=16 October 2013}}</ref> <ref name="IE2013">{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/adelaide-hero-lords-centurion-bombay-duck-ajit-agarkar-calls-it-quits/1183631/|title=Adelaide hero, Lord's centurion, Bombay duck Ajit Agarkar calls it quits|date=17 October 2013|work=[[The Indian Express]]}}</ref> '''<big>ਇੱਕ ਆਲਰਾਊਂਡਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ</big>''' [[ਜੌਹਨ ਰਾਈਟ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ, ਜਨਮ 1954)|ਜੌਹਨ ਰਾਈਟ]] ਸਕੋਰਿੰਗ ਦਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ ਅਗਰਕਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੂੰਢੀ ਹਿੱਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੇਜਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਵਾਧੂ ਸਲੋਗਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਪਾਰੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 2000 ਵਿੱਚ 21 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ 50 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 3 ਵਿਕਟਾਂ ਵੀ ਲਈਆਂ, <ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/64684.html|title=fastest 50}}</ref> 2002 ਵਿੱਚ [[ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 95 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਨੰਬਰ 3 'ਤੇ ਆਰਡਰ। <ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/64785.html|title=Ajit 95}}</ref> 2002 ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਲੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 10 'ਤੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। 8. <ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/63997.html|title=109* agarkar}}</ref> ਉਸ ਨੇ 2003 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਮੈਡਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। '''<big>ਰਿਕਾਰਡਸ</big>''' ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਅਗਰਕਰ ਨੇ [[ਡੈਨਿਸ ਲਿਲੀ|ਡੇਨਿਸ ਲਿਲੀ]] ਦੇ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ 50 ਵਿਕਟਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ, ਸਿਰਫ 23 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਪਲਬਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1998 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਦੋਂ [[ਅਜੰਥਾ ਮੈਂਡਿਸ|ਅਜੰਤਾ ਮੈਂਡਿਸ]] ਨੇ ਸਿਰਫ 19 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਪਲਬਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ 50 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਅਗਰਕਰ ਦੇ ਨਾਂ ਹੈ: ਉਸਨੇ 21 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 50 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਅਗਰਕਰ ਦੇ ਨਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਨਡੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ 200 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਅਤੇ 1000 ਦੌੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਜਾਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਹੈ। ਅਗਰਕਰ ਨੇ 133 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਪਲਬਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ [[ਸ਼ੌਨ ਪੋਲੌਕ|ਸ਼ਾਨ ਪੋਲਕ]] ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ 138ਵੇਂ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਪਲਬਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। . <ref>{{Cite web|url=https://www.cricketcountry.com/news/happy-birthday-ajit-agarkar-top-5-glorious-moments-of-his-career-959963|title=Agarkar Records|date=4 December 2020}}</ref>ਭਾਰਤ ਦੇ 1999-2000 ਦੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਗਰਕਰ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜ ਪਾਰੀਆਂ (ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲਗਾਤਾਰ ਸੱਤ ਪਾਰੀਆਂ) ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਡੱਕ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਪਹਿਲੀ ਗੇਂਦਾਂ) ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ "ਬੰਬੇ ਡਕ" ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। <ref name="IE20132">{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/adelaide-hero-lords-centurion-bombay-duck-ajit-agarkar-calls-it-quits/1183631/|title=Adelaide hero, Lord's centurion, Bombay duck Ajit Agarkar calls it quits|date=17 October 2013|work=[[The Indian Express]]}}</ref> <ref name="Beard">{{Cite book|title=Ask Bearders|url=https://archive.org/details/askbearders0000frin|last=Frindall|first=Bill|publisher=[[BBC Books]]|year=2009|isbn=978-1-84607-880-4|pages=[https://archive.org/details/askbearders0000frin/page/80 80]–81|author-link=Bill Frindall}}</ref> ਡੈਮੀਅਨ ਫਲੇਮਿੰਗ, [[ਬ੍ਰੇਟ ਲੀ|ਬ੍ਰੈਟ ਲੀ]] (ਦੋ ਵਾਰ), ਮਾਰਕ ਵਾ ਅਤੇ ਗਲੇਨ ਮੈਕਗ੍ਰਾ ਨੇ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ। '''<big>ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ</big>''' ਅਗਰਕਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਲਈ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਇਟ ਰਾਈਡਰਜ਼|ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਚੌਥੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੈਵਿਲਜ਼|ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੇਵਿਲਜ਼]] ਨੇ US$210,000 ਵਿੱਚ ਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2022}} ਫਰਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਅਗਰਕਰ 2012 [[ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰੇਗਾ। <ref name="toi12">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/domestic-cricket/vijay-hazare-trophy/Ajit-Agarkar-to-lead-Mumbai-in-one-dayers/articleshow/11893244.cms|title=Ajit Agarkar to lead Mumbai in one-dayer|date=15 February 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=15 February 2012}}</ref>ਉਹ 2013 ਦੀ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਮੁੰਬਈ ਟੀਮ ਦਾ ਵੀ ਕਪਤਾਨ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2022}}ਹਾਲਾਂਕਿ 2013 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਉਸਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 52* (53 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ) ਸਕੋਰ ਬਣਾ ਕੇ 645/9 ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਕੋਰ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 145 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਟਕੀਪਰ ਆਦਿਤਿਆ ਤਾਰੇ (120) ਨਾਲ 7ਵੀਂ ਵਿਕਟ ਲਈ 246 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕਰਕੇ ਮੁੰਬਈ ਨੂੰ 169/6 ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਕੁੱਲ 454/8 ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2022}} ==ਹਵਾਲੇ== <references group="" responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] mxe6njbjsn4yo2saiq3zyzxvhebrws3 0 146331 847984 828540 2026-09-26T07:43:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847984 wikitext text/x-wiki {{Infobox website|name=ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ|url={{URL|https://tieba.baidu.com}}<br/>{{URL|https://wapp.baidu.com}}（ਮੋਬਾਈਲ ਸੰਸਕਰਣ）|logo=BaiduTiebaLogo.png|commercial=ਹਾਂ|type=|language=[[ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਚੀਨੀ]], [[ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਵੀਅਤਨਾਮੀ]], [[ਜਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਜਪਾਨੀ]]|registration=ਜਰੂਰੀ|owner=[[ਬਾਇਡੂ]]|author=ਰੋਬਿਨ ਲੀ|location=[[ਬੀਜਿੰਗ]], [[ਹੈਦੀਅਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੈਦੀਅਨ]] 10, ਸ਼ੰਗਡੀ ਗਲੀ, ਬਾਇਡੂ ਇਮਾਰਤ, ਚੀਨ|launch_date={{Start date and age|2003|12|3}}}} '''ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ''' ({{zh|c=百度贴吧|p=bǎidù tiēbā|l=ਬਾਇਡੂ ਪੋਸਟ ਬਾਰ}}) ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਔਨਲਾਈਨ ਫੋਰਮ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਚੀਨੀ ਵੈੱਬ ਸੇਵਾ ਕੰਪਨੀ Baidu ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 3 ਦਸੰਬਰ, 2003 ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ Baidu ਦੇ ਖੋਜ ਇੰਜਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਪਭੋਗਤਾ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਾਲੇ ਫੋਰਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ "ਬਾਰ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤਦ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਜੇਕਰ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.dragonsocial.net/blog/what-is-baidu-tieba/|title=What is Baidu Tieba? An Introduction to the Largest Chinese Online Community|date=2019-03-13|website=Dragon Social|language=en-US|access-date=2019-08-08|archive-date=2020-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026100050/https://www.dragonsocial.net/blog/what-is-baidu-tieba/|url-status=dead}}</ref> ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2021 ਤੱਕ 45 ਮਿਲੀਅਨ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਸਰਗਰਮ ਉਪਭੋਗਤਾ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ,<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/1254262/china-leading-content-sharing-apps-monthly-active-users/|title=China: MAU of major content sharing sites 2021|website=Statista|language=en|access-date=2022-09-23}}</ref> ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕੁੱਲ ਰਜਿਸਟਰਡ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1.5 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.dragonsocial.net/blog/what-is-baidu-tieba/|title=What is Baidu Tieba? An Introduction to China's Largest Online Community|date=March 13, 2019|access-date=ਨਵੰਬਰ 22, 2022|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026100050/https://www.dragonsocial.net/blog/what-is-baidu-tieba/|url-status=dead}}</ref> 6 ਜੂਨ, 2021 ਤੱਕ, ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਵਿੱਚ 23,254,173 ਭਾਈਚਾਰੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://tieba.baidu.com/f/user/passport?jumpUrl=http://tieba.baidu.com|title=登录_百度贴吧|website=tieba.baidu.com|access-date=2021-06-03}}</ref> == ਜਾਣ-ਪਛਾਣ == ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਤਰਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਬਾਰ ਨਾਮਕ ਫੋਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਦਾ ਨਾਅਰਾ "ਤੁਹਾਡੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ" ਹੈ (ਚੀਨੀ: 为兴趣而生)। 2014 ਤੱਕ, ਇੱਥੇ 80 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਰ ਸਨ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ, ਫਿਲਮਾਂ, ਕਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਰਗੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਰਬ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੋਸਟਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅਲੈਕਸਾ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਦਾ ਟ੍ਰੈਫਿਕ Baidu ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਦਾ 10% ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਣਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://www.alexa.com/data/details/traffic_details/baidu.com|title=Traffic Rank of Baidu, Alex|archive-url=https://web.archive.org/web/20071110130701/http://www.alexa.com/data/details/traffic_details/baidu.com/|archive-date=November 10, 2007|access-date=Feb 24, 2009|url-status=dead}}</ref> == ਕਾਰਜ == ਅਪਲੋਡ ਕੀਤੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਾਸਟਰ, ਤੀਹ ਵਾਈਸ-ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਦਸ ਵੀਡੀਓ-ਮਾਸਟਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਪਭੋਗਤਾ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਸ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਪੋਸਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਪਭੋਗਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੋਸਟਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਪਭੋਗਤਾ ਆਪਣੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੋਸਟਾਂ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰੈਗੂਲਰ ਟੈਕਸਟ ਪੋਸਟਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਪੋਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਵੀਡੀਓ ਅੱਪਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰੇਕ ਬਾਰ ਦੀ ਆਪਣੀ 2GB ਸਪੇਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਬਾਰ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ 500 ਵਿੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।{{citation needed|date=May 2019}} 2010 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਨੇ ਗੁਮਨਾਮ ਪੋਸਟਿੰਗ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ, ਸਿਰਫ਼ ਪੋਸਟਰ ਦਾ IP ਪਤਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪੋਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰਜਿਸਟਰਡ ਖਾਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਅਫਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ ਜੋ "ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ", ਇੱਕ ਅਪਰਾਧ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਜ਼ਾ 7 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.loc.gov/law/help/social-media-disinformation/china.php|title=Government Responses to Disinformation on Social Media Platforms|last=Zhang|first=Laney|date=September 2019|website=www.loc.gov|access-date=2021-05-29}}</ref> ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਹੈ। ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਕੋਈ ਅਪਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਦਨਾਮੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਾਭ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://tieba.baidu.com/tb/zt/declare/|title=打击网络谣言，建设文明网络世界|website=tieba.baidu.com|access-date=2021-05-29}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == 25 ਨਵੰਬਰ, 2003 ਨੂੰ, ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਨੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹ 3 ਦਸੰਬਰ 2003 ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਪੇਸਟ ਬਾਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਬਾਇਡੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਯੂ ਜੂਨ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਪੇਸਟ ਬਾਰ ਨੂੰ Baidu ਖੋਜ ਇੰਜਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਸੰਚਾਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਰੁਚੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। 25 ਫਰਵਰੀ, 2005 ਨੂੰ, ਬਾਰਜ਼ੂ ਬਾਰ ਬੈਦੂ ਟਿਏਬਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ।{{citation needed|date=May 2019}} 15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2009 ਨੂੰ, ਟਾਈਬਾ ਕਲਾਊਡ ਨੂੰ ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।{{citation needed|date=May 2019}} 2012 ਵਿੱਚ, ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਨੇ ਇਸਦੇ ਇੰਟਰਫੇਸ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਜਵਾਬ-ਦਰ-ਕ੍ਰਮ ਉਪਭੋਗਤਾ ਇੰਟਰਫੇਸ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਜਵਾਬ-ਵਿੱਚ-ਇੱਕ-ਮੰਜ਼ਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ। ਨਵੇਂ ਇੰਟਰਫੇਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਵੀਂ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਰਜਾਬੰਦੀ, ਵਧੇਰੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਟਾਈਬਾ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣਾ, ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।{{citation needed|date=May 2019}} 13 ਮਈ, 2019 ਨੂੰ, ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਵਿੱਚ 1 ਜਨਵਰੀ, 2017 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੋਸਟ ਕੀਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਲੁਕਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਬਾਇਡੂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਸਿਸਟਮ ਮੇਨਟੇਨੈਂਸ" ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ੇ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੁਕਾਏ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=https://m.ithome.com/html/423345.htm|title=百度贴吧暂时开启"灭霸模式"，2017年之前的帖子直接消失|date=2019-05-13|website=IThome|language=zh|access-date=2019-05-15|archive-date=2019-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513152156/https://m.ithome.com/html/423345.htm|url-status=dead}}</ref> ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਗਭਗ 1 ਮਹੀਨਾ ਹੈ. ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਆਪਕ ਫੋਰਮ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪੋਸਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।{{citation needed|date=May 2019}} == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ == ਬਾਇਡੂ ਪੋਸਟ ਬਾਰ, ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਪਾਰਕ ਡੋਮੇਨ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਬਾਇਡੂ ਪੋਸਟਬਾਰ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: * [https://wayback.archive-it.org/all/20141116034137/http://br.tieba.com/home/index?fr=index ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ] * [http://th.tieba.com ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਥਾਈਲੈਂਡ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20131204011912/http://vn.tieba.com/home/index?fr=index ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਵੀਅਤਨਾਮ] * [http://jp.tieba.com ਬਾਇਡੂ ਟਾਇਬਾ ਜਾਪਾਨ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=October 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} 2011 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਬਾਇਡੂ ਪੋਸਟਬਾਰ ਦਾ ਜਾਪਾਨੀ ਸੰਸਕਰਣ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਈ 2015 ਤੋਂ, ਬਾਇਡੂ ਪੋਸਟਬਾਰ ਦੇ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਸੰਸਕਰਣ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੌਗਇਨ ਅਸਮਰੱਥ ਹਨ।{{citation needed|date=June 2019}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} 4l5f3jybhyaj4dlnzdjl3huefo2e045 0 146346 847931 835319 2026-09-26T02:56:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847931 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ|name=David<br/>{{nobold|{{lang|he|{{Script/Hebrew|דָּוִד}}}}}}|title=|image=King David, the King of Israel.jpg|caption=''King David Playing the Harp'' (1622)<br/>[[Gerard van Honthorst]]|succession=[[ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਰਾਜ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ)|ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਰਾਜਾ]]|reign={{ਲਗਭਗ|1010–970 BCE}}{{Efn | ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਦਾ "ਚਾਲੀ ਸਾਲਾਂ" ਲਈ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦਾ ਬਾਈਬਲੀ ਵਰਣਨ, ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਫਾਰਮੂਲੇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਹੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਹੀ ਸਾਲਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਸਮਝ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ। {{ਰਫ਼ਨ | ਨਦਾਵ ਨਅਮਨ, "ਕੀ ਖੀਰਬੇਟ ਕਿਆਫਾ ਇੱਕ ਯਹੂਦਾਹਾਈ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ?: ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੇਸ", ''JHS'' (2017), pp.&nbsp;15–16.}} ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਹੈ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਮੱਧ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.ਪੂ. ਐੱਚ.ਐੱਮ. ਨੀਮਨ, "ਖਿਰਬੇਟ ਕਿਆਫਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਵਾਲ: ਯੋਸੇਫ ਗਾਰਫਿਨਕੇਲ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ", ''ਜਰਨਲ ਆਫ ਐਨਸ਼ੀਟ ਨਿਅਰ ਈਸਟਰਨ ਐਂਡ ਬਿਬਲੀਕਲ ਲਾਅ'' (2017), ਪੀ. 255.}}<nowiki>}}</nowiki>|birth_date={{circa|1040 BCE}}|birth_place=[[ਬੈਥਲਹਮ]], [[ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਰਾਜ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ)|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਆਫ਼ ਇਜ਼ਰਾਈਲ]]|death_date={{circa|970 BCE}}|death_place=[[ਯਰੂਸ਼ਲਮ]], ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ|predecessor=[[Ish-bosheth]]<ref>{{cite book |last1=Garfinkel |first1=Yosef |last2= Ganor |first2=Saar |last3=Hasel |first3= Michael G. |title=In the Footsteps of King David: Revelations from an Ancient Biblical City |date=2018 |publisher=Thames & Hudson |isbn=978-0-50077428-1 |page=182 |url= https://books.google.com/books?id=C_NjDwAAQBAJ&pg=PT182 |access-date=2020-10-05 |archive-date= 2020-10-11 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201011131758/https://books.google.com/books?id=C_NjDwAAQBAJ&pg=PT182 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last1=Avioz |first1= Michael |title=Josephus' Interpretation of the Books of Samuel |date=2015 |publisher= Bloomsbury |isbn=9780567458575 |page=99 |url= https://books.google.com/books?id=FQPSBgAAQBAJ&pg=PA99 |access-date=2020-10-04 |archive-date= 2020-10-11 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201011131759/https://books.google.com/books?id=FQPSBgAAQBAJ&pg=PA99 |url-status=live}}</ref>|successor=[[ਸੁਲੇਮਾਨ]]|consort=|issue={{Collapsible list | titlestyle = font-weight: normal; background: inherit; font-style: italic; text-align: left; | title = 18+ children, including: |[[Amnon]] |[[Chileab]] |[[Absalom]] |[[Adonijah]] |[[Shephatiah]] |[[Ithream]] |[[Shammua]] |Shobab |[[Nathan (son of David)|Nathan]] |[[Solomon]] |[[Ibhar]] |Elishua |[[Nepheg]] |[[Jerimoth]] |Japhia |Elishama |Eliada |Eliphalet |[[Tamar (daughter of David)|Tamar]]}}|father=[[ਜੱਸੀ (ਬਾਈਬਲੀ ਚਿੱਤਰ)|ਜੱਸੀ]]|mother=[[ਨਿਟਜ਼ੇਵੇਟ]] ([[ਤਾਲਮਦ]])|religion=[[ਯਾਹਵਾਦ]]<!--ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਨਾ ਬਦਲੋ। ਆਧੁਨਿਕ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ--> ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ}} ਡੇਵਿਡ (/ˈdeɪvɪd/; ਹਿਬਰੂ: דָּוִד, ਆਧੁਨਿਕ: David, Tiberian: Dāwīḏ, "ਪਿਆਰੇ") ਇਬਰਾਨੀ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦਾ ਤੀਜਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਸੈਮੂਅਲ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਚਰਵਾਹੇ ਅਤੇ ਰਬਾਬ ਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਕਨਾਨ ਵਿੱਚ ਫਲਿਸਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਚੈਂਪੀਅਨ ਗੋਲਿਅਥ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਡੇਵਿਡ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜੇ ਸ਼ਾਊਲ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ਾਊਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੋਨਾਥਨ ਨਾਲ ਵੀ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਦੋਸਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਗੱਦੀ ਨੂੰ ਹਥਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਾਊਲ ਅਤੇ ਯੋਨਾਥਾਨ ਦੋਨੋਂ ਫਲਿਸਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ 30 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਡੇਵਿਡ ਸਾਰੇ ਇਸਰਾਏਲ ਅਤੇ ਯਹੂਦਾਹ ਦਾ ਰਾਜਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨੇਮ ਦੇ ਸੰਦੂਕ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਹੋਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਡੇਵਿਡ ਨੇ [[ਬਥਸ਼ਬਾ]] ਨਾਲ ਵਿਭਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, [[ਊਰੀਯਾਹ ਹਿੱਤੀ|ਊਰੀਯਾਹ ਹਿੱਟੀ]] ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਪੁੱਤਰ [[ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ|ਅਬਸਾਲੋਮ]] ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਅਤੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬਗਾਵਤ ਦੌਰਾਨ, ਡੇਵਿਡ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]] ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਯਹੂਦਾਹ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ [[ਯਹੋਵਾਹ]] ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੂਕ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਖੂਨ ਵਹਾਇਆ, <ref>{{Citation|title=I Ch|access-date=2020-04-04}}</ref> ਯਹੋਵਾਹ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਡੇਵਿਡ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ [[ਇਸਰਾਏਲੀ|ਇਜ਼ਰਾਈਲ]] ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ [[ਸੁਲੇਮਾਨ]] ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ - ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਉਸਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਥਸ਼ੇਬਾ - ਨੂੰ [[ਹੈਗੀਥ|ਅਡੋਨੀਯਾਹ]] ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਅਦੋਨੀਯਾਹ|ਹੈਗੀਥ]] ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ [[Nevi'im|ਯਹੂਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ [[ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਸੀਹਾ|ਇਬਰਾਨੀ ਮਸੀਹਾ]] ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ [[ਜ਼ਬੂਰ]] ਉਸ ਲਈ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/culture/people-in-the-bible/story-king-david-goliath/|title=Why King David is one of the Bible's most compelling characters|last=Isbouts|first=Jean Pierre|authorlink=Jean-Pierre Isbouts|date=21 December 2018|website=National Geographic|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113000154/https://www.nationalgeographic.com/culture/people-in-the-bible/story-king-david-goliath/|archive-date=2020-01-13|access-date=2020-08-19}}</ref> [[ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨੇੜੇ ਪੂਰਬ|ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪੂਰਬ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਸ਼ਾਇਦ 1000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਯਹੂਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''[[ਸੇਦਰ ਓਲਾਮ ਰੱਬਾਹ|ਸੇਡਰ ਓਲਮ ਰਬਾਹ]]'', ''[[ਸੇਡਰ ਓਲਮ ਜ਼ੁਟਾ|ਸੇਦਰ ਓਲਮ ਜ਼ੁਟਾ]]'', ਅਤੇ ''[[ਸੇਫਰ ਹਾ-ਕਬਲਾ|ਸੇਫਰ ਹਾ-ਕਬਲਾਹ]]'' ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਡੇਵਿਡ ਨੇ 885 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦਾਹ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। <ref>{{Cite book|title=Seder Olam Rabba|title-link=Seder Olam Rabba|last=Ben Halpetha|first=Jose|date=1971|publisher=Gil Publishers, in affiliation with the Haredi Youth Organization|editor-last=M.D. Yerushalmi|location=|language=he|oclc=233090728|author-link=Jose ben Halafta}}</ref> [[ਟੈਲ ਡੈਨ ਸਟੈਲ|ਟੇਲ ਡੈਨ ਸਟੀਲ]], ਇੱਕ [[ਕਨਾਨੀ ਅਤੇ ਅਰਾਮੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ|ਕਨਾਨੀ-ਨਿਰਮਿਤ ਪੱਥਰ]] ਜੋ [[ਅਰਾਮ-ਦਮਿਸ਼ਕ|ਅਰਾਮ-ਦਮਾਸਕਸ]] ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ 9ਵੀਂ/ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ-8ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਹਿਬਰੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਾਕੰਸ਼ Beit David ਹੈ (  , ਜਿਸਦਾ ਬਹੁਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ " [[ਡੇਵਿਡਿਕ ਲਾਈਨ|ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਡੇਵਿਡ]] " ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ [[ਮੋਆਬ]] ਦੇ ਰਾਜੇ [[ਮੇਸ਼ਾ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ [[ਮੇਸ਼ਾ ਸਟੀਲ]], "ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਘਰ" ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://phys.org/news/2019-05-mesha-stele-far-reaching-consequences-biblical.html|title=New reading of Mesha Stele could have far-reaching consequences for biblical history|website=phys.org|access-date=2021-07-22}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/high-tech-study-of-ancient-stone-keeps-davidic-dynasty-in-disputed-inscription/|title=High-tech study of ancient stone suggests new proof of King David's dynasty|last=Amanda Borschel-Dan|work=[[The Times of Israel]]|access-date=2021-07-22}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡੇਵਿਡ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, [[ਬਾਈਬਲ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ|ਜਿਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ]], <ref name="Ancient Israel page 32">Writing and Rewriting the Story of Solomon in Ancient Israel; by Isaac Kalimi; page 32; Cambridge University Press, 2018; {{ISBN|9781108471268}}</ref> ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵੇਰਵਾ ਹੈ ਜੋ ਠੋਸ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਹੈ। {{Sfn|Moore|Kelle|2011}} ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਬਾਈਬਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ [[ਯਹੂਦੀ ਇਤਿਹਾਸ|ਯਹੂਦੀ ਲਿਖਤੀ ਅਤੇ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ]] ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਨਵਾਂ ਨੇਮ|ਨਵੇਂ ਨੇਮ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। [[ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਸੀਹੀ|ਮੁਢਲੇ ਈਸਾਈਆਂ]] ਨੇ ਇਬਰਾਨੀ ਮਸੀਹਾ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ [[ਈਸਾ ਮਸੀਹ|ਨਾਜ਼ਰਤ ਦੇ ਯਿਸੂ ਦੇ]] ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ; [[ਮੈਥਿਊ ਦੀ ਇੰਜੀਲ|ਮੈਥਿਊ]] ਦੀ [[ਲੂਕਾ ਦੀ ਇੰਜੀਲ|ਇੰਜੀਲ ਅਤੇ ਲੂਕਾ]] ਦੀ ਇੰਜੀਲ ਵਿਚ ਯਿਸੂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। [[ਕੁਰਾਨ]] ਅਤੇ [[ਹਦੀਸ|ਹਦੀਸ]] ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ [[ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪੈਗੰਬਰ|ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਬੀ]] ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। <ref name="oxis">{{Cite web|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e510|title=David|website=Oxford Islamic Studies|publisher=Oxford|access-date=10 March 2021|archive-date=19 ਨਵੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119035811/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e510|url-status=dead}}</ref> <ref name="brilleoi">{{Cite journal|last=Manouchehri|first=Faramarz Haj|last2=Khodaverdian|first2=Shahram|date=28 September 2017|title=David (Dāwūd)|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-islamica/*-COM_036118|journal=Encyclopaedia Islamica|publisher=Brill|access-date=10 March 2021}}</ref> ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਬਾਈਬਲ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ == '''<big>ਪਰਿਵਾਰ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:Sweet_stories_of_God;_in_the_language_of_childhood_and_the_beautiful_delineations_of_sacred_art_(1899)_(14751566596).jpg|left|thumb|ਡੇਵਿਡ ਗੋਲਿਅਥ ਦਾ ਸਿਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਜੋਸਫੀਨ ਪੋਲਾਰਡ|ਜੋਸੇਫਾਈਨ ਪੋਲਾਰਡ]] (1899) ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ]] [[1 ਸਮੂਏਲ|ਸਮੂਏਲ]] ਦੀ [[ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ|ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਇਤਹਾਸ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਦੋਵੇਂ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਪਛਾਣ [[ਜੇਸੀ (ਬਾਈਬਲੀ ਚਿੱਤਰ)|ਜੈਸੀ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, [[ਬੇਥਲਹਮ|ਬੈਥਲਹੇਮਾਈਟ]], ਅੱਠ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://christiananswers.net/q-aiia/jessesons.html|title=Jesse's Sons – How many sons did Jesse, King David's father, have?|website=christiananswers.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923043448/https://christiananswers.net/q-aiia/jessesons.html|archive-date=2019-09-23|access-date=2019-09-23}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਵੀ ਸਨ, [[ਜ਼ਰੂਯਾਹ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ [[ਅਬੀਗੈਲ (ਅਮਾਸਾ ਦੀ ਮਾਂ)|ਅਬੀਗੈਲ]], ਜਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ [[ਅਮਾਸਾ]] [[ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ|ਅਬਸਾਲੋਮ ਦੀ]] ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਬਸਾਲੋਮ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://biblehub.com/1_chronicles/2-16.htm|title=1 Chronicles 2:16 Their sisters were Zeruiah and Abigail. And the three sons of Zeruiah were Abishai, Joab, and Asahel.|website=biblehub.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923043447/https://biblehub.com/1_chronicles/2-16.htm|archive-date=2019-09-23|access-date=2019-09-23}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ [[ਬਾਈਬਲ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, [[ਤਲਮੂਦ|ਤਾਲਮੂਦ]] ਨੇ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਅਡੇਲ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਧੀ [[ਨਿਤਜ਼ੇਵੇਟ|ਨਿਟਜ਼ੇਵੇਟ]] ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੂਥ ਦੀ [[ਰੂਥ ਦੀ ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬ]] ਉਸਨੂੰ [[ਬੋਅਜ਼]] ਦੁਆਰਾ [[ਰੂਥ ਮੋਆਬੀ|ਰੂਥ]], [[ਮੋਆਬੀਆਂ|ਮੋਆਬੀ]], ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਵਜੋਂ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref>Babylonian Talmud, Tractate ''Bava Batra'' 91a</ref> ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ [[ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਆਹ|ਵਿਆਹ]] ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। {{Sfn|Lemaire|1999}} 1 ਸਮੂਏਲ 17:25 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗੋਲਿਅਥ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਸਦੀ ਧੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰੇਗਾ। ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ, [[ਮੇਰਬ]], ਇੱਕ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=piVNAwAAQBAJ&dq=David+++Merab&pg=PA110|title=David and His Theologian: Literary, Social, and Theological Investigations of the Early Monarchy|last=Brueggemann|first=Walter|publisher=Wipf and Stock Publishers|year=2011|isbn=9781610975346|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724141421/https://books.google.com/books?id=piVNAwAAQBAJ&pg=PA110&lpg=PA110&dq=David+%2B+Merab&source=bl&ots=bdg8Hea6MV&sig=ACfU3U3X4JeBf0nxIFHH-B84r2Xv6zOByg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjL0M3WnNPqAhWHgXIEHTd3Aos4ChDoATAEegQIChAB#v=onepage&q=David%20%20%20Merab&f=false|archive-date=24 July 2020|via=Google Books}}</ref> ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਫੇਰ ਮੇਰਬ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੇਹੋਲਾਥੀ ਅਦਰੀਏਲ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite web|url=http://biblehub.com/1_samuel/18-19.htm|title=1 Samuel 18:19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508042658/http://biblehub.com/1_samuel/18-19.htm|archive-date=2014-05-08|access-date=2018-08-17}}</ref> ਇਹ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਧੀ [[ਮਿਕਲ]] ਡੇਵਿਡ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਿਸਤੀ ਪੂਰਵ-ਖਿੱਲੀ <ref>{{Cite web|url=http://biblehub.com/1_samuel/18-27.htm|title=1 Samuel 18:18-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508043105/http://biblehub.com/1_samuel/18-27.htm|archive-date=2014-05-08|access-date=2018-08-17}}</ref> (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯਹੂਦੀ [[ਜੋਸੀਫਸ|ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜੋਸੀਫਸ]] [[ਫਲਿਸਤੀ|ਨੇ]] ਦਾਜ ਨੂੰ 100 ਫਿਲਸਤੀਨ ਸਿਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਉੱਤੇ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਡੇਵਿਡ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite book|title=Antiquities of the Jews|last=Flavious Josephus|date=1998|publisher=Thomas Nelson|editor-last=Whiston|editor-first=William|chapter=6.10.2}}</ref> ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਦਾਊਦ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਡੇਵਿਡ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਮੀਕਲ ਨੂੰ ਗਲੀਮ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ [[ਪਾਲਟੀ, ਲਾਇਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ|, ਜੋ ਲਾਇਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਲਟੀ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਵੇ। <ref>{{Cite web|url=http://biblehub.com/1_samuel/25-14.htm|title=1 Samuel 25:14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150420003858/http://biblehub.com/1_samuel/25-14.htm|archive-date=2015-04-20|access-date=2018-08-17}}</ref> ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਫਿਰ [[ਹੇਬਰੋਨ]] ਵਿੱਚ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ, [[੨ ਸਮੂਏਲ|2 ਸੈਮੂਅਲ]] 3 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ; ਉਹ [[ਅਹਿਨੋਮ|ਅਹੀਨੋਅਮ]] ਯਿਜ਼ਰਏਲੀ ਸਨ; [[ਅਬੀਗੈਲ]], ਨਾਬਾਲ ਕਾਰਮਲਾਈਟ ਦੀ ਪਤਨੀ; [[ਮਕਾਹ]], ਤਲਮੇ ਦੀ ਧੀ, [[ਗਸ਼ੂਰ]] ਦੇ ਰਾਜੇ; [[ਹੈਗੀਥ]] ; [[ਅਬਿਟਲ|ਐਬਿਟਲ]] ; ਅਤੇ [[ਈਗਲਾ|ਏਗਲਾਹ]] ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਮਿਕਲ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਈਸ਼-ਬੋਸ਼ੇਥ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ [[ਅਬਨੇਰ]] ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਤੀ (ਪਲਟੀ) ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ। <ref>{{Cite web|url=http://biblehub.com/2_samuel/3-14.htm|title=2 Samuel 3:14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817093338/https://biblehub.com/2_samuel/3-14.htm|archive-date=2018-08-17|access-date=2018-08-17}}</ref> [[ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ|ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ]] ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ [[ਦਾਸ/ਦਾਸੀ ਸੰਬੰਧ|ਰਖੇਲਾਂ]] ਨਾਲ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। [[ਹੇਬਰੋਨ]] ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: [[ਅਮਨੋਨ]], [[ਅਹਿਨੋਮ|ਅਹੀਨੋਅਮ]] ਦੁਆਰਾ; [[ਦਾਨੀਏਲ (ਦਾਊਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ)|ਡੈਨੀਅਲ]], [[ਅਬੀਗੈਲ]] ਦੁਆਰਾ ; [[ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ]], [[ਮਾਚਾ|ਮਾਕਾਹ]] ਦੁਆਰਾ; [[ਅਦੋਨੀਯਾਹ]], [[ਹੈਗੀਥ|ਹਗੀਥ]] ਦੁਆਰਾ ; [[ਸ਼ੇਫਤਿਯਾਹ|ਸ਼ਫਤਿਯਾਹ]], [[ਅਬਿਟਲ]] ਦੁਆਰਾ; ਅਤੇ [[ਇਥ੍ਰੀਮ|ਇਥਰਾਮ]], [[ਈਗਲਾ|ਏਗਲਾਹ]] ਦੁਆਰਾ . <ref>{{Bibleref2|1 Chronicles|3:1–3|NIV}}</ref> ਬਥਸ਼ਬਾ ਦੁਆਰਾ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ [[ਸ਼ਾਮੂਆ|ਸ਼ਮੂਆ]], ਸ਼ੋਬਾਬ, [[ਨਾਥਨ (ਦਾਊਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ)|ਨਾਥਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸੁਲੇਮਾਨ]] । ਡੇਵਿਡ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ [[ਇਬਰ]], ਅਲੀਸ਼ੂਆ, [[ਐਲੀਫੇਲੇਟ|ਏਲੀਫੇਲੇਟ]], ਨੋਗਾਹ, ਨੇਫੇਗ, ਜਾਫੀਆ, ਅਲੀਸ਼ਾਮਾ ਅਤੇ ਏਲੀਅਦਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। <ref>{{Bibleref2|2 Samuel|5:14–16|NIV}}</ref> [[ਜੇਰੀਮੋਥ]], ਜਿਸਦਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, 2 ਇਤਹਾਸ 11:18 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਧੀ [[ਤਾਮਾਰ (2 ਸਮੂਏਲ)|ਤਾਮਾਰ]], ਮਾਚਾਹ ਦੁਆਰਾ, ਉਸਦੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਰਾ ਅਮਨੋਨ ਦੁਆਰਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੇਵਿਡ ਤਾਮਾਰ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਅਮਨੋਨ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸਦਾ ਜੇਠਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਅਬਸਾਲੋਮ (ਉਸਦਾ ਪੂਰਾ ਭਰਾ) ਤਾਮਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਅਮਨੋਨ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref>According to the Dead Sea Scrolls and Greek version of 2 Samuel 13:21, "... he did not punish his son Amnon, because he loved him, for he was his firstborn." {{Cite web|url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=2+Samuel+13&version=NLT#fen-NLT-8315d|title=2 Samuel 13 NLT|website=Bible Gateway|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923043508/https://www.biblegateway.com/passage/?search=2+Samuel+13&version=NLT#fen-NLT-8315d|archive-date=2019-09-23|access-date=2019-09-23}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਸੋਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਅਮਨੋਨ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਰੋਇਆ [2 ਸਮੂਏਲ 13:31-26] ਅਤੇ ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ ਲਈ ਸੱਤ ਵਾਰ ਰੋਇਆ। <ref>Soṭah, 10b</ref> '''<big>ਬਿਰਤਾਂਤ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:Samuel_e_david.jpg|thumb|[[ਸਮੂਏਲ (ਬਾਈਬਲ)|ਸੈਮੂਅਲ]] [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ|ਨੇ]] ਡੇਵਿਡ, [[ਡੂਰਾ ਯੂਰੋਪੋਸ]], [[ਸੀਰੀਆ]], ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈ]] ਜਦੋਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਰਾਜਾ [[ਸੌਲ|ਸ਼ਾਊਲ]] ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਲੀਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ <ref>{{Bibleverse|1 Sam|13:8–14|NRSV}}</ref> ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ [[ਅਮਾਲੇਕ|ਅਮਾਲੇਕੀਆਂ]] ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰੱਬੀ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ [[ਯਹੋਵਾਹ|ਰੱਬ]] ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|1 Sam|15:1–28|NRSV}}</ref> ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਨਬੀ [[ਸੈਮੂਅਲ|ਸਮੂਏਲ]] ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਜੜੀ, ਡੇਵਿਡ, [[ਬੇਥਲਹਮ|ਬੈਤਲਹਮ]] ਦੇ [[ਜੇਸੀ (ਬਾਈਬਲੀ ਚਿੱਤਰ)|ਯੱਸੀ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਸਹ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। <ref>{{Bibleverse|1 Sam|16:1–13|NRSV}}</ref> ਜਦੋਂ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਸ਼ਾਊਲ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਭੇਜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਜੋ ਕਿ [[ਲਾਇਰ|ਗੀਤਾ]] ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਨੌਕਰ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੌਕਰ ਨੇ "ਖੇਡਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਬਹਾਦਰ, ਇੱਕ ਯੋਧਾ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦਾਰ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ।" ਡੇਵਿਡ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਊਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗੀਤ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|1 Sam|16:14-23|NRSV}}</ref> ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ [[ਫਲਿਸਤੀ|ਫ਼ਲਿਸਤੀਨ]] ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ [[ਗੋਲਿਅਥ]] ਇਜ਼ਰਾਈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਚੈਂਪੀਅਨ ਭੇਜਣ। <ref>{{Bibleverse|1 Sam|17:1–11|NRSV}}</ref> ਡੇਵਿਡ, ਸ਼ਾਊਲ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੋਲਿਅਥ ਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|1 Sam|17:17–37|NRSV}}</ref> ਰਾਜੇ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਸਤਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, <ref>{{Bibleverse|1 Sam|17:38–39|NRSV}}</ref> ਉਸਨੇ ਗੋਲਿਅਥ ਨੂੰ ਆਪਣੀ [[ਗੁਲੇਨ (ਹਥਿਆਰ)|ਗੁਲੇਲ]] ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Bibleverse|1 Sam|17:49–50|NRSV}}</ref> ਸੌਲ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਇਕ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|1 Sam|17:55–56|NRSV}}</ref> ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਦਾਊਦ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਸਾਰਾ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਊਲ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ ("ਉਹ ਰਾਜ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ?" ). <ref>{{Bibleverse|1 Sam|18:5–9|NRSV}}</ref> ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ, ਪਰ ਸ਼ਾਊਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ [[ਜੋਨਾਥਨ (1 ਸਮੂਏਲ)|ਜੋਨਾਥਨ]], [[ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਜੋਨਾਥਨ|ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਪਿਆਰ]] ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ [[ਨੋਬ (ਬਾਈਬਲ)|ਨੋਬ]] ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਦਰੀ [[ਅਹਿਮਲੇਕ|ਅਹੀਮਲੇਕ]] ਦੁਆਰਾ ਖੁਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਲਿਅਥ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੋਲਿਅਥ ਦੇ ਫਲਿਸਤੀ ਸ਼ਹਿਰ [[ਗਠ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਗਥ]], ਉੱਥੇ ਰਾਜਾ [[ਅਕੀਸ਼|ਆਕੀਸ਼]] ਨਾਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਆਕੀਸ਼ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ, ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|1|Samuel|21:10–11|NRSV}}</ref> ਉਹ [[ਅਦੁੱਲਮ]] ਦੀ ਗੁਫਾ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। <ref>{{bibleverse|1|Samuel|22:1|NKJV}}</ref> ਉੱਥੋਂ ਉਹ [[ਮੋਆਬ]] ਦੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਪਨਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਬੀ [[ਗਾਦ (ਨਬੀ)|ਗਾਡ]] ਉਸਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ [[ਹੇਰਥ ਦਾ ਜੰਗਲ|ਹੇਰਥ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ]] ਜਾਂਦਾ ਹੈ, <ref>{{bibleverse|1|Samuel|22:5|NKJV}}</ref> ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਕੀਲਾਹ|ਕੇਲਾਹ]] ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਫਲਿਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਕੇਲਾਹ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦਾਊਦ ਨੂੰ ਫੜ ਸਕੇ, ਇਸਲਈ ਦਾਊਦ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। <ref>{{bibleverse|1|Samuel|23:1–13|NKJV}}</ref> ਉੱਥੋਂ ਉਹ ਜ਼ਿਫ਼ ਦੇ ਪਹਾੜੀ [[ਜ਼ਿਫ਼ (ਜੂਡੀਅਨ ਪਹਾੜ)|ਉਜਾੜ]] ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{bibleverse|1|Samuel|23:14|NKJV}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Jusepe_Leonardo_001.jpeg|thumb|[[ਜੋਸ ਲਿਓਨਾਰਡੋ]] ਦੁਆਰਾ ਸੌਲ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ]] ਜੋਨਾਥਨ ਡੇਵਿਡ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਡੇਵਿਡ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ੀਫ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਊਲ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਮਾਓਨ ਦੇ ਉਜਾੜ ਵਿੱਚ ਫੜਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ, ਪਰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਫਿਲਸਤੀਨ ਹਮਲੇ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ [[Ein Gedi|ਆਈਨ]] ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ। [[Ein Gedi|ਗੇਡੀ]] . <ref>{{bibleverse|1|Samuel|23:27–29|NKJV}}</ref> ਫਲਿਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਸੌਲ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਈਨ ਗੇਡੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਮਰਥਕ " [[ਮਲ ਤਿਆਗ|ਉਸਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ]] " ਛੁਪੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਸ਼ਾਊਲ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ [[ਮੌਕੇ ਦੀ ਵਿੰਡੋ|ਮੌਕਾ]] ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਉਸਦਾ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ: ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਊਲ ਦੇ ਚੋਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕੋਨਾ ਗੁਪਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਊਲ ਗੁਫਾ ਛੱਡ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਊਲ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਚੋਗਾ ਦਾ ਟੁਕੜਾ, ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਊਲ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਬੁਰਾਈ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ. ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸੁਲ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਮੰਨਿਆ। <ref>{{bibleverse|1|Samuel|24:1–22|NKJV}}</ref> 1 ਸਮੂਏਲ 26 ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਡੇਵਿਡ ਹਕੀਲਾਹ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਊਲ ਦੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਰਛੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇੱਕ ਜੱਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ, [[ਅਬੀਸ਼ਈ (ਬਾਈਬਲੀ ਚਿੱਤਰ)|ਅਬੀਸ਼ਈ]] ਦੁਆਰਾ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਊਲ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਉਸਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ "ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਸਹ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ [ਆਪਣਾ] ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਵਧਾਏਗਾ"। <ref>{{bibleverse|1|Samuel|26:11|NKJV}}</ref> ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦਾਊਦ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ ਉਸ ਨੇ ਗ਼ਲਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। <ref>{{bibleverse|1|Samuel|26:25|NIV}}, NIV text</ref> 1 ਸਮੂਏਲ 27:1-4 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਗਥ ਦੇ ਫ਼ਲਿਸਤੀ ਰਾਜੇ ਆਕੀਸ਼ ਕੋਲ ਦੂਜੀ ਵਾਰ <ref>cf. {{bibleverse|1|Samuel|21:10–15|NKJV}}</ref> ਪਨਾਹ ਲਈ ਸੀ। ਆਕੀਸ਼ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ [[ਜ਼ਿਕਲਾਗ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਗਥ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀਆ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ [[ਗਸ਼ੂਰ|ਗਸ਼ੂਰੀਆਂ]], ਗਿਰਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ [[ਅਮਾਲੇਕ|ਅਮਾਲੇਕੀਆਂ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਕੀਸ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਹੂਦਾਹ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀਆਂ, [[ਜੇਰਾਹਮੀਲੀਟ|ਯਰਹਮੇਲੀਆਂ]] ਅਤੇ [[ਕੇਨਾਈਟ|ਕੇਨੀਆਂ]] ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। . ਆਕੀਸ਼ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਇੱਕ ਵਫ਼ਾਦਾਰ [[ਵਾਸਲ|ਜਾਲਦਾਰ]] ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਗਥ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਜਾਂ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਦਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਆਕੀਸ਼ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਡੇਰੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਦੋਂ ਫਲਿਸਤੀ ਸ਼ਾਊਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। <ref>{{Bibleverse|1 Sam|29:1–11|NRSV}}</ref> ਦਾਊਦ ਸਿਕਲਗ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਅਮਾਲੇਕੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। <ref>{{Bibleverse|1|Samuel|30:1|NKJV}}</ref> ਯੋਨਾਥਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਊਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, <ref>{{Bibleverse|1 Sam|31:1–13|NRSV}}</ref> ਅਤੇ ਦਾਊਦ ਨੂੰ ਯਹੂਦਾਹ ਦਾ ਰਾਜਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|2:1–4|NRSV}}</ref> ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਊਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ [[ਈਸ਼-ਬੋਸ਼ਥ]] ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਮਸਹ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਈਸ਼-ਬੋਸ਼ਥ ਦੇ ਕਤਲ ਹੋਣ ਤੱਕ ਯੁੱਧ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|2:8–11|NRSV}}</ref> ਸ਼ਾਊਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸਰਾਏਲ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ [[ਹੇਬਰੋਨ|ਹਬਰੋਨ]] ਆਏ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਇਸਰਾਏਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|5:1–3|NRSV}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]] ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ [[ਜੇਬੂਸਾਈਟ|ਯਬੂਸੀਆਂ]] ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|5:6–7|NRSV}}</ref> ਉਹ ਨੇਮ ਦੇ [[ਨੇਮ ਦਾ ਸੰਦੂਕ|ਸੰਦੂਕ ਨੂੰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, <ref>{{Bibleverse|2 Sam|6:1–12|NRSV}}</ref> ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਬੀ [[ਨਾਥਨ (ਨਬੀ)|ਨਾਥਨ]] ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੰਦਰ ਦਾਊਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|7:1–13|NRSV}}</ref> ਨਾਥਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨੇਮ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ, "ਤੁਹਾਡਾ ਸਿੰਘਾਸਣ ਸਦਾ ਲਈ ਕਾਇਮ ਰਹੇਗਾ"। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|7:16|NRSV}}</ref> ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਫਲਿਸਤੀਆਂ, ਮੋਆਬੀਆਂ, [[ਅਡੋਮਾਈਟਸ|ਅਦੋਮੀਆਂ]], ਅਮਾਲੇਕੀਆਂ, [[ਅਮੋਨ|ਅਮੋਨੀਆਂ]] ਅਤੇ [[ਅਰਾਮ—ਜ਼ੋਬਾਹ|ਅਰਾਮ-ਜ਼ੋਬਾਹ]] ਦੇ ਰਾਜੇ [[ਹਦਦਜ਼ਰ ਬੇਨ ਰਹੋਬ|ਹਦਦੇਜ਼ਰ]] ਉੱਤੇ ਵਾਧੂ ਜਿੱਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਬਣ ਗਏ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, [[ਹਮਾਥ]] ਦੇ ਰਾਜੇ [[ਟੂ (ਬਾਈਬਲੀ ਚਿੱਤਰ)|ਤੋਈ]], ਹਦਾਡੇਜ਼ਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|8:1–14|NRSV}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Eugène_Siberdt_-_The_Prophet_Nathan_rebukes_King_David.jpg|thumb|''ਪੈਗੰਬਰ ਨਾਥਨ ਨੇ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ'', [[ਯੂਜੀਨ ਸਿਬਰਡਟ]] ਦੁਆਰਾ ਕੈਨਵਸ ਉੱਤੇ ਤੇਲ, 1866-1931 (ਮੇਫੇਅਰ ਗੈਲਰੀ, ਲੰਡਨ)]] [[ਅਮਾਨ|ਰਬਾਹ]] ਦੀ ਅਮੋਨੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਡੇਵਿਡ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਔਰਤ, [[ਬਥਸ਼ਬਾ]], ਨੂੰ ਨਹਾਉਂਦੀ ਜਾਸੂਸੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref name="RichardsRichards2002">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S4D_IVZ1cCQC&pg=PA210|title=Bible Reader's Companion|last=Lawrence O. Richards|publisher=David C Cook|year=2002|isbn=978-0-7814-3879-7|pages=210–|access-date=2017-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216035112/https://books.google.com/books?id=S4D_IVZ1cCQC&pg=PA210|archive-date=2019-12-16}}</ref> <ref name="Wilton2004">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GxyxOxf5DmcC&pg=PA189|title=Lectionary Preaching Workbook: For All Users of the Revised Common, the Roman Catholic, and the Episcopal Lectionaries. Series VIII|last=Carlos Wilton|date=June 2004|publisher=CSS Publishing|isbn=978-0-7880-2371-2|pages=189–}}</ref> <ref name="Zucker2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nTtJAwAAQBAJ&pg=PA51|title=The Bible's Prophets: An Introduction for Christians and Jews|last=David J. Zucker|date=2013|publisher=Wipf and Stock Publishers|isbn=978-1-63087-102-4|pages=51–}}</ref> ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਪਾਠ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਬਾਥਸ਼ਬਾ ਨੇ ਸੈਕਸ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। <ref>{{Cite web|url=http://bible.oremus.org/?passage=2+Samuel+11:2-4&version=nrsv|title=2 Samuel 11:2–4|archive-url=https://web.archive.org/web/20181202024758/http://bible.oremus.org/?passage=2+Samuel+11:2-4&version=nrsv|archive-date=2018-12-02|access-date=2018-12-01}}</ref> <ref name="Campbell2005">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FgmyJVkci14C&pg=PA104|title=2 Samuel|last=Antony F. Campbell|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|year=2005|isbn=978-0-8028-2813-2|pages=104–}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O4ZMAwAAQBAJ&pg=PA69|title=Isn't This Bathsheba?: A Study in Characterization|last=Sara M. Koenig|date=2011|publisher=Wipf and Stock Publishers|isbn=978-1-60899-427-4|pages=69–}}</ref> <ref name="Campbell2004">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vQEcTgQuP94C&pg=PA161|title=Joshua to Chronicles: An Introduction|last=Antony F. Campbell|publisher=Westminster John Knox Press|year=2004|isbn=978-0-664-25751-4|pages=161–|access-date=2017-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216035108/https://books.google.com/books?id=vQEcTgQuP94C&pg=PA161|archive-date=2019-12-16}}</ref> ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, [[ਊਰੀਯਾਹ ਹਿੱਤੀ|ਊਰੀਯਾਹ ਹਿੱਟੀ]], ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਇਆ, ਇਸ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਘਰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਉਸ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਊਰਿੱਯਾਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਦਾਊਦ ਨੇ ਲੜਾਈ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ। ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਫਿਰ ਵਿਧਵਾ ਬਥਸ਼ਬਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|11:14–17|NRSV}}</ref> ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਨੇਥਨ, ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਫਸਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਾਪ ਦਾ ਸਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਵੇਗੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ "ਤਲਵਾਰ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਟੇਗੀ।" {{Efn|Some commentators believe this meant during David's lifetime.<ref>{{cite web |url=http://biblehub.com/2_samuel/12-10.htm |title=2 Samuel 12:10 |website=Bible Hub |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801181431/http://biblehub.com/2_samuel/12-10.htm |archive-date=2017-08-01 }}</ref> Others say it included his posterity.<ref>{{cite web |url=http://www.biblestudytools.com/commentaries/gills-exposition-of-the-bible/2-samuel-12-10.html |title=2 Samuel 12:10 |website=Salem Web Network |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729103412/http://www.biblestudytools.com/commentaries/gills-exposition-of-the-bible/2-samuel-12-10.html |archive-date=2017-07-29}}; {{Bibleverse|2 Sam|12:8–10|NRSV}}</ref>}} ਜਦੋਂ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ [[ਪਾਪ|ਪਾਪ ਕੀਤਾ]] ਹੈ, <ref>{{bibleverse|2|Samuel|12:13|NRSV}}</ref> ਨਾਥਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਾਪ ਮਾਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਰੇਗਾ, <ref>Adultery was a capital crime under [[ਮੋਜ਼ੇਕ ਕਾਨੂੰਨ|Mosaic law]]: {{bibleverse||Leviticus|20:10|ESV}}</ref> ਪਰ ਬੱਚਾ ਮਰੇਗਾ। <ref>{{bibleverse|2|Samuel|12:14|NIV}}: NIV translation</ref> ਨਾਥਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਬਾਥਸ਼ਬਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ, [[ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ|ਅਬਸਾਲੋਮ]], ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦੁਆਰਾ, ਬਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|15:1–12|NRSV}}</ref> ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ [[ਹੁਸ਼ਾਈ|ਹੁਸ਼ਈ]] ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਤੋੜਨ ਲਈ ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ [[ਇਫ਼ਰਾਈਮ ਦੀ ਲੱਕੜ|ਨੂੰ ਇਫ਼ਰਾਈਮ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ]] ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਲੰਬੇ ਵਾਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ, ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਉਲਟ, ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ [[ਯੋਆਬ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|18:1–15|NRSV}}</ref> ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਅਫ਼ਸੋਸ ਜਤਾਇਆ: “ਹੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ! ਹੇ ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਦਲੇ ਮਰ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ!” <ref>{{Bibleverse|2 Sam|18:33|NRSV}}</ref> ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਯੋਆਬ ਉਸ ਨੂੰ “ਉਸ ਦੇ ਸੋਗ ਦੀ ਵਧੀਕੀ” <ref>{{Cite web|url=http://biblehub.com/commentaries/cambridge/2_samuel/19.htm|title=2 Samuel 19|website=Cambridge Bible for Schools and Colleges|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731122102/http://biblehub.com/commentaries/cambridge/2_samuel/19.htm|archive-date=2017-07-31|access-date=12 August 2017}}</ref> ਤੋਂ ਉਭਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ <ref>{{bibleverse|2|Samuel|19:1–8}}</ref> । ਡੇਵਿਡ [[ਗਿਲਗਾਲ]] ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ ਅਤੇ [[ਯਹੂਦਾਹ ਦਾ ਗੋਤ|ਯਹੂਦਾਹ]] ਅਤੇ [[ਬਿਨਯਾਮੀਨ ਦਾ ਗੋਤ|ਬਿਨਯਾਮੀਨ]] ਦੇ ਗੋਤਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਜਾਰਡਨ ਦਰਿਆ|ਯਰਦਨ ਨਦੀ]] ਦੇ ਪਾਰ ਅਤੇ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਾਪਸ ਲੈ ਗਿਆ। <ref>{{Bibleverse|2|Samuel|19:15–17|NKJV}}</ref> ਜਦੋਂ ਡੇਵਿਡ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ [[ਅਦੋਨੀਯਾਹ|ਅਡੋਨੀਯਾਹ]], ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਰਸ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleref|1 Kings|1:1–5|NRSV}}</ref> ਬਥਸ਼ਬਾ ਅਤੇ ਨਾਥਨ ਡੇਵਿਡ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਅਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਥਸ਼ਬਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ [[ਸੁਲੇਮਾਨ]] ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਤਾਜ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਦੋਨੀਯਾਹ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|1 Kings|1:11–31|NRSV}}</ref> ਡੇਵਿਡ 40 ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, <ref>{{Bibleverse|2 Sam|5:4|NRSV}}</ref> ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਸੁਲੇਮਾਨ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|1 Kings|2:1–9|NRSV}}</ref> '''<big>ਜ਼ਬੂਰ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:Paris_psaulter_gr139_fol1v.jpg|thumb|ਡੇਵਿਡ ਕੰਪੋਜ਼ਿੰਗ ਦ ਸਾਲਮ, [[ਪੈਰਿਸ Psalter|ਪੈਰਿਸ ਸਲਟਰ]], 10ਵੀਂ ਸਦੀ <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_Caqa12aj55wC|title=The Glory of Byzantium: Art and Culture of the Middle Byzantine Era, A.D. 843–1261|date=5 March 1997|publisher=Metropolitan Museum of Art|isbn=9780870997778|editor-last=Helen C. Evans|page=[https://archive.org/details/bub_gb_Caqa12aj55wC/page/n114 86]|access-date=5 March 2018|editor-last2=William W. Wixom|via=Internet Archive}}</ref>]] [[ਸਮੂਏਲ ਦੀ ਕਿਤਾਬ]] ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਰਬਾਬ ਵਾਦਕ <ref>{{bibleref2|1 Samuel|16:15–18|NIV}}</ref> ਅਤੇ "ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਜ਼ਬੂਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ" ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। {{Efn|Other translations say, "the hero of Israel's songs," "the favorite singer of Israel," "the contented psalm writer of Israel," and "Israel's beloved singer of songs."<ref>{{cite web |url=http://biblehub.com/2_samuel/23-1.htm |title=2 Samuel 23:1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727014338/http://biblehub.com/2_samuel/23-1.htm |archive-date=2017-07-27 }}</ref>}} ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ [[ਜ਼ਬੂਰ|ਜ਼ਬੂਰਾਂ]] ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਜ਼ਬੂਰ" ਹੈ (ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਡੇਵਿਡ ਲਈ" ਜਾਂ "ਡੇਵਿਡ ਲਈ" ਵਜੋਂ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ) ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕਈਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, [[ਜ਼ਬੂਰ 3|ਜ਼ਬੂਰ]] । [[ਜ਼ਬੂਰ 3|3]], [[ਜ਼ਬੂਰ 7|7]], [[ਜ਼ਬੂਰ 18|18]], [[ਜ਼ਬੂਰ 34|34]], [[ਜ਼ਬੂਰ 51|51]], [[ਜ਼ਬੂਰ 52|52]], [[ਜ਼ਬੂਰ 54|54]], [[ਜ਼ਬੂਰ 56|56]], [[ਜ਼ਬੂਰ 57|57]], [[ਜ਼ਬੂਰ 59|59]], [[ਜ਼ਬੂਰ 60|60]], [[ਜ਼ਬੂਰ 63|63]] ਅਤੇ [[ਜ਼ਬੂਰ 142|142]] ), <ref>Commentary on II Samuel 22, The Anchor Bible, Vol. 9.</ref> ਸਿਰਲੇਖ ਦੇਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜ਼ਬੂਰ ਨੂੰ ਡੇਵਿਡ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref name="McKenzie_on_David">{{Cite web|url=http://www.bibleinterp.com/articles/McKensie_020301.shtml|title=King David: A Biography|last=Steven McKenzie|website=The Bible and Interpretation|archive-url=https://web.archive.org/web/20120621040818/http://www.bibleinterp.com/articles/McKensie_020301.shtml|archive-date=2012-06-21}}</ref> ਜ਼ਬੂਰ 34 ਦਾਊਦ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਹੋਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਕੇ [[ਅਬੀਮਲਕ]] (ਜਾਂ ਰਾਜਾ [[ਅਕੀਸ਼|ਆਕੀਸ਼]] ) ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>Psalm 34, ''Interlinear NIV Hebrew-English Old Testament'', Kohlenberger, J.R, 1987.</ref> 1 ਸਮੂਏਲ 21 ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਲਈਆਂ ਸਨ, ਅਬੀਮਲੇਕ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਕੀ ਮੈਂ ਪਾਗਲਾਂ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਛੋਟਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਲਿਆਉਣਾ ਪਏਗਾ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ? ਕੀ ਇਹ ਆਦਮੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?" <ref>{{bibleref2|1 Samuel|21:15|NIV}}</ref> == ਅਬਰਾਹਾਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ == '''<big>ਰੱਬੀ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ</big>''' ਡੇਵਿਡ [[ਰੱਬੀ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਜੈਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਉਜਾੜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਭੇਡਾਂ ਚਾਰਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਨ। <ref name="Ginzberg 1909">{{Cite book|url=https://archive.org/details/legendsofjews0007ginz|title=The Legends of the Jews|last=Ginzberg|first=Louis|publisher=Jewish Publication Society|year=1909|location=Philadelphia}}</ref> ਬਾਥਸ਼ਬਾ ਨਾਲ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਵਿਭਚਾਰ ਨੂੰ ਤੋਬਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਲਮੂਦ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਵਿਭਚਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਲੜਾਈ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ ਤਲਾਕ ਦੇ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, [[ਤਲਮੂਦ|ਤਾਲਮੂਡਿਕ]] ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਊਰੀਯਾਹ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਕਤਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕਿ ਊਰੀਆ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=82&letter=D#260|title=David|website=jewishencyclopedia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20111011100050/http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=82&letter=D#260|archive-date=2011-10-11|access-date=2014-10-29}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਟ੍ਰੈਕਟੇਟ ਮਹਾਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਪਛਤਾਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੀ। ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਬਥਸ਼ਬਾ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਾਇਆ। <ref>{{Cite book|title=Babylonian Talmud, Tractate Sanhedrin|page=107a}}</ref> [[ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ|ਯਹੂਦੀ ਦੰਤਕਥਾ]] ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਬਥਸ਼ਬਾ ਨਾਲ ਪਾਪ, ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਵੈ-ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਰਤਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਬਰਾਹਾਮ, ਇਸਹਾਕ ਅਤੇ ਯਾਕੂਬ (ਜਿਸ ਨੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦੇ ਸਕੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਆਖਰਕਾਰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਪਰਤਾਵੇ ਦੁਆਰਾ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="Ginzberg 19092">{{Cite book|url=https://archive.org/details/legendsofjews0007ginz|title=The Legends of the Jews|last=Ginzberg|first=Louis|publisher=Jewish Publication Society|year=1909|location=Philadelphia}}</ref> [[ਮਿਦਰਾਸ਼ਿਮ|ਮਿਦਰਸ਼ਿਮ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, [[ਆਦਮ]] ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ 70 ਸਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। <ref>Zohar Bereishis 91b</ref> ਨਾਲ ਹੀ, [[ਤਾਲਮੂਦ ਯਰੂਸ਼ਲਮੀ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ [[ਸ਼ਵੂਤ|ਸ਼ਾਵੂਟ]] (ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ) ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਛੁੱਟੀ 'ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਇੰਨੀ ਮਹਾਨ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। <ref>{{Citation}}</ref> '''<big>ਈਸਾਈ</big>''' {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਤ|name=King David the Prophet|birth_date=|image=5201-king-david-in-prayer-pieter-de-grebber.jpg|birth_place=|venerated_in=ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ[98] ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ[99]|feast_day=ਦਸੰਬਰ 29, 6 ਅਕਤੂਬਰ – ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ|attributes=ਜ਼ਬੂਰ, ਹਾਰਪ, ਗੋਲਿਅਥ ਦਾ ਮੁਖੀ}} ਮਸੀਹਾ ਸੰਕਲਪ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ("ਮਸਹ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ", ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ [[ਮਸੀਹਾ]] ਸੀ), "ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਪੁੱਤਰ" ਪਿਛਲੀਆਂ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਵਰਗੀ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਜੋ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਬਚਾਏਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੇਗਾ। ਰਾਜ. ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਈਸਾਈਅਤ ਵਿੱਚ ਮਸੀਹਾਸ਼ਿਪ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਯਿਸੂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ "ਜ਼ੀਓਨ ਪੰਥ ਦੇ ਰਹੱਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੁਜਾਰੀ-ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚੋਲਾ ਸੀ। <ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/152497/David "David"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090819074455/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/152497/David|date=2009-08-19}} article from ''Encyclopædia Britannica Online''</ref> ਮੁਢਲੇ ਚਰਚ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੇ ਮਸੀਹ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ [[ਪੂਰਵਦਰਸ਼ਨ|ਦਰਸਾਇਆ]] ; [[ਬੇਥਲਹਮ|ਬੈਥਲਹਮ]] ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਆਜੜੀ ਜੀਵਨ ਮਸੀਹ, [[ਚੰਗਾ ਆਜੜੀ (ਈਸਾਈ)|ਚੰਗੇ ਆਜੜੀ]] ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਗੋਲਿਅਥ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਪੰਜ ਪੱਥਰ [[ਪਵਿੱਤਰ ਜ਼ਖ਼ਮ|ਪੰਜ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ]] ਦੀ [[ਟਾਈਪੋਲੋਜੀ (ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ)|ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ]] ਹਨ; ਉਸਦੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਲਾਹਕਾਰ, [[ਅਹੀਟੋਫੇਲ]] ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ, ਅਤੇ [[ਕਿਦਰੋਨ ਵੈਲੀ|ਸੇਡਰੋਨ]] ਤੋਂ ਲੰਘਣਾ ਸਾਨੂੰ ਮਸੀਹ ਦੇ [[ਜਨੂੰਨ (ਈਸਾਈ)|ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੂੰਨ]] ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਡੇਵਿਡਿਕ ਜ਼ਬੂਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਨਵੇਂ ਨੇਮ ਤੋਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ [[ਮਸੀਹਾ]] ਦੀ [[ਟਾਈਪੋਲੋਜੀ (ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ)|ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ]] ਹੈ। " <ref name="corbett">John Corbett (1911) [http://www.newadvent.org/cathen/04642b.htm King David] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070925212531/http://www.newadvent.org/cathen/04642b.htm|date=2007-09-25}} ''[[ਕੈਥੋਲਿਕ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ|The Catholic Encyclopedia]]'' (New York: Robert Appleton Company)</ref> [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਵਿੱਚ, " [[ਸ਼ਾਰਲਮੇਨ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਇੱਕ 'ਨਵੇਂ ਡੇਵਿਡ' ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। [ਇਹ] ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ [ਜਿਸ ਦੀ] ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।" <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DhpKxQT8n74C&pg=PA101|title=The Oxford Illustrated History of Christianity|last=McManners|first=John|date=2001-03-15|isbn=9780192854391|page=101|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160209020220/https://books.google.com/books?id=DhpKxQT8n74C&pg=PA101|archive-date=2016-02-09}}</ref> [[ਲਾਤੀਨੀ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ|ਪੱਛਮੀ ਰੀਤੀ]] ਚਰਚ ( [[ਲੂਥਰਨ]], [[ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ|ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ]] ) 29 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਜਾਂ 6 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ, <ref>{{Cite web|url=http://www.zeno.org/Heiligenlexikon-1858/A/David+(8)|title=Lexikoneintrag zu »David (8)«. Vollständiges Heiligen-Lexikon, Band 1. Augsburg 1858, ...|last=Zeno|website=www.zeno.org|language=de|access-date=2021-10-09}}</ref> ਪੂਰਬੀ ਰੀਤੀ 19 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਦਿਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। <ref>[https://web.archive.org/web/20160312173029/https://www.saintpatrickdc.org/ss/1229.shtml Saint of the Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080530061211/http://www.saintpatrickdc.org/ss/1229.shtml|date=2008-05-30}} for December 29 at St. Patrick Catholic Church, Washington, D.C.</ref> [[ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ]] ਅਤੇ [[ਪੂਰਬੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ]] "ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਮੀ ਪੈਗੰਬਰ ਅਤੇ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ" ਦੇ [[ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਦਿਨ|ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ]] ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਐਤਵਾਰ ( [[ਕ੍ਰਿਸਮਸ|ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ]] [[ਮਹਾਨ ਤਿਉਹਾਰ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਐਤਵਾਰ) ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਯਿਸੂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ|ਯਿਸੂ ਦੇ ਹੋਰ ਪੂਰਵਜ]] . ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ, [[ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼|ਜੋਸਫ਼]] ਅਤੇ [[ਜੇਮਜ਼, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਭਰਾ|ਜੇਮਜ਼, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਭਰਾ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://azbyka.rudays/sv-david-car|title=Пророк Дави́д Псалмопевец, царь Израильский|website=azbyka.rudays|language=ru|access-date=2021-10-09}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''<big>ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਯੁੱਗ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:Arms_of_Ireland_(Variant_1)_(Historical).svg|thumb|ਮੱਧਯੁਗ ਦੇ ਹੇਰਾਲਡਸ ਦੁਆਰਾ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ [[ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਥਿਆਰ|ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ]] 'ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਕੋਟ। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/stream/facsimileofancie00lind#page/n49/mode/2up|title=Lindsay of the Mount Roll|last=Lindsay of the Mount|first=Sir David|date=1542|publisher=Edinburgh, W. & D. Laing|author-link=David Lyndsay|access-date=2015-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203022459/https://archive.org/stream/facsimileofancie00lind#page/n49/mode/2up|archive-date=2016-02-03}}</ref> ( [[ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਕੋਟ|ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ]] )]] [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਦੇ ਯੂਰਪੀਅਨ [[ਮਸੀਹੀ ਸਭਿਆਚਾਰ|ਈਸਾਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ [[ਨੌਂ ਯੋਗ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਾਇਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਜੋ [[ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ|ਬਹਾਦਰੀ]] ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਦਰਸ਼ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਾਹੀ ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਨੌਂ ਵਰਥੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲੂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਮ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਮੱਧਕਾਲੀ [[ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ]] ਅਤੇ [[ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ|ਪੂਰਬੀ]] [[ਈਸਾਈ-ਜਗਤ|ਈਸਾਈ]] -ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ [[ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਅਧਿਕਾਰ|ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ]] ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਈਸਾਈ ਰੋਮਨ ਅਤੇ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੇ ਬਾਈਬਲੀ ਪੂਰਵਜ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਲਈ "ਨਿਊ ਡੇਵਿਡ" ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਸੰਦਰਭ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। <ref name="Garipzanov">{{Cite book|title=The Symbolic Language of Royal Authority in the Carolingian World (c. 751–877)|last=Garipzanov|first=Ildar H.|publisher=Brill|year=2008|isbn=978-9004166691|pages=128, 225}}</ref> [[ਜਾਰਜੀਆ ਦਾ ਰਾਜ|ਜਾਰਜੀਅਨ]] [[ਬਾਗਰਾਸ਼ੀ|ਬਾਗਰਾਟਿਡਸ]] ਅਤੇ [[ਇਥੋਪੀਆ ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ|ਇਥੋਪੀਆ]] ਦੇ [[ਸੁਲੇਮਾਨੀ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਸੋਲੋਮੋਨਿਕ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ [[ਬਾਗਰਾਨੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਿਬਲੀਕਲ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਦਾਅਵਾ|ਜੈਵਿਕ ਵੰਸ਼]] ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite book|title=Imagining History at the Crossroads: Persia, Byzantium, and the Architects of the Written Georgian Past|last=Rapp|first=Stephen H. Jr.|date=1997|publisher=Ph.D. dissertation, University of Michigan|page=528}}</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, [[ਫਰੈਂਕਸ|ਫ੍ਰੈਂਕਿਸ਼]] [[ਕੈਰੋਲਿੰਗੀਅਨ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਕਸਰ ਡੇਵਿਡ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਸਨ; [[ਸ਼ਾਰਲਮੇਨ]] ਖੁਦ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਉਪਨਾਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਸੀ। <ref name="Garipzanov" /> '''<big>ਇਸਲਾਮ</big>''' ਡੇਵਿਡ (ਅਰਬੀ: ''داود'' ਦਾਊਦ ਜਾਂ ''ਦਾਊਦ'' ) [[ਇਸਲਾਮ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਇਸਰਾਏਲੀ|ਇਜ਼ਰਾਈਲੀਆਂ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ [[ਪਰਮਾਤਮਾ|ਰੱਬ]] ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੇ ਗਏ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਨਬੀ|ਨਬੀਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ [[ਕੁਰਾਨ]] ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] ਨਾਮ ਦਾਊਦ, ''ਦਾਊਦ'' ਜਾਂ ''ਦਾਊਦ'' ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ [[ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਸੁਲੇਮਾਨ|ਸੁਲੇਮਾਨ]] ਨਾਲ। ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਨੇ [[ਗੋਲਿਅਥ]] ( [[ਅਲ ਬਕਰਾ|Q2:251]] ) ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਫਲਿਸਤੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਗੋਲਿਅਥ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ( [[Q38:20]] )। ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ "ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦਾ [[ਵਾਈਸਜਰੈਂਟ|ਉਪ-ਨਿਧੀ]] " ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ( [[ਪ੍ਰ 38:26|Q38:26]] ) ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਸਹੀ ਨਿਰਣਾ ਦਿੱਤਾ ( [[ਪ੍ਰ 21:78|Q21:78]] ; [[Q37:21–24]], [[Q26]] ) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਜ਼ਬੂਰ|ਜ਼ਬੂਰਾਂ]] ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ( [[Q4:163]] ) ; [[ਪ੍ਰ17:55|Q17:55]] )। ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕਜੁੱਟ ਹੋ ਗਏ ( [[ਪ੍ਰ 21:79|Q21:79]] ; [[ਪ੍ਰ 34:10|Q34:10]] ; [[Q38:18]] ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਲਈ ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ( [[ਪ੍ਰ 34:10|Q34:10]] ), <ref>{{Cite web|url=http://quran.com/34/10|title=Surah Saba - 10}}</ref> ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਫੈਸ਼ਨਿੰਗ [[ਚੇਨ ਮੇਲ]] ਆਇਰਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ( [[ਪ੍ਰ 21:80|Q21:80]] ); <ref>{{Cite web|url=http://quran.com/21/80|title=Surah Al-Anbya - 80}}</ref> ਇਸ ਗਿਆਨ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ [[ਕਾਂਸਾ|ਕਾਂਸੀ]] ਅਤੇ [[ਕੱਚਾ ਲੋਹਾ|ਕਾਸਟ ਆਇਰਨ]] -ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ। ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ( [[ਪ੍ਰ 21:78|Q21:78]] ) ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ( [[Q38:21–23|Q38:21-23]] )। ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਰਾਨ ਵਿਚ ਡੇਵਿਡ ਦੁਆਰਾ [[ਊਰੀਯਾਹ ਹਿੱਤੀ|ਊਰੀਯਾਹ]] ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗਲਤ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ [[ਬਥਸ਼ਬਾ]] ਦਾ ਕੋਈ ਹਵਾਲਾ ਹੈ, [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। <ref>Wheeler, Brannon M. ''The A to Z of Prophets in Islam and Judaism'', "David"</ref> ਮੁਸਲਿਮ [[ਪਰੰਪਰਾ]] ਅਤੇ ''[[ਹਦੀਸ|ਹਦੀਸ]]'' ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਵਰਤ|ਵਰਤ ਰੱਖਣ]] ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜੋਸ਼ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। <ref>"Dawud".</ref> ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪੈਗੰਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ''[[ਨਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ|ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ]]'' ਸੰਕਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜ਼ਬੂਰ ਗਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਪਾਠ ਅਤੇ ਵੋਕਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨਮੋਹਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬੁਣਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਨਗੇ। <ref>''Stories of the Prophets'', Ibn Kathir, "Story of David"</ref> == ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ == '''<big>ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:David_SM_Maggiore.jpg|thumb|ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਮੂਰਤੀ (1609-1612) [[ਨਿਕੋਲਸ ਕੋਰਡੀਅਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਰੋਮ]], ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ [[ਸੈਂਟਾ ਮਾਰੀਆ ਮੈਗੀਓਰ|ਬੇਸਿਲਿਕਾ ਡੀ ਸਾਂਤਾ ਮਾਰੀਆ ਮੈਗਗੀਓਰ]] ਦੇ ਬੋਰਗੀਜ਼ ਚੈਪਲ ਵਿੱਚ]] ਬਾਈਬਲ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜਾਂ ਹੀ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 11ਵੀਂ ਅਤੇ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਸੰਕਲਨ ਦੀ ਸਹੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3PhbDc-PdvMC&pg=PA258|title=A Survey of the Old Testament|last=Hill|first=Andrew E.|last2=Walton|first2=John H.|publisher=Zondervan|year=2009|isbn=978-0-310-28095-8|edition=3rd|location=Grand Rapids|page=258|quote=The events of the book took place in the last half of the eleventh century and the early part of the tenth century BC, but it is difficult to determine when the events were recorded. There are no particularly persuasive reasons to date the sources used by the compiler later than the events themselves, and good reason to believe that contemporary records were kept (cf. 2 Sam. 20:24–25).|access-date=2019-12-27|orig-year=1991|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011131826/https://books.google.com/books?id=3PhbDc-PdvMC&pg=PA258|archive-date=2020-10-11}}</ref> ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ [[ਸਮੂਏਲ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ]] 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ [[ਜੋਸੀਯਾਹ]] ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ [[ਬਾਬਲੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ|ਬੇਬੀਲੋਨ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ]] (6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਦੌਰਾਨ ਵਧੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ 550 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਓਲਡ ਟੈਸਟਾਮੈਂਟ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ [[ਗ੍ਰੀਮ ਔਲਡ]] ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਹੋਰ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ - ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਚੌਥਾਈ-ਸ਼ੇਕੇਲ ਜੋ ਸ਼ਾਊਲ ਦਾ ਨੌਕਰ ਸੈਮੂਅਲ ਨੂੰ 1 ਸੈਮੂਅਲ 9 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ "ਲਗਭਗ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਜਾਂ ਹੇਲੇਨਿਸਟਿਕ ਪੀਰੀਅਡ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ" ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ- ਸ਼ੇਕੇਲ ਹਾਸਮੋਨੀਅਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। {{Sfn|Auld|2003}} ਸੈਮੂਅਲ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ, "ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ" <ref>({{bibleref2|1 Samuel 16:14–2, 5:10}}</ref> ਅਤੇ "ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਿਰਤਾਂਤ" ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{bibleref2|2 Samuel 9–20}} and {{bibleref2|1 Kings 1–2}}</ref> {{Sfn|Knight|1991}} [[ਇਤਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ|ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ]], ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ 350-300 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਸੈਮੂਅਲ ਅਤੇ ਕਿੰਗਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। {{Sfn|McKenzie|2004}} ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਯਹੂਦਾਹ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਘੱਟ ਸੀ: ਇਹ ਅਕਸਰ ਉਸਨੂੰ ''ਮੇਲੇਕ'' ਦੀ ਬਜਾਏ, " ''ਰਾਜਕੁਮਾਰ'' " ਜਾਂ "ਮੁਖੀ", ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਰਾਜਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਕੋਈ ਵੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ (ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ), ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ [[ਹੇਬਰੋਨ]] ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਘਰੇਲੂ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। {{Sfn|Moore|Kelle|2011}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਭਵ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ [[ਰਾਜਾ ਆਰਥਰ|ਕਿੰਗ ਆਰਥਰ]] ਦੀ ਦੰਤਕਥਾ ਜਾਂ [[ਹੋਮਰ]] ਦੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਸਮਾਨ ਇੱਕ ਬਹਾਦਰੀ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, <ref>{{Cite web|url=https://bibleinterp.arizona.edu/articles/view-copenhagen-israel-and-history-palestine|title=A view from Copenhagen: Israel and the History of Palestine|last=Thompson|first=Thomas L.|year=2001|website=The Bible and Interpretation|access-date=December 25, 2020|quote=The history of Palestine and of its peoples is very different from the Bible's narratives, whatever political claims to the contrary may be. An independent history of Judea during the Iron I and Iron II periods has little room for historicizing readings of the stories of I-II Samuel and I Kings.}}<cite class="citation web cs1" id="CITEREFThompson2001"><span class="cx-segment" data-segmentid="1304">[https://bibleinterp.arizona.edu/articles/view-copenhagen-israel-and-history-palestine "A view from Copenhagen: Israel and the History of Palestine"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="1305">''The Bible and Interpretation''<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="1306"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">2020-12-25</span></span>. </span><q><span class="cx-segment" data-segmentid="1307">The history of Palestine and of its peoples is very different from the Bible's narratives, whatever political claims to the contrary may be. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="1308">An independent history of Judea during the Iron I and Iron II periods has little room for historicizing readings of the stories of I-II Samuel and I Kings.</span></q></cite></ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Redford|1992}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤੁਲਨਾਵਾਂ ਸਵਾਲੀਆ ਹਨ। <ref>Kalimi, Isaac.</ref> ਇੱਕ ਥੀਮ ਜੋ ਕਿ ਦੂਜੇ ਨੇੜਲੇ ਪੂਰਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਜੋਨਾਥਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸਮਰੂਪ ਸੁਭਾਅ ਹੈ। ਜਾਸ਼ਰ ਦੀ [[ਜਾਸ਼ਰ ਦੀ ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬ]] ਵਿੱਚ ਉਦਾਹਰਣ, [[ਸੈਮੂਅਲ 2]] (1:26) ਵਿੱਚ ਉਲੀਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਡੇਵਿਡ ਨੇ "ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋਨਾਥਨ ਦਾ ਪਿਆਰ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲੋਂ ਮਿੱਠਾ ਸੀ", [[ਅਖ਼ੇਲੀਜ਼|ਅਚਿਲਸ]] ਦੀ [[ਪੈਟ੍ਰੋਕਲਸ]] ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ "ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ" [[ਐਨਕਿਡੂ|ਐਨਕੀਡੂ]] ਲਈ [[ਗਿਲਗਾਮੇਸ਼]] ਦਾ ਪਿਆਰ। {{Sfn|Gordon|1995}} {{Sfn|Horner|1978}} ਦੂਸਰੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁਆਫੀ ਹੈ-ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਮਕਾਲੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ, ਕਤਲ ਅਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦਾ। {{Sfn|Baden|2013}} ਸੈਮੂਅਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲਜ਼ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਵਜੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਡੇਵਿਡ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ ਜੋ ਠੋਸ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਹੈ। {{Sfn|Moore|Kelle|2011}} ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: [[ਬਾਰਚ ਹੈਲਪਰਨ|ਬਾਰੂਕ ਹੈਲਪਰਨ]] ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੇਰਹਿਮ ਜ਼ਾਲਮ, ਇੱਕ ਕਾਤਲ ਅਤੇ ਗਥ ਦੇ ਫ਼ਲਿਸਤੀ ਰਾਜੇ [[ਅਕੀਸ਼|ਆਕੀਸ਼]] ਦੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਜਾਲਦਾਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ; <ref>{{Cite web|url=http://www.bookreviews.org/pdf/1551_3721.pdf|title=Review of Baruch Halpern's ''David's Secret Demons: Messiah, Murderer, Traitor, King''|last=Carasik|first=Michael|date=June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20070810172523/http://www.bookreviews.org/pdf/1551_3721.pdf|archive-date=2007-08-10}}</ref> ਸਟੀਵਨ ਮੈਕਕੇਂਜ਼ੀ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ, "ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬੇਰਹਿਮ" ਅਤੇ ਇੱਕ ਜ਼ਾਲਮ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref name="McKenzie_on_David2">{{Cite web|url=http://www.bibleinterp.com/articles/McKensie_020301.shtml|title=King David: A Biography|last=Steven McKenzie|website=The Bible and Interpretation|archive-url=https://web.archive.org/web/20120621040818/http://www.bibleinterp.com/articles/McKensie_020301.shtml|archive-date=2012-06-21}}</ref> ਜੋਏਲ ਐਸ. ਬੈਡਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ, ਬੇਰਹਿਮ, ਮਾਸ-ਅਤੇ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਆਦਮੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਕਤਲ, ਚੋਰੀ, ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ, ਸੈਕਸ, ਧੋਖੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਸਮੇਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=igQqmwEACAAJ&q=The+historical+David|title=The Historical David: The Real Life of an Invented Hero|last=Baden|first=Joel|date=2014-07-29|publisher=[[HarperCollins]]|isbn=978-0-06-218837-3|language=en}}</ref>  [[ਵਿਲੀਅਮ ਜੀ ਡੇਵਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਜੀ. ਡੇਵਰ]] ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਇੱਕ ਸੀਰੀਅਲ ਕਿਲਰ" ਦੱਸਿਆ। {{Sfn|Dever|2020}} [[ਜੈਕਬ ਐਲ ਰਾਈਟ]] ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾਵਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੋਲਿਅਥ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਬਾਥਸ਼ੇਬਾ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਬੰਧ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਯਹੂਦਾਹ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਇੱਕ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਉੱਤੇ ਉਸਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਦੇਰ ਦੇ ਫਾਰਸੀ ਜਾਂ ਹੇਲੇਨਿਸਟਿਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=https://bibleinterp.arizona.edu/articles/2014/07/wri388001|title=David, King of Judah (Not Israel)|date=July 2014|website=bibleinterp.arizona.edu|access-date=3 September 2017}}</ref> ਆਈਜ਼ਕ ਕਲੀਮੀ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: “ਰਾਜੇ ਸੁਲੇਮਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਗਭਗ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਕੋਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਣਾਇਕ ਸਬੂਤ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਖਾਸ ਬਾਈਬਲੀ ਹਵਾਲਾ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਲੀਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਸ ਜਾਂ ਉਸ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹੈ।" <ref name="Ancient Israel page 322">Writing and Rewriting the Story of Solomon in Ancient Israel; by Isaac Kalimi; page 32; Cambridge University Press, 2018; {{ISBN|9781108471268}}</ref> '''<big>ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:JRSLM_300116_Tel_Dan_Stele_01.jpg|thumb|[[ਟੈਲ ਡੈਨ ਸਟੇਲ|ਟੇਲ ਡੈਨ ਸਟੇਲ]]]] 1993 ਵਿੱਚ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ [[ਟੈਲ ਡੈਨ ਸਟੇਲ|ਟੇਲ ਡੈਨ ਸਟੇਲ]], 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ / 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ [[ਅਰਾਮ-ਦਮਿਸ਼ਕ|ਦਮਿਸ਼ਕ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜੇ]] [[ਹਜ਼ੈਲ|ਹਜ਼ਾਏਲ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਉੱਕਰਿਆ ਪੱਥਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ {{Lang-he|ביתדוד}} , ''bytdwd'', ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦਵਾਨ "ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਡੇਵਿਡ" ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{Sfn|Pioske|2015}} {{Sfn|Lemaire|1994}} ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਰੀਡਿੰਗ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, {{Sfn|Pioske|2015}} ਪਰ ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ [[ਯਹੂਦਾਹ ਦਾ ਰਾਜ|ਯਹੂਦਾਹ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ]] ਇੱਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। {{Sfn|Pioske|2015}} ਦੋ [[ਐਪੀਗ੍ਰਾਫਰ]], [[ਆਂਡਰੇ ਲੇਮੇਰ]] ਅਤੇ [[ਐਮਿਲ ਪਿਊਚ|ਐਮਿਲ ਪੁਏਚ]], ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਕਿ [[ਮੋਆਬ]] ਤੋਂ [[ਮੇਸ਼ਾ ਸਟੀਲ]], ਜੋ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਲਾਈਨ 31 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ "ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਡੇਵਿਡ" ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਟੇਲ ਡੈਨ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ. {{Sfn|Pioske|2015}} ਮਈ 2019 ਵਿੱਚ, [[ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫਿਨਕੇਲਸਟਾਈਨ]], ਨਦਾਵ ਨਾਅਮਨ, ਅਤੇ [[ਥਾਮਸ ਰੋਮਰ]] ਨੇ ਨਵੇਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਿਅੰਜਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਬਾਜ਼ੀ (ਪੱਤਰ)|''ਬਾਜ਼ੀ'']] ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਡੇਵਿਡ" ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ। ਮੋਆਬ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸ਼ਹਿਰ "ਹੋਰੋਨਾਇਮ", ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਰਾਜਾ [[ਬਾਲਕ]] ਹੈ, ਇੱਕ ਨਾਮ [[ਇਬਰਾਨੀ ਬਾਈਬਲ]] ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{Sfn|Finkelstein|Na’aman|Römer|2019}} <ref name="AAAS">{{Cite web|url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2019-05/afot-nro050219.php|title=New reading of the Mesha Stele inscription has major consequences for biblical history|date=2 May 2019|publisher=American Friends of Tel Aviv University|type=news release|access-date=22 October 2020|archive-date=2 ਮਈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502163452/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2019-05/afot-nro050219.php|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮਾਈਕਲ ਲੈਂਗਲੋਇਸ ਨੇ [[ਕਾਗਜ਼ ਨੂੰ ਦਬਾਓ|ਲੇਮੇਅਰ]] ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਰਕਰਾਰ ਸਟੀਲ ਦੇ ਉੱਚ-ਰੈਜ਼ੋਲੂਸ਼ਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਲਾਈਨ 31 ਵਿੱਚ "ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਡੇਵਿਡ" ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ". <ref name="AAAS" /> {{Sfn|Langlois|2019}} ਲੈਂਗਲੋਇਸ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਨਅਮਨ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ "ਹਾਊਸ ਆਫ ਡੇਵਿਡ" ਰੀਡਿੰਗ ਅਸਵੀਕਾਰਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਪੱਛਮੀ ਸਾਮੀ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। {{Sfn|Na'aman|2019}} [[ਤਸਵੀਰ:Karnak_Tempel_19.jpg|thumb|[[ਕਰਨਾਕ]] ਵਿਖੇ [[Bubastite ਪੋਰਟਲ|ਬੂਬਸਟਾਈਟ ਪੋਰਟਲ]] ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਸ਼ੋਸ਼ੇਂਕ ਆਈ|ਸ਼ੋਸ਼ੇਂਕ I]] ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਰਾਹਤ, ਦੇਵਤਾ [[ਅਮੁਨ—ਰੀ|ਅਮੂਨ-ਰੇ]] ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਪੂਰਬੀ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।]] ਦੋ ਸਟੀਲਜ਼ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਈਬਲ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਕੇਨੇਥ ਰਸੋਈ|ਕੇਨੇਥ ਕਿਚਨ]] ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਨਾਮ ਫ਼ਿਰਊਨ [[ਸ਼ੋਸ਼ੇਂਕ ਆਈ|ਸ਼ੋਸ਼ੇਂਕ]] ਦੀ ਰਾਹਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਈਬਲ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿਸ਼ਕ]] ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{bibleref2|1 Kings 14:25–27}}</ref> <ref name="Phar">{{Cite book|url=https://www.nytimes.com/books/first/m/mckenzie-david.html|title=King David: A Biography|last=McKenzie|first=Steven L.|work=[[The New York Times]]|year=2000|isbn=0-19-513273-4|chapter=One|access-date=2018-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119124308/http://www.nytimes.com/books/first/m/mckenzie-david.html|archive-date=2018-01-19}}</ref> ਰਾਹਤ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੋਸ਼ੇਂਕ ਨੇ 925 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਇਲਾਕੇ|ਫਲਸਤੀਨ]] ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿਚਨ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ "ਡੇਵਿਡ ਦੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ" ਵਜੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਯਹੂਦਾਹ ਅਤੇ [[ਨੇਗੇਵ]] ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਬਾਈਬਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਸ਼ਾਊਲ ਤੋਂ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਸੀ। ਰਾਹਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। <ref name="Phar" /> '''<big>ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ</big>''' ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਬੂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੌਨ ਹੈਰਲਸਨ ਹੇਜ਼ ਅਤੇ ਜੇਮਜ਼ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਮਿਲਰ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ: "ਜੇਕਰ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਲਸਤੀਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ।" <ref>A History of Ancient Israel and Judah; ByJames Maxwell Miller & John Haralson Hayes; pages 204; SCM Press, 2006; {{ISBN|9780334041177}}</ref> ਇਹ [[ਐਮੇਲੀ ਕੁਹਰਟ]] ਦੇ 1995 ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਨੂੰ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ "ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਨਹੀਂ ਹਨ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲਿਖਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ), ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਜਾਂ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੀ ਸਮਕਾਲੀ ਸੰਦਰਭ ਨਹੀਂ ਹੈ," ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, "ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਸਾਈਟਾਂ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਬੂਤ ਸੈੱਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ." <ref name="Kuhrtp438">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=V_sfMzRPTgoC&q=Kuhrt,+Amiele+(1995).+The+Ancient+Near+East.|title=The Ancient Near East, c. 3000–330 BC, Band 1|last=Kuhrt|first=Amélie|publisher=Routledge|year=1995|isbn=978-0-41516-762-8|location=New York|page=438|author-link=Amélie Kuhrt}}</ref> 2007 ਵਿੱਚ, [[ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫਿਨਕੇਲਸਟਾਈਨ]] ਅਤੇ [[ਨੀਲ ਆਸ਼ਰ ਸਿਲਬਰਮੈਨ]] ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯਹੂਦਾਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਬੂਤਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਜਾਂ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ [[ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਰਾਜ (ਸਾਮਰੀਆ)|ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜ]] ਦੁਆਰਾ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Harvard citation no brackets|Finkelstein|Silberman|2007|pp=26–27}}; {{Harvard citation no brackets|Finkelstein|Silberman|2002}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਯਹੂਦਾਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ [[ਇੱਕ ਈਸ਼ਵਰਵਾਦ|ਈਸ਼ਵਰਵਾਦੀ]] ਨਹੀਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕਾਂ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ, ਏਕਾਦਸ਼ਵਾਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। {{Sfn|Finkelstein|Silberman|2002}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦੀਆਂ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਲਈ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਯਹੂਦਾਹ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੇ ਇੱਕ ਅਨੁਸਾਰੀ ਘੱਟ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ, 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੌਰਾਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਾਮਰੀਆ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ। <ref>{{Harvard citation no brackets|Finkelstein|Silberman|2002|pp=[https://books.google.com/books?id=lu6ywyJr0CMC&pg=PA158 158]}}.</ref> {{Sfn|Finkelstein|Silberman|2002}} <ref>{{Harvard citation no brackets|Finkelstein|Silberman|2002}}.</ref> 2014 ਵਿੱਚ, [[ਅਮਿਹੈ ਮਜ਼ਾਰ|ਅਮੀਹਾਈ ਮਜ਼ਾਰ]] ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੀ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ]] ਨੂੰ "ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref name="amazar">{{Cite book|url=http://www.rehov.org/Rehov/publications/Mazar%20-%20The%20United%20%20Monarchy-BZAW2010.pdf|title=Archaeology and the biblical Narrative: The Case of the United Monarchy|last=Mazar|first=Amihai|archive-url=https://web.archive.org/web/20140611170411/http://www.rehov.org/Rehov/publications/Mazar%20-%20The%20United%20%20Monarchy-BZAW2010.pdf|archive-date=2014-06-11}}</ref> ਉਸਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਤੁਲਨਾ [[ਲਬਾਇਆ|ਲਾਬਯਾ]] ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਿਰਊਨ [[ਇਖ਼ਨਾਤੁਨ|ਅਖੇਨਾਤੇਨ]] ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਜ਼ਾਰ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਨੇ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੌਰਾਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਈਬਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪਾਠ "ਸਾਹਿਤਕ-ਪੁਰਾਣਿਕ ਸੁਭਾਅ" ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.biblicalarchaeology.org/daily/ancient-cultures/ancient-israel/did-the-kingdoms-of-saul-david-and-solomon-actually-exist/|title=First Person: Did the Kingdoms of Saul, David and Solomon Actually Exist?|date=2020-12-12|website=Biblical Archaeology Society|access-date=2021-07-20}}</ref> ਵਿਲੀਅਮ ਜੀ. ਡੇਵਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, [[ਸੌਲ]], ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ [[ਸੁਲੇਮਾਨ]] ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਾਜਬ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹਨ, ਪਰ "ਅੱਜ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦੇਣਗੇ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਹਾੜੀ-ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਸੀ"। {{Sfn|Dever|2020}} {{Sfn|Dever|2017}} <ref>{{Cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/bible/dever.html|title=NOVA {{!}} The Bible's Buried Secrets {{!}} Archeology of the Hebrew Bible|website=PBS|access-date=2021-07-20|quote=The stories of Solomon are larger than life. According to the stories, Solomon imported 100,000 workers from what is now Lebanon. Well, the whole population of Israel probably wasn't 100,000 in the 10th century. Everything Solomon touched turned to gold. In the minds of the biblical writers, of course, David and Solomon are ideal kings chosen by Yahweh. So they glorify them. Now, archeology can't either prove or disprove the stories. But I think most archeologists today would argue that the United Monarchy was not much more than a kind of hill-country chiefdom. It was very small-scale.|archive-date=2010-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100318021708/http://www.pbs.org/wgbh/nova/bible/dever.html|url-status=dead}}</ref> [[ਲੈਸਟਰ ਐਲ. ਗ੍ਰੈਬੇ|ਲੇਸਟਰ ਐਲ. ਗ੍ਰੈਬੇ]] ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ: "ਮੁੱਖ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਇਰਨ ਆਈਆਈਏ ਵਿੱਚ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਸੀ: ਕੀ ਇਹ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੜ੍ਹ ਸੀ ਪਰ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਾਂ ਕੀ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਵਧਦਾ-ਫੁੱਲਦਾ – ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਉੱਭਰ ਰਿਹਾ – ਰਾਜ? ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ..." <ref>Ancient Israel: What Do We Know and How Do We Know It? By Lester L. Grabbe; page 77Bloomsbury Publishing, 2017</ref> ਇਸਹਾਕ ਕਲੀਮੀ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ: "ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਕਾਲੀ ਵਾਧੂ-ਬਾਈਬਲੀ ਸਰੋਤ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਯਹੂਦਾਹ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸਪਸ਼ਟ ਸਬੂਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।" <ref name="Ancient Israel page 323">Writing and Rewriting the Story of Solomon in Ancient Israel; by Isaac Kalimi; page 32; Cambridge University Press, 2018; {{ISBN|9781108471268}}</ref> ਡੇਵਿਡਿਕ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਇਲਾਤ [[ਈਲਾਤ ਮਜ਼ਾਰ|ਮਜ਼ਾਰ]] ਦੇ [[ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਣਤਰ|ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ]] ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ [[ਸਟੈਪਡ ਸਟੋਨ ਬਣਤਰ|ਸਟੈਪਡ ਸਟੋਨ ਸਟ੍ਰਕਚਰ]] ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। <ref>Zachary Thomas, "Debating the United Monarchy: let's see how far we've come."</ref> ਈਲਾਤ ਮਜ਼ਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਢਾਂਚੇ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਜ਼ਾਰ ਇਸ ਡੇਟਿੰਗ ਨੂੰ ਕਈ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਦੋ ਫੋਨੀਸ਼ੀਅਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਜੱਗ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓਕਾਰਬਨ ਮਿਤੀ ਵਾਲੀ ਹੱਡੀ, 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਹੈ। <ref>Mazar, Eilat, ''Excavations at the Summit of the City of David, Preliminary Report of Seasons 2005–2007'', Shoham, Jerusalem and New York, 2009, pp. 52–56.</ref> [[ਅਮਿਹੈ ਮਜ਼ਾਰ|ਅਮੀਹਾਈ ਮਜ਼ਾਰ]], [[ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਫੌਸਟ]], ਨਾਦਵ ਨਾਮਨ ਅਤੇ [[ਵਿਲੀਅਮ ਜੀ ਡੇਵਰ]] ਨੇ ਵੀ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਡੇਟਿੰਗ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। <ref name="amazar2">{{Cite book|url=http://www.rehov.org/Rehov/publications/Mazar%20-%20The%20United%20%20Monarchy-BZAW2010.pdf|title=Archaeology and the biblical Narrative: The Case of the United Monarchy|last=Mazar|first=Amihai|archive-url=https://web.archive.org/web/20140611170411/http://www.rehov.org/Rehov/publications/Mazar%20-%20The%20United%20%20Monarchy-BZAW2010.pdf|archive-date=2014-06-11}}</ref> <ref>Mazar, Amihai.</ref> <ref>Avraham Faust 2010.</ref> <ref>“The Stepped Stone Structure” in Mazar ed., The Summit of the City of David Excavations 2005–2008: Final Reports Volume I: Area G (2015), pp. 169–88</ref> {{Sfn|Na'aman|2014}} {{Sfn|Dever|2017}} 2010 ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਈਲਾਤ ਮਜ਼ਾਰ]] ਨੇ [[ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ|ਡੇਵਿਡ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ]] ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਮਜ਼ਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰੇਗਾ ਕਿ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਰਾਜ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। <ref name=":0">'Jerusalem city wall dates back to King Solomon'; by Abe Selig; Jerusalem Post, 23 February 2010; at</ref> 2006 ਵਿੱਚ, [[ਕੇਨੇਥ ਰਸੋਈ|ਕੇਨੇਥ ਕਿਚਨ]] ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੱਟੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ "ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ [[ਕਨਾਨ]] ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਇਸਦੇ ਭੂ-ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਰਾਜ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋਂਦ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।" <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Kw6U05qBiXcC&q=%22the+physical+archaeology+of+tenth-century+Canaan+is+consistent+with+the+former+existence+of+a+unified+state+on+its+terrain%22&pg=PA158|title=On the Reliability of the Old Testament|last=Kitchen|first=K. A.|date=2006-06-09|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-0396-2}}</ref> [[ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫਿਨਕੇਲਸਟਾਈਨ]], ਲਿਲੀ ਸਿੰਗਰ-ਅਵਿਟਜ਼, ਜ਼ੀਵ [[Ze'ev Herzog|ਹਰਜ਼ੋਗ]] ਅਤੇ [[ਡੇਵਿਡ Ussishkin|ਡੇਵਿਡ ਉਸਿਸ਼ਕਿਨ]] ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਹਨਾਂ ਸਿੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। <ref>Has King David's Palace in Jerusalem been Found?</ref> ਫਿਨਕੇਲਸਟਾਈਨ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦੀ ਡੇਟਿੰਗ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਿ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਅੰਡਰਲਾਈੰਗ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਕਿ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਦੀ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੈਕਫਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਪਹਿਲੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਈ. ਮਜ਼ਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>The "Large Stone Structure" in Jerusalem Reality versus Yearning By Israel Finkelstein, 2011; Zeitschrift des Deutschen Palastina-Vereins 127(1):2-10; at</ref> [[ਅਰੇਨ ਮਾਇਰ]] ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਢਾਂਚਾ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਰਾਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸਬੂਤ "ਕਮਜ਼" ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। <ref name=":02">'Jerusalem city wall dates back to King Solomon'; by Abe Selig; Jerusalem Post, 23 February 2010; at</ref> ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਯੋਸੇਫ ਗਾਰਫਿਨਕੇਲ|ਯੋਸੇਫ]] ਗਾਰਫਿਨਕੇਲ ਅਤੇ [[ਸਾਰ ਗਨੋਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਖੀਰਬੇਤ ਕਿਆਫਾ|ਖੀਰਬੇਟ ਕਿਆਫਾ]] ਵਿਖੇ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੰਦੋਬਸਤ [[ਰੇਡੀਓਕਾਰਬਨ ਮਿਤੀ|ਰੇਡੀਓਕਾਰਬਨ ਮਿਲਿਆ]], ਜੋ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਰਾਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਖੋਜ ਦੇ ਬਾਅਦ, [[ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਥਾਰਟੀ|ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਅਥਾਰਟੀ]] ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਖਿਰਬਤ ਕਿਯਾਫਾ ਵਿਖੇ ਖੁਦਾਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਯਹੂਦਾਹ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਦਲੀਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਯਹੂਦਾਹ ਦਾ ਰਾਜ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਠਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਾਰੀਖ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। " <ref name="garfinkel2012">{{Cite web|url=http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.aspx?id=1989|title=Journal 124: Khirbat Qeiyafa preliminary report|last=Garfinkel|first=Yossi|last2=Ganor|first2=Sa'ar|date=19 April 2012|website=Hadashot Arkheologiyot: Excavations and Surveys in Israel|publisher=Israel Antiquities Authority|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623021750/http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.aspx?id=1989|archive-date=23 June 2012|access-date=12 June 2018|ref=garfinkel2012|last3=Hasel|first3=Michael}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖੀਰਬੇਟ ਕਿਆਫਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੁਝ ਸਿੱਟਿਆਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਦੂਜੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫਿਨਕੇਲਸਟਾਈਨ ਅਤੇ [[ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਫੈਂਟਲਕਿਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਉੱਤਰੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ. <ref name="finkelsteinfantalkin2012">{{Cite journal|last=Finkelstein|first=Israel|last2=Fantalkin|first2=Alexander|date=May 2012|title=Khirbet Qeiyafa: an unsensational archaeological and historical interpretation|url=http://archaeology.tau.ac.il/wp-content/uploads/2013/04/Qeiyafa_Unsensational_Interpretation.pdf|journal=Tel Aviv|volume=39|pages=38–63|doi=10.1179/033443512x13226621280507|access-date=12 June 2018|ref=finkelsteinfantalkin2012|archive-date=13 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213094447/http://archaeology.tau.ac.il/wp-content/uploads/2013/04/Qeiyafa_Unsensational_Interpretation.pdf|url-status=dead}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, [[ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਫੌਸਟ]] ਅਤੇ ਯੇਅਰ ਸਪੀਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 30 ਮੀਲ ਦੂਰ ਟੇਲ ਈਟਨ ਵਿਖੇ [[ਐਗਲੋਨ, ਕਨਾਨ|ਇੱਕ ਕਨਾਨੀ ਸਾਈਟ]] ਨੂੰ ਇੱਕ ਯਹੂਦਾਹ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਸਮੂਲੀਅਤ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 11 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਾਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.ਪੂ. ਇਸ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੇ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਐਸ਼ਲਰ ਬਲਾਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{Sfn|Faust|Sapir|2018}} <ref>Proof Of King David?</ref> == ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ == '''<big>ਸਾਹਿਤ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:081.David_Mourns_the_Death_of_Absalom.jpg|thumb|ਡੇਵਿਡ ਅਬਸਾਲੋਮ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸੋਗ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਗੁਸਤਾਵ ਡੋਰੇ ਦੁਆਰਾ]] ਡੇਵਿਡ ਬਾਰੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * '''1517''' ''[[ਡੇਵਿਡਿਆਡ]]'' [[ਕ੍ਰੋਟ|ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਅਨ]] [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀ]], [[ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ]], ਅਤੇ [[ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਮਾਨਵਵਾਦ|ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ]] [[ਮਾਰਕੋ ਮਾਰੂਲੀਚ|ਮਾਰਕੋ ਮਾਰੂਲੀਕ]] (ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕਈ ਵਾਰ "ਮਾਰਕਸ ਮਾਰੁਲਸ" ਵਜੋਂ [[ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਲੈਟਿਨੀਕਰਨ|ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ [[ਨਵਾਂ ਲਾਤੀਨੀ|ਨਵ-ਲਾਤੀਨੀ]] [[ਮਹਾਕਾਵਿ|ਮਹਾਂਕਾਵਿ]] ਹੈ। [[ਹੋਮਰ]] ਦੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ''ਡੇਵਿਡਿਆਡ'' ਨੂੰ [[ਵਰਜਿਲ]] ਦੇ ''[[ਅਨੀਅਡ|ਐਨੀਡ]]'' 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਡਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰੁਲਿਕ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ " [[ਸਪਲਿਟ, ਕਰੋਸ਼ੀਆ|ਸਪਲਿਟ]] ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਵਰਜਿਲ" ਕਿਹਾ ਸੀ। [[ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰ|ਫਿਲੋਲੋਜਿਸਟ]] [[ਮਿਰੋਸਲਾਵ ਮਾਰਕੋਵਿਚ]] ਵੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ " [[ਓਵਿਦ|ਓਵਿਡ]], [[ਲੂਕਾਨਸ|ਲੂਕਨ]] ਅਤੇ [[ਸਥਿਤੀ|ਸਟੇਟਸ]] ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ" ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। * '''1681–82 ਡ੍ਰਾਈਡਨ''' [[ਜਾਨ ਡਰਾਈਡਨ|ਦੀ]] ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ''[[ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ ਅਤੇ ਅਕੀਟੋਫ਼ੇਲ|ਅਬਸਾਲੋਮ ਅਤੇ]]'' ਅਚੀਟੋਫੇਲ ਇੱਕ ਰੂਪਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ [[ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ|ਅਬਸਾਲੋਮ]] ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਅਧਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[Monmouth ਬਗਾਵਤ|ਮੋਨਮਾਊਥ ਬਗਾਵਤ]] (1685) ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [[ਪੋਪਿਸ਼ ਪਲਾਟ]] (1678) ਅਤੇ [[ਬੇਦਖਲੀ ਸੰਕਟ]] । * '''1893''' [[ਸਰ ਆਰਥਰ ਕਾਨਨ ਡੌਇਲ|ਸਰ ਆਰਥਰ ਕੋਨਨ ਡੋਇਲ]] ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਬਾਥਸ਼ੇਬਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ [[ਸ਼ਰਲੌਕ ਹੋਮਜ਼|ਸ਼ੈਰਲੌਕ ਹੋਮਜ਼]] ਦੀ ਕਹਾਣੀ ''[[ਕ੍ਰੋਕਡ ਮੈਨ ਦਾ ਸਾਹਸ|ਦ ਐਡਵੈਂਚਰ ਆਫ਼ ਦ ਕਰੂਕਡ ਮੈਨ ਦੀ]]'' ਬੁਨਿਆਦ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਲਮਜ਼ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ "ਉਰੀਯਾਹ ਅਤੇ ਬਾਥਸ਼ਬਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ" ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=C2IpCgAAQBAJ&pg=PT291|title=The Sherlock Holmes Book: Big Ideas Simply Explained|date=1 October 2015|publisher=Dorling Kindersley|isbn=978-0-24124833-1|access-date=12 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011131826/https://books.google.com/books?id=C2IpCgAAQBAJ&pg=PT291|archive-date=11 October 2020|via=Google Books}}</ref> * '''1928''' [[ਐਲਮਰ ਡੇਵਿਸ]] ਦਾ ਨਾਵਲ ''ਜਾਇੰਟ ਕਿਲਰ'' ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਬਾਈਬਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦਾ ਹੈ, ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੇ "ਗੰਦੇ ਕੰਮ" ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ, [[ਯਾਈਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਲਹਾਨਾਨ|ਇਲਹਾਨਨ]] ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੋਲਿਅਥ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਪਰ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ [[ਯੋਆਬ|ਜੋਆਬ]], ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਜਨਰਲ, ਨੇ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਰਾਜਕਥਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਾਂ ਲਿਖਿਆ। * '''1936''' [[ਵਿਲੀਅਮ ਫ਼ਾਕਨਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਫਾਕਨਰ]] ਦਾ ''[[ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ, ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ!|ਅਬਸਾਲੋਮ, ਅਬਸਾਲੋਮ!]]'' ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸਦੀ ਬਗਾਵਤ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜਰਨੈਲ, ਯੋਆਬ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਅਬਸਾਲੋਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਰਾ, [[ਅਮਨੋਨ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ [[ਤਾਮਾਰ (ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਧੀ)|ਤਾਮਾਰ]] ਦੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਲਈ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। * '''1946''' [[ਗਲੇਡਿਸ ਸਮਿਟ|ਗਲੇਡਿਸ ਸਮਿੱਟ]] ਦਾ ਨਾਵਲ ''ਡੇਵਿਡ ਦ ਕਿੰਗ'' ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜੀਵਨੀ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਜੋਨਾਥਨ ਦੇ ਨਾਲ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਹੋਮਿਓਰੋਟਿਕ|ਸਮਲਿੰਗੀ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੋਖਮ ਲਿਆ, ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਪਾਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਨਰਮ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * '''1966''' [[ਜੁਆਨ ਬੋਸ਼ (ਰਾਜਨੇਤਾ)|ਜੁਆਨ ਬੋਸ਼]], ਇੱਕ ਡੋਮਿਨਿਕਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ, ਨੇ ''ਡੇਵਿਡ: ਇੱਕ ਕਿੰਗ ਦੀ ਜੀਵਨੀ'', ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਇੱਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਚਿੱਤਰਣ ਵਜੋਂ ਲਿਖੀ। * '''1970''' [[ਡੈਨ ਜੈਕਬਸਨ]] ਦਾ ''ਦ ਰੇਪ ਆਫ਼ ਤਾਮਾਰ'', ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਯੋਨਾਦਾਬ ਦੁਆਰਾ, ਅਮਨੋਨ ਦੁਆਰਾ ਤਾਮਾਰ ਦੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਕਲਪਿਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। * '''1972''' [[ਸਟੀਫਨ ਹੇਮ]] ਨੇ ''ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਰਿਪੋਰਟ'' ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ [[ਈਥਨ (ਬਾਈਬਲੀ ਚਿੱਤਰ)|ਏਥਨ]] ਨੇ ਰਾਜਾ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ "ਡੇਵਿਡ, ਜੇਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਰਿਪੋਰਟ" - ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਅਧਿਕਾਰਤ" ਲਿਖਣ ਦਾ ਚਿਤਰਣ। ਇਤਿਹਾਸ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। * '''1974''' [[ਥਾਮਸ ਬਰਨੇਟ ਸਵਾਨ]] ਦੇ ਬਾਈਬਲ ਸੰਬੰਧੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਵਲ ''ਹਾਉ ਆਰ ਦ ਮਾਈਟੀ ਫਾਲਨ'' ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਜੋਨਾਥਨ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੋਨਾਥਨ ਇੱਕ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੀ ਅਰਧ-ਮਨੁੱਖੀ ਨਸਲ (ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਨੇਫਿਲਿਮ|ਨੈਫਿਲਿਮ]] ) ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਕਈ ਨਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਪਰ ਅਕਸਰ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਸਤਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। * '''1980''' [[ਮਲਾਚੀ ਮਾਰਟਿਨ]] ਦਾ [[ਧੜਾ (ਸਾਹਿਤ)|ਧੜੇ]] ਦਾ ਨਾਵਲ ''ਕਿੰਗਜ਼ ਆਫ਼ ਕਿੰਗਜ਼: ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਲਾਈਫ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਡੇਵਿਡ'' ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਡੋਨਾਈ ਦੇ ਫਲਿਸਤੀ ਦੇਵਤੇ ਡੇਗਨ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ। * '''1984''' [[ਜੋਸਫ਼ ਹੈੱਲਰ|ਜੋਸਫ਼ ਹੈਲਰ]] ਨੇ ਡੇਵਿਡ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ''[[ਰੱਬ ਜਾਣਦਾ ਹੈ (ਨਾਵਲ)|ਗੌਡ ਨੋਜ਼]]'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਈਮਨ ਐਂਡ ਸ਼ੂਸਟਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਬੁੱਢੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਨੁੱਖਤਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਲਚ, ਲਾਲਸਾ, ਸੁਆਰਥ, ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਦੂਰੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ, ਬਾਈਬਲ ਵਿਚ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। * '''1993''' [[ਮੈਡੇਲੀਨ ਲ'ਐਂਗਲ]] ਦਾ ਨਾਵਲ ''ਸਰਟੇਨ ਵੂਮੈਨ'' ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਆਧੁਨਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਗਾਥਾ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਈਸਾਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। * '''1995''' [[ਐਲਨ ਮੈਸੀ]] ਨੇ ''ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ'' ਲਿਖਿਆ, ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੋਨਾਥਨ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਜਿਨਸੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/beyondbiblicalho00jche/page/86|title=Beyond the Biblical Horizon: The Bible and the Arts|last=O'Kane|first=Martin|year=1999|isbn=978-9004112902|editor-last=Exum|editor-first=Jo Cheryl|page=[https://archive.org/details/beyondbiblicalho00jche/page/86 86]|chapter=The Biblical King David and His Artistic and Literary Afterlives|access-date=15 August 2015|chapter-url=https://books.google.com/books?id=AUd28eEXGfoC&q=massie+jonathan&pg=PA86}}</ref> * '''2015''' [[ਗੇਰਾਲਡੀਨ ਬਰੂਕਸ (ਲੇਖਕ)|ਗੇਰਾਲਡਾਈਨ ਬਰੂਕਸ]] ਨੇ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਲਿਖਿਆ, ''[[ਗੁਪਤ ਕੋਰਡ|ਦ ਸੀਕਰੇਟ ਕੋਰਡ]]'', ਨਬੀ [[ਨਾਥਨ (ਨਬੀ)|ਨਾਥਨ]] ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। <ref name="Gilbert">{{Cite news|url=https://www.bostonglobe.com/arts/books/2015/10/03/book-review-the-secret-chord-geraldine-brooks/5XqipZWUj40EQVoerjtQmO/story.html|title='The Secret Chord' by Geraldine Brooks|last=Gilbert|first=Matthew|date=3 October 2015|work=[[The Boston Globe]]|access-date=4 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005034331/https://www.bostonglobe.com/arts/books/2015/10/03/book-review-the-secret-chord-geraldine-brooks/5XqipZWUj40EQVoerjtQmO/story.html|archive-date=5 October 2015}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/geraldine-brooks-reimagines-king-davids-life-in-the-secret-chord/2015/09/28/e0a4a69c-62de-11e5-9757-e49273f05f65_story.html|title=Geraldine Brooks reimagines King David's life in 'The Secret Chord'|last=Hoffman|first=Alice|date=28 September 2015|work=[[The Washington Post]]|access-date=29 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180330075856/https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/geraldine-brooks-reimagines-king-davids-life-in-the-secret-chord/2015/09/28/e0a4a69c-62de-11e5-9757-e49273f05f65_story.html|archive-date=30 March 2018}}</ref> * '''2020''' [[ਮਾਈਕਲ ਅਰਡਿਟੀ]] ਨੇ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ, ਦ ਐਨੋਇਟਿਡ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ, ਮਿਕਲ, ਅਬੀਗੈਲ ਅਤੇ ਬਾਥਸ਼ੇਬਾ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.scotsman.com/arts-and-culture/books/book-review-anointed-michael-arditti-2538664|title=Book review: The Anointed, by Michael Arditti|date=2020-04-14|website=www.scotsman.com|language=en|access-date=2022-09-01}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/34eb0bda-8489-11ea-b6e9-a94cffd1d9bf|title=The Anointed by Michael Arditti — a David less divine|date=2020-05-08|work=Financial Times|access-date=2022-09-01}}</ref> '''<big>ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼</big>''' * '''1599''' [[ਕਾਰਾਵਾਗੀਓ|ਕੈਰਾਵੈਜੀਓ]] ''[[ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਗੋਲਿਅਥ (ਕੈਰਾਵਾਗੀਓ)|ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਗੋਲਿਅਥ]]'' * '''c. 1610''' [[ਗੋਲਿਅਥ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਨਾਲ ਡੇਵਿਡ (ਕੈਰਾਵਾਗੀਓ, ਰੋਮ)|ਗੋਲਿਅਥ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਰਵਾਗਜੀਓ ਡੇਵਿਡ]] * '''1616''' [[ਪੀਟਰ ਪਾਲ ਰੂਬੇਨਜ਼|ਪੀਟਰ ਪੌਲ ਰੂਬੈਂਸ]] ''[[ਡੇਵਿਡ ਗੋਲਿਅਥ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ]]'' * '''''c.'' 1619''' [[ਕਾਰਾਵਾਗੀਓ|ਕੈਰਾਵਾਗਿਓ]], ''[[ਗੋਲਿਅਥ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਨਾਲ ਡੇਵਿਡ (ਕੈਰਾਵਾਗੀਓ, ਰੋਮ)|ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਗੋਲਿਅਥ]]'' '''<big>ਮੂਰਤੀਆਂ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:'David'_by_Michelangelo_Fir_JBU005_denoised.jpg|thumb|[[ਮੀਕੇਲਾਂਜਲੋ|ਮਾਈਕਲਐਂਜਲੋ]] ਦੁਆਰਾ ''[[ਡੇਵਿਡ (ਮਾਈਕਲਐਂਜਲੋ)|ਡੇਵਿਡ]]'']] * '''1440?''' [[ਦੋਨਾਤੇਲੋ|ਡੋਨਾਟੇਲੋ]], ''[[ਡੇਵਿਡ (ਡੋਨੇਟੇਲੋ)|ਡੇਵਿਡ]]'' * '''1473-1475 ਵੇਰੋਚਿਓ''' [[ਵੇਰੋਚਿਓ|,]] ''[[ਡੇਵਿਡ (ਵੇਰੋਚਿਓ)|ਡੇਵਿਡ]]'' * '''1501-1504''' [[ਮੀਕੇਲਾਂਜਲੋ|ਮਾਈਕਲਐਂਜਲੋ]], ''[[ਡੇਵਿਡ (ਮਾਈਕਲਐਂਜਲੋ)|ਡੇਵਿਡ]]'' * '''1623-1624''' [[ਜਿਆਨ ਲੋਰੇਂਜ਼ੋ ਬੇਰਨਿਨੀ|ਜਿਆਨ ਲੋਰੇਂਜ਼ੋ ਬਰਨੀਨੀ]], ''[[ਡੇਵਿਡ (ਬਰਨੀਨੀ)|ਡੇਵਿਡ]]'' '''<big>ਫਿਲਮ</big>''' ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ: * '''1951''' [[ਹੈਨਰੀ ਕਿੰਗ (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਹੈਨਰੀ ਕਿੰਗ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''[[ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਬਾਥਸ਼ਬਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਬਾਥਸ਼ੇਬਾ]] ਵਿੱਚ'', [[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਪੈੱਕ|ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਪੇਕ]] ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। * '''1959''' [[ਰਾਜਾ ਵਿਡੋਰ|ਕਿੰਗ ਵਿਡੋਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''[[ਸੁਲੇਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਾ|ਸੋਲੋਮਨ ਅਤੇ ਸ਼ੇਬਾ]] ਵਿੱਚ'', [[ਫਿਨਲੇ ਕਰੀ]] ਨੇ ਇੱਕ ਬੁੱਢੇ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। * '''1961''' ਬੌਬ ਮੈਕਨਾਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''[[ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ|ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ]]'', [[ਜੈਫ ਚੈਂਡਲਰ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਜੈਫ ਚੈਂਡਲਰ]] ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। * '''1985''' [[ਬਰੂਸ ਬੇਰਸਫੋਰਡ|ਬਰੂਸ ਬੇਰੇਸਫੋਰਡ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''[[ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ]]'' ਵਿੱਚ, [[ਰਿਚਰਡ ਗੇਅਰ|ਰਿਚਰਡ ਗੇਰੇ]] ਨੇ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। * '''1996''' ''[[ਡੇਵ ਅਤੇ ਜਾਇੰਟ ਅਚਾਰ|ਡੇਵ ਐਂਡ ਦ ਜਾਇੰਟ ਪਿਕਲ ਵਿੱਚ]]'' '''<big>ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ</big>''' * '''1976''' ''[[ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ|ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ ਡੇਵਿਡ]]'', ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਟਿਮੋਥੀ ਬੌਟਮਜ਼|ਟਿਮੋਥੀ ਬਾਟਮਜ਼]] ਅਤੇ [[ਕੀਥ ਮਿਸ਼ੇਲ]] ਦੇ ਨਾਲ ਟੀਵੀ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਫਿਲਮ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MtcXDQAAQBAJ&q=%22The+Story+of+David%22+1976+%22Timothy+Bottoms%22+Keith&pg=PA111|title=The Bible in Motion: A Handbook of the Bible and Its Reception in Film|last=Burnette-Bletsch|first=Rhonda|date=12 September 2016|publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG|isbn=9781614513261|access-date=2 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011131826/https://books.google.com/books?id=MtcXDQAAQBAJ&pg=PA111&dq=%22The+Story+of+David%22+1976+%22Timothy+Bottoms%22+Keith&hl=en#v=onepage&q=%22The+Story+of+David%22+1976+%22Timothy+Bottoms%22+Keith&f=false|archive-date=11 October 2020|via=Google Books}}</ref> * '''1997''' ''[[ਡੇਵਿਡ (1997 ਫਿਲਮ)|ਡੇਵਿਡ]]'', ਇੱਕ ਟੀਵੀ-ਫਿਲਮ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਨਥਾਨਿਏਲ ਪਾਰਕਰ]] ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ [[ਲਿਓਨਾਰਡ ਨਿਮੋਏ]] ਪੈਗੰਬਰ ਸੈਮੂਅਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kW8j6sHvrewC&q=%22Nathaniel+Parker%22+david+nimoy&pg=PA368|title=Encyclopedia of Television Film Directors|last=Roberts|first=Jerry|date=5 June 2009|publisher=Scarecrow Press|isbn=9780810863781|page=368|access-date=14 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011131826/https://books.google.com/books?id=kW8j6sHvrewC&pg=PA368&dq=%22Nathaniel+Parker%22+david+nimoy&hl=en#v=onepage&q=%22Nathaniel+Parker%22+david+nimoy&f=false|archive-date=11 October 2020|via=Google Books}}</ref> * '''1997''' [[ਮੈਕਸ ਵਾਨ ਸਿਡੋ]] ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਸੀਕਵਲ, ਟੀਵੀ-ਫਿਲਮ ''[[ਸੁਲੇਮਾਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸੋਲੋਮਨ]]'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ''।'' <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0tLUAwAAQBAJ&q=%22Max+von+Sydow%22+solomon+anouk&pg=PA168|title=Hollywood's Ancient Worlds|last=Richards|first=Jeffrey|date=1 September 2008|publisher=A&C Black|isbn=9781847250070|page=168|access-date=14 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011131826/https://books.google.com/books?id=0tLUAwAAQBAJ&pg=PA168&dq=%22Max+von+Sydow%22+solomon+anouk&hl=en#v=onepage&q=%22Max+von+Sydow%22+solomon+anouk&f=false|archive-date=11 October 2020|via=Google Books}}</ref> * '''2009''' [[ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਈਗਨ]] ਨੇ ''[[ਕਿੰਗਜ਼ (ਯੂਐਸ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)|ਕਿੰਗਜ਼]]'' 'ਤੇ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਈਬਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਮੁੜ-ਕਲਪਨਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://forward.com/culture/104244/david-my-david/|title=David, My David|date=26 March 2009|website=Forward|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215055002/https://forward.com/culture/104244/david-my-david/|archive-date=15 February 2018|access-date=14 February 2018}}</ref> * ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ [[ਇਤਿਹਾਸ ਚੈਨਲ|ਹਿਸਟਰੀ ਚੈਨਲ]] ਦੀ ''[[ਲੜਾਈਆਂ ਬੀ.ਸੀ|ਬੈਟਲਜ਼ ਬੀ ਸੀ]]'' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਐਪੀਸੋਡ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਈਬਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.history.com/content/battles-bc|title=Battles BC|website=History|archive-url=https://web.archive.org/web/20100207180103/http://www.history.com/content/battles-bc|archive-date=2010-02-07}}</ref> * '''2012''' ''[[ਰੀ ਦਾਵੀ|ਰੀ ਡੇਵੀ]]'', ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਓਨਾਰਡੋ ਬ੍ਰੀਸੀਓ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਮਿਨੀਸੀਰੀਜ਼। <ref>[http://www.recordtvnetwork.com/interna.php?p=39&l=en "King David - Record TV Network"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140618183326/http://www.recordtvnetwork.com/interna.php?l=en&p=39 |date=2014-06-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140618183326/http://www.recordtvnetwork.com/interna.php?l=en&p=39|date=2014-06-18}}. ''recordtvnetwork.com''.</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20120327054803/http://veja.abril.com.br/noticia/celebridades/minisserie-biblica-%E2%80%98rei-davi%E2%80%99-bate-a-luxuria-de-%E2%80%98as-brasileiras%E2%80%99-da-globo "Texto bíblico de 'Rei Davi' bate a luxúria de 'As Brasileiras'"].</ref> * '''2013''' [[ਲੈਂਗਲੇ ਕਿਰਕਵੁੱਡ]] ਨੇ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਮਿਨੀਸੀਰੀਜ਼ ''[[ਬਾਈਬਲ (ਟੀਵੀ ਲੜੀ)|ਦ ਬਾਈਬਲ]]'' ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ। * ''[[ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਨਬੀਆਂ ਦਾ|ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਨਬੀਆਂ]]'' ਦਾ '''2016''' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ [[ਓਲੀ ਰਿਕਸ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ '''<big>ਸੰਗੀਤ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:Stamp_of_Israel_-_Festivals_5721_-_0.25IL_(cropped).jpg|thumb|ਇੱਕ [[ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀਆਂ ਸਟਪਸ|ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸਟੈਂਪ]] 'ਤੇ ਡੇਵਿਡ]] * ਜਨਮਦਿਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗੀਤ [[ਲਾਸ ਮਾਨੀਟਾਸ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਮੂਲ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। * '''1622''' [[ਥਾਮਸ ਟੌਮਕਿੰਸ]] ਦਾ ਕੋਰਲ [[ਗੀਤ]] "ਜਦੋਂ ਡੇਵਿਡ ਹਰਡ", ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ [[ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ|ਅਬਸਾਲੋਮ]] ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜਵਾਬ ਬਾਰੇ, ''1622 ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। <ref>{{Cite book|title=Thomas Tomkins: The Last Elizabethan|date=5 July 2017|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=9781351539166|editor-last=Anthony Boden|chapter=Awfull Majestie|chapter-url=https://www.google.com/books/edition/Thomas_Tomkins_The_Last_Elizabethan/5iMxDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=when+david+heard+thomas+tomkins&pg=PT131&printsec=frontcover}}</ref> * '''1738''' [[ਗਿਓਰਗ ਫ਼ਰੀਡਰਿਚ ਹੈਂਡਲ|ਜਾਰਜ ਫ੍ਰੀਡਰਿਕ ਹੈਂਡਲ]] ਦੇ ਓਰੇਟੋਰੀਓ ''[[ਸੌਲ (ਹੈਂਡਲ)|ਸੌਲ]]'' ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ। <ref name="Handel Institute">{{Cite web|url=http://www.gfhandel.org/43to100.html|title=G. F. Handel's Compositions|publisher=The Handel Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20130924012912/http://gfhandel.org/43to100.html|archive-date=24 September 2013|access-date=28 September 2013}}</ref> * '''1921''' [[ਰੇਨੇ ਮੋਰੈਕਸ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਲਿਬਰੇਟੋ ਦੇ ਨਾਲ [[ਆਰਥਰ ਹਨੇਗਰ|ਆਰਥਰ ਹੋਨੇਗਰ]] ਦਾ ਓਰਟੋਰੀਓ ''[[ਲੇ ਰੋਈ ਡੇਵਿਡ (ਹੋਨੇਗਰ)|ਲੇ ਰੋਈ ਡੇਵਿਡ]]'', ਤੁਰੰਤ ਕੋਰਲ ਰਿਪਟੋਇਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। * '''1954''' ਡੇਵਿਡ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ 3,000 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ [[ਦਾਰਾ ਮਿਲਹੌਦ|ਡੇਰੀਅਸ ਮਿਲਹੌਡ]] ਦੇ ਓਪੇਰਾ ''[[ਡੇਵਿਡ (ਮਿਲਹੌਦ)|ਡੇਵਿਡ]]'' ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੋਇਆ। <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1954/06/02/archives/david-milhauds-opera-linking-events-of-bible-with-today-bows-in.html?searchResultPosition=2|title='David,' Milhaud's Opera Linking Events Of Bible With Today, Bows in Jerusalem|last=Peter Gradenwitz|date=June 2, 1954|work=[[The New York Times]]|page=38}}</ref> * '''1964''' [[ਬਾਬ ਡਿਲਨ|ਬੌਬ ਡਾਇਲਨ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤ " [[ਜਦੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ|When The Ship Comes In]] " ("ਅਤੇ ਗੋਲਿਅਥ ਵਾਂਗ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ") ਦੀ ਆਖਰੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ। * '''1983''' [[ਬਾਬ ਡਿਲਨ|ਬੌਬ ਡਾਇਲਨ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤ " [[ਜੋਕਰਮੈਨ (ਗੀਤ)|ਜੋਕਰਮੈਨ]] " ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ("ਮਾਈਕਲਐਂਜਲੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ")। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IdbgeObYgIkC&pg=PA237|title=Bob Dylan: Prophet, Mystic, Poet|last=Rogovoy|first=Seth|date=24 November 2009|publisher=Simon & Schuster|isbn=978-1-41655983-2|page=237|access-date=14 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011131827/https://books.google.com/books?id=IdbgeObYgIkC&pg=PA237|archive-date=11 October 2020|via=Google Books}}</ref> * '''1984''' [[ਲਿਓਨਾਰਡ ਕੋਹੇਨ]] ਦੇ ਗੀਤ " [[ਹਲਲੂਯਾਹ (ਲਿਓਨਾਰਡ ਕੋਹੇਨ ਗੀਤ)|ਹਲੇਲੁਜਾਹ]] " ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ ("ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਰਾਗ ਸੀ ਜੋ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਵਜਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ", "ਹੱਲੇਲੂਜਾਹ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ") ਅਤੇ [[ਬਥਸ਼ਬਾ|ਬਾਥਸ਼ੇਬਾ]] ("ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਛੱਤ 'ਤੇ ਨਹਾਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ" ) ਇਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਆਇਤਾਂ ਵਿੱਚ. * '''1990''' ਐਲਬਮ ''ਜੌਰਡਨ: ਦਿ'' ਕਮਬੈਕ 'ਤੇ [[ਪ੍ਰੀਫੈਬ ਸਪਾਉਟ|ਪ੍ਰੀਫੈਬ ਸਪ੍ਰਾਉਟ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ [[ਪੈਡੀ ਮੈਕਲੂਨ|ਪੈਡੀ ਮੈਕਅਲੂਨ]] ਦੁਆਰਾ "ਵਨ ਆਫ਼ ਦ ਬ੍ਰੋਕਨ" ਗੀਤ ਦਾ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ ("ਮੈਨੂੰ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਯਾਦ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਬਰਬਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੁੰਦਰ, ਸੁੰਦਰ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤੇ। ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿਖਾਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਹੈ")। * '''1991''' "ਮੈਡ ਅਬਾਊਟ ਯੂ", [[ਸਟਿੰਗ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਸਟਿੰਗ ਦੀ]] ਐਲਬਮ ''[[ਰੂਹ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ|ਦ ਸੋਲ ਕੇਜਜ਼]]'' ਦਾ ਇੱਕ ਗੀਤ, ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਬਾਥਸ਼ੇਬਾ ਪ੍ਰਤੀ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.sting.com/discography/album/208/Singles|title=Mad About You|website=Sting.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327080951/http://www.sting.com/discography/album/208/Singles|archive-date=27 March 2017|access-date=26 March 2017}}</ref> * '''2000''' ਗੀਤ "ਗਿੰਮੇ ਏ ਸਟੋਨ" [[ਛੋਟਾ ਕਾਰਨਾਮਾ|ਲਿਟਲ ਫੀਟ]] ਐਲਬਮ ''[[ਚੀਨੀ ਕੰਮ ਦੇ ਗੀਤ|ਚਾਈਨੀਜ਼ ਵਰਕ ਸੋਂਗਸ]]'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਗੋਲਿਅਥ ਨਾਲ ਦੁਵੱਲੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਬਸਾਲੋਮ ਲਈ ਵਿਰਲਾਪ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.littlefeat.net/index.php?page=lyrics&dc_id=261|title=Lyrics Database|website=Little Feat website|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304035626/http://www.littlefeat.net/index.php?page=lyrics&dc_id=261|archive-date=2016-03-04|access-date=2017-07-11}}</ref> '''<big>ਸੰਗੀਤਕ ਥੀਏਟਰ</big>''' * '''1997''' ''[[ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ (ਸੰਗੀਤ)|ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ]]'', ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ [[ਓਰੇਟੋਰੀਓ|ਭਾਸ਼ਣਕਾਰ]] ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ, [[ਟਿਮ ਰਾਈਸ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਬੋਲ ਅਤੇ [[ਐਲਨ ਮੇਨਕੇਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ। '''<big>ਤਾਸ਼ ਖੇਡਣਾ</big>''' ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਲਈ, 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਫ੍ਰੈਂਚ [[ਕਾਰਡ ਖੇਡਣਾ|ਪਲੇਅ ਕਾਰਡ]] ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਰੇਕ ਕੋਰਟ ਕਾਰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, [[ਸਪੇਡਜ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ|ਸਪੇਡਜ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ]] ਨੂੰ ਅਕਸਰ "ਡੇਵਿਡ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.snopes.com/history/world/cardking.asp|title=Four Kings in Deck of Cards|last=Mikkelson|first=David|date=29 September 2007|website=Snopes|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119165841/http://www.snopes.com/history/world/cardking.asp|archive-date=2021-11-19|access-date=2009-07-16}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.madore.org/~david/misc/cards.html|title=Courts on playing cards|last=Madore|first=David|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208003621/http://www.madore.org/~david/misc/cards.html|archive-date=2012-02-08}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਜੋਨਾਥਨ]] * [[ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯੋਧੇ]] * [[ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਕਬਰ]] * [[ਇਸਰਾਏਲ ਅਤੇ ਯਹੂਦਾਹ ਦੇ ਰਾਜੇ]] * [[ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਣਤਰ]] * [[ਮਿਦਰਸ਼ ਸ਼ਮੂਏਲ (ਅਗਦਾਹ)]] * [[ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਪੁੱਤਰ]] == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="0"></references> ==== '''<big>ਸਰੋਤ</big>''' ==== {{Refbegin|30em}} *{{Cite book|title=Eerdmans Commentary on the Bible|last=Auld|first=Graeme|publisher=Eerdmans|year=2003|isbn=9780802837110|editor1=James D. G. Dunn|chapter=1 & 2 Samuel|access-date=2016-01-07|editor2=John William Rogerson|chapter-url=https://books.google.com/books?id=2Vo-11umIZQC&pg=PA213|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110904/https://books.google.com/books?id=2Vo-11umIZQC&pg=PA213|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=fTyK-TmD7gAC|title=The Historical David: The Real Life of an Invented Hero|last=Baden|first=Joel|date=October 8, 2013|publisher=HarperOne|isbn=978-0-06-218833-5}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mog6DwAAQBAJ|title=Beyond the Texts: An Archaeological Portrait of Ancient Israel and Judah|last=Dever|first=William G.|publisher=SBL Press|year=2017|isbn=978-0-88414-217-1}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=39HoDwAAQBAJ|title=Has Archaeology Buried the Bible?|last=Dever|first=William G.|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|year=2020|isbn=978-1-4674-5949-5}} * {{cite journal|last1=Faust|first1=Avraham|last2=Sapir|first2=Yair|year=2018|title=The "Governor's Residency" at Tel 'Eton, The United Monarchy, and the Impact of the Old-House Effect on Large-Scale Archaeological Reconstructions|journal=Radiocarbon|volume=60|issue=3|pages=801–820|doi=10.1017/RDC.2018.10|issn=0033-8222|doi-access=free}} *{{cite journal|last1=Finkelstein|first1=Israel|last2=Na’aman|first2=Nadav|last3=Römer|first3=Thomas|year=2019|title=Restoring Line 31 in the Mesha Stele: The 'House of David' or Biblical Balak?|url=https://serval.unil.ch/resource/serval:BIB_66A006EE463B.P001/REF.pdf|journal=Tel Aviv|volume=46|issue=1|pages=3–11|doi=10.1080/03344355.2019.1586378|issn=0334-4355|s2cid=194331133}} *{{cite book|url=https://archive.org/details/bibleunearthedar00fink|title=The Bible Unearthed. Archaeology's New Vision of Ancient Israel and The Origin of Its Sacred Texts|last1=Finkelstein|first1=Israel|last2=Silberman|first2=Neil Asher|publisher=Simon and Schuster|year=2002|isbn=978-0-7432-2338-6}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Hvq6JbIHBDEC|title=David and Solomon: In Search of the Bible's Sacred Kings and the Roots of the Western Tradition|last1=Finkelstein|first1=Israel|last2=Silberman|first2=Neil Asher|publisher=Simon and Schuster|year=2007|isbn=978-0-7432-4363-6|access-date=2016-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011131826/https://books.google.com/books?id=Hvq6JbIHBDEC&printsec=frontcover&hl=en|archive-date=2020-10-11|url-status=live}} *{{cite journal|last=Gordon|first=Cyrus H.|author-link=Cyrus H. Gordon|date=1955|title=Homer And Bible: The Origin and Character of East Mediterranean Literature|url=http://www.jstor.org/stable/23506150|journal=Hebrew Union College Annual|volume=26|pages=43–108|jstor=23506150}} *{{cite book|title=Jonathan Loved David: Homosexuality in Biblical Times|url=https://archive.org/details/jonathanloveddav00horn|last=Horner|first=Tom|date=1978|publisher=John Knox Press|isbn=9780664241858|location=Westminster}} *{{Cite book|title=Mercer Dictionary of the Bible|last=Knight|first=Douglas A|publisher=Mercer University Press|year=1991|isbn=9780865543737|editor=Watson E. Mills, Roger Aubrey Bullard|chapter=Sources|access-date=2016-01-07|chapter-url=https://books.google.com/books?id=goq0VWw9rGIC|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110900/https://books.google.com/books?id=goq0VWw9rGIC&printsec=frontcover|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{cite journal|last=Langlois|first=Michaël|date=2019|title=The Kings, the City and the House of David on the Mesha Stele in Light of New Imaging Techniques|url=https://ixtheo.de/Record/167157415X|journal=Semitica|volume=61|pages=23–47}} *{{cite journal|last=Lemaire|first=André|author-link=André Lemaire|year=1994|title='House of David' Restored in Moabite Inscription|url=https://www.baslibrary.org/biblical-archaeology-review/20/3|journal=Biblical Archaeology Review|volume=20|issue=3|pages=30–37|access-date=2022-11-22|archive-date=2022-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221122090651/https://www.baslibrary.org/biblical-archaeology-review/20/3|url-status=dead}} *{{cite book|title=Ancient Israel: From Abraham to the Roman Destruction of the Temple|last=Lemaire|first=André|publisher=Biblical Archaeology Society|year=1999|isbn=978-1880317549|editor=Hershel Shanks|edition=Revised|chapter=The united monarchy: Saul, David and Solomon}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=s3weTW7ylToC|title=Abingdon Old Testament Commentaries: I & II Chronicles|last=McKenzie|first=Steven L.|publisher=Abingdon Press|year=2004|isbn=978-1-4267-5980-2|access-date=2016-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011131827/https://books.google.com/books?id=s3weTW7ylToC&printsec=frontcover&hl=en|archive-date=2020-10-11|url-status=live}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Qjkz_8EMoaUC&pg=PA19|title=Biblical History and Israel's Past|last1=Moore|first1=Megan Bishop|last2=Kelle|first2=Brad E.|publisher=Eerdmans|year=2011|isbn=978-0-8028-6260-0|access-date=2016-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110857/https://books.google.com/books?id=Qjkz_8EMoaUC&pg=PA19|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} * {{cite journal|last=Na'aman|first=Nadav|date=January–February 2014|title=The Interchange Between Bible and Archaeology|url=https://www.baslibrary.org/biblical-archaeology-review/40/1/12|journal=Biblical Archaeology Review|volume=40|issue=1|pages=57–62|url-access=subscription|access-date=2021-11-04}} * {{cite journal|last1=Na'aman|first1=Nadav|year=2019|title=The Alleged 'Beth David' in the Mesha Stele: The Case Against It|journal=Tel Aviv|volume=46|issue=2|pages=192–197|doi=10.1080/03344355.2019.1650494|issn=0334-4355|s2cid=214431108}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PWreCwAAQBAJ&pg=PA54|title=The Emergence of Israel in Ancient Palestine: Historical and Anthropological Perspectives|last=Pfoh|first=Emanuel|date=April 1, 2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-94775-1}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IrKgBgAAQBAJ|title=David's Jerusalem: Between Memory and History|last1=Pioske|first1=Daniel|date=2015|publisher=Routledge|isbn=978-1317548911|series=Routledge Studies in Religion|volume=45|access-date=2020-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200618005631/https://books.google.com/books?id=IrKgBgAAQBAJ&printsec=frontcover|archive-date=2020-06-18|url-status=live}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=G9PgDwAAQBAJ|title=Egypt, Canaan, and Israel in Ancient Times|last=Redford|first=Donald B.|date=1992|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-21465-8}} {{Refend}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ == {{Refbegin|30em}} *{{Cite book|title=Eerdmans' Handbook to the Bible|publisher=Eerdmans|year=1983|isbn=978-0-8028-3486-7|editor1-last=Alexander|editor1-first=David|edition=New rev.|location=Grand Rapids, Mich.|editor2-last=Alexander|editor2-first=Pat}} *{{cite book|title=The David Story: A Translation with Commentary of 1 and 2 Samuel|last=Alter|first=Robert|publisher=W. W. Norton|year=2009|isbn=978-0393320770}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eGT6fWsajqcC&pg=PA49|title=1, 2 Samuel|last=Bergen|first=David T.|publisher=B&H Publishing Group|year=1996|isbn=9780805401073|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110902/https://books.google.com/books?id=eGT6fWsajqcC&pg=PA49|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|title=Past, Present, Future: The Deuteronomistic History and the Prophets|last=Breytenbach|first=Andries|publisher=Brill|year=2000|isbn=978-9004118713|editor=Johannes Cornelis de Moor|chapter=Who Is Behind The Samuel Narrative?|access-date=2016-01-07|editor2=H.F. Van Rooy|chapter-url=https://books.google.com/books?id=uP22QHpnKq8C&pg=PA50|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110852/https://books.google.com/books?id=uP22QHpnKq8C&pg=PA50|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{cite book|title=The New Oxford Annotated Bible with the Apocryphal/Deuterocanonical Books|last1=Brettler|first1=Mark Zvi|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=9780195288803|editor1-last=Coogan|editor1-first=Michael David|chapter=Introduction to the Historical Books|editor2-last=Brettler|editor2-first=Marc Zvi|editor3-last=Newsom|editor3-first=Carol Ann|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Nc-i_pQsiW8C&q=%22Deuteronomistic+history%22%22completed+only+in+the+Babylonian+exile%22&pg=PA311}} *{{Cite book|url=https://archive.org/details/historyofisrael03edbrig|title=A History of Israel|last=Bright|first=John|publisher=Westminster Press|year=1981|isbn=978-0-664-21381-7|edition=3rd|location=Philadelphia|url-access=registration}} *{{Cite book|title=Israel and the Nations: From the Exodus to the Fall of the Second Temple|url=https://archive.org/details/israelnations0000ffbr|last=Bruce|first=F. F.|publisher=Eerdmans|year=1963|location=Grand Rapids, MI|oclc=1026642167}} *{{Cite book|title=A Brief Introduction to the Old Testament: the Hebrew Bible in its Context|url=https://archive.org/details/briefintroductio0000mich|last=Coogan|first=Michael D.|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=9780199740291}} *{{Cite book|title=The New Oxford Annotated Bible with the Apocryphal/Deuterocanonical Books|last1=Coogan|first1=Michael David|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=9780195288803|editor1-last=Coogan|editor1-first=Michael David|chapter=Cultural Contexts: The Ancient Near East and Israel|editor2-last=Brettler|editor2-first=Marc Zvi|editor3-last=Newsom|editor3-first=Carol Ann|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Nc-i_pQsiW8C&q=%22the+chronology+of+the+first+three+kings+of+Israel%22&pg=RA1-PA512}} *{{Cite book|title=What did the Bible writers know and when did they know it?|last=Dever|first=William G.|publisher=William B. Eerdmans Publ. Co.|year=2001|location=Cambridge, UK}} *{{Cite book|title=David and Zion: biblical studies in honor of J.J.M. Roberts|last=Dick|first=Michael B|publisher=Eisenbrauns|year=2004|isbn=9781575060927|editor=Bernard Frank Batto|chapter=The History of 'David's Rise to Power' and the Neo-Babylonian Succession Apologies|access-date=2016-01-07|editor2=Kathryn L. Roberts|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Vlkb0cSBGlIC&pg=PA373|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110903/https://books.google.com/books?id=Vlkb0cSBGlIC&pg=PA373|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|title=Past, present, future: the Deuteronomistic History and the Prophets|last=Eynikel|first=Erik|publisher=Brill|year=2000|isbn=978-9004118713|editor=Johannes Cornelis de Moor|chapter=The Relation Between the Eli Narrative and the Ark Narratives|access-date=2016-01-07|editor2=H.F. Van Rooy|chapter-url=https://books.google.com/books?id=uP22QHpnKq8C&pg=PA50|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110852/https://books.google.com/books?id=uP22QHpnKq8C&pg=PA50|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/jewish/archaeology/.premium-1.575418|title=The Naked Truth About King David, the 8th Son|last=Fridman|first=Julia|date=February 20, 2014|work=[[Haaretz]]|access-date=September 4, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904105718/http://www.haaretz.com/jewish/archaeology/.premium-1.575418|archive-date=September 4, 2017|url-status=live}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JMJ1ZAnswuUC&pg=PA338|title=I & II Samuel, A Commentary|last=Gordon|first=Robert|publisher=Paternoster Press|year=1986|isbn=9780310230229|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110902/https://books.google.com/books?id=JMJ1ZAnswuUC&pg=PA338|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|title=King Saul: The True History of the First Messiah|last=Green|first=Adam|publisher=Lutterworth Press|year=2007|isbn=978-0718830748|location=Cambridge, UK}} *{{Cite book|title=Eerdmans Dictionary of the Bible|last1=Halpern|first1=Baruch|publisher=Eerdmans|year=2000|isbn=9789053565032|editor1-last=Freedman|editor1-first=David Noel|chapter=David|editor2-last=Allen C.|editor2-first=Myers|chapter-url=https://books.google.com/books?id=qRtUqxkB7wkC&q=%221+Sam.+16-1+Kgs.+2+are+our+main+sources%22&pg=PA318}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tn8PG4XfuBAC&pg=PA8|title=David's Secret Demons: Messiah, Murderer, Traitor, King|last=Halpern|first=Baruch|publisher=Eerdmans|year=2001|isbn=9780802827975|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110850/https://books.google.com/books?id=tn8PG4XfuBAC&pg=PA8|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|title=An Introduction to the Old Testament|url=https://archive.org/details/introductiontool0000rkha|last=Harrison|first=R. K.|publisher=Eerdmans|year=1969|location=Grand Rapids, MI|oclc=814408043}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=friNN7IdjOIC&pg=PA11|title=I & II Samuel, A Commentary|last=Hertzberg|first=Hans Wilhelm|date=1964|publisher=Westminster John Knox Press|isbn=9780664223182|edition=trans. from German 1960 2nd|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110854/https://books.google.com/books?id=friNN7IdjOIC&pg=PA11|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|url=https://archive.org/details/oxfordbiblecomme0000unse|title=The Oxford Bible Commentary|last=Jones|first=Gwilym H|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=9780198755005|editor=John Barton|chapter=1 and 2 Samuel|editor2=John Muddiman|chapter-url=https://books.google.com/books?id=wCRYl9Ikk6EC&pg=PA196|url-access=registration}} *{{Cite book|url=https://archive.org/details/psalms172introdu00kidn|title=The Psalms|last=Kidner|first=Derek|publisher=Inter-Varsity Press|year=1973|isbn=978-0-87784-868-4|location=Downers Grove, IL}} *{{Cite book|title=King David: the real life of the man who ruled Israel|url=https://archive.org/details/kingdavid00jona|last=Kirsch|first=Jonathan|publisher=Ballantine|year=2000|isbn=0-345-43275-4}} *{{Cite book|title=The international standard Bible encyclopedia|last=Klein|first=R.W.|publisher=Eerdmans|year=2003|isbn=9780802837844|editor=Bromiley, Geoffrey W|chapter=Samuel, Books of|access-date=2016-01-07|chapter-url=https://books.google.com/books?id=6OJvO2jMCr8C&pg=PA314|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110852/https://books.google.com/books?id=6OJvO2jMCr8C&pg=PA314|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|title=Old Testament Interpretation|last=Knight|first=Douglas A|publisher=T&T Clark|year=1995|isbn=9780567292896|editor=James Luther Mays|chapter=Deuteronomy and the Deuteronomists|access-date=2016-01-07|editor2=David L. Petersen|editor3=Kent Harold Richards|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SNLN1nEEys0C|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110859/https://books.google.com/books?id=SNLN1nEEys0C&printsec=frontcover|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|title=The Faces of David|url=https://archive.org/details/facesofdavid0000noll|last=Noll|first=K. L.|publisher=Sheffield Acad. Press|year=1997|isbn=978-1-85075-659-0|location=Sheffield, UK}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PWreCwAAQBAJ&q=%22The+now+famous+tel+dan+stele%22&pg=PA100|title=The Emergence of Israel in Ancient Palestine: Historical and Anthropological Perspectives|last=Pfoh|first=Emanuel|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781134947751|ref=none}} *{{Cite book|url=http://www.guidetothepsalms.com|title=A Guide to the Psalms of David|last=Rosner|first=Steven|publisher=Outskirts Press|year=2012|access-date=2020-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110855/http://www.guidetothepsalms.com/|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|title=Past, Present, Future: The Deuteronomistic History and the Prophets|last=Schleffer|first=Eben|publisher=Brill|year=2000|isbn=978-9004118713|editor=Johannes Cornelis de Moor|chapter=Saving Saul from the Deuteronomist|access-date=2016-01-07|editor2=H.F. Van Rooy|chapter-url=https://books.google.com/books?id=uP22QHpnKq8C&pg=PA50|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110852/https://books.google.com/books?id=uP22QHpnKq8C&pg=PA50|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mqSNsKXnHQgC&pg=PA112|title=Introduction to the Old Testament|last=Soggin|first=Alberto|publisher=Westminster John Knox Press|year=1987|isbn=9780664221560|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207201230/https://books.google.com/books?id=mqSNsKXnHQgC&pg=PA112|archive-date=2016-02-07|url-status=live}} *{{Cite book|title=The Blackwell companion to the Hebrew Bible|last=Spieckerman|first=Hermann|publisher=Blackwell|year=2001|isbn=9780631210719|editor=Leo G. Perdue|chapter=The Deuteronomistic History|access-date=2016-01-07|chapter-url=https://books.google.com/books?id=41_0okLzQJkC&pg=PA337|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106043128/https://books.google.com/books?id=41_0okLzQJkC&pg=PA337|archive-date=2019-01-06|url-status=live}} *{{Cite book|url=https://archive.org/details/handbookoflifein0000thom|title=Handbook of Life in Bible Times|last=Thompson|first=J. A.|publisher=Inter-Varsity Press|year=1986|isbn=978-0-87784-949-0|location=Leicester, UK|url-access=registration}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iLKAlhLDkMwC&pg=PA103|title=The First Book of Samuel|last=Tsumura|first=David Toshio|publisher=Eerdmans|year=2007|isbn=9780802823595|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110851/https://books.google.com/books?id=iLKAlhLDkMwC&pg=PA103|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0-skPdXtewwC&pg=PA406|title=In Search of History: Historiography in the Ancient World and the Origins of Biblical History|last=Van Seters|first=John|publisher=Eisenbrauns|year=1997|isbn=9781575060132|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160209013206/https://books.google.com/books?id=0-skPdXtewwC&pg=PA406|archive-date=2016-02-09|url-status=live}} *{{Cite book|title=A Survey of the Old Testament|last=Walton|first=John H|publisher=Zondervan|year=2009|isbn=9780631210719|editor=Andrew E. Hill|chapter=The Deuteronomistic History|access-date=2016-01-07|editor2=John H. Walton|chapter-url=https://books.google.com/books?id=41_0okLzQJkC&pg=PA337|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106043128/https://books.google.com/books?id=41_0okLzQJkC&pg=PA337|archive-date=2019-01-06|url-status=live}} {{Refend}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.complete-bible-genealogy.com/names/david_593.htm ਪੂਰੀ ਬਾਈਬਲ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ] —ਦਾਊਦ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਰੁੱਖ * [http://www.colecciondeverda.com/search/label/Personajes%20Antiguo%20Testamento%20(David) ਡੇ ਵਰਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਡੇਵਿਡ ਉੱਕਰੀ] * [http://www.christianiconography.info/ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਆਈਕੋਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵੈੱਬ ਸਾਈਟ] 'ਤੇ [http://www.christianiconography.info/david.html ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ] * [http://www.christianiconography.info/goldenLegend/david.htm ''ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ''], ਵਿਲੀਅਮ ਕੈਕਸਟਨ ਦੁਆਰਾ * [https://www.bibleodyssey.org/people/main-articles/david ਬਾਈਬਲ ਓਡੀਸੀ] ਵਿਖੇ ਕੈਂਟ ਹੈਰੋਲਡ ਰਿਚਰਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ " [https://www.bibleodyssey.org/people/main-articles/david ਡੇਵਿਡ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Hebrew language text]] gko64sqm48wwakjytqqxbmtyxvo9o1u 0 147993 848004 817120 2026-09-26T09:25:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848004 wikitext text/x-wiki '''ਮਾਰਕ ਕਾਗਨਾਨ ਅਗੁਹਰ''' (16 ਮਈ, 1987 – 12 ਮਾਰਚ, 2012)<ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.brooklynrail.org/2016/07/criticspage/mark-aguhar|title=Mark Aguhar|last=Kwak|first=Young Joon|date=2016-07-11|website=The Brooklyn Rail|access-date=2017-01-09}}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰਕੁਨ, [[ਲੇਖਕ]]<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2016/jun/16/orlando-shooting-and-a-sense-of-erasure|title=On the Orlando shooting and a sense of erasure|last=Laing|first=Olivia|date=2016-06-16|work=The Guardian|access-date=2017-01-09|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dailyxtra.com/the-work-and-death-of-mark-aguhar-25328|title=The work and death of Mark Aguhar|date=2012-03-13|work=DailyXtra|access-date=2018-06-15|language=en-US}}</ref> ਅਤੇ [[ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ]] ਫਾਈਨ ਆਰਟਿਸਟ ਸੀ, ਜੋ ਲਿੰਗ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਔਰਤ-ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਣਾ। ਅਗੁਹਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ [[ਟੰਬਲਰ|ਟਮਬਲਰ]] ਬਲੌਗ ਦੁਆਰਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਗਲੋਸੀ ਗਲੋਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਆਫ ਦ ਗੇਅ ਵਾਇਟ" ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.sfchronicle.com/opinion/openforum/article/Accept-trans-youth-and-value-their-diverse-6101897.php|title=Accept trans youth and value their diverse experiences|last=Prizmich|first=Mikey|date=25 February 2015|work=San Francisco Chronicle|access-date=12 March 2015}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=http://hyperallergic.com/63377/homage-to-a-citys-queer-history/|title=Homage to a City's Queer History|last=Eler|first=Alicia|authorlink=Alicia Eler|date=11 January 2013|website=Hyperallergenic|publisher=Hyperallergic Media, Inc|access-date=13 March 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://broadly.vice.com/en_us/article/j5bwm8/mark-aguhar-art-id-rather-be-beautiful-than-male|title='I'd Rather Be Beautiful Than Male': Remembering the Radical Art of Mark Aguhar|last=Vallarta|first=MT|date=2018-03-13|work=Broadly, Vice Magazine|access-date=2018-06-15|language=en-us|archive-date=2018-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615083345/https://broadly.vice.com/en_us/article/j5bwm8/mark-aguhar-art-id-rather-be-beautiful-than-male|url-status=dead}}</ref> [[Category:Articles with hCards]] == ਜੀਵਨ == ਅਗੁਹਰ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਮਈ 1987 ਨੂੰ [[ਹੂਸਟਨ|ਹਿਊਸਟਨ, ਟੈਕਸਾਸ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਲੀਪੀਨੋ ਅਮਰੀਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.filamartistdirectory.com/mark-aguhar|title=Mark Aguhar|website=Filipino/American Artist Directory|language=en-US|access-date=2020-03-06}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ ਆਸਟਿਨ ਵਿਖੇ ਟੈਕਸਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name=":1">{{Cite web|url=http://hyperallergic.com/190254/why-be-ugly-when-u-can-be-beautiful/|title=Why Be Ugly When U Can Be Beautiful?|last=Garza|first=Evan J.|date=12 March 2015|website=Hyperallergenic|publisher=Hyperallergic Media, Inc.|access-date=12 March 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thedestroyermag.com/archive/vol001.2_2012/intro_art.php|title=Impossible Choreographies|website=The Destroyer Magazine|access-date=2015-06-20}}</ref> ਅਗੁਹਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ-ਅਧਾਰਿਤ ਟੁਕੜੇ, ਵਾਟਰ ਕਲਰ, [[ਕੋਲਾਜ]] ਅਤੇ [[ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ੀ|ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਕੰਮ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ, ਮੇਕ-ਅੱਪ, ਲਿੰਗ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੱਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਕਰਵ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਬੇਸ਼ਰਮ ਪੋਰਟਰੇਟ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵੈ-ਪੋਰਟਰੇਟ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗੁਹਰ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਂਦ ਚਿੱਟੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ।<ref name=":1" /> == ਹਵਾਲੇ == <references responsive="0"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [[ਟੰਬਲਰ|ਟਮਬਲਰ]] 'ਤੇ [http://markaguhar.tumblr.com/ ਮਾਰਕ ਅਗੁਹਰ ਦਾ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ] * [https://www.timeout.com/chicago/things-to-do/in-memoriam-mark-aguhar-19872012 ਯਾਦਗਾਰ ਵਿੱਚ: ਮਾਰਕ ਅਗੁਹਰ, ਟਾਈਮਆਊਟ] ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ 1987-2012 * [https://web.archive.org/web/20211225184818/https://www.theawl.com/2012/03/mark-aguhar-1987-2012/#.9pwdbzaa5 ਮਾਰਕ ਅਗੁਹਰ, 1987-2012 ਓਬਿਚੂਰੀ] ਇਨ ਦ ਔਲ * [http://hyperallergic.com/190254/why-be-ugly-when-u-can-be-beautiful/ Hyperallergic 'ਤੇ ਲੇਖ] * [https://bullybloggers.wordpress.com/2012/08/04/mark-aguhars-critical-flippancy/ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਬਲੌਗਰਾਂ 'ਤੇ ਮਾਰਕ ਅਗੁਹਰ ਦੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਫਲਿੱਪੈਂਸੀ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] 6f36akfbaowz4wp2uhsrk1mdzwgryc5 0 149897 847839 839570 2026-09-25T17:23:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847839 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Afghan_musicians_in_Farah.jpg|thumb|250x250px| ਫਰਾਹ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ]]   [[ਤਸਵੀਰ:Nauroz_(نوروز)_-_Kabul,_Afghanistan_-_Afghan_Musicians_at_the_Serena_Hotel.jpg|thumb| ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਜ਼ ਰੁਬਾਬ ਅਤੇ ਤਬਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] '''[[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਸੰਗੀਤ''' ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ, [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ<ref>Simon Broughton, Mark Ellingham, Richard Trillo. (1999) "World Music: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific" p.3 </ref> ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਧੁਨਾਂ, [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ]], ਅਤੇ [[ਪਠਾਨ|ਪਸ਼ਤੂਨ]], [[ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ|ਤਾਜਿਕ]] ਅਤੇ [[ਹਜ਼ਾਰਾ ਲੋਕ|ਹਜ਼ਾਰਾ]] ਵਰਗੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਭਾਰਤੀ [[ਤਬਲਾ|ਤਬਲੇ]] ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲੰਬੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੇ ਲੂਟਸ ਤੱਕ ਹਨ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੋਲ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ|ਫਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ]] ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਰੂਮੀ|ਮੌਲਾਨਾ ਬਲਖੀ (ਰੂਮੀ)]] ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਪਰੰਪਰਾ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਦਰੀ ਫ਼ਾਰਸੀ|ਦਾਰੀ (ਫ਼ਾਰਸੀ)]] ਅਤੇ [[ਪਸ਼ਤੋ]] ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। [[ਕਾਬੁਲ]] ਦਾ ਬਹੁ-ਨਸਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਖੇਤਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਹਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ [[ਹੇਰਾਤ]] ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲੋਂ [[ਈਰਾਨ ਦਾ ਸੰਗੀਤ|ਈਰਾਨੀ ਸੰਗੀਤ]] ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।<ref name="doubleday4">Doubleday, pg. 4</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == == ਲੋਕ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ == === ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਗੀਤ === ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਫਗਾਨ ਸੰਕਲਪ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਗਤ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗਾਇਨ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਕ਼ੁਰਆਨ|ਕੁਰਾਨ]] ਦਾ ਪਾਠ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਸਮ ਦਾ ਗੈਰ-ਸੰਗਤ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫ਼ੀਆਂ]] ਦੀ ਅਨੰਦਮਈ ਜ਼ਿੱਕਰ ਰੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ''ਨਾਤ'' ਨਾਮਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ|ਸ਼ੀਆ]] ਇਕੱਲੇ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਗਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ''ਮਰਸੀਆ'', ''[[Manqasat|ਮਨਕਸਤ]]'', ''[[Nowheh|ਨੌਹੇਹ]]'' ਅਤੇ ''ਰੋਜ਼ੇਹ''। ਕਾਬੁਲ ਦਾ [[Chishti Sufi|ਚਿਸ਼ਤੀ ਸੂਫੀ]] ਸੰਪਰਦਾ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਇੱਕ ਅਪਵਾਦ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰੁਬਾਬ, [[ਤਬਲਾ]] ਅਤੇ [[ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ]] ਵਰਗੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ''ਤੱਤੀ'' ("ਆਤਮਾ ਲਈ ਭੋਜਨ") ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="mikalina">[http://www.mikalina.com/Texts/music-afghanistan.htm Mikalina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051104054505/http://www.mikalina.com/Texts/music-afghanistan.htm|date=2005-11-04}}</ref> === ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸੰਗੀਤ === ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਕਈ ਗੀਤ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਉਸਤਾਦ ਅਵਾਲਮੀਰ ਦੁਆਰਾ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ "ਦਾ ਜ਼ਮੋਂਗ ਜ਼ੇਬਾ ਵਤਨ" (ਪਸ਼ਤੋ ਵਿੱਚ "ਇਹ ਸਾਡਾ ਸੁੰਦਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ") ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਅਬਦੁਲ ਵਹਾਬ ਮਦਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ "ਵਤਨ" ("ਹੋਮਲੈਂਡ") ਹੈ। 1980 ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਗਾਣਾ ਇੱਕ [[ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਨਾਨੀ]] ਗੀਤ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ "ਐਂਟੋਨਿਸ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਿਕਿਸ ਥੀਓਡੋਰਾਕਿਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>''War, Exile and the Music of Afghanistan: The Ethnographer's Tale'' by John Baily</ref> ਪਹਿਲੀ ਲਾਈਨ, ''ਵਤਨ ਇਸ਼ਕੇ ਤੂ ਇਫਤੇਖਾਰਮ'', "ਮੇਰਾ ਦੇਸ਼, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਮੇਰਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ" ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਧੁਨ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਾਣ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ]] ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। == ਕਲਾਸੀਕਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Minstrels,_Herat,_1973.jpg|thumb| ਮਿਨਸਟ੍ਰੇਲਜ਼, [[ਹੇਰਾਤ]], 1973]] [[ਤਸਵੀਰ:Afghan_musicians_-_Herat,_1973.jpg|thumb| ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਹੇਰਾਤ 1973]] [[ਤਸਵੀਰ:Musicians_in_Herat,_1973.jpg|thumb| 1973 ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਤ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Afghan_musicians.jpg|thumb| [[ਹੇਲਮੰਦ ਸੂਬਾ|ਹੇਲਮੰਦ ਸੂਬੇ]] ਵਿੱਚ ਕੈਂਪ ਲੈਦਰਨੇਕ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਅਫਗਾਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਫਗਾਨ ਪੁਰਸ਼]] ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਿਭਿੰਨ ਨਸਲੀ, ਭਾਸ਼ਾਈ, ਖੇਤਰੀ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਵਰਗ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ। ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ ਆਮ ਅਭਿਆਸ ਹੈ (ਭਾਵ ਪਸ਼ਤੋ, [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਾਰਸੀ]], ਲੋਗਾਰੀ, ਸ਼ੋਮਾਲੀ, ਆਦਿ), ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਚਿਤ ਵਰਗੀਕਰਨ ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਮੋਹਾਲੀ (ਲੋਕ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ), ਪੱਛਮੀ, ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਾਰਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ) ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸੰਗੀਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਣਾਅ ਸੀ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਕੁਲੀਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਤਾਦ ਸਰਹੰਗ, ਰਹੀਮ ਬਖ਼ਸ਼, ਉਸਤਾਦ ਨਸ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਾਇਕ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ। ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਗ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਧੁਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਗਾਇਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਨੋਂ ਸਾਜ਼ ਅਤੇ ਵੋਕਲ ਅਤੇ ਬੇਲੀ ਡਾਂਸਿੰਗ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਰਾਨਾ ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="doubleday3">Doubleday, pg. 3</ref> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ''ਉਸਤਾਦ'', ਜਾਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ ਜੋ 1860 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ [[ਕਾਬੁਲ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="mikalina"/> ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ - ਚੇਲੇਸ਼ਿਪ ਜਾਂ ਅੰਤਰ-ਵਿਆਹ ਦੁਆਰਾ - ਅਤੇ ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ''ਰਾਗ'' (ਸੁਰੀਲੀ ਰੂਪ) ਅਤੇ ''ਤਾਲ'' (ਤਾਲ ਦਾ ਚੱਕਰ)। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਹੂਮ ਉਸਤਾਦ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਸਰਹਾਂਗ (1924-1983) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ [[ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਵੱਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਵਜੋਂ ਪੂਰੇ [[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ "ਪਾਈ ਅਸ਼ਕ" ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਮੇਰਾ ਸਾਯਾ'' ਦੇ ਥੀਮ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਬੈਦੁੱਲਾ ਜਾਨ ਕੰਧਾਰਾਈ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ਤੋ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਜੇ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਪਸ਼ਤੂਨ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਦੁਆਰਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਧਾਰ - [[ਕੋਇਟਾ|ਕਵੇਟਾ]] ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ਤੂਨਾਂ ਦੁਆਰਾ। ਹੋਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਉਸਤਾਦ ਕਾਸਿਮ, ਉਸਤਾਦ ਰਹੀਮ ਬਖ਼ਸ਼, ਅਤੇ [[Ustad Nato|ਉਸਤਾਦ ਨਾਟੋ]] ਹਨ। ਦੂਜਾ ਸਮੂਹ ਮੋਹਾਲੀ (ਲੋਕ) ਸੰਗੀਤ ਵਧੇਰੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਸੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਤਾਗਾਨੀ, ਲੋਗਾਰੀ, ਕਾਰਸਾਕ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੂਹ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਹਾਮਹਾਂਗ, ਬੇਲਟੂਨ ਆਦਿ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਾਇਕ, ਜੋ ਇਸ ਵਿਧਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਨੇ ਕਟਾਘਨੀ, ਲੋਗਾਰੀ, ਕੜਸਕ ਆਦਿ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਰੂਪ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੈਮਾਨਾ ਸੀ (ਉਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤੀ ਰਾਗ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਵੱਡੇ/ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ) ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਬੋਲ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਆਰਗੈਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਗੀਤ, ਭਾਵੇਂ ਡੂੰਘੇ ਸਨ, ਅਕਸਰ ਸਧਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੋ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕਾਵਿਕ ਸੂਝ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਪਸ਼ਤੋ (ਜੋ ਕਿ ਲੋਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ), ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਧ ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨ ਗਾਇਕ [[ਅਹਿਮਦ ਜ਼ਾਹਿਰ|ਅਹਿਮਦ ਜ਼ਹੀਰ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ੈਲੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਾਰਸੀ/ਦਾਰੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੈਲੀ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ, ਈਰਾਨੀ, ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਫਗਾਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨ ਦੇ ਗੀਤਕਾਰੀ, ਕਾਵਿਕ, ਤਾਲ ਅਤੇ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦੇ ਸਵਾਦ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਫ਼ਾਰਸੀ/ਦਾਰੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦਰਸ਼ਕ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਇਸ ਵਿਧਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਅਹਿਮਦ ਜ਼ਹੀਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫਰਹਾਦ ਦਰਿਆ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਰਥਕ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪੂਰਵਜ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਫਗਾਨ ਗਾਇਕ ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਸਰਬਾਨ ਸੀ। ਸਰਬਨ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੇ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ-ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸੰਗੀਤਕ ਧੁਨੀ ਲਈ ਨਮੂਨਾ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਬਨ ਨੇ ਮਹਾਨ ਕਲਾਸੀਕਲ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] /ਦਾਰੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ''ਮੋਹਾਲੀ'' (ਖੇਤਰੀ) ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਜੈਜ਼ ਅਤੇ ''ਬੇਲੇ ਚੈਨਸਨ'' ਦੇ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਈਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਰਬਨ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤ ਅਜਿਹੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਕਿ ਇਰਾਨ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਉਧਾਰ ਲਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਲਈ ਕਵਰ ਕੀਤਾ (ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਇਰਾਨ ਦੇ ਗਾਇਕ [[ਗੂਗੂਸ਼|ਗੋਗੂਸ਼]] ਨੇ ਸਰਬਨ ਦੇ ਕਈ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਸ ਦਾ "ਐ ਸਰਬਣ ਅਹਿਸਤਾ ਰਨ" "). ਸਰਬਨ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਅਹਿਮਦ ਜ਼ਹੀਰ, ਅਹਿਮਦ ਵਲੀ, ਨਸ਼ਨਾਸ, ਅਫਸਾਨਾ, ਸੀਮਸ ਤਰਾਨਾ, ਜਵਾਦ ਗਾਜ਼ੀਅਰ, ਫਰਹਾਦ ਦਰਿਆ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਫਗਾਨ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਰੂਪ, ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੌਪ, ਅਤੇ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਰੈਪ) ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਦੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਹਿਮਦ ਜ਼ਹੀਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ (ਪੌਪ, ਰੌਕ ਐਨ ਰੋਲ, ਆਦਿ) ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਹੈ।) ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੈਪ ਅਤੇ ਹਿੱਪ ਹੌਪ ਸੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਆਰਕੈਸਟਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਰੀ ਹੈ; ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੰਗੀਤਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੇਸੀ ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤਕ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਆਰਕੈਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਰੱਮ, ਪਰਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗਿਟਾਰ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। === ਰੁਬਾਬ === [[ਤਸਵੀਰ:Afghan_rubab.jpg|thumb| ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰੁਬਾਬ]] [[ਰੁਬਾਬ]] ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਲੂਟ ਵਰਗਾ ਸਾਜ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤੀ [[ਸਰੋਦ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ।<ref name="doubleday4">Doubleday, pg. 4</ref> ਰੁਬਾਬ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ੇਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ;<ref>Doubleday, pg. 4 "Afghans have a special feeling for the rubab, describing it as their 'national instrument'."</ref> ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਅਕ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ "100 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ [[ਪੀਏਮੋਂਤੇ|ਪਿਡਮੋਂਟ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ [[ਬਲੂਜ਼]] ਦਾ ਇੱਕ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਪੂਰਵਗਾਮੀ" ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.adequacy.net/review.php?reviewID=3579 Delusions of Adequacy Reviews] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050417111419/http://adequacy.net/review.php?reviewid=3579|date=2005-04-17}}</ref> ਰੁਬਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਡਬਲ-ਚੰਬਰ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਤੂਤ|ਮਲਬੇਰੀ]] ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਉੱਕਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਜ਼ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਵੱਖਰੀ ਲੱਕੜ ਦੇਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਤਾਰਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦੰਦ, ਹੱਡੀ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਪੈਕਟ੍ਰਮ। ਰੁਬਾਬ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖਿਡਾਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਉਮਰ, ਈਸਾ ਕਾਸੇਮੀ, ਹੋਮਾਯੂੰ ਸਖੀ, ਅਤੇ [[Mohammed Rahim Khushnawaz|ਮੁਹੰਮਦ ਰਹੀਮ ਖੁਸ਼ਨਵਾਜ਼]] ਹਨ।<ref name="doubleday4">Doubleday, pg. 4</ref> === ਡੋਂਬੂਰਾ === ''ਡੋਮਬੂਰਾ'', ''ਡੰਬੂਰਾ'' ਜਾਂ ''ਡੰਬੋਰਾ'' [[ਹਜ਼ਾਰਾ ਲੋਕ|ਹਜ਼ਾਰਾ]], [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕ|ਉਜ਼ਬੇਕ]], [[ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ|ਤੁਰਕਮੇਨ]] ਅਤੇ ਤਾਜਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ ਹੈ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡੋਮਬੁਰਾ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ [[Dilagha Surood|ਦਿਲਾਗਾ ਸੁਰੂਦ]], [[Naseer Parwani|ਨਸੀਰ ਪਰਵਾਨੀ]], ਦਾਊਦ ਸਰਖੋਸ਼, [[Mir Maftoon|ਮੀਰ ਮਫਤੂਨ]], ਸਫਦਰ ਤਵਾਕੋਲੀ ਅਤੇ [[Rajab Haideri|ਰਜਬ ਹੈਦਰੀ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡੋਮਬੁਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਕਸੀਵ ਧੁਨੀ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਜ਼ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਧਮਾਕੇ ਅਤੇ ਖੁਰਕਣ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਤਾਰਾਂ ਨਾਈਲੋਨ (ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ) ਜਾਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪਿੰਨ ਤੱਕ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪੁਲ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਜ਼ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਧੁਨੀ ਮੋਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿਖਰ ਮੋਟੀ ਲੱਕੜ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਾਰਨਿਸ਼, ਫਾਈਲਿੰਗ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਰੇਤ ਨਾਲ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਯੰਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਜਾਵਟ ਹੈ।<ref name="central">{{Cite web|url=http://www.atlasofpluckedinstruments.com/central_asia.htm|title=Atlas of plucked instruments - Central Asia|archive-url=https://web.archive.org/web/20120305013754/http://www.atlasofpluckedinstruments.com/central_asia.htm|archive-date=2012-03-05|access-date=2009-08-28}}</ref> === ਘੀਚਕ === ਘੀਚਕ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ [[ਹਜ਼ਾਰਾ ਲੋਕ|ਹਜ਼ਾਰਾ]] ਅਤੇ [[ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ|ਤਾਜਿਕਸ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਜ਼ ਹੈ। == ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ == [[ਤਸਵੀਰ:Farhad_Darya's_Peace_Concert_2010.jpg|thumb|300x300px| ਫਰਹਾਦ ਦਰਿਆ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਦੇ [[ਕਾਬੁਲ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Naghma_2010.jpg|thumb| [[ਨਗ਼ਮਾ|ਨਗ਼ਮਾ]]]] 1925 ਵਿੱਚ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ 1929 ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। 1940 ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਕਾਬੁਲ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>[http://www.mikalina.com/Texts/music-afghanistan.htm Mikalina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051104054505/http://www.mikalina.com/Texts/music-afghanistan.htm|date=2005-11-04}} ''Radio broadcasting was initiated in 1925 during the reign of Amanullah. The radio station was destroyed in 3929 in the uprising against his modernist policies, and there was no serious attempt to resume radio transmissions until Radio Kabul was officially opened in 1940, with German equipment and assistance.''</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੇਡੀਓ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ। 1951 ਵਿੱਚ, ਪਰਵੀਨ ਰੇਡੀਓ 'ਤੇ ਲਾਈਵ ਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਫਗਾਨ ਔਰਤ ਬਣੀ। ਫਰੀਦਾ ਮਹਵਾਸ਼, ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਿਸਨੇ ਫਿਰ ''ਉਸਤਾਦ'' (ਮਾਸਟਰ) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ "ਓ ਬਚੇ" ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਉਹ ਪੌਪ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ "ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ" ਸੀ।<ref>Doubleday, pgs. 4-5</ref> ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਰੇਡੀਓ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਫਗਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਲੈਰੀਨੇਟਸ, [[ਗਿਟਾਰ]] ਅਤੇ [[ਵਾਇਲਿਨ|ਵਾਇਲਨ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੇ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। 1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਸੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਨੇਮਾ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਇਰਾਨ, ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ, ਅਰਬ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕੀਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="mikalina"/> === ਪੌਪ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ === ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਉਭਰਿਆ, ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਉਭਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਉਹ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਕੀਨ ਗਾਇਕ ਸਨ ਜੋ ਸਟੂਡੀਓ ਰੇਡੀਓ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਗਾਇਕ ਮੱਧ-ਵਰਗ ਤੋਂ ਉੱਚ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੌਕੀਨਾਂ ਨੇ ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਈ। ਸ਼ੁਕੀਨ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਹਾਦ ਦਰਿਆ, [[ਅਹਿਮਦ ਜ਼ਾਹਿਰ]], ਉਸਤਾਦ ਦਾਊਦ ਵਜ਼ੀਰੀ, ਨਸ਼ਨਾਸ (ਡਾ. ਸਾਦਿਕ ਫਿਤਰਤ ), ਅਹਿਮਦ ਵਲੀ, ਜ਼ਹੀਰ ਹੋਵੈਦਾ , ਰਹੀਮ ਮਹਿਰਯਾਰ, ਮਹਵਾਸ਼, ਹੈਦਰ ਸਲੀਮ, ਅਹਿਸਾਨ ਅਮਾਨ, ਹੰਗਾਮਾ, ਪਰਸਤੋ, ਨਗਮਾ, ਫ਼ਰਬਾਨ, [[ਨਗ਼ਮਾ|ਦਾਰਯਾਨ]] ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।, ਅਤੇ ਹੋਰ. ਅਹਿਮਦ ਜ਼ਹੀਰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ; 60 ਅਤੇ 70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਫਗਾਨ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਭੱਜ ਗਏ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਯੰਤਰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਨਤਕ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਸੰਗੀਤ ਵਜਾਉਂਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ਜਾਂ ਕੈਸੇਟਾਂ ਨਾਲ ਫੜੇ ਜਾਣ ਦੀ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਖ਼ਤ ਕੁੱਟਮਾਰ ਅਤੇ ਕੈਦ ਤੱਕ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸੀ। ਕਈ ਲੋਕ ਲੁਕ-ਛਿਪ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖਰਾਬਤ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਜਲਾਵਤਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਵਪਾਰਕ ਅਹਾਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਅਫ਼ਗਾਨ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਅਫਗਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਨੇ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। [[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ (2001–14)|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 2001 ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਦਖਲ]] ਅਤੇ [[ਤਾਲਿਬਾਨ]] ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੁੜ ਉਭਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਸਮੂਹ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਬੋਲ ਐਨਸੈਂਬਲ, ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="almaty">{{Cite web|url=http://www.hauntedink.com/almaty/photos1.html|title=Almaty or Bust|archive-url=https://web.archive.org/web/20060103020217/http://www.hauntedink.com/almaty/photos1.html|archive-date=2006-01-03|access-date=2005-05-22}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਫਗਾਨ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰੇ ਲੁਤਫੁੱਲਾ ਮਸ਼ਾਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਵਾਇਤੀ ਪਸ਼ਤੂਨ ਸੰਗੀਤ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ) "ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਾਲਾਂ" ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |url=http://www.boston.com/news/globe/ideas/articles/2005/05/22/the_tale_of_the_pashtun_poetess/ |title=Boston Globe |access-date=2023-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050525023244/http://www.boston.com/news/globe/ideas/articles/2005/05/22/the_tale_of_the_pashtun_poetess/ |archive-date=2005-05-25 |url-status=dead}}</ref> ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਪਕੜ ਲਿਆ। ਕਾਬੁਲ ਡਰੀਮਜ਼ ਕੁਝ ਅਫਗਾਨ ਰਾਕ ਬੈਂਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ; ਸਾਬਕਾ ਪੈਟਸ ਦੁਆਰਾ 2008 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="najib">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8426436.stm|title=Afghan dreams of rock and roll|last=Najib|first=Moska|date=5 January 2010|work=[[BBC Online]]|access-date=21 February 2014}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗਾਇਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀਆਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਅਫਗਾਨ ਸਟਾਰ'' ਅਤੇ ''ਦ ਵਾਇਸ ਆਫ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ'' ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਸੀ। ਧਾਤੂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਣਜਾਣ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਬੈਂਡ ਵਜੋਂ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ [[Rockabul|ਰੌਕਯੂਮੈਂਟਰੀ ਰੌਕਾਬੁਲ]] ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਟ੍ਰੈਵਿਸ ਬੀਅਰਡ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਹਿੱਪ ਹੌਪ ਅਤੇ ਰੈਪ == ਅਫਗਾਨ ਹਿੱਪ ਹੌਪ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4755701.stm|title=Gangsta Rap, Afghan Style|last=Coghlan|first=Tom|date=2006-05-10|access-date=2007-03-06|publisher=[[BBC]]}}</ref> ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਹਿੱਪ ਹੌਪ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੁਰਲੱਭ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਫਗਾਨ ਹਿਪ ਹੌਪ ਜਿਆਦਾਤਰ ਦਾਰੀ (ਫਾਰਸੀ), ਪਸ਼ਤੋ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੱਪ ਹੌਪ ਕਲਾਕਾਰ ਡੀਜੇ ਬੇਸ਼ੋ ( ਬੇਜ਼ਾਨ ਜ਼ਫਰਮਲ ), ਕਾਬੁਲ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੈ 'Awesome Qasim', ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]], ਪਸ਼ਤੋ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰੈਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਸਿਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਐਲਬਮ ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article708636.ece|title=Gangsta rapper of Kabul puts peace before guns 'n' girls|last=Albone|first=Tim|date=2006-04-24|work=[[The Times]]|access-date=2007-03-06|location=London|archive-date=2023-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522234036/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article708636.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006\05\13\story_13-5-2006_pg4_28|title=Afghan rapper wins fans with message of peace|last=Saboor|first=Abdul|date=2006-05-16|access-date=2010-02-02|publisher=[[Reuters]]}}</ref> ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਸੂਜ਼ਨ ਫਿਰੂਜ਼|ਸੂਜ਼ਨ ਫਿਰੋਜ਼]] ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਰੈਪਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Yousafzai">{{Cite news|url=http://www.thedailybeast.com/newsweek/2013/01/04/susan-feroz-afghanistan-s-first-female-rapper.html|title=Susan Feroz: Afghanistan's First Female Rapper|last=Yousafzai|first=Sami|date=4 January 2013|work=Newsweek|access-date=13 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130920092552/http://www.thedailybeast.com/newsweek/2013/01/04/susan-feroz-afghanistan-s-first-female-rapper.html|archive-date=20 September 2013|last2=Moreau|first2=Ron}}</ref> [[ਸੋਨੀਤਾ ਅਲੀਜ਼ਾਦੇਹ]] ਇਕ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾ ਅਫਗਾਨ ਰੈਪਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਬਦਨਾਮੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="Sonita">{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2015/10/11/world/afghanistan-rapper-sonita-alizadeh/|title=Afghan teen uses rap to escape forced marriage|last=Bloom|first=Deborah|date=October 12, 2015|access-date=October 23, 2015|publisher=CNN}}</ref> ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰੈਪਿੰਗ ਸੀਨ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। 2017 ਵਿੱਚ, ਸੱਯਦ ਜਮਾਲ ਮੁਬਾਰੇਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਅਫਗਾਨ ਸਟਾਰ ਸੰਗੀਤਕ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਰੈਪਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.asianage.com/world/asia/230317/barber-turned-rapper-wins-afghan-star.html|title=Barber-turned-rapper wins Afghan Star|date=23 March 2017}}</ref> == Folk and traditional music == === ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਗੀਤ === ਅਫਗਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਸਹਾਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ''ਨਹੀਂ'' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਕੁਰਾਨ]] ਦਾ ਪਾਠ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬਿਨਾ ਸਾਜਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀ ਰਸਮ ਜ਼ਿਕ੍ਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ'ਤ ਨਾਮਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ|ਸ਼ੀਆ]] ਸੋਲੋ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਗਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ''ਮਰਸੀਆ'', ਮਨਕਾਸਤ, ਨੌਹ ਅਤੇ ''ਰੌਜ਼ੇਹ'' ਕਾਬੁਲ ਦਾ ਚਿਸ਼ਤੀ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫੀ]] ਸੰਪਰਦਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਪਵਾਦ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰੂਬਾਬ, [[ਤਬਲਾ]] ਅਤੇ [[ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ]] ਵਰਗੇ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ-ਇਸ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਤੱਤੀ (ਆਤਮਾ ਲਈ ਭੋਜਨ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="mikalina"/> === ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ === ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਲਈ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ "ਦਾ ਜ਼ਾਮੋਂਗ ਜ਼ੇਬਾ ਵਤਨ" ("ਇਹ ਸਾਡਾ ਸੁੰਦਰ ਵਤਨ ਹੈ") ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ ਅਵਾਲਮੀਰ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਅਬਦੁਲ ਵਹਾਬ ਮਦਾਦੀ ਦਾ "ਵਤਨ" ਹੈ। 1980 ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਗੀਤ ਮਿਕਿਸ ਥੀਓਡੋਰਾਕਿਸ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ "ਐਂਟੋਨੀਸ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ [[ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਨਾਨੀ]] ਗੀਤ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਲਾਈਨ, ਵਤਨ ਇਸ਼ਕ ਤੂ ਇਫਤਿਖਾਰ, ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ "ਮੇਰਾ ਦੇਸ਼, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਮੇਰਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ"। ਇਸ ਦੀ ਧੁਨ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਾਣ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ]] ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮਿਊਜ਼ਿਕ]] * [[ਅਫਗਾਨ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ** [[ਪਸ਼ਤੋ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == * {{Cite web|url=http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=27558|title=Muted Musicians See Hope in Young Performers|date=2005-02-26|website=Inter Press Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20090404180954/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=27558|archive-date=April 4, 2009|access-date=November 21, 2008}} * {{Cite web|url=http://www.hauntedink.com/almaty/photos1.html|title=Afghanistan|website=Almaty or Bust|archive-url=https://web.archive.org/web/20060103020217/http://www.hauntedink.com/almaty/photos1.html|archive-date=January 3, 2006|access-date=August 27, 2005}} * {{Cite news|url=http://www.boston.com/news/globe/ideas/articles/2005/05/22/the_tale_of_the_pashtun_poetess/|title=The Tale of the Pashtun Poetess|last=Jacinto|first=Leela|date=2005-05-22|work=Boston Globe|access-date=August 27, 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050525023244/http://www.boston.com/news/globe/ideas/articles/2005/05/22/the_tale_of_the_pashtun_poetess/|archive-date=2005-05-25|url-status=dead}} * {{Cite web|url=http://www.adequacy.net/review.php?reviewID=3579|title=Review of ''Anthology of World Music: The Music of Afghanistan''|website=Delusions of Adequacy Reviews|archive-url=https://web.archive.org/web/20050417111419/http://adequacy.net/review.php?reviewid=3579|archive-date=April 17, 2005|access-date=January 28, 2006}} * Doubleday, Veronica. "Red Light at the Crossroads". 2000. In Broughton, Simon and Ellingham, Mark with McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.), ''World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific'', pp 3–8. Rough Guides Ltd, Penguin Books.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-85828-636-0|1-85828-636-0]] * {{Cite web|url=http://www.mikalina.com/Texts/music-afghanistan.htm|title=Afghan Music Before the War|website=Mikalina|archive-url=https://web.archive.org/web/20051104054505/http://www.mikalina.com/Texts/music-afghanistan.htm|archive-date=November 4, 2005|access-date=August 27, 2005}} == ਨੋਟਸ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ == * {{Cite book|title=Music of Afghanistan: Professional Musicians in the City of Herat|last=Baily, John and John Blacking|publisher=Cambridge University Press|year=1988|isbn=0-521-25000-5}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/musicinmindconce0000saka|title=Music in the Mind: The Concepts of Music and Musician in Afghanistan|last=Sakata, Hiromi Lorraine|publisher=Kent State University Press|year=1983|isbn=0-87338-265-X|url-access=registration}} * {{Cite book|title=Music in the Culture of Northern Afghanistan|url=https://archive.org/details/musicincultureof0000slob|last=Slobin, Mark|publisher=University of Arizona Press|year=1976|isbn=0-8165-0498-9}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.radiosrood.com/ ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਔਨਲਾਈਨ ਸੁਣੋ] * [https://web.archive.org/web/20210301182838/http://www.afghan3000.com/ #1 ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਾਈਟ ਔਨਲਾਈਨ] * [http://www.virtualafghans.com/music/ ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪੋਰਟਲ] * [http://gallica.bnf.fr/Search?ArianeWireIndex=index&lang=EN&q=afghanistan&p=1&f_typedoc=audio ਆਡੀਓ ਕਲਿੱਪ - ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ।] ਫ੍ਰੈਂਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ. 25 ਨਵੰਬਰ 2010 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। * [http://www.afghanfun.com/music/ ਅਫਗਾਨ ਸੰਗੀਤ ਔਨਲਾਈਨ ਸੁਣੋ] 4ecl83c9jwuhim07hw0eckxo63e3fx9 0 149945 847957 830703 2026-09-26T04:45:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847957 wikitext text/x-wiki [[ਨਾਗਾਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਉਪ-ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 16 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਬੀਲੇ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਰ ਕਬੀਲਾ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਮੂੰਹ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਸੰਗੀਤ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ। == ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ == ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਤੋਂ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਗਾ ਲੋਕ ਗੀਤ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੌਸਮੀ ਗੀਤ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਹੁਤ ਹਨ; ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੀਤ, ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਬਹਾਦਰੀ ਭਰੇ ਕੰਮ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦੁਖਦਾਈ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅਮਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਵਿਕ ਪ੍ਰੇਮ ਗੀਤ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hugedomains.com/domain_profile.cfm?d=RattLenhum.com|title=RattLenhum.com is for sale|website=HugeDomains|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110823110156/http://www.rattlenhum.com/ab_naga.html|archivedate=23 August 2011|url-status=dead}}</ref> == ਦੇਸੀ ਯੰਤਰ == ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਾਲ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਹਨ ਜੋ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਢੁਕਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਖੇਤਰ ਦੇ [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] ਵਿੱਚ ਤਾਤੀ (ਸਿੰਗਲ ਸਟਰਿੰਗ ਫਿਡਲ) ਅਤੇ ਚੱਕੇਸੰਗਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਾਮੀ ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਥੇਕੂ, ਅਸੀਮ (ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਢੋਲ) ਅਤੇ ਜੇਮਜੀ (ਮਿਥੁਨ ਸਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸਿੰਗ) ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ ਹਨ ਬਾਂਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਅੰਗ, ਪਿਆਲਾ ਵਾਇਲਨ, ਬਾਂਸ ਦੀ ਬੰਸਰੀ, ਤੁਰ੍ਹੀਆਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਖੱਲ ਦੇ ਬਣੇ ਢੋਲ ਅਤੇ ਲੌਗ ਡਰੱਮ।<ref>Mongro, Kajen & Ao, A Lanunungsang. ''Naga cultural attires and musical instruments'' (Concept Publishing Company, 1999), {{ISBN|81-7022-793-3}}</ref> ਹਰੇਕ ਕਬੀਲੇ ਕੋਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਲੱਖਣ ਰਵਾਇਤੀ ਯੰਤਰ ਹਨ। == ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਗੀਤ == ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ: * ਕੋਰਲ/ਚਰਚ/ਈਸਾਈ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ * ਰੌਕ/ਪੌਪ ਸ਼ੈਲੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਸੰਗੀਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖਰੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਚਰਚ ਦੁਆਰਾ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਯੁੱਧਾਂ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਖਿਆ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਆਦਿ) ਦੌਰਾਨ ਕੋਰਲ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਚਰਚਾਂ, ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸਬੰਧਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਗਾ ਕੋਇਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਵ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਗਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇਣ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਧੁਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਧੁਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮੂਹ ਹਨ: ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਅਤੇ ਕਲਚਰਲ ਵਾਈਬ੍ਰੈਂਟਸ।<ref>[http://www.rattlenhum.com/artist.html Tetseo sisters and Cultural Vibrants] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814062856/http://www.rattlenhum.com/artist.html|date=2011-08-14}} rattlenhum.com</ref> ਕਬਾਇਲੀ ਧੁਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਰਲ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਰਚ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੌਕ/ਪੌਪ ਸ਼ੈਲੀ, ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਅਤੇ ਰੌਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਸੰਗੀਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜ ਨੇ "ਐਬੀਓਜੀਨੇਸਿਸ" ਅਤੇ "ਅਲੋਬੋ ਨਾਗਾ ਅਤੇ ਬੈਂਡ" ਵਰਗੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬੈਂਡ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |url=http://www.abiogenesis.altpro.net/ |title=Abiogenesis official website |access-date=2023-02-02 |archive-date=2023-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202045732/http://www.abiogenesis.altpro.net/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.alobonaga.com/main/|title=Alobo Naga Official Site|date=3 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203205554/http://www.alobonaga.com/main/|archive-date=3 February 2012}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਟ ਡੈਬਿਊ ਸਿੰਗਲ ਪੇਂਟਡ ਡਰੀਮਜ਼ ਲਈ ਐਮਟੀਵੀ ਯੂਰਪ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2012 ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?Section=Movies&ID=269906&subcatg=&keyword=music&nid=269906|title=Naga band video nominated for MTV Europe music awards|archiveurl=https://archive.today/20130129174018/http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?Section=Movies&ID=269906&subcatg=&keyword=music&nid=269906|archivedate=29 January 2013|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ 17 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਾਰੂਨ 5, ਲੇਡੀ ਗਾਗਾ ਅਤੇ ਜੇ-ਜ਼ੈੱਡ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੈਰੋਕੀ ਅਮਰੀਕਾ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰ VH1 ਟੌਪ 10 (ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ) ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.nagalandpost.com/channelnews/State/StateNews.aspx?news=TkVXUzEwMDAwNjMwMA%3D%3D-PdTAy3O6bsg%3D|title=Alobo Naga & the Band ranks fourth in Vh1 Top 10 list|access-date=2023-02-02|archive-date=2013-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801040057/http://www.nagalandpost.com/channelnews/State/StateNews.aspx?news=TkVXUzEwMDAwNjMwMA%3D%3D-PdTAy3O6bsg%3D|url-status=dead}}</ref> ਇੱਥੇ ਕਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਆਧੁਨਿਕ ਬੈਂਡ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਫਿਨਿਕਸ, ਗ੍ਰੈਫਿਟੀ, ਸਕੁਐਡਰਨ ਅਤੇ 4ਵਾਂ NAP ਜੈਜ਼ ਬੈਂਡ, ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਆਰਮਡ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬੈਂਡ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬੈਂਡ ਹਨ- ਬਲੈਕ ਰੋਜ਼,<ref>{{Cite web|url=http://thenortheasttoday.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1014%3Aazha-uesous-the-last-serenade&catid=84%3Ajanuary-music&Itemid=69|title=Azha Usou of Black Rose}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਬ੍ਰਹਮ ਕਨੈਕਸ਼ਨ (DC),<ref>[http://www.nagamusic.com/index.php?option=com_content&task=view&id=78&Itemid=126 DC profile]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਬਾਹਰੀ,<ref>[http://www.nagamusiconline.com/eximious.html Eximious profile] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613053843/http://www.nagamusiconline.com/eximious.html|date=2009-06-13}}</ref> ਅਸਲ ਫਾਇਰ ਫੈਕਟਰ (OF), ਡਾਇਟ੍ਰਾਈਬ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਦਾ ਵਾਧਾ।<ref>[http://www.thenortheasttoday.in/index.php?option=com_content&view=article&id=2271:daughty-growthy-2010&catid=67:other-articles&Itemid=90 Daughty Growthy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007210335/http://www.thenortheasttoday.in/index.php?option=com_content&view=article&id=2271:daughty-growthy-2010&catid=67:other-articles&Itemid=90 |date=2011-10-07 }} The loudest band in the muddiest ground</ref> [http://indihut.com/ ਇੰਡੀਹਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202045737/https://www.indihut.com/ |date=2023-02-02 }}, ਅਤੇ HIYOMUSIC ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ 'ਤੇ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਰਗੈਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਧੀਆ ਟਿਊਨਡ ਗੀਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। === ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਸੰਗੀਤ === ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਸਕੂਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ (ਐਨਬੀਐਸਈ) ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਲਈ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ == ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਲਈ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਾਗਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਸ਼ੌਕ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://newswirenet.in/story-details.php?id=gggggggg |title=Dr. Niky Kire talks of Nagaland music industry |access-date=2023-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722013544/http://www.morungexpress.com/local/50889.html |archive-date=2011-07-22 |url-status=dead}} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722013544/http://www.morungexpress.com/local/50889.html|date=2011-07-22}}</ref> == ਹੌਰਨਬਿਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੌਕ ਮੁਕਾਬਲਾ == ਸਰਕਾਰ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨਾਲ, ਸ਼੍ਰੀ. ਨੀਫਿਯੂ ਰੀਓ, ਨੇ ਹੌਰਨਬਿਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੌਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਹੌਰਨਬਿਲ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਸਮਾਗਮ ਹੈ। ਹੌਰਨਬਿਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੌਕ ਮੁਕਾਬਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ-ਪੱਧਰੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਆਕਰਸ਼ਕ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਅਤ/ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭੀੜ ਹਾਰਨਬਿਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੌਕ ਮੁਕਾਬਲੇ/ਫੈਸਟੀਵਲ ਨੂੰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਨੁਭਵ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://hornbillfestival.com/|title=Home|website=Hornbill Festival}}</ref> ₹10,00,000 (10 [[ਲੱਖ]] [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]]) ਦੇ ਜੇਤੂ ਇਨਾਮ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਇਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="auto" /> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|3}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.hornbillmusic.com/ Hornbill National Rock Contest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110207231157/http://hornbillmusic.com/ |date=2011-02-07 }} * [http://mvan.coolpage.biz/ Music Video Awards of Nagaland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120330145953/http://mvan.coolpage.biz/ |date=2012-03-30 }} * [http://www.rattlenhum.com/ Rattle n' Hum Music Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190212182243/http://rattlenhum.com/ |date=2019-02-12 }} {{Nagaland}} erb2nc6g8tpj0kpycitdi7wljqp6m3k 0 150526 847953 639984 2026-09-26T04:23:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847953 wikitext text/x-wiki '''ਨਕਸ਼ੀ ਕਲਾ''' ਇੱਕ ਕਲਾ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਦੀਪੇਟ ਜ਼ਿਲੇ ਅਤੇ '''ਨਿਰਮਲ''' ਅਤੇ '''ਜਗਤਿਆਲ''' ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਚਰਿਅਲ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦੇ ਸਕ੍ਰੋਲ ਹਨ। ਉਹ [[ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣਾ|ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ]] ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਲਾ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਉਸਤਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਏ ਸਨ। == ਕਲਾ ਦਾ ਰੂਪ == ਨਕਸ਼ੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਰੰਗ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ - ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਥੀਮ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਾਣੂ ਹਨ - ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਤੋਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਨਕਸ਼ੀ ਪੋਥੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁੱਡੀਆਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਚੈਰੀਅਲ ਸਕ੍ਰੌਲ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਇਸ ਕਲਾ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਟਾਈਲਾਈਜ਼ਡ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == * Narrative scrolls - The Hindu[Usurped!] * [https://web.archive.org/web/20161201132632/http://craftrevival.org/CraftArt.asp?CountryCode=INDIA&CraftCode=002951 History of Nakashi work - Craftrevival.org] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ]] 6yod8k0qeome392hyf5dcxcicdag0qe 0 151162 847833 838642 2026-09-25T17:13:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847833 wikitext text/x-wiki '''ਅਨੀਤਾ ਪ੍ਰਤਾਪ''' ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ।<ref name="TheHindu-20130306">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/together-we-rise/article4481664.ece|title=Together we rise|last=Balakrishnan|first=Suneetha|date=6 March 2013|work=The Hindu|access-date=21 April 2013}}</ref><ref name="Chapman2012">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DgbHSGqO2-4C&pg=PA296|title=The Geopolitics of South Asia (Epub) from Early Empires to the Nuclear Age|last=Graham P. Chapman|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|year=2012|isbn=978-1-4094-8807-1|page=296}}</ref><ref name="Postcolonial Insecurities: India, Sri Lanka and the Question of Nationhood">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_Xq4GnaraYUC&pg=PA277|title=Postcolonial Insecurities: India, Sri Lanka and the Question of Nationhood|publisher=University of Minnesota Press|year=1999|isbn=978-0-8166-3329-6|page=277}}</ref> 1983 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ [[ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਟਾਈਗਰਜ਼ ਆਫ਼ ਤਾਮਿਲ ਈਲਮ|ਲਿੱਟੇ]] ਦੇ ਮੁਖੀ [[ਵੇਲੂਪਿਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ|ਵੀ. ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ]] ਦਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਤਾਲਿਬਾਨ]] ਦੁਆਰਾ [[ਕਾਬੁਲ]] ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਆਪਣੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਟੀਵੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਲਈ ਜਾਰਜ ਪੋਲਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="TheHindu-20130306" /> ਉਹ ਸੀਐਨਐਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਿਊਰੋ ਚੀਫ਼ ਸੀ।<ref name="IndiaToday-19991119">{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/former-cnn-bureau-chief-in-new-delhi-anita-pratap-weds-norwegian-envoy-arne-walther/1/254811.html|title=Just married: Former CNN bureau chief in New Delhi Anita Pratap weds Norwegian envoy Arne Walther|last=Menon|first=Bindu|date=22 November 1999|work=India Today|access-date=21 April 2013}}</ref><ref name="Sreenivasan2008">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WLZXyADJWkUC&pg=PA202|title=Words, Words, Words: Adventures in Diplomacy|last=T. P. Sreenivasan|publisher=Pearson Education India|year=2008|isbn=978-81-317-0405-9|page=202}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ''ਆਈਲੈਂਡ ਆਫ਼ ਬਲੱਡ'' ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਹੈ।<ref name="TheHindu-20130306" /> 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਕੇਰਲ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IBN-20130228">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/shreeratna-global-award-for-anita-pratap/1202735.html|title=Shreeratna global award for Anita Pratap|date=28 February 2013|work=IBN Live|access-date=21 April 2013|archive-url=https://archive.today/20130629123428/http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/shreeratna-global-award-for-anita-pratap/1202735.html|archive-date=29 June 2013|location=[[Thiruvananthapuram]]}}</ref> ਉਸਨੂੰ [[2014 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ|2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਲਈ ਕੇਰਲ ਦੇ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਤੋਂ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਅਨੀਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਟਾਯਮ, ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਰੀਅਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਟਾਟਾ ਸਮੂਹ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਅਨੀਤਾ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸਕੂਲ ਬਦਲੇ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੋਰੇਟੋ ਸਕੂਲ ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਂਬਰਿਜ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1978 ਵਿੱਚ [[ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ]], ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ BA - ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite web |title=Alumni Profile: Anita Pratap |url=http://www.mirandahouse.ac.in/MirandaHouse/UserSpace/UserName/admin/DynamicFolder/2009-2010/alumnae/AlumniBioProfile_Anita_pratap.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419012555/http://www.mirandahouse.ac.in/MirandaHouse/UserSpace/UserName/admin/DynamicFolder/2009-2010/alumnae/AlumniBioProfile_Anita_pratap.html |archive-date=19 April 2014 |access-date=24 April 2013 |publisher=[[Miranda House]]}}</ref> ਅਤੇ [[ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਨੀਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ''[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]]'' ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਸੰਪਾਦਕ [[ਅਰੁਣ ਸ਼ੌਰੀ]] ਦੁਆਰਾ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਬੰਗਲੌਰ ਆ ਗਈ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਹ ''ਸੰਡੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸਨੂੰ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਹੱਥ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। 1983 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਟਾਈਗਰਜ਼ ਆਫ਼ ਤਾਮਿਲ ਈਲਮ|ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਟਾਈਗਰਜ਼ ਆਫ਼ ਤਮਿਲ ਈਲਮ]] (LTTE) ਦੇ ਮੁਖੀ [[ਵੇਲੂਪਿਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ|ਵੇਲੁਪਿੱਲਈ ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ]] ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ।<ref name="TheHindu-20130306"/> ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ LTTE ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ, ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਨੀਤਾ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2003 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਤੰਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ''ਆਈਲੈਂਡ ਆਫ਼ ਬਲੱਡ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।<ref name="TheHindu-20130306" /> ਅਨੀਤਾ ਨੇ ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੱਠ ਸਾਲ ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵੀ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web |title=Anita Pratap: Curriculum Vitae |url=http://www.anitapratap.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070821090046/http://www.eelamweb.com/leader/interview/in_1984/ |archive-date=21 August 2007 |access-date=24 April 2013 |publisher=Anita Pratap}}</ref> ਬੰਬਈ (ਹੁਣ ਮੁੰਬਈ) ਵਿੱਚ 1993 ਦੇ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਾਲ ਠਾਕਰੇ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵੀ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਜੋ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਸੀ। 1996 ਵਿੱਚ, ਉਹ CNN ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਨੁਭਵ। ਉਸਨੇ ਤਜਰਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਟਲਾਂਟਾ ਅਤੇ ਬੈਂਕਾਕ ਬਿਊਰੋ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕਾਬੁਲ ਉੱਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਬਾਰੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਜਾਰਜ ਪੋਲਕ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite magazine|last=Jahagirdar, Archana|date=26 March 1997|title=Anita Pratap: CNN's Delhi bureau chief is the first Indian to win the George Polk Award|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?203278|magazine=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=24 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612225558/http://outlookindia.com/article.aspx?203278|archive-date=12 ਜੂਨ 2013|url-status=dead}}</ref> ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵੱਲ ਆ ਕੇ, ਅਨੀਤਾ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ। ''ਲਾਈਟ ਅੱਪ ਦਿ ਸਕਾਈ'' ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਦਰੋਹੀ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਦੇ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ, ''ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਅਨਾਥ'', ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਰਦਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ''ਵੇਨ ਦ ਸੋਲ ਗਲੋਜ਼'' ਲੋਕ ਨਾਚ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ''ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਹਲਲੂਜਾਹ'' ਨਾਗਾ ਰੈਜੀਮੈਂਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Anita Pratap : Documentaries |url=http://www.anitapratap.com/documentaries.html |access-date=24 April 2013 |publisher=Anita Pratap |archive-date=12 ਨਵੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112090603/http://www.anitapratap.com/documentaries.html |url-status=dead }}</ref> ਬੰਗਲੌਰ-ਅਧਾਰਤ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ, ਉਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ''ਅਨਸੰਗ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੌਂ ਆਮ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ।<ref>{{Cite web |title=Unsung: About the Book |url=http://www.anitapratap.com/no/about-the-book.html |access-date=24 April 2013 |publisher=Anita Pratap |archive-date=19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419020547/http://www.anitapratap.com/no/about-the-book.html |url-status=dead }}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 1997 – ਜਾਰਜ ਪੋਲਕ ਅਵਾਰਡ * 1997 – ਇੰਡੋ-ਅਮਰੀਕਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਉੱਘੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ * 1998 – ਚਮੇਲੀ ਦੇਵੀ ਜੈਨ ਅਵਾਰਡ ਲਈ "ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਮਹਿਲਾ ਮੀਡੀਆ ਪਰਸਨ" * 2010 - ਕਰਮਵੀਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੁਆਰਾ "ਮੀਡੀਆ ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਵਜੋਂ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ" * 2013 – ਸ਼੍ਰੀਰਤਨਾ ਗਲੋਬਲ ਅਵਾਰਡ == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਤਾਪ ਚੰਦਰਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜ਼ੁਬਿਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ 22 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi-times/The-island-of-Anita-Pratap/articleshow/545294722.cms|title=The island of Anita Pratap|last=Singh, Sanghita|date=1 October 2001|work=[[Times of India]]|access-date=24 April 2013}}</ref> ਪ੍ਰਤਾਪ ਚੰਦਰਨ ''ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'' ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਰਿਪੋਰਟਰ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਚੰਦਰਨ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਸਟਡੀ ਲੈ ਲਈ।<ref name="TheTribune-20011027">{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2001/20011027/windows/above.htm|title=Anita Pratap|last=Singh, Khushwant|date=27 October 2011|work=The Tribune|access-date=21 April 2013|author-link=Khushwant Singh|archive-date=14 ਦਸੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121214100656/http://www.tribuneindia.com/2001/20011027/windows/above.htm|url-status=dead}}</ref> 1999 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਾਰਵੇਈ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਅਰਨੇ ਰਾਏ ਵਾਲਥਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਵੀ ਵਾਲਥਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਹੈ।<ref name="IndiaToday-19991119" /> == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ == 2013 ਦੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਥ੍ਰਿਲਰ, ''ਮਦਰਾਸ ਕੈਫੇ'' ਵਿੱਚ [[ਨਰਗਿਸ ਫ਼ਾਖਰੀ|ਨਰਗਿਸ ਫਾਖਰੀ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਜਯਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਅਨੀਤਾ ਪ੍ਰਤਾਪ 'ਤੇ ਮਾਡਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2013-08-05 |title=Nargis Fakhri's role inspired by Anita Pratap? |url=https://www.mid-day.com/articles/nargis-fakhris-role-inspired-by-anita-pratap/225495 |access-date=2019-05-25 |website=mid-day |language=en |archive-date=2019-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525075817/https://www.mid-day.com/articles/nargis-fakhris-role-inspired-by-anita-pratap/225495 |url-status=dead }}</ref> ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ, ਜਯਾ LTF ਨੇਤਾ ਅੰਨਾ ਭਾਸਕਰਨ ਦਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ [[ਵੇਲੂਪਿਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ|ਵੇਲੁਪਿੱਲਈ ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ]] 'ਤੇ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।  == ਕੰਮ == ; ਕਿਤਾਬਾਂ * ''ਖੂਨ ਦਾ ਟਾਪੂ: ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਫਲੈਸ਼ਪੁਆਇੰਟਸ ਤੋਂ ਫਰੰਟਲਾਈਨ ਰਿਪੋਰਟਾਂ''  * ''ਅਣਸੁੰਗ'' , ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ। {{ਛੋਟਾ|(Not to be confused with Hindi feature film director [[Mahesh Bhatt]].)}} ; ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ * ''ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਅਨਾਥ'' * ''ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਰੋ'' * ''ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਹਲਲੂਯਾਹ'' * ''ਜਦੋਂ ਰੂਹ ਚਮਕਦੀ ਹੈ'' == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Velupillai Pirabakaran's interview; leader of the Liberation Tigers for Tamil Eelam |url=http://www.eelamweb.com/leader/interview/in_1984/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070821090046/http://www.eelamweb.com/leader/interview/in_1984/ |archive-date=21 August 2007 |access-date=2013-04-24}} * [http://indiatoday.intoday.in/story/book-review-of-anita-pratap-island-of-blood/1/231355.html Review of ''Island of Blood''] * [http://www.asiantribune.com/?q=node/17881 Shattered dreams of Ms. Anita Pratap: An interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230209143833/http://www.asiantribune.com/?q=node/17881 |date=2023-02-09 }} * [https://web.archive.org/web/20130906124709/http://www.littleindia.com/nri/1611-soft-spots-of-a-tough-girl.html Soft Spots of a Tough Girl: An interview] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 8tyfolf0akpkcwqfei031f72duv7fkd 0 151670 847826 838515 2026-09-25T17:09:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847826 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਦਿਤੀ ਮਿੱਤਲ | caption = ਅਦਿਤੀ ਮਿੱਤਲ | birth_date = | birth_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀਅਨ | years_active = 2009 –ਮੌਜੂਦ | image = Aditi Mittal.png }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਅਦਿਤੀ ਮਿੱਤਲ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ: '''Aditi Mittal''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀਅਨ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>[http://www.hindustantimes.com/brunch/brunch-stories/the-joke-s-on-you/article1-1125221.aspx "The Joke's on you"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140310222122/http://www.hindustantimes.com/brunch/brunch-stories/the-joke-s-on-you/article1-1125221.aspx|date=March 10, 2014}}, ''[[ਪੁਦੀਨਾ (ਅਖਬਾਰ)|Mint]]'', Mumbai, 29 September 2013.</ref><ref>[http://wonderwoman.intoday.in/story/little-miss-sunshine-aditi-mittal/1/100554.html "Little Miss Sunshine"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160822130623/http://wonderwoman.intoday.in/story/little-miss-sunshine-aditi-mittal/1/100554.html|date=2016-08-22}}, ''[[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ|India Today]]''</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ'' ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀਅਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>[https://web.archive.org/web/20130906124516/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-11/tv/30141653_1_stand-up-comedy-comedians-russell-peters "Comic Relief"], ''[[The Times of India]]'', Mumbai, 11 September 2011.</ref> CNNIBN.com ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟਵਿੱਟਰ 'ਤੇ ਫਾਲੋ ਕਰਨ ਲਈ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 30 "ਮਜ਼ਾਕੀਆ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਜ਼ੇਦਾਰ" ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>[https://web.archive.org/web/20130310035627/http://ibnlive.in.com/photogallery/12773.html “Women’s Day: 30 witty, intelligent and incredibly fun Indian women to follow on Twitter”], “[[CNN IBN]]”</ref> ਮਿੱਤਲ ਨੇ ''ਗ੍ਰਾਜ਼ੀਆ'' ਮੇਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ''ਡੀਐਨਏ'', ਫਸਟਪੋਸਟ ਡਾਟ ਕਾਮ ਅਤੇ ''ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਟਾਈਮਜ਼'' (ਯੂਕੇ, ਵੀਕੈਂਡ ਐਡੀਸ਼ਨ) ਵਿੱਚ ਕਾਲਮ ਅਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ।<ref>[http://www.dnaindia.com/mumbai/column-carpe-the-hell-out-of-every-diem-1836929 “Carpe the Hell Out of every Diem”], ''[[Daily News and Analysis|DNA]]'', Mumbai, 20 May 2013.</ref><ref>[http://www.firstpost.com/bollywood/the-curious-case-of-armaan-kohli-the-bigg-boss-7-contestant-1161727.html “The Curious Case of Armaan Kohli”], “[[Firstpost.com]]”, 17 December 2013.</ref><ref>[http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5c978d2e-2eb6-11e2-9b98-00144feabdc0.html#axzz2poTDnVgd “In all Fairness”], ''[[Financial Times]]'', UK, 16 November 2012.</ref><ref>[http://grazia.co.in/lifestyle2/can-women-be-funny “Can Women be Funny”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203045203/http://grazia.co.in/lifestyle2/can-women-be-funny|date=2014-02-03}}, ''[[ਗ੍ਰਾਜ਼ੀਆ|Grazia]]'', 19 January 2013.</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਮਿੱਤਲ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀਨ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>[http://www.mid-day.com/entertainment/2012/jul/120712-Getting-candid-with-the-phunny-girl.htm “Getting candid with the phunny girl”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241130121949/https://www.mid-day.com/entertainment/2012/jul/120712-Getting-candid-with-the-phunny-girl.htm |date=2024-11-30 }}, “[[Mid-Day]]”, Mumbai, 12 July 2012.</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਯੂਕੇ ਸਥਿਤ "ਦ ਕਾਮੇਡੀ ਸਟੋਰ" ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਸਥਾਨਕ ਹੀਰੋਜ਼ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਸਿਰਫ਼ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ 5 ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>[http://www.zomato.com/por/events/mumbai/local-heroes-100015552 “Local Heroes”] {{Webarchive|url=https://archive.today/20140126120129/http://www.zomato.com/por/events/mumbai/local-heroes-100015552|date=2014-01-26}}, “[[Zomato.com]]”, Mumbai, 20 June.</ref> ਅੱਜ, ਉਹ ਕੈਨਵਸ ਲਾਫ ਫੈਕਟਰੀ, ਕਾਮੇਡੀ ਸਟੋਰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬਾਂ ਅਤੇ ਲਾਫ ਫੈਕਟਰੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>[http://www.livemint.com/Leisure/tdQIqKqo76MyRXZRSaDHRI/Society--Funny-girls.html “What makes India’s Women comedian tick”], “[[Mint (newspaper)|Mint]]”, Mumbai, 6 July 2013.</ref><ref>[http://www.standupplanet.org/2013/05/28/from-the-directors-notebook-los-angeles-california/ “From the Directors notebook”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130911003909/http://www.standupplanet.org/2013/05/28/from-the-directors-notebook-los-angeles-california/ |date=2013-09-11 }}, “[[Stand Up Planet]]”, USA.</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਮਿੱਤਲ ਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਦੁਆਰਾ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਵੱਕਾਰੀ 100 ਮਹਿਲਾ ਸੰਮੇਲਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-24579511 “100 Women: Who took part”], “[[Bbc.com]]”, London, 22 November 2013.</ref> ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਕੈਨਵਸ ਲਾਫ ਫੈਕਟਰੀ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੋਲੋ ਸ਼ੋਅ 'ਥਿੰਗਸ ਵੇ ਨਾਟ ਲੇਟ ਮੀ ਸੇਅ' ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>[http://nh7.in/indiecision/2013/07/24/aditi-mittal-walks-into-a-bar/ “Aditi walks into a bar”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304055400/http://nh7.in/indiecision/2013/07/24/aditi-mittal-walks-into-a-bar/|date=2016-03-04}}, “[[NH7.com]]”, Mumbai, 24 July 2013.</ref> ਟੂਰ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਡਾ. ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਦਿੱਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੂਚੁਕ ਅਤੇ "ਸੋਚ" ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟਾਰਲੇਟ ਡੌਲੀ ਖੁਰਾਣਾ।<ref>[http://in.bookmyshow.com/events/Things-They-Wouldnt-Let-Me-Say/ET00015938 “Things they wouldn’t let me say”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104140910/https://in.bookmyshow.com/events/things-they-wouldnt-let-me-say/ET00015938 |date=2023-01-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104140910/https://in.bookmyshow.com/events/things-they-wouldnt-let-me-say/ET00015938 |date=2023-01-04 }}, “[[Bookmyshow.com]]”.</ref> 2013 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀਆਂ 100 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-24579511|title=100 Women: Who took part?|date=2013-10-20|work=BBC News|access-date=2022-12-18|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-29758792|title=Who are the 100 Women 2014?|date=2014-10-26|work=BBC News|access-date=2018-01-05|language=en-GB}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਮਿੱਤਲ ਨੇ AIB ( ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਬਕਚੌਦ) ਨਾਕਆਊਟ 'ਤੇ ਰੋਸਟ ਪੈਨਲ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ 4 ਦੇ ਦ ਨਾਓ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |title=BBC Radio 4 - the Now Show, Series 45, Episode 5 |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b0512ln6}}</ref> ਮਿੱਤਲ ਦੀ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਸੀਰੀਜ਼ ''ਬੈਡ ਗਰਲਜ਼'' ਮਹਿਲਾ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਪਹਿਲਾ ਐਪੀਸੋਡ, ਨਿਧੀ ਗੋਇਲ ' ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Deeksha |date=17 February 2017 |title=Visually-Impaired Comedian Nidhi Goyal Slays It On 'Bad Girls' |url=https://www.thequint.com/neon/social-buzz/nidhi-goyal-aditi-mittal-comedy-visually-impaired-woman-disability-and-sexuality-comedian-bad-girls-youtube |access-date=27 August 2018 |website=[[The Quint]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਮੇਡੀਅਨ]] qnaa86x5rk31q1yw3my47uavch5ho1g 0 151733 847887 809792 2026-09-25T20:47:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847887 wikitext text/x-wiki '''ਮਹਿਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ''' ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੋਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਭਾਵ [[ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ|ਜੀਡੀਪੀ]] ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵ [[ਸਮਾਜਕ ਪਰਿਵਰਤਨ|ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਲਾਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। == ਖੋਜ == ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਹਾਲੀਆ ਖੋਜ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਗਰੀਬ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤਰੱਕੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਖੋਜਕਰਤਾ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੈ,<ref name="Klasen2002">Klasen, Stephan. "[https://web.archive.org/web/20141115152019/http://wber.oxfordjournals.org/content/16/3/345.full.pdf+html Low Schooling for Girls, Slower Growth for All? Cross-Country Evidence on the Effect of Gender Inequality in Education on Economic Development]." The World Bank Economic Review 16, no. 3 (2002): 345-373.</ref> ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਬੰਧ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="HillKing1998"/><ref name="DollarGatti19992">Dollar, David, and Roberta Gatti. [http://darp.lse.ac.uk/frankweb/courses/EC501/DG.pdf Gender Inequality, Income, and Growth: Are Good Times Good for Women?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140207171253/http://darp.lse.ac.uk/Frankweb/courses/EC501/DG.pdf |date=2014-02-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140207171253/http://darp.lse.ac.uk/Frankweb/courses/EC501/DG.pdf |date=2014-02-07 }}. Washington D.C.: The World Bank, 1999.</ref> ਉੱਘੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਲਾਰੈਂਸ ਸਮਰਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ-ਮੁਨਾਫੇ ਵਾਲਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।"<ref name="HillKing1998" /> ਲਿੰਗ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਵੀ [[ਦਹਿ ਸਦੀ ਵਿਕਾਸ ਉਦੇਸ਼|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਵਿਕਾਸ ਟੀਚਿਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>UN. "United Nations Millennium Development Goals." UN News Center. http://www.un.org/millenniumgoals/gender.shtml (accessed November 24, 2013).</ref> === ਮਾਪ === ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਦੇ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਧਿਐਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੜਕਿਆਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿੰਗ ਪਾੜੇ ਨਾਲ ਚਿੰਤਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨਾਲ।<ref name="HillKing1998"/><ref name="PsacharopoulosPatrinos20042"/> ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖਾਸ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਕੁਝ ਅਧਿਐਨਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ, ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਸਿੱਖਿਆ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ।<ref name="DollarGatti19992"/> ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪੜਾਅ ਤੋਂ ਹਰੇਕ ਲਿੰਗ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ, ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ। ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਪਹੁੰਚ ਹਰੇਕ ਲਿੰਗ ਲਈ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਦਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਖਰਤਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। <ref name="HillKing1998" /> ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਤਰੀਕਾ ਹੈ [[ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ|ਜੀਡੀਪੀ]] ਦੇ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ। ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਇੱਕ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਤੀਜਾ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਥਿਰ ਔਸਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Patrinos2008" /> ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਮਾਈ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਪਸੀ ਹੈ।<ref name="Patrinos2008">Patrinos, Harry. "[https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=EL2j2dW9lCgC&oi=fnd&pg=PA53 Returns to Education: The Gender Perspective]." In Girls' Education in the 21st Century: gender equality, empowerment, and economic growth. Washington DC: World Bank, 2008. 53-66.</ref> == ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਮੁਦਰਾ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="PsacharopoulosPatrinos20042"/> ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਹੈਰੀ ਪੈਟਰੀਨੋਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,<ref name="WBPatrinos">{{Cite web |title=Harry Patrinos |url=http://www.worldbank.org/en/about/people/harry-patrinos |access-date=2023-02-12 |archive-date=2018-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180108062505/http://www.worldbank.org/en/about/people/harry-patrinos |url-status=dead }}</ref> "ਰਿਟਰਨ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਦਰ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮੁਨਾਫਾ ਨਿਰਵਿਵਾਦ, ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਹੈ।"<ref name="Patrinos2008"/> ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 1.2% ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਿਟਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="PsacharopoulosPatrinos20042" /> ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਵਾਧੂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਵਿੱਚ 10-20% ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="LevineEtAl2008">Levine, Ruth, Cynthia Lloyd, Margaret Greene, and Caren Grown. [http://www.ungei.org/infobycountry/files/file_GirlsCount.pdf Girls count: a global investment & action agenda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160819030708/http://www.ungei.org/infobycountry/files/file_GirlsCount.pdf |date=2016-08-19 }}. Washington, DC: Center for Global Development, 2008.</ref> ਇਹ ਵਾਧਾ ਇੱਕ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਸਾਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਟਰਨ ਨਾਲੋਂ 5% ਵੱਧ ਹੈ।<ref name="LevineEtAl2008" /> ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਦਰਾ ਲਾਭ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਆਰਥਿਕ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਤਲਬ ਕਿ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਲਾਭਅੰਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name="Schultz2002">Schultz, T. Paul. [http://www.development.wne.uw.edu.pl/uploads/Courses/DW_Schultz_girls.pdf Why governments should invest more to educate girls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035020/http://www.development.wne.uw.edu.pl/uploads/Courses/DW_Schultz_girls.pdf |date=2016-03-04 }}. New Haven, CT: Economic Growth Center, Yale University, 2001.</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਡੇਵਿਡ ਡਾਲਰ ਅਤੇ ਰੋਬਰਟਾ ਗੈਟਟੀ ਨੇ ਖੋਜਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਫੈਸਲਾ, ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, "ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਲਪ" ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ "ਉਹ ਦੇਸ਼ ਜੋ ਘੱਟ- ਨਿਵੇਸ਼ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦਾ ਹੈ।<ref name="DollarGatti19992"/> ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਕੁੱਲ ਖੁੰਝੀ ਹੋਈ ਜੀਡੀਪੀ ਵਾਧਾ ਦਰ 1.2% ਅਤੇ 1.5% ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ।<ref name="ChaabanCunningham2011">Chaaban, Jad, and Wendy Cunningham. [https://ssrn.com/abstract=1907071 Measuring the economic gain of investing in girls: the girl effect dividend]. Washington, D.C.: The World Bank, 2011.</ref> ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੀਡੀਪੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦਾ 0.4-0.9% ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਪਾੜੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ।<ref name="Klasen2002"/> ਵਿਦਿਅਕ ਲਿੰਗ ਪਾੜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਦੋਂ ਵਧੇਰੇ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੇਸ਼ ਮਾਮੂਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰੀਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="DollarGatti19992" /> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਅਤਿ ਗਰੀਬੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।<ref name="DollarGatti19992" /> ਕੁੱਲ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਦੌਲਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੀ ਹੋਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗਰੀਬ ਔਰਤਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਂਝੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Hanushek20082">Hanushek, Eric. "[https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=EL2j2dW9lCgC&oi=fnd&pg=PA23 Schooling, Gender Equity, and Economic Outcomes]." In Girls' education in the 21st century: gender equality, empowerment, and economic growth. Washington DC: World Bank, 2008. 23-40</ref> ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਵਿੱਦਿਅਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਲਿੰਗ ਅਸਮਾਨਤਾ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸਮੁੱਚੀ ਆਮਦਨੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref name="Hanushek20082" /> == ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਜਿਕ ਲਾਭਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਣਨ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਬਾਲ ਮੌਤ ਦਰ, ਅਤੇ ਘੱਟ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ।<ref name="HillKing1998">King, Elizabeth M., and M. Anne Hill. [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=DL8uSGzj8YIC&oi=fnd&pg=PR12&dq=King,+Elizabeth+M.,+and+M.+Anne+Hill.+Women%27s+education+in+developing+countries+barriers,+benefits,+and+policies&ots=S24BzlCMM-&sig=L7CSB9ykslgR69DbIMTIN6mKXq4 Women's education in developing countries barriers, benefits, and policies]. Baltimore: Published for the World Bank [by] the Johns Hopkins University Press, 1998.</ref> ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਵੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Nussbaum2011">Nussbaum, Martha. Creating capabilities: The Human Development Approach. Cambridge, Mass.: Belknap Press of Harvard University Press, 2011.</ref> ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਬੋਧਾਤਮਕ ਲਾਭ ਹਨ।<ref name="Kabeer20052">Kabeer, Naila. "[http://www.visionaryvalues.com/wiki/images/Gender_Equality_and_Empowerment_MDG_Kabeer.pdf Gender Equality And Women's Empowerment: A Critical Analysis Of The Third Millennium Development Goal]." Gender & Development 13, no. 1 (2005): 13-24.</ref> ਸੁਧਰੀਆਂ ਬੋਧਾਤਮਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ<ref name="Nussbaum2011" /> ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਾਭਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਸਮਰੱਥ ਹਨ।<ref name="Kabeer20052" /> ਬੋਧਾਤਮਕ ਕਾਬਲੀਅਤ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="Kabeer20052" /> ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਈ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲਾਭ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ।<ref name="LevineEtAl2008"/><ref name="Kabeer20052" /> ਸਬੂਤ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਵਧਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="LevineEtAl2008" /> ਘਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲਾਭ ਵੀ ਹਨ। ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਸੂਚਕਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ।<ref name="Sen1999">Sen, Purna. "Enhancing Women's Choices In Responding To Domestic Violence In Calcutta: A Comparison Of Employment And Education." The European Journal of Development Research 11, no. 2 (1999): 65-86.</ref> ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="LevineEtAl2008"/><ref name="Kabeer20052"/> ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਲਾਭ ਆਰਥਿਕ ਫੈਸਲਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲਦੇ ਹਨ।<ref name="Kabeer20052" /> ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਏਜੰਸੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ,<ref name="Kabeer20052" /> ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਲਾਭ ਵੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="HillKing1998"/><ref name="BirdsallLevineIbrahim2005">Birdsall, Nancy, Ruth Levine, and Amina Ibrahim. "[http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1465-3435.2005.00230.x/abstract Towards Universal Primary Education: Investments, Incentives, And Institutions]." European Journal of Education 40, no. 3 (2005): 337-349.</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬਾਲਗ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਭੇਜਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="BirdsallLevineIbrahim2005" /> ਇੱਕ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਮਾਂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਲਾਭ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਬਚਣ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਪੋਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Schultz2002"/> == ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ == ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਘੱਟ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਲਾਭ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ। <ref name="DollarGatti19992"/> ਨਾਲ ਹੀ, ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Kabeer20052"/> ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਖੌਤੀ ਲੁਕਵੇਂ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Kabeer20052" /> ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤਨਖ਼ਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਮੌਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਤੀਜੇ ਮਾੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="Kabeer20052" /> ਦੂਜੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="El‐Sanabary 141–150">{{Cite journal|last=El‐Sanabary|first=Nagat|date=January 1994|title=Female Education in Saudi Arabia and the Reproduction of Gender Division|journal=Gender and Education|language=en|volume=6|issue=2|pages=141–150|doi=10.1080/0954025940060204|issn=0954-0253}}</ref> ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]] ਵਿੱਚ, ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ ਹੈ ਜੋ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="El‐Sanabary 141–150" /> ਇਹ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮੇਤ, ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਲਿੰਗ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="El‐Sanabary 141–150" /> ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੂਈ ਦਾ ਕੰਮ, ਘਰੇਲੂ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਬਾਲ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੁਰਸ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਧਾਤ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="El‐Sanabary 141–150" /> ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਸ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਹਿਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।<ref name="El‐Sanabary 141–150" /> ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੈਕਰੋ-ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ, ਔਰਤ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਔਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਾਊਦੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਵੰਡ 'ਤੇ ਬਹੁਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਧਿਆਪਨ, ਦਵਾਈ, ਨਰਸਿੰਗ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲੱਭਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਉੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ [[ਵਿਆਹ|ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ]] ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਰਦ ਵਾਪਸ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਕੀਮਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਉੱਚ ਸਮੁੱਚੀ ਵਾਪਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੁਆਰਾ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉੱਚ ਦਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="PsacharopoulosPatrinos20042">Psacharopoulos, George, and Harry Anthony Patrinos. "[http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/2002/09/27/000094946_02091705491654/Rendered/PDF/multi0page.pdf Returns To Investment In Education: A Further Update]." Education Economics 12, no. 2 (2004): 111-134.</ref> ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸਮਾਜਿਕ ਲਿੰਗ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="Kabeer20052"/> ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Kabeer20052" /> ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਖੋਜ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੁੱਦਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹੈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ।<ref name="Hanushek20082"/> ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਇੱਕੋ ਸਾਲ ਦੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸਮੱਗਰੀ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਡੇਟਾ ਸਿਰਫ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗਿਣਤੀ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।<ref name="Hanushek20082" /> ਇਹ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਆਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Hanushek20082" /> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹਨ, ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਝ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਮਾਜਿਕ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਪਣਾ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਹੈ।<ref name="PsacharopoulosPatrinos20042"/> == ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ == ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਵਾਲਾ ਰਾਜ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਹੈ, 52.66% ਨਾਲ। <ref name=":0">{{Cite web |title=State of Literacy |url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf |website=Census India}}</ref> ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ 20.8% ਪੁਰਸ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ 14.9% ਔਰਤਾਂ ਅੱਗੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <ref name=":1">{{Cite web |date=2013 |title=ALL INDIA SURVEY ON HIGHER EDUCATION 2011-12 Provisional |url=http://mhrd.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/statistics/AISHE2011-12P_1.pdf |website=Ministry of Human Resource Development, India}}</ref> ਕੇਰਲਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਜਟਿਲਤਾ ਜੀਡੀਪੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਉੱਚ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 9ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ, ਕੇਰਲ 11ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੇਰਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਬਿਨੈਕਾਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹਨ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਜੀਡੀਪੀ ਉੱਚ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਗੁੰਝਲਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਪ੍ਰਤੀ 1000 ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 800-900 ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਮੁੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੇਰਲ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਪ੍ਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ 1000 ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Female Sex Ratio in India, Census 2011 |url=https://www.mapsofindia.com/census2011/female-sex-ratio.html |website=Maps of India}}</ref> ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਾਰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਪਾਹ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Rajasthan State Report 2014 |url=https://www.unicef.org/evaldatabase/files/5._FINALCRE-Rajasthan-FINAL_REPORT.pdf |website=United Nations International Children's Emergency Fund Organization |access-date=2023-02-12 |archive-date=2017-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170325194348/https://www.unicef.org/evaldatabase/files/5._FINALCRE-Rajasthan-FINAL_REPORT.pdf |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਘੱਟ ਸਾਖਰਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਨ ਪੂਰੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਿਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਜੋ ਗਰੀਬ ਸਹੂਲਤਾਂ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਰੋਧਾਭਾਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ, ਵਿਦਿਅਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite book|title=Abolition of child labour and making education a reality for every child as a right.|last=Rights.|first=India. National Commission for Protection of Child|isbn=978-2013315777|oclc=777031019}}</ref> ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਲ, ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀਆਂ ਕੁੰਜੀਆਂ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ]] amhwijoyiw51m7bd6fovyqpxghw497s 0 151975 848011 840878 2026-09-26T09:45:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848011 wikitext text/x-wiki '''ਮੁਨੀਰ ਸਰਹਦੀ''' (1931 – 23 ਮਈ, 1980) ਇੱਕ [[ਪਠਾਨ|ਪਸ਼ਤੂਨ]] -ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਾਦਕ, ਸਰਿੰਦਾ ਵਾਦਕ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ|ਲੋਕ ਗਾਇਕ]] ਸੀ। ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref name="Aziz 2007">{{Cite news|url=https://www.dawn.com/weekly/images/archive/020120/images8.htm|title=SPOT LIGHT: Munir Sarhadi &ndash; the sarinda virtuoso|last=Aziz|first=Shaikh|date=20 January 2002|work=Dawn (newspaper)|access-date=10 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20071103121617/https://www.dawn.com/weekly/images/archive/020120/images8.htm|archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2007|url-status=bot: unknown}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAziz2002">Aziz, Shaikh (20 January 2002). . ''Dawn (newspaper)''. Archived from [https://www.dawn.com/weekly/images/archive/020120/images8.htm the original] on 3 November 2007<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 June</span> 2020</span>.</cite></ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/urdu/entertainment-40116433|title=کیا پاکستان میں سارندہ خاموش ہورہا ہے؟|last=اورکزئی|first=رفعت اللہ|date=June 1, 2017|work=BBC News اردو}}</ref> ਮੁਨੀਰ, 1978 ਵਿੱਚ, [[ਤਮਗ਼ਾ ਹੁਸਨ ਕਾਰਕਰਦਗੀ|ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="auto1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ol9C3lhd01QC&q=Sarinda&pg=PA181|title=Who's who: Music in Pakistan|last=Sheikh|first=M. A.|date=2012-04-26|isbn=9781469191591}}</ref><ref name="TheNation">{{Cite news|url=https://nation.com.pk/19-Mar-2012/centre-urged-to-recognise-work-of-kp-artistes|title=Centre urged to recognise work of KP artistes|date=19 March 2012|work=The Nation (Pakistani newspaper)|access-date=10 June 2020}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-kLWAAAAMAAJ&q=munir+sarhadi+sarinda|title=50 Years of Lahore Arts Council, Alhamra: An Overview|date=March 4, 2000|publisher=Sang-e-Meel Publications|isbn=9789693510836|via=Google Books}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਮੁਨੀਰ ਸਰਹਦੀ ਦਾ ਜਨਮ 1931 ਵਿੱਚ [[ਪਿਸ਼ੌਰ|ਪੇਸ਼ਾਵਰ]], [[ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ|ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਿੰਦਾ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਉਸਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਝੁਕਣ ਵਾਲਾ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਿੰਦਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਸਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਨੀਰ ਆਪਣੀ ਸਰਿੰਦਾ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਪੂਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮੰਗ ਸੀ।<ref name="auto">{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/504623/cultural-heritage-last-patron-of-sarinda-struggles-to-keep-strings-resonating/|title=Cultural heritage: Last patron of sarinda struggles to keep strings resonating|date=8 February 2013|work=The Express Tribune (newspaper)|access-date=10 June 2020}}</ref><ref name="Aziz 2007"/> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * 1978 ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਤਮਗ਼ਾ ਹੁਸਨ ਕਾਰਕਰਦਗੀ|ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ]] ਅਵਾਰਡ<ref name="Aziz 2007"/> == ਮੌਤ == ਮੁਨੀਰ ਸਰਹਦੀ ਨੂੰ ਸਰਿੰਦਾ ਸਾਜ਼ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਿੱਤੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤੀ ਕਮਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨੈੱਟਵਰਕ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਨੌਕਰੀ ਸੀ। ਜੋ ਤਨਖਾਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਦੀਆਂ [[ਕੈਮੀਕਲ ਦਵਾਈ|ਦਵਾਈਆਂ ਦੀਆਂ]] ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਕਾਫੀ ਸੀ, ਅਤੇ 23 ਮਈ, 1980 ਨੂੰ, ਉਹ [[ਪਿਸ਼ੌਰ|ਪਿਸ਼ਾਵਰ]] ਵਿਖੇ ਗਰੀਬੀ ਵਿਚ ਮਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="Aziz 2007"/><ref name="auto"/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://sarangi.info/sarangi/sarhadi/ sarangi.info ਸੰਗੀਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਮੁਨੀਰ ਸਰਹਾਦੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220627145559/https://sarangi.info/sarangi/sarhadi/ |date=2022-06-27 }} * [https://web.archive.org/web/20210524184605/https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/+/http://www.movinghere.org.uk/gallery/celebration/instrument.htm ਯੂਕੇ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ 'ਤੇ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲਾ ਸਰਿੰਦਾ ਸਾਧਨ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1978]] k3xj538lz720ss4tj9ubvsndn15gqpp 0 152094 847830 642893 2026-09-25T17:13:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847830 wikitext text/x-wiki '''ਅਨੀਤਾ ਐਲਿਸ''' (née '''Kert''', ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ '''ਸ਼ਾਪੀਰੋ''' ; 12 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1920 – ਅਕਤੂਬਰ 28, 2015) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ-ਜਨਮ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ''ਗਿਲਡਾ'' ਵਿੱਚ ਰੀਟਾ ਹੇਵਰਥ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡੱਬ ਕੀਤਾ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ == ਅਨੀਤਾ ਕੇਰਟ <ref>[https://www.newspapers.com/search/#query=Anita+Kurt&s_place=United+States+of+America&lnd=1 Some sources her surname as Kurt]</ref> ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਂਟਰੀਅਲ, ਕਿਊਬਿਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਯਹੂਦੀ ਮਾਪਿਆਂ, ਹੈਰੀ ਅਤੇ ਲਿਲੀਅਨ "ਲਿਬੀ" ਕੇਰਟ (née ਪੀਅਰਸਨ; ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਰੇਟਜ਼) ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ। <ref>Montreal Marriage records 1 June 1919</ref> <ref name="Who's Who">{{Cite book|title=Who's Who in Entertainment, Volume 1|date=April 14, 2017|publisher=Marquis Who's Who|page=181}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਲਾਰੈਂਸ ਫਰੈਡਰਿਕ ਕੇਰਟ (1930–1991), ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ''ਵੈਸਟ ਸਾਈਡ ਸਟੋਰੀ'' ਵਿੱਚ ਟੋਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="cc">[http://cousinsconnection.com/getperson.php?personID=I1088&tree=MAIN Family Tree of Anita Kert] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304034153/http://cousinsconnection.com/getperson.php?personID=I1088&tree=MAIN |date=2016-03-04 }}, cousinsconnection.com; accessed May 4, 2016.</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ 1938 ਵਿੱਚ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, <ref name="Radio Mirror">{{Cite news|url=https://archive.org/stream/radiomir0mac/radiomir0mac_djvu.txt|title=Radio Mirror|date=1946|access-date=August 8, 2014|publisher=MacFadden Publications}}</ref> ਅਤੇ ਸਿਨਸਿਨਾਟੀ, ਓਹੀਓ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਐਲਿਸ 1950 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਿਆ <ref name="Radio Mirror"/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.youtube.com/watch?v=4gYUNLsjc7A ''ਅਨੀਤਾ ਐਲਿਸ: ਰਿਕਾਰਡ ਟੀਵੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲਈ''] * [https://www.youtube.com/watch?v=ZckwK5dZ2-E ਰੀਟਾ ਹੇਵਰਥ "ਗਾਉਣਾ" ''ਗਿਲਡਾ'' ਵਿੱਚ ''ਮਾਮੇ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਓ'' (ਅਨੀਤਾ ਐਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਆਵਾਜ਼ ਦੁੱਗਣੀ)] * [http://www.filmreference.com/film/25/Anita-Ellis.html ਫਿਲਮ ਸੰਦਰਭ ਜੀਵਨੀ] * {{IMDB name|0254694}} * Anita Ellis * [http://www.lifeinlegacy.com/2002/WIR20021005.html ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ - 10/05/2002 ਦਾ ਹਫ਼ਤਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200119161454/http://www.lifeinlegacy.com/2002/WIR20021005.html |date=2020-01-19 }} * [https://web.archive.org/web/20121024233414/http://www.boston.com/ae/music/articles/2005/01/28/details_are_set_for_symphony_hall_tsunami_aid_concert?pg=full ਅਨੀਤਾ ਐਲਿਸ @ Boston.com ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਮੀਖਿਆ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920]] 7wdiuk0os4a82ukwv19l86wvlflg17v 0 153417 847909 834063 2026-09-25T23:51:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847909 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | holiday_name = ਗੁਰੂ ਪੂਰਨਿਮਾ | image = Shukracharya and Kacha.jpg | caption = | type = national, religious, cultural | official_name = ਗੁਰੂ ਪੂਰਨਿਮਾ (ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ) | observedby = ਭੂਟਾਨ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ [[ਜੈਨ]], [[ਹਿੰਦੂ]] ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ [[ਬੋਧੀ]] ਚੇਲੇ | begins = | ends = | date = {{Hindu festival date}} | date2021 = | observances = ''ਗੁਰੂ ਪੂਜਾ'' | frequency = ਸਾਲਾਨਾ | date2022 = 13 ਜੁਲਾਈ (ਬੁੱਧਵਾਰ)<ref>{{Cite web|url=https://www.timeanddate.com/holidays/india/guru-purnima|title = Guru Purnima in India}}</ref> }} '''ਗੁਰੂ ਪੂਰਨਿਮਾ (ਪੂਰਨਿਮਾ)''' ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ [[ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂਆਂ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਕਸਿਤ ਜਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਹਨ, ਕਰਮ ਯੋਗ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2021-07-23 |title=Guru Purnima to be observed tomorrow: Know significance, time, tithi |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/guru-purnima-to-be-observed-tomorrow-know-significance-time-tithi-101627008562789.html |access-date=2021-07-23 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਇਹ [[ਭਾਰਤ]], [[ਨੇਪਾਲ]] ਅਤੇ [[ਭੂਟਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੂ|ਹਿੰਦੂਆਂ]], [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨੀਆਂ]] ਅਤੇ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੋਧੀਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ ਜਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਮਹੀਨੇ ''ਅਸਾਧ'' (ਜੂਨ-ਜੁਲਾਈ) ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ( ''[[ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ|ਪੂਰਨਿਮਾ]]'' ) ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>गुरू पूर्णिमा - Guru Purnima: https://www.bhaktibharat.com/festival/guru-purnima</ref><ref name="Sanatan">Article [http://www.sanatan.org/en/a/28_Guru poornima.html "Guru Poornima (Vyas Puja)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200124024622/https://www.sanatan.org/en/a/28_gurupurnima.html |date=2020-01-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200124024622/https://www.sanatan.org/en/a/28_gurupurnima.html |date=2020-01-24 }} As on 22 July 2013 on www.</ref> [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ, [[ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਰਾਜਚੰਦਰ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Weber2004">{{Cite book|url=https://archive.org/details/gandhiasdisciple0000webe|title=Gandhi as Disciple and Mentor|last=Thomas Weber|date=2 December 2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-45657-9|pages=[https://archive.org/details/gandhiasdisciple0000webe/page/34 34]–36|url-access=registration}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਆਸ ਪੂਰਨਿਮਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ [[ਬਿਆਸ (ਰਿਸ਼ੀ)|ਵੇਦ ਵਿਆਸ]] ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ|ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ [[ਵੇਦ|ਵੇਦਾਂ ਦਾ]] ਸੰਕਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ।<ref name=":0">{{Cite web |date=16 July 2019 |title=Guru Purnima 2019: Date, Time and Significance of Vyasa Purnima |url=https://www.news18.com/news/india/guru-purnima-2019-know-the-date-time-and-significance-of-vyasa-purnima-2229087.html |access-date=2019-12-29 |website=News18}}</ref><ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AbWazgEACAAJ|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M|last=Lochtefeld|first=James G.|date=2002|publisher=Rosen|isbn=978-0-8239-3179-8|pages=267|language=en}}</ref> == ਪਾਲਨਾ == ਗੁਰੂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ]] ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਘਟਨਾ, ''ਗੁਰੂ ਪੂਜਾ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਿਧਾਂਤ ਗੁਰੂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਦਿਨ ਨਾਲੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਸਰਗਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Guru principle">Article [http://www.sanatan.org/en/a/34_Guru-principle.html "The Guru Principle"] As on 22 July 2013 on www.</ref> ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ]] ਮੂਲ ਸ਼ਬਦਾਂ, ''ਗੂ'' ਅਤੇ ''ਰੂ'' ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। G ''u ਦਾ'' ਅਰਥ ਹੈ "ਹਨੇਰਾ" ਜਾਂ "ਅਗਿਆਨਤਾ", ਅਤੇ ''ru'' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।"<ref name=":1">{{Cite journal|last=Mlecko|first=Joel D.|date=1982|title=The Guru in Hindu Tradition|url=https://www.jstor.org/stable/3269931|journal=Numen|volume=29|issue=1|pages=33–61|doi=10.2307/3269931|issn=0029-5973|jstor=3269931}}</ref> ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਹਨੇਰੇ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।<ref name=":1" /> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ, ਚੇਲੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ [[ਪੂਜਾ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ)|''ਪੂਜਾ'']] ਜਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ.<ref>{{Cite news|url=https://news.jagatgururampalji.org/guru-purnima-2020/|title=Guru Purnima 2020 India:Date,Story,Quotes,Importance,Special Messages|date=2020-07-01|work=S A NEWS|access-date=2020-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Guru Purnima 2020: Guru Purnima, Buddh Purnima And Chandra Grahan Date, Time, What To Eat |url=https://food.ndtv.com/food-drinks/guru-purnima-2020-guru-purnima-buddh-purnima-and-chandra-grahan-date-time-what-to-eat-2255954 |access-date=2020-07-03 |website=NDTV Food }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿਛਲੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Shukla |first=Ritu |date=April 11, 2019 |title=Guru Purnima - Significance of Guru Purnima |url=https://timesofindia.indiatimes.com/astrology/rituals-puja/guru-or-vyasa-purnima-12-07-2014/articleshow/68207111.cms |access-date=2020-07-03 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਬੋਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ [[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ|ਬੁੱਧ]] ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਦਿਨ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਾਰਨਾਥ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਯੋਗ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਉਸ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ [[ਸ਼ਿਵ]] ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ [[ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ)|ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ]] ਨੂੰ [[ਯੋਗਾਸਣ|ਯੋਗ]] ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Significance of Guru Purnima |url=http://www.ishafoundation.org/Isha-Celebrations/Guru-poornima.isa |access-date=July 9, 2014 |publisher=Isha Foundation}}</ref> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ [[ਬਿਆਸ (ਰਿਸ਼ੀ)|ਵਿਆਸ]] ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ-ਚੇਲਾ ਪਰੰਪਰਾ|''ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼ਯ'' ਪਰੰਪਰਾ]] ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਦਾ ਜਨਮ ਨਾ ਸਿਰਫ ਇਸ ਦਿਨ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਸਗੋਂ ''ਅਸਾਧ ਸੁਧਾ ਪਦਮੀ'' ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਸੂਤਰ ਲਿਖਣਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਿਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਵਿਆਸ ਪੂਰਨਿਮਾ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Festivals of India|last=Sharma|first=Brijendra Nath|publisher=Abhina Publications|year=1978|page=88}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zWG64bgtf3sC&q=Chaturmas&pg=PA495|title=Encyclopaedia of Hinduism: (H - Q)., Volume 3|last=Sehgal|first=Sunil|publisher=Sarup & Sons|year=1999|isbn=9788176250641|series=8176250643|page=496}}</ref> ਤਿਉਹਾਰ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਲਈ ਆਮ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਉਸਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਆਪਕ ਪ੍ਰਤੀ ਧੰਨਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Hindu fasts and festivals|last=Sivananda|first=Swami|publisher=Divine Life Society|year=1983|page=29|author-link=Sivananda}}</ref> ਹਿੰਦੂ ਤਪੱਸਵੀ ਅਤੇ ਭਟਕਦੇ ''ਸੰਨਿਆਸੀ'' ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ''ਪੂਜਾ'' ਅਰਚਨਾ ਦੇ ਕੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ''ਚਤੁਰਮਾਸ'' ਦੌਰਾਨ, ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕਾਂਤ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XuyTqD0Ybw4C&q=%22Guru+Purnima%22+-inpublisher%3Aicon&pg=PA64|title=Essays on North Indian folk traditions|last=Wadley|first=Susan Snow|publisher=Orient Blackswan|year=2005|isbn=81-8028-016-0|page=64|author-link=Susan Snow Wadley}}</ref> [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਜੋ ''[[ਗੁਰੂ-ਚੇਲਾ ਪਰੰਪਰਾ|ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ]]'' ਵੀ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। [[ਪੁਰਾਣ|ਪੁਰਾਣਾਂ]] ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Punjabi |first=Mona |date=August 11, 2017 |title=Lord Shiva Birth History, How Lord Shiva Born |url=https://timesofindia.indiatimes.com/astrology/hindu-mythology/how-was-god-shiva-born/articleshow/68205085.cms |access-date=2020-06-28 |website=The Times of India |language=en}}</ref> == ਹਿੰਦੂ ਕਥਾ == ਇਹ ਉਹ ਦਿਨ ਸੀ ਜਦੋਂ [[ਬਿਆਸ (ਰਿਸ਼ੀ)|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਦਵੈਪਯਨ ਵਿਆਸ]] &#x2013; [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ|ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਦੇ ਲੇਖਕ &#x2013; ਦਾ ਜਨਮ ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਛੇਰੇ ਦੀ ਧੀ [[ਸੱਤਿਆਵਤੀ]] ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ''ਵਿਆਸ ਪੂਰਨਿਮਾ'' ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AbWazgEACAAJ|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M|last=Lochtefeld|first=James G.|date=2002|publisher=Rosen|isbn=978-0-8239-3179-8|pages=267|language=en}}</ref> [[ਬਿਆਸ (ਰਿਸ਼ੀ)|ਵੇਦ ਵਿਆਸ ਨੇ]] ਆਪਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ [[ਵੇਦ|ਵੈਦਿਕ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ]] ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ [[ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ|ਵੈਦਿਕ]] ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਚੇਲਿਆਂ &#x2013; ਪਾਈਲਾ, ਵੈਸਮਪਾਯਨ, [[ਜੈਮਿਨੀ]] ਅਤੇ ਸੁਮੰਤੂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ। ਇਹ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਵਿਆਸ" (ਵਿਆਸ = ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨਾ, ਵੰਡਣਾ) ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਅਰਥਾਤ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਮਾ ਅਤੇ ਅਥਰਵ।<ref>{{Cite web |date=2020-06-30 |title=Guru Purnima 2020: Date, time, history and significance of 'Vyasa Purnima' |url=https://english.jagran.com/lifestyle/guru-purnima-2020-date-time-history-and-significance-of-vyasa-purnima-10013375 |access-date=2020-07-04 |website=Jagran English}}</ref> == ਬੋਧੀ ਇਤਿਹਾਸ == [[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ]] ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 5 ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਬੋਧਗਯਾ ਤੋਂ ਸਾਰਨਾਥ ਗਏ। ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਾਥੀ, ਪੰਚਵਰਗਿਕਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰਨਾਥ ਦੇ ਸ਼ਿਪਟਨਾ ਚਲੇ ਗਏ।<ref>{{Cite web |title=Why do Buddhists celebrate Guru Purnima? |url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/why-do-buddhists-celebrate-guru-purnima |access-date=2020-06-30 |website=Free Press Journal |language=en}}</ref> ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ|ਬੁੱਧ ਨੇ]] ਉਰੂਵਿਲਵਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਅਤੇ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੀਪਟਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ, ਆਪਣੀਆਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੰਜ ਸਾਬਕਾ ਸਾਥੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਮਝ ਲੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਗੇ। ਸਾਰਨਾਥ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨੂੰ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ [[ਬਿੰਬੀਸਾਰ|ਬਿੰਬੀਸਾਰ ਨੂੰ]] ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਲਈ ਟੋਲ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2019-07-16 |title=Guru Purnima 2019: History, Importance, Significance of Guru Purnima |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/guru-purnima-2019-history-importance-significance-guru-purnima-5828002/ |access-date=2020-07-04 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਜਦੋਂ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਸਾਬਕਾ ਸਾਥੀ ਲੱਭੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮਚਕ੍ਰਪ੍ਰਵਰਤਨ ਸੂਤਰ ਸਿਖਾਇਆ। ਉਹ ਸਮਝ ਗਏ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਸਾਧ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਮੱਤਵਾਦੀ ਸੰਘ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਮੌਸਮ ਸਾਰਨਾਥ ਵਿਖੇ ਮੂਲਗੰਧਾਕੁਟੀ ਵਿਖੇ ਬਿਤਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=2020-07-04 |title=Guru Purnima 2020: Know the Date, Time and Significance of the Event Celebrated By 3 Faiths |url=https://www.news18.com/news/india/guru-purnima-2020-know-the-date-time-and-significance-of-the-event-celebrated-by-3-faiths-2700651.html |access-date=2020-07-05 |website=News18}}</ref> [[ਭਿਖਸ਼ੂ]] ਸੰਘ ਜਲਦੀ ਹੀ 60 ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੱਕ ਵਧ ਗਿਆ; ਫਿਰ, ਬੁੱਧ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ। == ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ == [[ਨੇਪਾਲ]] ਵਿੱਚ, ਟਰੀਨੋਕ ਗੁਹਾ ਪੂਰਨਿਮਾ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦਿਨ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਨੇਪਾਲੀਆਂ ਲਈ [[ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ]] ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਪਕਵਾਨ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ''[[ਢਾਕਾ ਟੋਪੀ|ਟੋਪੀ]]'' ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟੋਪੀਆਂ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਕਸਰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਵਧੀਆ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Guru Purnima being observed today |url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2016/07/19/guru-purnima-being-observed-today-20160719123003 |access-date=2020-07-04 |website=kathmandupost.com |language=en}}</ref> == ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾ == ਆਪਣੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਗਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧੰਨਵਾਦ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਤੋਹਫ਼ੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Guru Purnima 2020: On Which Date And Month Does Guru Purnima Fall in India? |url=https://www.india.com/festivals-events/guru-purnima-2020-on-which-date-and-month-does-guru-purnima-fall-in-india-4074546/ |access-date=2020-07-05 |website=India News, Breaking News, Entertainment News {{!}} India.com |language=en}}</ref> == ਜੈਨ ਧਰਮ == [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]] ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਤ੍ਰੈਣੋਕ ਗੁਹਾ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਤ੍ਰੈਣੋਕ ਗੁਹਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eW3uZIZzJWEC&q=%22Treenok Guha+Purnima%22+-inpublisher:icon|title=Religion & culture of the Jains|publisher=Bhartiya Jnanpith|year=2006|isbn=81-263-1274-2}}</ref> ਦਿਨ ''ਚਤੁਰਮਾਸ'' ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ, [[ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ|ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਨੇ]] ''ਕੈਵਲਯ ਦੀ'' ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੌਤਮ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਚੇਲਾ ( ''ਗਣਧਾਰ'' ) ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਖੁਦ ਤ੍ਰੇਣੋਕ ਗੁਹਾ ਬਣ ਗਏ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://english.jagran.com/lifestyle/happy-guru-purnima-2020-wishes-messages-quotes-sms-whatsapp-and-facebook-status-to-share-with-your-guru-10013492 ਗੁਰੂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨਾੲੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਿੳੁਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ]] s9p3fq6gihboafsfc0tx2wdnpogtq3f 0 154005 847876 785356 2026-09-25T19:52:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847876 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = [[Dame]] | name = Ellen Terry | honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|size=100%|GBE}} | image = Julia Margaret Cameron (British, born India - Ellen Terry at Age Sixteen - Google Art Project.jpg | image_size = | caption = Ellen Terry at age 16<br />Photo by [[Julia Margaret Cameron]] | other_names = Ellen Alice Terry | birth_name = Alice Ellen Terry | birth_date = {{Birth date|1847|02|27|df=y}} | birth_place = [[Coventry]], Warwickshire, England | death_date = {{Death date and age|1928|07|21|1847|02|27|df=y}} | death_place = [[Small Hythe]], [[Kent]], England | spouse = {{plainlist| * {{marriage|[[George Frederic Watts]]|1864|1877|end=divorced}} * {{marriage|Charles Clavering Wardell|1877||end=divorced}} * {{marriage|[[James Carew]]|1907|1909|end={{abbr|sep.|separated}}}} }} | partner = [[Edward William Godwin]]<br>(1868–1875) | children = [[Edith Craig]]<br>[[Edward Gordon Craig]] | signature = Ellen Terry Signature.jpg }} [[Category:Biography with signature]] [[Category:Articles with hCards]] '''ਡੈਮ ਐਲਿਸ ਏਲਿਨ ਟੈਰੀ''', {{Post-nominals|country=GBR|GBE|size=100%}} (27 ਫਰਵਰੀ 1847 <ref>[http://www.familyrecords.gov.uk/frc/extra/terry2.htm Birth certificate is dated 1847] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070806125148/http://www.familyrecords.gov.uk/frc/extra/terry2.htm|date=6 August 2007}}</ref> – 21 ਜੁਲਾਈ 1928), 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਟੈਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 46 ਸਾਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਜਾਰਜ ਫਰੈਡਰਿਕ ਵਾਟਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਐਡਵਰਡ ਵਿਲੀਅਮ ਗੌਡਵਿਨ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ 1874 ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਸਿਕਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। 1878 ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੈਨਰੀ ਇਰਵਿੰਗ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਅਤੇ ਕਾਮਿਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ''[[ਵੀਨਸ ਦਾ ਸੌਦਾਗਰ|<nowiki/>'ਦਿ ਮਰਚੈਂਟ ਆਫ਼ ਵੇਨਿਸ'<nowiki/>]]'' ਵਿੱਚ ਪੋਰਟੀਆ ਅਤੇ ''ਮਚ ਅਡੋ ਅਬਾਊਟ ਨਥਿੰਗ'' ਵਿੱਚ ਬੀਟਰਿਸ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਇਰਵਿੰਗ ਨੇ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। 1903 ਵਿੱਚ ਟੈਰੀ ਨੇ [[ਜਾਰਜ ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ]] ਅਤੇ [[ਹੈਨਰਿਕ ਇਬਸਨ]] ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲੰਡਨ ਦੇ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਉੱਦਮ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਅਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਟੈਰੀ ਟੂਰਿੰਗ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਿੰਗ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ। ਉਸ ਨੇ 1920 ਤੱਕ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਜਦਕਿ 1916 ਤੋਂ 1922 ਤੱਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਕਰੀਬ ਸੱਤ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Ellen_Terry_3.jpg|left|thumb| ''ਵਿੰਟਰਜ਼'' ਟੇਲ, 1856 ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਕੀਨ (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ ਏਲਨ ਟੈਰੀ]] ਟੈਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਵੈਂਟਰੀ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਬਚਿਆ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। <ref name="Camelot">Howland, David. [http://www.lib.rochester.edu/Camelot/terry.html "Ellen Terry"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120428011320/http://www.lib.rochester.edu/camelot/terry.html |date=2012-04-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120428011320/http://www.lib.rochester.edu/camelot/terry.html |date=2012-04-28 }}, The Camelot Project, [[University of Rochester]] (2001)</ref> ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਬੈਂਜਾਮਿਨ (1818–1896), ਆਇਰਿਸ਼ ਮੂਲ ਦੇ, ਅਤੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਾਰਾਹ ( née Ballard; 1819–1892), ਇੱਕ ਪੋਰਟਸਮਾਊਥ -ਅਧਾਰਤ ਟੂਰਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕਾਮਿਕ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ, <ref>Gielgud, p. 222</ref> <ref name="SB">{{Cite web |url=http://www.stagebeauty.net/th-frames.html?http&&&www.stagebeauty.net/terry/terry-e2.html |title=Biography of Terry at the Stage Beauty website |access-date=2023-02-25 |archive-date=2022-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129064846/http://www.stagebeauty.net/th-frames.html?http&&&www.stagebeauty.net/terry/terry-e2.html |url-status=dead }}</ref> (ਜਿੱਥੇ ਸਾਰਾਹ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ। ਵੇਸਲੀਅਨ ਮੰਤਰੀ ਸੀ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ 11 ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੰਜ ਅਭਿਨੇਤਾ ਬਣ: ਕੇਟ, ਏਲਿਨ, ਮੈਰੀਅਨ, ਫਲੋਰੈਂਸ ਅਤੇ ਫਰੇਡ ਗਏ। <ref name="dnb">Booth, Michael R. [http://www.oxforddnb.com/view/article/36460 "Terry, Dame Ellen Alice (1847–1928)"], ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, September 2004; online edn, January 2008, accessed 4 January 2010</ref> ਦੋ ਹੋਰ ਬੱਚੇ, ਜਾਰਜ ਅਤੇ ਚਾਰਲਸ, ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। <ref>Hartnoll, pp.&nbsp;815–17.</ref> ਕੇਟ ( ਵੈਲ ਅਤੇ ਜੌਨ ਗਿਲਗੁਡ ਦੀ ਦਾਦੀ) ਅਤੇ ਮੈਰੀਅਨ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਸਨ। <ref>[https://web.archive.org/web/20121025182105/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,740213-2,00.html Obituary], ''[[Time (magazine)|Time]]'', 1 September 1930</ref> ਟੈਰੀ ਨੇ 1856 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੈਸ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ''ਦ ਵਿੰਟਰਜ਼ ਟੇਲ'' ਵਿੱਚ, ਲੀਓਨਟੇਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਕੀਨ ਦੇ ਉਲਟ, ਮੈਮਿਲਿਅਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੇਜ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ <ref>The photograph of Terry as Mamillius and [[Charles Kean|Kean]] as Leontes was taken by [[Martin Laroche]].</ref> ਉਸ ਨੇ ''ਏ ਮਿਡਸਮਰ ਨਾਈਟਸ ਡ੍ਰੀਮ'' (1856) ਵਿੱਚ ਪੱਕ, ''ਕਿੰਗ ਜੌਨ'' (1858) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਰਥਰ, ਅਤੇ ''[[ਮੈਕਬਥ|ਮੈਕਬੈਥ]]'' (1859) ਵਿੱਚ ਫਲੇਂਸ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਨਿਭਾਈਆਂ, 1859 ਵਿੱਚ ਕੀਨਜ਼ ਦੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੱਕ ਪ੍ਰਿੰਸੈਸ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹੀ <ref>Hartnoll, p. 816.</ref> ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ‘ਚ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਟੈਰੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਰਾਇਲ ਕੋਲੋਸੀਅਮ, ਰੀਜੈਂਟਸ ਪਾਰਕ, ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਡਰਾਇੰਗ-ਰੂਮ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 1859 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਓਲੰਪਿਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਟੌਮ ਟੇਲਰ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ''ਨੌਂ ਪੁਆਇੰਟਸ ਆਫ਼ ਲਾਅ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। <ref name="dnb"/> ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਟੈਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਕੇਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਕੈਚਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੂਬਿਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। <ref name="SB"/> [[File:Ellen_terrymus.jpg|left|thumb| ਟੈਰੀ, ਸੀ. 1880]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|28em}} == ਸਰੋਤ == * ਔਰਬਾਕ, ਨੀਨਾ। ''ਏਲਨ ਟੈਰੀ: ਪਲੇਅਰ ਇਨ ਹਰ ਟਾਈਮ'' (1987) ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂ ਨੋਰਟਨ; (1997) ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਪ੍ਰੈਸ{{ISBN|978-0-8122-1613-4}} * * ਕੋਕਿਨ, ਕੈਥਰੀਨ। ''ਐਡੀਥ ਕਰੈਗ (1869–1947): ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਲਾਈਵਜ਼'' (1998) ਕੈਸੇਲ। * <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFCockin2001">[[Special:BookSources/0333686969|0333686969]]</cite></bdi> * ਕੋਕਿਨ, ਕੈਥਰੀਨ (ਐਡੀ. ) ''ਏਲਨ ਟੈਰੀ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਖੇਤਰ'' (2011) ਪਿਕਰਿੰਗ ਅਤੇ ਚੈਟੋ। * ਕੋਕਿਨ, ਕੈਥਰੀਨ (ਐਡੀ. ) ''ਏਲਨ ਟੈਰੀ: ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰੀਅਨ ਐਕਟਰਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' (2012) ਪਿਕਰਿੰਗ ਅਤੇ ਚੈਟੋ। * ਕੋਕਿਨ, ਕੈਥਰੀਨ (ਐਡੀ. ) ''ਏਲਨ ਟੈਰੀ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਪੱਤਰ'', ਵੋਲ. 6, ਲੰਡਨ: ਪਿਕਰਿੰਗ ਐਂਡ ਚਟੋ (2015){{ISBN|9781851961504}} * "ਡਰਾਮਾ: ਇਹ ਵੀਕ", ''ਦ ਐਥੀਨੀਅਮ'', 19 ਜਨਵਰੀ 1895, ਪੀ.&nbsp;93. * ਫੌਲਕੇਸ, ਰਿਚਰਡ ਐਡ. ''ਹੈਨਰੀ ਇਰਵਿੰਗ: ਏ ਰੀ-ਵੈਲਯੂਏਸ਼ਨ'', (2008) ਲੰਡਨ: ਐਸ਼ਗੇਟ। * ਗਿਲਗੁਡ, ਜੌਨ. ''ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਮਾਂ'', ਸਿਡਗਵਿਕ ਅਤੇ ਜੈਕਸਨ, ਲੰਡਨ, 1979।{{ISBN|0-283-98573-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-283-98573-9|0-283-98573-9]] * ਗੁੱਡਮੈਨ, ਜੈਨੀਫਰ ਆਰ. "ਐਵਲੋਨ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ: ਹੈਨਰੀ ਇਰਵਿੰਗਜ਼ ਕਿੰਗ ਆਰਥਰ ਆਫ਼ 1895", ''ਹਾਰਵਰਡ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਬੁਲੇਟਿਨ'', 32.3 (ਸਮਰ 1984) ਪੀ.ਪੀ.&nbsp;239-55। * ਹਾਰਟਨੋਲ, ਫਿਲਿਸ ਅਤੇ ਪੀਟਰ ਫਾਊਂਡ, ''ਦ ਕੰਸਾਈਜ਼ ਆਕਸਫੋਰਡ ਕੰਪੈਨੀਅਨ ਟੂ ਦਿ ਥੀਏਟਰ'' । (1992) ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ{{ISBN|0-19-866136-3}} * ਹੋਲਰੋਇਡ, ਮਾਈਕਲ। ''ਅ ਸਟ੍ਰੇਂਜ ਈਵੈਂਟਫੁਲ ਹਿਸਟਰੀ'', ਫਰਾਰ ਸਟ੍ਰਾਸ ਗਿਰੌਕਸ, 2008।{{ISBN|0-7011-7987-2}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-7011-7987-2|0-7011-7987-2]] * <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFLooser2017">[[ਵਿਸ਼ੇਸ਼: ਪੁਸਤਕ ਸਰੋਤ/978-1421422824|978-1421422824]]</cite></bdi> * ਮਾਨਵੇਲ, ਰੋਜਰ। ''ਏਲਨ ਟੈਰੀ'' . ਨਿਊਯਾਰਕ: ਜੀਪੀ ਪੁਟਨਮਜ਼ ਸੰਨਜ਼, 1968। * ਮੇਲਵਿਲ, ਜੋਏ. ''ਏਲਨ ਅਤੇ ਐਡੀ'' . ਲੰਡਨ: ਪੰਡੋਰਾ, 1987। * ਪਾਰਕਰ, ਜੇ. ਐਡ., ''ਥੀਏਟਰ ਵਿਚ ਕੌਣ ਹੈ'', 11ਵੀਂ ਐਡੀਨ (1952) * ਪ੍ਰਾਈਡੌਕਸ, ਟੌਮ. ''ਲਵ ਔਰ ਨਥਿੰਗ: ਦ ਲਾਈਫ ਐਂਡ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਏਲਨ ਟੈਰੀ'' (1976) ਸਕ੍ਰਿਬਰਨਰ। * ਸਕਾਟ, ਕਲੇਮੈਂਟ। ''ਏਲਨ ਟੈਰੀ'' (1900) ਨਿਊਯਾਰਕ: ਫਰੈਡਰਿਕ ਏ. ਸਟੋਕਸ ਕੰਪਨੀ, 1900। * ਸ਼ਿਅਰ, ਮੋਇਰਾ । ''ਏਲਨ ਟੈਰੀ'' (1998) ਸੂਟਨ। * ਸਟੋਕਰ, ਬ੍ਰਾਮ. ''ਹੈਨਰੀ ਇਰਵਿੰਗ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਯਾਦਾਂ'', 2 ਵੋਲਜ਼। (1906) ; ਜੀਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ * {{Gutenberg author|name=Ellen Terry}} * Works by or about Ellen Terry at Internet Archive * {{IMDB name|name=Ellen Terry}} * Ellen Terry at the Internet Broadway Database * [http://www.lib.rochester.edu/camelot/terry.html Profile and photos of Terry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120428011320/http://www.lib.rochester.edu/camelot/terry.html |date=2012-04-28 }}, University of Rochester * [http://www.stagebeauty.net/th-frames.html?http&&&www.stagebeauty.net/terry/terry-e.html Photos and links to Terry information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200730233952/http://www.stagebeauty.net/th-frames.html?http&&&www.stagebeauty.net%2Fterry%2Fterry-e.html |date=2020-07-30 }} at the ''Stage Beauty'' website * [https://web.archive.org/web/20071012092227/http://victorianweb.org/mt/terry.html Terry bibliography] * [http://www.npg.org.uk/live/search/person.asp?linkID=mp04458 Paintings and other images of Terry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914170008/http://www.npg.org.uk/live/search/person.asp?linkID=mp04458|date=14 September 2008}} at the National Portrait Gallery * [https://www.nationaltrust.org.uk/smallhythe-place Photos of Terry's home at Smallhythe and of Terry], National Trust *   * The [http://archiveshub.ac.uk/data/gb71-thm/384 Ellen Terry Collection] held by the Victoria and Albert Museum Theatre and Performance Department. * [http://victor.library.ucsb.edu/index.php/talent/detail/47990/Terry_Ellen_speaker Victor Catalog listing of recitals by Ellen Terry] 3xfxkdpaqhi53thql4hb9xhzv90aigx 0 154283 848032 823234 2026-09-26T11:20:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848032 wikitext text/x-wiki  {{Infobox academic|name=ਲੀਲਾ ਗਾਂਧੀ|birth_date={{birth year and age|1966}}|birth_place=[[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ|discipline=|school_tradition=|workplaces=|parents=|education=|image=London, Asia, Art, Worlds Sociality & Affect, Gandhi 14m30s.jpg|relatives=}} '''ਲੀਲਾ ਗਾਂਧੀ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Leela Gandhi;''' ਜਨਮ 1966) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ [[ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦ|ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Leela Gandhi speaks on postcolonial ethics in first Humanities Lecture |url=https://news.cornell.edu/stories/2010/04/leela-gandhi-speaks-postcolonial-ethics |access-date=2021-09-21 |website=Cornell Chronicle |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-04-24 |title='Civil society is like a Socratic gadfly to the state' |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/civil-society-is-like-a-socratic-gadfly-to-the-state/ |access-date=2022-01-27 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਜੌਹਨ ਹਾਕਸ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਅਤੇ [[ਬ੍ਰਾਉਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬ੍ਰਾਊਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਲਈ ਪੇਮਬਰੋਕ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ।<ref>Leela Gandhi's [https://vivo.brown.edu/display/lgandhi Research Profile] at [[Brown University]]</ref><ref>[https://news.brown.edu/new-faculty/humanities/leela-gandhi New Faculty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329230434/https://news.brown.edu/new-faculty/humanities/leela-gandhi |date=2019-03-29 }}, News from Brown</ref><ref>{{Cite web |last=Amesur |first=Akshay |date=2021-09-10 |title=Pembroke Center endowed with $5 million donation, welcomes new director |url=https://www.browndailyherald.com/2021/09/10/pembroke-center-endowed-with-5-million-donation-welcomes-new-director/ |access-date=2021-09-21 |website=Brown Daily Herald |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921045604/https://www.browndailyherald.com/2021/09/10/pembroke-center-endowed-with-5-million-donation-welcomes-new-director/ |archive-date=2021-09-21 |url-status=dead}}</ref> ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਲਾ ਟਰੋਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਰਨਲ ''ਪੋਸਟ-ਕੋਲੋਨੀਅਲ ਸਟੱਡੀਜ਼'' ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਜਰਨਲ ''ਪੋਸਟ-ਕੋਲੋਨੀਅਲ ਟੈਕਸਟ'' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>[http://postcolonial.org/index.php/pct/about/editorialTeam Postcolonial Text] ISSN 1705-9100.</ref> ਉਹ [[ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਹੈ।<ref>[http://sct.cornell.edu/people/senior-fellows/ Senior Fellows] at the [[School of Criticism and Theory]]</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮਰਹੂਮ ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਰਾਮਚੰਦਰ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਨੇਤਾ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੀ ਪੜਪੋਤੀ ਹੈ।<ref>IndiaPost.com: [http://indiapost.com/article/india/514/ President, PM condole death of Ramachandra Gandhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220154006/http://indiapost.com/article/india/514/|date=2007-12-20}} Wednesday, 06.20.2007</ref> ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕੁਝ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀਵਾਦ 'ਤੇ) ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।<ref>As recounted in the notes on the [[Australian National University]] Humanities Research Center's conference [http://www.anu.edu.au/hrc/conferences/conference_archive/2004/Gandhi_Report.php Gandhi, Non-Violence and Modernity]</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ [[ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਬਾਲੀਓਲ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਤੋਂ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=University of Chicago, Department of English faculty Web page |url=http://english.uchicago.edu/faculty/gandhi |archive-url=https://web.archive.org/web/20100609234037/http://english.uchicago.edu/faculty/gandhi |archive-date=2010-06-09}}</ref> ਉਹ [[ਸੀ. ਰਾਜਾਗੋਪਾਲਚਾਰੀ|ਸੀ. ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ]] ਦੀ ਪੜਪੋਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਨਾਨਾ [[ਦੇਵਦਾਸ ਗਾਂਧੀ]] ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸੀ. [[ਸੀ. ਰਾਜਾਗੋਪਾਲਚਾਰੀ|ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]] sod4vgnlymykhloqc8p9nzbecgbcf0l 0 155622 847961 651869 2026-09-26T05:53:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847961 wikitext text/x-wiki  {{Infobox scientist|name=ਪਰਵੀਨ ਸ਼ਰਾਫ|birth_place=[[ਭਾਰਤ]]|nationality=ਭਾਰਤੀ|fields=ਵਿੱਤੀ ਲੇਖਾ|alma_mater=[[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]}} '''ਪਰਵਿਨ ਕੇਕੀ ਸ਼ਰਾਫ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Pervin Keki Shroff;''' ਜਨਮ c. 1955) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰਲ ਐਲ. ਨੈਲਸਨ ਕਾਰਲਸਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਵਿੱਚ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>Hail, Luzi, and Christian Leuz. "International differences in the cost of equity capital: Do legal institutions and securities regulation matter?." Journal of accounting research 44.3 (2006): 485-531.</ref><ref>Hribar, Paul, and Nicole Thorne Jenkins. "The effect of accounting restatements on earnings revisions and the estimated cost of capital." Review of accounting studies 9.2-3 (2004): 337-356.</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਸ਼ਰਾਫ ਦਾ ਜਨਮ 1976 ਵਿੱਚ ਪਾਵਨੀ, ਇੰਡੀਆਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਕ੍ਰੈਂਟਨ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ 15 ਸਾਲ ਰਹੀ। ਸ਼ਰਾਫ ਨੇ 1976 ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਹੁਣ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]) ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਲਾਇਸੈਂਸ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕਾਸਟ ਐਂਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟਸ, ਲੰਡਨ (ਹੁਣ ਚਾਰਟਰਡ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕੰਪਨੀ ਸੈਕਟਰੀਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>[http://carlsonschool.umn.edu/faculty/pervin-shroff Profile of Pervin Shroff]; www.carlsonschool.umn.edu. Accessed 11-03-2015.</ref> == ਚੁਣੇ ਗਏ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == * ਪਰਵੀਨ ਕੇਕੀ ਸ਼ਰਾਫ ''ਐਸੋਸਿਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ਅਰਨਿੰਗਜ਼ ਵਿਦ ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਰਿਟਰਨਜ਼, ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, 1992 'ਤੇ ਲੇਖ''। * ਪਰਵਿਨ ਕੇਕੀ ਸ਼ਰਾਫ, ''ਰਿਟਰਨ-ਅਰਿੰਗਸ ਕੋਰੀਲੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਕ,'' 1993। * ਓਹਲਸਨ, ਜੇਮਸ ਏ., ਅਤੇ ਪਰਵਿਨ ਕੇ. ਸ਼ਰਾਫ। "ਰਿਟਰਨ ਲਈ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਵੇਰੀਏਬਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਦਲਾਅ: ਕੁਝ ਸਿਧਾਂਤਕ ਵਿਚਾਰ।" ''ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ਰਿਸਰਚ'' (1992): 210-226. * ਡੀਮੇਲੋ, ਰੰਜਨ ਅਤੇ ਪਰਵੀਨ ਕੇ. ਸ਼ਰਾਫ। " [http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.39.1153&rep=rep1&type=pdf ਇਕੁਇਟੀ ਘੱਟ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਖਰੀਦ ਟੈਂਡਰ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਫੈਸਲੇ: ਇੱਕ ਅਨੁਭਵੀ ਜਾਂਚ] ।" ''ਵਿੱਤ ਦਾ ਜਰਨਲ'' 55.5 (2000): 2399-2424। * ਈਸਟਨ, ਪੀ., ਟੇਲਰ, ਜੀ., ਸ਼ਰਾਫ, ਪੀ., ਅਤੇ ਸੌਗੀਅਨਿਸ, ਟੀ. (2002)। " [https://web.archive.org/web/20170809074235/http://faculty.haas.berkeley.edu/kli/papers/easton_et_al-2002jf.pdf ਇਕੁਇਟੀ ਨਿਵੇਸ਼ 'ਤੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਦਰ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਮਾਈ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ] ." ''ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ਰਿਸਰਚ,'' 40(3), 657-676। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] rry86d9z4kx8hkdlk5bou6ph4ibkxow 0 156453 847900 703747 2026-09-25T22:02:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847900 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Kuzana Facing Away.jpg|thumb|ਕੁਜ਼ਾਨਾ ਓਗ]] '''ਕੁਜ਼ਾਨਾ ਓਗ''' (ਜਨਮ 1971) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>[http://freshpaintmagazine.com/kuzana-ogg/ "Kuzana Ogg"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160807041359/http://freshpaintmagazine.com/kuzana-ogg/ |date=2016-08-07 }} by Fresh Paint Magazine, 10/23/14.</ref> ਕੁਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੋਲੋ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 2014 ਵਿੱਚ ਸੈਨ ਲੁਈਸ ਓਬੀਸਪੋ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਸੀ। 2015 ਵਿੱਚ ਬੇਕਰਸਫੀਲਡ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਦੂਸਰਾ ਸੋਲੋ, ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਰੇਵ ਜ਼ੀਰੋ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਕੁਜ਼ਾਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 1971 ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref name="K Contemporary">{{Cite web |title=Kuzana Ogg |url=https://kcontemporaryart.com/artist/kuzana-ogg |access-date=3 November 2021 |website=K Contemporary}}</ref> ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਕੁਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪਰਵਾਸੀ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ। ਕੁਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਕੌਰਨਵਾਲ ਅਤੇ ਸਰੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ- ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਕੋਡੈਕਨਾਲ। 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਕੁਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸਦੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕੈਥੋਲਿਕ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1995 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ SUNY ਪਰਚੇਜ਼ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਕਯੂੰਗ ਜੂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਖਾਉਣਾ ਅਤੇ ਕੋਰੀਅਨ ਸਿੱਖਣਾ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।<ref>[http://art.state.gov/artistdetail.aspx?id=101340/ "US Dept. of State"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170405224257/http://art.state.gov/artistdetail.aspx?id=101340%2F |date=2017-04-05 }} US Department of State Website, 7/27/2016. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170405224257/http://art.state.gov/artistdetail.aspx?id=101340%2F|date=2017-04-05}}</ref> == ਕੰਮ == ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਪੈਲੇਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, "ਯਸਨਾ" ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। "ਆਬੇਨੇਗਨ" ਅਤੇ "ਮੈਦਯੋਸ਼ਾਹੇਮ" ਵਰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਮੂਨੇ ਵਾਲੇ ਔਰਬਸ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਾਨਵ-ਰੂਪ ਹਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਟੈਂਡ-ਇਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੰਦ, ਸੰਗਠਿਤ, ਸੰਕੁਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੋਜ ਵਾਲੇ ਜੈਵਿਕ ਰੂਪ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਸਪੇਸ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਜਿਹੇ ਸਖ਼ਤ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਹੋਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਓਗ ਦੇ ਅਮੂਰਤ ਸੁਹਜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਰੂਪ, ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਕਾਈਆਂ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਅਤੇ ਬੋਲਡ ਪੈਟਰਨ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਤੇ ਸੂਚਿਤ, ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਧੁਨ ਅਤੇ ਰੂਪ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਅਤੇ ਦਰਖਤਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਰੌਲੇ ਅਤੇ ਹਲਚਲ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਿਚੋਲਗੀ ਕਰਨ ਲਈ।<ref>[http://www.tennessean.com/story/life/arts/2016/03/20/early-years-india-inspire-colorful-paintings/81763064/ "The Tennessean, USA Today network"] The Tennessean Website, 3/20/2016.</ref> ਕੁਜ਼ਾਨਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਜ਼ਾਨਾ ਦਾ ਕੰਮ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਦੋਵਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪ ਅਤੇ ਰੰਗ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਨੁਭਵ ਲਈ ਇੱਕ ਅਲੰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://hyphenatedspirit.blogspot.com/search?q=kuzana+ogg&submit.x=17&submit.y=10 "The Hyphenatedspirit, BlogSpot"] The Hyphenatedspirit Website, 4/29/2009.</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਲਾਗਰੇਂਜ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਜਾਰਜੀਆ, ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਟਾਲਾਹਾਸੀ, ਫਲੋਰੀਡਾ, ਜੀਵੀਜੀ ਕੰਟੈਂਪਰੇਰੀ, ਅਤੇ ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮਸਬਰਗ ਆਰਟ<ref>[http://www.parsiana.com/current-issue/articles.aspx?id=mw5ukt0ofUk=&issue=200 "Parsiana Magazine Kuzana's Kaleidoscope"] Parsiana Magazine Website, 5/21/2012.</ref> ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2014 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਬੇਕਰਸਫੀਲਡ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ (BMOA)<ref>[http://www.parsiana.com/current-issue/articles.aspx?id=IKA5WJgNezw=&issue=276 "Parsiana Magazine Beauty in the Oil Rig"] Parsiana Magazine Website, 7/7/2015.</ref> 2019 ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਡੇਨਵਰ, ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਵਿੱਚ ਕੇ ਸਮਕਾਲੀ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਹਨ।<ref name="MutualArt">{{Cite web |title=Kuzana Ogg |url=https://www.mutualart.com/Artist/Kuzana-Ogg/49A1F33359778FEF/Biography |access-date=3 November 2021 |website=MutualArt |language=en}}</ref> == ਫਿਲਮ ਕ੍ਰੈਡਿਟ == 2016 ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਬਲੱਡਲਾਈਨ'', [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ<ref>[http://www.annarborartcenter.org/carolyn-barritt-on-bloodline/ "Annarbor Artcenter"] Annarbor Artcenter, 2016.</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]] 6180jbrw7xwsu5htmmoc0ozrf097sy2 0 157642 847835 651886 2026-09-25T17:14:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847835 wikitext text/x-wiki '''ਅਨੀਸ਼ਾ ਨਾਗਰਾਜਨ''' (ਜਨਮ 21 ਮਈ 1983){{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2010}} ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਐਂਡਰਿਊ ਲੋਇਡ ਵੈਬਰ ਥੀਏਟਰ ਸੰਗੀਤਕ,''ਬਾਂਬੇ ਡ੍ਰੀਮਜ਼'', ਅਤੇ 2010 ਦੀ ਐਨਬੀਸੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ, ''ਆਊਟਸੋਰਸਡ'' ਵਿੱਚ ਮਾਧੁਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="ppg">{{Cite news|url=http://www.post-gazette.com/pg/10265/1089242-67.stm|title=Anisha Nagarajan, gets 'Outsourced'|last=Owen|first=Rob|date=September 22, 2010|work=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|access-date=October 14, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100928115828/http://www.post-gazette.com/pg/10265/1089242-67.stm|archive-date=ਸਤੰਬਰ 28, 2010|url-status=dead}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਨਾਗਾਰਾਜਨ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਪਰਵਾਸੀ ਹਨ।<ref name="ppg" /> ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਗੀਤਾ ਨਾਗਰਾਜਨ, ਵੈਸਟਰਨ ਸਾਈਕਿਆਟ੍ਰਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਕਲੀਨਿਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵਿਕਾਸ ਮਾਹਿਰ ਹੈ।<ref name="ppg" /> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਨੰਦੂ ਨਾਗਾਰਾਜਨ, ਪਿਟਸਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਜੋਸੇਫ ਐਮ. ਕੈਟਜ਼ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ।<ref name="ppg" /> ਅਨੀਸ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ ਇਵਾਨਸਟਨ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਫੌਕਸ ਚੈਪਲ ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਪਿਟਸਬਰਗ]], ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦੇ ਸਕੁਇਰਲ ਹਿੱਲ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ppg" /> ਅਨੀਸ਼ਾ ਨਤਾਸ਼ਾ ਸਨਿਟਕੋਵਸਕੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਿਆਨੋ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ 15 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਨਾਗਾਰਾਜਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਿਤਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ''ਜੋਸੇਫ ਅਤੇ ਅਮੇਜ਼ਿੰਗ ਟੈਕਨੀਕਲਰ ਡ੍ਰੀਮਕੋਟ'' ਦੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ।<ref name="PghMag2011">{{Cite web |last=Randall |first=Reese |date=March 8, 2011 |title=Anisha Nagarajan |url=https://www.pittsburghmagazine.com/anisha-nagarajan/ |access-date=July 15, 2020 |publisher=Pittsburgh Magazine}}</ref> ਉਸਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਫੌਕਸ ਚੈਪਲ ਏਰੀਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਮਾਈਕਲ ਮਿਟਨਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref name="ppg" /> ਉਸਨੇ ਟਿਸ਼ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਡਰਾਮਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (NYU) ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ NYU ਵਿਖੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਸੰਗੀਤਕ ''ਬਾਂਬੇ ਡ੍ਰੀਮਜ਼'' ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਲੀਡ ਵਜੋਂ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ [[Aalok Mehta|ਆਲੋਕ ਮਹਿਤਾ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਸਟਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="ppg" /> == ਕਰੀਅਰ == ਨਾਗਾਰਾਜਨ ''ਬਾਂਬੇ ਡ੍ਰੀਮਜ਼'' ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਥਾਕਾ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ''ਰੈਂਟ'' [[Hangar Theater|ਦਾ ਹੈਂਗਰ ਥੀਏਟਰ]] ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਾ ਜੋਲਾ ਪਲੇਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ''ਦਿ ਵਿਜ਼'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="ppg" /> ਉਹ NYU ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤਾ{{When|date=October 2010}}।<ref name="ppg" /> ਨਾਗਾਰਾਜਨ ਨੂੰ NBC ਸੀਰੀਜ਼, ''ਆਊਟਸੋਰਸਡ'' ਵਿੱਚ ਮਾਧੁਰੀ, ਇੱਕ ਸ਼ਰਮੀਲੇ, ਨਰਮ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਕਾਲ ਸੈਂਟਰ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ppg" /> ਉਸਨੇ ''[[ਗ੍ਰੇਅ'ਸ ਅਨਾਟੋਮੀ|ਗ੍ਰੇਜ਼ ਐਨਾਟੋਮੀ]]'', ''ਕੋਡ ਬਲੈਕ'', ''ਸਕੈਂਡਲ'' ਅਤੇ ''ਅਗਲੀ ਬੈਟੀ'' 'ਤੇ ਗੈਸਟ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="ppg" /> ਉਸਨੇ ਬਰਕਲੇ ਰੀਪਰਟਰੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਵੈਡਿੰਗ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਦੇ ਮੀਰਾ ਨਾਇਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਰੂਪਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਐਲਿਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਈ। ਨਾਗਾਰਾਜਨ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੌਡਵੇ<ref name="Theatermania2020">{{Cite web |last=Gordon |first=David |date=February 28, 2020 |title=Full Cast Announced for Broadway's Company, Starring Katrina Lenk and Patti LuPone |url=https://www.theatermania.com/broadway/news/full-cast-announced-for-broadways-company_90677.html |access-date=January 3, 2022 |publisher=TheaterMania}}</ref> ਉੱਤੇ ਸਟੀਫਨ ਸੋਂਧਾਈਮ ਦੀ ''ਕੰਪਨੀ'' ਵਿੱਚ ਜੋਏਨ ਅਤੇ ਸੂਜ਼ਨ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="PlaybillCredit">{{Cite web |title=Anisha Nagarajan |url=https://www.playbill.com/person/anisha-nagarajan-vault-0000038433 |access-date=January 3, 2022 |publisher=Playbill}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] iaw9092nu3j7wxtxw6zmgxwd24eaz24 0 157770 847985 846440 2026-09-26T07:45:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847985 wikitext text/x-wiki '''ਬਾਜਾ ਗਾਜਾ: 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸੰਗੀਤ''' ਅੰਡਰਸਕੋਰ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿਚ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਤਿੰਨ-ਰੋਜ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਗਮ ਹੈ। ਇਹ 2009 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਟੀਮ == ''[[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ]] ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ,'' ਇਕ ਬਹੁਮੁਖੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਮ ਆਸ਼ਰੇਆ ਝਾਅ, ਵਿਨੈ ਚੰਦਰ ਮੌਦਗਲਿਆ, ਵਸੰਤ ਠਾਕਰ, ਜਤਿੰਦਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕੀ, ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਨੈਨਾ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2000 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਮਿਹਨਤੀ ਸੁਭਾਅ ਸਦਕਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਦਿਲਚਸਪੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ''[[Aneesh Pradhan|ਅਨੀਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ]] ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ,'' ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਨਿਖਿਲ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਨ, ਅਨੀਸ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਦਕ ਅਤੇ ਵੋਕਲ ਇੰਸਟ੍ਰੂਮੈਂਟਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਾਚ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਕ ਨਿਪੁੰਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਨੀਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਕ ਸਫਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਅਨੀਸ਼ ਨੇ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * https://web.archive.org/web/20110125004911/http://baajaagaajaa.com/ * http://UnderscoreRecords.com * [https://web.archive.org/web/20110717154247/http://podcasts.underscorerecords.com/ https://web.archive.org/web/20110717154247/http://podcasts.underscorrecords.com/] * https://web.archive.org/web/20081219150304/http://blog.shubhamudgal.com/ * https://web.archive.org/web/20080905225631/http://blog.aneeshpradhan.com/ * https://web.archive.org/web/20110125004911/http://baajaagaajaa.com/ * [https://www.youtube.com/watch?v=MrO9oPlMZ7Q ਬਾਜਾ ਗਾਜਾ 2009, ਭਾਗ 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=p3dAb9VrbKs ਬਾਜਾ ਗਾਜਾ 2009, ਭਾਗ 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=0LUMkM0WksM ਬਾਜਾ ਗਾਜਾ 2010, ਭਾਗ 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=bIjS-vz0xU4 ਬਾਜਾ ਗਾਜਾ 2010, ਭਾਗ 2] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕਿੱਤੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] m9c4h1t89xzm7jgg8y86ydj7d8jgk99 0 158914 847822 784594 2026-09-25T17:07:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847822 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ਅਤਾ ਉਲ ਹੱਕ ਕਾਸਮੀ<br /><small>{{Nastaliq|عطا الحق قاسمی}}</small> |image = Attaulhaq.jpg |caption = |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1943|02|01}}<ref>[https://rekhta.org/poets/ata-ul-haq-qasmi Poetry of Ata ul Haq Qasmi on rekhta.org website] Retrieved 19 May 2019</ref> |birth_place = [[Amritsar]], [[Punjab Province (British India)|Punjab]], [[British India]]<ref name=wordpress>[https://apnawazirabad.wordpress.com/portfolio/ata-ul-haq-qasmi/ Profile of Ata ul Haq Qasmi on wordpress.com website] Retrieved 19 May 2019</ref> |nationality = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] |spouse = |children = Yasir Pirzada,<ref>[http://www.pakistanherald.com/profile/muhammad-yasir-pirzada-1555 Yasir Pirzada (son of Ata ul Haq Qasmi) on pakistanherald.com website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221001075658/http://www.pakistanherald.com/Profile/Muhammad-Yasir-Pirzada-1555 |date=2022-10-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221001075658/http://www.pakistanherald.com/Profile/Muhammad-Yasir-Pirzada-1555 |date=2022-10-01 }} Retrieved 19 May 2019</ref><br />Pirzada Muhammad Omar Qasmi<br />Pirzada Muhammad Ali Usman Qasmi |alma_mater = |occupation = [[ਕਾਲਮਨਵੀਸ]],<br />[[ਪੱਤਰਕਾਰ]],<br />Former [[Ambassador]],<br />Former [[Professor]] of [[Urdu]] [[Literature]] |known for = witty columns in newspapers |website = |footnotes = }} '''ਅਤਾ ਉਲ ਹੱਕ ਕਾਸਮੀ''' ( [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], {{lang-ur|{{Nastaliq|عطا الحق قاسمی}}}} ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਉਰਦੂ| ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ]] [[ਅਖ਼ਬਾਰ|ਅਖਬਾਰ]] ਕਾਲਮਨਵੀਸ, [[ਨਾਟਕਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਕਵੀ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 20 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। <ref name="PakistanTimes">[https://www.pakistantimes.com/topics/ata-ul-haq-qasmi/ Profile of Ata ul Haq Qasmi on Pakistan Times (newspaper)] Retrieved 19 May 2019</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਕਾਸਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 1943 ਵਿੱਚ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ [[ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ|ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਹਨ। <ref>Shahab Ansari (20 February 2018), [https://www.thenews.com.pk/print/283212-ataul-haq-qasmi-debunks-myths-about-his-state-tv-stint "Ataul Haq Qasmi debunks myths about his state TV stint"] ''[[The News International]]'' (newspaper). Retrieved 19 May 2019</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੌਲਾਨਾ ਬਹਾ ਉਲ ਹੱਕ ਕਾਸਮੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਐਮਏਓ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਐਮਏਓ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। 1947 ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ [[ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ]] ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਐਮਏਓ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ [[ਨਵਾਏ ਵਕਤ|ਨਵਾ-ਏ-ਵਕਤ]] ਵਿੱਚ ਉਪ-ਸੰਪਾਦਕ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੱਤਰਕਾਰ ਮਾਜਿਦ ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਜੰਗ|ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੰਗ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਅਖਬਾਰਾਂ ਲਈ ਕਾਲਮ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਕਾਸਮੀ ਦੇ ਕਾਲਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਚਰਿੱਤਰ ਸਮਾਜਿਕ ਨਬਰਾਬਰੀਆਂ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ [[ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ]] ਵਿਰੋਧੀ ਰੁਖ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਲਮਾਂ ਵਿਚ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਕੋਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। <ref name="hipinpakistan"/> ਉਸਨੇ 1997 ਤੋਂ 1999 ਤੱਕ [[ਨਾਰਵੇ]] ਅਤੇ [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ <ref name="PPF"/> ਉਸਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਲਮਾਂ ਵਿੱਚ "ਕਾਲਮ ਤਮਮ", "ਸ਼ਰ ਗੋਸ਼ੀਆਂ", "ਹੰਸਨਾ ਰੋਨਾ ਮਨਾ ਹੈ", "ਮਜ਼ੀਦ ਗੰਜੇ ਫਰਿਸ਼ਤੇ" ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਲਿਖਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਟੀਵੀ [[ਡਰਾਮਾ]] ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੀਟੀਵੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ ਖਵਾਜਾ ਐਂਡ ਸਨ (1988), "ਸ਼ਬ ਦਾਇਗ" ਅਤੇ "ਆਪ ਕਾ ਖ਼ਾਦਿਮ" ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ "ਸ਼ੀਦਾ ਤਾਈਲੀ" ਦੁਆਰਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। "ਸ਼ਬ ਦਾਗ" ਅਤੇ "ਸ਼ੀਦਾ ਟੱਲੀ" ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਚੌਧਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਸ਼ੌਕ-ਏ-ਅਵਰਗੀ'' ਅਤੇ ''ਗੋਰੋਂ ਕੇ ਦੇਸ ਮੈਂ'' ਉਸਦੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <ref name="hipinpakistan"/> 2015 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਆਰਟਸ ਕੌਂਸਲ, [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name="PPF" /> <ref>{{Cite web |date=October 2013 |title=Lahore Arts Council ( Ata ul Haq Qasmi, chairman, Board of Governors and other Members) |url=http://lac.punjab.gov.pk/bog |archive-url=https://web.archive.org/web/20141102111911/http://lac.punjab.gov.pk/bog |archive-date=2 November 2014 |access-date=19 May 2019 |publisher=Lahore Arts Council website}}</ref> ਉੱਘੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਲਤਾਫ਼ ਗੌਹਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ [[ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਹਿਮਦ ਯੂਸਫ਼ੀ|ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਹਿਮਦ ਯੂਸਫੀ ਨੇ]] ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਖ਼ਬਾਰ ਕਾਲਮ ਨਵੀਸ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ 52 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। <ref name="PakistanTimes"/> <ref name="PPF"/> <ref name="Aaj">[http://aaj.tv/2015/12/ata-ul-haq-qasmi-for-revival-of-old-glory-of-ptv/ Ata ul Haq Qasmi appointed Chairman of Pakistan Television Corporation on Aaj TV website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190908082814/http://www.aaj.tv/2015/12/ata-ul-haq-qasmi-for-revival-of-old-glory-of-ptv/ |date=2019-09-08 }} Published 31 Dec 2015, Retrieved 19 May 2019</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦਸੰਬਰ 2017 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। <ref name="PPF" /> <ref name="Aaj"/> <ref name="hipinpakistan">[http://www.hipinpakistan.com/news/1148648 Profile of Ata ul Haq Qasmi on hipinpakistan.com website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325193844/https://www.hipinpakistan.com/news/1148648 |date=2023-03-25 }} Retrieved 19 May 2019</ref> ਉਹ 35 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ [[ਨਾਟਕਕਾਰ]] ਵਜੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। <ref name="PPF">[http://www.pakistanpressfoundation.org/tag/ataul-haq-qasmi/ Profile of Ata ul Haq Qasmi on Pakistan Press Foundation website] Retrieved 19 May 2019</ref> == ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ == * 1991 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲੋਂ [[ਤਮਗ਼ਾ ਹੁਸਨ ਕਾਰਕਰਦਗੀ|ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ]] ਪੁਰਸਕਾਰ <ref name="PPF"/> * ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ [[ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼]] <ref name="PPF" /> <ref name="hipinpakistan"/> * 2014 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ [[ਹਿਲਾਲ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼]] ਪੁਰਸਕਾਰ <ref>[http://www.dawn.com/news/1095205 Ata ul Haq Qasmi's Hilal-i-Imtiaz Award info listed on Dawn (newspaper)] Published 24 March 2014, Retrieved 19 May 2019</ref> <ref name="hipinpakistan" /> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] jlt9c9qh60kjkvpmll2v3sgz9fpwt0e 0 161181 847868 831491 2026-09-25T19:15:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847868 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਇੰਦਰਾਨੀ ਹਾਲਦਰ | image = Indrani Haldar.jpg | image_size = | caption = ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾਨੀ ਹਾਲਦਰ | birth_name = | birth_date = | birth_place = | alma_mater = | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 1986–ਮੌਜੂਦ | notable_works = | spouse = {{married|ਭਾਸਕਰ ਰਾਏ|2016}} | partner = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਇੰਦਰਾਨੀ ਹਾਲਦਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Indrani Haldar''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=28 August 2021 |title=Indrani Halder, Rachna Banerjee: Senior actresses who rule Bengali TV; challenge industry's 'obsession' with young artists |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/indrani-halder-rachna-banerjee-senior-actresses-who-rule-bengali-tv-challenge-industrys-obsession-with-young-artists/photostory/85699818.cms |access-date=11 December 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=সংবাদদাতা |first=নিজস্ব |title=Sreemoyee: গুরুতর অসুস্থ রোহিত, ধারাবাহিক শেষের পথে, তার মধ্যেই হঠাৎ নাচ ইন্দ্রাণীর! কেন? |url=https://www.anandabazar.com/entertainment/indrani-halder-danced-param-sundori-on-the-set-of-sreemoyee-to-make-everyones-mind-better-dgtl/cid/1317718 |access-date=11 December 2021 |website=www.anandabazar.com |language=bn}}</ref><ref>{{Cite web |title=Indrani Haldar movies, filmography, biography and songs - Cinestaan.com |url=https://www.cinestaan.com/people/indrani-haldar-20729 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402184831/https://www.cinestaan.com/people/indrani-haldar-20729 |archive-date=2 April 2019 |access-date=7 April 2019 |website=Cinestaan}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਵਾਰਡ]], ਤਿੰਨ ਬੀ.ਐਫ.ਜੇ.ਏ. ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਦੋ ਆਨੰਦਲੋਕ ਅਵਾਰਡਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਲਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1986 ਵਿੱਚ ਜੋਚਨ ਦਸਤੀਦਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਬੰਗਾਲੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਤੇਰੋ ਪਰਬੋਨ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=বাংলার ঘরে ঘরে 'তেরো পার্বণ' |url=https://www.anandabazar.com/supplementary/rabibashoriyo/ব-ল-র-ঘর-ঘর-ত-র-প-র-বণ-1.121643 |access-date=6 January 2021 |website=anandabazar.com |publisher=[[Anandabazar Patrika]] |language=bn}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਮੰਦਿਰਾ'' (1990) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੇਨਜੀਤ ਚੈਟਰਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Four much fun |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/four-much-fun/cid/1424338 |access-date=6 January 2021 |website=www.telegraphindia.com}}</ref> ਉਹ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ, ਟੈਲੀਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ ''ਗੋਏਂਦਾ ਗਿੰਨੀ'' ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title='শাশুড়িদের ট্যাঁকে পুরতে হলে রসে-বশে রাখ' |url=https://www.anandabazar.com/entertainment/interview-of-goyenda-ginni-actress-indrani-haldar-dgtl-1.315465 |access-date=6 January 2021 |website=anandabazar.com |language=bn}}</ref> ਉਹ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਚਰਾਚਰ'', ''ਦਹਨ'', ''ਅਨੁ'', ''ਸਾਜਬਤੀਰ ਰੂਪਕਥਾਰਾ'', ''ਫਲਟੂ'', ''ਤੋਖੋਂ ਤੀਸ਼'', ''ਮਯੂਰਾਕਸ਼ੀ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |title=সামাজিক বার্তাতেই এখনও রাজেন্দ্রাণী |url=https://eisamay.indiatimes.com/entertainment/cinema/actress-indrani-halder-still-ruling-the-industry-at-her-own-terms/articleshow/78168590.cms |access-date=6 January 2021 |website=Ei Samay |language=bn |archive-date=9 ਜਨਵਰੀ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109042828/https://eisamay.indiatimes.com/entertainment/cinema/actress-indrani-halder-still-ruling-the-industry-at-her-own-terms/articleshow/78168590.cms |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਬੀ.ਆਰ. ਚੋਪੜਾ ਦੁਆਰਾ "ਮਾਂ ਸ਼ਕਤੀ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਇੰਦਰਾਨੀ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ''ਤੇਰੋ ਪਰਬਨ'' (1986) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="website">{{Cite web |last=Chatterji, Shoma A. |title=Star, Artist |url=http://www.rediff.com/entertai/1999/aug/11ind.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071119131451/http://www.rediff.com/entertai/1999/aug/11ind.htm |archive-date=19 November 2007 |access-date=20 March 2007 |publisher=Rediff}}</ref> ਉਹ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ 2008 ਤੋਂ 2013 ਦੌਰਾਨ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਰਹੀ।<ref name="star">{{Cite web |last=Rafi Hossain |date=13 January 2015 |title=INDRANI HALDAR BENGAL AND BEYOND |url=http://thedailystar.net/showbiz/indrani-haldar-bengal-and-beyond-58959 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150113064321/http://www.thedailystar.net/showbiz/indrani-haldar-bengal-and-beyond-58959 |archive-date=13 January 2015 |access-date=13 January 2015 |publisher=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਦਵਿਜੇਂਦਰਲਾਲ ਰੇ ਦਾ ਗੀਤ "ਧੋਨੋ ਧਨਨੇ ਪੁਸ਼ਪੇ ਭੋਰਾ" ਗਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਦਾ ਗੀਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ [[ਸਾਮਾਜਕ ਮੀਡੀਆ|ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ]] 'ਤੇ ਟ੍ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=24 January 2022 |title=রবীন্দ্র সংগীত ভেবে গাইলেন 'ধন ধান্য পুষ্প ভরা', নেটদুনিয়ায় তুলোধনা ইন্দ্রানীকে |url=https://bangla.hindustantimes.com/entertainment/indrani-halder-sangs-dhono-dhanno-pushpe-bhora-in-place-of-ranbidra-sangeet-trolled-massively-31643021344556.html |access-date=26 January 2022 |website=Hindustantimes Bangla |language=bn |archive-date=26 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126092645/https://bangla.hindustantimes.com/entertainment/indrani-halder-sangs-dhono-dhanno-pushpe-bhora-in-place-of-ranbidra-sangeet-trolled-massively-31643021344556.html |url-status=dead }}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ - ''ਜਾਰਾ ਬ੍ਰਿਸਟੀਟ ਭਿਜੇਚਿਲੋ'' (2008) ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |url=http://www.screenindia.com/news/indrani-haldar-bags-best-actress-award-in-spain/321912/ |title=Indrani Haldar bags best actress award in Spain |access-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090109125331/http://www.screenindia.com/news/Indrani-Haldar-bags-best-actress-award-in-Spain/321912/ |archive-date=2009-01-09 |url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090109125331/http://www.screenindia.com/news/Indrani-Haldar-bags-best-actress-award-in-Spain/321912/|date=9 January 2009}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] q58kcob2nyt8r12nqrfr6j88zfy33vt 0 161812 847919 794389 2026-09-26T01:48:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847919 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Will-Wilde_memorial.JPG|right|thumb| ਮਾਉਂਟ ਜੇਰੋਮ ਕਬਰਸਤਾਨ, ਡਬਲਿਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਲੇਡੀ ਵਾਈਲਡ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ]] '''ਜੇਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕਾ ਐਗਨੇਸ, ਲੇਡੀ ਵਾਈਲਡ''' (née '''Elgee''' ; 27 ਦਸੰਬਰ 1821 – 3 ਫਰਵਰੀ 1896)<ref>Marhorie Howes, "Lady Wilde and the Emergence of Irish Cultural Nationalism," in ''Ideology and Ireland in the Nineteenth Century'', ed. Foley and Ryder, Dublin: Four Courts Press, 1998.</ref> ਕਲਮ ਨਾਮ '''ਸਪੇਰਾਂਜ਼ਾ'''<ref>[https://web.archive.org/web/20070213045433/http://www.irishwriters-online.com/speranza.html "Speranza (Jane Francesca Wilde)"], Irish Writers Online.</ref> ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਆਇਰਿਸ਼ ਕਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸਮਰਥਕ ਸੀ। ਲੇਡੀ ਵਾਈਲਡ ਨੂੰ ਆਇਰਿਸ਼ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ<ref>Robeto Rosaspini Reynolds, ''Cuentos de hadas irlandeses''.</ref> ਅਤੇ ਉਹ [[ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਆਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]] ਅਤੇ ਵਿਲੀ ਵਾਈਲਡ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਜੇਨ ਚਾਰਲਸ ਐਲਗੀ (1783–1824) ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖ਼ਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਆਰਚਡੀਕਨ ਜੌਹਨ ਐਲਗੀ, ਇੱਕ ਵੇਕਸਫੋਰਡ ਵਕੀਲ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਸਾਰਾਹ (ਨੀ ਕਿੰਗਸਬਰੀ, ਮੌਤ 1851) ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਵੈ-ਸਿੱਖਿਅਤ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ 10 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪੜਦਾਦਾ ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਸੀ ਜੋ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵੈਕਸਫੋਰਡ ਆਇਆ ਸੀ; ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ, ਐਲਜੀਜ਼ ਡਰਹਮ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2FNNDwAAQBAJ&pg=PP26|title=Oscar: A Life|last=Sturgis|first=Matthew|publisher=Head of Zeus|year=2019|isbn=9781788545983|location=London|page=9|quote=Jane had also convinced herself that the Elgee name derived from the Italian 'Algiati' – and from this (imaginary) connection she was happy to make the short leap to claiming kinship with [[Dante]] Alighieri (in fact the Elgees descended from a long line of Durham labourers).|author-link=Matthew Sturgis|access-date=28 June 2022|orig-year=2018}}</ref> 12 ਨਵੰਬਰ 1851 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਡਬਲਿਨ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਵਾਈਲਡ, ਇੱਕ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨ ਦੇ ਸਰਜਨ (ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ,<ref>[https://churchrecords.irishgenealogy.ie/churchrecords/details/b293f70572815?b=https%3A%2F%2Fchurchrecords.irishgenealogy.ie%2Fchurchrecords%2Fsearch.jsp%3Fnamefm%3D%26namel%3Delgee%26location%3D%26yyfrom%3D%26yyto%3D%26submit%3DSearch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231002014541/https://churchrecords.irishgenealogy.ie/churchrecords/captcha.jsp |date=2023-10-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231002014541/https://churchrecords.irishgenealogy.ie/churchrecords/captcha.jsp |date=2023-10-02 }} The church no longer exists.</ref> ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ: ਵਿਲੀਅਮ ਚਾਰਲਸ ਕਿੰਗਸਬਰੀ ਵਾਈਲਡ (26 ਸਤੰਬਰ 1852 – 13 ਮਾਰਚ 1899), [[ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਆਸਕਰ ਫਿੰਗਲ ਓ'ਫਲਾਹਰਟੀ ਵਿਲਸ ਵਾਈਲਡ]] (16 ਅਕਤੂਬਰ 1854 - 30 ਨਵੰਬਰ 1900), ਅਤੇ ਆਈਸੋਲਾ ਫਰਾਂਸਿਸਕਾ ਐਮਿਲੀ ਵਾਈਲਡ (2 ਅਪ੍ਰੈਲ 1857 - 23 ਫਰਵਰੀ 1867)। ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਲੀਅਮ ਵਾਈਲਡ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਆਸਕਰ ਵਾਈਲਡ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧੀ ਆਈਸੋਲਾ ਵਾਈਲਡ ਦੀ ਬੁਖਾਰ ਦੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਜੇਨ ਆਸਕਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਿਰਿਲ ਅਤੇ ਵਿਵਯਾਨ ਹਾਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵਿਲੀ ਦੀ ਧੀ ਡੋਰਥੀ ਵਾਈਲਡ ਦੀ ਦਾਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ 1876 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀਆ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>Terence de Vere White, ''The Parents of Oscar Wilde'', Hodder & Stoughton, 1967.</ref> ਜੇਨ ਵਾਈਲਡ - ਹੁਣ ਲੇਡੀ ਵਾਈਲਡ, 1864 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਨਾਈਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ - 1879 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਵਿਲੀ ਅਤੇ ਆਸਕਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਫੈਸ਼ਨੇਬਲ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਲਿਖ ਕੇ ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ [[ਲੋਕਧਾਰਾ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਰਹੂਮ ਪਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਮੂਲੀ ਆਮਦਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ, ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਚਾਰਮਸ, ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ' (1887) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਸਕਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਉਸਦੀ 'ਬੈਲਡ ਆਫ਼ ਰੀਡਿੰਗ ਗੌਲ' ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ 'ਦ ਬ੍ਰਦਰਜ਼' (1798 ਦੇ ਬਗਾਵਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ) ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/culture/like-mother-like-son-1.26539|title=Like Mother, Like Son|work=The Irish Times}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Lady_Wilde_-_Speranza_-_by_J_Morosini.jpg|right|thumb| ਜੇ ਮੋਰੋਸਿਨੀ ਦੁਆਰਾ ਲੇਡੀ ਜੇਨ ਵਾਈਲਡ]] [[ਤਸਵੀਰ:London_Library's_copy_of_Lady_Wilde's,_'Ancient_legends,_mystic_charms,_&_superstitions_of_Ireland,_with_sketches_of_the_Irish_past'._Ward_and_Downey,_London,_1888.jpg|thumb|180x180px| ''ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ'' ਦੀ ਲੰਡਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਕਾਪੀ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Lady_Jane_Francesca_Wilde_'Speranza'_1821-1896_Poet_and_Essayist_lived_here_1887-1896.jpg|thumb| ਲੇਡੀ ਜੇਨ ਫਰਾਂਸੇਸਕਾ ਵਾਈਲਡ 'ਸਪੇਰੇਂਜ਼ਾ' 1821-1896 ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ 1887-1896 ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1896]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1821]] 0si8tmgaw1zutf6r2d4jjwrr67qr8cx 0 162217 847923 670795 2026-09-26T02:03:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847923 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜੋਤੀ ਸੁਭਾਸ਼ | image = | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = | spouse = | children = ਅਮਰੁਤਾ ਸੁਭਾਸ਼ | parents = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਜੋਤੀ ਸੁਭਾਸ਼''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Jyoti Subhash''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਵੈਲੂ'' (2008), ''ਗਭਰੀਚਾ ਪੌਸ'' (2009) ਅਤੇ ''ਫੂਨਕ'' (2008) ਅਤੇ ''ਅਈਆ'' (2012) ਵਰਗੀਆਂ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਜੋਤੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਥੀਏਟਰ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ|ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ']] ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ, ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਫਿਲਮਾਂ ''ਰੁਕਮਾਵਤੀ ਕੀ ਹਵੇਲੀ'' (1991) ਅਤੇ ''ਜ਼ਜ਼ੀਰੇ'' (1992) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ। [[ਗੋਵਿੰਦ ਨਿਹਲਾਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, 1991 ਦਾ ਸ਼ੋਅ ''ਰੁਕਮਾਵਤੀ ਕੀ ਹਵੇਲੀ'' ਸਪੈਨਿਸ਼ ਨਾਟਕ ''[[ਹੁਕਮੀ ਦੀ ਹਵੇਲੀ|ਦ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਬਰਨਾਰਡਾ ਐਲਬਾ '<nowiki/>]]'' ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਫੇਦੇਰੀਕੋ ਗਾਰਸੀਆ ਲੋਰਕਾ|ਫੇਡਰਿਕੋ ਗਾਰਸੀਆ ਲੋਰਕਾ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਨਵ-ਵਿਧਵਾ, ਰੁਕਮਾਵਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ''[[ਹਵੇਲੀ]]'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪੰਜ ਅਣਵਿਆਹੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ 16 ਐਮਐਮ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 35 ਐਮਐਮ ਤੱਕ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Vasudevan, Meera |title=Experiments with light |url=http://www.thegoan.net/Goa/Goenkar/Experiments-with-light/02974.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626100823/http://www.thegoan.net/Goa/Goenkar/Experiments-with-light/02974.html |archive-date=26 June 2015 |access-date=18 April 2013}}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ 2009 ਵਿੱਚ, ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ (NCPA), ਮੁੰਬਈ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=16 July 2009 |title=Roopantar – Adapting Theatre for Cinema |url=http://www.ncpamumbai.com/event/roopantar-%E2%80%93-adapting-theatre-cinema-0 |access-date=17 April 2013 |publisher=[[National Centre for the Performing Arts (India)|National Centre for the Performing Arts]] |archive-date=21 ਜੁਲਾਈ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721162458/http://www.ncpamumbai.com/event/roopantar-%E2%80%93-adapting-theatre-cinema-0 |url-status=dead }}</ref> 1999 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਰਾਠੀ ਨਾਟਕ ''ਰਾਸਤੇ ਦਾ'' ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ''ਰਾਸਤੇ'' ਵਜੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਿੰਦੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਅਰਵਿੰਦ ਗੌੜ]] ਅਤੇ [[ਸੱਤਿਆਦੇਵ ਦੂਬੇ|ਸਤਿਆਦੇਵ ਦੂਬੇ]] ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mLQaz-12Eo8C&q=jyoti+subhash+raaste&pg=PA77|title=Theatres of Independence: Drama, Theory, and Urban Performance in India Since 1947|last=Dharwadker, Aparna Bhargava|publisher=University of Iowa Press|year=2009|isbn=9781587296420|page=77|access-date=17 April 2013}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TigigoI5jl4C&q=jyoti+subhash+raaste&pg=PA55|title=Muffled Voices: Women in Modern Indian Theatre|last=Subramanyam, Lakshmi|publisher=Har-Anand Publications|year=2002|isbn=8124108706|page=55}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਦਹਵੀ ਫਾ'', ''ਦੇਵਰਾਈ'', ''ਆਮੀ ਆਸੂ ਲੜਕੇ'', ''ਸ਼ੁਭਰਾ ਕਹੀ'' ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। 2004 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ [[ਉਰਦੂ]] ਨਾਟਕ ''<nowiki/>'ਜਿਸ ਲਾਹੌਰ ਨਈ ਦੇਖਿਆ''' ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਦੌਰ ']] ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਹਾਣੀ ਸੀ। ਸੁਭਾਸ਼ ਨੇ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਈ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ [[ਹਿੰਦੂ]] ਔਰਤ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਭਾਰਤ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਹਵੇਲੀ 'ਤੇ ਇਕ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-06-10/pune/27145778_1_marathi-theatre-syed-saeed-ahmed-asghar-wajahat|title=Play on Partition seeks Hindu-Muslim brotherhood|last=Chandawarkar, Rahul|date=10 June 2004|work=[[The Times of India]]|access-date=17 April 2013|archive-url=https://archive.today/20130629122534/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-06-10/pune/27145778_1_marathi-theatre-syed-saeed-ahmed-asghar-wajahat|archive-date=29 June 2013}}</ref> 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਭਾਵੇ ਅਤੇ ਸੁਨੀਲ ਸੁਖਥਨਕਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ''ਨਿਤਲ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਨੀਨਾ ਕੁਲਕਰਨੀ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇਵਿਕਾ ਦਫ਼ਤਰਦਾਰ ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ [http://www.sahawashospital.com ਸਾਹਵਾਸ ਹਸਪਤਾਲ] ਦੀ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹ, [http://myshweta.org ਸ਼ਵੇਤਾ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ] ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ [https://web.archive.org/web/20220928133822/https://myshweta.org/My-story.php ਡਾ. ਮਾਇਆ ਤੁਲਪੁਲੇ] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਨੇ ਵਿਟਿਲੀਗੋ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਲੰਕ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। ''ਮਸਾਲਾ'' (2012) ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ( [[ਮੋਹਨ ਆਗਾਸ਼ੇ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ) ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਰੀਸ਼ ਕੁਲਕਰਨੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਏ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="Masala">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review_review-masala-marathi_1678428|title=Review: Masala (Marathi)|last=Shakti Salgaonkar|date=20 April 2012|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=21 May 2012|location=Mumbai}}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ 2013 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਰਾਠੀ ਨਾਟਕ ''ਉਨੀ ਪੁਰੇ ਸ਼ਾਹਰ ਏਕ'' (ਜਾਂ ''ਬੋਇਲਡ ਬੀਨਜ਼ ਆਨ ਏ ਟੋਸਟ'' ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਾਡ]] ਦੁਆਰਾ [[ਕੰਨੜ]] ਵਿੱਚ ''ਬੇਂਡਾ ਕਾਲੂ ਆਨ ਟੋਸਟ'' ਵਜੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ [[ਰਾਧਿਕਾ ਆਪਟੇ]], [[ਵਿਭਾਵਰੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ]], ਅਨੀਤਾ ਦਾਤੇ, ਅਸ਼ਵਨੀ ਗਿਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/marathi/news-interviews/Anita-Date-shares-why-people-dont-recognise-her/articleshow/19395380.cms|title=Anita Date shares why people don't recognise her|last=Deshmukh, Gayatri|date=5 April 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=17 April 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=NCPA Marathi Vishesh – Uney Purey Shahar Ek |url=http://www.ncpamumbai.com/event/ncpa-marathi-vishesh-uney-purey-shahar-ek |access-date=17 April 2013 |publisher=[[National Centre for the Performing Arts (India)|National Centre for the Performing Arts]] |archive-date=21 ਜੁਲਾਈ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721162357/http://www.ncpamumbai.com/event/ncpa-marathi-vishesh-uney-purey-shahar-ek |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://expressindia.indianexpress.com/latest-news/a-toast-to-city-life/1076132/|title=A Toast to City Life|last=Mishra, Garima|date=19 February 2013|work=[[The Indian Express]]|access-date=19 April 2013}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਜੋਤੀ ਸੁਭਾਸ਼ਚੰਦਰ ਢੇਮਬਰੇ ਹੈ। ਜੋਤੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ( ''ਆਜੀ'', ''ਜ਼ੋਕਾ'', ''ਗੰਧਾ'', ''ਮਸਾਲਾ'', ''ਨਿਤਲ'', ''ਵਾਲੂ'', ''ਬੱਧਾ'', ''ਗਲੀ ਬੁਆਏ'', ''ਵਿਹੀਰ'' ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ( ''ਕਲੋਖਚਿਆ ਲੈਕੀ'' ) ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ''ਆਜੀ'' ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਦੀ ਦਾਦੀ ਅਤੇ 2009 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਗੰਧਾ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ''ਕਵਡਸੇ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ 60 ਸਾਲਾ ਔਰਤ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="Mother">{{Cite news|url=http://digital.dnaindia.com/story.aspx?edorsup=Sup&wintype=popup&queryed=820043&querypage=3&boxid=26597236&id=16837&eddate=2012-5-13&ed_date=2012-5-13&ed_code=820043|title=We understand what's going on in each other's minds|last=Kharade, Pallavi|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=16 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140428071520/http://digital.dnaindia.com/story.aspx?edorsup=Sup&wintype=popup&queryed=820043&querypage=3&boxid=26597236&id=16837&eddate=2012-5-13&ed_date=2012-5-13&ed_code=820043|archive-date=28 April 2014}}</ref> ਉਸਦਾ ਜਵਾਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਕੁਲਕਰਨੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|1533122}} * {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ|jyoti-subhash}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] mnfoa98mw81k1vdvm5spktclw56tog0 0 162392 847828 664852 2026-09-25T17:11:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847828 wikitext text/x-wiki '''ਅਨਵਿਤਾ ਦੱਤ ਗੁਪਤਾ''' (ਜਨਮ 20 ਫਰਵਰੀ 1972) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਾਦ ਲੇਖਕ, ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਲੇਖਕ, ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=6 June 2011 |title=Female Principals |url=http://www.outlookindia.com/printarticle.aspx?271989 |access-date=2014-04-09 |publisher=Outlook |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924140202/http://www.outlookindia.com/printarticle.aspx?271989 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ]] (IAF) ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਫੌਜੀ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਡਨ, [[ਗੁਹਾਟੀ]], [[ਜੋਧਪੁਰ]] ਅਤੇ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="times">{{Cite web |title=The lucid lyricist |url=http://www.timescrest.com/coverstory/the-lucid-lyricist-6177 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413130730/http://www.timescrest.com/coverstory/the-lucid-lyricist-6177 |archive-date=13 April 2014 |access-date=2014-04-09 |publisher=Times Crest}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ 14 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਰੇਖਾ ਨਿਗਮ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਆਦਿਤਿਆ ਚੋਪੜਾ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜੋ ਕਿ ''ਪਰਿਣੀਤਾ'' ਅਤੇ ''ਲਗਾ ਚੁਨਰੀ ਮੈਂ ਦਾਗ'' ਦੀ ਸੰਵਾਦ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮਜ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਧਰਮਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਡਿਆਡਵਾਲਾ ਗ੍ਰੈਂਡਸਨ ਫਿਲਮਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਤੇ ਡਾਇਲਾਗ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੰਵਾਦ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ. ਉਸਨੇ ਨਿਖਿਲ ਅਡਵਾਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਵਾਦ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਰ ਵਾਈਆਰਐਫ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ ਪਰ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵਾਈ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ। ਇੱਕ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਫੈਂਟਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਲੀਨ ਸਲੇਟ ਫਿਲਮਜ਼ ਲਈ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਬੁਲਬੁਲ'' 24 ਜੂਨ 2020 ਨੂੰ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਮੂਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦ, ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਇਫੈਕਟਸ, ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਡਿਮਰੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਇਸਦੀ ਛੋਟੀ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਯੋਗ ਪਲਾਟ। ਬੁਲਬੁਲ 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਲ-ਲਾੜੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਤੋਂ ਤਾਕਤ ਤੱਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2020-06-28 |title=Anvita Dutt on why Bulbbul is a feminist "fairy tale" |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/anvita-dutt-on-why-bulbbul-is-a-feminist-fairy-tale-6479367/ |access-date=2021-01-11 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-15 |title=Bulbbul A Feminist Fable? It Is Not As Black And White As It Seems |url=https://www.news18.com/news/movies/is-anvita-dutts-bulbbul-a-feminist-fable-or-not-2716951.html |access-date=2021-01-11 |website=News18 |language=en}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਉੱਦਮ, ''ਕਲਾ'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਡਿਮਰੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2022-12-02 |title=Qala: Anvita Dutt's film uses light to reach the dark depths of depression-Entertainment News, Firstpost |url=https://www.firstpost.com/entertainment/qala-anvita-dutts-film-uses-light-to-reach-the-dark-depths-of-depression-11740431.html |access-date=2022-12-03 |website=Firstpost |language=en}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਪੀਰੀਅਡ ਡਰਾਮਾ ਹੈ ਜੋ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1 ਦਸੰਬਰ 2022 ਨੂੰ 40 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਹ ਫਿਲਮ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਬਚਪਨ ਦੇ ਬਦਸੂਰਤ ਪੱਖ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=6 reasons that make Netflix's Qala, starring Triptii Dimri and Babil Khan, a compelling watch |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/6-reasons-that-make-netflixs-qala-starring-triptii-dimri-and-babil-khan-a-compelling-watch/cid/1901590 |access-date=2022-12-03 |website=www.telegraphindia.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-02 |title=Qala: Anvita Dutt's film uses light to reach the dark depths of depression-Entertainment News, Firstpost |url=https://www.firstpost.com/entertainment/qala-anvita-dutts-film-uses-light-to-reach-the-dark-depths-of-depression-11740431.html |access-date=2022-12-03 |website=Firstpost |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] gd8h02xsqj1hq0ix88i4aelw2duncxz 0 162405 847824 664887 2026-09-25T17:08:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847824 wikitext text/x-wiki '''ਅਦਵੈਤ ਕਲਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, [[ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ|ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ]] ਅਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/words-that-bind/article20689308.ece|title=Words that bind|last=Ravi|first=S.|date=23 November 2017|work=The Hindu|access-date=15 September 2018}}</ref> ਉਸਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''[[ਅਨਜਾਨਾ ਅਨਜਾਨੀ|ਅੰਜਾਨਾ ਅੰਜਾਨੀ]]'' (2010) ਅਤੇ ਥ੍ਰਿਲਰ ''[[ਕਹਾਨੀ|ਕਹਾਣੀ]]'' (2012) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਾਲਾ ਨੇ ਦੋ ਨਾਵਲ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ: ''ਅਲਮੋਸਟ ਸਿੰਗਲ'' (2007) ਅਤੇ ''ਅਲਮੋਸਟ ਦੇਅਰ!'' (2013)।<ref name="retreat">{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1141019/jsp/graphiti/18925252.jsp|title=A writer's retreat|last=Sattar|first=Saimi|date=19 October 2014|work=The Telegraph|access-date=15 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915001659/https://www.telegraphindia.com/1141019/jsp/graphiti/18925252.jsp|archive-date=15 September 2018}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਕਾਲਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ ਹਨ ਜੋ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ]] ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਲਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਮੱਧ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।<ref name="retreat" /> ਉਸਨੇ ਵੇਲਹਮ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="IT_2010">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20100301-off-the-beaten-track-742078-2010-02-17|title=Off the beaten track|last=Chitkara|first=Vanita|date=1 March 2010|work=India Today|access-date=5 April 2023|last2=Singh|first2=Ayesha}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ''ਅਲਮੋਸਟ ਸਿੰਗਲ'' ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਲਿਖਿਆ ਜੋ ਉਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਕੁਝ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਗਿਆ। ਕਾਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੇਜ਼ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਹੈ. ਇਹ ਤੱਥ ਵੀ ਕਿ 'ਸ਼ਿਕਾਰ' ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦੇ ਨਰ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ''ਲਗਭਗ ਸਿੰਗਲ'' ਇੱਕ ਭਗੌੜਾ ਬੈਸਟ ਸੇਲਰ ਸੀ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਦੇ ਦਿ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਦੁਆਰਾ "ਬ੍ਰਿਜੇਟ ਜੋਨਸ ਇਨ ਏ ਸਾੜੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Advaita Kala |url=https://www.goodreads.com/author/show/1285945.Advaita_Kala |access-date=15 September 2018 |publisher=Good Reads}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅਗਲਾ ਨਾਵਲ ''ਲਗਭਗ ਦੇਰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ!'', ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਛਲੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸੀਕਵਲ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/advaita-kala/237609|title=Advaita Kala|work=Outlook|access-date=15 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915002044/https://www.outlookindia.com/magazine/story/advaita-kala/237609|archive-date=15 ਸਤੰਬਰ 2018|url-status=dead}}</ref> == ਪਰਉਪਕਾਰ == [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਕਾਲਾ ਨੇ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਕਰਫਿਊ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਨਤਾ ਰਸੋਈ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਰਸੋਈ ਚਲਾਈ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਲਈ, ਜੋ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2023}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] oz8rstoz8om3ov1718ycorq2syzznsd 0 162430 847825 824161 2026-09-25T17:09:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847825 wikitext text/x-wiki '''ਅਦਿਤੀ ਪਾਲ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ [[ਗੋਲੀਓਂ ਕੀ ਰਾਸਲੀਲਾ ਰਾਮ-ਲੀਲਾ|ਗੋਲਿਓ ਕੀ ਰਾਸਲੀਲਾ ਰਾਮ-ਲੀਲਾ ਦੇ]] ਗੀਤ ''ਅੰਗ ਲਗਾ ਦੇ ਰੇ'' ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਲੇਬੈਕ ਅਵਾਜ਼ ਹੈ, ਬਾਹੂਬਲੀ 2 ਤੋਂ ''ਵੀਰੋਂ ਕੇ ਵੀਰ ਆ'' : ਦ ਕਨਕਲੂਜ਼ਨ,<ref>{{Cite web |title=Aditi Paul blessed to be part of 'Baahubali 2' |url=https://gulfnews.com/entertainment/bollywood/aditi-paul-blessed-to-be-part-of-baahubali-2-1.2027454 |website=gulfnews.com}}</ref> ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਵਾਰਾਯੋ ਵੇਨੀਲਾਵੇ, ''ਐਨ ਮੰਨਵਾ'' (ਤਮਿਲ ਸੰਸਕਰਣ) ਤੋਂ ''ਐਨ ਕਢਾਲ'' । ) ਅਤੇ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੇਠ [[ਰਜਨੀਕਾਂਤ]] ਸਟਾਰਰ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਫਿਲਮ ਲਿੰਗਾ ਤੋਂ ''ਵੋ ਮਨਮਾਧਾ'' (ਤੇਲੁਗੂ ਸੰਸਕਰਣ), ਫਿਲਮ ਮੇਹਰੁਨਿਸਾ ਵੀ ਲਬ ਯੂ ( [[ਅਰਮਾਨ ਮਲਿਕ]] ਨਾਲ ਜੋੜੀ), ''ਨਾਦਾਨੀਆਂ'' ''ਕਰ ਜਾਤੀ ਹੈ'', ''ਖਵਾਬੋਂ ਕੋ ਅੱਖੋਂ ਮੈਂ'' ਅਤੇ ''ਅੰਹਾ ਤਨਹਾ ਘੂਮ ਤੋਂ ਬੇਲੀਆ'' । ''ਕੇ ਧੂੰਦੇ ਦਿਲ'' ( [[ਜੁਬਿਨ ਨੌਟਿਆਲ]] ਨਾਲ ਜੋੜੀ) ਫਿਲਮ ਦਿਲ ਜੋ ਨਾ ਕਹਿ ਸਾਕਾ ਤੋਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ। 2004 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ ਦੇ ਡੈਬਿਊ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਅਦਿਤੀ ਪਾਲ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਤੀਭਾਗੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੈਂਡ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Aditi Paul, Entertainment Photo, Renowned singer, Aditi Paul pe |url=https://timescontent.com/syndication-photos/reprint/entertainment/255314/aditi-paul.html}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/ram-leela-singer-aditi-paul-records-a-special-womens-day-song/articleshow/74524168.cms|title=Ram-Leela singer Aditi Paul records a special Women's Day song|date=7 March 2020|work=The Times of India|access-date=8 June 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/music/I-kept-calling-to-check-whether-I-was-the-same-Aditi-Rahman-Sir-wanted-to-work-with-Aditi-Paul/articleshow/24533766.cms|title=I kept calling to check whether I was the same Aditi, Rahman Sir wanted to work with: Aditi Paul - Times of India|last=Singha|first=Sutapa|work=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 May 2017 |title=Baahubali: The Conclusion also has the potential for another National Award: Veeron Ke Veer Aa singer Aditi Paul |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/baahubali-2-song-veeron-ke-veer-aa-ss-rajmouli-film-potential-for-another-national-award-aditi-paul-4640386/}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 January 2014 |title=New voice on the block |url=https://www.deccanherald.com/content/379905/voice-block.html |website=Deccan Herald}}</ref><ref>{{Cite web |title=I feel the need to pinch myself even today: Singer Aditi Paul |url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/170523-i-feel-the-need-pinch-myself-even-today |website=radioandmusic.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 September 2017 |title=Crooning glory |url=https://www.deccanherald.com/content/631101/crooning-glory.html |website=Deccan Herald}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/Aditi-Paul-the-pretty-and-dimunitive-singer/article16839314.ece|title=Aditi Paul, the pretty and dimunitive &#91;sic&#93; singer|last=Sridharan|first=Suvasini|date=24 January 2010|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 March 2020 |title=In Vasuda Sharma's 'Aashna Bann Jaayein,' the Women of the Music Industry Call for Creation and Collaboration - |url=https://rollingstoneindia.com/in-vasuda-sharmas-aashna-bann-jaayein-the-women-of-the-music-industry-call-for-creation-and-collaboration/}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 April 2020 |title=10 Bollywood Singers Who Lost On Reality Shows But Became Way More Successful Than The Winners |url=https://www.mensxp.com/special-features/features/75600-10-bollywood-singers-who-lost-on-reality-shows-arijit-singh-neha-kakkar-darshan-raval-armaan-malik-others.html |website=mensxp.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top female voices unite for Women''s Day special song |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/top-female-voices-unite-for-womens-day-special-song/1747280 |website=outlookindia.com}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=19 March 2020 |title=9 Indian Idol Contestants Who We Liked Better Than The Winners & No, We Won't Apologise For It |url=https://www.mensxp.com/special-features/features/74088-9-indian-idol-contestants-we-liked-more-than-the-winners.html |website=mensxp.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=All you want to know about #AditiPaul |url=https://www.filmibeat.com/celebs/aditi-paul.html |website=FilmiBeat}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 August 2017 |title=Aditi Paul releases new single 'Jee Vi Tu' - Bollywood News |url=https://www.indiaglitz.com/aditi-paul-releases-new-single-jee-vi-tu-hindi-news-192707 |website=IndiaGlitz.com |access-date=9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-date=9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409083828/https://www.indiaglitz.com/aditi-paul-releases-new-single-jee-vi-tu-hindi-news-192707 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Team |first=Tellychakkar |title=I wanted to sing my own songs, so I refused reality shows |url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/i-wanted-sing-my-own-songs-so-i-refused-reality-shows |website=Tellychakkar.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=on 2020-09-18 |first=Filmytune |title=Aditi Paul &#124; Indian Playback Singer |url=https://www.filmytune.com/celebritie/aditi-paul/ |website=Filmytune |access-date=2023-04-09 |archive-date=2022-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130165745/https://www.filmytune.com/celebritie/aditi-paul/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Singer Aditi Paul at the re launch of A Kreations Salon in Bandra : urban lifestyle news |url=http://www.urbanlifestylenews.com/photoalbum/preview/urban-lifestyle-news/waluscha-de-sousa---richa-chadha-grace-the-reopening-of-akreations-hair---beyond-salon/6511606/87457933/2112638/8/singer-aditi-paul-at-the-re-launch-of-a-kreations-salon-in-bandra |website=urbanlifestylenews.com}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਉਸਦੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਭ ਲਿਆ ਸੀ। ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ ਅਤੇ ਪੀ.ਟੀ. ਉਸਤਾਦ ਮੁਨੱਵਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਸਾਹਬ ਦੇ ਅਜੋਏ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਚੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਸਨ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਉਸਨੇ ਪੰਡਿਤ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਬੰਗਾਲੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਅਜੋਏ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਭਵਦੀਪ ਜੈਪੁਰਵਾਲੇ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] tmopmyjr7uy994b7jv0th9g2spbyo3y 0 165959 847952 679671 2026-09-26T04:23:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847952 wikitext text/x-wiki ਨਈਮ ਬੇਗ ({{lang-ur|{{Nastaliq|نعیم بیگ }}}}) (ਜਨਮ 1952) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref name="da">{{cite news|url=http://www.dawn.com/news/1075493|title=Review:You, Damn Sala|date=22 December 2013|accessdate=2 December 2014|publisher=[[Dawn (newspaper)|Daily Dawn.com]]}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਉਰਦੂ]] ਵਿੱਚ [[ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] (ਅਫਸਾਨਾਂ) ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="da" /> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ।<ref name="da" /> ਉਹ ਨਾਵਲ ਕੋਗਨ ਪਲਾਨ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.lhrtimes.com/…/12/01/book-review-kogon-plan-233 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218183830/http://www.lhrtimes.com/ |archive-date=2014-12-18 |url-status=dead}} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218183830/http://www.lhrtimes.com/|date=18 December 2014}}</ref><ref name="nation">{{cite web |date=2014-11-25 |title=Sunday Plus &#124; The Nation |url=http://splus.nation.com.pk/ePaper/lahore/2014-11-25/page-56 |accessdate=2015-06-05 |publisher=Splus.nation.com.pk |archive-date=2014-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141219195633/http://splus.nation.com.pk/ePaper/lahore/2014-11-25/page-56 |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ]] mni0ovg0q9j7kknliugmjrwtfr9cccw 0 167069 847884 843179 2026-09-25T20:19:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847884 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਐਮੀ ਟੈਨ | image = Amy Tan.jpg | image_size = | pseudonym = | birth_name = ਐਮੀ ਰੂਥ ਟੈਨ | birth_date = {{birth date and age|1952|2|19|mf=y}} | birth_place = [[ਓਕਲੈਂਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], ਯੂ.ਐਸ. | death_date = | death_place = | education = | occupation = ਲੇਖਕ | subject = | movement = | notable_works = ''ਦ ਜੌਏ ਲੱਕ ਕਲੱਬ'' (1989), ''ਦ ਬੋਨਸੈਟਰਸ ਡਾਟਰ'' (2001) | signature = Amy Tan's signature.svg | website = {{URL|http://www.amytan.net/}} | module = {{chinese|child=yes|s=谭恩美|t=譚恩美|p=Tán Ēnměi|j=Taam4 Jan1mei5}} | spouse = | caption = 2007 ਵਿੱਚ ਟੈਨ }} '''ਐਮੀ ਰੂਥ ਟੈਨ''' (ਜਨਮ 19 ਫਰਵਰੀ, 1952) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਨਾਵਲ ''ਦ ਜੋਏ ਲੱਕ ਕਲੱਬ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,'' ਜਿਸ ਨਾਵਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵੀ ਬਣੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਹੋਰ ਨਾਵਲ, ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੈਨ ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ -ਜਿਵੇਂ''ਨ ਗੌਡਜ਼ ਵਾਈਫ਼'', ''ਦ ਹੰਡ੍ਰੇਡ ਸੀਕਰੇਟ ਸੈਂਸ'', ''ਦ ਬੋਨੇਸੇਟਰਜ਼ ਡਾਟਰ'', ''ਸੇਵਿੰਗ ਫਿਸ਼ ਫਰੌਮ ਡੁਬਣਾ'', ਅਤੇ ''ਦ ਵੈਲੀ ਆਫ਼ ਅਮੇਜ਼ਮੈਂਟ|ਅਤੇ ਹੋਰ'' ਟੈਨ ਨੇ ਦੋ [[ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ|ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ: ''ਦ ਮੂਨ ਲੇਡੀ'' (1992) ਅਤੇ ''ਸਾਗਵਾ, ਚੀਨੀ ਸਿਆਮੀ ਬਿੱਲੀ'' <ref>{{Cite book|url=https://www.theguardian.com/books/2018/jan/22/amy-tan-writing-exhilarating-wish-hadnt-been-published-memoir-joy-luck-club|title=Where the Past Begins: A Writer's Memoir|last=O'Kelly|first=Lisa|date=2017-10-17|work=The Guardian|publisher=Ecco|isbn=9780062319296|location=New York|language=en}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਟੈਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਓਕਲੈਂਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ [[ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ|ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ]] ਅਤੇ ਬੈਪਟਿਸਟ ਮੰਤਰੀ ਸਨ ਜੋ [[ਚੀਨੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ]] ਦੀ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਗਏ ਸਨ<ref>{{Cite news|url=http://articles.nydailynews.com/2001-02-27/entertainment/18179778_1_amy-tan-daisy-tan-joy-luck-club|title=Mother As Tormented Muse Amy Tan Drew On A Dark Past For 'Daughter'|last=Sherryl Connelly|date=February 27, 2001|work=nydailynews.com|access-date=15 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20110314065627/http://articles.nydailynews.com/2001-02-27/entertainment/18179778_1_amy-tan-daisy-tan-joy-luck-club|archive-date=2011-03-14|publisher=[[New York Daily News]]}}</ref><ref name="achieve">{{Cite web |title=Amy Tan Biography and Interview |url=https://www.achievement.org/achiever/amy-tan/#interview |website=www.achievement.org |publisher=[[American Academy of Achievement]]}}</ref> ਟੈਨ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਸਨੀਵੇਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਅਨ ਏ. ਪੀਟਰਸਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪੀਟਰ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ [[ਬ੍ਰੇਨ ਟਿਊਮਰ|ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਟਿਊਮਰ]] ਕਾਰਨ ਮਰ ਗਏ।<ref name="Huntley1998">{{Cite book|url=https://archive.org/details/amytancriticalco00hunt|title=Amy Tan: A Critical Companion|last=Huntley|first=E.D.|publisher=Greenwood Press|year=1998|isbn=0313302073|location=Westport, Conn.|pages=[https://archive.org/details/amytancriticalco00hunt/page/n22 5]–7|url-access=registration}}</ref> ਡੇਜ਼ੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਐਮੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਜੌਨ ਜੂਨੀਅਰ ਨੂੰ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਲੈ ਜਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਐਮੀ ਨੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਮੋਂਟੇ ਰੋਜ਼ਾ, ਮਾਂਟ੍ਰੇਕਸ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>"The Archives of my Personality", address to the American Association of Museums General Session (Los Angeles), May 26, 2010</ref> ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਐਮੀ ਨੇ [[ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ (ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ) ਬਾਰੇ ਜਾਣਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ [[ਸ਼ੰਘਾਈ]] ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਟੈਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ, ''ਦ ਜੋਏ ਲੱਕ ਕਲੱਬ'' ਦੇ ਆਧਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref name="achieve"/> 1987 ਵਿੱਚ, ਐਮੀ ਡੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੀਨ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸੌਤੇਲੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite web |title=Penguin Reading Guides - The Joy Luck Club - Amy Tan |url=http://us.penguingroup.com/static/rguides/us/joy_luck_club.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100724064451/http://us.penguingroup.com/static/rguides/us/joy_luck_club.html |archive-date=July 24, 2010 |access-date=August 7, 2010}}</ref> ਟੈਨ ਦਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਮੁਸ਼ਕਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ, ਡੇਜ਼ੀ ਨੇ ਐਮੀ ਦੇ ਗਲੇ 'ਤੇ ਚਾਕੂ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਐਮੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹਿਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਟੈਨ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਟੈਨ ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਟੈਨ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗਰਭਪਾਤ ਕਰਵਾਏ ਸਨ। ਡੇਜ਼ੀ ਅਕਸਰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ (ਟੈਨ ਦੀ ਦਾਦੀ, ਜਿਸਦੀ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ) ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।<ref name="NPR.org">{{Cite news|url=https://www.npr.org/2017/10/17/558295524/-i-am-full-of-contradictions-novelist-amy-tan-on-fate-and-family|title='I Am Full Of Contradictions': Novelist Amy Tan On Fate And Family|work=NPR.org|access-date=2018-04-23|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕਦੇ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। <ref name="NPR.org" /> ਡੇਜ਼ੀ ਦੀ 1999 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। <ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/amy-tan-still-joy-lucky-after-all-these-years/2017/10/10/a2bbb788-a573-11e7-b14f-f41773cd5a14_story.html|title=Amy Tan talks about her new memoir, politics and why she's not always 'joy lucky'|last=Krug|first=Nora|date=2017-10-11|work=[[The Washington Post]]|access-date=2018-04-23|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> ਟੈਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਟੈਨ ਨੇ ਬੈਪਟਿਸਟ ਕਾਲਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸੈਨ ਜੋਸ ਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਲਈ ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ ਲਿਨਫੀਲਡ ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। <ref name="achieve"/> <ref name="kinsella" /> <ref name="tauber" /> ਟੈਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬਲਾਈਂਡ ਡੇਟ 'ਤੇ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ 1974 ਵਿਚ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। <ref name="Huntley1998"/> <ref name="kinsella">{{Cite news|url=http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/authors/profiles/article/58667-fifty-shades-of-tan-amy-tan.html|title='Fifty Shades of Tan': Amy Tan|last=Kinsella|first=Bridget|date=August 9, 2013|work=Publishers Weekly|access-date=October 11, 2014}}</ref> <ref name="tauber">{{Cite news|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20148516,00.html|title=A New Ending|last=Tauber|first=Michelle|date=November 3, 2003|work=People Magazine|access-date=11 October 2014}}</ref> ਟੈਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੈਨ ਜੋਸੇ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ [[ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸੈਂਟਾ ਕਰੂਜ਼ ਅਤੇ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੀ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ]] ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕੋਰਸ ਕੀਤੇ। <ref>{{Cite web |title=Amy Tan Biography |url=http://www.achievement.org/autodoc/page/tan0bio-1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080702234118/http://www.achievement.org/autodoc/page/tan0bio-1 |archive-date=July 2, 2008 |access-date=July 19, 2008}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਟੈਨ ਨੇ ਲਿਖਤੀ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ - ਇੱਕ ਸਵਿੱਚਬੋਰਡ ਆਪਰੇਟਰ, ਕਾਰਹੌਪ, ਬਾਰਟੈਂਡਰ, ਅਤੇ ਪੀਜ਼ਾ ਮੇਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਜੀਬ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ AT&amp;amp;T, [[ਆਈ.ਬੀ.ਐਮ|IBM]], [[ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ]], ਅਤੇ ਪੈਸੀਫਿਕ ਬੈੱਲ ਲਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਗੈਰ-ਚੀਨੀ-ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਉਪਨਾਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਿਖਿਆ। <ref name="Huntley1998"/> ਟੈਨ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ''ਦ ਜੋਏ ਲੱਕ ਕਲੱਬ'' ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਡਰਾਫਟ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਸਕਵਾ ਵੈਲੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ 'ਐਂਡਗੇਮ' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਰਾਫਟ ਨਾਵਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ''।'' ਲੇਖਕ ਮੌਲੀ ਗਾਈਲਸ, ਜੋ ਕਿ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਨੇ ਟੈਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਟੈਨ ਦੁਆਰਾ ਕਹਾਣੀਆਂ, ''ਜੋਏ'' ''ਲੱਕ ਕਲੱਬ'' ਦੀ ਖਰੜੇ ਤੋਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਨੂੰ ਐਫਐਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਤੇ ''ਸੈਵਨਟੀਨ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,'' ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ <nowiki><i id="mwcw">ਨਿਊ ਯਾਰਕਰ</i></nowiki> ਦੁਆਰਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ''।'' ਏਜੰਟ ਸੈਂਡਰਾ ਡਿਜਕਸਟ੍ਰਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਟੈਨ ਨੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਡਰਾਫਟ ਨਾਵਲ ਖਰੜੇ ਵਜੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵੱਡੇ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਊਸਾਂ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ AA Knopf, Vintage, Harper & Row, Weidenfeld & Nicolson, Simon and Schuster, ਅਤੇ Putnam Books ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਅਤੇ ਏਜੰਟ ਨੇ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਦਸੰਬਰ 1987 ਵਿੱਚ ਪੁਟਨਮ ਬੁੱਕਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, $50,000 ਵਿੱਚ <ref>{{Cite web |last=Feldman |first=Gayle |date=7 July 1989 |title=The Making of Amy Tan's The Joy Luck Club: Chinese magic, American blessings and a publishing fairy tale |url=https://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/authors/profiles/article/58657-the-making-of-the-joy-luck-club.html |access-date=2020-11-06 |website=Publishers Weekly}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1989/04/10/business/the-media-business-first-novelists-with-six-figure-contracts.html|title=THE MEDIA BUSINESS; First Novelists With Six-Figure Contracts (Published 1989)|last=McDowell|first=Edwin|date=1989-04-10|work=The New York Times|access-date=2020-11-06|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ''ਜੋਏ ਲੱਕ ਕਲੱਬ'', ਚਾਰ ਚੀਨੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਂ-ਧੀ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਬਾਰੇ ਅੱਠ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਟੈਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ, ''ਦ ਕਿਚਨ ਗੌਡਜ਼ ਵਾਈਫ'', ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਚੀਨੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਮਰੀਕੀ-ਜਨਮ ਧੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ 'ਤੇ ਵੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। <ref name="Huntley1998"/> ਟੈਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਨਾਵਲ, ''ਦ ਹੰਡਰਡ ਸੀਕਰੇਟ ਸੈਂਸ'', ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੇ ਅੱਧੇ-ਭੈਣ-ਭੈਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਟੈਨ ਦੁਆਰਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਭੈਣਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਨਾਵਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਦਾਇਗੀ ਸੀ। <ref name="rudetsky21“">"Amy Tan" (interview) ''Seth Speaks Broadway!'' SiriusXM On Broadway, 16 May 2021.</ref> ਟੈਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਨਾਵਲ, ''ਦ ਬੋਨੇਸੇਟਰ ਦੀ ਧੀ'', ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਚੀਨੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਮੂਲ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite magazine|last=Hoyte|first=Kirsten Dinnal|date=March 2004|title=Contradiction and Culture: Revisiting Amy Tan's 'Two Kinds' (Again)|magazine=Minnesota Review|issue=61/62|page=161}}</ref> ਟੈਨ "ਲੀਡ ਰਿਦਮ ਡੋਮੀਨੇਟ੍ਰਿਕਸ", ਬੈਕਅੱਪ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਰਾਕ ਬਾਟਮ ਰਿਮੇਂਡਰਸ ਸਾਹਿਤਕ ਗੈਰੇਜ ਬੈਂਡ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਜਾ ਟੈਂਬੋਰੀਨ ਸੀ। ਬੈਂਡ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸਨੇ ਸਾਖਰਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਟੈਨ ''[[ਦ ਸਿਮਪਸਨਸ|ਸਿਮਪਸਨ]]'' ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 12 ਦੇ ਤੀਜੇ ਐਪੀਸੋਡ " ਇਨਸੇਨ ਕਲਾਊਨ ਪੋਪੀ ." <ref>{{Cite web |title=Amy Tan, Novelist |url=https://www.ted.com/speakers/amy_tan |website=TED.com}}</ref> ਟੈਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ''ਜੋਏ ਲੱਕ ਕਲੱਬ ਨੂੰ'' 1993 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਸੇ ਸਾਲ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੇਨ ਵੈਂਗ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ। ''ਬੋਨੇਸਟਰ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ'' 2008 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਪੇਰਾ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ <ref>{{Cite web |last=Kosman |first=Joshua |date=September 15, 2008 |title=Opera review: 'Bonesetter's Daughter' |url=http://www.sfgate.com/performance/article/Opera-review-Bonesetter-s-Daughter-3195073.php |access-date=January 31, 2017 |website=SF Gate}}</ref> ਟੈਨ ਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਸਾਗਵਾ, ਚੀਨੀ ਸਿਆਮੀ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ'' ਇੱਕ ਪੀਬੀਐਸ ਐਨੀਮੇਟਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ''ਸਾਗਵਾ, ਚੀਨੀ ਸਿਆਮੀ ਬਿੱਲੀ'' ਵੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Sagwa: About the show |url=http://pbskids.sproutonline.me/sagwa/caregivers/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017062246/http://pbskids.sproutonline.me/sagwa/caregivers/index.html |archive-date=October 17, 2014 |publisher=PBS Kids}}</ref> == ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ == ਮਈ 2021 ਵਿੱਚ, ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ''ਐਮੀ ਟੈਨ: ਅਨਇੰਡਟੇਡ ਮੈਮੋਇਰ'' ਪੀਬੀਐਸ ' ਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। (ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|Netflix]] 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।) <ref>{{Cite news|url=https://www.pbs.org/wnet/americanmasters/stream-amy-tan-unintended-memoir-documentary/17722/|title=American Masters: Amy Tan|access-date=May 23, 2021}}</ref> == ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ==   ਟੈਨ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਲਈ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੀ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਸੌ-ਲਿੰਗ ਸਿੰਥੀਆ ਵੋਂਗ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਟੈਨ ਦੇ ਨਾਵਲ "ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅਕਸਰ ਅਮਰੀਕੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਚੀਨੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭਾਰੀ ਵਿਚੋਲਗੀ ਵਾਲੀ ਸਮਝ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ"। <ref name="cynthia">Wong, Sau-ling Cynthia (1995). "Sugar Sisterhood: Situating the Amy Tan Phenomenon". p. 55.</ref> ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਟੈਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪੱਛਮੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ"। <ref name="lily">Lee, Lily (2003). "Biographical Dictionary of Chinese Women: The Twentieth Century, 1912-2000". p. 503.</ref> ਲੇਖਕ ਫ੍ਰੈਂਕ ਚਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ "ਚੀਨੀ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ"। <ref name="xiaohuang">Yin, Xiao-huang (2000). "Chinese American Literature Since the 1850s''. p. 235.''</ref> ਉਸਨੇ ਟੈਨ 'ਤੇ ਚੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ "ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ" ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। <ref name="huntley">Huntley, E. D. (2001). "Maxine Hong Kingston: A Critical Companion". p. 58.</ref> ਐਮੀ ਟੈਨ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਚੀਨੀ/ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ। <ref name="lily">Lee, Lily (2003). "Biographical Dictionary of Chinese Women: The Twentieth Century, 1912-2000". p. 503.</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਜਦੋਂ ਟੈਨ ਬਰਕਲੇ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਰੂਮਮੇਟ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਟੈਨ ਨੂੰ ਲਾਸ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨੀ ਪਈ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਬਰਸੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜਿਸ ਦਿਨ ਉਸ ਨੇ ਲਾਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦਿਨ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ। <ref name="Jaggi">{{Cite web |last=Jaggi |first=Maya |date=2001-03-03 |title=Interview with Amy Tan |url=https://www.theguardian.com/books/2001/mar/03/fiction.features |access-date=2018-04-23 |website=the Guardian |language=en}}</ref> 1998 ਵਿੱਚ, ਟੈਨ ਨੂੰ ਲਾਈਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸਦਾ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਗਲਤ ਨਿਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਰਗੀ ਦੇ ਦੌਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। Tan ਨੇ LymeAid 4 Kids ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਬੀਮਾ ਰਹਿਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite news|title=Summertime Blues: To DEET or not to DEET...|last=Stone|first=Steven|date=August 2015|work=[[Vintage Guitar (magazine)|Vintage Guitar]]|page=60}}</ref> ਉਸਨੇ ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਵਿੱਚ ਲਾਈਮ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ। <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/roomfordebate/2013/08/11/deconstructing-lyme-disease/my-plight-with-lyme-disease|title=My Plight with the Illness|last=Amy Tan|date=August 11, 2013|work=The New York Times|access-date=2014-04-12}}</ref> ਟੈਨ ਵੀ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਐਂਟੀ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਟੈਨ ਦੁਆਰਾ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰੇਗੀ-ਉਸਦੀ ਨਾਨੀ ਦੀ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਅਕਸਰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਖੁਦ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। <ref name="Jaggi"/> ਟੈਨ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸੌਸਾਲੀਟੋ ਵਿੱਚ [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲੂ ਡੀਮੈਟੇਈ (ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ), ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ "ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲੇ ਅਤੇ ਹਵਾਦਾਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ, ਪਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ" ਪਹੁੰਚਯੋਗਤਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। <ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/amy-tans-joy-and-luck-1406742990|title=Amy Tan on Joy and Luck at Home: The novelist builds a home she can grow old in|last=Tan|first=Amy|date=July 30, 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=October 11, 2014}}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੰਛੀਆਂ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/06/14/science/christian-cooper-amy-tan-birding-event.html|title=Christian Cooper and Amy Tan on How Birding Brings Them Joy|date=2023-06-14|work=The New York Times|access-date=2023-07-10|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਜਰਨਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਰੁਚੀਆਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। <ref>{{Cite book|url=https://www.heydaybooks.com/catalog/how-to-teach-nature-journaling-curiosity-wonder-attention/|title=How to Teach Nature Journaling: Curiosity, Wonder, Attention by Emilie Lygren, John Muir Laws|last=Laws|first=John Muir|last2=Lygren|first2=Emilie|publisher=Heyday|year=2020|isbn=978-1-59714-490-2|language=en-US}}</ref> == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == === ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ === * "ਮਾਤਾ - ਭਾਸ਼ਾ" * " ਫਿਸ਼ ਚੀਕਸ " (1987) * "ਦੀਵਾਰ ਤੋਂ ਆਵਾਜ਼" * "ਖੇਡ ਦੇ ਨਿਯਮ" === ਨਾਵਲ === * ''ਜੋਏ ਲੱਕ ਕਲੱਬ'' (1989) * ''ਦਿ ਕਿਚਨ ਗੌਡਜ਼ ਵਾਈਫ਼'' (1991) * ''ਦ ਹੰਡ੍ਰੇਡ ਸੀਕ੍ਰੇਟ ਸੈਂਸ'' (1995) * ''ਬੋਨੇਸਟਰ ਦੀ ਧੀ'' (2001) * ''ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ'' (2005) * ''ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਘਾਟੀ'' (2013) === ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ === * ''ਦ ਮੂਨ ਲੇਡੀ'', ਗ੍ਰੇਚੇਨ ਸ਼ੀਲਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ (1992) * ''ਸਾਗਵਾ, ਚੀਨੀ ਸਿਆਮੀ ਬਿੱਲੀ'', ਗ੍ਰੇਚੇਨ ਸ਼ੀਲਡਜ਼ (1994) ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ === ਗੈਰ-ਕਲਪਨਾ === * ''ਮਿਡ-ਲਾਈਫ ਕਨਫੀਡੈਂਸ਼ੀਅਲ: ਦ ਰੌਕ ਬੌਟਮ ਰਿਮੇਂਡਰਸ ਟੂਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਦ ਥ੍ਰੀ ਕੋਰਡਸ ਐਂਡ ਐਨ ਐਟਿਊਡ'' (ਡੇਵ ਬੈਰੀ, ਸਟੀਫਨ ਕਿੰਗ, ਤਬਿਥਾ ਕਿੰਗ, ਬਾਰਬਰਾ ਕਿੰਗਸੋਲਵਰ ਦੇ ਨਾਲ) (1994) * ''ਮਾਂ'' ( [[ਮਾਇਆ ਐਂਜਲੋ]], ਮੈਰੀ ਹਿਗਿੰਸ ਕਲਾਰਕ ਦੇ ਨਾਲ) (1996) * ''ਸਰਬੋਤਮ ਅਮਰੀਕੀ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ 1999'' (ਸੰਪਾਦਕ, ਕੈਟਰੀਨਾ ਕੇਨੀਸਨ ਨਾਲ) (1999) * ''ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਉਲਟ: ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਿਤਾਬ'' (ਜੀਪੀ ਪੁਟਨਮਜ਼ ਸੰਨਜ਼, 2003,{{ISBN|9780399150746}} ) * ''ਹਾਰਡ ਲਿਸਨਿੰਗ'', ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ, ਇੱਕ ਲੇਖਕ/ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਬੈਂਡ, ਰੌਕ ਬੌਟਮ ਰਿਮੇਂਡਰਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਈ-ਕਿਤਾਬ। ਕੋਲੀਲੋਕੀ, ਐਲਐਲਸੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ। <ref>{{Cite web |title=Hard Listening - Coming June 18th 2013 |url=http://www.rockbottomremainders.com/pages/hard-listening.html |website=www.rockbottomremainders.com}}</ref> * ''ਜਿੱਥੇ ਅਤੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੀ ਯਾਦ'', (ਹਾਰਪਰਕੋਲਿਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, 2017,{{ISBN|9780062319296}} ) == ਅਵਾਰਡ == * 1989, Finalist National Book Award for ''The Joy Luck Club''<ref>{{Cite web |title=National Book Awards |url=http://nbafictionfinalists.squarespace.com/blog/2012/6/10/1989-3.html |access-date=11 October 2014 |archive-date=12 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181012214708/http://nbafictionfinalists.squarespace.com/blog/2012/6/10/1989-3.html |url-status=dead }}</ref> * 1989, Finalist National Book Critics Circle Award for ''The Joy Luck Club''<ref>{{Cite web |title=All Past National Book Critics Circle Award Winners and Finalists |url=http://bookcritics.org/awards/past_awards/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190427180857/http://bookcritics.org/awards/past_awards/ |archive-date=April 27, 2019 |access-date=11 October 2014 |publisher=National Book Critics Circle}}</ref> * Finalist ''Los Angeles Times'' Fiction Prize * Bay Area Book Reviewers Award * Commonwealth Gold Award * American Library Association's Notable Books * American Library Association's Best Book for Young Adults * 2005–2006, Asian/Pacific American Awards for Literature Honorable Mention for ''Saving Fish From Drowning''<ref>{{Cite web |title=APALA: 2005-2006 Awards |url=http://www.apalaweb.org/awards/literature-awards/winners/2005-2006-awards/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016121940/http://www.apalaweb.org/awards/literature-awards/winners/2005-2006-awards/ |archive-date=October 16, 2014}}</ref> * ''The Joy Luck Club'' selected for the National Endowment for the Arts' Big Read<ref>{{Cite web |date=August 13, 2021 |title=The Big Read: The Joy Luck Club |url=http://www.neabigread.org/books/joyluckclub/ |access-date=ਮਈ 9, 2023 |archive-date=ਜਨਵਰੀ 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104061720/http://www.neabigread.org/books/joyluckclub/ |url-status=dead }}</ref> * ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|The New York Times]]'' Notable Book * ''Booklist'' Editors Choice * Finalist for the Orange Prize * Nominated for the Orange Prize * Nominated for the International Dublin Literary Award * Audie Award: Best Non-fiction, Abridged * Parents' Choice Award, Best Television Program for Children * Shortlisted British Academy of Film and Television Arts award, best screenplay adaptation * Shortlisted WGA Award, best screenplay adaptation * 1996, Golden Plate Award of the American Academy of Achievement<ref>{{Cite web |title=Golden Plate Awardees of the American Academy of Achievement |url=https://www.achievement.org/our-history/golden-plate-awards |website=www.achievement.org |publisher=[[American Academy of Achievement]]}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} ; ਜਨਰਲ * [https://web.archive.org/web/20200918210712/https://operaamerica.org/Applications/NAWD/newworks/details.aspx?id=749 ਬੋਨੇਸਟਰਸ ਡੌਟਰ-ਦ ਓਪੇਰਾ] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Amy Tan|ਐਮੀ ਟੈਨ}} * {{Official website}} * [http://www.oxonianreview.org/wp/reading-in-reverse/ 'Reading in Reverse'], review of ''The Opposite of Fate'' in the ''Oxonian Review'' * *[http://writetv.okstate.edu Teresa Miller television interview with Amy Tan (60 minutes)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115165709/http://writetv.okstate.edu/ |date=2021-01-15 }} * [https://web.archive.org/web/20141007050705/http://www.achievement.org/autodoc/page/tan0int-1 Interview with Amy Tan] from the Academy of Achievement * Amy Tan at Library of Congress, with 34 library catalog records * [https://www.npr.org/2017/10/17/558295524/-i-am-full-of-contradictions-novelist-amy-tan-on-fate-and-family 'I Am Full Of Contradictions': Novelist Amy Tan On Fate And Family], interview on ''Fresh Air'' (37 minutes) * {{TED speaker}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952]] k5wr10u8vhkkkndfwth1nunh7k3x9ho 0 167927 847960 742398 2026-09-26T05:47:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847960 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam|name=ਪਥਰਾਲਾ ਬੈਰਾਜ|name_official=Pathrala barrage|image=|image_size=|image_caption=|image_alt=|location_map=India|location_map_size=|location_map_caption=|location_map_alt=|coordinates={{coord|30|12|56|N|77|23|39|E|type:landmark|display=inline,title}}|country=ਭਾਰਤ|location=[[ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]]|purpose=|status=O|construction_began=1875|opening={{Start date and age|1876}}|demolished=|cost=|owner=|dam_type=Embankment, earth-fill|dam_crosses=[[ਸੋਮ ਨਦੀ]] ਅਤੇ [[ਪੱਛਮੀ ਯਮੁਨਾ ਨਹਿਰ|ਪੱਛਮੀ ਯਮੁਨਾ ਨਹਿਰ]]|dam_length={{Convert|460|m|ft|abbr=on}}|dam_height={{Convert|34|m|ft|abbr=on}}|dam_height_foundation=|dam_height_thalweg=|dam_elevation_crest=|dam_width_crest=|dam_width_base=|dam_volume=|spillway_count=|spillway_type=|spillway_capacity=|res_name=|res_capacity_total=|res_capacity_active=|res_capacity_inactive=|res_catchment=|res_surface=|res_max_length=|res_max_width=|res_max_depth=|res_elevation=|res_tidal_range=|plant_name=|plant_coordinates=|plant_operator=|plant_commission=|plant_decommission=|plant_type=|plant_turbines=|plant_hydraulic_head=|plant_capacity=|plant_annual_gen=|website=|extra=}} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description matches Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''ਪਥਰਾਲਾ ਬੈਰਾਜ''' (ਹਿੰਦੀ: '''पथराला बांध''' ) [[ਸੋਮ ਨਦੀ]] ਦੇ ਪਾਰ ਇੱਕ [[ਬੈਰਾਜ (ਡੈਮ)|ਬੈਰਾਜ]] ਹੈ, ਜੋ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ [[ਯਮਨਾ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲਾ|ਯਮੁਨਾ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। <ref name="Haberman2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=63uDsPPr48gC&pg=PA78|title=River of love in an age of pollution: the Yamuna River of northern India|last=Haberman|first=David L.|publisher=University of California Press|year=2006|isbn=978-0-520-24789-5|page=78|access-date=2 June 2011}}</ref>ਪੱਛਮੀ ਯਮੁਨਾ ਨਹਿਰ ਲਗਭਗ {{Convert|38|km|mi}} ਹਥਨੀਕੁੰਡ ਬੈਰਾਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡਾਕਪਾਥਰ ਤੋਂ ਅਤੇ [[ਦੂਨ ਵੈਲੀ]] ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ। ਨਹਿਰਾਂ [[ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲੇ]], [[ਕਰਨਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਰਨਾਲ ਜ਼ਿਲੇ]], [[ਸੋਨੀਪਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੋਨੀਪਤ ਜ਼ਿਲੇ]], [[ਰੋਹਤਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੋਹਤਕ ਜ਼ਿਲੇ]], [[ਜੀਂਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜੀਂਦ ਜ਼ਿਲੇ]], [[ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲੇ]] ਅਤੇ [[ਭਿਵਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਭਿਵਾਨੀ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ]] ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਪੱਛਮੀ ਯਮਨਾ ਨਹਿਰ|ਪੱਛਮੀ ਯਮੁਨਾ ਨਹਿਰ]], ਜੋ ਕਿ 1335 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ]] ਨੇ ਬਣਵਾਈ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿਲਟਿੰਗ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ 1750 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਵਗਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਨੇ]] [[ਬੰਗਾਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਮੂਹ|ਬੰਗਾਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਗਰੁੱਪ]] ਨੇ 1817 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ, 1832-33 ਵਿੱਚ ਯਮਨਾ ਵਿਖੇ [[ਤਾਜੇਵਾਲਾ ਬੈਰਾਜ]] ਡੈਮ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, 1875-76 ਵਿੱਚ ਦਾਦੂਪੁਰ ਵਿਖੇ ਪਥਰਾਲਾ ਬੈਰਾਜ ਅਤੇ ਨਹਿਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ [[ਸੋਮ ਨਦੀ]] ਡੈਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, 1889-95 ਵਿੱਚ ਨਹਿਰ ਦੀ ''ਸਿਰਸਾ ਬ੍ਰਾਂਚ'' ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬ੍ਰਾਂਚ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਆਧੁਨਿਕ [[ਹਥਨੀ ਕੁੰਡ ਬੈਰਾਜ]] 1999 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੁਰਾਣੇ [[ਤਾਜੇਵਾਲਾ ਬੈਰਾਜ|ਤਾਜੇਵਾਲਾ ਬੈਰਾਜ ਨੂੰ]] ਬਦਲਣ ਲਈ ਸਿਲਟਿੰਗ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ। <ref name="WYC">{{Cite web |title=Western Yamuna Canal Project |url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Western_Yamuna_Canal_Major_Irrigation_Project_JI01653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113165614/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Western_Yamuna_Canal_Major_Irrigation_Project_JI01653 |archive-date=13 November 2017 |access-date=14 April 2016}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==   ਬਲੂ ਬਰਡ ਝੀਲ, ਹਿਸਾਰ (ਸ਼ਹਿਰ) ਪਿੰਜੌਰ ਵਿੱਚ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਡੈਮ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਹਥਨੀ ਕੁੰਡ ਬੈਰਾਜ ਓਖਲਾ ਬੈਰਾਜ - ਪੱਛਮੀ ਯਮੁਨਾ ਨਹਿਰ ਇੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਸੂਰਜਕੁੰਡ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ ਭਾਰਤੀ ਨਦੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਲਿੰਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਲ ਮਾਰਗ ਗੰਗਾ ਨਹਿਰ ਗੰਗਾ ਨਹਿਰ (ਰਾਜਸਥਾਨ) ਅੱਪਰ ਗੰਗਾ ਨਹਿਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਡੈਮਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20180413044710/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/River-yamuna.htm ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੀਆਂਂ ਝੀਲਾਂ]] qb2x5mumvakofq8h2cq7kciauqvciaw 0 168255 847987 683094 2026-09-26T07:49:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847987 wikitext text/x-wiki '''ਬਾੜੇਛੀਨਾ''' [[ਅਲਮੋੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅਲਮੋੜਾ ਜ਼ਿਲੇ]], [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ, [[ਅਲਮੋੜਾ]] ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। <ref>[http://www.envfor.nic.in/divisions/ee/neac/0506/rra_uttaranchal0506.html Barechhina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080507162724/http://www.envfor.nic.in/divisions/ee/neac/0506/rra_uttaranchal0506.html|date=7 May 2008}}</ref> ਇਹ [[ਅਲਮੋੜਾ]]-ਬਾੜੇਛੀਨਾ-ਧੌਲਚੀਨਾ-ਸ਼ੇਰਾਘਾਟ-ਰਾਏਗਰ-ਬੈਰੀਨਾਗ - ਚੌਕੋਰੀ -ਥਲ-ਤੇਜਮ ਤੋਂ ਮੁਨਸਿਆਰੀ ਤੱਕ ਹਾਈਵੇਅ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਲਾ == ਬਾੜੇਛੀਨਾ 'ਲਖੁਦੀਆਰ' (ਇਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ 'ਇੱਕ ਲੱਖ ਗੁਫਾਵਾਂ) ਵਿਖੇ ਸੁਆਲ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੋ [[ਪੂਰਵ ਇਤਿਹਾਸ|ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ]] ਸਚਿੱਤਰ ਚੱਟਾਨ-ਆਸਰਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://210.212.78.56/almora/English/indexvisitor.html Lakhudiyar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413011854/http://210.212.78.56/almora/English/indexvisitor.html|date=13 April 2009}} ''[[ਅਲਮੋੜਾ|Almora]] city, Official website.''</ref> ਇਥੇ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਟੀਫਾਰਮ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਕਾਲੇ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ <ref>{{Cite web |url=http://www.whereincity.com/india/uttaranchal/arts.php |title=Uttarakhand Arts |access-date=2023-05-18 |archive-date=2008-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081015182908/http://www.whereincity.com/india/uttaranchal/arts.php |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਸਵਾਸਤਿਕ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉੱਕਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹੁਣ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ <ref>[http://www.magical-india.com/city/cityDetails.asp?cityId=132 Places of Interest around Almora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080507181210/http://www.magical-india.com/City/CityDetails.asp?CityId=132 |date=2008-05-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080507181210/http://www.magical-india.com/City/CityDetails.asp?CityId=132 |date=2008-05-07 }} www.magical-india.com.</ref> ਇਹ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ|ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਦ ਆਰਟਸ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਚੱਟਾਨਾਂ ਤੇ ਉੱਕਰੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ। <ref>[http://tdil.mit.gov.in/coilnet/ignca/asp/showbig.asp?projid=rock Engraved tree motif ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041121100139/http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/asp/showbig.asp?projid=rock |date=2004-11-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041121100139/http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/asp/showbig.asp?projid=rock|date=21 November 2004}} ''[[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ|Indira Gandhi National Centre for the Arts]]''</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Ancient_Cave_Paintings_at_Lakhudiyar,_Almora_District,_Uttarakhand_India_-_4.jpeg|thumb| ਲਖੂਦਿਆਰ, ਅਲਮੋੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੁਫਾ ਚਿੱਤਰ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲਮੋੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 7whz5esjrszajlbqn3kow40fcahv86k 0 169859 848012 844426 2026-09-26T09:49:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848012 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infobox film | name = ਮੂਸਾ ਜੱਟ | image = | alt = | caption = ਪੋਸਟਰ | native_name = <!-- {{Infobox name module|language|title}} or {{Infobox name module|title}} --> | director = ਦਿਲਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ | producer = {{ubl|ਰੁਪਾਲੀ ਗੁਪਤਾ}} | writer = ਗੁਰਿੰਦਰ ਡਿੰਪੀ | starring = {{ubl|[[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]]|ਸਵੀਤਾਜ ਬਰਾੜ}} | music = ਦ ਕਿਡ | cinematography = ਸੋਨੀ ਸਿੰਘ | editing = ਤਰੁਣ ਸਿੰਘ | production_companies = {{ubl|ਫਰਾਇਡੇ ਰਸ਼ ਪਿਕਚਰਜ਼|ਵਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓਜ਼}} | distributors = ਫਰਾਇਡੇ ਰਸ਼ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ | released = {{Film date|df=y|2021|10|1|ref1=<ref name="kiddaan.com">{{Cite web|url = https://kiddaan.com/release-date-of-sidhu-moosewalas-upcoming-movie-moosa-jatt-changed/|title = Release Date of Sidhu Moosewala's Upcoming Movie Moosa Jatt Changed|date = 18 June 2021|access-date = 30 ਮਈ 2023|archive-date = 4 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210904053019/https://kiddaan.com/release-date-of-sidhu-moosewalas-upcoming-movie-moosa-jatt-changed/amp/|url-status = dead}}</ref>}} | runtime = 130 ਮਿੰਟ <ref>{{cite web|title=Moosa Jatt|url=https://www.bbfc.co.uk/release/moosa-jatt-q29sbgvjdglvbjpwwc01mzm4oti|work=[[British Board of Film Classification]]|date=29 May 2023}}</ref> | country = ਭਾਰਤ | language = ਪੰਜਾਬੀ | budget = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> | gross = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> }} '''''ਮੂਸਾ ਜੱਟ''''' ਇੱਕ 2021 ਦੀ ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰਿੰਦਰ ਡਿੰਪੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਰੂਪਾਲੀ ਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਅਤੇ ਟਰੂ ਮੇਕਰਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|date=2020-11-11|title=Moosa Jatt movie trailer {{!}} review {{!}} story {{!}} cast {{!}} songs {{!}} release date|url=https://punjabipollywood.com/moosa-jatt-movie/|access-date=2021-09-03|website=PunjabiPollywood.com|language=en}}</ref><ref>https://news/bangladesh/english/santabanta+english-epaper-santaen/sidhu+moosewala+s+film+moosa+jatt+goes+on+the+floor+sweetaj+brar+will+feature+in+the+film+opposite+him-newsid-n231510820{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਵੀਤਾਜ ਬਰਾੜ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 8 ਅਕਤੂਬਰ, 2021 ਨੂੰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web|last=Gupta|first=Kajal|title=Moosa Jatt Box Office Collection Day 1 & 2 Worldwide: Sidhu Moosewala Film Earn 1.5 Crores On First Day|url=https://getindianews.com/moosa-jatt-box-office-collection-day-1-2-worldwide-sidhu-moosewala-film-earn-1-5-crores-on-first-day/|access-date=2021-12-20|website=getindianews.com|language=en-US|archive-date=2021-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220100433/https://getindianews.com/moosa-jatt-box-office-collection-day-1-2-worldwide-sidhu-moosewala-film-earn-1-5-crores-on-first-day/|url-status=dead}}</ref> == Cast == * [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] 'ਮੂਸਾ' ਵਜੋਂ<ref>{{Cite web|url=https://in.bookmyshow.com/movies/moosa-jatt/ET00311458|title=Moosa Jatt (2021) - Movie &#124; Reviews, Cast & Release Date - BookMyShow}}</ref> * 'ਰਾਣੀ' ਵਜੋਂ ਸਵੀਤਾਜ ਬਰਾੜ * ਮਹਾਬੀਰ ਭੁੱਲਰ "ਜੰਗ ਸਿੰਘ" (ਮੂਸਾ ਦਾ ਚਾਚਾ) ਵਜੋਂ * ਤਰਸੇਮ ਪਾਲ "ਸੰਘਾ" ਵਜੋਂ * ਭਾਨਾ ਸਿੱਧੂ "ਭਾਊ" ਵਜੋਂ * ਗੁਰਿੰਦਰ ਡਿੰਪੀ "ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ" ਵਜੋਂ * [[ਯਾਦ ਗਰੇਵਾਲ]] "" ਵਜੋਂ * ਸੰਜੂ ਸੋਲੰਕੀ "ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ" ਵਜੋਂ * ਸੁਰਿੰਦਰ ਬਾਠ "ਰਹਿਮਤ ਤਾਇਆ" ਵਜੋਂ * [[ਸਮੀਪ ਸਿੰਘ ਰਣੌਤ]] "ਮੂਸਾ" ਵਜੋਂ * ਪਰਦੀਪ ਬਰਾੜ "ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਬਰਾੜ" ਵਜੋਂ * ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ "ਟੋਚੀ" ਵਜੋਂ * ਸੁੱਖ ਦੰਦੀਵਾਲ "ਪਸਤੌਲ" ਵਜੋਂ * ਕੁਲਵੀਰ ਮੁਸ਼ਕਾਬਾਦ "ਪਾਲਾ ਸਿੰਘ" ਵਜੋਂ * ਮਨਜਿੰਦਰ ਮਾਖਾ "ਗੇਲਾ" ਵਜੋਂ == ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ == 12 ਨਵੰਬਰ, 2020 ਨੂੰ, ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਟੀਮ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਫ਼ਿਲਮ ਮੂਸਾਜੱਟ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite web|date=2020-11-12|title=Home|url=https://www.ptcpunjabi.co.in/moosa-jatt-sidhu-moosewala-announces-his-next-film|access-date=2021-08-25|website=PTC Punjabi}}</ref> ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ ਦਸੰਬਰ 2020 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ 18 ਜੂਨ 2021 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਚੱਲ ਰਹੀ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|COVID-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 29 ਮਈ 2022 ਨੂੰ ਹੋਈ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। == ਰਿਲੀਜ਼ == ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਆਖਰਕਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>https://m.tribuneindia.com/news/lifestyle/sidhu-moosewalas-first-movie-moosa-jatt-will-not-be-releasing-in-india-318232 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210930115221/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/sidhu-moosewalas-first-movie-moosa-jatt-will-not-be-releasing-in-india-318232 |date=2021-09-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210930115221/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/sidhu-moosewalas-first-movie-moosa-jatt-will-not-be-releasing-in-india-318232 |date=2021-09-30 }} {{Dead link|date=February 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newznew.com/sidhu-moose-walas-first-movie-moosa-jatt-will-no-longer-be-releasing-in-india/|title=Sidhu Moose Wala's first movie " Moosa Jatt" will no longer be releasing in India|date=29 September 2021}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ, ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਵੰਡ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":0"/><ref name="kiddaan.com">{{Cite web|url = https://kiddaan.com/release-date-of-sidhu-moosewalas-upcoming-movie-moosa-jatt-changed/|title = Release Date of Sidhu Moosewala's Upcoming Movie Moosa Jatt Changed|date = 18 June 2021|access-date = 30 ਮਈ 2023|archive-date = 4 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210904053019/https://kiddaan.com/release-date-of-sidhu-moosewalas-upcoming-movie-moosa-jatt-changed/amp/|url-status = dead}}</ref> == ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ == {{Infobox album | name = ਮੂਸਾ ਜੱਟ | type = ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ | artist = ਕਿਡ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਰੂਟਜ਼ | cover = | alt = | released = ਸਤੰਬਰ 2021 | recorded = | venue = | studio = | genre = ਫ਼ਿਲਮ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ | length = 10:28 | label = ਟਾਈਮਜ਼ ਮਿਊਜ਼ਕ | producer = | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = | misc = | audio1 = }} 1 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ, ਦ ਲੇਬਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਟ੍ਰੈਕ, "ਜੈਲਾਨ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਖੁਦ [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦ ਕਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|date=2021-09-01|title=Jailaan (Moosa Jatt) Review: The First Song From Sidhu Moosewala's Moosa Jatt Is Finally Out|url=https://kiddaan.com/jailaan-song-moosa-jatt-review/|access-date=2021-09-03|website=Kiddaan|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|title=Jailaan: The first song from Sidhu Moose Wala's 'Moosa Jatt' is out - Times of India|website=[[The Times of India]]|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/music/jailaan-the-first-song-from-sidhu-moose-walas-moosa-jatt-is-out/articleshow/85858829.cms}}</ref><ref>{{Cite web|title=Jailaan: Sidhu Moose Wala's Song From His Film 'Moosa Jatt' Is Most Viewed On YouTube Amongst Punjabi Songs|url=https://www.spotboye.com/pollywood/pollywood-music/jailaan-sidhu-moose-wala-s-song-from-his-film-moosa-jatt-is-most-viewed-on-youtube-amongst-punjabi-songs/61321b47e002610f016787f0|access-date=2021-09-03|website=www.spotboye.com|language=en}}</ref> ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਸਿੰਗਲ, "ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ", ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 7 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਟਰੈਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|date=2021-09-07|title=Moosa Jatt: Sidhu Moosewala and Sweetaj Brar's song 'Ikk Duje De!' fills hearts with love.|url=https://www.ptcpunjabi.co.in/moosa-jatt-sidhu-moosewala-and-sweetaj-brars-song-ikk-duje-de-fills-hearts-with-love|access-date=2021-09-10|website=PTC Punjabi}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-09-08|title=Ikk Duje De - Sweetaj Brar-SIDHU MOOSE WALA - Moosa Jatt -|url=https://thetamashah.com/ikk-duje-de-sweetaj-brar-sidhu-moose-wala-moosa-jatt/|access-date=2021-09-10|website=The Tamashah|language=en-US|archive-date=2021-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210910065229/https://thetamashah.com/ikk-duje-de-sweetaj-brar-sidhu-moose-wala-moosa-jatt/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=सिद्धू मूसे वालाच्या चित्रपटातील नवीन गाणे 'जेलान' रिलीज|url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/bollywood-news/sidhu-moose-wala-debut-film-moosa-jatt-song-jailaan-released/articleshow/85925360.cms}}</ref> {{Tracklist | headline = ਗੀਤ ਦੀ ਸੂਚੀ | total_length = 10:28 | extra_column = ਗਾਇਕ | title1 = ਜੇਲਾਂ | extra1 = [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] | length1 = 2:58<ref>{{Cite web|url = https://kiddaan.com/jailaan-song-moosa-jatt-review/|title = Jailaan (Moosa Jatt) Review: The First Song from Sidhu Moosewala's Moosa Jatt is Finally Out|date = September 2021|access-date = 2023-05-30|archive-date = 2023-04-20|archive-url = https://web.archive.org/web/20230420054322/https://kiddaan.com/jailaan-song-moosa-jatt-review/amp/|url-status = dead}}</ref> | title2 = ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ | extra2 = ਸਵੀਤਾਜ ਬਰਾੜ | length2 = 4:12<ref>{{Cite web|url=https://kiddaan.com/ikk-duje-de-review-sweetaj-brar-and-sidhu-moosewalas-chemistry-has-left-us-wanting-for-more/|title = Ikk Duje de Review: Sweetaj Brar and Sidhu Moosewala's Chemistry Has Left Us Wanting for More|date = 7 September 2021}}</ref> | lyrics1 = ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ | lyrics2 = ਮਨਿੰਦਰ ਕੈਲੇ | lyrics3 = ਬੱਬੂ ਬਰਾੜ | music1 = ਦ ਕਿਡ | music2 = ਦੇਸੀ ਰੂਟਜ਼ | music3 = ਦ ਕਿਡ | title3 = ਥਾਪੀਆਂ | extra3 = ਬਲਕਾਰ ਅਣਖੀਲਾ, ਮਨਜਿੰਦਰ ਗੁਲਸ਼ਨ | length3 = 03:58 }} <ref>{{Cite web|last=Kahlon|first=Sukhpreet|title=Moosa Jatt review: Sidhu Moosewala's debut film is an action thriller with a confused plot|url=https://www.cinestaan.com/reviews/moosa-jatt-47543|access-date=2021-12-20|website=Cinestaan|archive-date=2021-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009052951/https://www.cinestaan.com/reviews/moosa-jatt-47543|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{IMDb title|tt15122330}} {{Sidhu Moose Wala}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2021 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 44cnryvivgcrsy01trsaplzx5uz5zjz 0 170455 848034 833618 2026-09-26T11:26:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848034 wikitext text/x-wiki {{Infobox Chinese | pic = Basin of Lop Nur 90.25E, 40.10N, Desert of Lop, Kum Tagh and Astin Tagh.jpg | picsize = 280px | piccap = Satellite picture of the Basin of the former sea of Lop Nur; the concentric shorelines of the vanished lake are visible. | pic2 = Pixel.png | picsize2 = 1px | piccap2 = {{Location map|China Xinjiang#China|lat_deg=40|lat_min=30|lat_sec =3|lon_deg=90|lon_min=29|lon_sec=55|label=Lop Nur|position=bottom|width=260|float=right|alt=Lop Nur is in the southeast of China’s |border=none|caption=Location of Lop Nur within Xinjiang|relief = Y}} | s = {{linktext|罗布泊}} | t = {{linktext|羅布泊}} | p = Luóbù Pō | w = Lo²-pu⁴ P'o¹ | mi = {{IPAc-cmn|l|uo|2|b|u|4|-|p|o|1}} | uig = لوپنۇر | usy = Лопнур | uly = Lopnur | uyy = Lopnur | s2 = {{linktext|罗布淖尔}} | t2 = {{linktext|羅布淖爾}} | p2 = Luóbù Nào'ěr | mi2 = {{IPAc-cmn|l|uo|2|b|u|4|-|n|ao|4|er|3}} | w2 = Lo²-pu⁴ Nao⁴-'erh³ }} '''ਲੋਪ ਨੁਰ''' ਜਾਂ '''ਲੋਪ ਨੋਰ''' (ਇੱਕ [[ਮੰਗੋਲ ਭਾਸ਼ਾ|ਮੰਗੋਲੀਆਈ]] ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਲੋਪ ਝੀਲ", ਜਿੱਥੇ "ਲੋਪ" ਅਗਿਆਤ ਮੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਮ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=The Mummies of Urümchi|url=https://archive.org/details/mummiesofurumchi0000barb|last=Barber|first=Elizabeth|publisher=W. W. Norton & Company|year=2000|page=[https://archive.org/details/mummiesofurumchi0000barb/page/n259 125]|quote=Two groups have laid claim to ''nor'', the second half of ''Lop Nor''. ''Nor'' is Mongol for 'lake' and occurs as part of many lake names in Xinjiang and other parts of Central Asia, while ''nur'' is Uyghur for 'bright' (as in the white of the salt flats). Mongol probably wins this one. But ''lop'' is opaque in both languages and in Chinese too, a fact suggesting that the name goes back to a time before Turks, Mongols, or Chinese had entered the territory.}}</ref> ) ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ [[ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਝੀਲਾਂ|ਲੂਣ ਝੀਲ]] ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੁੱਕ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ [[ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕਿਨਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।, [[ਸ਼ਿਨਚਿਆਂਙ|ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ]] (ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਉਇਗੁਰ ਆਟੋਨੋਮਸ ਰੀਜਨ) ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ [[ਤਕਲਾਮਕਾਨ ਮਾਰੂਥਲ|ਤਕਲਾਮਾਕਾਨ]] ਅਤੇ [[ਕੁਮਟਾਗ ਮਾਰੂਥਲ|ਕੁਮਟਾਗ]] ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਝੀਲ ਲੋਪ ਨੁਰ [[ਚੀਨ ਦੇ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਕਸਬੇ|ਕਸਬੇ]] ਵਿੱਚ ਹੈ ( {{Lang-zh|s=[[:zh:罗布泊镇|罗布泊镇]]|p=Luóbùpō zhèn}} ), ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਰੁਓਕਿਯਾਂਗ ਕਾਉਂਟੀ]] ਦੇ ਲੁਓਜ਼ੋਂਗ ({{Lang-zh|labels=no|s=罗中|p=Luózhōng}} ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ [[ਬੇਇਨਗੋਲਿਨ ਮੰਗੋਲ ਆਟੋਨੋਮਸ ਪ੍ਰੀਫੈਕਚਰ|ਬੇਇੰਗੋਲਿਨ ਮੰਗੋਲ ਆਟੋਨੋਮਸ ਪ੍ਰੀਫੈਕਚਰ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਝੀਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਤਾਰਿਮ ਨਦੀ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ੂਲੇ ਨਦੀ]] ਖਾਲੀ ਹੈ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੋਸਟ-ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਤਾਰਿਮ ਝੀਲ ਦਾ ਆਖਰੀ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ 10,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (3,900 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। [[ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ]] ਵਿੱਚ। ਲੋਪ ਨੁਰ ਹਾਈਡ੍ਰੋਲੋਜੀਕਲੀ [[ਐਂਡੋਰਹੀਕ]] ਹੈ - ਇਹ ਲੈਂਡਬਾਊਂਡ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਆਊਟਲੈਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਝੀਲ 3,100 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1,200 ਵਰਗ ਮੀਲ) 1928 ਵਿੱਚ, ਪਰ ਡੈਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਨ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਝੀਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਛੋਟੀਆਂ ਮੌਸਮੀ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ [[ਲੂਣ ਮਾਰਸ਼|ਦਲਦਲ]] ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲੋਪ ਨੁਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪਰੀਖਣ ਸਾਈਟ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,<ref name="nti">{{Cite web |title=Lop Nor Nuclear Weapons Test Base |url=http://www.nti.org/facilities/710/ |access-date=2007-08-03 |publisher=nti}}</ref> ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਈਟ 'ਤੇ [[ਪੋਟਾਸ਼]] ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਈਨਿੰਗ ਕਾਰਜ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੁਝ ਪ੍ਰਤਿਬੰਧਿਤ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2012-12-06 |script-title=zh:三问哈罗铁路 |url=http://blog.sina.cn/dpool/blog/s/blog_758fbe910101dv1z.html |website=[[Sina Weibo]] |publisher=《新疆哈密广播电视报》}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Map_of_the_Lop_Nor_region_by_Folke_Bergman_1935.jpg|thumb| ਫੋਲਕੇ ਬਰਗਮੈਨ ਵੱਲੋਂ ਲੋਪ ਨੁਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ, 1935। ਕਾਰਾ-ਕੋਸ਼ੁਨ ਜਿੱਥੇ 1867 ਵਿੱਚ ਟਰਮੀਨਲ ਝੀਲ ਲੱਭੀ ਗਈ ਸੀ, ਲੋਪ ਨੁਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਕਸ਼ਾ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਤੱਕ ਝੀਲ ਵਾਪਸ ਲੋਪ ਨੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਤਾਈਤੇਮਾ ਝੀਲ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਆਵਾਜਾਈ ਝੀਲ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਰਾ-ਕੋਸ਼ੁਨ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ।]] ਲਗਭਗ 1800 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਝੀਲ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਪੰਨ [[ਤੋਚਾਰੀਆਂ|ਟੋਚਰੀਅਨ]] ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸੀ । [[ਪੁਰਾਤੱਤਵ|ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ]] ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ [[ਤਾਰਿਮ ਮਾਮੀਆਂ|ਤਰੀਮ ਮਮੀ]] ਵੀ ਲੱਭੇ ਹਨ। ਤਰੀਮ ਨਦੀ ਅਤੇ ਲੋਪ ਨੁਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਨੇ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ [[Loulan ਰਾਜ|ਲੂਲਾਨ]] ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ [[ਰੇਸ਼ਮ ਮਾਰਗ|ਸਿਲਕ ਰੋਡ]] ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਝੀਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬੇਸਿਨ ਨੂੰ ਛੱਡਦੀ ਸੀ। 55 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਲੂਲਾਨ ਚੀਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਗਾਹਕ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ [[ਸ਼ੰਸ਼ਾਨ|ਸ਼ਾਨਸ਼ਾਨ]] ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। [[ਫੈਕਸੀਅਨ]] [[ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ|ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ]] (395-414) ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਲੋਪ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਗਿਆ,<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/recordofbuddhist00fahsuoft|title=A record of Buddhistic kingdoms; being an account by the Chinese monk Fâ-Hien of his travels in India and Ceylon, A.D. 399-414, in search of the Buddhist books of discipline. Translated and annotated with a Corean recension of the Chinese text|last=Fa-hsien|last2=Legge|first2=James|date=1886|publisher=Oxford Clarendon Press|others=Robarts – University of Toronto}}</ref> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੀਨੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਏ। [[ਮਾਰਕੋ ਪੋਲੋ]] ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ [[ਲੋਪ ਮਾਰੂਥਲ|ਲੋਪ ਰੇਗਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘਿਆ।<ref>{{Citation |last=Dent |first=J. M. |title=The travels of Marco Polo the Venetian |pages=99–101 |year=1908 |chapter=Chapter 36: Of the Town of Lop Of the Desert in its Vicinity – And of the strange Noises heard by those who pass over the latter |chapter-url=https://archive.org/stream/marcopolo00polouoft#page/98/mode/2up}}</ref> 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਖੋਜੀ [[ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਵਾਨ ਰਿਚਥੋਫੇਨ]], [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਪ੍ਰਜ਼ੇਵਲਸਕੀ]], [[ਸਵੈਨ ਹੇਡਿਨ]] ਅਤੇ [[ਔਰੇਲ ਸਟੀਨ|ਔਰੇਲ ਸਟੀਨ ਨੇ]] ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਵੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਸਿਪਾਹੀ [[ਜੋਹਾਨ ਗੁਸਤਾਫ ਰੇਨਾਟ|ਜੋਹਾਨ ਗੁਸਤਾਫ ਰੇਨਾਟ ਨੇ]] ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ [[ਝੂੰਗਰ|ਜ਼ੁੰਗਰਾਂ ਨੂੰ]] ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Strindberg |first=August |title=En svensk karta över Lop-nor och Tarimbäckenet |url=http://www.strindbergsmuseet.se/verken/Tal/fejd6.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928081609/http://www.strindbergsmuseet.se/verken/Tal/fejd6.html |archive-date=2007-09-28 |access-date=2007-08-16 |language=sv}}</ref> ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":0">[http://zh.wikisource.org/wiki/%E8%B3%87%E6%B2%BB%E9%80%9A%E9%91%91/%E5%8D%B7019 Zizhi Tongjian] Original text: 蒲昌海，一名泑澤，亦名鹽澤，亦名輔日海，亦名穿蘭，亦名臨海，在沙州西南。Translation; Puchang Hai, another name is You Ze, also called Yan ze, Furi Hai, Chuan Lan, and Lin Hai. It is located to the south-west of Shazhou ([[Dunhuang]]).</ref> ''[[ਸ਼ਿਜੀ|ਸ਼ੀਜੀ]]'' ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਯਾਨ ਜ਼ੇ (鹽澤, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਲਟ ਮਾਰਸ਼) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਇਸਦੇ [[ਲੂਣੀ ਝੀਲ|ਖਾਰੇ]] ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ [[Loulan ਰਾਜ|ਲੂਲਾਨ ਰਾਜ]] ਸਥਿਤ ਸੀ।<ref>[http://zh.wikisource.org/wiki/%E5%8F%B2%E8%A8%98/%E5%8D%B7123 Shiji] Original text: 而樓蘭、姑師邑有城郭，臨鹽澤。Translation: The cities of Loulan and [[Gushi culture|Gushi]] have walls; they lie near to Yan Ze.</ref> ''[[ਹੰਸ਼ੂ|ਹਾਂਸ਼ੂ]]'' ਵਿੱਚ ਪੁਚਾਂਗ ਹੈ (蒲昌海, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਰੀਡ ਦਾ ਸਾਗਰ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਮੁਢਲੇ ਲਿਖਤਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਗਲਤੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਝੀਲ ਨਦੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਭੂਮੀਗਤ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ [[ਅਮਨੇ ਮਸ਼ੀਨ|ਜਿਸ਼ੀ]] ਵਿਖੇ [[ਹਵਾਂਗ ਹੋ|ਪੀਲੀ ਨਦੀ]] ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ।<ref name="hanshu">[http://zh.wikisource.org/wiki/%E6%BC%A2%E6%9B%B8/%E5%8D%B7096%E4%B8%8A Hanshu] Original text: 蒲昌海，一名鹽澤者也，去玉門、陽關三百餘里，廣袤三四百里。其水亭居，冬夏不增減，皆以為潛行地下，南出於積石，為中國河雲. Translation: Puchang Hai, also named Yan Ze, lies over 300 ''li'' from the [[Yumen Pass|Yumen]] and [[Yangguan Pass]], and is 300 to 400 ''li'' in length and breadth. Its waters are stagnant, and do not increase or decrease during the winter or summer. It is generally believed that the water flows hidden underground, emerges south at Jishi, and becomes the Chinese River (meaning [[Yellow River]]).</ref> 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਤਰੀਮ ਨਦੀ ਦੇ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਬਦਲਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਝੀਲ ਨੂੰ "ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਝੀਲ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸਦੀ ਟਰਮੀਨਲ ਝੀਲ ਨੇ ਲੋਪ ਨੁਰ ਸੁੱਕੇ ਬੇਸਿਨ, ਕਾਰਾ-ਕੋਸ਼ੁਨ ਸੁੱਕੇ ਬੇਸਿਨ ਅਤੇ ਤਾਇਤੇਮਾ ਝੀਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬੇਸਿਨ<ref name="lopdesert">{{Cite journal|last=Zhao Songqiao and Xia Xuncheng|year=1984|title=Evolution of the Lop Desert and the Lop Nor|journal=The Geographical Journal|volume=150|issue=3|pages=311–321|doi=10.2307/634326|jstor=634326}}</ref> ਟਰਮੀਨਲ ਝੀਲ ਦੀ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੇ ਲੋਪ ਨੁਰ ਦੀ ਸਹੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਭੰਬਲਭੂਸਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। [[ਚਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਕਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਪ ਨੁਰ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਲੋਪ ਨੁਰ ਸੁੱਕੇ ਬੇਸਿਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਰੂਸੀ ਭੂਗੋਲਕਾਰ [[ਨਿਕੋਲੇ ਪ੍ਰਜ਼ੇਵਲਸਕੀ|ਨਿਕੋਲੇ ਪ੍ਰਜ਼ੇਵਲਸਕੀ ਨੇ]] ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ 1867 ਵਿੱਚ ਕਾਰਾ-ਕੋਸ਼ੁਨ ਵਿਖੇ ਟਰਮੀਨਲ ਝੀਲ ਲੱਭੀ। [[ਸਵੈਨ ਹੇਡਿਨ|ਸਵੈਨ ਹੇਡਿਨ ਨੇ]] 1900-1901 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤਾਰਿਮ ਨਦੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਟਰਮੀਨਲ ਝੀਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਲੋਪ ਨੁਰ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੀ ਹੇਡਿਨ ਦੁਆਰਾ ਲੂਲਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="dsr">{{Cite web |last=Makiko Onishi and Asanobu Kitamoto |title=Hedin, the Man Who Solved the Mystery of the Wandering Lake: Lop Nor and Lou-lan |url=http://dsr.nii.ac.jp/rarebook/06/index.html.en |publisher=Digital Silk Road |access-date=2023-06-07 |archive-date=2022-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921210340/http://dsr.nii.ac.jp/rarebook/06/index.html.en |url-status=dead }}</ref> 17 ਜੂਨ 1980 ਨੂੰ, ਚੀਨੀ ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਪੇਂਗ ਜਿਆਮੂ]] ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲੋਪ ਨੁਰ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣਾ ਇੱਕ ਰਹੱਸ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 3 ਜੂਨ 1996 ਨੂੰ, ਲੋਪ ਨੁਰ ਦੇ ਪਾਰ ਤੁਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੀਨੀ ਖੋਜੀ [[ਯੂ ਚੁਨਸ਼ੁਨ|ਯੂ ਚੁਨਸ਼ੁਨ ਦੀ]] ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Found Dead – Yu Chunshun, 48, Intrepid Chinese explorer |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/96/0705/feat12.html |access-date=2007-09-18 |publisher=asiaweek.com |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927200439/http://www.asiaweek.com/asiaweek/96/0705/feat12.html |url-status=dead }}</ref> === ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਟੈਸਟ ਬੇਸ === [[ਤਸਵੀਰ:1965-01_1964年_首次原子弹爆炸3.jpg|thumb| 1964 ਵਿੱਚ ਲੋਪ ਨੁਰ ਵਿਖੇ ਪਹਿਲੇ ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਪਰੀਖਣ, [[ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 596]] ਦਾ ਮਸ਼ਰੂਮ ਕਲਾਉਡ।]] ਚੀਨ ਨੇ ਮਲਾਨ ({{Lang|zh|马兰}} ਵਿਖੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਈਟ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1959 ਨੂੰ ਲੋਪ ਨੁਰ [[ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਟੈਸਟ ਸਾਈਟ|ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਟੈਸਟ ਬੇਸ ਦੀ]] ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। , ''Mǎlán'' ), ਲਗਭਗ {{Convert|125|km}} [[ਕਿੰਗਗੀਰ]] ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ।<ref name="nti"/> ਪਹਿਲਾ [[ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੀਖਣਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਚੀਨੀ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਪ੍ਰੀਖਣ]], ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਡਨੇਮ " [[ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 596]] " ਸੀ, 16 ਅਕਤੂਬਰ 1964 ਨੂੰ ਲੋਪ ਨੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। [[ਚੀਨ|ਚੀਨ ਨੇ]] 17 ਜੂਨ 1967 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ [[ਥਰਮੋਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰ|ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਬੰਬ]] ਧਮਾਕਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1996 ਤੱਕ, 45 [[ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਟੈਸਟਿੰਗ|ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੀਖਣ]] ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੀਖਣ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਟਾਵਰਾਂ ਤੋਂ ਬੰਬ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਲਾਂਚ ਕਰਕੇ, ਭੂਮੀਗਤ ਅਤੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਫੋਟ ਕਰਕੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite book|title=Nuclear Weapons Databook|last=Burrows|first=Andrew S.|last2=Fieldhouse|first2=Richard|publisher=Westview Press|year=1993|location=Boulder|page=380}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ, "ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਚਾਲ" ਵਜੋਂ ਟੈਸਟਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਜੂਨ ਤਕਾਡਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ - ਸੋਵੀਅਤ ਪ੍ਰੀਖਣਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ - ਕਿ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਤੋਂ 190,000 ਲੋਕ ਮਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਜਲਾਵਤਨ ਪੱਖੀ-ਉਇਗਰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਕਾਰਕੁਨ, ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਦਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ 30 ਤੋਂ 35% ਵੱਧ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.scientificamerican.com/article/did-chinas-nuclear-tests/|title=Did China's Nuclear Tests Kill Thousands and Doom Future Generations?|last=Zeeya Merali|date=July 8, 2009|access-date=27 October 2012|publisher=Scientific American}}</ref> 29 ਜੁਲਾਈ 1996 ਨੂੰ, ਚੀਨ ਨੇ ਲੋਪ ਨੁਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ 45ਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੀਖਣ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੀਖਣ 'ਤੇ ਰਸਮੀ ਰੋਕ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੋਰ [[ਸਬਕ੍ਰਿਟੀਕਲ]] ਟੈਸਟਾਂ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Jeffrey Lewis |date=April 3, 2009 |title=Subcritical Testing at Lop Nor |url=http://lewis.armscontrolwonk.com/archive/2239/subcritical-testing-at-lop-nor |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031150630/http://lewis.armscontrolwonk.com/archive/2239/subcritical-testing-at-lop-nor |archive-date=October 31, 2012 |access-date=October 31, 2012 |publisher=Arms Control Wonk}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਚੀਨ ਨੇ [[ਲਾਲ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ]] ਸਾਈਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੋਪ ਨੁਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਨ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਅਧਾਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ US $1 ਮਿਲੀਅਨ ਖਰਚਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.upi.com/Science_News/Technology/2012/10/17/China-to-open-ex-atomic-site-to-tourists/UPI-85691350470700/|title=China to open ex-atomic site to tourists|date=2012-10-17|access-date=2012-10-27|publisher=United Press International|location=Beijing}}</ref> == ਆਵਾਜਾਈ == [[ਹਾਮੀ ਸਿਟੀ|ਹਾਮੀ]] ਤੋਂ ਲੋਪ ਨੁਰ (ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਹਾਈਵੇਅ 235) ਇੱਕ ਹਾਈਵੇਅ ਜੋ 2006 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref name="rail">[http://english.gov.cn/2010-03/04/content_1547778.htm China starts building railway into "sea of death"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120229091955/http://english.gov.cn/2010-03/04/content_1547778.htm|date=2012-02-29}}, gov.cn, Thursday, 4 March 2010</ref> [[ਹਾਮੀ-ਲੋਪ ਨੁਰ ਰੇਲਵੇ]], ਜੋ 374.83 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (232.91 ਮੀਲ) ਚਲਦੀ ਹੈ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਹਾਮੀ, ਇਸੇ ਰੂਟ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਮਾਲ ਢੁਆਈ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਝੀਲ ਤੋਂ [[ਪੋਟਾਸ਼|ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ-ਅਮੀਰ ਲੂਣ ਨੂੰ]] [[ਲਾਂਜ਼ੂ-ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਰੇਲਵੇ|ਲੈਂਜ਼ੂ-ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਰੇਲਵੇ]] ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="rail" /> == ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਥਾਨ == [[ਤਸਵੀਰ:EuropoidMaskLopNurChina2000-1000BCE.jpg|right|thumb| ਦੂਜੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬੀਸੀਈ ਤੋਂ ਮਾਸਕ]] ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਬਰਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮਮੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਬਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ [[ਇੰਡੋ ਯੂਰਪੀਅਨ]] ਮੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। === ਲੂਲਾਨ === ਲੂਲਾਨ ਜਾਂ ਕ੍ਰੋਰਾਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜ ਸੀ ਜੋ ਲੋਪ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ 2ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਓਏਸਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2021}} ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ [[ਸ਼ੰਸ਼ਾਨ|ਸ਼ਾਨਸ਼ਾਨ]] ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਖੋਜ 1899 ਵਿੱਚ [[ਸਵੈਨ ਹੇਡਿਨ]] ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਕੁਝ ਘਰਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦੀ [[ਖਰੋਸ਼ਠੀ|ਖਰੋਸਥੀ]] ਗੋਲੀ ਅਤੇ [[ਜਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼]] (266-420) ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਨੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਲੱਭੀਆਂ।<ref name="dsr"/> [[ਔਰੇਲ ਸਟੀਨ|ਔਰੇਲ ਸਟੀਨ ਨੇ]] ਵੀ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਟੋਵਨ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ [[Loulan ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ|ਬਿਊਟੀ ਆਫ਼ ਲੂਲਾਨ]] ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਮਮੀ ਮਿਲੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":0" /> ''[[ਸ਼ਿਜੀ|ਸ਼ੀਜੀ]]'' ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਯਾਨ ਜ਼ੇ (鹽澤, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਲਟ ਮਾਰਸ਼) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਇਸਦੇ [[ਲੂਣੀ ਝੀਲ|ਖਾਰੇ]] ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ [[Loulan ਰਾਜ|ਲੂਲਾਨ ਰਾਜ]] ਸਥਿਤ ਸੀ। === ਸ਼ਾਓਹੇ ਕਬਰਸਤਾਨ === [[Xiaohe ਕਬਰਸਤਾਨ|ਸ਼ਾਓਹੇ ਕਬਰਸਤਾਨ]] ਲੋਪ ਨੁਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ]] ਦੀ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਇੱਕ ਆਇਤਾਕਾਰ ਰੇਤ ਦਾ ਟਿੱਬਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਤੀਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਮੀ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਜ਼ੀਓਹੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 330 ਕਬਰਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 160 ਕਬਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Burial Site from the Bronze Age, Lop Nur, Xinjiang. |url=http://www.china.org.cn/english/features/Archaeology/149496.htm#2 |access-date=2007-09-18 |publisher=www.china.org.cn}}</ref> ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ 1934 ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਫੋਕੇ ਬਰਗਮੈਨ|ਫੋਲਕੇ ਬਰਗਮੈਨ ਨੂੰ]] ਸਾਈਟ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਖੁਦਾਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਕਤੂਬਰ 2003 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। 2002 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੁੱਲ 167 ਮਕਬਰੇ ਪੁੱਟੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਸੈਂਕੜੇ ਛੋਟੇ ਕਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ: ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਤਾਬੂਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਦੀ ਮਮੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਲਾਸ਼ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Silk Road Documentary Unearths Latest Findings |url=http://www.china.org.cn/english/features/Archaeology/162045.htm |access-date=2007-09-18 |publisher=china.org.cn}}</ref> === ਕਵਾਰੀਗੁਲ === 1979 ਵਿੱਚ, [[ਤਾਰਿਮ ਮਾਮੀਆਂ|ਟਾਰਿਮ ਮਮੀਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ [[ਕਵਾਰੀਗੁਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਕਵਾਰੀਗੁਲ]] (ਗੁਮਗੂ) ਵਿਖੇ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੱਭੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਲੋਪ ਨੁਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੋਂਚੀ (ਕੋਂਗਕੇ) ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 2100 ਤੋਂ 1500 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਦੀਆਂ 42 ਕਬਰਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਸਨ, ਜੋ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਫਟ ਪਿੱਟ ਕਬਰਾਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਦੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਖੰਭੇ ਸਨ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉੱਨ ਦੀ ਬੁਣਾਈ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਟੋਪੀਆਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਟੋਕਰੀਆਂ, ਕਣਕ ਦੇ ਦਾਣੇ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਭੇਡਾਂ/ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਸਿੰਗ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਅਤੇ ਬਰੇਸਲੇਟ, ਨੈਫ੍ਰਾਈਟ ਮਣਕੇ, ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ (ਜਾਂ ਕਾਂਸੀ) ਦੇ ਟੁਕੜੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੋਈ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਨਹੀਂ ਲੱਭੇ ਗਏ ਸਨ। ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਵਿੱਚ, ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਸ਼ਾਫਟ ਪਿੱਟ ਕਬਰਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੰਭਿਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਕੇਂਦਰਿਤ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਛੇ ਮਰਦ ਕਬਰਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਿੱਤਲ, ਜਾਂ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੁਝ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ।<ref>Kwang-tzuu Chen and Fredrik T. Hiebert (1995). "The Late Prehistory of Xinjiang in Relation to Its Neighbors". ''Journal of World Prehistory'' '''9''' (2): 243–300.</ref> === ਮੀਰਾਂ === ਮੀਰਾਂ ਲੋਪ ਨੁਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬੋਧੀ ਮੱਠਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੇ [[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਤੋਂ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਏ ਸਨ, ਕੁਝ [[ਰੋਮ]] ਤੱਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਲੋਪ ਮਾਰੂਥਲ]] * [[ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ]] * [[ਤਾਰਿਮ ਮਾਮੀਆਂ|ਤਾਰਿਮ ਮਮੀਆਂ]] * [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਪ੍ਰਸਾਰਣ]] * [[ਅਰਾਲ ਸਮੁੰਦਰ|ਅਰਾਲ ਸਾਗਰ]] * [[ਰੁਓਕਿਯਾਂਗ ਟਾਊਨ]] * [[ਚਾਰਕਲਿਕ (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬਸਤੀ)|ਚਾਰਕਲਿਕ]] * [[ਚੀਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਖਣਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="0"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.fas.org/nuke/guide/china/facility/lop_nor.gif Lop Nur ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਟੈਸਟ ਸਹੂਲਤ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313013848/http://fas.org/nuke/guide/china/facility/lop_nor.gif |date=2016-03-13 }} * [http://www.nti.org/db/China/lopnur.htm ਲੋਪ ਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਟੈਸਟ ਬੇਸ] * [https://missilethreat.csis.org/missile/df-31/ DF-31 10 ਜੂਨ 1994 ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ] * [https://web.archive.org/web/20071201164317/http://www.travel-silkroad.com/english/dongfanwenming/history/lbbzm/lbb2.htm ਲੋਪ ਮਾਰੂਥਲ] * [https://books.google.com/books?id=p0kEAAAAYAAJ&dq=lop+desert&pg=PA153 ਲੋਪ ਨਾਰ ਦਾ ਸਰਵੇ ਕਰਨਾ] * * [https://web.archive.org/web/20200607022229/http://www.eosnap.com/image-of-the-day/salt-fields-in-former-wandering-lake-lop-nur-china/ ਸਾਬਕਾ "ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ" ਝੀਲ ਲੋਪ ਨੁਰ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਖੇਤਰ - 13 ਮਈ, 2009 - ਅਰਥ ਸਨੈਪਸ਼ਾਟ] * ਡਾਉਨਲੋਡ ਕਰਨ ਯੋਗ ਲੇਖ: "ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪੱਛਮ-ਪੂਰਬ ਦੀ ਸੰਮਿਲਿਤ ਆਬਾਦੀ ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ" ਲੀ ਐਟ ਅਲ। ''BMC ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ'' 2010, 8:15. [https://web.archive.org/web/20110427172440/http://www.biomedcentral.com/content/pdf/1741-7007-8-15.pdf] {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] 0ctvl3hhh78x4pj1m3e6vjl1szuattt 4 173980 848008 846736 2026-09-26T09:37:20Z ListeriaBot 61041 Wikidata list updated [V2] 848008 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5; # all humans wdt:P106 wd:Q36180. # Writers [] schema:about ?item; schema:isPartOf <https://pa.wikipedia.org/>; schema:name ?ws . # who have author pages in Punjabi Wikipedia } |columns=number:#,item:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਆਈਟਮ,label:ਨਾਂ,p21,P214,p18 |sort=label }} {| class='wikitable sortable' ! # ! ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਆਈਟਮ ! ਨਾਂ ! ਲਿੰਗ ! ਵੀਆਈਏਐੱਫ ਆਈਡੀ ! ਤਸਵੀਰ |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q1743572|Q1743572]] | [[ਸੰਤ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ|auto biography of kirpal singh]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61632540 61632540] | [[ਤਸਵੀਰ:Kirpal Singh 1974.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q5653028|Q5653028]] | [[ਹੈਪੀ ਸਲਮਾ|Happy Salma]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/193038625 193038625] | [[ਤਸਵੀਰ:Happy Salma - They Call Me Nyai Ontosoroh (8056092808).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q30101192|Q30101192]] | [[ਨੇਵੋ ਜ਼ਿਸਿਨ|Nevo Zisin]] | [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]] | | [[ਤਸਵੀਰ:Nevozisin.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q28113198|Q28113198]] | [[ਟਾਇਲਰ ਫ਼ੋਰਡ|Tyler Ford]] | [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]]<br/>''[[:d:Q505371|agender]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2005157226592885410007 2005157226592885410007] | |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q3595820|Q3595820]] | [[ਅਕਬਰ ਇਲਾਹਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34698614 34698614] | [[ਤਸਵੀਰ:Akbar Allahabadi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q3694751|Q3694751]] | [[ਅਕਬਰ ਐਸ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32016677 32016677] | [[ਤਸਵੀਰ:Akbar Ahmed 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q59419829|Q59419829]] | [[ਅਕਸ਼ੈ ਰਮਨਲਾਲ ਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61593266 61593266] | |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q4701384|Q4701384]] | [[ਅਕਿਤਮ ਅਚੂਤਨ ਨਮਬੂਦਿਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60480749 60480749] | [[ਤਸਵੀਰ:Akkitham Achuthan Namboothiri .jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q464104|Q464104]] | [[ਅਕੀਕੋ ਯੋਸਾਨੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9966123 9966123] | [[ਤਸਵੀਰ:Akiko Yosano.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q8006|Q8006]] | [[ਅਕੀਰਾ ਕੁਰੋਸਾਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66476464 66476464] | [[ਤਸਵੀਰ:Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q3595359|Q3595359]] | [[ਅਖ਼ਲਾਕ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਸ਼ਹਰਯਾਰ|ਅਖ਼ਲਾਕ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33459953 33459953] | |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q31787847|Q31787847]] | [[ਅਗਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q7724|Q7724]] | [[ਅਗਸਤ ਸਟਰਿੰਡਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54154627 54154627] | [[ਤਸਵੀਰ:August Strindberg (Björkman 1912).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q21041825|Q21041825]] | [[ਅਚਲਾ ਨਾਗਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102960242 102960242] | |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q4673524|Q4673524]] | [[ਅਚਾਰੀਆ ਚਤੁਰਸੇਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5069925 5069925] | |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q3918479|Q3918479]] | [[ਅਜਮਲ ਖਟਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29119236 29119236] | [[ਤਸਵੀਰ:Ajmal Khattak (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q3877840|Q3877840]] | [[ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8694478 8694478] | [[ਤਸਵੀਰ:Rode.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q117317422|Q117317422]] | [[ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q20604953|Q20604953]] | [[ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52984530 52984530] | [[ਤਸਵੀਰ:Ajmer aulakh.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q20604964|Q20604964]] | [[ਅਜਮੇਰ ਸਿੱਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63635699 63635699] | |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q258753|Q258753]] | [[ਅਜ਼ਰ ਨਫੀਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305136376 305136376] | [[ਤਸਵੀਰ:Azar Nafisi 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q17492706|Q17492706]] | [[ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਹਿਮਦ (ਲੇਖਕ)|ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4952470 4952470] | [[ਤਸਵੀਰ:Aziz Ahmad 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q369482|Q369482]] | [[ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅੰਸਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107428157 107428157] | [[ਤਸਵੀਰ:Aziz Ansari 2012 Shankbone.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q20604975|Q20604975]] | [[ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ੇਖਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q4699509|Q4699509]] | [[ਅਜਾਇਬ ਕਮਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72723199 72723199] | |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q31782397|Q31782397]] | [[ਅਜਾਇਬ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/553151171024839092667 553151171024839092667]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/70525051 70525051] | |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q20604986|Q20604986]] | [[ਅਜਾਇਬ ਹੁੰਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q2995789|Q2995789]] | [[ਅਜੀਤ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13113807 13113807] | [[ਤਸਵੀਰ:Ajeet Caur.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q61059021|Q61059021]] | [[ਅਜੀਤ ਪਿਆਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ajit Piasa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q4699801|Q4699801]] | [[ਅਜੀਤ ਸੈਣੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43428878 43428878] | |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q20604999|Q20604999]] | [[ਅਜੇ ਤਨਵੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q233289|Q233289]] | [[ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14782323 14782323] | [[ਤਸਵੀਰ:Atal Bihari Vajpayee (crop 2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q20605028|Q20605028]] | [[ਅਤਰਜੀਤ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਅਤਰਜੀਤ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q3695139|Q3695139]] | [[ਅਤਾ ਉਲ ਹੱਕ ਕਾਸਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119128566 119128566] | [[ਤਸਵੀਰ:Attaulhaq.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q16194345|Q16194345]] | [[ਅਤਿਮਾ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85383408 85383408] | |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q320150|Q320150]] | [[ਅਤਿਸ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36928173 36928173] | [[ਤਸਵੀਰ:Atisha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q28018906|Q28018906]] | [[ਅਤੀਆ ਫੈਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9367630 9367630] | [[ਤਸਵੀਰ:AtiyaFyzeeRahamin1921.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q6896292|Q6896292]] | [[ਅਤੁਕੁਰੀ ਮੋਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50638242 50638242] | [[ਤਸਵੀਰ:Atukuri Molla 2017 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q4818791|Q4818791]] | [[ਅਤੁਲ ਕੁਲਕਰਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2236551 2236551] | [[ਤਸਵੀਰ:Atul Kulkarni.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q4818810|Q4818810]] | [[ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11309554 11309554] | [[ਤਸਵੀਰ:অতুলপ্রসাদ সেন.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q13056811|Q13056811]] | [[ਅਤੁਲ ਬੋਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/283400943 283400943] | [[ਤਸਵੀਰ:Atul Bose Royal Academy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q4818801|Q4818801]] | [[ਅਤੁਲਿਆ ਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40701405 40701405] | |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q31787556|Q31787556]] | [[ਅਤੈ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Atai Singh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q31790001|Q31790001]] | [[ਅਦਹੱਮਾਣ]] | | | |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q17070404|Q17070404]] | [[ਅਦਾਨੀਆ ਸ਼ਿਬਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63730447 63730447] | [[ਤਸਵੀਰ:Adania Shibli, Festiwal Góry Literatury 2024 67a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q28421819|Q28421819]] | [[ਅਦਿਤੀ ਗੁਪਤਾ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q16734477|Q16734477]] | [[ਅਦਿਤੀ ਫਡਨੀਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88436630 88436630] | |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q16732696|Q16732696]] | [[ਅਦਿਤੀ ਮਿੱਤਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q380787|Q380787]] | [[ਅਡੋਨਿਸ|ਅਦੋਨਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27059798 27059798] | [[ਤਸਵੀਰ:Adonis 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q297448|Q297448]] | [[ਅਨਤੋਨ ਮਕਾਰੈਂਕੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44302134 44302134] | [[ਤਸਵੀਰ:Makarenko.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q2722240|Q2722240]] | [[ਅਨਵਰ ਅਗਵਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70274817 70274817] | |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q20605054|Q20605054]] | [[ਅਨਵਰ ਜਲਾਲਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q3695024|Q3695024]] | [[ਅਨਵਰ ਮਕਸੂਦ ਹਮੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29122134 29122134] | [[ਤਸਵੀਰ:Anwar Maqsood, ca. 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q3631146|Q3631146]] | [[ਅਨਵਰ ਮਸੂਦ|ਅਨਵਰ ਮਸਊਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9172738 9172738] | [[ਤਸਵੀਰ:Anwrmasoodn.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q109324392|Q109324392]] | [[ਅਨਵਰ ਸਾਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q23583895|Q23583895]] | [[ਅਨਵਾਰਾ ਬਹਾਰ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60670524 60670524] | |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q28332688|Q28332688]] | [[ਅਨਸਰਟੇਨ ਲਿਆਜ਼ੋਨਜ਼|ਅਨਸਰਟੇਨ ਲਿਆਜ਼ੋਨਜ੍]] | | | |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q79859234|Q79859234]] | [[ਅਨਸੂਯਾ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39042420 39042420] | |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q28649065|Q28649065]] | [[ਅਨਸੂਯਾ ਸੇਨਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63415334 63415334] | [[ਤਸਵੀਰ:Anasuya Sengupta 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q22893964|Q22893964]] | [[ਅਨਾ ਇਰਮਾ ਰਿਵੇਰਾ ਲਾਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21493687 21493687] | [[ਤਸਵੀਰ:Ana Irma Rivera Lassén 2021.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q18809|Q18809]] | [[ਅਨਾਤੋਲੀ ਲੂਨਾਚਾਰਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/74003029 74003029] | [[ਤਸਵੀਰ:Anatoliy Lunacharskiy 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q42443|Q42443]] | [[ਅਨਾਤੋਲੇ ਫ਼ਰਾਂਸ|ਅਨਾਤੋਲੇ ਫ਼ਰਾਂਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4925052 4925052] | [[ਤਸਵੀਰ:Anatole France young years.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q12413513|Q12413513]] | [[ਅਨਾਮਿਕਾ (ਕਵਿਤਰੀ)|ਅਨਾਮਿਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5149161211584240070001 5149161211584240070001] | [[ਤਸਵੀਰ:Anamika.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q113458469|Q113458469]] | [[ਅਨਾਹਿਦ ਦੈਸ਼ਗਰਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13154620883144592693 13154620883144592693] | |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q4765261|Q4765261]] | [[ਅਨਿਰੁੱਧ ਬਹਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16366354 16366354] | |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q15429496|Q15429496]] | [[ਅਨਿਲ ਆਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q21074354|Q21074354]] | [[ਅਨੀਤਾ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/165701795 165701795] | [[ਤਸਵੀਰ:The Secretary, Ministry of Social Justice and Empowerment, Ms. Anita Agnihotri and the MD-NSKFDC (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q4172136|Q4172136]] | [[ਅਨੀਤਾ ਦੁਬੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5804673 5804673] | |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q268495|Q268495]] | [[ਅਨੀਤਾ ਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54161277 54161277] | |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q2850189|Q2850189]] | [[ਅਨੀਤਾ ਨਾਇਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79181142 79181142] | [[ਤਸਵੀਰ:Anitha Nair atKollam 1 2024.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q16195903|Q16195903]] | [[ਅਨੀਤਾ ਭਾਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/302290939 302290939] | [[ਤਸਵੀਰ:Anita bharti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q4761585|Q4761585]] | [[ਅਨੀਸ ਜੰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59261294 59261294] | |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q4765278|Q4765278]] | [[ਅਨੀਸ ਨਾਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67796155 67796155] | |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q3250173|Q3250173]] | [[ਅਨੀਸੁਲ ਹੱਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107298338 107298338] | [[ਤਸਵੀਰ:Anisul Hoque at Borno Mela.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q104803313|Q104803313]] | [[ਅਨੁਕੀ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:AnukiPR.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q56875853|Q56875853]] | [[ਅਨੁਜਾ ਚੰਦਰਮੌਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/314899445 314899445] | [[ਤਸਵੀਰ:Anuja Chandramouli.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q526008|Q526008]] | [[ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57817037 57817037] | [[ਤਸਵੀਰ:Anupama chopra book launch.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q4777842|Q4777842]] | [[ਅਨੁਪਮਾ ਨਿਰੰਜਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23482719 23482719] | [[ਤਸਵੀਰ:Anupama Niranjana photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q4777888|Q4777888]] | [[ਅਨੁਰਾਗ ਅਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/315990255 315990255] | |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q106595679|Q106595679]] | [[ਅਨੁਰਾਧਾ ਬੇਨੀਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Anuradha Beniwal.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q29764394|Q29764394]] | [[ਅਨੁਰਾਧਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/317106486 317106486] | [[ਤਸਵੀਰ:Anuradha Bhattacharyya, 2017 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q4777882|Q4777882]] | [[ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਏ (ਨਾਵਲਕਾਰ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26548825 26548825] | |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q12973484|Q12973484]] | [[ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਮਾਨਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50823082 50823082] | |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q4777884|Q4777884]] | [[ਅਨੁਰਾਧਾ ਸ਼ਰਮਾ ਪੁਜਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73489378 73489378] | |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q13056819|Q13056819]] | [[ਅਨੁਰੂਪਾ ਦੇਬੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1603980 1603980] | [[ਤਸਵੀਰ:Anurupa Devi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q38013923|Q38013923]] | [[ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਜਸਰਾਜ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q20744650|Q20744650]] | [[ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਰਵੀਸ਼ੰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7603263 7603263] | |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q259379|Q259379]] | [[ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ੰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76513723 76513723] | [[ਤਸਵੀਰ:Anoushka Shankar -3578.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q14949627|Q14949627]] | [[ਅਨੁਸ਼੍ਰੀ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Anusree Roy Profile Picture.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q110118498|Q110118498]] | [[ਅਨੂਜਾ ਅਕਾਥੂੱਟੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Anuja Akathoottu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q31786385|Q31786385]] | [[ਅਨੂਪ ਵਿਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Anoop Virk Punjabi Language poet 22.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q4777823|Q4777823]] | [[ਅਨੂਪਮ ਮਿਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102630401 102630401] | [[ਤਸਵੀਰ:Anupam Mishra.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q20605063|Q20605063]] | [[ਅਨੇਮਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Aneman Singh 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q60256889|Q60256889]] | [[ਅਨੌਸ਼ਕਾ ਸਬਨੀਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:JLF3 - Anoushka Sabnis (2020; cropped 2024).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q2722235|Q2722235]] | [[ਅਨੰਤਰਾਏ ਰਾਵਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50577224 50577224] | |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q4751448|Q4751448]] | [[ਅਨੰਤਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q4751265|Q4751265]] | [[ਅਨੰਦ ਨਰਾਇਣ ਮੁੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118842167 118842167] | |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q369952|Q369952]] | [[ਅੰਨਦਾ ਸ਼ੰਕਰ ਰੇ|ਅਨੰਦਾ ਸ਼ੰਕਰ ਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39391009 39391009] | |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q216134|Q216134]] | [[ਅਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32002923 32002923] | [[ਤਸਵੀਰ:Upton Sinclair Portrait 1934.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q96581847|Q96581847]] | [[ਅਪਰਨਾ ਵੈਦਿਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102936420 102936420] | [[ਤਸਵੀਰ:Aparna Vaidik 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q4690870|Q4690870]] | [[ਅਫਜ਼ਲ ਅਹਿਮਦ ਸਈਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14320079 14320079] | |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q110692325|Q110692325]] | [[ਅਫਰਾ ਬੁਖਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q4690369|Q4690369]] | [[ਅਫਸਰ ਮੌਦੂਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q4690871|Q4690871]] | [[ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਅਹਿਸਨ ਰੰਧਾਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9018833 9018833] | |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q91101658|Q91101658]] | [[ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਤੌਸੀਫ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11103488 11103488] | |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q20605093|Q20605093]] | [[ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਸਾਹਿਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Afzal Sahir (poet).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q382141|Q382141]] | [[ਅਫ਼ਧੇਰੇ ਜਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/103683909 103683909] | |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q31790761|Q31790761]] | [[ਅਫ਼ਰੋਜ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤ|ਅਫ਼ਰੋਜ਼ ਅਮ੍ਰਿਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q48624|Q48624]] | [[ਅਫਾਨਾਸਈ ਨਿਕਿਤੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25399800 25399800] | [[ਤਸਵੀਰ:RR5110-0019R 525 лет путешествию Афанасия Никитина в Индию.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q4664629|Q4664629]] | [[ਅਬਦਾਲ ਬੇਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q106516733|Q106516733]] | [[ਅਬਦੁਰ ਰੌਫ ਉਰੂਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q4665603|Q4665603]] | [[ਅਬਦੁਲ ਕਵੀ ਦੇਸਨਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118548376 118548376] | [[ਤਸਵੀਰ:Abdul Qavi Desnavi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q15643837|Q15643837]] | [[ਅਬਦੁਲ ਬਿਸਮਿੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114227862 114227862] | |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q2511004|Q2511004]] | [[ਅਬਦੁਲ ਰੱਜਾਕ ਸਮਰਕੰਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52112138 52112138] | |- | style='text-align:right'| 115 | [[:d:Q3371565|Q3371565]] | [[ਅਬਦੁਲ ਸ਼ਕੂਰ ਰਸ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29122989 29122989] | |- | style='text-align:right'| 116 | [[:d:Q4665362|Q4665362]] | [[ਅਬਦੁਲ ਹਫੀਜ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਬਰਕਤੁੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311087170 311087170] | [[ਤਸਵੀਰ:Mohammed Barkatullah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[:d:Q3595833|Q3595833]] | [[ਅਬਦੁਲ ਹਲੀਮ ਸ਼ਰਰ|ਅਬਦੁਲ ਹਲੀਮ ਸ਼ਰਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/291882933 291882933] | |- | style='text-align:right'| 118 | [[:d:Q4665415|Q4665415]] | [[ਅਬਦੁੱਲ ਹਏ ਸਿਕਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58204582 58204582] | |- | style='text-align:right'| 119 | [[:d:Q4217805|Q4217805]] | [[ਅਬਦੁੱਲਾ ਕਾਹੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8249829 8249829] | [[ਤਸਵੀਰ:Stamps of Uzbekistan, 2007-06.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[:d:Q21866995|Q21866995]] | [[ਅਬਦੁੱਲਾ ਹੁਸੈਨ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49383088 49383088] | [[ਤਸਵੀਰ:Abdullah Hussain, Novelist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[:d:Q91|Q91]] | [[ਅਬਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/300575765 300575765]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/76349832 76349832] | [[ਤਸਵੀਰ:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[:d:Q330179|Q330179]] | [[ਅਬਰਾਹਿਮ ਕਾਵੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35855525 35855525] | [[ਤਸਵੀਰ:Abraham Kovoor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[:d:Q101409185|Q101409185]] | [[ਅਬੀਗੈਲ ਡਲੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Abigail Dillen por Rachel Teixeira.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[:d:Q369907|Q369907]] | [[ਅਬੁਲ ਅਲਾ ਮੌਦੂਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71401109 71401109] | |- | style='text-align:right'| 125 | [[:d:Q196617|Q196617]] | [[ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ|ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71439924 71439924] | [[ਤਸਵੀਰ:Abul Kalam Azad 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 126 | [[:d:Q334752|Q334752]] | [[ਅਬੁਲ ਫ਼ਜ਼ਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5150639 5150639] | [[ਤਸਵੀਰ:Abul Fazl cropped.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[:d:Q3346027|Q3346027]] | [[ਅਬੁਲ ਮਨਸੂਰ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8773572 8773572] | |- | style='text-align:right'| 128 | [[:d:Q5670|Q5670]] | [[ਅਬੂ ਨੁਵਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100164196 100164196] | [[ਤਸਵੀਰ:Abu Nuwas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[:d:Q12990475|Q12990475]] | [[ਅਬੂਰੀ ਛਾਇਆਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13909124 13909124] | |- | style='text-align:right'| 130 | [[:d:Q320619|Q320619]] | [[ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14765205 14765205] | |- | style='text-align:right'| 131 | [[:d:Q19361202|Q19361202]] | [[ਅਭੀਜੀਤ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 132 | [[:d:Q4667334|Q4667334]] | [[ਅਭੈ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22148812803345212528 22148812803345212528] | [[ਤਸਵੀਰ:Poet Abhay K.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[:d:Q4667336|Q4667336]] | [[ਅਭੈ ਕੁਮਾਰ ਦੂਬੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118538425 118538425] | [[ਤਸਵੀਰ:अभय कुमार दुबे bharat-s-tiwari-photography-IMG 6944 December 27, 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[:d:Q511589|Q511589]] | [[ਅਭੈ ਦਿਓਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95556903 95556903] | [[ਤਸਵੀਰ:Abhay Deol.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[:d:Q4747036|Q4747036]] | [[ਅਮਜਦ ਪਰਵੇਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41454694 41454694] | [[ਤਸਵੀਰ:Pride of Performance Award by President of Pakistan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[:d:Q4747022|Q4747022]] | [[ਅਮਜਦ ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 137 | [[:d:Q74670345|Q74670345]] | [[ਅਮਨਦੀਪ ਸੰਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Amandeep Sandhu - B&W.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[:d:Q20605106|Q20605106]] | [[ਅਮਨਪਾਲ ਸਾਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 139 | [[:d:Q31789994|Q31789994]] | [[ਅਮਰ ਗਿਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 140 | [[:d:Q4740022|Q4740022]] | [[ਅਮਰ ਜਲੀਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11250164 11250164] | [[ਤਸਵੀਰ:AmarJaleel1.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[:d:Q31785995|Q31785995]] | [[ਅਮਰ ਜਿਉਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Amar Jyoti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 142 | [[:d:Q3348637|Q3348637]] | [[ਅਮਰ ਸਿੰਘ (ਰਾਜਸੀ ਨੇਤਾ)|ਅਮਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/267624311 267624311] | [[ਤਸਵੀਰ:Amar Singh at the India Economic Summit 2008 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[:d:Q4740050|Q4740050]] | [[ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਂਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 144 | [[:d:Q20605118|Q20605118]] | [[ਅਮਰ ਸਿੰਘ ‘ਕਬਰ ਪੁੱਟ’]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 145 | [[:d:Q3595181|Q3595181]] | [[ਅਮਰਕਾਂਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116593687 116593687] | |- | style='text-align:right'| 146 | [[:d:Q20605133|Q20605133]] | [[ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਂਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Amarjit Kaunke.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[:d:Q125148401|Q125148401]] | [[ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਪਨੂੰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 148 | [[:d:Q20605145|Q20605145]] | [[ਅਮਰਜੀਤ ਗਰੇਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Grewal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[:d:Q31789407|Q31789407]] | [[ਅਮਰਜੀਤ ਘੁੰਮਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 150 | [[:d:Q31787364|Q31787364]] | [[ਅਮਰਜੀਤ ਚਾਹਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 151 | [[:d:Q20605168|Q20605168]] | [[ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[:d:Q20605178|Q20605178]] | [[ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 153 | [[:d:Q129652400|Q129652400]] | [[ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 154 | [[:d:Q125148546|Q125148546]] | [[ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 155 | [[:d:Q132489|Q132489]] | [[ਅਮਰਤਿਆ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108397636 108397636] | [[ਤਸਵੀਰ:Amartya Sen 2012.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[:d:Q36321370|Q36321370]] | [[ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 157 | [[:d:Q22666243|Q22666243]] | [[ਅਮਰਦੀਪ ਟਿਵਾਣਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 158 | [[:d:Q113318710|Q113318710]] | [[ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 159 | [[:d:Q20747897|Q20747897]] | [[ਅਮਰਨਾ ਮਿਲਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/162162902792277782364 162162902792277782364]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8477148753710841320009 8477148753710841320009] | [[ਤਸਵੀਰ:Amarna Miller, 2017 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[:d:Q125148589|Q125148589]] | [[ਅਮਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਝੀਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 161 | [[:d:Q19575539|Q19575539]] | [[ਅਮਰੀਕ ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 162 | [[:d:Q61059673|Q61059673]] | [[ਅਮਰੀਕ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 163 | [[:d:Q61059335|Q61059335]] | [[ਅਮਰੀਕ ਡੋਗਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 164 | [[:d:Q31789145|Q31789145]] | [[ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 165 | [[:d:Q19902071|Q19902071]] | [[ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 166 | [[:d:Q61059289|Q61059289]] | [[ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 167 | [[:d:Q20605220|Q20605220]] | [[ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 168 | [[:d:Q4739185|Q4739185]] | [[ਅਮਲ ਐਦਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/209240612 209240612] | [[ਤਸਵੀਰ:Amal-aden-norwegian-author (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[:d:Q58020605|Q58020605]] | [[ਅਮਲ ਮਨਸੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/300100277 300100277] | |- | style='text-align:right'| 170 | [[:d:Q31787730|Q31787730]] | [[ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਰੈਸ਼ੀ|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 171 | [[:d:Q16769592|Q16769592]] | [[ਅਮਾਲ ਕਲੂਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/309561442 309561442] | [[ਤਸਵੀਰ:Amal Clooney.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[:d:Q4739210|Q4739210]] | [[ਅਮਾਲਾ ਸ਼ੰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6912157527409227300003 6912157527409227300003] | [[ਤਸਵੀਰ:Amala Shankar - Kolkata 2011-05-09 2810.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[:d:Q29564500|Q29564500]] | [[ਅਮਿਤ ਕਾਨਪੁਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 174 | [[:d:Q472352|Q472352]] | [[ਅਮਿਤ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/277666574 277666574] | [[ਤਸਵੀਰ:Amit Chaudhuri - Kolkata 2014-01-31 8218.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[:d:Q4746901|Q4746901]] | [[ਅਮਿਤਾ ਕਾਨੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20003605 20003605] | [[ਤਸਵੀਰ:AmitaKanekar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[:d:Q4746905|Q4746905]] | [[ਅਮਿਤਾ ਮਲਿਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63643092 63643092] | [[ਤਸਵੀਰ:Amita Malik BITS 1983.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 177 | [[:d:Q9570|Q9570]] | [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79192435 79192435] | [[ਤਸਵੀਰ:Indian actor Amitabh Bachchan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[:d:Q4746925|Q4746925]] | [[ਅਮਿਤਾਵ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/115778900 115778900] | [[ਤਸਵੀਰ:Amitava Kumar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[:d:Q336125|Q336125]] | [[ਅਮਿਤਾਵ ਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/261269554 261269554] | [[ਤਸਵੀਰ:Amitav Ghosh (33426517822).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[:d:Q20605232|Q20605232]] | [[ਅਮਿਤੋਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 181 | [[:d:Q3351367|Q3351367]] | [[ਅਮਿਯਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64105513 64105513] | |- | style='text-align:right'| 182 | [[:d:Q4746994|Q4746994]] | [[ਅਮਿਯਾ ਭੂਸ਼ਣ ਮਜੂਮਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40233194 40233194] | [[ਤਸਵੀਰ:Novelist Amiya Bhushan Majumdar at his home in the Coochbehar district of the Indian state of West Bengal 2014-07-07 16-45.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[:d:Q4746315|Q4746315]] | [[ਅਮੀਨ ਕਾਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Mohammad amin kamil.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[:d:Q97260793|Q97260793]] | [[ਅਮੀਨ ਮਲਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 185 | [[:d:Q4064302|Q4064302]] | [[ਅਮੀਨਾ ਅਲ-ਸਦਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/155536028 155536028]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/297040524 297040524] | |- | style='text-align:right'| 186 | [[:d:Q4746352|Q4746352]] | [[ਅਮੀਨਾ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45613630 45613630] | [[ਤਸਵੀਰ:Amina Shah (writer and storyteller).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[:d:Q42593285|Q42593285]] | [[ਅਮੀਨਾ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6932426 6932426] | |- | style='text-align:right'| 188 | [[:d:Q207817|Q207817]] | [[ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ|ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76503034 76503034] | [[ਤਸਵੀਰ:Amir Khusrow 1975 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[:d:Q4746598|Q4746598]] | [[ਅਮੀਰ ਮੀਨਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/277149106279168492487 277149106279168492487]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/432151170882739091382 432151170882739091382] | [[ਤਸਵੀਰ:AmeerMinai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[:d:Q20895137|Q20895137]] | [[ਅਮੀਰ ਰਜ਼ਾ ਕੋਹਸਤਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95357345 95357345] | [[ਤਸਵੀਰ:WKV -- Rauschen -- Amir Reza Koohestani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[:d:Q3981632|Q3981632]] | [[ਅਮੀਰ ਹਮਜ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48086080 48086080] | [[ਤਸਵੀਰ:Amir Hamzah portrait edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[:d:Q3696217|Q3696217]] | [[ਹਮਜ਼ਾ ਸ਼ਿਨਵਾਰੀ|ਅਮੀਰ ਹਮਜ਼ਾ ਸ਼ਿਨਵਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21733040 21733040] | |- | style='text-align:right'| 193 | [[:d:Q712544|Q712544]] | [[ਅਮੀਰਾ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51175082 51175082] | |- | style='text-align:right'| 194 | [[:d:Q66361224|Q66361224]] | [[ਅਮੀਰਾ ਨੂਰ ਅਲ-ਦੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 195 | [[:d:Q3661856|Q3661856]] | [[ਅਮੀਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/191542866 191542866] | [[ਤਸਵੀਰ:Amish Tripathi Author.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[:d:Q21285537|Q21285537]] | [[ਅਮੀਸ਼ਾ ਸੇਠੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Amisha Sethi (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[:d:Q4742253|Q4742253]] | [[ਅਮੇਲੀਆ ਐਲਿਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35602972 35602972] | |- | style='text-align:right'| 198 | [[:d:Q2721505|Q2721505]] | [[ਅਮੋਲ ਪਾਲੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4519641 4519641] | [[ਤਸਵੀਰ:Amol Palekar - Panel Discussion - Badal Sircar and His Theater - 40th International Kolkata Book Fair - Milan Mela Complex - Kolkata 2016-02-04 0876.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[:d:Q4748694|Q4748694]] | [[ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਵੇਗੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88261648 88261648] | [[ਤਸਵੀਰ:Amritlal Vegad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[:d:Q30330391|Q30330391]] | [[ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਪਾਟਿਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29864607 29864607] | [[ਤਸਵੀਰ:Amruta Patil - Kolkata 2013-02-03 4382.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[:d:Q214475|Q214475]] | [[ਅਯਾਨ ਹਿਰਸੀ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100329178 100329178] | [[ਤਸਵੀਰ:Ayaan Hirsi Ali by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[:d:Q4831772|Q4831772]] | [[ਅਯੂਬ ਸਾਬਿਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 203 | [[:d:Q11651122|Q11651122]] | [[ਅਯੋਧਿਆ ਪ੍ਰਸਾਦ ਉਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50626600 50626600] | |- | style='text-align:right'| 204 | [[:d:Q4831900|Q4831900]] | [[ਅਯੱਪ ਪਨੀਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17248518 17248518] | [[ਤਸਵੀਰ:Ayyapapanicker323.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[:d:Q105957093|Q105957093]] | [[ਅਰਚਨਾ ਸਾਰਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3168173487912147560000 3168173487912147560000] | [[ਤਸਵੀਰ:VoW Award.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[:d:Q4791561|Q4791561]] | [[ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ ਚਾਰਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40674259 40674259] | [[ਤਸਵੀਰ:ImageArjundeocharan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[:d:Q56810286|Q56810286]] | [[ਅਰਤਿੰਦਰ ਸੰਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 208 | [[:d:Q56133394|Q56133394]] | [[ਅਰਥਨਾਰੀਸਾ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Arthanareesa-Varma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 209 | [[:d:Q48246|Q48246]] | [[ਅਰਨਸਟ ਹੈੱਕਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73923565 73923565] | [[ਤਸਵੀਰ:Ernst Haeckel 1860.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 210 | [[:d:Q5393914|Q5393914]] | [[ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ|ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੁੰਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77124784 77124784] | [[ਤਸਵੀਰ:Ernst-trumpp-ex-schimmel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 211 | [[:d:Q938094|Q938094]] | [[ਅਰਨੈਸਟ ਬੈਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3268229 3268229] | [[ਤਸਵੀਰ:Ernest Becker LCCN2014701399.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[:d:Q23434|Q23434]] | [[ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97006051 97006051] | [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[:d:Q107608889|Q107608889]] | [[ਅਰਨੈਸਟਾਈਨ ਫ੍ਰੀਡਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ErnestineLFriedmann1907.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 214 | [[:d:Q276510|Q276510]] | [[ਅਰਨੈਸਟੋ ਕਾਰਦੇਨਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110900632 110900632] | [[ਤਸਵੀਰ:Ernesto Cardenal 2010.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 215 | [[:d:Q12086|Q12086]] | [[ਅਰਨੈਸਟੋ ਟੇਓਡੋਰੋ ਮੋਨੇਟਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25409694 25409694] | [[ਤਸਵੀਰ:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 216 | [[:d:Q15783980|Q15783980]] | [[ਅਰਮਿਨ ਸ਼ਟਾਇਗਨਬਰਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57760754 57760754] | [[ਤਸਵੀਰ:Armin Steigenberger 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 217 | [[:d:Q22684197|Q22684197]] | [[ਅਰਵਾ ਓਥਮਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21905612 21905612] | |- | style='text-align:right'| 218 | [[:d:Q296299|Q296299]] | [[ਅਰਵਿੰਦ ਅਡਿਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85852158 85852158] | |- | style='text-align:right'| 219 | [[:d:Q4802485|Q4802485]] | [[ਅਰਵਿੰਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਹਿਰੋਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49357264 49357264] | [[ਤਸਵੀਰ:Arvind Krishna Mehrotra at his Dehradun home - 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 220 | [[:d:Q31790607|Q31790607]] | [[ਅਰਵਿੰਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮੇਹਰੋਤਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 221 | [[:d:Q20090138|Q20090138]] | [[ਅਰਵਿੰਦ ਮਾਲਾਗੱਟੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25795003 25795003] | [[ਤਸਵੀਰ:Aravinda Malagatti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 222 | [[:d:Q125148545|Q125148545]] | [[ਅਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 223 | [[:d:Q4796495|Q4796495]] | [[ਅਰਸ਼ ਮਲਸੀਆਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68472374 68472374] | |- | style='text-align:right'| 224 | [[:d:Q704867|Q704867]] | [[ਅਰਸ਼ਮ ਪਾਰਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/314806511 314806511] | [[ਤਸਵੀਰ:Arshamparsi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 225 | [[:d:Q4796530|Q4796530]] | [[ਅਰਸ਼ਿਆ ਸੱਤਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13137853 13137853] | |- | style='text-align:right'| 226 | [[:d:Q43353|Q43353]] | [[ਅਰਿਸਤੋਫਾਨੇਸ|ਅਰਿਸਟੋਫੇਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/105651548 105651548]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/12145857037922921331 12145857037922921331]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/20962036 20962036]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/263701016 263701016]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/276159474179827661389 276159474179827661389]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/297250376 297250376]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3169159477779127990001 3169159477779127990001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/61540995 61540995]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/6638170250858411550001 6638170250858411550001] | [[ਤਸਵੀਰ:Bust of Aristophanes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 227 | [[:d:Q3630679|Q3630679]] | [[ਅਰੁਣ ਕਾਂਬਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Arun Kamble 3.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 228 | [[:d:Q4802107|Q4802107]] | [[ਅਰੁਣ ਕੋਲਟਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7669106 7669106] | |- | style='text-align:right'| 229 | [[:d:Q12414207|Q12414207]] | [[ਅਰੁਣ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 230 | [[:d:Q4802120|Q4802120]] | [[ਅਰੁਣ ਮਿੱਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/139134262 139134262] | |- | style='text-align:right'| 231 | [[:d:Q3518399|Q3518399]] | [[ਅਰੁਣ ਸ਼ੌਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51709836 51709836] | [[ਤਸਵੀਰ:Arun Shourie cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 232 | [[:d:Q574504|Q574504]] | [[ਅਰੁਣਾ ਵਾਸੂਦੇਵ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14865097 14865097] | [[ਤਸਵੀਰ:Aruna Vasudev01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 233 | [[:d:Q212801|Q212801]] | [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76457869 76457869] | [[ਤਸਵੀਰ:Arundhati Roy W.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[:d:Q853201|Q853201]] | [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75997310 75997310] | [[ਤਸਵੀਰ:Arundhathi Subramaniam bharat-s-tiwari-photography-IMG 4208 January 27, 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 235 | [[:d:Q27881189|Q27881189]] | [[ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Arur Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 236 | [[:d:Q4795599|Q4795599]] | [[ਅਰੋਤੀ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61045968 61045968] | |- | style='text-align:right'| 237 | [[:d:Q41163|Q41163]] | [[ਅਲ ਪਚੀਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85098059 85098059] | [[ਤਸਵੀਰ:ALPACINO 0234e (30401875260) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 238 | [[:d:Q18808573|Q18808573]] | [[ਅਲਕਾ ਪਾਂਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24815784 24815784] | [[ਤਸਵੀਰ:Alka Pande bharat-s-tiwari-photography-IMG 5652 February 01, 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 239 | [[:d:Q2837350|Q2837350]] | [[ਅਲਕਾ ਸਰਾਵਗੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87446052 87446052] | [[ਤਸਵੀਰ:Alka Saraogi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 240 | [[:d:Q3635028|Q3635028]] | [[ਅਲਤਾਫ਼ ਟਾਇਰਵਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12613648 12613648] | |- | style='text-align:right'| 241 | [[:d:Q4736028|Q4736028]] | [[ਅਲਤਾਫ਼ ਫ਼ਾਤਿਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3816973 3816973] | |- | style='text-align:right'| 242 | [[:d:Q1066898|Q1066898]] | [[ਅਲਤਾਫ਼ ਹੁਸੈਨ ਹਾਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12480239 12480239] | [[ਤਸਵੀਰ:AltafHussainhali.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 243 | [[:d:Q310076|Q310076]] | [[ਅਲਪੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100210035 100210035]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/1117147270451135700000 1117147270451135700000]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/120701489 120701489]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2169151965448000470005 2169151965448000470005]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/5860158792820839040000 5860158792820839040000] | [[ਤਸਵੀਰ:Statue dedans le Palais de justice.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 244 | [[:d:Q183372|Q183372]] | [[ਅਲਫਰਿਡ ਨਾਰਥ ਵਾਈਟਹੈੱਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17265242 17265242]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/453145857108522922670 453145857108522922670] | [[ਤਸਵੀਰ:ANWhitehead.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 245 | [[:d:Q7374|Q7374]] | [[ਐਲਫ਼ਰੈੱਡ ਹਿਚਕੌਕ|ਅਲਫਰੇਡ ਹਿਚਕੌਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49226917 49226917] | [[ਤਸਵੀਰ:Hitchcock, Alfred 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 246 | [[:d:Q4722720|Q4722720]] | [[ਅਲਫਰੈਡ ਜਾਰਜ ਗਾਰਡੀਨਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66837736 66837736] | [[ਤਸਵੀਰ:Press and Propaganda in Britain, 1914-1918 Q30083.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 247 | [[:d:Q173869|Q173869]] | [[ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਟੈਨੀਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61540536 61540536] | [[ਤਸਵੀਰ:Alfred, Lord Tennyson by Julia Margaret Cameron.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 248 | [[:d:Q11826|Q11826]] | [[ਅਲਬਰੂਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100174240 100174240] | [[ਤਸਵੀਰ:Al-Biruni Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 249 | [[:d:Q34670|Q34670]] | [[ਅਲਬੇਰ ਕਾਮੂ|ਅਲਬੇਅਰ ਕਾਮੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97000332 97000332] | [[ਤਸਵੀਰ:Albert Camus, gagnant de prix Nobel, portrait en buste, posé au bureau, faisant face à gauche, cigarette de tabagisme.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 250 | [[:d:Q4733535|Q4733535]] | [[ਅਲਮਾ ਦੇ ਗਰੋਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84254967 84254967] | |- | style='text-align:right'| 251 | [[:d:Q277073|Q277073]] | [[ਅਲਮਾ ਮਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68941158 68941158] | [[ਤਸਵੀਰ:Al-Maʿarri by Khalil Gibran (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 252 | [[:d:Q1333006|Q1333006]] | [[ਅਲਮੇਰ ਰਿਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12388721 12388721] | [[ਤਸਵੀਰ:Elmer Rice2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 253 | [[:d:Q87723531|Q87723531]] | [[ਅਲਾ ਅਲ-ਏਰੀਆਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 254 | [[:d:Q215868|Q215868]] | [[ਅਲਾਇਸ ਵਾਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108495772 108495772] | [[ਤਸਵੀਰ:Alice Walker 2009 (facecrop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 255 | [[:d:Q541622|Q541622]] | [[ਅਲਿਫ਼ ਰਿਫ਼ਾਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54157893 54157893] | [[ਤਸਵੀਰ:Alifa Rifaat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 256 | [[:d:Q16018216|Q16018216]] | [[ਅਲੀ ਅਰਸ਼ਦ ਮੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9356610 9356610] | [[ਤਸਵੀਰ:Professor Ali Arshad Mir.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 257 | [[:d:Q125148402|Q125148402]] | [[ਅਲੀ ਉਸਮਾਨ ਬਾਜਵਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 258 | [[:d:Q57336|Q57336]] | [[ਅਲੀ ਖਾਮੇਨੇਈ|ਅਲੀ ਖਮੇਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/289128629 289128629]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/303285140 303285140]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/5151159248493004870003 5151159248493004870003]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/79181869 79181869] | [[ਤਸਵੀਰ:Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 259 | [[:d:Q4724751|Q4724751]] | [[ਅਲੀ ਦੇਹਬਾਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70509351 70509351] | [[ਤਸਵੀਰ:Ali Dehbashi.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 260 | [[:d:Q13179094|Q13179094]] | [[ਅਲੀ ਮੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 261 | [[:d:Q3595881|Q3595881]] | [[ਅਲੀ ਸਰਦਾਰ ਜਾਫ਼ਰੀ|ਅਲੀ ਸਰਦਾਰ ਜਾਫਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59194564 59194564] | |- | style='text-align:right'| 262 | [[:d:Q20979380|Q20979380]] | [[ਅਲੀ ਸੇਠੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/78866314 78866314] | [[ਤਸਵੀਰ:Ali Sethi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 263 | [[:d:Q2733487|Q2733487]] | [[ਅਲੀ ਹਜਵੇਰੀ|ਅਲੀ ਹਜਵੀਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/166217879 166217879] | |- | style='text-align:right'| 264 | [[:d:Q20605263|Q20605263]] | [[ਅਲੀ ਹੈਦਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 265 | [[:d:Q4724829|Q4724829]] | [[ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 266 | [[:d:Q183848|Q183848]] | [[ਅਲੀਜਾ ਇੱਜ਼ਤਬੇਗੋਵਿੱਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27154434 27154434] | [[ਤਸਵੀਰ:Alija Izetbegovic (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 267 | [[:d:Q4727367|Q4727367]] | [[ਅਲੀਤੇਤ ਨੇਮਤੁਸ਼ਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1671151778205918130000 1671151778205918130000] | |- | style='text-align:right'| 268 | [[:d:Q339581|Q339581]] | [[ਅਲੇਕਸੀ ਬਾਤਾਲੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79197551 79197551] | [[ਤਸਵੀਰ:Alexey Batalov (mos.ru) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 269 | [[:d:Q140694|Q140694]] | [[ਅਲੈਕਸੀ ਦ ਤੋਕੂਵੀਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66474207 66474207] | [[ਤਸਵੀਰ:Alexis de Tocqueville (Théodore Chassériau - Versailles).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 270 | [[:d:Q192279|Q192279]] | [[ਅਲੈਕਸੀ ਨਿਕੋਲਾਏਵਿਚ ਤਾਲਸਤਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98681641 98681641] | [[ਤਸਵੀਰ:ANTolstoy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 271 | [[:d:Q1248105|Q1248105]] | [[ਅਲੈਕਸੇਈ ਲੋਸੇਵ|ਅਲੈਕਸੇਈ ਫਿਓਦੋਰੋਵਿਚ ਲੋਸੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19795609 19795609] | |- | style='text-align:right'| 272 | [[:d:Q179558|Q179558]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ਾਂਦਰਾ ਕੋਲੋਨਤਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13029 13029] | [[ਤਸਵੀਰ:Alexandra Kollontai 1946.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 273 | [[:d:Q171976|Q171976]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਓਸਤਰੋਵਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12359459 12359459] | [[ਤਸਵੀਰ:Alexander Ostrovsky by Vasily Perov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 274 | [[:d:Q271457|Q271457]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕੂਪਰਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44330008 44330008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/712158790511138850196 712158790511138850196]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/99391682 99391682] | [[ਤਸਵੀਰ:Kuprin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 275 | [[:d:Q16190630|Q16190630]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਜੁਹਾਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32303867 32303867] | |- | style='text-align:right'| 276 | [[:d:Q38337|Q38337]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡਿਊਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51688902 51688902] | [[ਤਸਵੀਰ:Alexander Dumas père par Nadar - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 277 | [[:d:Q7200|Q7200]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66477450 66477450] | [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 278 | [[:d:Q164765|Q164765]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਬਲੋਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72187352 72187352] | [[ਤਸਵੀਰ:Alexander Blok.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 279 | [[:d:Q518070|Q518070]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵਰੌਂਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32181066 32181066] | [[ਤਸਵੀਰ:Voronski.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 280 | [[:d:Q6694|Q6694]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵਾਨ ਹੰਬੋਲਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95193235 95193235] | [[ਤਸਵੀਰ:Stieler, Joseph Karl - Alexander von Humboldt - 1843.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 281 | [[:d:Q734901|Q734901]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸਰਾਫ਼ੀਮੋਵਿਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27071548 27071548] | [[ਤਸਵੀਰ:Alexander Serafimovich.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 282 | [[:d:Q34474|Q34474]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸੋਲਜ਼ੇਨਿਤਸਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95215697 95215697] | [[ਤਸਵੀਰ:Aleksandr Solzhenitsyn 1974crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 283 | [[:d:Q201221|Q201221]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਹਰਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/295141994 295141994] | [[ਤਸਵੀਰ:Personnalités des arts et des lettres - Alexandre Herzen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 284 | [[:d:Q2650553|Q2650553]] | [[ਅਲੋਕਰੰਜਨ ਦਾਸਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66476924 66476924] | |- | style='text-align:right'| 285 | [[:d:Q20605277|Q20605277]] | [[ਅਲ੍ਹਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਜੋਗੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 286 | [[:d:Q20605295|Q20605295]] | [[ਅਵਤਾਰ ਜੌੜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 287 | [[:d:Q136702427|Q136702427]] | [[ਅਵਤਾਰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 288 | [[:d:Q31790282|Q31790282]] | [[ਅਵਤਾਰ ਰੋਡੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 289 | [[:d:Q20605309|Q20605309]] | [[ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 290 | [[:d:Q20605320|Q20605320]] | [[ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿਲਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 291 | [[:d:Q691796|Q691796]] | [[ਅਵਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7401708 7401708] | [[ਤਸਵੀਰ:Abanindranath Tagore.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 292 | [[:d:Q20054119|Q20054119]] | [[ਅਵਾਬਾਈ ਬੋਮਨਜੀ ਵਾਡੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55706011 55706011] | |- | style='text-align:right'| 293 | [[:d:Q4804289|Q4804289]] | [[ਅਸਗਰ ਅਲੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44312709 44312709] | [[ਤਸਵੀਰ:Asghar Ali Engineer, 2010 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 294 | [[:d:Q4804302|Q4804302]] | [[ਅਸਗ਼ਰ ਵਜਾਹਤ|ਅਸਗਰ ਵਜਾਹਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76728732 76728732] | [[ਤਸਵੀਰ:Asghar Wajahat bharat-s-tiwari-photography-IMG 3158 June 21, 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 295 | [[:d:Q6677167|Q6677167]] | [[ਅਸਗਰ ​​ਗੋਂਦਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57771164 57771164] | |- | style='text-align:right'| 296 | [[:d:Q45321853|Q45321853]] | [[ਅਸਮਾ ਅਲ-ਜ਼ਾਰੋਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44262168 44262168] | |- | style='text-align:right'| 297 | [[:d:Q65658640|Q65658640]] | [[ਅਸਮਾ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10144782938476607465 10144782938476607465] | [[ਤਸਵੀਰ:Asma Khan about to open traditional Calcutta-style dum biryani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 298 | [[:d:Q56036418|Q56036418]] | [[ਅਸਮਾ ਤੁਬੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/247887930 247887930] | [[ਤਸਵੀਰ:Asma Tubi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 299 | [[:d:Q102281974|Q102281974]] | [[ਅਸਮਾ ਨਬੀਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 300 | [[:d:Q16729533|Q16729533]] | [[ਅਸਮਾ ਬਿੰਤ ਸਾਕਰ ਅਲ ਕਾਸੀਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 301 | [[:d:Q289706|Q289706]] | [[ਅਸਮਾ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2926157100619872740003 2926157100619872740003] | [[ਤਸਵੀਰ:Asmaa Mahfouz at the European Parliament (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 302 | [[:d:Q105760887|Q105760887]] | [[ਅਸਮਾ ਰਸ਼ੀਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91023445 91023445] | |- | style='text-align:right'| 303 | [[:d:Q4807270|Q4807270]] | [[ਅਸਲਮ ਫਾਰੂਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93383715 93383715] | |- | style='text-align:right'| 304 | [[:d:Q106690854|Q106690854]] | [[ਅਸਲੂਬ ਅਹਿਮਦ ਅੰਸਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 305 | [[:d:Q4811997|Q4811997]] | [[ਅਸਵਥ ਦਾਮੋਦਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56766585 56766585] | [[ਤਸਵੀਰ:Aswath Damodaran keynote at ICAI SG Chapter's Mega Event 2023 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 306 | [[:d:Q16011701|Q16011701]] | [[ਅਸਵਥੀ ਥਿਰੂਨਲ ਗੌਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72991843 72991843] | [[ਤਸਵੀਰ:Princess Aswathy Thirunal Gowri Lakshmi Bayi DS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 307 | [[:d:Q3246402|Q3246402]] | [[ਅਸ਼ਫ਼ਾਕ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14954295 14954295] | |- | style='text-align:right'| 308 | [[:d:Q4804943|Q4804943]] | [[ਅਸ਼ਫਾਕ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/265944614 265944614] | [[ਤਸਵੀਰ:Ashfaq Hussain - 2010 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 309 | [[:d:Q2419984|Q2419984]] | [[ਅਸ਼ਰਫ ਪਹਿਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57045736 57045736] | [[ਤਸਵੀਰ:Young Ashraf Pahlavi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 310 | [[:d:Q21531915|Q21531915]] | [[ਅਸ਼ਰਫ ਫਾਇਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42146825591707632722 42146825591707632722] | |- | style='text-align:right'| 311 | [[:d:Q172388|Q172388]] | [[ਅਸ਼ਰਫ਼ ਗਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120073575 120073575] | [[ਤਸਵੀਰ:Aschraf Ghani MSC 2017 2 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 312 | [[:d:Q312552|Q312552]] | [[ਅਸ਼ਵਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/166385470 166385470] | [[ਤਸਵੀਰ:Ashvaghosha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 313 | [[:d:Q16154346|Q16154346]] | [[ਅਸ਼ੀਥਾ (ਲੇਖਿਕਾ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70532352 70532352] | |- | style='text-align:right'| 314 | [[:d:Q31788993|Q31788993]] | [[ਅਸ਼ੋਕ ਚਰਨ ਆਲਮਗੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 315 | [[:d:Q4805727|Q4805727]] | [[ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰਧਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116822469 116822469] | [[ਤਸਵੀਰ:Ashok Chakradhar (50).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 316 | [[:d:Q4805794|Q4805794]] | [[ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਜਪਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55151776824118012490 55151776824118012490] | [[ਤਸਵੀਰ:Ashok Vajpeyi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 317 | [[:d:Q31320501|Q31320501]] | [[ਅਸ਼ੋਕਪੁਰੀ ਗੋਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50817437 50817437] | [[ਤਸਵੀਰ:Ashokpuri Goswami.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 318 | [[:d:Q16057916|Q16057916]] | [[ਅਸੀਮ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Aseem bhai.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 319 | [[:d:Q7450|Q7450]] | [[ਅਸੀਮਾ ਚੈਟਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62850719 62850719] | [[ਤਸਵੀਰ:Asima Chatterjee - Calcutta 1993-03-29 35.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 320 | [[:d:Q4805803|Q4805803]] | [[ਅਸੋਕਾਮਿਤ੍ਰਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/885314 885314] | [[ਤਸਵੀਰ:Asokamitran.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 321 | [[:d:Q108510420|Q108510420]] | [[ਅਹਲਮ ਬਸ਼ਾਰਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/297272000 297272000] | |- | style='text-align:right'| 322 | [[:d:Q4695257|Q4695257]] | [[ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ (ਲੇਖਕ)|ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120719051 120719051] | [[ਤਸਵੀਰ:Ahmed Ali (Pakistani writer), 1974.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 323 | [[:d:Q1919866|Q1919866]] | [[ਅਹਿਮਦ ਇਬਨ ਮਾਜਿਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/99771492 99771492] | [[ਤਸਵੀਰ:Négociant musulman de Mascate.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 324 | [[:d:Q320324|Q320324]] | [[ਅਹਿਮਦ ਗ਼ਜ਼ਾਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42230786 42230786] | [[ਤਸਵੀਰ:Ахмад Газали, беседующий с учеником.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 325 | [[:d:Q195522|Q195522]] | [[ਅਹਿਮਦ ਜ਼ਾਹਿਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/245512533 245512533] | |- | style='text-align:right'| 326 | [[:d:Q332566|Q332566]] | [[ਅਹਿਮਦ ਦੀਦਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97025480 97025480] | |- | style='text-align:right'| 327 | [[:d:Q3694899|Q3694899]] | [[ਅਹਿਮਦ ਨਦੀਮ ਕਾਸਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109136202 109136202] | [[ਤਸਵੀਰ:Ahmad Nadeem Qasmi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 328 | [[:d:Q107092624|Q107092624]] | [[ਅਹਿਮਦ ਨੂਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 329 | [[:d:Q379507|Q379507]] | [[ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਰਾਜ਼|ਅਹਿਮਦ ਫਰਾਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118832675 118832675] | [[ਤਸਵੀਰ:Ahmadfaraz1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 330 | [[:d:Q2827555|Q2827555]] | [[ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਵਾਦ ਨਜਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61958 61958] | |- | style='text-align:right'| 331 | [[:d:Q4695280|Q4695280]] | [[ਅਹਿਮਦ ਬਸ਼ੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100523355 100523355]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/43717320 43717320] | |- | style='text-align:right'| 332 | [[:d:Q4695443|Q4695443]] | [[ਅਹਿਮਦ ਰਾਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/204073215 204073215] | |- | style='text-align:right'| 333 | [[:d:Q4695461|Q4695461]] | [[ਅਹਿਮਦ ਸਲੀਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119912954 119912954] | |- | style='text-align:right'| 334 | [[:d:Q366521|Q366521]] | [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਮਲੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2567622 2567622] | [[ਤਸਵੀਰ:Ahmad Shamlou - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 335 | [[:d:Q4695481|Q4695481]] | [[ਅਹਿਮਦ ਸੋਹਰਾਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/297576536 297576536] | |- | style='text-align:right'| 336 | [[:d:Q3694606|Q3694606]] | [[ਅਹਿਸਾਨ ਦਾਨਿਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117930298 117930298] | [[ਤਸਵੀਰ:Ehsan Danish.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 337 | [[:d:Q4696347|Q4696347]] | [[ਅਹਿਸਾਨ ਹਬੀਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28502168 28502168] | |- | style='text-align:right'| 338 | [[:d:Q3521629|Q3521629]] | [[ਅੰਕਿਤ ਫਾਦਿਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31651883 31651883] | |- | style='text-align:right'| 339 | [[:d:Q4765757|Q4765757]] | [[ਅੰਜਨਾ ਅਪਾਚਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79214048 79214048] | |- | style='text-align:right'| 340 | [[:d:Q111079545|Q111079545]] | [[ਅੰਜਲੀ ਕਿਸਕੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Anjani Kisku speaking at the Awardees' Meet of Sahitya Academy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 341 | [[:d:Q56065161|Q56065161]] | [[ਅੰਜਲੀ ਖੰਡਵਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1145151246511044130253 1145151246511044130253] | |- | style='text-align:right'| 342 | [[:d:Q27716324|Q27716324]] | [[ਅੰਜੁਮ ਰਹਿਬਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Anjum Rehbar.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 343 | [[:d:Q4765887|Q4765887]] | [[ਅੰਜੁਮ ਹਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46204147 46204147] | [[ਤਸਵੀਰ:Anjum Hasan DSC 5757.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 344 | [[:d:Q16204616|Q16204616]] | [[ਅੰਜੂ ਮਖੀਜਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47086286 47086286] | |- | style='text-align:right'| 345 | [[:d:Q4770971|Q4770971]] | [[ਅੰਤਰਾ ਦੇਵ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21841412 21841412] | [[ਤਸਵੀਰ:Antara Dev Sen - Kolkata 2013-02-03 4349 Cropped.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 346 | [[:d:Q1009719|Q1009719]] | [[ਅੰਦਰਾਸ਼ ਗੇਰੇਵਿਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84736560 84736560] | [[ਤਸਵੀਰ:Andras Gerevich in 2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 347 | [[:d:Q24898346|Q24898346]] | [[ਅੰਦਾਲੀਬ ਵਾਜਿਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120477101 120477101] | [[ਤਸਵੀਰ:Andaleeb Wajid.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 348 | [[:d:Q4768001|Q4768001]] | [[ਅੰਨਪੂਰਣਾ ਮਹਾਰਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72981674 72981674] | |- | style='text-align:right'| 349 | [[:d:Q3399561|Q3399561]] | [[ਅੰਨਾ ਕਾਮੀਏਂਸਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61572156 61572156] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Kamienska.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 350 | [[:d:Q78485|Q78485]] | [[ਅੰਨਾ ਫ਼ਰਾਇਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4930067 4930067] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Freud 1957.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 351 | [[:d:Q2418536|Q2418536]] | [[ਅੰਨਾ ਬਗਰੀਆਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/198119405 198119405] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Bagryana 2021 (facecrop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 352 | [[:d:Q4254535|Q4254535]] | [[ਅੰਨਾ ਲਾਰੀਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32034892 32034892] | |- | style='text-align:right'| 353 | [[:d:Q446574|Q446574]] | [[ਅੰਨਾ ਸਕਵਾਟਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54208234 54208234] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Schwartz by David Shankbone (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 354 | [[:d:Q532873|Q532873]] | [[ਅੰਨਾ ਹਾਵਰਡ ਸ਼ਾਅ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64807754 64807754] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Howard Shaw 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 355 | [[:d:Q4741458|Q4741458]] | [[ਅੰਬਿਕਾ ਆਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ambika Anand Europe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 356 | [[:d:Q16019529|Q16019529]] | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24635042 24635042] | |- | style='text-align:right'| 357 | [[:d:Q4748691|Q4748691]] | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109933444 109933444] | [[ਤਸਵੀਰ:Amrit Lal Nagar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 358 | [[:d:Q1705018|Q1705018]] | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19688344 19688344] | [[ਤਸਵੀਰ:Amrita Pritam (1919 – 2005) , in 1948.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 359 | [[:d:Q18352703|Q18352703]] | [[ਅੰਵਿਤਾ ਅੱਬੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39391499 39391499] | [[ਤਸਵੀਰ:Anvita Abbi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 360 | [[:d:Q52274461|Q52274461]] | [[ਅੱਕਈ ਪਦਮਾਸ਼ਾਲੀ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | | |- | style='text-align:right'| 361 | [[:d:Q3518406|Q3518406]] | [[ਅੱਕਾ ਮਹਾਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10682416 10682416]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/1952159474220827661972 1952159474220827661972]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/279981429 279981429]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/310750861 310750861]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/330147423248744882807 330147423248744882807] | [[ਤਸਵੀਰ:Akkamahadevi Udathadi.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 362 | [[:d:Q20605351|Q20605351]] | [[ਅੱਛਰੂ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 363 | [[:d:Q41187368|Q41187368]] | [[ਅੱਤਿਆ ਦਾਊਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9479696 9479696] | [[ਤਸਵੀਰ:Attiya Dawood.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 364 | [[:d:Q4818312|Q4818312]] | [[ਅੱਤੀਆ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79185891 79185891] | [[ਤਸਵੀਰ:Attia Hosain in the 1930s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 365 | [[:d:Q80440|Q80440]] | [[ਅੰਨਾ ਅਖ਼ਮਾਤੋਵਾ|ਅੱਨਾ ਅਖਮਾਤੋਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49220707 49220707] | [[ਤਸਵੀਰ:Kuzma Petrov-Vodkin. Portrait of Anna Akhmatova. 1922.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 366 | [[:d:Q55210|Q55210]] | [[ਅੱਬਾਸ ਕਿਆਰੋਸਤਮੀ|ਅੱਬਾਸ ਕਿਆਰੋਸਤਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114753296 114753296] | [[ਤਸਵੀਰ:Abbas Kiarostami-Murcia (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 367 | [[:d:Q20605367|Q20605367]] | [[ਅੱਬਾਸ ਮਿਰਜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 368 | [[:d:Q31788781|Q31788781]] | [[ਅੱਲਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਜੋਗੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 369 | [[:d:Q465030|Q465030]] | [[ਆਂਡਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54143647 54143647] | [[ਤਸਵੀਰ:The Saint Andal LACMA M.86.94.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 370 | [[:d:Q161955|Q161955]] | [[ਆਂਦਰੇ ਬਰੇਤੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2232158915919250000000 2232158915919250000000]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/49222341 49222341] | [[ਤਸਵੀਰ:André Breton - photo Henri Manuel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 371 | [[:d:Q380664|Q380664]] | [[ਆਂਦਰੇ ਬ੍ਰਿੰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109375844 109375844] | [[ਤਸਵੀਰ:André Brink Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 372 | [[:d:Q151164|Q151164]] | [[ਆਂਦਰੇ ਮਾਲਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51692748 51692748] | [[ਤਸਵੀਰ:André Malraux, Pic, 22.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 373 | [[:d:Q47484|Q47484]] | [[ਆਂਦਰੇ ਯੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96973963 96973963] | [[ਤਸਵੀਰ:Gide 1920 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 374 | [[:d:Q102423557|Q102423557]] | [[ਆਇਦਾ ਨਜੱਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9289839 9289839] | |- | style='text-align:right'| 375 | [[:d:Q132524|Q132524]] | [[ਆਇਨ ਰੈਂਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98139134 98139134] | [[ਤਸਵੀਰ:Ayn Rand (1943 Talbot portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 376 | [[:d:Q4699129|Q4699129]] | [[ਆਇਸ਼ਾ (ਕਵੀ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 377 | [[:d:Q100258834|Q100258834]] | [[ਆਇਸ਼ਾ ਅਲ-ਘਾਇਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 378 | [[:d:Q17174888|Q17174888]] | [[ਆਇਸ਼ਾ ਦੁਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96870511 96870511] | [[ਤਸਵੀਰ:Collected Poems of Aisha Durrani WDL11309.pdf|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 379 | [[:d:Q718585|Q718585]] | [[ਆਈ ਏ ਰਿਚਰਡਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73896199 73896199] | [[ਤਸਵੀਰ:IAR alps c1930.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 380 | [[:d:Q75612|Q75612]] | [[ਆਈਜ਼ਕ ਬਸ਼ੇਵਸ ਸਿੰਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95207392 95207392] | [[ਤਸਵੀਰ:Dan Hadani collection (990044399930205171) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 381 | [[:d:Q28197854|Q28197854]] | [[ਆਈਡੇਲ ਮੇਕੇਵਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:IdaelMakeever1902.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 382 | [[:d:Q131326|Q131326]] | [[ਆਈਵਿੰਡ ਜੌਹਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112706501 112706501] | [[ਤਸਵੀਰ:Eyvind.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 383 | [[:d:Q483512|Q483512]] | [[ਆਈਸਾਡੋਰਾ ਡੰਕਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/309810889 309810889]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/59124789 59124789] | [[ਤਸਵੀਰ:1923. duncan (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 384 | [[:d:Q34981|Q34981]] | [[ਆਈਜ਼ੈਕ ਐਸੀਮੋਵ|ਆਏਜ਼ੈਕ ਐਸੀਮੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24597135 24597135] | [[ਤਸਵੀਰ:Isaac.Asimov01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 385 | [[:d:Q29644722|Q29644722]] | [[ਆਖ਼ਰੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕਥਾ (ਨਾਵਲ)|ਆਖ਼ਰੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕਥਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 386 | [[:d:Q4692325|Q4692325]] | [[ਆਗਾ ਸ਼ੋਰਿਸ਼ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34713648 34713648] | |- | style='text-align:right'| 387 | [[:d:Q4116228|Q4116228]] | [[ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69187375 69187375] | |- | style='text-align:right'| 388 | [[:d:Q125148512|Q125148512]] | [[ਆਗਾਜ਼ਬੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 389 | [[:d:Q6965778|Q6965778]] | [[ਆਚਾਰੀਆ ਨਰੇਂਦਰ ਦੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8195667 8195667] | [[ਤਸਵੀਰ:Narendra Deva 1971 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 390 | [[:d:Q12445409|Q12445409]] | [[ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12654246 12654246] | [[ਤਸਵੀਰ:Kv20181127 224709.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 391 | [[:d:Q7936667|Q7936667]] | [[ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27223125 27223125] | |- | style='text-align:right'| 392 | [[:d:Q18207508|Q18207508]] | [[ਆਟਮਨ ਸੈਂਡੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 393 | [[:d:Q7109772|Q7109772]] | [[ਆਟੋ ਪਲਾਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40288663 40288663] | |- | style='text-align:right'| 394 | [[:d:Q31789151|Q31789151]] | [[ਆਤਮ ਹਮਰਾਹੀ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/75244778 75244778] | |- | style='text-align:right'| 395 | [[:d:Q20605381|Q20605381]] | [[ਆਤਮਜੀਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 396 | [[:d:Q61059285|Q61059285]] | [[ਆਤਮਜੀਤ ਹੰਸਪਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 397 | [[:d:Q4662784|Q4662784]] | [[ਆਤਿਸ਼ ਤਾਸੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/83517573 83517573] | [[ਤਸਵੀਰ:Aatish Taseer bharat-s-tiwari-photography-IMG 5114 August 03, 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 398 | [[:d:Q4818596|Q4818596]] | [[ਆਤੂਰ ਰਵੀ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21016214 21016214] | [[ਤਸਵੀਰ:ആറ്റൂർ രവിവർമ്മ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 399 | [[:d:Q180967|Q180967]] | [[ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54116823 54116823] | [[ਤਸਵੀਰ:Raja Ravi Varma - Sankaracharya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 400 | [[:d:Q2724090|Q2724090]] | [[ਆਦਿਲ ਮਨਸੂਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31130713 31130713] | [[ਤਸਵੀਰ:Adil Mansuri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 401 | [[:d:Q42156|Q42156]] | [[ਆਨਰੀ ਬਰਗਸਾਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61541730 61541730] | [[ਤਸਵੀਰ:Henri Bergson 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 402 | [[:d:Q4751235|Q4751235]] | [[ਆਨੰਦ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54470613 54470613] | [[ਤਸਵੀਰ:Anand p sachidanandan-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 403 | [[:d:Q3532582|Q3532582]] | [[ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4456147665823160670001 4456147665823160670001] | [[ਤਸਵੀਰ:AnandKumarJI1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 404 | [[:d:Q379589|Q379589]] | [[ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9231 9231] | [[ਤਸਵੀਰ:Coomaraswamy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 405 | [[:d:Q2723734|Q2723734]] | [[ਆਨੰਦ ਬਖਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/122756454 122756454]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/63144302 63144302] | [[ਤਸਵੀਰ:Anand Bakshi.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 406 | [[:d:Q75837379|Q75837379]] | [[ਆਫਸਾਰ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 407 | [[:d:Q4690415|Q4690415]] | [[ਆਫ਼ਤਾਬ ਹਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 408 | [[:d:Q320497|Q320497]] | [[ਆਭਾ ਦਵੇਸਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29839507 29839507] | |- | style='text-align:right'| 409 | [[:d:Q7273971|Q7273971]] | [[ਆਰ ਐਸ ਮੁਗਾਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47824622 47824622] | |- | style='text-align:right'| 410 | [[:d:Q334252|Q334252]] | [[ਆਰ. ਕੇ. ਨਰਾਇਣ|ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111543455 111543455] | [[ਤਸਵੀਰ:RK Narayan in Mysore.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 411 | [[:d:Q7274005|Q7274005]] | [[ਆਰ ਸਿਵਾ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54457920 54457920] | [[ਤਸਵੀਰ:Art Historian R. Siva Kumar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 412 | [[:d:Q7324629|Q7324629]] | [[ਆਰ ਸੀ ਟੈਂਪਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118123 118123] | [[ਤਸਵੀਰ:Richard Carnac Temple 1850-1931.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 413 | [[:d:Q7289394|Q7289394]] | [[ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਮਜੂਮਦਾਰ|ਆਰ ਸੀ ਮਜੂਮਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4951595 4951595] | [[ਤਸਵੀਰ:R C Majumdar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 414 | [[:d:Q16137056|Q16137056]] | [[ਆਰ. ਨਾਰਾਇਣ ਪਣੀਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:R. Narayana Panickar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 415 | [[:d:Q7273944|Q7273944]] | [[ਆਰ. ਰਾਜ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/115641026 115641026] | [[ਤਸਵੀਰ:R. Raj Rao, Goa 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 416 | [[:d:Q1671208|Q1671208]] | [[ਆਰ. ਪੀ. ਬਲੈਕਮਰ|ਆਰ.ਪੀ.ਬਲੈਕਮਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76363565 76363565] | |- | style='text-align:right'| 417 | [[:d:Q53325|Q53325]] | [[ਆਰਥਰ ਏਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/242022657 242022657] | [[ਤਸਵੀਰ:Arthur Ashe (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 418 | [[:d:Q78494|Q78494]] | [[ਆਰਥਰ ਕੋਇਸਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59084510 59084510] | [[ਤਸਵੀਰ:Arthur Koestler (1969).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 419 | [[:d:Q80596|Q80596]] | [[ਆਰਥਰ ਮਿਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44302716 44302716] | [[ਤਸਵੀਰ:Arthur Miller by Wolfgang Fischer-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 420 | [[:d:Q493|Q493]] | [[ਆਰਥਰ ਰਿੰਬੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7396281 7396281] | [[ਤਸਵੀਰ:Rimbaud.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 421 | [[:d:Q38193|Q38193]] | [[ਆਰਥਰ ਸ਼ੋਪੇਨਹਾਵਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17229367 17229367] | [[ਤਸਵੀਰ:Arthur Schopenhauer by J Schäfer, 1859b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 422 | [[:d:Q47087|Q47087]] | [[ਆਰਥਰ ਸੀ ਕਲਾਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27062571 27062571] | [[ਤਸਵੀਰ:Arthur C. Clarke 1965.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 423 | [[:d:Q314158|Q314158]] | [[ਆਰਨੋਲਡ ਬੈਨੇਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49240682 49240682] | [[ਤਸਵੀਰ:Arnold Bennett - Project Gutenberg etext 13635.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 424 | [[:d:Q61059646|Q61059646]] | [[ਆਰਿਫ਼ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 425 | [[:d:Q4662660|Q4662660]] | [[ਆਰੁਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23477460 23477460] | [[ਤਸਵੀਰ:Aarudra 2025 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 426 | [[:d:Q7212988|Q7212988]] | [[ਆਲ ਅਹਿਮਦ ਸਰੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116572334 116572334] | |- | style='text-align:right'| 427 | [[:d:Q4705788|Q4705788]] | [[ਆਲਮ ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/374151171024339092670 374151171024339092670] | |- | style='text-align:right'| 428 | [[:d:Q22277208|Q22277208]] | [[ਆਲੀਆ ਬੁਖ਼ਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 429 | [[:d:Q216466|Q216466]] | [[ਆਲੇਖ਼ੋ ਕਾਰਪੈਂਤੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/105310694 105310694] | [[ਤਸਵੀਰ:Alejo Carpentier c. 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 430 | [[:d:Q20605397|Q20605397]] | [[ਆਲੋਕ ਧਨਵਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 431 | [[:d:Q41596|Q41596]] | [[ਆਲੋਕ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Aalok Shrivastav Big Photo.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 432 | [[:d:Q20084308|Q20084308]] | [[ਆਸ਼ਾ ਮਿਸ਼ਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 433 | [[:d:Q3347897|Q3347897]] | [[ਆਸ਼ਾਪੂਰਣਾ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/115356129 115356129] | |- | style='text-align:right'| 434 | [[:d:Q31725090|Q31725090]] | [[ਆਸ਼ਾਲਤਾ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 435 | [[:d:Q233092|Q233092]] | [[ਆਸਾ ਅਕੀਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/309849652 309849652]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9164186800018200188 9164186800018200188] | [[ਤਸਵੀਰ:Asa Akira, 2013 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 436 | [[:d:Q2723551|Q2723551]] | [[ਆਸਾਰਾਮ|ਆਸਾਰਾਮ ਬਾਪੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56333188 56333188] | |- | style='text-align:right'| 437 | [[:d:Q4806925|Q4806925]] | [[ਆਸਿਫ਼ ਨੂਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/86289692 86289692] | [[ਤਸਵੀਰ:Asif speaks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 438 | [[:d:Q31790991|Q31790991]] | [[ਆਸੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 439 | [[:d:Q61700619|Q61700619]] | [[ਇਓਨ ਵੁੱਡ ਗਿਬਜ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:IoneEWoodGibbs1910.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 440 | [[:d:Q31784964|Q31784964]] | [[ਇਕਬਾਲ ਅਰਪਣ]] | | | |- | style='text-align:right'| 441 | [[:d:Q76756528|Q76756528]] | [[ਇਕਬਾਲ ਕੈਸਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 442 | [[:d:Q125148547|Q125148547]] | [[ਇਕਬਾਲ ਖ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 443 | [[:d:Q31787938|Q31787938]] | [[ਇਕਬਾਲ ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 444 | [[:d:Q31788337|Q31788337]] | [[ਇਕਬਾਲ ਮਾਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 445 | [[:d:Q20605421|Q20605421]] | [[ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 446 | [[:d:Q5350563|Q5350563]] | [[ਇਕਰਾਮੁਦੀਨ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 447 | [[:d:Q31782978|Q31782978]] | [[ਇਕਵਾਕ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 448 | [[:d:Q2394793|Q2394793]] | [[ਇਗਨਾਸੀਓ ਪਾਡਈਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117077448 117077448] | [[ਤਸਵੀਰ:Ignacio Padilla - FIL05.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 449 | [[:d:Q237948|Q237948]] | [[ਇਚਿਓ ਹਿਗੁਚੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95282437 95282437] | [[ਤਸਵੀਰ:Higuchi Ichiyou.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 450 | [[:d:Q47044502|Q47044502]] | [[ਇਡਾ ਐੱਮ. ਇਲੀਅਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2094156317454602350000 2094156317454602350000] | |- | style='text-align:right'| 451 | [[:d:Q154756|Q154756]] | [[ਇਤਾਲੋ ਕਾਲਵਿਨੋ|ਇਤਾਲੋ ਕਲਵੀਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8520 8520] | [[ਤਸਵੀਰ:Italo-Calvino.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 452 | [[:d:Q505466|Q505466]] | [[ਇਦਰੀਸ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19684387 19684387] | [[ਤਸਵੀਰ:Idries Shah.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 453 | [[:d:Q1664527|Q1664527]] | [[ਇਨਸ਼ਾ ਅੱਲ੍ਹਾ ਖ਼ਾਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19962858 19962858] | |- | style='text-align:right'| 454 | [[:d:Q120411|Q120411]] | [[ਇਨਾਯਤ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25034940 25034940] | [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Inayat Khan 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 455 | [[:d:Q333028|Q333028]] | [[ਇਨੋਕ ਪਾਵੇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2527342 2527342] | [[ਤਸਵੀਰ:Enoch Powell 6 Allan Warren.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 456 | [[:d:Q297726|Q297726]] | [[ਇਪੋਲਾਈਤ ਤੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2477374 2477374] | [[ਤਸਵੀਰ:Hippolyte taine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 457 | [[:d:Q46420|Q46420]] | [[ਇਬਨ ਅਲ-ਅਰਬੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95223177 95223177] | [[ਤਸਵੀਰ:Ibn Arabi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 458 | [[:d:Q9294|Q9294]] | [[ਇਬਨ ਖ਼ਲਦੂਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41841661 41841661] | [[ਤਸਵੀਰ:Bust of Ibn Khaldun (Casbah of Bejaia, Algeria).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 459 | [[:d:Q251259|Q251259]] | [[ਇਬਨ ਤੁਫ਼ੈਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/314781954 314781954]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9557159248241304870007 9557159248241304870007] | [[ਤਸਵੀਰ:Ibn Ṭufail, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 460 | [[:d:Q7331|Q7331]] | [[ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90635782 90635782] | [[ਤਸਵੀਰ:Bust of Ibn Battuta at Ibn Battuta museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 461 | [[:d:Q39837|Q39837]] | [[ਇਬਨ ਰੁਸ਼ਦ|ਇਬਨ ਰਸ਼ਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19688718 19688718] | [[ਤਸਵੀਰ:Statue of Averroes in Córdoba, Spain.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 462 | [[:d:Q8011|Q8011]] | [[ਇਬਨ ਸੀਨਾ|ਇਬਨ ਸਿਨਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6428151248003244270004 6428151248003244270004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/89770781 89770781] | [[ਤਸਵੀਰ:Pursina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 463 | [[:d:Q3695576|Q3695576]] | [[ਇਬਨ-ਏ-ਸਫ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75859266 75859266] | |- | style='text-align:right'| 464 | [[:d:Q3694577|Q3694577]] | [[ਇਬਨ-ਏ-ਇੰਸ਼ਾ|ਇਬਨੇ ਇੰਸ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/194256 194256] | |- | style='text-align:right'| 465 | [[:d:Q3149575|Q3149575]] | [[ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100773095 100773095] | [[ਤਸਵੀਰ:Imtiaz Ali at Horasis Global India Business Meeting 2012 crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 466 | [[:d:Q31319883|Q31319883]] | [[ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ 'ਅਰਸ਼ੀ']] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64219089 64219089] | |- | style='text-align:right'| 467 | [[:d:Q7485549|Q7485549]] | [[ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਤਾਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51935214 51935214] | |- | style='text-align:right'| 468 | [[:d:Q47755|Q47755]] | [[ਇਮਰਾ ਕਾਰਤੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116884614 116884614] | [[ਤਸਵੀਰ:Oliver Mark - Imre Kertész, Berlin 2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 469 | [[:d:Q5796205|Q5796205]] | [[ਇਮਾ ਦੇ ਲਾ ਬਾਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53164418 53164418] | [[ਤਸਵੀਰ:Emma de la Barra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 470 | [[:d:Q16551938|Q16551938]] | [[ਇਮਾ ਬਾਇਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43515388 43515388] | |- | style='text-align:right'| 471 | [[:d:Q115206|Q115206]] | [[ਇਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/172459457 172459457]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2053147312818237970003 2053147312818237970003]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/311435555 311435555] | [[ਤਸਵੀਰ:Imany.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 472 | [[:d:Q81060796|Q81060796]] | [[ਇਮਾਨ ਅਲ ਯੂਸਫ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2106145857095122921429 2106145857095122921429] | |- | style='text-align:right'| 473 | [[:d:Q3629485|Q3629485]] | [[ਅਹਿਮਦ ਰਜ਼ਾ ਖ਼ਾਨ|ਇਮਾਮ ਅਹਮਦ ਰਜਾ ਖਾਨ ਬਰੇਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72204981 72204981] | [[ਤਸਵੀਰ:Calligraphic text indicative of the Imam Ahmad Raza Khan.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 474 | [[:d:Q9312|Q9312]] | [[ਇਮੈਨੂਅਲ ਕਾਂਤ|ਇਮੈਨੁਅਲ ਕਾਂਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/82088490 82088490] | [[ਤਸਵੀਰ:Immanuel Kant - Gemaelde 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 475 | [[:d:Q6069430|Q6069430]] | [[ਇਰਫ਼ਾਨ ਆਬਿਦੀ|ਇਰਫਾਨ ਆਬਿਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 476 | [[:d:Q68137|Q68137]] | [[ਇਰਮਤ੍ਰੌਦ ਮੋਰਗਨਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56614040 56614040] | [[ਤਸਵੀਰ:Bundesarchiv Bild 183-M1116-0010, Berlin, Schriftstellerkongress, Kelm, Koprowski, Fühmann, Morgner (cropped to Irmtraud Morgner).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 477 | [[:d:Q315380|Q315380]] | [[ਅਰਵਿਨ ਸ਼ਾਅ|ਇਰਵਿਨ ਸ਼ਾਅ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32002877 32002877] | [[ਤਸਵੀਰ:Irwin Shaw (1948).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 478 | [[:d:Q6073919|Q6073919]] | [[ਇਰਸ਼ਾਦ ਕਾਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Irshadkamildpf.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 479 | [[:d:Q61058923|Q61058923]] | [[ਇਰਸ਼ਾਦ ਸੰਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 480 | [[:d:Q12071510|Q12071510]] | [[ਇਰਾ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/254149066396265601006 254149066396265601006] | [[ਤਸਵੀਰ:Ira Trivedi, May 2012-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 481 | [[:d:Q15707021|Q15707021]] | [[ਇਰਾ ਨਟਰਾਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72991623 72991623] | [[ਤਸਵੀਰ:Era natarasan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 482 | [[:d:Q3595180|Q3595180]] | [[ਇਰਾਵਤੀ ਕਰਵੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27162876 27162876] | [[ਤਸਵੀਰ:Irawati Karve.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 483 | [[:d:Q467322|Q467322]] | [[ਇਰੋਮ ਸ਼ਰਮੀਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/165123225 165123225] | [[ਤਸਵੀਰ:Irom sharmila at calicut.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 484 | [[:d:Q26436159|Q26436159]] | [[ਇਲਹਾਨ ਉਮਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4513147967359684200000 4513147967359684200000] | [[ਤਸਵੀਰ:Ilhan Omar, official portrait, 116th Congress.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 485 | [[:d:Q3032538|Q3032538]] | [[ਇਲਾਂਗੋ ਐਡੀਗਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51729611 51729611] | [[ਤਸਵੀਰ:MarinaBeach IlangoAdigal statue 2Feb2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 486 | [[:d:Q712882|Q712882]] | [[ਇਲਿਆਸ ਖੌਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14792508 14792508] | [[ਤਸਵੀਰ:Europe Meets the Arab World with Elias Khoury and Jocelynne Cesari (25258026973)(Cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 487 | [[:d:Q65278251|Q65278251]] | [[ਇਲਿਆਸ ਘੁੰਮਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2973156133209358430002 2973156133209358430002] | |- | style='text-align:right'| 488 | [[:d:Q16311103|Q16311103]] | [[ਇਲਿਨਦਲਾ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76736131 76736131] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Illindala Saraswati Devi from తెలంగాణ తేజోమూర్తులు (page 598 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 489 | [[:d:Q80064|Q80064]] | [[ਇਲੀਅਸ ਕੈਨੇਟੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108232742 108232742] | [[ਤਸਵੀਰ:Elias Canetti 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 490 | [[:d:Q348497|Q348497]] | [[ਇਲੀਆ ਅਹਿਰਨਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40169930 40169930] | [[ਤਸਵੀਰ:Ilya Ehrenburg (1959).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 491 | [[:d:Q72717|Q72717]] | [[ਇਲੀਆ ਕਜ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68930931 68930931] | [[ਤਸਵੀਰ:Elia Kazan.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 492 | [[:d:Q3792538|Q3792538]] | [[ਇਲੀਆ ਤਾਲਸਤਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95314874 95314874] | [[ਤਸਵੀਰ:Ilya Lvovich Tolstoy arriving in New York City aboard ship in December 1916 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 493 | [[:d:Q239411|Q239411]] | [[ਇਵਾਂਕਾ ਟਰੰਪ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90447706 90447706] | [[ਤਸਵੀਰ:Ivanka Trump official portrait (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 494 | [[:d:Q1282198|Q1282198]] | [[ਇਵਾਨ ਇਲੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66632880 66632880] | [[ਤਸਵੀਰ:Iljin02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 495 | [[:d:Q189665|Q189665]] | [[ਇਵਾਨ ਗੋਂਚਾਰੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71391722 71391722] | [[ਤਸਵੀਰ:Ivan Goncharov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 496 | [[:d:Q42831|Q42831]] | [[ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41847346 41847346] | [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 497 | [[:d:Q332462|Q332462]] | [[ਇਵਾਨ ਫ਼ਰਾਂਕੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10637190 10637190] | [[ਤਸਵੀਰ:Іван Якович Франко.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 498 | [[:d:Q46602|Q46602]] | [[ਇਵਾਨ ਬੂਨਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7387402 7387402] | [[ਤਸਵੀਰ:Ivan Bunin (sepia).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 499 | [[:d:Q310630|Q310630]] | [[ਇਵਾਨ ਵਾਜ਼ਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54155268 54155268] | [[ਤਸਵੀਰ:BASA-937K-1-410-7-Ivan Vazov (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 500 | [[:d:Q2146201|Q2146201]] | [[ਇਵਾਨ ਵੌਲਫਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29119726 29119726] | [[ਤਸਵੀਰ:Evan Wolfson by David Shankbone.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 501 | [[:d:Q242351|Q242351]] | [[ਇਵਾਨਾ ਟਰੰਪ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36024966 36024966] | [[ਤਸਵੀਰ:Ivana Trump cropped retouched.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 502 | [[:d:Q3080325|Q3080325]] | [[ਇਸਮਤ ਚੁਗ਼ਤਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17274677 17274677] | [[ਤਸਵੀਰ:Ismat Chughtai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 503 | [[:d:Q6084668|Q6084668]] | [[ਇਸਮਾਈਲ ਅਹਿਮਦਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 504 | [[:d:Q179695|Q179695]] | [[ਇਸਮਾਈਲ ਕਦਾਰੇ|ਇਸਮਾਈਲ ਕਾਦਾਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97033239 97033239] | [[ਤਸਵੀਰ:Ismail Kadare (portret).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 505 | [[:d:Q6080672|Q6080672]] | [[ਇਸ਼ਤਿਆਕ਼ ਅਹਿਮਦ|ਇਸ਼ਤਿਆਕ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2491693 2491693] | [[ਤਸਵੀਰ:Ishtiaq Ahmed.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 506 | [[:d:Q15982505|Q15982505]] | [[ਇਸ਼ਤਿਆਕ ਅਹਿਮਦ (ਗਲਪ ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305278389 305278389] | |- | style='text-align:right'| 507 | [[:d:Q27927398|Q27927398]] | [[ਇਸ਼ਤੇਆਕ ਅਹਿਮਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 508 | [[:d:Q6080602|Q6080602]] | [[ਇਸ਼ਰਤ ਆਫ਼ਰੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96831297 96831297] | |- | style='text-align:right'| 509 | [[:d:Q121307904|Q121307904]] | [[ਇਸ਼ਿਤਾ ਅਰੁਣ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ishitta Arun (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 510 | [[:d:Q25346155|Q25346155]] | [[ਇਸ਼ਿਤਾ ਕਾਤਿਆਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ishita Katyal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 511 | [[:d:Q6078021|Q6078021]] | [[ਇਸਾਬੇਲਾ ਕੈਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42784388 42784388] | |- | style='text-align:right'| 512 | [[:d:Q3155124|Q3155124]] | [[ਇਸਾਮੂ ਯੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58063108 58063108] | [[ਤਸਵੀਰ:Yoshii Isamu.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 513 | [[:d:Q138173642|Q138173642]] | [[ਇਹਸਾਨ ਬਾਜਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ehsan Bajwa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 514 | [[:d:Q7546|Q7546]] | [[ਇੰਗਮਾਰ ਬਰਗਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110097018 110097018] | [[ਤਸਵੀਰ:Ingmar Bergman (1966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 515 | [[:d:Q83229|Q83229]] | [[ਇੰਗਲੈੰਡ ਦਾ ਰਾਜਾ ਏਡਵਰ੍ਡ (ਛੇਵਾਂ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/352159474193627662002 352159474193627662002]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/67259838 67259838] | [[ਤਸਵੀਰ:Edward VI of England c. 1546.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 516 | [[:d:Q455266|Q455266]] | [[ਇੰਗ੍ਰਿਡ ਯੋਂਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24643894 24643894] | [[ਤਸਵੀਰ:Ingrid Jonker 1956.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 517 | [[:d:Q6057750|Q6057750]] | [[ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37025682 37025682] | |- | style='text-align:right'| 518 | [[:d:Q11271703|Q11271703]] | [[ਇੰਦਰ ਬਹਾਦੁਰ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72985065 72985065] | [[ਤਸਵੀਰ:Indra BahadurRai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 519 | [[:d:Q31789117|Q31789117]] | [[ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਮੋਸ਼|ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼]] | | | |- | style='text-align:right'| 520 | [[:d:Q31789125|Q31789125]] | [[ਸੰਤ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਕਰਵਰਤੀ|ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਕਰਵਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72737129 72737129]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/83618853 83618853] | |- | style='text-align:right'| 521 | [[:d:Q21152451|Q21152451]] | [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਬਰਥਾਕੁਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50826730 50826730] | |- | style='text-align:right'| 522 | [[:d:Q31788261|Q31788261]] | [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 523 | [[:d:Q20605449|Q20605449]] | [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 524 | [[:d:Q125148548|Q125148548]] | [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 525 | [[:d:Q6017700|Q6017700]] | [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Inderjit hasnpuri ji.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 526 | [[:d:Q1149|Q1149]] | [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/86791938 86791938] | [[ਤਸਵੀਰ:Indira Gandhi official portrait.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 527 | [[:d:Q28045045|Q28045045]] | [[ਇੰਦਰਾ ਦਾਂਗੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/314900106 314900106] | [[ਤਸਵੀਰ:IndiraDangi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 528 | [[:d:Q26702799|Q26702799]] | [[ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਚੌਧਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33324056 33324056] | [[ਤਸਵੀਰ:Indira Devi Chaudhurani-ইন্দিরা দেবী চৌধুরানী.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 529 | [[:d:Q6026919|Q6026919]] | [[ਇੰਦਰਾਣੀ ਏਕਥ ਗਾਇਲਟਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94170531 94170531] | |- | style='text-align:right'| 530 | [[:d:Q55765|Q55765]] | [[ਇੰਦਰਾ ਸੰਤ|ਇੰਦਿਰਾ ਸੰਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15183098 15183098] | |- | style='text-align:right'| 531 | [[:d:Q6027187|Q6027187]] | [[ਇੰਦੂ ਮੇਨਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68349292 68349292] | [[ਤਸਵੀਰ:Indu Menon (2).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 532 | [[:d:Q6027188|Q6027188]] | [[ਇੰਦੂ ਸੁਦਰੇਸ਼ਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37864261 37864261] | |- | style='text-align:right'| 533 | [[:d:Q13834877|Q13834877]] | [[ਇੰਨਾ ਸ਼ੇਵਚੈਂਕੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311801889 311801889] | [[ਤਸਵੀਰ:Inna-schewtschenko-dokfest25.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 534 | [[:d:Q189119|Q189119]] | [[ਈ ਐਮ ਫੋਰਸਟਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31996364 31996364] | [[ਤਸਵੀਰ:E. M. Forster von Dora Carrington, 1924-25.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 535 | [[:d:Q434160|Q434160]] | [[ਈ ਪੀ ਥਾਮਪਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18196 18196] | [[ਤਸਵੀਰ:E P Thompson at 1980 protest rally (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 536 | [[:d:Q274764|Q274764]] | [[ਈ. ਐਚ. ਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24418 24418] | |- | style='text-align:right'| 537 | [[:d:Q5322146|Q5322146]] | [[ਈ. ਸਾਨ ਜੁਆਨ ਜੂਨੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 538 | [[:d:Q4236740|Q4236740]] | [[ਈਗਰ ਕੋਚੇਤਕੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/121053199 121053199] | [[ਤਸਵੀਰ:Igor Kochetkov - 32° Lovers Film Festival (2017).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 539 | [[:d:Q484615|Q484615]] | [[ਈਥਨ ਹਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85473576 85473576] | [[ਤਸਵੀਰ:Ethan Hawke at the 2025 Berlin International Film Festival-67055.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 540 | [[:d:Q6003239|Q6003239]] | [[ਈਮਾਨ ਮਰਸਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120213787 120213787] | [[ਤਸਵੀਰ:Photo © Roger Anis - Portrait of Iman Mersal 007 copy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 541 | [[:d:Q983413|Q983413]] | [[ਈਰਜ ਮਿਰਜ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31261674 31261674] | [[ਤਸਵੀਰ:Iraj Mirza.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 542 | [[:d:Q28053166|Q28053166]] | [[ਈਲਾ ਅਰਬ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50633525 50633525] | [[ਤਸਵੀਰ:Ila Arab Mehta (1995).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 543 | [[:d:Q13637604|Q13637604]] | [[ਈਲਾ ਮਿਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6391401 6391401] | [[ਤਸਵੀਰ:Ila Mitra (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 544 | [[:d:Q97783201|Q97783201]] | [[ਈਲੇਨ ਵਿਲੀਅਮਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41371504 41371504] | |- | style='text-align:right'| 545 | [[:d:Q3061364|Q3061364]] | [[ਈਵ ਅਣਸੇਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29088829 29088829] | [[ਤਸਵੀਰ:Eve Unsell.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 546 | [[:d:Q5415028|Q5415028]] | [[ਈਵਾ ਕੌਕਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73127786 73127786] | |- | style='text-align:right'| 547 | [[:d:Q5331464|Q5331464]] | [[ਈਵੈਨ ਬੋਲੈਂਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22253909 22253909] | [[ਤਸਵੀਰ:Eavan Boland in 1996.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 548 | [[:d:Q47561|Q47561]] | [[ਈਵੋ ਆਂਦਰਿਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97177322 97177322] | [[ਤਸਵੀਰ:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 549 | [[:d:Q43423|Q43423]] | [[ਈਸਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100165533 100165533]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/100165546 100165546]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/12145857061922921707 12145857061922921707]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/217145542717396642205 217145542717396642205]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/248167803564117772612 248167803564117772612]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/269167803564417772623 269167803564417772623]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2704168049031938410007 2704168049031938410007]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/294159474317527662609 294159474317527662609]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3543154260822524480009 3543154260822524480009]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/596144647707005091731 596144647707005091731]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/64013451 64013451]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/642159477999227990003 642159477999227990003] | [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 550 | [[:d:Q6080032|Q6080032]] | [[ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਈਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48172826 48172826] | [[ਤਸਵੀਰ:Isharsinghbhaiyasitting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 551 | [[:d:Q61059741|Q61059741]] | [[ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਤਾਂਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 552 | [[:d:Q31789237|Q31789237]] | [[ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਭਾਈਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 553 | [[:d:Q20605465|Q20605465]] | [[ਈਸ਼ਵਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 554 | [[:d:Q6080707|Q6080707]] | [[ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1289870 1289870] | [[ਤਸਵੀਰ:IshwarChandraGupta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 555 | [[:d:Q18031683|Q18031683]] | [[ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77235706 77235706] | [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 556 | [[:d:Q964111|Q964111]] | [[ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9855806 9855806] | [[ਤਸਵੀਰ:Ishwarchandra Vidyasagar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 557 | [[:d:Q20605478|Q20605478]] | [[ਈਸ਼ਵਰ ਦਿਆਲ ਗੌੜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 558 | [[:d:Q6079874|Q6079874]] | [[ਈਸ਼ਾ ਜੁਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16699498 16699498] | [[ਤਸਵੀਰ:Isha Judd - jul19.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 559 | [[:d:Q23817543|Q23817543]] | [[ਈਸ਼ਾ ਡਡਵਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88437162 88437162] | |- | style='text-align:right'| 560 | [[:d:Q6079862|Q6079862]] | [[ਈਸ਼ਾ ਬਸੰਤ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 561 | [[:d:Q1279865|Q1279865]] | [[ਈਸੀਡੋਰਾ ਸੇਕੂਲਿਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4943681 4943681] | [[ਤਸਵੀਰ:Isidora Sekulić (1900, 3x4).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 562 | [[:d:Q3552818|Q3552818]] | [[ਉਜ਼ਮਾ ਅਸਲਮ ਖ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66704428 66704428] | [[ਤਸਵੀਰ:Uzma Aslam Khan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 563 | [[:d:Q31790488|Q31790488]] | [[ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 564 | [[:d:Q27907199|Q27907199]] | [[ਉਤਕਰਸ਼ਿਨੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Utkarshini Vashishtha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 565 | [[:d:Q2723876|Q2723876]] | [[ਉਤਪਲ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6272853 6272853] | [[ਤਸਵੀਰ:Utpal Dutt 2013 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 566 | [[:d:Q16212077|Q16212077]] | [[ਉਦਾਇਨ ਮੁਖਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30159818554813810332 30159818554813810332] | |- | style='text-align:right'| 567 | [[:d:Q786046|Q786046]] | [[ਉਦੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116585775 116585775] | [[ਤਸਵੀਰ:Uday Prakash.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 568 | [[:d:Q7876961|Q7876961]] | [[ਉਦੈ ਭੇਂਬਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Shubhankar Shah - Uday Bhembre - 18 Dec. 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 569 | [[:d:Q525760|Q525760]] | [[ਉਪਮੰਨਿਊ ਚੈਟਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66532217 66532217] | |- | style='text-align:right'| 570 | [[:d:Q2804726|Q2804726]] | [[ਉਪੇਂਦਰਨਾਥ ਅਸ਼ਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8200092 8200092] | |- | style='text-align:right'| 571 | [[:d:Q12807|Q12807]] | [[ਉਮਬੇਰਤੋ ਈਕੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108299403 108299403] | [[ਤਸਵੀਰ:Italiaanse schrijver Umberto Eco , kop, Bestanddeelnr 932-9758.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 572 | [[:d:Q35900|Q35900]] | [[ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100210377 100210377] | [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 573 | [[:d:Q7881124|Q7881124]] | [[ਉਮਰ ਹਾਜੀ ਅਹਿਮਦ ਝਾਵੇਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 574 | [[:d:Q7881017|Q7881017]] | [[ਉਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/106721143 106721143] | [[ਤਸਵੀਰ:Uma krishnaswami 1986.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 575 | [[:d:Q17285647|Q17285647]] | [[ਉਮਾ ਨਹਿਰੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 576 | [[:d:Q26465560|Q26465560]] | [[ਉਮਾ ਭੱਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 577 | [[:d:Q1777897|Q1777897]] | [[ਉਮਾਸਵਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24640925 24640925] | [[ਤਸਵੀਰ:उमास्वामी आचार्यजी.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 578 | [[:d:Q1226230|Q1226230]] | [[ਉਮਾਸ਼ੰਕਰ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118052957 118052957] | [[ਤਸਵੀਰ:Umashankar Joshi (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 579 | [[:d:Q7900748|Q7900748]] | [[ਉਰਮਿਲਾ ਪਵਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26196093 26196093]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/326148933775854302784 326148933775854302784] | [[ਤਸਵੀਰ:Urmila pawar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 580 | [[:d:Q27859536|Q27859536]] | [[ਉਰਮਿਲੇਸ਼ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Urmilesh ( Journalist).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 581 | [[:d:Q2119956|Q2119956]] | [[ਉਰਵਸ਼ੀ ਬੁਤਾਲੀਆ|ਉਰਵਸ਼ੀ ਬੁਟਾਲੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24783244 24783244] | [[ਤਸਵੀਰ:Urvabu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 582 | [[:d:Q2502233|Q2502233]] | [[ਉਰਵਸ਼ੀ ਵੈਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9091941 9091941] | [[ਤਸਵੀਰ:Urvashi Vaid The Laura Flanders Show 2014.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 583 | [[:d:Q7899648|Q7899648]] | [[ਉਰਾਨੀ ਰੰਬੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55690222 55690222] | [[ਤਸਵੀਰ:Urani Rumbo (portret).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 584 | [[:d:Q20605495|Q20605495]] | [[ਉਲਫ਼ਤ ਬਾਜਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 585 | [[:d:Q3694846|Q3694846]] | [[ਉਸਤਾਦ ਦਾਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36223625 36223625] | |- | style='text-align:right'| 586 | [[:d:Q31789268|Q31789268]] | [[ਉਸਤਾਦ ਮੁਹਮੰਦ ਰਮਜ਼ਾਨ ਹਮਦਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 587 | [[:d:Q7107085|Q7107085]] | [[ਉਸਮਾਨ ਖ਼ਾਲਿਦ ਬੱਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90469545 90469545] | [[ਤਸਵੀਰ:Osman Khalid Butt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 588 | [[:d:Q34836|Q34836]] | [[ਉੱਲੀਸੱਸ ਐਸ. ਗਰਾਂਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66505625 66505625] | [[ਤਸਵੀਰ:Ulysses S. Grant 1870-1880.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 589 | [[:d:Q2725771|Q2725771]] | [[ਊਸ਼ਾ ਉਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36048679 36048679] | [[ਤਸਵੀਰ:Usha upadhyay.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 590 | [[:d:Q16258501|Q16258501]] | [[ਊਸ਼ਾ ਕਿਰਨ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116650335 116650335] | [[ਤਸਵੀਰ:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Smt. Ushakirna Khan, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 30, 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 591 | [[:d:Q12416531|Q12416531]] | [[ਊਸ਼ਾ ਪ੍ਰਿਯੰਵਦਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88145542377996640270 88145542377996640270] | |- | style='text-align:right'| 592 | [[:d:Q113644491|Q113644491]] | [[ਊਸ਼ਾ ਰਾਓ-ਮੋਨਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Usha Rao-Monari Davos 2017.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 593 | [[:d:Q4647502|Q4647502]] | [[ਏ ਅਬਦੁੱਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 594 | [[:d:Q16147263|Q16147263]] | [[ਏ ਆਰ ਅਕੇਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:AR Akela.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 595 | [[:d:Q4648291|Q4648291]] | [[ਏ ਆਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਾਸਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21097175 21097175] | |- | style='text-align:right'| 596 | [[:d:Q19673|Q19673]] | [[ਅਲ ਗੋਰ|ਏ ਐੱਲ ਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98777888 98777888] | [[ਤਸਵੀਰ:Al Gore, Vice President of the United States, official portrait 1994.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 597 | [[:d:Q3519662|Q3519662]] | [[ਏ. ਕੇ. ਰਾਮਾਨੁਜਨ|ਏ ਕੇ ਰਾਮਾਨੁਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76344110 76344110] | |- | style='text-align:right'| 598 | [[:d:Q4656899|Q4656899]] | [[ਏ ਜੀ ਨੂਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84447900 84447900] | |- | style='text-align:right'| 599 | [[:d:Q4647984|Q4647984]] | [[ਏ ਜੇ ਥਾਮਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38912143 38912143] | |- | style='text-align:right'| 600 | [[:d:Q4647538|Q4647538]] | [[ਏ. ਅਯੱਪਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65609789 65609789] | [[ਤਸਵੀਰ:A ayyappan.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 601 | [[:d:Q116193869|Q116193869]] | [[ਏ. ਐਵਲਿਨ ਨਿਊਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:AEvelynNewman1920.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 602 | [[:d:Q204078|Q204078]] | [[ਏਂਗਸ ਡੀਟਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85162145 85162145] | [[ਤਸਵੀਰ:Angus Deaton 0244.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 603 | [[:d:Q160456|Q160456]] | [[ਐਂਜਲਾ ਡੇਵਿਸ|ਏਂਜੇਲਾ ਡੇਵਿਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108895419 108895419] | [[ਤਸਵੀਰ:Angela Davis (15852241216) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 604 | [[:d:Q360079|Q360079]] | [[ਏਈਨੋ ਲੇਈਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4946087 4946087] | [[ਤਸਵੀਰ:Eino Leino 1905c.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 605 | [[:d:Q60137|Q60137]] | [[ਏਕਹਾਰਟ ਟੋਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87035036 87035036] | [[ਤਸਵੀਰ:Eckhart Tolle front.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 606 | [[:d:Q35064|Q35064]] | [[ਏਗਥਾ ਕਰਿਸਟੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71388952 71388952] | [[ਤਸਵੀਰ:Agatha Christie in Nederland (detectiveschrijfster), bij aankomst op Schiphol me, Bestanddeelnr 916-8898 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 607 | [[:d:Q624017|Q624017]] | [[ਏਜੇ ਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6147422898744880142 6147422898744880142] | [[ਤਸਵੀਰ:AJ Lee at San Diego Comic Con 2026-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 608 | [[:d:Q378882|Q378882]] | [[ਏਟਗਾਰ ਕਿਰੇਟ|ਏਟਗਰ ਕੇਰੇਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98877457 98877457] | [[ਤਸਵੀਰ:Etgar Keret (2022).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 609 | [[:d:Q276032|Q276032]] | [[ਏਡਿਥ ਵਾਰਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17230986 17230986] | [[ਤਸਵੀਰ:Edith Newbold Jones Wharton (cropped 03).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 610 | [[:d:Q3047235|Q3047235]] | [[ਏਦਾਸਰੀ ਗੋਵਿੰਦਨ ਨਾਇਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13897086 13897086] | [[ਤਸਵੀਰ:Edasseri Govindan Nair.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 611 | [[:d:Q44575|Q44575]] | [[ਏਦੋਆਰਦੋ ਗਾਲੇਆਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108462641 108462641] | [[ਤਸਵੀਰ:Eduardo Galeano (2858983926).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 612 | [[:d:Q55767430|Q55767430]] | [[ਏਬੋਨੀ ਫਲਾਵਰਜ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14155189888482130748 14155189888482130748]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/6159335316112962071 6159335316112962071]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7870159477559327990007 7870159477559327990007] | [[ਤਸਵੀਰ:EbonyFlowers2019SPX.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 613 | [[:d:Q134641|Q134641]] | [[ਏਰਿਕ ਐਕਸਲ ਕਾਰਲਫੈਲਡਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34499076 34499076] | [[ਤਸਵੀਰ:Anders Zorn - Erik Axel Karlfeldt i Zorngårdens matsal (1906).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 614 | [[:d:Q61171|Q61171]] | [[ਏਰਿਕ ਨਿਊਮੈਨ (ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ)|ਏਰਿਕ ਨਿਊਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32115134 32115134] | [[ਤਸਵੀਰ:Erich Neumann, psychologist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 615 | [[:d:Q352708|Q352708]] | [[ਏਰਿਕ ਬੋਗੋਸੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/81488940 81488940] | [[ਤਸਵੀਰ:Eric Bogosian at San Diego Comic Con 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 616 | [[:d:Q34933|Q34933]] | [[ਏਰਿਕ ਹਾਬਸਬਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108402188 108402188]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9847789 9847789] | [[ਤਸਵੀਰ:Eminent Historian Professor Eric Hobsbawm at the interactive session with the students of Delhi University, Jawaharlal Nehru University and Jamia Millia in New Delhi on December 21, 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 617 | [[:d:Q236950|Q236950]] | [[ਏਰਿਕਾ ਜੋਂਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108237346 108237346] | [[ਤਸਵੀਰ:Erica Jong08.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 618 | [[:d:Q2559665|Q2559665]] | [[ਏਰਿਨ ਮੈਕਕੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95277701 95277701] | [[ਤਸਵੀਰ:Erin McKean.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 619 | [[:d:Q47293|Q47293]] | [[ਏਰਿਸ਼ ਮਰੀਆ ਰਿਮਾਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61551298 61551298] | [[ਤਸਵੀਰ:Bundesarchiv Bild 183-R04034, Erich Maria Remarque (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 620 | [[:d:Q483325|Q483325]] | [[ਏਲਨ ਡੀਜੇਨਰਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118902220 118902220] | [[ਤਸਵੀਰ:Ellen DeGeneres 2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 621 | [[:d:Q5364966|Q5364966]] | [[ਏਲਨ ਪਾਮਰ ਐਲਰਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73456275 73456275] | [[ਤਸਵੀਰ:Ellen Palmer Allerton 01.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 622 | [[:d:Q336519|Q336519]] | [[ਏਲਮੋਰ ਲਿਓਨਾਰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19680365 19680365] | [[ਤਸਵੀਰ:Elmore Leonard.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 623 | [[:d:Q96181297|Q96181297]] | [[ਏਲਵਾ ਅੰਬੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87146936597613780065 87146936597613780065] | |- | style='text-align:right'| 624 | [[:d:Q34851|Q34851]] | [[ਏਲਿਜ਼ਾਬੇਥ ਟੇਲਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24624716 24624716] | [[ਤਸਵੀਰ:Elizabeth Taylor with Kennedy award.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 625 | [[:d:Q241966|Q241966]] | [[ਏਲਿਨ ਟੈਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47558240 47558240] | [[ਤਸਵੀਰ:Hayman Seleg Mendelssohn, Ellen Terry 1886.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 626 | [[:d:Q4738706|Q4738706]] | [[ਏਲਿਸ ਫ਼ੈਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23729813 23729813] | |- | style='text-align:right'| 627 | [[:d:Q132157|Q132157]] | [[ਏਲੀਆ ਦਾ ਜ਼ੇਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1098168453527866300007 1098168453527866300007]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/16003086 16003086]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/283986134 283986134]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/291159474193127661990 291159474193127661990]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/293613068 293613068]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/315086543 315086543]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/32151776763718011843 32151776763718011843]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4560176021904601500004 4560176021904601500004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/48007880 48007880]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/528158790628638851623 528158790628638851623]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/54116783 54116783]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/62150323673309971796 62150323673309971796]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7229175780231017010002 7229175780231017010002] | [[ਤਸਵੀਰ:Portretbuste van Zeno van Elea Paradigmata graphices variorum artificum (serietitel), RP-P-1907-4495.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 628 | [[:d:Q3050522|Q3050522]] | [[ਏਲੀਨੋਰ ਕੈਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100695642 100695642] | [[ਤਸਵੀਰ:Eleanor Catton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 629 | [[:d:Q61412|Q61412]] | [[ਏਲੀਨੋਰ ਮਾਰਕਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/252974120 252974120] | [[ਤਸਵੀਰ:Mrs Eleanor Marx Aveling, daughter of Karl Marx.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 630 | [[:d:Q83396|Q83396]] | [[ਐਲੀਨੌਰ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ|ਏਲੀਨੋਰ ਰੂਜਵੈਲਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76325766 76325766] | [[ਤਸਵੀਰ:Eleanor Roosevelt at the United Nations, circa 1946-1947 (3x4 cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 631 | [[:d:Q13426980|Q13426980]] | [[ਏਲੀਸ ਐਵਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23351936 23351936] | [[ਤਸਵੀਰ:Ellis Avery 2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 632 | [[:d:Q41552668|Q41552668]] | [[ਏਲੇ ਹਾਰਨਸ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | | [[ਤਸਵੀਰ:Elle Hearns on Telesum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 633 | [[:d:Q107002|Q107002]] | [[ਏਵਲਿਨ ਵਾਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68937142 68937142] | [[ਤਸਵੀਰ:Evelynwaugh.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 634 | [[:d:Q16383|Q16383]] | [[ਏਸਥਰ ਡੇਵਿਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76461302 76461302] | [[ਤਸਵੀਰ:Esther David.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 635 | [[:d:Q240959|Q240959]] | [[ਐਂਮਾ ਲਾਜ਼ਰ|ਏੰਮਾ ਲਾਜ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51916813 51916813] | [[ਤਸਵੀਰ:Emmalazarusengraving.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 636 | [[:d:Q234519|Q234519]] | [[ਐਂਜੇਲਾ ਕਾਰਟਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/220530177 220530177]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/34454299 34454299] | [[ਤਸਵੀਰ:Angela Carter 1940-1992 Writer lived here from 1976.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 637 | [[:d:Q525235|Q525235]] | [[ਐਂਡੀ ਐਡਮਸ (ਲੇਖਕ)|ਐਂਡੀ ਐਡਮਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91730393 91730393] | [[ਤਸਵੀਰ:Andy Adams.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 638 | [[:d:Q4761115|Q4761115]] | [[ਐਂਡੀ ਓਂਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 639 | [[:d:Q484265|Q484265]] | [[ਐਂਡ੍ਰਿਊ ਕਾਰਨੇਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94625754 94625754] | [[ਤਸਵੀਰ:Andrew Carnegie, three-quarter length portrait, seated, facing slightly left, 1913-crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 640 | [[:d:Q5685|Q5685]] | [[ਐਂਤਨ ਚੈਖ਼ਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95216565 95216565] | [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 641 | [[:d:Q355444|Q355444]] | [[ਐਂਬ੍ਰੋਜ਼ ਬਰਨਸਾਈਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8986952 8986952] | [[ਤਸਵੀਰ:Ambrose Everett Burnside.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 642 | [[:d:Q290581|Q290581]] | [[ਐਕਸਵੀਏਰਾ ਹਾਲੈਂਡਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32532617 32532617] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Xaviera Hollander looking naughty.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 643 | [[:d:Q60400632|Q60400632]] | [[ਐਗਨੇਸ ਥਾਮਸ ਮੌਰਿਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:AliceThomasMorris1919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 644 | [[:d:Q20605527|Q20605527]] | [[ਐਚ ਈ ਬੇਟਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 645 | [[:d:Q5628399|Q5628399]] | [[ਐਚ ਐਮ ਨਕਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/255346685 255346685] | |- | style='text-align:right'| 646 | [[:d:Q16185371|Q16185371]] | [[ਐਚ ਐਲ ਦੁਸਾਧ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 647 | [[:d:Q21932027|Q21932027]] | [[ਐਚ ਐਲ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/115639418 115639418] | [[ਤਸਵੀਰ:Prof. H.L. Verma, Vice Chancellor, Jagan Nath University, Bahadurgarh, Haryana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 648 | [[:d:Q42511|Q42511]] | [[ਐੱਚ ਜੀ ਵੈੱਲਜ਼|ਐਚ ਜੀ ਵੈਲਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97006424 97006424] | [[ਤਸਵੀਰ:H.G. Wells by Beresford.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 649 | [[:d:Q430718|Q430718]] | [[ਐਚ.ਏ. ਰੇਅ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37038222 37038222] | [[ਤਸਵੀਰ:H.a. rey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 650 | [[:d:Q163366|Q163366]] | [[ਐਜ਼ਰਾ ਪਾਊਂਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24606774 24606774] | [[ਤਸਵੀਰ:Ezra Pound by Alvin Langdon Coburn, 1913, collotype photograph, from the National Portrait Gallery - NPG-NPG 78 14Pound-000001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 651 | [[:d:Q766913|Q766913]] | [[ਐਡ ਬ੍ਰੈਡਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36522409 36522409] | [[ਤਸਵੀਰ:Ed Bradley 1978.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 652 | [[:d:Q16867|Q16867]] | [[ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60351476 60351476] | [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 653 | [[:d:Q27122089|Q27122089]] | [[ਐਡਨਹ ਰੌਬਿਨਸਨ ਆਈਕਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/141134715 141134715] | [[ਤਸਵੀਰ:EdnahRobinsonAiken.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 654 | [[:d:Q3719501|Q3719501]] | [[ਐਡਨਾ ਗੁਡਰਿਚ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Edna Goodrich 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 655 | [[:d:Q283496|Q283496]] | [[ਐਡਨਾ ਫਰਬਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32079532 32079532] | [[ਤਸਵੀਰ:Edna-Ferber-1928.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 656 | [[:d:Q9381|Q9381]] | [[ਐਡਮ ਸਮਿਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49231791 49231791] | [[ਤਸਵੀਰ:AdamSmith.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 657 | [[:d:Q165792|Q165792]] | [[ਐਡਮੰਡ ਬਰਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100173535 100173535] | [[ਤਸਵੀਰ:Sir Joshua Reynolds - Edmund Burke, 1729 - 1797. Statesman, orator and author - PG 2362 - National Galleries of Scotland.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 658 | [[:d:Q1229512|Q1229512]] | [[ਐਡਮੰਡ ਮਲੋਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36991115 36991115] | [[ਤਸਵੀਰ:Malone.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 659 | [[:d:Q977759|Q977759]] | [[ਐਡਮੰਡ ਲੋਕਾਰਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/250389322 250389322] | [[ਤਸਵੀਰ:Kriminalisten Locard.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 660 | [[:d:Q270705|Q270705]] | [[ਐਡਰੀਨ ਰਿਚ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16565 16565] | [[ਤਸਵੀਰ:Adrienne Rich 1980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 661 | [[:d:Q6314493|Q6314493]] | [[ਐਡਲਮਾਟਸ ਸਰਨਸ ਜੁਓਜ਼ਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59975452 59975452] | |- | style='text-align:right'| 662 | [[:d:Q4681970|Q4681970]] | [[ਐਡਲਾਈਨ ਪੋਂਡ ਐਡਮਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76229584 76229584] | [[ਤਸਵੀਰ:Bust of Adeline Pond Adams by Herbert Adams in 1889.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 663 | [[:d:Q161841|Q161841]] | [[ਐਡਵਰਡ ਗਿਬਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24601933 24601933] | [[ਤਸਵੀਰ:Edward Emily Gibbon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 664 | [[:d:Q942627|Q942627]] | [[ਐਡਵਰਡ ਪੀ ਜੋਨਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87444362 87444362] | [[ਤਸਵੀਰ:Poet Edward P. Jones NBF LOC (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 665 | [[:d:Q532457|Q532457]] | [[ਐਡਵਰਡ ਫਿਟਜ਼ਜਰਾਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59091022 59091022] | [[ਤਸਵੀਰ:Edward FitzGerald.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 666 | [[:d:Q141037|Q141037]] | [[ਐਡਵਰਡ ਬਰਨੈੱਟ ਟਾਇਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24663573 24663573]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/706148390821110830009 706148390821110830009] | [[ਤਸਵੀਰ:Edward Burnett Tylor.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 667 | [[:d:Q309759|Q309759]] | [[ਐਡਵਰਡ ਲਿਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36920855 36920855] | [[ਤਸਵੀਰ:Edward Lear 1866.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 668 | [[:d:Q2657585|Q2657585]] | [[ਐਡਵਰਡ ਲੁੱਟਵਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29509801 29509801] | [[ਤਸਵੀਰ:Edward Luttwak in 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 669 | [[:d:Q1292826|Q1292826]] | [[ਐਡਵਰਡ ਲੈਟੀਮਰ ਬੀਚ ਜੂਨੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110424962 110424962] | [[ਤਸਵੀਰ:Edward L.Beach 1960.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 670 | [[:d:Q201538|Q201538]] | [[ਐਡਵਰਡ ਸਈਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/82539804 82539804] | [[ਤਸਵੀਰ:Edward Said and Daniel Barenboim in Sevilla, 2002 (Said).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 671 | [[:d:Q115371|Q115371]] | [[ਐਡਵਿਨ ਅਰਨੋਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49263967 49263967] | [[ਤਸਵੀਰ:EdwinArnold.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 672 | [[:d:Q7259|Q7259]] | [[ਐਡਾ ਲਵਲੇਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61632881 61632881] | [[ਤਸਵੀਰ:Ada Byron daguerreotype by Antoine Claudet 1843 or 1850 - cropped.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 673 | [[:d:Q987662|Q987662]] | [[ਐਡੀਥ ਰੋਸੇਨਬੌਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:EdithRussell-WithPig-1957.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 674 | [[:d:Q76749|Q76749]] | [[ਐਡੀਥ ਸਟੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44294144 44294144] | [[ਤਸਵੀਰ:Edith Stein (ca. 1938-1939).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 675 | [[:d:Q5338675|Q5338675]] | [[ਐਡੀਥ ਸਿਮਕੋਕਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49402606 49402606] | |- | style='text-align:right'| 676 | [[:d:Q18066|Q18066]] | [[ਐਦੂਆਰਦ ਉਸਪੇਂਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33085904 33085904] | [[ਤਸਵੀਰ:Eduard Uspensky 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 677 | [[:d:Q3764705|Q3764705]] | [[ਐਨ ਜੀ ਰੰਗਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/263656623 263656623]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/6179967 6179967] | [[ਤਸਵੀਰ:NG Ranga 2001 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 678 | [[:d:Q6951737|Q6951737]] | [[ਐਨ ਪੀ ਮੁਹੰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117350150 117350150] | |- | style='text-align:right'| 679 | [[:d:Q16728951|Q16728951]] | [[ਐਨ ਫਰਗੂਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39223688 39223688] | |- | style='text-align:right'| 680 | [[:d:Q184785|Q184785]] | [[ਐਨ ਰਾਈਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111989334 111989334] | [[ਤਸਵੀਰ:Anne Rice.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 681 | [[:d:Q3536474|Q3536474]] | [[ਐਨ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਾਰੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 682 | [[:d:Q4768826|Q4768826]] | [[ਐਨ ਸਮਰਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28421396 28421396] | [[ਤਸਵੀਰ:Anne Summers presenting Griffith Lecture 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 683 | [[:d:Q12992109|Q12992109]] | [[ਐਨ. ਗੋਪੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53051589 53051589] | [[ਤਸਵੀਰ:Prof.N Gopi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 684 | [[:d:Q2646553|Q2646553]] | [[ਐਨ.ਟੀ. ਰਾਮਾ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67298278 67298278] | [[ਤਸਵੀਰ:N. T. Rama Rao, 1952.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 685 | [[:d:Q83003|Q83003]] | [[ਆਂਤੋਨੀਓ ਗਰਾਮਸ਼ੀ|ਐਨਟੋਨੀਓ ਗਰਾਮਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44299576 44299576] | [[ਤਸਵੀਰ:Gramsci.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 686 | [[:d:Q187166|Q187166]] | [[ਆਂਤੋਨਾਂ ਆਖ਼ਤੋ|ਐਨਤੋਨਿਨ ਆਰਤੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71386527 71386527] | [[ਤਸਵੀਰ:Antonin Artaud 1926.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 687 | [[:d:Q232505|Q232505]] | [[ਐਨਹਦੂਆਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10094476 10094476] | [[ਤਸਵੀਰ:Enheduanna, daughter of Sargon of Akkad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 688 | [[:d:Q264269|Q264269]] | [[ਐਨਾ ਐਟਕਿੰਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25669621 25669621] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Atkins 1861.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 689 | [[:d:Q4767020|Q4767020]] | [[ਐਨਾ ਜੀ. ਜੋਨਾਸਡੋਟਿਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72965389 72965389] | |- | style='text-align:right'| 690 | [[:d:Q4766889|Q4766889]] | [[ਐਨਾ ਬਰਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85321496 85321496] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Burns (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 691 | [[:d:Q2850561|Q2850561]] | [[ਐਨਾ ਮਾਰੀਆ ਪੋਰਟਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39730902 39730902] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Maria Porter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 692 | [[:d:Q4767321|Q4767321]] | [[ਐਨਾ ਮੈਰੀ ਹੌਵਿਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77242527 77242527] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Maria Howitt by Rosetti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 693 | [[:d:Q2850611|Q2850611]] | [[ਐਨਾ ਸਵਾਨਵਿਕ|ਐਨਾ ਸਵਾਸਵਿਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/74628498 74628498] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Swanwick.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 694 | [[:d:Q4981409|Q4981409]] | [[ਐਨਾਕਾਰਿਨ ਸਵੇਡਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10372960 10372960] | |- | style='text-align:right'| 695 | [[:d:Q192069|Q192069]] | [[ਐਨਿਡ ਬਿਲਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97186739 97186739] | [[ਤਸਵੀਰ:Enid Blyton c. 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 696 | [[:d:Q1153825|Q1153825]] | [[ਐਨੀ ਅਰਨੌ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51677529 51677529] | [[ਤਸਵੀਰ:Annie Ernaux in 2022 (5 av 11).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 697 | [[:d:Q56192249|Q56192249]] | [[ਐਨੀ ਅਲੀ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 698 | [[:d:Q17155799|Q17155799]] | [[ਐਨੀ ਜ਼ੈਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/152680230 152680230] | |- | style='text-align:right'| 699 | [[:d:Q44520|Q44520]] | [[ਐਨੀ ਬਰੌਂਟੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14766877 14766877] | [[ਤਸਵੀਰ:Anne Brontë by Patrick Branwell Brontë restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 700 | [[:d:Q4769239|Q4769239]] | [[ਐਨੀ ਬੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108066255 108066255] | [[ਤਸਵੀਰ:9.21.14AnnieBakerByLuigiNovi1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 701 | [[:d:Q464318|Q464318]] | [[ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68925562 68925562] | [[ਤਸਵੀਰ:Annie Besant, LoC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 702 | [[:d:Q23855457|Q23855457]] | [[ਐਨੀ ਲੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 703 | [[:d:Q4768883|Q4768883]] | [[ਐਨੀ ਵਾਰਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12452919 12452919] | [[ਤਸਵੀਰ:Ann Lee - Peter Lely (page 286 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 704 | [[:d:Q64485868|Q64485868]] | [[ਐਨੀ ਵਾਲ ਬਰਨੇਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ANNIE WALL A woman of the century (page 751 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 705 | [[:d:Q11608|Q11608]] | [[ਐਨੀ ਹਚਿਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52493768 52493768] | [[ਤਸਵੀਰ:Anne Hutchinson on Trial.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 706 | [[:d:Q57307|Q57307]] | [[ਐਨੇਟ ਵਾਨ ਡਰੋਸਟ-ਹੁਲਸ਼ੌਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56618775 56618775] | [[ਤਸਵੀਰ:Annette von Droste-Huelshoff - 1845.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 707 | [[:d:Q43216|Q43216]] | [[ਐਪੀਕਿਉਰਸ|ਐਪੀਕਿਊਰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1763151778254618130009 1763151778254618130009]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/306159474328327662862 306159474328327662862]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/540144647707488902684 540144647707488902684]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/556144647703875543964 556144647703875543964]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/64141756 64141756]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7112161211540840070008 7112161211540840070008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/792154380977930291600 792154380977930291600] | [[ਤਸਵੀਰ:Epikouros BM 1843.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 708 | [[:d:Q1974868|Q1974868]] | [[ਏਬਟ ਓਲੀਬਾ|ਐਬਟ ਓਲੀਬਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/266600232 266600232] | [[ਤਸਵੀਰ:Vic- Oliba, bishop of Vic and abbot of Ripoll and Cuixà (2002). Domènec Fita, sculptor (15489632759).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 709 | [[:d:Q106249681|Q106249681]] | [[ਐਬੇ ਕਾਰਟਰ ਗੁਡਲੋਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:AbbeCarterGoodloe1897.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 710 | [[:d:Q313313|Q313313]] | [[ਐੱਮ ਐੱਨ ਰਾਏ|ਐਮ ਐਨ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34499216 34499216] | [[ਤਸਵੀਰ:Mn roy2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 711 | [[:d:Q6712866|Q6712866]] | [[ਐਮ ਐਮ ਕਲਬੁਰਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70264050 70264050] | [[ਤਸਵੀਰ:Protest against kalburgi murder at Kollam 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 712 | [[:d:Q6712768|Q6712768]] | [[ਐਮ ਕੇ ਮੈਨਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65338485 65338485] | |- | style='text-align:right'| 713 | [[:d:Q3532812|Q3532812]] | [[ਐਮ ਟੀ ਵਾਸੂਦੇਵ ਨਾਇਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59908756 59908756] | [[ਤਸਵੀਰ:MT VASUDEVAN NAIR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 714 | [[:d:Q6712837|Q6712837]] | [[ਐਮ ਲੀਲਾਵਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35789054 35789054] | [[ਤਸਵੀਰ:Leelavathi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 715 | [[:d:Q3877603|Q3877603]] | [[ਐਮ. ਵੀ. ਕਾਮਾਥ|ਐਮ ਵੀ. ਕਾਮਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59129170 59129170] | |- | style='text-align:right'| 716 | [[:d:Q470875|Q470875]] | [[ਐਮ. ਕਰੁਣਾਨਿਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/80705248 80705248] | [[ਤਸਵੀਰ:Karunanidhi1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 717 | [[:d:Q6712749|Q6712749]] | [[ਐਮ. ਕੇ. ਇੰਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19786899 19786899] | [[ਤਸਵੀਰ:M K Indira in 1987 2013-08-11 16-35.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 718 | [[:d:Q6712738|Q6712738]] | [[ਐਮ. ਕੇ. ਬਿਨੋਦਿਨੀ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7076158 7076158] | |- | style='text-align:right'| 719 | [[:d:Q10976045|Q10976045]] | [[ਐਮ. ਚਿਦਾਨੰਦ ਮੂਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48091408 48091408] | |- | style='text-align:right'| 720 | [[:d:Q13564441|Q13564441]] | [[ਐਮ. ਸੁਕੁਮਾਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75194838 75194838] | |- | style='text-align:right'| 721 | [[:d:Q6712926|Q6712926]] | [[ਐਮ.ਐਨ.ਸਿੰਗਾਰਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72951356 72951356] | [[ਤਸਵੀਰ:Singaramma facepic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 722 | [[:d:Q2982419|Q2982419]] | [[ਮਾਧਵ ਸਦਾਸ਼ਿਵਰਾਓ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ|ਐਮ.ਐਸ. ਗੋਲਵਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27877546 27877546] | [[ਤਸਵੀਰ:M S Golwalkar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 723 | [[:d:Q6712982|Q6712982]] | [[ਐਮ.ਪੀ. ਵਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:M. P. Veerendra Kumar DS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 724 | [[:d:Q35946629|Q35946629]] | [[ਐਮਏ ਰਾਹਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 725 | [[:d:Q47674|Q47674]] | [[ਐਮਰੀਗੋ ਵੇਸਪੁਚੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8183531 8183531] | [[ਤਸਵੀਰ:Amerigo Vespucci - Project Gutenberg etext 19997.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 726 | [[:d:Q79969|Q79969]] | [[ਐਮਾ ਗੋਲਡਮਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39377930 39377930] | [[ਤਸਵੀਰ:Emma Goldman seated.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 727 | [[:d:Q5372941|Q5372941]] | [[ਐਮਾ ਰੌਬਰਟਸ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32176810 32176810] | |- | style='text-align:right'| 728 | [[:d:Q504|Q504]] | [[ਐਮਿਲ ਜ਼ੋਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32004502 32004502] | [[ਤਸਵੀਰ:Emile Zola 1902.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 729 | [[:d:Q16238764|Q16238764]] | [[ਐਮਿਲਿਆ ਮੈਕਕਾਰਥੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Emilia McCathy 2022 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 730 | [[:d:Q5372152|Q5372152]] | [[ਐਮਿਲੀ ਈਡਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33321675 33321675] | [[ਤਸਵੀਰ:Emily Eden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 731 | [[:d:Q215139|Q215139]] | [[ਐਮਿਲੀ ਗ੍ਰੀਨ ਬਾਲਚ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37155664 37155664] | [[ਤਸਵੀਰ:EmilyGreeneBalch.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 732 | [[:d:Q4441|Q4441]] | [[ਐਮਿਲੀ ਡਿਕਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31995584 31995584] | [[ਤਸਵੀਰ:Emily Dickinson daguerreotype (Restored, cropped, blown up, sepia).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 733 | [[:d:Q63183633|Q63183633]] | [[ਐਮਿਲੀ ਡੇਵਿਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305445138 305445138] | |- | style='text-align:right'| 734 | [[:d:Q80137|Q80137]] | [[ਐਮਿਲੀ ਬਰੌਂਟੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97097302 97097302] | [[ਤਸਵੀਰ:Emily Brontë cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 735 | [[:d:Q5372335|Q5372335]] | [[ਐਮਿਲੀ ਰਤਾਜਕੋਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/316745546 316745546] | [[ਤਸਵੀਰ:Emily Ratajkowski Behind The Scenes Of LOVE 18.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 736 | [[:d:Q234989|Q234989]] | [[ਐਮੀ ਟੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110768273 110768273] | [[ਤਸਵੀਰ:Amy Tan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 737 | [[:d:Q83493863|Q83493863]] | [[ਐਮੀ ਪਾਰਕਿੰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/104465241 104465241] | [[ਤਸਵੀਰ:Page108 CanadianSingersAndTheirSongs ParkinsonAmy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 738 | [[:d:Q230203|Q230203]] | [[ਐਮੀ ਪੋਹਲਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24324981 24324981] | [[ਤਸਵੀਰ:Amy Poehler (53671989427) cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 739 | [[:d:Q109591888|Q109591888]] | [[ਐਮੀ ਮਲੇਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/210187727 210187727] | |- | style='text-align:right'| 740 | [[:d:Q302817|Q302817]] | [[ਐਰਨ ਸਵਾਰਟਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/296671122 296671122] | [[ਤਸਵੀਰ:Aaron Swartz 2 at Boston Wikipedia Meetup, 2009-08-18.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 741 | [[:d:Q551426|Q551426]] | [[ਐਰਿਕ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36934216 36934216] | [[ਤਸਵੀਰ:Eric Gill - self portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 742 | [[:d:Q57085|Q57085]] | [[ਐਰਿਕ ਫਰੌਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66467430 66467430] | [[ਤਸਵੀਰ:Erich Fromm 1974 (cropped)2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 743 | [[:d:Q81447|Q81447]] | [[ਐਲਡਸ ਹਕਸਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71392434 71392434] | [[ਤਸਵੀਰ:Aldous Huxley 1947.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 744 | [[:d:Q6711|Q6711]] | [[ਐਲਨ ਗਿਨਜ਼ਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108417923 108417923]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/91549989 91549989] | [[ਤਸਵੀਰ:Allen Ginsberg 1979 - cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 745 | [[:d:Q975706|Q975706]] | [[ਐਲਨ ਟੇਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44325423 44325423] | |- | style='text-align:right'| 746 | [[:d:Q268522|Q268522]] | [[ਐਲਨ ਮਬਾਂਸਕੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85850827 85850827] | [[ਤਸਵੀਰ:Alain Mabanckou-1050121.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 747 | [[:d:Q205739|Q205739]] | [[ਐਲਨ ਮੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34481281 34481281] | [[ਤਸਵੀਰ:Alan Moore (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 748 | [[:d:Q106481|Q106481]] | [[ਐਲਨ ਰਿਕਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5131493 5131493] | [[ਤਸਵੀਰ:Alan Rickman at BAM -17.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 749 | [[:d:Q5364909|Q5364909]] | [[ਐਲਨ ਲਾ ਮੋਟੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10754192 10754192] | [[ਤਸਵੀਰ:Ellen Newbold LaMotte.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 750 | [[:d:Q354867|Q354867]] | [[ਐਲਨ ਵਿਲਸਨ ਵਾਟਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2478279 2478279] | [[ਤਸਵੀਰ:Alan Watts UVM 15 June 1958 Hon. D.D (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 751 | [[:d:Q467333|Q467333]] | [[ਐਲਨ ਸ਼ਾਲਟਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108717003 108717003] | [[ਤਸਵੀਰ:Elaine Showalter on the British Library.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 752 | [[:d:Q519064|Q519064]] | [[ਐਲਨੋਰ ਹੈਲੋਵੇਲ ਐਬਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91650185 91650185] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Eleanor Hallowell Abbott.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 753 | [[:d:Q243757|Q243757]] | [[ਐਲਫਰਡ ਜੂਲਸ ਏਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64001100 64001100] | [[ਤਸਵੀਰ:Alfred Jules Ayer.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 754 | [[:d:Q47243|Q47243]] | [[ਐਲਫਰੀਡ ਜੇਲੀਨੇਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7404147 7404147] | [[ਤਸਵੀਰ:Elfriede jelinek 2004 small.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 755 | [[:d:Q270739|Q270739]] | [[ਐਲਿਫ਼ ਸ਼ਫ਼ਾਕ|ਐਲਫ਼ ਸ਼ਫ਼ਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64320935 64320935] | [[ਤਸਵੀਰ:Elif Şafak at Ed Book Fest 26 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 756 | [[:d:Q937|Q937]] | [[ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ|ਐਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75121530 75121530] | [[ਤਸਵੀਰ:Albert Einstein Head cleaned.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 757 | [[:d:Q152437|Q152437]] | [[ਅਲਵਾ ਮਿਰਦਲ|ਐਲਵਾ ਮਿਰਡਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108336676 108336676] | [[ਤਸਵੀਰ:Alva Myrdal 1966.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 758 | [[:d:Q3359192|Q3359192]] | [[ਐਲਸਾ ਬੀਟਾ ਬੁੰਗੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56593924 56593924] | |- | style='text-align:right'| 759 | [[:d:Q4245675|Q4245675]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾ ਕੁੱਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63109226 63109226] | [[ਤਸਵੀਰ:Eliza Cook by William Etty.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 760 | [[:d:Q5362284|Q5362284]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ (ਕਵੀ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43023427 43023427] | [[ਤਸਵੀਰ:Elizabeth Alexander 5037688.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 761 | [[:d:Q4216193|Q4216193]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਕਾਰਟਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68950689 68950689] | [[ਤਸਵੀਰ:Elizabeth Carter ('Elizabeth Carter as Minerva').png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 762 | [[:d:Q17353272|Q17353272]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਕੂਪਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117805353 117805353] | |- | style='text-align:right'| 763 | [[:d:Q231424|Q231424]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਗਿਲਬਰਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7713013 7713013] | [[ਤਸਵੀਰ:Elizabeth Gilbert at TED.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 764 | [[:d:Q60813319|Q60813319]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਗੋਰਡਨ ਫੌਕਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Elizabeth G. Fox - LOC (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 765 | [[:d:Q517349|Q517349]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਥਾਮਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/213988041 213988041] | [[ਤਸਵੀਰ:Lady Elizabeth Southerden Butler (née Thompson) by Lady Elizabeth Southerden Butler (née Thompson).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 766 | [[:d:Q235946|Q235946]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਬਿਸ਼ਪ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71405503 71405503] | [[ਤਸਵੀਰ:Elizabeth Bishop, 1934 yearbook portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 767 | [[:d:Q443320|Q443320]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਮੋਂਟੇਗੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45200405 45200405] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Elizabeth Montagu (1718-1800) by Allan Ramsay (1713-1784) in 1762.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 768 | [[:d:Q83190683|Q83190683]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਰੌਬਰਟਸ ਮੈਕਡੋਨਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/104481487 104481487] | [[ਤਸਵੀਰ:Page086 CanadianSingersAndTheirSongs MacDonaldElizabeth.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 769 | [[:d:Q45680347|Q45680347]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਵਿੰਡਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/301721977 301721977] | |- | style='text-align:right'| 770 | [[:d:Q606543|Q606543]] | [[ਐਲਿਸ ਕੈਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/103691260 103691260] | [[ਤਸਵੀਰ:Alice cary portrait in cary cottage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 771 | [[:d:Q2836687|Q2836687]] | [[ਐਲਿਸ ਜ਼ਿਮਰਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59248772 59248772] | |- | style='text-align:right'| 772 | [[:d:Q3611679|Q3611679]] | [[ਐਲਿਸ ਡਨਬਰ ਨੈਲਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39396487 39396487] | [[ਤਸਵੀਰ:Alice Dunbar-Nelson.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 773 | [[:d:Q234819|Q234819]] | [[ਐਲਿਸ ਮੁਨਰੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68944521 68944521] | [[ਤਸਵੀਰ:Alice Munro 2006 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 774 | [[:d:Q2836657|Q2836657]] | [[ਐਲਿਸ ਰਾਬਰਟਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51215735 51215735] | [[ਤਸਵੀਰ:12 01 2016 Alice headshot.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 775 | [[:d:Q123332|Q123332]] | [[ਐਲਿਸ ਰਿਵਾਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17228785 17228785] | |- | style='text-align:right'| 776 | [[:d:Q16030213|Q16030213]] | [[ਐਲਿਸ ਵਿਕਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/185003782 185003782] | [[ਤਸਵੀਰ:Alice Vickery cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 777 | [[:d:Q2646853|Q2646853]] | [[ਐਲਿਸ ਸਟੋਨ ਬਲੈਕਵੈਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120776789 120776789] | [[ਤਸਵੀਰ:Alice-stone-blackwell1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 778 | [[:d:Q21642360|Q21642360]] | [[ਐਲੀ ਕੈਚੇਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ellie Cachette.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 779 | [[:d:Q62393961|Q62393961]] | [[ਐਲੀ ਬਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116381065 116381065] | |- | style='text-align:right'| 780 | [[:d:Q18391|Q18391]] | [[ਐਲੀ ਵੀਜ਼ਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108176447 108176447] | [[ਤਸਵੀਰ:Elie Wiesel 2012 Shankbone.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 781 | [[:d:Q4727043|Q4727043]] | [[ਐਲੀਸਨ ਕੈਲਡਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119989345 119989345] | |- | style='text-align:right'| 782 | [[:d:Q44980|Q44980]] | [[ਐਲੇਕਸ ਫਰਗੂਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116984290 116984290] | [[ਤਸਵੀਰ:Alex Ferguson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 783 | [[:d:Q178903|Q178903]] | [[ਐਲੇਗਜ਼ੈਂਡਰ ਹੈਮਿਲਟਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66496514 66496514] | [[ਤਸਵੀਰ:Google Arts Project - Alexander Hamilton (1792 portrait) by John Trumbull.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 784 | [[:d:Q43179|Q43179]] | [[ਐਲੇਨ ਜਾਨਸਨ ਸਿਰਲੀਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84242323 84242323] | [[ਤਸਵੀਰ:12 6 2022 Breaking the Barriers of Entry for Women Leaders in Africa (52577486307) (Ellen Johnson-Sirleaf).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 785 | [[:d:Q311005|Q311005]] | [[ਐਲੇਨ ਬਾਦੀਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64001185 64001185] | [[ਤਸਵੀਰ:Alain Badiou-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 786 | [[:d:Q172684|Q172684]] | [[ਐਲੇਸਟਰ ਕ੍ਰੌਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41838530 41838530]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/68455853 68455853] | [[ਤਸਵੀਰ:Aleister Crowley, thinker.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 787 | [[:d:Q296069|Q296069]] | [[ਐਲੈਕਸ ਹੇਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/80007399 80007399] | [[ਤਸਵੀਰ:Alex Haley speaker at University of Texas at Arlington's Texas Hall (10011730).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 788 | [[:d:Q164047|Q164047]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੋਪ|ਐਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੋਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61551003 61551003] | [[ਤਸਵੀਰ:Alexander Pope by Michael Dahl.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 789 | [[:d:Q83947179|Q83947179]] | [[ਐਵੇਟ ਡਿਓਨੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/625158790785938852917 625158790785938852917] | |- | style='text-align:right'| 790 | [[:d:Q457933|Q457933]] | [[ਐਸ. ਆਰ. ਰੰਗਾਨਾਥਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49268668 49268668] | [[ਤਸਵੀਰ:PORTRAIT OF SR RANGANATHAN.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 791 | [[:d:Q5246375|Q5246375]] | [[ਐਸ. ਐਲ. ਭੈਰੱਪ|ਐਸ. ਐਲ. ਭੈਰੱਪਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9958487 9958487] | [[ਤਸਵੀਰ:S.L.Bhyrappa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 792 | [[:d:Q63089605|Q63089605]] | [[ਐਸ. ਕੇ. ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4148874424049621120 4148874424049621120] | [[ਤਸਵੀਰ:S. K. Ali.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 793 | [[:d:Q20605559|Q20605559]] | [[ਐਸ. ਸਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 794 | [[:d:Q7395358|Q7395358]] | [[ਐਸ.ਐਮ. ਸਾਦਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:S M Saddiq.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 795 | [[:d:Q40939|Q40939]] | [[ਐਸਕਲੀਅਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/104143945 104143945]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2061159477868527990001 2061159477868527990001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2522159477570027990008 2522159477570027990008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/261472932 261472932]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/26163567566516380806 26163567566516380806]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/262861946 262861946]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/266321497 266321497]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/268159474328927662894 268159474328927662894]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/268526195 268526195]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3145857035722921320 3145857035722921320]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/375144647701289307784 375144647701289307784]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4372168048993038410008 4372168048993038410008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/48164536609632021795 48164536609632021795]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/5226159477830027990009 5226159477830027990009]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/5901159477601127990007 5901159477601127990007]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7386159477742827990004 7386159477742827990004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/750154380930930290321 750154380930930290321]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/78769732 78769732]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/805144647705408955770 805144647705408955770]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9204159478063327990003 9204159478063327990003] | [[ਤਸਵੀਰ:Aeschylusathens.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 796 | [[:d:Q55767|Q55767]] | [[ਐਸਟ੍ਰਿਡ ਲਿੰਗ੍ਰੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97119817 97119817] | [[ਤਸਵੀਰ:Astrid Lindgren (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 797 | [[:d:Q56073633|Q56073633]] | [[ਐਸ਼ਲੇ ਸੀ. ਫੋਰਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18159335237412960864 18159335237412960864] | [[ਤਸਵੀਰ:Ashley C. Ford.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 798 | [[:d:Q20605573|Q20605573]] | [[ਐੱਸ ਅਸ਼ੋਕ ਭੌਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 799 | [[:d:Q7387783|Q7387783]] | [[ਐੱਸ ਆਰ ਏਕੁੰਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11261649 11261649] | |- | style='text-align:right'| 800 | [[:d:Q20605588|Q20605588]] | [[ਐੱਸ ਤਰਸੇਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 801 | [[:d:Q31787360|Q31787360]] | [[ਐੱਸ ਬਲਵੰਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 802 | [[:d:Q3595313|Q3595313]] | [[ਐਸ ਕੇ ਪੋਟੇਕੱਟ|ਐੱਸ. ਕੇ. ਪੋਤਾਕਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43172630 43172630] | [[ਤਸਵੀਰ:S. K. Pottekkatt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 803 | [[:d:Q7387587|Q7387587]] | [[ਐੱਸ. ਕੇ. ਰਾਮਚੰਦਰ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65596644 65596644] | [[ਤਸਵੀਰ:S K Ramachandra Rao.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 804 | [[:d:Q172788|Q172788]] | [[ਓ ਹੈਨਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46770914 46770914] | [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 805 | [[:d:Q7072179|Q7072179]] | [[ਓ. ਵੀ. ਵਿਜਯਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84084043 84084043] | [[ਤਸਵੀਰ:Vijayan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 806 | [[:d:Q3521624|Q3521624]] | [[ਓ ਐਨ ਵੀ ਕੁਰੁਪ|ਓ.ਐੱਨ.ਵੀ. ਕੁਰੂਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11195968 11195968] | [[ਤਸਵੀਰ:Onv.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 807 | [[:d:Q16136139|Q16136139]] | [[ਓ.ਵੀ. ਊਸ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51326039 51326039] | [[ਤਸਵੀਰ:Ov usha kollam 2019 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 808 | [[:d:Q65333279|Q65333279]] | [[ਓਂਕਾਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 809 | [[:d:Q46739|Q46739]] | [[ਓਕਤਾਵੀਓ ਪਾਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41844743 41844743] | [[ਤਸਵੀਰ:Paz0.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 810 | [[:d:Q43936|Q43936]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਔਕਮ|ਓਕੈਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41835567 41835567] | [[ਤਸਵੀਰ:William of Ockham.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 811 | [[:d:Q46706|Q46706]] | [[ਓਜ਼ੈਨ ਇਓਨੈਸਕੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17224288 17224288] | [[ਤਸਵੀਰ:Eugene Ionesco 04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 812 | [[:d:Q23870|Q23870]] | [[ਓਟੋ ਜੈਸਪਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73913282 73913282] | [[ਤਸਵੀਰ:Otto Jespersen 1919 21.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 813 | [[:d:Q160478|Q160478]] | [[ਓਡੀਸੀਆਸ ਏਲੀਟਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1262153063161219320000 1262153063161219320000]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/24601064 24601064] | [[ਤਸਵੀਰ:Odysseas Elytis 1974.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 814 | [[:d:Q386308|Q386308]] | [[ਓਤੋਮੋ ਨੋ ਯਾਕਾਮੋਚੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/260149066365365600787 260149066365365600787] | [[ਤਸਵੀਰ:Sanjūrokkasen-gaku - 5 - Kanō Tan’yū - Chūnagon Yakamochi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 815 | [[:d:Q198984|Q198984]] | [[ਓਨੋ ਨੋ ਕੋਮਾਚੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79259186 79259186] | [[ਤਸਵੀਰ:Suzuki Harunobu - The Poetess Ono no Komachi - 1925.2046 - Art Institute of Chicago.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 816 | [[:d:Q55800|Q55800]] | [[ਓਪਰਾ ਵਿਨਫਰੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27226716 27226716] | [[ਤਸਵੀਰ:Oprah Winfrey 1997.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 817 | [[:d:Q3695568|Q3695568]] | [[ਓਬੈਦੁੱਲਾ ਬੇਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 818 | [[:d:Q25991080|Q25991080]] | [[ਓਮ ਪੀ ਬਹਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 819 | [[:d:Q20605603|Q20605603]] | [[ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Om Parkash Gaaso.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 820 | [[:d:Q31789250|Q31789250]] | [[ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 821 | [[:d:Q125148469|Q125148469]] | [[ਓਮਕਾਰ ਸੂਦ ਬਹੋਨਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 822 | [[:d:Q24829|Q24829]] | [[ਓਰਸਨ ਵੇਲਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110467783 110467783] | [[ਤਸਵੀਰ:Orson Welles 1937 cr3-4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 823 | [[:d:Q241248|Q241248]] | [[ਓਰਹਾਨ ਪਾਮੁਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107501225 107501225] | [[ਤਸਵੀਰ:Orhan Pamuk 2009 Shankbone.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 824 | [[:d:Q254032|Q254032]] | [[ਓਲਗਾ ਤੋਕਾਰਚੁਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49338782 49338782] | [[ਤਸਵੀਰ:Olga Tokarczuk-9739.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 825 | [[:d:Q2007001|Q2007001]] | [[ਓਲਗਾ ਬਰੌਮਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93050453 93050453] | |- | style='text-align:right'| 826 | [[:d:Q337373|Q337373]] | [[ਓਲਾਫ਼ ਸਟੇਪਲਡਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59089526 59089526] | |- | style='text-align:right'| 827 | [[:d:Q236236|Q236236]] | [[ਓਲੀਵਰ ਗੋਲਡਸਮਿਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100167171 100167171] | [[ਤਸਵੀਰ:Oliver Goldsmith by Sir Joshua Reynolds.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 828 | [[:d:Q1518861|Q1518861]] | [[ਓਵਨ ਜੋਨਸ (ਲੇਖਕ)|ਓਵਨ ਜੋਨਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/172922677 172922677] | [[ਤਸਵੀਰ:Owen Jones April 2024.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 829 | [[:d:Q18640003|Q18640003]] | [[ਓਵੀਡੀਆ ਯੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/103525689 103525689] | |- | style='text-align:right'| 830 | [[:d:Q7111346|Q7111346]] | [[ਓਸ਼ਾ ਕਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/299798876 299798876] | |- | style='text-align:right'| 831 | [[:d:Q148285|Q148285]] | [[ਰਜਨੀਸ਼|ਓਸ਼ੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/122190992 122190992]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/87830290 87830290] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagwan beweging gekwetst door reclame-affiche van het NRC met de tekst profeet, Bestanddeelnr 933-0734-cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 832 | [[:d:Q36740|Q36740]] | [[ਔਂਗ ਸੈਨ ਸੂ ਚੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112144921 112144921] | [[ਤਸਵੀਰ:Aung San Suu Kyi at the Enthronement of Naruhito (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 833 | [[:d:Q39607|Q39607]] | [[ਔਂਤੁਆਨ ਲੈਵੁਆਜ਼ੀਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2495579 2495579] | [[ਤਸਵੀਰ:David - Portrait of Monsieur Lavoisier (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 834 | [[:d:Q12718|Q12718]] | [[ਔਗਿਸਟ ਕੌਂਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100176623 100176623] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait dAuguste Comte (maison dA. Comte, Paris) (2424895050).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 835 | [[:d:Q65395838|Q65395838]] | [[ਔਜ਼ੀ-ਕੀਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ|ਔਜ਼ੀ-ਕੀਵੀ ਲੇਖਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 836 | [[:d:Q463319|Q463319]] | [[ਔਡਰੇ ਲੋਰਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61565157 61565157] | [[ਤਸਵੀਰ:Audre Lorde.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 837 | [[:d:Q9711|Q9711]] | [[ਬਾਲਜ਼ਾਕ|ਔਨਰੇ ਦ ਬਾਲਜ਼ਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29529595 29529595] | [[ਤਸਵੀਰ:Honoré de Balzac (1842) detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 838 | [[:d:Q30875|Q30875]] | [[ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34464414 34464414] | [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 839 | [[:d:Q189950|Q189950]] | [[ਔਸਿਪ ਮਾਂਦਲਸਤਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102337271 102337271] | [[ਤਸਵੀਰ:Osip Mandelstam Russian writer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 840 | [[:d:Q3243478|Q3243478]] | [[ਕਤੀਲ ਸ਼ਫ਼ਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/199149106259568492113 199149106259568492113] | |- | style='text-align:right'| 841 | [[:d:Q109802010|Q109802010]] | [[ਕਨਕ ਮੂਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Kanaka Murthy 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 842 | [[:d:Q4604|Q4604]] | [[ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ|ਕਨਫ਼ੂਸ਼ੀਅਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108389263 108389263]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/73158790619838851517 73158790619838851517]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/89664672 89664672] | [[ਤਸਵੀਰ:Confucius, fresco from a Western Han tomb of Dongping County, Shandong province, China.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 843 | [[:d:Q2721812|Q2721812]] | [[ਕੇ ਐਮ ਮੁਨਸ਼ੀ|ਕਨਹੀਆਲਾਲ ਮਾਣਿਕਲਾਲ ਮੁਨਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46774725 46774725] | [[ਤਸਵੀਰ:K M Munshi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 844 | [[:d:Q13640814|Q13640814]] | [[ਕਨਹੋਪਾਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Kanhopatra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 845 | [[:d:Q467231|Q467231]] | [[ਕਨੀਮੋਝੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63315162 63315162] | [[ਤਸਵੀਰ:Kanimozhi Karunanidhi 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 846 | [[:d:Q6367369|Q6367369]] | [[ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53025555 53025555] | |- | style='text-align:right'| 847 | [[:d:Q2365511|Q2365511]] | [[ਕਬਾਕੋਵ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਅਬਰਾਮੋਵਿਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97111741 97111741] | [[ਤਸਵੀਰ:Aleksandr Kabakov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 848 | [[:d:Q6344264|Q6344264]] | [[ਕਬਿਤਾ ਸਿਨਹਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25953267 25953267] | |- | style='text-align:right'| 849 | [[:d:Q6344203|Q6344203]] | [[ਕਬੀਰ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67795806 67795806] | |- | style='text-align:right'| 850 | [[:d:Q6344252|Q6344252]] | [[ਕਬੀਰੁੱਦੀਨ ਕਲੀਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 851 | [[:d:Q13057402|Q13057402]] | [[ਕਮਲ ਕੁਮਾਰ ਮਜੂਮਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77618788 77618788] | |- | style='text-align:right'| 852 | [[:d:Q20065070|Q20065070]] | [[ਕਮਲ ਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56247708 56247708] | |- | style='text-align:right'| 853 | [[:d:Q20605632|Q20605632]] | [[ਕਮਲਜੀਤ ਨੀਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 854 | [[:d:Q125148514|Q125148514]] | [[ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਨਵੈਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38153833139064330657 38153833139064330657] | |- | style='text-align:right'| 855 | [[:d:Q12917834|Q12917834]] | [[ਕਮਲਾ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 856 | [[:d:Q6355575|Q6355575]] | [[ਕਮਲਾ ਦਾਸ ਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sri Kamala Dasgupta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 857 | [[:d:Q16107221|Q16107221]] | [[ਕਮਲਾ ਭਸੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60490771 60490771] | [[ਤਸਵੀਰ:Kamla Bhasin in Dhaka Lit Fest 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 858 | [[:d:Q6355573|Q6355573]] | [[ਕਮਲਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 859 | [[:d:Q60059434|Q60059434]] | [[ਕਮਲਾ ਮਨਕੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/152025201 152025201] | |- | style='text-align:right'| 860 | [[:d:Q542118|Q542118]] | [[ਕਮਲਾ ਮਾਰਕੰਡਿਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111616118 111616118] | [[ਤਸਵੀਰ:Kamala Markandaya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 861 | [[:d:Q594565|Q594565]] | [[ਕਮਲਾ ਸੁਰੇਈਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87817256 87817256] | |- | style='text-align:right'| 862 | [[:d:Q10853588|Q10853588]] | [[ਕਮਲਾ ਹੈਰਿਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91053810 91053810] | [[ਤਸਵੀਰ:Kamala Harris Vice Presidential Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 863 | [[:d:Q13158686|Q13158686]] | [[ਕਮਲਾ ਹੰਪਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45714105 45714105] | [[ਤਸਵੀਰ:Kamala Hampana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 864 | [[:d:Q3630389|Q3630389]] | [[ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262641482 262641482] | [[ਤਸਵੀਰ:Kamleshwar (1932 - 2007).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 865 | [[:d:Q255463|Q255463]] | [[ਕਮੀਆ ਪਾਲੀਆ|ਕਮੀ-ਏ-ਪਾਲੀਆ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਪੁਰਸ਼]] | [https://viaf.org/en/viaf/27119934 27119934] | [[ਤਸਵੀਰ:Camille Paglia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 866 | [[:d:Q49074|Q49074]] | [[ਕਰਟ ਵੋਨੇਗਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71398958 71398958] | [[ਤਸਵੀਰ:Kurt Vonnegut by Bernard Gotfryd (1965).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 867 | [[:d:Q111232053|Q111232053]] | [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ (ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 868 | [[:d:Q20605661|Q20605661]] | [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਲਾਸਵਾਲੀਆ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਲਾਸਵਾਲੀਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75197586 75197586] | |- | style='text-align:right'| 869 | [[:d:Q31789172|Q31789172]] | [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 870 | [[:d:Q125148407|Q125148407]] | [[ਆਚਾਰੀਆ ਪੰਡਿਤ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 871 | [[:d:Q6373506|Q6373506]] | [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4955635 4955635] | |- | style='text-align:right'| 872 | [[:d:Q20605695|Q20605695]] | [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਲੱਗਣ]] | | | |- | style='text-align:right'| 873 | [[:d:Q120388838|Q120388838]] | [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 874 | [[:d:Q20605715|Q20605715]] | [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40786876 40786876] | |- | style='text-align:right'| 875 | [[:d:Q20605731|Q20605731]] | [[ਡਾ. ਕਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਕਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 876 | [[:d:Q20605743|Q20605743]] | [[ਕਰਨਲ ਨਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 877 | [[:d:Q6372805|Q6372805]] | [[ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਾਰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29080627 29080627] | |- | style='text-align:right'| 878 | [[:d:Q6372804|Q6372804]] | [[ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸੋਮਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 879 | [[:d:Q6368245|Q6368245]] | [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40819928 40819928] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photograph of Karam Singh, a Sikh historian, ca.1900–30.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 880 | [[:d:Q31796290|Q31796290]] | [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਸਾਹਿਤਕਾਰ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 881 | [[:d:Q59678110|Q59678110]] | [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਕਿੱਸਾਕਾਰ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55588049 55588049] | |- | style='text-align:right'| 882 | [[:d:Q20605811|Q20605811]] | [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 883 | [[:d:Q125148503|Q125148503]] | [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 884 | [[:d:Q20605828|Q20605828]] | [[ਕਰਮਜੀਤ ਕੁੱਸਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 885 | [[:d:Q20605863|Q20605863]] | [[ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 886 | [[:d:Q94640541|Q94640541]] | [[ਕਰਾਮਤ ਅਲੀ ਕਰਾਮਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60680715 60680715] | |- | style='text-align:right'| 887 | [[:d:Q49081|Q49081]] | [[ਕਰਿਸਟੋਫਰ ਹਿਚਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98819926 98819926] | [[ਤਸਵੀਰ:Christopher Hitchens crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 888 | [[:d:Q107145200|Q107145200]] | [[ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Karishma Mehta, Ordinary People Extraordinary Stories launch, standing.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 889 | [[:d:Q103939906|Q103939906]] | [[ਕਰੁਤਿਕਾ ਸੁਸਾਰਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 890 | [[:d:Q15723844|Q15723844]] | [[ਕਲਪਨਾਕੁਮਾਰੀ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/86288738 86288738] | |- | style='text-align:right'| 891 | [[:d:Q3295771|Q3295771]] | [[ਕਲਪੇਰਨੀਆ ਏਡਮਜ਼]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/106843117 106843117] | [[ਤਸਵੀਰ:Calpernia Addams.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 892 | [[:d:Q1397476|Q1397476]] | [[ਕਲਹਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262659175 262659175] | |- | style='text-align:right'| 893 | [[:d:Q28943181|Q28943181]] | [[ਕਲਾਉਡੀਆ ਐਲਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4133894 4133894] | [[ਤਸਵੀਰ:Claudia Allen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 894 | [[:d:Q75823|Q75823]] | [[ਕਲਾਰਾ ਜ਼ੈਟਕਿਨ|ਕਲਾਰਾ ਜ਼ੇਤਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46861505 46861505] | [[ਤਸਵੀਰ:C Zetkin 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 895 | [[:d:Q236835|Q236835]] | [[ਕਲਾਰਾ ਮੋਰਗਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/309805944 309805944]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/39582113 39582113] | [[ਤਸਵੀਰ:Clara morgan france bleu champagne 1008361.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 896 | [[:d:Q31724875|Q31724875]] | [[ਕਲਿਆਣੀ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sri Kalyani Das.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 897 | [[:d:Q43203|Q43203]] | [[ਕਲਿੰਟ ਈਸਟਵੁੱਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84033457 84033457] | [[ਤਸਵੀਰ:Clint Eastwood at 2010 New York Film Festival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 898 | [[:d:Q56433871|Q56433871]] | [[ਕਲੇਅਰ ਕਹਾਨੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/163553649 163553649] | |- | style='text-align:right'| 899 | [[:d:Q185860|Q185860]] | [[ਕਲੇਅਰ ਮੈਕਨਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10488815 10488815] | |- | style='text-align:right'| 900 | [[:d:Q5126164|Q5126164]] | [[ਕਲੇਰ ਫਰਾਂਸਿਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42708256 42708256] | [[ਤਸਵੀਰ:Clare Francis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 901 | [[:d:Q34943|Q34943]] | [[ਕਲੌਡੀਅਸ ਟੋਲੇਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54152998 54152998] | [[ਤਸਵੀਰ:PSM V78 D326 Ptolemy.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 902 | [[:d:Q131549|Q131549]] | [[ਕਲੌਦ ਸੀਮੋਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88954280 88954280] | [[ਤਸਵੀਰ:Claude Simon ca 1932.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 903 | [[:d:Q20687324|Q20687324]] | [[ਕਲੰਦਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਜੁਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45219057 45219057] | |- | style='text-align:right'| 904 | [[:d:Q8620|Q8620]] | [[ਕਵਾਮੇ ਇੰਕਰੂਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36922592 36922592] | [[ਤਸਵੀਰ:Kwame Nkrumah - The National Archives UK - CO 1069-50-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 905 | [[:d:Q24883116|Q24883116]] | [[ਕਵਿਤਾ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Kavita Choudhry.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 906 | [[:d:Q28606506|Q28606506]] | [[ਕਵਿਤਾ ਮਹਾਜਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101271557 101271557] | |- | style='text-align:right'| 907 | [[:d:Q6379303|Q6379303]] | [[ਕਵਿਤਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48777858 48777858] | |- | style='text-align:right'| 908 | [[:d:Q20605879|Q20605879]] | [[ਕਵਿੰਦਰ ਚਾਂਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 909 | [[:d:Q6379210|Q6379210]] | [[ਕਵੀ ਕਾਂਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30916643 30916643] | [[ਤਸਵੀਰ:Manishankar Ratnji Bhatt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 910 | [[:d:Q85950818|Q85950818]] | [[ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂੰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 911 | [[:d:Q125148554|Q125148554]] | [[ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ ਚਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 912 | [[:d:Q3817868|Q3817868]] | [[ਕਸ਼ੇਮੇਂਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69734075 69734075] | |- | style='text-align:right'| 913 | [[:d:Q31788384|Q31788384]] | [[ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 914 | [[:d:Q31789220|Q31789220]] | [[ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ ਮਲਿਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 915 | [[:d:Q3521353|Q3521353]] | [[ਕਾਂਚਾ ਇਲਾਇਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59871657 59871657] | [[ਤਸਵੀਰ:Kancha Ilaiah klf.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 916 | [[:d:Q918326|Q918326]] | [[ਕਾਓਲੀ ਸਿੱਬਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51763613 51763613] | [[ਤਸਵੀਰ:Colley Cibber.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 917 | [[:d:Q531814|Q531814]] | [[ਕਾਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31471460 31471460] | [[ਤਸਵੀਰ:Ricardo Izecson dos Santos Leite (Kaká) 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 918 | [[:d:Q2723347|Q2723347]] | [[ਕਾਕਾ ਕਾਲੇਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117177547 117177547] | [[ਤਸਵੀਰ:Kaka Kalelkar 1985 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 919 | [[:d:Q3633440|Q3633440]] | [[ਕਾਕਾ ਹਾਥਰਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64809672 64809672] | |- | style='text-align:right'| 920 | [[:d:Q380818|Q380818]] | [[ਕਾਕੀਨੋਮੋਤੋ ਨੋ ਹਿਤੋਮਾਰੋ|ਕਾਕੀ ਨੋ ਮੋਤੋ ਨੋ ਹਿਤੋਮਾਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/266605466 266605466] | [[ਤਸਵੀਰ:Sanjūrokkasen-gaku - 1 - Kanō Tan’yū - Hitomaru.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 921 | [[:d:Q459087|Q459087]] | [[ਕਾਜਲ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43706027 43706027] | [[ਤਸਵੀਰ:Kajal Ahmad, NET TV - Dec 4, 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 922 | [[:d:Q2727692|Q2727692]] | [[ਕਾਜਲ ਓਜ਼ਾ ਵੈਦਿਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63696772 63696772] | [[ਤਸਵੀਰ:Kajal Oza Vaidya.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 923 | [[:d:Q6381112|Q6381112]] | [[ਕਾਜ਼ਿਮ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38781007 38781007] | [[ਤਸਵੀਰ:Kazim Ali.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 924 | [[:d:Q6381082|Q6381082]] | [[ਕਾਜ਼ੀ ਅਬਦੁਲ ਵਦੂਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70715284 70715284] | |- | style='text-align:right'| 925 | [[:d:Q334818|Q334818]] | [[ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19845309 19845309] | [[ਤਸਵੀਰ:Nazrul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 926 | [[:d:Q272855|Q272855]] | [[ਕਾਜ਼ੂਓ ਇਸ਼ੀਗੁਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108702574 108702574]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/109337598 109337598] | [[ਤਸਵੀਰ:MKr377543 Kazuo Ishiguro (A Pale View of Hills, Cannes 2025).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 927 | [[:d:Q7265733|Q7265733]] | [[ਕਾਦਰਯਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75252074 75252074] | |- | style='text-align:right'| 928 | [[:d:Q31788262|Q31788262]] | [[ਕਾਨਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਕਾਨਾ ਸਿੰਘ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 929 | [[:d:Q6347061|Q6347061]] | [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66643146 66643146] | [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 930 | [[:d:Q44219395|Q44219395]] | [[ਕਾਮਿਨ ਮੁਹੰਮਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''<br/>''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47021139 47021139] | |- | style='text-align:right'| 931 | [[:d:Q3347319|Q3347319]] | [[ਕਾਮਿਨੀ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31135598 31135598] | [[ਤਸਵੀਰ:Kamini Roy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 932 | [[:d:Q3087962|Q3087962]] | [[ਕਾਮਿਲਾ ਸ਼ਮਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102271932 102271932] | [[ਤਸਵੀਰ:Hayfestival-2016-Kamila-Shamsie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 933 | [[:d:Q166092|Q166092]] | [[ਕਾਮੀਲੋ ਬੈਨਸੋ, ਕਾਵੂਰ ਦਾ ਕਾਊਂਟ|ਕਾਮੀਲੋ ਬੈਨਸੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68923739 68923739] | [[ਤਸਵੀਰ:11 Meyer-Pierson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 934 | [[:d:Q410|Q410]] | [[ਕਾਰਲ ਐਡਵਰਡ ਸੇਗਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36997809 36997809] | [[ਤਸਵੀਰ:Carl Sagan Planetary Society.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 935 | [[:d:Q131487|Q131487]] | [[ਕਾਰਲ ਐਡੌਲਫ ਗੇਲੇਰੋਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59326059 59326059] | [[ਤਸਵੀਰ:Karl Gjellerup.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 936 | [[:d:Q155855|Q155855]] | [[ਕਾਰਲ ਚਪੇਕ|ਕਾਰਲ ਚਾਪੇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2043158915863250000008 2043158915863250000008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/34454129 34454129] | [[ਤਸਵੀਰ:Karel Čapek podepisuje první výtisky Povětroně, Pestrý týden 27.1.1934.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 937 | [[:d:Q76509|Q76509]] | [[ਕਾਰਲ ਯਾਸਪਰਸ|ਕਾਰਲ ਜੈਸਪਰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31998030 31998030] | [[ਤਸਵੀਰ:Karl Jaspers 1910.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 938 | [[:d:Q81244|Q81244]] | [[ਕਾਰਲ ਪੌਪਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88801921 88801921] | [[ਤਸਵੀਰ:Karl Popper.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 939 | [[:d:Q9061|Q9061]] | [[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49228757 49228757] | [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 940 | [[:d:Q226525|Q226525]] | [[ਕਾਰਲ ਸਪਿੱਟਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120696319 120696319] | [[ਤਸਵੀਰ:Carl Spitteler 1919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 941 | [[:d:Q164979|Q164979]] | [[ਕਾਰਲ ਸ਼ਪਿਟਸਵੇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59091392 59091392] | [[ਤਸਵੀਰ:Carl Spitzweg - Selbstbildnis (ca. 1842).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 942 | [[:d:Q193608|Q193608]] | [[ਕਾਰਲ ਸੈਂਡਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61588662 61588662] | [[ਤਸਵੀਰ:Carl Sandburg NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 943 | [[:d:Q567354|Q567354]] | [[ਕਾਰਲੇ ਕ੍ਰੋਹਨ|ਕਾਰਲੇ ਕਰੋਹਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29525733 29525733] | [[ਤਸਵੀਰ:Kaarle Krohn 1910s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 944 | [[:d:Q154691|Q154691]] | [[ਕਾਰਲੋਸ ਫਿਊਨਤੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43057803 43057803] | [[ਤਸਵੀਰ:Carlos Fuentes 1987.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 945 | [[:d:Q295855|Q295855]] | [[ਕਾਰਲੋਸ ਸੌਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98182130 98182130] | [[ਤਸਵੀਰ:Premios Goya 2018 - Carlos Saura.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 946 | [[:d:Q3192216|Q3192216]] | [[ਕਲਕੀ ਕੇਕਲਾਂ|ਕਾਲਕੀ ਕਕਲਾਂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/169851815 169851815] | [[ਤਸਵੀਰ:Kalki Koechlin launches beautifulhomes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 947 | [[:d:Q1380058|Q1380058]] | [[ਕਾਲਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66803206 66803206] | [[ਤਸਵੀਰ:Kalki Krishnamurthy 1999 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 948 | [[:d:Q85950586|Q85950586]] | [[ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 949 | [[:d:Q31725690|Q31725690]] | [[ਕਾਲੀ ਨਾਥ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Kali Nath Roy.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 950 | [[:d:Q7011|Q7011]] | [[ਕਾਲੀਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100903230 100903230]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/262533730 262533730] | [[ਤਸਵੀਰ:Kalidas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 951 | [[:d:Q78238542|Q78238542]] | [[ਕਾਵੇਰੀ ਮਾਧਵਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Cauvery Madhavan at Irish Writers' Weekend 2024.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 952 | [[:d:Q17198721|Q17198721]] | [[ਕਾਸ਼ੀ ਨਾਥ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2779133 2779133] | [[ਤਸਵੀਰ:Kashinath Singh bharat-s-tiwari-photography-IMG 2652 July 28, 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 953 | [[:d:Q3525190|Q3525190]] | [[ਕਾੱਕਨਾਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6276163 6276163] | [[ਤਸਵੀਰ:Kakkanadan3 -kakka-.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 954 | [[:d:Q233383|Q233383]] | [[ਕਿਮ ਫੁੱਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19908184 19908184] | |- | style='text-align:right'| 955 | [[:d:Q6409275|Q6409275]] | [[ਕਿਮ ਰਾਬਰਟਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43525641 43525641] | [[ਤਸਵੀਰ:Kim-roberts11.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 956 | [[:d:Q228589|Q228589]] | [[ਕਿਰਨ ਦੇਸਾਈ|ਕਿਰਣ ਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34618623 34618623] | [[ਤਸਵੀਰ:Kiran Desai 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 957 | [[:d:Q327181|Q327181]] | [[ਕਿਰਨ ਨਗਰਕਰ|ਕਿਰਣ ਨਗਰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32022057 32022057] | [[ਤਸਵੀਰ:Kiran Nagarkar - Leipziger Buchmesse 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 958 | [[:d:Q2722085|Q2722085]] | [[ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119210879 119210879] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr Kiran Bedi - 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 959 | [[:d:Q27679413|Q27679413]] | [[ਕਿਰਨ ਮਨਰਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/294565099 294565099] | |- | style='text-align:right'| 960 | [[:d:Q6437097|Q6437097]] | [[ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4552937 4552937] | [[ਤਸਵੀਰ:Lala Kirpa Sagar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 961 | [[:d:Q20605907|Q20605907]] | [[ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Kirpal Kazak 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 962 | [[:d:Q105735762|Q105735762]] | [[ਕਿਰਪਾਲ ਕੌਰ ਜ਼ੀਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 963 | [[:d:Q20605927|Q20605927]] | [[ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 964 | [[:d:Q20605944|Q20605944]] | [[ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 965 | [[:d:Q15924573|Q15924573]] | [[ਕਿਸ਼ਨ ਪਟਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 966 | [[:d:Q20605962|Q20605962]] | [[ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28502856 28502856] | |- | style='text-align:right'| 967 | [[:d:Q20605976|Q20605976]] | [[ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45856298 45856298] | |- | style='text-align:right'| 968 | [[:d:Q6416667|Q6416667]] | [[ਕਿਸ਼ਵਰ ਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38859467 38859467] | |- | style='text-align:right'| 969 | [[:d:Q6416670|Q6416670]] | [[ਕਿਸ਼ਵਰ ਨਾਹਿਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7669467 7669467] | |- | style='text-align:right'| 970 | [[:d:Q6403553|Q6403553]] | [[ਕੀ. ਰਾਜਾਨਾਰਾਇਣਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62878318 62878318] | [[ਤਸਵੀਰ:Kirajanarayanan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 971 | [[:d:Q43416|Q43416]] | [[ਕੀਆਨੂ ਰੀਵਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85367902 85367902] | [[ਤਸਵੀਰ:Keanu Reeves – Dogstar – Tons of Rock 2026-3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 972 | [[:d:Q171303|Q171303]] | [[ਕੀਟੀਅਨ ਦਾ ਜ਼ੇਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1015159234271303371205 1015159234271303371205]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/1157154381143230292836 1157154381143230292836]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/203781319 203781319]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/261896996 261896996]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/268448029 268448029]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/316749259 316749259]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/475159474181327661464 475159474181327661464]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7177408836203191153 7177408836203191153] | [[ਤਸਵੀਰ:Paolo Monti - Servizio fotografico (Napoli, 1969) - BEIC 6353768.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 973 | [[:d:Q10964400|Q10964400]] | [[ਕੀਰਤੀਨਾਥ ਕੁਰਤਾਕੋਟੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57991369 57991369] | |- | style='text-align:right'| 974 | [[:d:Q3772|Q3772]] | [[ਕੁਐਂਟਿਨ ਟੈਰੇਨਟੀਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37054403 37054403] | [[ਤਸਵੀਰ:Quentin Tarantino by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 975 | [[:d:Q6448598|Q6448598]] | [[ਕੁਟੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਰਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28453957 28453957] | [[ਤਸਵੀਰ:Kuttikrishnamarar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 976 | [[:d:Q310375|Q310375]] | [[ਕੁਨਾਲ ਨਾਇਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91193332 91193332] | [[ਤਸਵੀਰ:Kunal Nayyar 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 977 | [[:d:Q335293|Q335293]] | [[ਕੁਮਾਰਜੀਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/106964949 106964949] | [[ਤਸਵੀਰ:Kumarajiva at Kizil Caves, Kuqa (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 978 | [[:d:Q1914777|Q1914777]] | [[ਕੁਮਾਰੀ ਰਾਧਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Kumari Radha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 979 | [[:d:Q48622814|Q48622814]] | [[ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਬਾਸੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95157098478872552002 95157098478872552002] | [[ਤਸਵੀਰ:Kumudini Bose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 980 | [[:d:Q20606028|Q20606028]] | [[ਕੁਲਜੀਤ ਮਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 981 | [[:d:Q108560990|Q108560990]] | [[ਕੁਲਥਮ ਬਿਨ ਮਸੂਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 982 | [[:d:Q1791448|Q1791448]] | [[ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110091539 110091539] | [[ਤਸਵੀਰ:Kuldip Nayar-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 983 | [[:d:Q20606044|Q20606044]] | [[ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Kuldeep Singh Deep.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 984 | [[:d:Q20606060|Q20606060]] | [[ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 985 | [[:d:Q6442803|Q6442803]] | [[ਕੁਲਪ ਸਾਈਪ੍ਰਦਿਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62878581 62878581]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/65635818 65635818] | [[ਤਸਵੀਰ:Kulap Saipradit (02).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 986 | [[:d:Q125148544|Q125148544]] | [[ਕੁਲਬੀਰ ਬਡੇਸਰੋਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 987 | [[:d:Q6442857|Q6442857]] | [[ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38034308 38034308] | |- | style='text-align:right'| 988 | [[:d:Q20606079|Q20606079]] | [[ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 989 | [[:d:Q61059142|Q61059142]] | [[ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਖਹਿਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 990 | [[:d:Q6443321|Q6443321]] | [[ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13645870 13645870] | |- | style='text-align:right'| 991 | [[:d:Q101088407|Q101088407]] | [[ਕੁਲੀ ਕੋਹਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/298149066718765602391 298149066718765602391] | |- | style='text-align:right'| 992 | [[:d:Q3351108|Q3351108]] | [[ਕੁਵੇਂਪੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97980455 97980455] | [[ਤਸਵੀਰ:Kuvempu1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 993 | [[:d:Q6448209|Q6448209]] | [[ਕੁਸੁਮ ਨਈਅਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/166024872 166024872] | |- | style='text-align:right'| 994 | [[:d:Q13156010|Q13156010]] | [[ਕੁੰਦਨਿਕਾ ਕਪਾਡੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68061177 68061177] | [[ਤਸਵੀਰ:Kundanika Kapadia (July 2018).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 995 | [[:d:Q3366457|Q3366457]] | [[ਕੁੰਵਰ ਨਰਾਇਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116648627 116648627] | |- | style='text-align:right'| 996 | [[:d:Q29938866|Q29938866]] | [[ਕੁੰਵਰ ਵਿਯੋਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4484150470094004330001 4484150470094004330001] | [[ਤਸਵੀਰ:Kunwar Viyogi Poet.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 997 | [[:d:Q48731565|Q48731565]] | [[ਕੁੱਪਮਬਿਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 998 | [[:d:Q61555|Q61555]] | [[ਕੁਰੱਤੁਲਐਨ ਹੈਦਰ|ਕੁੱਰਤੁਲਏਨ ਹੈਦਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12416915 12416915] | |- | style='text-align:right'| 999 | [[:d:Q6323854|Q6323854]] | [[ਕੇ ਆਰ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਆਇੰਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/232524134 232524134] | [[ਤਸਵੀਰ:KRSrinivasaiyengar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1000 | [[:d:Q12065225|Q12065225]] | [[ਕੇ ਐਨ ਪਾਨੀਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24614322 24614322] | [[ਤਸਵੀਰ:K N Panikkar-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1001 | [[:d:Q6323946|Q6323946]] | [[ਕੇ ਐਸ ਨਰਸਿੰਘਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8981360 8981360] | [[ਤਸਵੀਰ:K S Narasimha Swamy photo of portrait from his home .jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1002 | [[:d:Q16199188|Q16199188]] | [[ਕੇ ਐਸ ਭਗਵਾਨ|ਕੇ ਐਸ ਭਗਵਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Prof K S Bhagavan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1003 | [[:d:Q1743716|Q1743716]] | [[ਕੇ ਐਸ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97984421 97984421] | |- | style='text-align:right'| 1004 | [[:d:Q6323484|Q6323484]] | [[ਕੇ ਕਲਿਆਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Kalyank.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1005 | [[:d:Q24809972|Q24809972]] | [[ਕੇ ਕੇ ਤਲਵਾੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Kewal Kishan Talwar (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1006 | [[:d:Q11160442|Q11160442]] | [[ਕੇ ਪੀ ਰਾਮਾਨੁੰਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6533869 6533869] | [[ਤਸਵੀਰ:Kp ramanunni 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1007 | [[:d:Q14540191|Q14540191]] | [[ਕੇ ਰੇਖਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:K Rekha at Kollam3.resized.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1008 | [[:d:Q18386489|Q18386489]] | [[ਕੇ ਵਾਈ ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63656864 63656864] | [[ਤਸਵੀਰ:K Y Narayanaswamy.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1009 | [[:d:Q21170757|Q21170757]] | [[ਕੇ ਵੀ ਨਾਰਾਇਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:K V Narayana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1010 | [[:d:Q878523|Q878523]] | [[ਕੇ ਸਚਿਦਾਨੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59249671 59249671] | [[ਤਸਵੀਰ:K sachidanandan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1011 | [[:d:Q6323655|Q6323655]] | [[ਕੇ. ਐਨ. ਪ੍ਰਭੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1012 | [[:d:Q20606096|Q20606096]] | [[ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1013 | [[:d:Q3536870|Q3536870]] | [[ਕੇ. ਵੀ. ਸੁਬੰਨਾ|ਕੇ. ਵੀ. ਸੁੱਬਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28416600 28416600] | |- | style='text-align:right'| 1014 | [[:d:Q3536450|Q3536450]] | [[ਕੇ. ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਕਾਰੰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51767202 51767202] | [[ਤਸਵੀਰ:ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1015 | [[:d:Q20558845|Q20558845]] | [[ਕੇ. ਸਿਵਾ ਰੈਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58214378 58214378] | [[ਤਸਵੀਰ:K Shiva Reddy at KNY Patanjali complete works volumes book release program 29 Dec 2012 Hyderabad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1016 | [[:d:Q58157|Q58157]] | [[ਕੇ.ਆਰ. ਮੀਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19352048 19352048] | [[ਤਸਵੀਰ:KLF-2016 09315.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1017 | [[:d:Q11182956|Q11182956]] | [[ਕੇ.ਐਨ.ਏਲ਼ੂਤਚਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30689028 30689028] | [[ਤਸਵੀਰ:के एन् एषुत्तच्छन्.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1018 | [[:d:Q80095|Q80095]] | [[ਕੇਂਜ਼ਾਬੂਰੋ ਓਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97169275 97169275] | [[ਤਸਵੀਰ:Paris - Salon du livre 2012 - Kenzaburō Ōe - 003.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1019 | [[:d:Q6385369|Q6385369]] | [[ਕੇਕੀ ਐਨ ਦਾਰੂਵਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112607713 112607713] | [[ਤਸਵੀਰ:Keki Daruwalla 2016.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1020 | [[:d:Q1735680|Q1735680]] | [[ਕੇਟ ਕਲਿੰਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/92084797 92084797] | [[ਤਸਵੀਰ:Kate Clinton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1021 | [[:d:Q292268|Q292268]] | [[ਕੇਟ ਮਿਲੇਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51693468 51693468] | [[ਤਸਵੀਰ:Kate millet 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1022 | [[:d:Q16700680|Q16700680]] | [[ਕੇਟਰਇਨਾ ਕਲੇਤਕੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/310638602 310638602] | [[ਤਸਵੀਰ:Kateryna Kalytko 2019 (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1023 | [[:d:Q12420576|Q12420576]] | [[ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118843471 118843471]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/22368072 22368072] | [[ਤਸਵੀਰ:Kedarnath Singh photo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1024 | [[:d:Q244390|Q244390]] | [[ਕੇਨ ਕੇਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108853111 108853111] | [[ਤਸਵੀਰ:Ken Kesey in Pasadena in 1974 from The Big T 1974 (page 45 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1025 | [[:d:Q4953123|Q4953123]] | [[ਕੇਰਕਿਨ ਯਰੀਅਨ]] | [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]] | | |- | style='text-align:right'| 1026 | [[:d:Q29644727|Q29644727]] | [[ਕੇਵਲ ਕਲੋਟੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1027 | [[:d:Q20606128|Q20606128]] | [[ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Kewal Dhaliwal 4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1028 | [[:d:Q6397919|Q6397919]] | [[ਕੇਵਲ ਧੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/293785044 293785044] | [[ਤਸਵੀਰ:Kewal Dheer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1029 | [[:d:Q125148447|Q125148447]] | [[ਕੇਵਲ ਸੂਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1030 | [[:d:Q61119470|Q61119470]] | [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1031 | [[:d:Q20606142|Q20606142]] | [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1032 | [[:d:Q20606156|Q20606156]] | [[ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1033 | [[:d:Q6395011|Q6395011]] | [[ਕੇਸ਼ਵ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64807731 64807731] | [[ਤਸਵੀਰ:Self Portrait of Keshav Das.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1034 | [[:d:Q6394976|Q6394976]] | [[ਕੇਸ਼ਵ ਮਲਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28408257 28408257] | [[ਤਸਵੀਰ:Keshav Malik.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1035 | [[:d:Q125148665|Q125148665]] | [[ਕੇਹਰ ਸ਼ਰੀਫ਼]] | | | |- | style='text-align:right'| 1036 | [[:d:Q444001|Q444001]] | [[ਕੈਂਡੀ ਬਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/92948653 92948653] | [[ਤਸਵੀਰ:Candy Barr (1960) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1037 | [[:d:Q2364774|Q2364774]] | [[ਕੈਖੁਸ੍ਰਾਊ ਜਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/295848349 295848349] | [[ਤਸਵੀਰ:Sultan Kaikhusrau Jahan, Begum of Bhopal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1038 | [[:d:Q12080013|Q12080013]] | [[ਕੈਟਰੀਨਾ ਬਾਬਕਿਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/306415301 306415301] | [[ਤਸਵੀਰ:Kateryna Babkina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1039 | [[:d:Q65554909|Q65554909]] | [[ਕੈਟਲਿਨ ਗ੍ਰੀਨਿਜ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/266144647691109806280 266144647691109806280] | [[ਤਸਵੀਰ:Kaitlyn Greenidge, October 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1040 | [[:d:Q3398683|Q3398683]] | [[ਕੈਟਲਿਨ ਮੋਰਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/232540006 232540006] | [[ਤਸਵੀਰ:Hayfestival-2016-Caitlin-Moran-cu-profile.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1041 | [[:d:Q292223|Q292223]] | [[ਕੈਥਰੀਨ ਕੁੱਕਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24599897 24599897]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/315938713 315938713]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/87149514 87149514] | |- | style='text-align:right'| 1042 | [[:d:Q28739915|Q28739915]] | [[ਕੈਥਰੀਨ ਡੀ. ਟਿਲਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46816432 46816432] | [[ਤਸਵੀਰ:KatherineDavisTillman.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1043 | [[:d:Q16536539|Q16536539]] | [[ਕੈਥਰੀਨ ਡੋਰੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311456933 311456933] | [[ਤਸਵੀਰ:Catherine Dorion 1.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1044 | [[:d:Q104720643|Q104720643]] | [[ਕੈਥਰੀਨ ਬੈੱਲ ਟਿਪੇਟਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:KatherineBellTippett1922.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1045 | [[:d:Q270632|Q270632]] | [[ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41843502 41843502] | [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1046 | [[:d:Q29155310|Q29155310]] | [[ਕੈਥਰੀਨ ਲੈਂਗਫੋਰਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1300152503040110800006 1300152503040110800006] | [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Langford (2018).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1047 | [[:d:Q460183|Q460183]] | [[ਕੈਥਲੀਨ ਰੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71396599 71396599] | [[ਤਸਵੀਰ:Kathleen Raine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1048 | [[:d:Q1476869|Q1476869]] | [[ਕੈਥੀ ਕੇਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45519776 45519776] | [[ਤਸਵੀਰ:Lasallian Youth 2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1049 | [[:d:Q5053493|Q5053493]] | [[ਕੈਥੀ ਸਮਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44458661 44458661] | |- | style='text-align:right'| 1050 | [[:d:Q25624515|Q25624515]] | [[ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1051 | [[:d:Q6347645|Q6347645]] | [[ਕੈਫ ਭੋਪਾਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33598364 33598364] | [[ਤਸਵੀਰ:Mr. Kaif Bhopali.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1052 | [[:d:Q132589|Q132589]] | [[ਕੈਮੀਲੋ ਖੋਸੇ ਸੇਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14767431 14767431] | [[ਤਸਵੀਰ:Camilo José Cela. Fototeca. Biblioteca Virtual del Patrimonio Bibliográfico.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1053 | [[:d:Q3812975|Q3812975]] | [[ਕੈਰਨ ਰਸਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28282483 28282483] | [[ਤਸਵੀਰ:Karen russell 2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1054 | [[:d:Q71020|Q71020]] | [[ਕੈਰਨ ਹਾਰਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19678992 19678992] | [[ਤਸਵੀਰ:Karen Horney 1938.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1055 | [[:d:Q5045358|Q5045358]] | [[ਕੈਰਲਿਨ ਗੇਜ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23869357 23869357] | [[ਤਸਵੀਰ:Gage for wikipedia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1056 | [[:d:Q270207|Q270207]] | [[ਕੈਰੀ ਚੇਪਮਨ ਕੈਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32779350 32779350] | [[ਤਸਵੀਰ:Carrie Chapman Catt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1057 | [[:d:Q108941|Q108941]] | [[ਕੈਰੀ ਫਿਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61593330 61593330] | [[ਤਸਵੀਰ:Carrie Fisher 2013-a straightened.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1058 | [[:d:Q2689931|Q2689931]] | [[ਕੈਰੇਨ ਆਬੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24661603 24661603] | |- | style='text-align:right'| 1059 | [[:d:Q4102301|Q4102301]] | [[ਕੈਲਾਸ਼ ਵਾਜਪੇਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41862455 41862455] | [[ਤਸਵੀਰ:कैलाश वाजपेयी.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1060 | [[:d:Q20606172|Q20606172]] | [[ਕੈਲਾਸ਼ ਪੁਰੀ|ਕੈਲਾਸ਼ਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21034880 21034880]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/5727166110534786100002 5727166110534786100002] | [[ਤਸਵੀਰ:Kailash Puri-Ghana-1963 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1061 | [[:d:Q7265875|Q7265875]] | [[ਕੈਸਰਾ ਸ਼ਹਿਰਾਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61046254 61046254] | |- | style='text-align:right'| 1062 | [[:d:Q494036|Q494036]] | [[ਕੋ ਉਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98400788 98400788] | [[ਤਸਵੀਰ:Ko Un Cracow Poland October23 2009 Fot Mariusz Kubik 06.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1063 | [[:d:Q1778315|Q1778315]] | [[ਕੋਏਨਰਾਡ ਏਲਸਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19909799 19909799] | [[ਤਸਵੀਰ:Koenraad Elst at Varanasi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1064 | [[:d:Q41693534|Q41693534]] | [[ਕੋਕੁਮੋ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/30151050056133411834 30151050056133411834] | |- | style='text-align:right'| 1065 | [[:d:Q29452661|Q29452661]] | [[ਕੋਟਾ ਨੀਲਿਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107919202 107919202] | |- | style='text-align:right'| 1066 | [[:d:Q921435|Q921435]] | [[ਕੋਫ਼ੀ ਅਵੂਨੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97639024 97639024] | [[ਤਸਵੀਰ:KofiAwoonor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1067 | [[:d:Q312709|Q312709]] | [[ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਇੱਸਾ|ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਈਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14771916 14771916] | [[ਤਸਵੀਰ:Kobayashi Issa-Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1068 | [[:d:Q2979375|Q2979375]] | [[ਕੋਮਲ ਕੋਠਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55570586 55570586] | [[ਤਸਵੀਰ:Indian Folklorist Komal Kothari.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1069 | [[:d:Q23761393|Q23761393]] | [[ਕੋਮਲਾ ਵਰਦਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1070 | [[:d:Q62610178|Q62610178]] | [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1071 | [[:d:Q31790414|Q31790414]] | [[ਕੌਰ ਚੰਦ ਰਾਹੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1072 | [[:d:Q31790504|Q31790504]] | [[ਕੌਸ਼ਲ ਪੰਵਾਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1073 | [[:d:Q6439347|Q6439347]] | [[ਕ੍ਰਿਪਾਬਾਈ ਸੱਤਿਆਨਾਧਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12519724 12519724] | [[ਤਸਵੀਰ:Krupabai Satthianadhan (1862–1894).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1074 | [[:d:Q2964669|Q2964669]] | [[ਕ੍ਰਿਸ ਬਟਲਰ (ਫ਼ਿਲਮਮੇਕਰ)|ਕ੍ਰਿਸ ਬਟਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/284359677 284359677]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/37150645083810620881 37150645083810620881] | |- | style='text-align:right'| 1075 | [[:d:Q96787258|Q96787258]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਅਰਨੇਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2210157226593285410003 2210157226593285410003] | [[ਤਸਵੀਰ:Kristen Arnett 2019 Texas Book Festival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1076 | [[:d:Q56751761|Q56751761]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਰੂਪੇਨੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57152380094701761828 57152380094701761828] | [[ਤਸਵੀਰ:Kristen Roupenian 2019 Texas Book Festival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1077 | [[:d:Q57382|Q57382]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟਾ ਵੁਲਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109289723 109289723] | [[ਤਸਵੀਰ:Bundesarchiv Bild 183-B0509-0010-006, Christa Wolf.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1078 | [[:d:Q5113647|Q5113647]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟੀ ਹੌਬੈਗਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7476885 7476885] | |- | style='text-align:right'| 1079 | [[:d:Q236939|Q236939]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟੀਏਨ ਅਮਨਪੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64335887 64335887] | [[ਤਸਵੀਰ:Rafael Mariano Grossi & Christiane Amanpour (cop26 0474) (51649883934) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1080 | [[:d:Q6438110|Q6438110]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਦਮਿਤਰੋਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32141617 32141617] | [[ਤਸਵੀਰ:Kristin Dimitrova.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1081 | [[:d:Q236596|Q236596]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਰੋਸੇਟੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44318353 44318353] | [[ਤਸਵੀਰ:Christina Rossetti 4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1082 | [[:d:Q953782|Q953782]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਕਾਡਵੈੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27087227 27087227]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/45601231 45601231] | [[ਤਸਵੀਰ:C. St. John Sprigg 1938 Alt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1083 | [[:d:Q28975|Q28975]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਮਾਰਲੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32000005 32000005] | [[ਤਸਵੀਰ:Christopher Marlowe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1084 | [[:d:Q25191|Q25191]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਨੋਲਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102310843 102310843] | [[ਤਸਵੀਰ:Christopher Nolan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1085 | [[:d:Q93620|Q93620]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਪਾਓਲਿਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49468743 49468743] | [[ਤਸਵੀਰ:Christopher Paolini 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1086 | [[:d:Q1789103|Q1789103]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਬਲਦੇਵ ਵੈਦ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਬਲਰਾਮ ਵੈਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66574602 66574602] | |- | style='text-align:right'| 1087 | [[:d:Q3633202|Q3633202]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਜੀ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਖਾਡਿਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55482568 55482568] | |- | style='text-align:right'| 1088 | [[:d:Q31790518|Q31790518]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1089 | [[:d:Q31787689|Q31787689]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਦੀਬ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1090 | [[:d:Q20606204|Q20606204]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਰੱਤੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1091 | [[:d:Q575066|Q575066]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27174686 27174686] | [[ਤਸਵੀਰ:Krishan Chander 2017 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1092 | [[:d:Q5575290|Q5575290]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39421707 39421707] | [[ਤਸਵੀਰ:Krishna Chandra Bhattacharya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1093 | [[:d:Q121235|Q121235]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/376149196669874792901 376149196669874792901]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/45106337 45106337] | [[ਤਸਵੀਰ:Chinnadevi, Krishnadevaraya, Tirumaladevi statues at Chandragiri Museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1094 | [[:d:Q20606217|Q20606217]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬੇਤਾਬ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1095 | [[:d:Q28034733|Q28034733]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਭਾਬੀਨੀ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4650408 4650408] | [[ਤਸਵੀਰ:Krishnabhabini Das from the Modern Review Vol 25 (Jan.-June 1919) (page 426 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1096 | [[:d:Q26923171|Q26923171]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉਦਯਸ਼ੰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/295686760 295686760] | |- | style='text-align:right'| 1097 | [[:d:Q15730377|Q15730377]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬੋਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35817885 35817885] | |- | style='text-align:right'| 1098 | [[:d:Q3631806|Q3631806]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/178158 178158] | [[ਤਸਵੀਰ:Krishna sobti (6471151101).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1099 | [[:d:Q6437416|Q6437416]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੁਥੀਸਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20063364 20063364] | [[ਤਸਵੀਰ:Krishna Nehru Hutheesing.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1100 | [[:d:Q982291|Q982291]] | [[ਕ੍ਰੇਗ ਹੈਰਿਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/349144782714935850319 349144782714935850319] | [[ਤਸਵੀਰ:Craig Harrison.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1101 | [[:d:Q31788523|Q31788523]] | [[ਕੰਕਣ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1102 | [[:d:Q31787878|Q31787878]] | [[ਕੰਕਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1103 | [[:d:Q3519797|Q3519797]] | [[ਕੰਦਾਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62749617 62749617] | [[ਤਸਵੀਰ:Kannadasan 2013 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1104 | [[:d:Q6445137|Q6445137]] | [[ਕੰਵਰ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ 'ਸਹਰ'|ਕੰਵਰ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ 'ਸਹਰ`]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1105 | [[:d:Q125148605|Q125148605]] | [[ਕੰਵਰਜੀਤ ਭੱਠਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1106 | [[:d:Q31790873|Q31790873]] | [[ਖਲੀਲ-ਜਿਬਰਾਨ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਅਣਮੁਲਾ ਖਜ਼ਾਨਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1107 | [[:d:Q741031|Q741031]] | [[ਖਲੀਲੁੱਲਾਹ ਖਲੀਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94542222 94542222] | |- | style='text-align:right'| 1108 | [[:d:Q60803|Q60803]] | [[ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49416501 49416501] | |- | style='text-align:right'| 1109 | [[:d:Q23621797|Q23621797]] | [[ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਸਯਦਾਈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18468715 18468715] | |- | style='text-align:right'| 1110 | [[:d:Q6748937|Q6748937]] | [[ਖਵਾਜਾ ਦਿਲ ਮੁਹੰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1111 | [[:d:Q6401046|Q6401046]] | [[ਖ਼ਵਾਜਾ ਪਰਵੇਜ਼|ਖਵਾਜਾ ਪਰਵੇਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1112 | [[:d:Q6398891|Q6398891]] | [[ਖ਼ਦੀਜਾ ਮਸਤੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59257656 59257656] | [[ਤਸਵੀਰ:Khadija Mastoor Urdu writer.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1113 | [[:d:Q47737|Q47737]] | [[ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88896061 88896061] | [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1114 | [[:d:Q293515|Q293515]] | [[ਖ਼ਲੀਲ ਬਿਨ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79188534 79188534] | [[ਤਸਵੀਰ:فراهيدي.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1115 | [[:d:Q31319896|Q31319896]] | [[ਖ਼ਲੀਲ ਮਮੂਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:The President of Sahitya Akademi, Shri Sunil Gangopadhyay presented the Sahitya Akademi Awards, 2011, at a function, in New Delhi on February 14, 2012 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1116 | [[:d:Q131318|Q131318]] | [[ਖ਼ਵਨ ਰਮਨ ਹਿਮੇਨੇਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59077345 59077345] | [[ਤਸਵੀਰ:JRJimenez.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1117 | [[:d:Q559774|Q559774]] | [[ਖ਼ਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84953544 84953544] | [[ਤਸਵੀਰ:Khwaja Ahmed Abbas 1939.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1118 | [[:d:Q6400469|Q6400469]] | [[ਖ਼ਾਕ਼ਾਨ ਹੈਦਰ ਗ਼ਾਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19166740 19166740] | |- | style='text-align:right'| 1119 | [[:d:Q368862|Q368862]] | [[ਖ਼ਾਕਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15161227 15161227]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/302201975 302201975] | [[ਤਸਵੀਰ:Khaqani Park3 (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1120 | [[:d:Q128797420|Q128797420]] | [[ਖ਼ਾਨ ਸਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1121 | [[:d:Q16730780|Q16730780]] | [[ਖ਼ਾਲਿਦ ਅਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27240202 27240202] | [[ਤਸਵੀਰ:Khalid Alvi,At Calgary,Canada.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1122 | [[:d:Q3694910|Q3694910]] | [[ਖ਼ਾਲਿਦ ਅੱਬਾਸ ਡਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1123 | [[:d:Q19899260|Q19899260]] | [[ਖ਼ਾਲਿਦ ਇਕਬਾਲ ਯਾਸਿਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1124 | [[:d:Q20606232|Q20606232]] | [[ਖ਼ਾਲਿਦ ਫ਼ਰਹਾਦ ਧਾਰੀਵਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1125 | [[:d:Q20046416|Q20046416]] | [[ਖ਼ਾਲਿਦ ਮਹਿਮੂਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8982016 8982016] | |- | style='text-align:right'| 1126 | [[:d:Q20606248|Q20606248]] | [[ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)|ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Khalid Hussain Punjabi ,Urdu language story writer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1127 | [[:d:Q558205|Q558205]] | [[ਖ਼ੁਆਜਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਅਨਸਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19703891 19703891] | [[ਤਸਵੀਰ:Khwaja Abdullah Ansari portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1128 | [[:d:Q29624702|Q29624702]] | [[ਖ਼ੁਆਜਾ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖ਼ਸ਼ ਨਾਜ਼ੁਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1129 | [[:d:Q6403425|Q6403425]] | [[ਖ਼ੁਆਜਾ ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਆਤਿਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49505097 49505097] | [[ਤਸਵੀਰ:Haider Ali Aatish.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1130 | [[:d:Q6402952|Q6402952]] | [[ਖ਼ੁਮਾਰ ਬਾਰਾਬੰਕਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65778069 65778069] | |- | style='text-align:right'| 1131 | [[:d:Q1740716|Q1740716]] | [[ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101362078 101362078] | [[ਤਸਵੀਰ:Khushwantsingh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1132 | [[:d:Q103285|Q103285]] | [[ਖ਼ੋਸੇ ਮਾਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73865537 73865537] | [[ਤਸਵੀਰ:José Martí retrato hecho en México 1875.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1133 | [[:d:Q6398859|Q6398859]] | [[ਖਾਦੀਜਾ ਮੁਮਤਾਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr.khadeeja mumtaz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1134 | [[:d:Q193116|Q193116]] | [[ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨੀ|ਖਾਲਿਦ ਹੋਸੈਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98912036 98912036] | [[ਤਸਵੀਰ:Khaled Hosseini, 2013 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1135 | [[:d:Q15463147|Q15463147]] | [[ਖਾਲੀਕ ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਲੀਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43995174 43995174] | |- | style='text-align:right'| 1136 | [[:d:Q83184|Q83184]] | [[ਖਾਸਿੰਤੋ ਬਿਨਾਵੇਂਤੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64015709 64015709] | [[ਤਸਵੀਰ:Jacinto Benavente.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1137 | [[:d:Q6403151|Q6403151]] | [[ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਰਿਜ਼ਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46280212 46280212] | |- | style='text-align:right'| 1138 | [[:d:Q6403180|Q6403180]] | [[ਖੁਸ਼ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63449549 63449549] | [[ਤਸਵੀਰ:Khushbirsinghshaad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1139 | [[:d:Q31787446|Q31787446]] | [[ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਕੰਵਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1140 | [[:d:Q83794|Q83794]] | [[ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਖੱਟਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69921853 69921853] | |- | style='text-align:right'| 1141 | [[:d:Q125148555|Q125148555]] | [[ਖੋਜੀ ਕਾਫ਼ਿਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1142 | [[:d:Q59837|Q59837]] | [[ਖੋਰਛੇ ਗੀਯੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91629318 91629318] | [[ਤਸਵੀਰ:1929-01-23, La Libertad, Jorge Guillén (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1143 | [[:d:Q127349|Q127349]] | [[ਖੋਸੇ ਏਚੇਗਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79077383 79077383] | [[ਤਸਵੀਰ:José Echegaray y Eizaguirre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1144 | [[:d:Q20606260|Q20606260]] | [[ਗਗਨ ਗਿੱਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1145 | [[:d:Q64626577|Q64626577]] | [[ਗਜ਼ਲ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/33154739800352990990 33154739800352990990] | |- | style='text-align:right'| 1146 | [[:d:Q5520829|Q5520829]] | [[ਗਣੇਸ਼ ਦਾਮੋਦਰ ਸਾਵਰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23515906 23515906] | [[ਤਸਵੀਰ:Ganesh Damodar Savarkar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1147 | [[:d:Q2254118|Q2254118]] | [[ਗਣੇਸ਼ ਨਾਰਾਇਣਦਾਸ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116242505 116242505] | [[ਤਸਵੀਰ:G. N. Devy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1148 | [[:d:Q21666171|Q21666171]] | [[ਗਦੂਲ ਸਿੰਘ ਲਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1149 | [[:d:Q67516498|Q67516498]] | [[ਗਰਟਰੂਡ ਗੋਗਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:GertrudeGogin1922.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1150 | [[:d:Q7728|Q7728]] | [[ਗਰਾਸੀਆ ਦੇਲੇਦਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34455396 34455396] | [[ਤਸਵੀਰ:Grazia Deledda 1926.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1151 | [[:d:Q370235|Q370235]] | [[ਗਰਾਹਮ ਹੈਂਕੋਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110640834 110640834] | [[ਤਸਵੀਰ:Graham-Hancock (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1152 | [[:d:Q24263588|Q24263588]] | [[ਗਰਿਮਾ ਸੰਜੈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/309831634 309831634] | [[ਤਸਵੀਰ:Author Garima Sanjay.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1153 | [[:d:Q35171|Q35171]] | [[ਗਰੋਵਰ ਕਲੀਵਲੈਂਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30330745 30330745] | [[ਤਸਵੀਰ:Grover Cleveland - NARA - 518139 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1154 | [[:d:Q231178|Q231178]] | [[ਗਲੋਰੀਆ ਸਟੀਨਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79036189 79036189] | [[ਤਸਵੀਰ:Gloria Steinem 1977 ©Lynn Gilbert (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1155 | [[:d:Q270275|Q270275]] | [[ਗਵਰੀਲਾ ਦੇਰਜ਼ਾਵਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61647764 61647764] | [[ਤਸਵੀਰ:Derzhavin by Borovikovsky (1811, Pushkin museum).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1156 | [[:d:Q438686|Q438686]] | [[ਗ਼ਜ਼ਾਲਾ ਅਲੀਜ਼ਾਦਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/189728484 189728484] | [[ਤਸਵੀਰ:Ghazaleh Alizadeh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1157 | [[:d:Q2895310|Q2895310]] | [[ਗ਼ਾਦਹ ਕਰਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63259096 63259096] | [[ਤਸਵੀਰ:Ghada Karmi 2008 (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1158 | [[:d:Q2283548|Q2283548]] | [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਅੱਬਾਸ (ਲੇਖਕ)|ਗ਼ੁਲਾਮ ਅੱਬਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28492720 28492720] | |- | style='text-align:right'| 1159 | [[:d:Q20606273|Q20606273]] | [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1160 | [[:d:Q31320299|Q31320299]] | [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਨਬੀ ਫ਼ਿਰਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19130422 19130422] | [[ਤਸਵੀਰ:Ghulam Nabi Firaq.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1161 | [[:d:Q20606292|Q20606292]] | [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1162 | [[:d:Q3694924|Q3694924]] | [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਸਤੁਫ਼ਾ ਤਬੱਸੁਮ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਸਤੁਫ਼ਾ ਤਬੱਸਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55426770 55426770] | |- | style='text-align:right'| 1163 | [[:d:Q20609264|Q20609264]] | [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1468494 1468494] | |- | style='text-align:right'| 1164 | [[:d:Q20037040|Q20037040]] | [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਰੱਬਾਨੀ ਤਾਬਾਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/210149106000568490179 210149106000568490179] | |- | style='text-align:right'| 1165 | [[:d:Q464914|Q464914]] | [[ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32833418 32833418] | [[ਤਸਵੀਰ:Maharani-gayatri-devi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1166 | [[:d:Q240851|Q240851]] | [[ਗਾਇਤਰੀ ਸਪੀਵਾਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109346071 109346071] | [[ਤਸਵੀਰ:Gayatri Spivak on Subversive Festival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1167 | [[:d:Q18143|Q18143]] | [[ਗਾਓ ਜ਼ਿੰਗਜੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102266649 102266649] | [[ਤਸਵੀਰ:Gao Xingjian (2012, cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1168 | [[:d:Q154145|Q154145]] | [[ਗਾਬਰੀਏਲ ਮਾਰਸੇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14773302 14773302] | [[ਤਸਵੀਰ:Gabriel Marcel en 1969.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1169 | [[:d:Q80871|Q80871]] | [[ਗਾਬਰੀਏਲਾ ਮਿਸਤਰਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/315943435 315943435]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/44311414 44311414] | [[ਤਸਵੀਰ:Gabriela Mistral 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1170 | [[:d:Q25160365|Q25160365]] | [[ਗਾਯਤਰੀਬਾਲਾ ਪਾਂਡਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16149912595606212517 16149912595606212517] | [[ਤਸਵੀਰ:Gayatribala Panda.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1171 | [[:d:Q2731767|Q2731767]] | [[ਗਾਰਗੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1172 | [[:d:Q1377923|Q1377923]] | [[ਗਾਰਸਨ ਕਾਰਿੰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111110545 111110545] | [[ਤਸਵੀਰ:Garson Kanin 1946.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1173 | [[:d:Q34137314|Q34137314]] | [[ਗਿਆਨੀ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਂਤ|ਗਿਅਾਨੀ ਅਾਤਮਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਂਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1174 | [[:d:Q12429578|Q12429578]] | [[ਗਿਆਨ ਚਤੁਰਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14919789 14919789] | |- | style='text-align:right'| 1175 | [[:d:Q18926918|Q18926918]] | [[ਗਿਆਨਚੰਦ ਜੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71635949 71635949] | |- | style='text-align:right'| 1176 | [[:d:Q20739715|Q20739715]] | [[ਗਿਆਨਦਾਨੰਦਿਨੀ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jnanadanandini Devi.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1177 | [[:d:Q4673522|Q4673522]] | [[ਗਿਆਨਸਾਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45460825 45460825] | [[ਤਸਵੀਰ:Gyansagar 2013 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1178 | [[:d:Q61059657|Q61059657]] | [[ਗਿਆਨੀ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦਰਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1179 | [[:d:Q20606309|Q20606309]] | [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨਾਵਲਿਸਟ (ਗਿਆਨੀ)|ਗਿਆਨੀ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1180 | [[:d:Q20606322|Q20606322]] | [[ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Depiction of Giani Gian Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1181 | [[:d:Q5558127|Q5558127]] | [[ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1182 | [[:d:Q5558123|Q5558123]] | [[ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65209266 65209266] | [[ਤਸਵੀਰ:Giani Gurmukh Singh Musafir 2001 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1183 | [[:d:Q65395910|Q65395910]] | [[ਗਿਆਨੀ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1184 | [[:d:Q5558118|Q5558118]] | [[ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Giani Ditt Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1185 | [[:d:Q21069855|Q21069855]] | [[ਗਿਆਨੀ ਧਨਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1186 | [[:d:Q20606334|Q20606334]] | [[ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲੀਆ|ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1187 | [[:d:Q31795490|Q31795490]] | [[ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ (ਦੌਧਰ)|ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1188 | [[:d:Q31790525|Q31790525]] | [[ਗਿਆਨੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਆਜੜੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1189 | [[:d:Q5558124|Q5558124]] | [[ਗਿਆਨੀ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਮਸਕੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2016155 2016155] | [[ਤਸਵੀਰ:Sant Giani Maskeen Singh ji.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1190 | [[:d:Q125148601|Q125148601]] | [[ਗਿਆਨੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1191 | [[:d:Q31787011|Q31787011]] | [[ਗਿਆਨੀ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦਿਲਬਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1192 | [[:d:Q151523|Q151523]] | [[ਜੌਰਜ ਲੂਕਾਚ|ਗਿਉਰਗੀ ਲੂਕਾਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46764285 46764285] | [[ਤਸਵੀਰ:Lukács György.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1193 | [[:d:Q5565947|Q5565947]] | [[ਗਿਜ਼ੀ ਅਰਸਕੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gizzi Erskine at the Glamour Awards 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1194 | [[:d:Q5565084|Q5565084]] | [[ਗਿਥਾ ਸੋਵਰਬੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60777490 60777490] | [[ਤਸਵੀਰ:GeorgeJacombHood-1912-GithaSowerby.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1195 | [[:d:Q5549097|Q5549097]] | [[ਗਿਰਾਲਡ ਅਰਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/236854770 236854770] | [[ਤਸਵੀਰ:Gerald Early (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1196 | [[:d:Q1368995|Q1368995]] | [[ਗਿਰਾਲਡੋ ਰਿਵੇਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70175379 70175379] | [[ਤਸਵੀਰ:GeraldoRiveraSept2010.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1197 | [[:d:Q5564273|Q5564273]] | [[ਗਿਰਿਜਾ ਵਿਆਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54564749 54564749] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Girija Vyas takes over the charge of Union Minister for Housing & Urban Poverty Alleviation, in New Delhi on June 18, 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1198 | [[:d:Q5564274|Q5564274]] | [[ਗਿਰਿਜਾਬਾਈ ਕੇਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55706069 55706069] | |- | style='text-align:right'| 1199 | [[:d:Q15647135|Q15647135]] | [[ਗਿਰੀਜਾ ਕੁਮਾਰ ਮਾਥੁਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/115351202 115351202] | |- | style='text-align:right'| 1200 | [[:d:Q12423645|Q12423645]] | [[ਗਿਰੀਧਰ ਕਵੀਰਾਇ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1201 | [[:d:Q56253813|Q56253813]] | [[ਗਿਰੀਰਾਜ ਕਿਸ਼ੋਰ (ਲੇਖਕ)|ਗਿਰੀਰਾਜ ਕਿਸ਼ੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66613652 66613652] | [[ਤਸਵੀਰ:Giriraj Kishore (2016).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1202 | [[:d:Q3518444|Q3518444]] | [[ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਾਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112524950 112524950] | [[ਤਸਵੀਰ:Girish Karnad Screening Cornell.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1203 | [[:d:Q17916944|Q17916944]] | [[ਗਿਰੀਸ਼ਵਰ ਮਿਸ਼ਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94518221 94518221] | |- | style='text-align:right'| 1204 | [[:d:Q5560455|Q5560455]] | [[ਗਿਲ ਐਡਮਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32731774 32731774] | |- | style='text-align:right'| 1205 | [[:d:Q2395069|Q2395069]] | [[ਗਿਲਿਅਨ ਵਿਗਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/252544078 252544078] | [[ਤਸਵੀਰ:Gillian Vigman Dragon Con September 4 2026 2546.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1206 | [[:d:Q20606377|Q20606377]] | [[ਗਿੱਲ ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1207 | [[:d:Q5529930|Q5529930]] | [[ਗੀਤ ਚਤੁਰਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/247006729 247006729] | [[ਤਸਵੀਰ:Geet Chaturvedi-Orkut.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1208 | [[:d:Q59522663|Q59522663]] | [[ਗੀਤਾ ਪਾਰੇਖ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33556737 33556737] | |- | style='text-align:right'| 1209 | [[:d:Q538719|Q538719]] | [[ਗੀਤਾ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36952356 36952356] | |- | style='text-align:right'| 1210 | [[:d:Q97479026|Q97479026]] | [[ਗੀਤਾ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16646136 16646136] | [[ਤਸਵੀਰ:Geeta Ramaswamy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1211 | [[:d:Q62566472|Q62566472]] | [[ਗੀਤਾ ਵੁਲਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2690550 2690550] | |- | style='text-align:right'| 1212 | [[:d:Q5565082|Q5565082]] | [[ਗੀਤਾ ਹਰੀਹਰਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91588363 91588363] | [[ਤਸਵੀਰ:Keralaliteraturefestival 08775.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1213 | [[:d:Q539835|Q539835]] | [[ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਸ਼੍ਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50427905 50427905] | [[ਤਸਵੀਰ:Geetanjali.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1214 | [[:d:Q133855|Q133855]] | [[ਗੁਇਲਾਉਮ ਅਪੋਲਿਨੇਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66462795 66462795] | [[ਤਸਵੀਰ:Guillaume Apollinaire - Septembre 1911.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1215 | [[:d:Q13116911|Q13116911]] | [[ਗੁਣਾਕਰ ਮੁਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117123936 117123936] | |- | style='text-align:right'| 1216 | [[:d:Q109923832|Q109923832]] | [[ਗੁਣਾਬਾਈ ਗਾਡੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1217 | [[:d:Q15570578|Q15570578]] | [[ਗੁਣਾਭੱਦਰਾ (ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/234027479 234027479] | |- | style='text-align:right'| 1218 | [[:d:Q134369444|Q134369444]] | [[ਗੁਰਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1219 | [[:d:Q85950469|Q85950469]] | [[ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਥਿੰਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1220 | [[:d:Q12423932|Q12423932]] | [[ਗੁਰਚਰਨ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54328127 54328127] | [[ਤਸਵੀਰ:Gurcharan Das (as on 26-Sep-2012).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1221 | [[:d:Q13635552|Q13635552]] | [[ਗੁਰਚਰਨ ਰਾਮਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4063876 4063876] | |- | style='text-align:right'| 1222 | [[:d:Q20606405|Q20606405]] | [[ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜਸੂਜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1223 | [[:d:Q16012047|Q16012047]] | [[ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਭੀਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurcharan Singh Bhikhi(Sidki) Book releasing ceremony 13.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1224 | [[:d:Q31782772|Q31782772]] | [[ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸਹਿੰਸਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1225 | [[:d:Q125148468|Q125148468]] | [[ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੋਖੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1226 | [[:d:Q20606435|Q20606435]] | [[ਗੁਰਤੇਜ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurtej Koharwala.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1227 | [[:d:Q125148556|Q125148556]] | [[ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਦਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1228 | [[:d:Q20606448|Q20606448]] | [[ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1229 | [[:d:Q3694931|Q3694931]] | [[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19283985 19283985] | [[ਤਸਵੀਰ:Gurdas Maan1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1230 | [[:d:Q65551934|Q65551934]] | [[ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਆਲਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1231 | [[:d:Q20606494|Q20606494]] | [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਦਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurdial Dlal.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1232 | [[:d:Q131161094|Q131161094]] | [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:11112024katak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1233 | [[:d:Q5619923|Q5619923]] | [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117890463 117890463] | |- | style='text-align:right'| 1234 | [[:d:Q125148557|Q125148557]] | [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1235 | [[:d:Q31785832|Q31785832]] | [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਖੋਸਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1236 | [[:d:Q5619928|Q5619928]] | [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਫੁੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6274037 6274037] | [[ਤਸਵੀਰ:Gurdial Singh Phul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1237 | [[:d:Q20606523|Q20606523]] | [[ਗੁਰਦੇਵ ਚੌਹਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1238 | [[:d:Q20606533|Q20606533]] | [[ਗੁਰਦੇਵ ਨਿਰਧਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1239 | [[:d:Q27899358|Q27899358]] | [[ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕਾਉਂਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jathedaar saab.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1240 | [[:d:Q20606562|Q20606562]] | [[ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1241 | [[:d:Q125148660|Q125148660]] | [[ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1242 | [[:d:Q31790467|Q31790467]] | [[ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰਾਏ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1243 | [[:d:Q125761028|Q125761028]] | [[ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰੁਪਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurdev Rupana.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1244 | [[:d:Q31790736|Q31790736]] | [[ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ|ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1245 | [[:d:Q20606590|Q20606590]] | [[ਗੁਰਨਾਮ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75162266 75162266] | |- | style='text-align:right'| 1246 | [[:d:Q20606605|Q20606605]] | [[ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਕੀਦਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1247 | [[:d:Q20606619|Q20606619]] | [[ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1248 | [[:d:Q12423953|Q12423953]] | [[ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲਿੱਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurpal Litt Punjabi Language Story writer 30.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1249 | [[:d:Q20606630|Q20606630]] | [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ (ਕਵੀ)|ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurpreet , Punjabi Language Poet, district Mansa, Punjab, India.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1250 | [[:d:Q62765052|Q62765052]] | [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਹਿਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/317105563 317105563] | |- | style='text-align:right'| 1251 | [[:d:Q20606645|Q20606645]] | [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਤੂਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1252 | [[:d:Q11651735|Q11651735]] | [[ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ|ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43174957 43174957] | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbakhash Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1253 | [[:d:Q31790440|Q31790440]] | [[ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਬੰਨੂਆਣਾ|ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਬੰਨੋਆਣਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1254 | [[:d:Q31789432|Q31789432]] | [[ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਕੇਸਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbaksh Singh Kesri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1255 | [[:d:Q20606660|Q20606660]] | [[ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1256 | [[:d:Q125148459|Q125148459]] | [[ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਂਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1257 | [[:d:Q31789841|Q31789841]] | [[ਗੁਰਬਚਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbachan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1258 | [[:d:Q5619876|Q5619876]] | [[ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਤਾਲਿਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112893498 112893498] | |- | style='text-align:right'| 1259 | [[:d:Q19610139|Q19610139]] | [[ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23575512 23575512] | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbachan Bhullar, Punjabi language writer.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1260 | [[:d:Q31790605|Q31790605]] | [[ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1261 | [[:d:Q20606675|Q20606675]] | [[ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1262 | [[:d:Q125148592|Q125148592]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਆਰਿਫ਼]] | | | |- | style='text-align:right'| 1263 | [[:d:Q113001897|Q113001897]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ (ਲੇਖਕ)|ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurmeet Kaur.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1264 | [[:d:Q61058936|Q61058936]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1265 | [[:d:Q15731651|Q15731651]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurmeet Karyalvi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1266 | [[:d:Q20606688|Q20606688]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਕੱਲਰਮਾਜਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurmeet Kallarmajri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1267 | [[:d:Q125148417|Q125148417]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਪਨਾਗ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1268 | [[:d:Q61059178|Q61059178]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਪਲਾਹੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1269 | [[:d:Q125148558|Q125148558]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਟਿਵਾਣਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1270 | [[:d:Q125148600|Q125148600]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪਲਾਹੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1271 | [[:d:Q31786340|Q31786340]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਸੰਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1272 | [[:d:Q31789100|Q31789100]] | [[ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਸਹਿਗਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurmukhi Singh Sehgal.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1273 | [[:d:Q125148502|Q125148502]] | [[ਗੁਰਮੇਲ ਬੀਰੋਕੇ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1274 | [[:d:Q20606713|Q20606713]] | [[ਗੁਰਮੇਲ ਮਡਾਹੜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1275 | [[:d:Q125148559|Q125148559]] | [[ਗੁਰਮੇਲ ਰਾਏ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1276 | [[:d:Q18508908|Q18508908]] | [[ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1277 | [[:d:Q130266160|Q130266160]] | [[ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਰੰਗਕਰਮੀ)|ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1278 | [[:d:Q20606727|Q20606727]] | [[ਗੁਰਵੇਲ ਪੰਨੂੰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1279 | [[:d:Q5620296|Q5620296]] | [[ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/313286918 313286918] | [[ਤਸਵੀਰ:New Delhi on November 06, 2012. Smt. Gursharan Kaur.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1280 | [[:d:Q20606743|Q20606743]] | [[ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45195332 45195332] | [[ਤਸਵੀਰ:Gursharan Singh in Amritsar in 1986 by Amarjit Chandan (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1281 | [[:d:Q120759175|Q120759175]] | [[ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1282 | [[:d:Q20606757|Q20606757]] | [[ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gursewak-02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1283 | [[:d:Q454703|Q454703]] | [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11165917 11165917] | [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1284 | [[:d:Q369920|Q369920]] | [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59320006 59320006] | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1285 | [[:d:Q370204|Q370204]] | [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21024361 21024361] | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1286 | [[:d:Q2019145|Q2019145]] | [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27877132 27877132] | [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1287 | [[:d:Q83322|Q83322]] | [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34502973 34502973] | [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1288 | [[:d:Q335353|Q335353]] | [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42640192 42640192] | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1289 | [[:d:Q630106|Q630106]] | [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37721818 37721818] | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Har Rai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1290 | [[:d:Q20606772|Q20606772]] | [[ਗੁਲ ਚੌਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gul Chauhan 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1291 | [[:d:Q468339|Q468339]] | [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15852201 15852201] | [[ਤਸਵੀਰ:Gulzar 2008 - still 38227.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1292 | [[:d:Q125148467|Q125148467]] | [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਪੰਧੇਰ]] | | | [[ਤਸਵੀਰ:Gpandher.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1293 | [[:d:Q5617964|Q5617964]] | [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gulzar Singh Sandhu in Delhi in 2023.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1294 | [[:d:Q20606784|Q20606784]] | [[ਗੁਲਜਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਗੋਰੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1295 | [[:d:Q2041521|Q2041521]] | [[ਗੁਲਬਦਨ ਬੇਗਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48090575 48090575] | [[ਤਸਵੀਰ:Gg8u382h.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1296 | [[:d:Q29052637|Q29052637]] | [[ਗੁਲਵੰਤ ਫ਼ਾਰਗ|ਗੁਲਵੰਤ ਫਾਰਿਗ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1297 | [[:d:Q20606798|Q20606798]] | [[ਗੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1298 | [[:d:Q118345364|Q118345364]] | [[ਗੁਲਸ਼ਨ ਦਿਆਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1299 | [[:d:Q5617884|Q5617884]] | [[ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41329674 41329674] | |- | style='text-align:right'| 1300 | [[:d:Q5557646|Q5557646]] | [[ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38508322 38508322] | |- | style='text-align:right'| 1301 | [[:d:Q5617908|Q5617908]] | [[ਗੁਲੂ ਏਜ਼ਕੀਏਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1302 | [[:d:Q43444|Q43444]] | [[ਗੁਸਤਾਵ ਫਲੌਬੈਰ|ਗੁਸਤਾਵ ਫਲਾਬੇਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9846192 9846192] | [[ਤਸਵੀਰ:Gustave Flaubert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1303 | [[:d:Q203715|Q203715]] | [[ਗੁਸਤਾਵੋ ਆਦੋਲਫੋ ਬੈਕੈਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39390815 39390815] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Gustavo Adolfo Bécquer, by his brother Valeriano (1862).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1304 | [[:d:Q5614611|Q5614611]] | [[ਗੁੜੀਬੰਦੇ ਪੂਰਨਿਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1305 | [[:d:Q6538|Q6538]] | [[ਗੁੰਟਰ ਗਰਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102319859 102319859] | [[ਤਸਵੀਰ:Günter Grass auf dem Blauen Sofa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1306 | [[:d:Q5619502|Q5619502]] | [[ਗੁੰਟੂਰੂ ਸ਼ੇਸ਼ੇਂਦਰ ਸਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116933045 116933045] | [[ਤਸਵੀਰ:Seshendras.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1307 | [[:d:Q5588433|Q5588433]] | [[ਗੂਰਿਸ਼ ਕੈਕਿਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21014643 21014643] | |- | style='text-align:right'| 1308 | [[:d:Q28530820|Q28530820]] | [[ਗੇਨਾਡੀ ਏਰਮਾਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1309 | [[:d:Q448150|Q448150]] | [[ਗੇਰਡ ਬਰਾਂਟਨਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117038683 117038683] | [[ਤਸਵੀਰ:Gerd Brantenberg.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1310 | [[:d:Q43523|Q43523]] | [[ਗੇਰਹਾਰਟ ਹੌਪਟਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71404832 71404832] | [[ਤਸਵੀਰ:Gerhart Hauptmann nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1311 | [[:d:Q5878|Q5878]] | [[ਗੈਬਰੀਅਲ ਗਾਰਸੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼|ਗੈਬਰੀਅਲ ਗਾਰਸ਼ੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54147956 54147956] | [[ਤਸਵੀਰ:Gabriel Garcia Marquez.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1312 | [[:d:Q1393295|Q1393295]] | [[ਗੈਰਾਲਡ ਅਬਰਾਹਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108928048 108928048] | |- | style='text-align:right'| 1313 | [[:d:Q3098578|Q3098578]] | [[ਗੈਰੀ ਕਲੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56734287 56734287] | |- | style='text-align:right'| 1314 | [[:d:Q28614|Q28614]] | [[ਗੈਰੀ ਕੀਮੋਵਿਚ ਕਾਸਪਰੋਵ|ਗੈਰੀ ਕਾਸਪਰੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/99874643 99874643] | [[ਤਸਵੀਰ:Garry Kasparov European Union 2023 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1315 | [[:d:Q93957|Q93957]] | [[ਗੈਰੀ ਕੂਪਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64191304 64191304] | [[ਤਸਵੀਰ:Gary cooper promo image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1316 | [[:d:Q289904|Q289904]] | [[ਗੈਰੀ ਚੈਪਮੈਨ (ਲੇਖਕ)|ਗੈਰੀ ਚੈਪਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/482149196489574791743 482149196489574791743] | [[ਤਸਵੀਰ:Gary Chapman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1317 | [[:d:Q108292180|Q108292180]] | [[ਗੈਰੇਟਾ ਬਿਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53863506 53863506] | [[ਤਸਵੀਰ:GarretaBusey1915.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1318 | [[:d:Q13116977|Q13116977]] | [[ਗੋਦਾਵਰੀ ਪਰੂਲੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/659145857029222920941 659145857029222920941] | [[ਤਸਵੀਰ:Godavari Parulekar at a protest, c. 1940s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1319 | [[:d:Q1391312|Q1391312]] | [[ਗੋਪਰਾਜੂ ਰਾਮਚੰਦਰ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20931562 20931562] | [[ਤਸਵੀਰ:Stamp of India - 2002 - Colnect 158264 - Social Reformers - Gora.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1320 | [[:d:Q313299|Q313299]] | [[ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਖਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24650817 24650817] | [[ਤਸਵੀਰ:GKGokhale.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1321 | [[:d:Q2384063|Q2384063]] | [[ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਨੀਰਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54294328 54294328] | [[ਤਸਵੀਰ:Poet Gopaldas Neeraj.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1322 | [[:d:Q5584187|Q5584187]] | [[ਗੋਪਾਲ ਮਿੱਤਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118562633 118562633] | |- | style='text-align:right'| 1323 | [[:d:Q5584201|Q5584201]] | [[ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇਪਾਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21057606 21057606] | [[ਤਸਵੀਰ:Gopal Singh Nepali.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1324 | [[:d:Q5584216|Q5584216]] | [[ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਿਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35800036 35800036] | |- | style='text-align:right'| 1325 | [[:d:Q5584279|Q5584279]] | [[ਗੋਪੀ ਕੋਟੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16364823 16364823] | [[ਤਸਵੀਰ:Achan pic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1326 | [[:d:Q5584278|Q5584278]] | [[ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਨਾਰੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116580792 116580792] | [[ਤਸਵੀਰ:Fellowship-Photograph.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1327 | [[:d:Q3630297|Q3630297]] | [[ਗੋਪੀਨਾਥ ਕਵੀਰਾਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46893185 46893185] | [[ਤਸਵੀਰ:Gopinath Kaviraj 1988 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1328 | [[:d:Q5314070|Q5314070]] | [[ਗੋਪੀਨਾਥ ਮੋਹੰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114932685 114932685]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/38817704 38817704] | [[ਤਸਵੀਰ:Gopinath Mohanty 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1329 | [[:d:Q16002950|Q16002950]] | [[ਗੋਪੇਸ਼ਵਰ ਬੈਨਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1257157282921203640004 1257157282921203640004] | [[ਤਸਵੀਰ:Gopeshwar Bandopadhyay 2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1330 | [[:d:Q31782988|Q31782988]] | [[ਗੋਬਿੰਦ ਠੁਕਰਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1331 | [[:d:Q31787421|Q31787421]] | [[ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1332 | [[:d:Q167821|Q167821]] | [[ਗੋਰ ਵਿਡਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98281411 98281411] | [[ਤਸਵੀਰ:Gore Vidal (c. 1976-1983).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1333 | [[:d:Q5586977|Q5586977]] | [[ਗੋਰੂਰ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਆਇੰਗਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1348327 1348327] | |- | style='text-align:right'| 1334 | [[:d:Q16152158|Q16152158]] | [[ਗੋਲਬਰਗ ਬਾਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Golbarg Bashi on Indiana Center for Middle East Peace.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1335 | [[:d:Q29002773|Q29002773]] | [[ਗੋਵਰਧਨ ਗੱਬੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1336 | [[:d:Q3633979|Q3633979]] | [[ਗੋਵਰਧਨਰਾਮ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23013207 23013207] | [[ਤਸਵੀਰ:Govardhanram Tripathi 2013-11-14 23-12.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1337 | [[:d:Q5589838|Q5589838]] | [[ਗੋਵਿੰਦ ਮਿਸ਼ਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/360149106043868490984 360149106043868490984] | [[ਤਸਵੀਰ:Govind Mishra in 2022.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1338 | [[:d:Q2979882|Q2979882]] | [[ਗੋਵਿੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਕੁਰੁਪ|ਗੋਵਿੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਕੁਰਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72805550 72805550] | [[ਤਸਵੀਰ:G.shankarakurup.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1339 | [[:d:Q5589918|Q5589918]] | [[ਗੋਵਿੰਦਿਨੀ ਮੂਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107394634 107394634] | |- | style='text-align:right'| 1340 | [[:d:Q9047|Q9047]] | [[ਗੌਟਫ਼ਰੀਡ ਲਾਇਬਨਿਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9849392 9849392] | [[ਤਸਵੀਰ:Christoph Bernhard Francke - Bildnis des Philosophen Leibniz (ca. 1695).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1341 | [[:d:Q34628|Q34628]] | [[ਗੌਟਹੋਲਡ ਲੈਸਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9849550 9849550] | [[ਤਸਵੀਰ:Gotthold Ephraim Lessing Kunstsammlung Uni Leipzig.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1342 | [[:d:Q16012038|Q16012038]] | [[ਗੌਰੀ ਆਯੂਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21811614 21811614] | |- | style='text-align:right'| 1343 | [[:d:Q3595501|Q3595501]] | [[ਗੌਰੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49320638 49320638] | |- | style='text-align:right'| 1344 | [[:d:Q38711433|Q38711433]] | [[ਗੌਰੀ ਲੰਕੇਸ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/155008172 155008172] | [[ਤਸਵੀਰ:Gauri Lankesh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1345 | [[:d:Q5527799|Q5527799]] | [[ਗੌਰੀਸ਼ੰਕਰ ਹੀਰਾਨੰਦ ਓਝਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29709773 29709773] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Gaurishankar Hirachand Ojha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1346 | [[:d:Q5527643|Q5527643]] | [[ਗੌਹਰ ਰਜ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31303541 31303541] | [[ਤਸਵੀਰ:Gauhar Raza.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1347 | [[:d:Q128560|Q128560]] | [[ਗ੍ਰਾਹਮ ਗ੍ਰੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59083415 59083415] | [[ਤਸਵੀਰ:Graham Greene angol író, 1975 Fortepan 84697.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1348 | [[:d:Q3108719|Q3108719]] | [[ਗ੍ਰਿਸੇਲਡਾ ਪੋਲੋਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56679283 56679283] | [[ਤਸਵੀਰ:Pollock 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1349 | [[:d:Q5607638|Q5607638]] | [[ਗ੍ਰੇਟਾ ਗਾਰਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17393961 17393961] | |- | style='text-align:right'| 1350 | [[:d:Q298152|Q298152]] | [[ਗ੍ਰੇਸ ਅਗੁਇਲਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7628015 7628015] | [[ਤਸਵੀਰ:Grace Aguilar engraved portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1351 | [[:d:Q19975198|Q19975198]] | [[ਗ੍ਰੇਸ ਗੈਲੈਟਿਨ ਸੇਟਨ ਥੌਮਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75341292 75341292] | [[ਤਸਵੀਰ:GraceGallatinThompsonSeton1907.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1352 | [[:d:Q24062789|Q24062789]] | [[ਗ੍ਰੇਸ ਜੂਲੀਅਨ ਕਲਾਰਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43442355 43442355] | [[ਤਸਵੀਰ:Beauty for ashes (1914) (14761047026) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1353 | [[:d:Q5521015|Q5521015]] | [[ਗੰਗਾਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102519360 102519360]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/193058459 193058459]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/263141073 263141073]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/309716404 309716404]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/57151776778318011574 57151776778318011574]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/875160668378603560004 875160668378603560004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/933145857091322922108 933145857091322922108] | |- | style='text-align:right'| 1354 | [[:d:Q5521019|Q5521019]] | [[ਗੰਗਾਧਰ ਗੋਪਾਲ ਗਾਡਗਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13113830 13113830] | |- | style='text-align:right'| 1355 | [[:d:Q56159928|Q56159928]] | [[ਗੰਗਾਬਾਈ ਯਾਗਨਿਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1356 | [[:d:Q31790228|Q31790228]] | [[ਗੰਧਰਵ ਸੇਨ ਕੋਛੜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1357 | [[:d:Q369696|Q369696]] | [[ਘਸਾਨ ਕਨਫਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39379118 39379118] | [[ਤਸਵੀਰ:Ghassan Kanafani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1358 | [[:d:Q548323|Q548323]] | [[ਚਜਿਅਮ ਜੂੰਬਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95161934 95161934] | [[ਤਸਵੀਰ:Trungpa from Khenpo gangshar2 cropped image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1359 | [[:d:Q21666156|Q21666156]] | [[ਚਤੁਰਭੁਜ ਮੇਹਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1360 | [[:d:Q16591805|Q16591805]] | [[ਚਮਨ ਨਾਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66480887 66480887] | |- | style='text-align:right'| 1361 | [[:d:Q5069438|Q5069438]] | [[ਚਮਨ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118338057 118338057] | |- | style='text-align:right'| 1362 | [[:d:Q94248|Q94248]] | [[ਚਮਨ ਲਾਲ ਚਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Chaman Lal Chaman (b1934).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1363 | [[:d:Q20606813|Q20606813]] | [[ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29758239 29758239] | |- | style='text-align:right'| 1364 | [[:d:Q27950153|Q27950153]] | [[ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1365 | [[:d:Q125148670|Q125148670]] | [[ਚਰਨ ਸਿੰਘ (ਕਵੀ)|ਚਰਨ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1366 | [[:d:Q20606826|Q20606826]] | [[ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60474856 60474856] | |- | style='text-align:right'| 1367 | [[:d:Q85950433|Q85950433]] | [[ਚਰਨਜੀਤ ਪੰਨੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1368 | [[:d:Q85951053|Q85951053]] | [[ਚਰਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1369 | [[:d:Q61058917|Q61058917]] | [[ਚਰਾਗਦੀਨ ਦਾਮਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1370 | [[:d:Q9045|Q9045]] | [[ਚਾਣਕਿਆ|ਚਾਣਕਯ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/280385592 280385592] | [[ਤਸਵੀਰ:Chanakya artistic depiction.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1371 | [[:d:Q61058852|Q61058852]] | [[ਚਾਦਰ ਹੇਠਲਾ ਬੰਦਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1372 | [[:d:Q61059189|Q61059189]] | [[ਚਾਨਣ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1373 | [[:d:Q31790014|Q31790014]] | [[ਚਾਯਾਨਿਕਾ ਸ਼ਾਹ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1374 | [[:d:Q278748|Q278748]] | [[ਚਾਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19918347 19918347] | [[ਤਸਵੀਰ:Charak (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1375 | [[:d:Q85952503|Q85952503]] | [[ਚਾਰਮਾ ਚਿਤਰਾਵਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Carma Citrawati.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1376 | [[:d:Q5686|Q5686]] | [[ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਜ਼|ਚਾਰਲਜ਼ ਡਿਕਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88666393 88666393]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/91912703 91912703] | [[ਤਸਵੀਰ:Dickens Gurney head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1377 | [[:d:Q181707|Q181707]] | [[ਚਾਰਲਜ਼ ਫੂਰੀਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9846308 9846308] | [[ਤਸਵੀਰ:Françoise Foliot - Jean Gigoux - Portrait de Charles Fourrier (cropped) (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1378 | [[:d:Q46633|Q46633]] | [[ਚਾਰਲਸ ਬੈਬੇਜ|ਚਾਰਲਜ਼ ਬੈਬੇਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4963723 4963723] | [[ਤਸਵੀਰ:Charles Babbage - 1860.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1379 | [[:d:Q1035|Q1035]] | [[ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27063124 27063124] | [[ਤਸਵੀਰ:Charles Darwin portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1380 | [[:d:Q43274|Q43274]] | [[ਚਾਰਲਸ ਤੀਜਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84034215 84034215] | [[ਤਸਵੀਰ:King Charles III (July 2023).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1381 | [[:d:Q233965|Q233965]] | [[ਚਾਰਲਸ ਨਿਕੋਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49331804 49331804] | [[ਤਸਵੀਰ:Charles Jules Henri Nicolle. Photograph. Wellcome V0026919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1382 | [[:d:Q76409|Q76409]] | [[ਚਾਰਲਸ ਬੂਕੋਵਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64002815 64002815] | [[ਤਸਵੀਰ:CharlesBukowski-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1383 | [[:d:Q501|Q501]] | [[ਸ਼ਾਰਲ ਬੌਦੇਲੈਰ|ਚਾਰਲਸ ਬੌਡੇਲੇਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17218730 17218730] | [[ਤਸਵੀਰ:Baudelaire crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1384 | [[:d:Q214851|Q214851]] | [[ਚਾਰਲਸ ਰਿਚੇਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56615517 56615517] | [[ਤਸਵੀਰ:Charles Robert Richet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1385 | [[:d:Q372984|Q372984]] | [[ਚਾਰਲਸ ਲੈਂਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64007908 64007908] | [[ਤਸਵੀਰ:Charles Lamb by Henry Hoppner Meyer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1386 | [[:d:Q722555|Q722555]] | [[ਚਾਰਲਸ ਸਿਮਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22044 22044] | [[ਤਸਵੀਰ:Charles simic 6693.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1387 | [[:d:Q30121972|Q30121972]] | [[ਚਾਰਲੀ ਕਿਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10158306970506401544 10158306970506401544] | [[ਤਸਵੀਰ:Charlie Kirk (53952923573) (headshot cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1388 | [[:d:Q882|Q882]] | [[ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14767533 14767533] | [[ਤਸਵੀਰ:Charlie Chaplin portrait Getty 1739411952.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1389 | [[:d:Q5084448|Q5084448]] | [[ਚਾਰਲੀ ਜੇਨ ਐਂਡਰਸ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]]<br/>''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26466367 26466367] | [[ਤਸਵੀਰ:Charlie Jane Anders at Hugo Awards (LAcon V; 84th Worldcon) 2026 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1390 | [[:d:Q2627089|Q2627089]] | [[ਚਿਤਰਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦਿਵਾਕਰੂਣੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/249264469 249264469] | [[ਤਸਵੀਰ:ChitraBanerjeeDivakaruni.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1391 | [[:d:Q5102299|Q5102299]] | [[ਚਿਤਰਾ ਮੁਦਗਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39635649 39635649] | [[ਤਸਵੀਰ:Chitra Mudgal bharat-s-tiwari-photography-chitra-mudgal April 01, 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1392 | [[:d:Q560182|Q560182]] | [[ਚਿਤਰੰਜਨ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10654890 10654890] | [[ਤਸਵੀਰ:Chittaranjan Das 3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1393 | [[:d:Q155845|Q155845]] | [[ਚਿਨੁਆ ਅਚੇਬੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24596756 24596756] | [[ਤਸਵੀਰ:Chinua Achebe, 1966 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1394 | [[:d:Q5101325|Q5101325]] | [[ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਖਾਨੋਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72723110 72723110] | [[ਤਸਵੀਰ:C.T.Khanolkar-Konkani Vishwakosh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1395 | [[:d:Q230141|Q230141]] | [[ਚੀਮਾਮਾਂਡਾ ਆਦੀਚੀਏ|ਚੀਮਾਮਾਨਡਾ ਆਦੀਚੀਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87194517 87194517] | [[ਤਸਵੀਰ:2025-06-16 Chimamanda Ngozi Adichie no Fronteiras do Pensamento 2025 em São Paulo, 013 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1396 | [[:d:Q106514904|Q106514904]] | [[ਚੇਜ਼ ਸੁਈ ਵੰਡਰਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21167760173713571938 21167760173713571938] | [[ਤਸਵੀਰ:Chase Sui Wonders at BAFTAs 2026 05 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1397 | [[:d:Q46926|Q46926]] | [[ਚੇਤਨ ਭਗਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120693187 120693187] | [[ਤਸਵੀਰ:Chetan Bhagat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1398 | [[:d:Q25624192|Q25624192]] | [[ਚੈਂਚਲ ਸਿੰਘ ਬਾਬਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1399 | [[:d:Q45970|Q45970]] | [[ਚੈਸਲਾ ਮਿਲੋਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110389400 110389400] | [[ਤਸਵੀਰ:Czeslaw Milosz 3 ap.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1400 | [[:d:Q5683|Q5683]] | [[ਚੌਸਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100185203 100185203] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Geoffrey Chaucer (4671380) (cropped) 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1401 | [[:d:Q484292|Q484292]] | [[ਚੰਗੇਜ਼ ਆਇਤਮਾਤੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101796346 101796346] | [[ਤਸਵੀਰ:Chinghiz Aitmatov (2006-02-21).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1402 | [[:d:Q2659595|Q2659595]] | [[ਚੰਡੀਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262674274 262674274] | |- | style='text-align:right'| 1403 | [[:d:Q3633648|Q3633648]] | [[ਚੰਦ ਬਰਦਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Prithviraj Raso.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1404 | [[:d:Q20606899|Q20606899]] | [[ਚੰਦਨ ਨੇਗੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Chandan Negi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1405 | [[:d:Q24572238|Q24572238]] | [[ਚੰਦਰ ਪਰਕਾਸ਼ ਰਾਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Chander parkash rahi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1406 | [[:d:Q5071305|Q5071305]] | [[ਚੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇਵਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2620070 2620070] | |- | style='text-align:right'| 1407 | [[:d:Q5071264|Q5071264]] | [[ਚੰਦਰ ਭਾਨ ਪ੍ਰਸਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/74961321 74961321] | [[ਤਸਵੀਰ:Chandra Bhan Prasad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1408 | [[:d:Q6835571|Q6835571]] | [[ਚੰਦਰ ਭਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1409 | [[:d:Q5071358|Q5071358]] | [[ਚੰਦਰਕਲਾ ਏ. ਹੇਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311167946 311167946] | |- | style='text-align:right'| 1410 | [[:d:Q12425519|Q12425519]] | [[ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਦੇਵਤਾਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12711571 12711571] | |- | style='text-align:right'| 1411 | [[:d:Q2733254|Q2733254]] | [[ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਸੇਠ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13666002 13666002] | [[ਤਸਵੀਰ:Shri Chandrakant Sheth.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1412 | [[:d:Q1059581|Q1059581]] | [[ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ (ਲਿਖਾਰੀ)|ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12715054 12715054] | [[ਤਸਵੀਰ:Chandrakanta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1413 | [[:d:Q5071329|Q5071329]] | [[ਚੰਦਰਧਰ ਸ਼ਰਮਾ ਗੁਲੇਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17404049 17404049] | |- | style='text-align:right'| 1414 | [[:d:Q3595865|Q3595865]] | [[ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਕੰਬਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12417350 12417350] | [[ਤਸਵੀਰ:CHANDRASEKHAR-B KAMBARA.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1415 | [[:d:Q109942548|Q109942548]] | [[ਚੰਦਰਾ ਨਾਇਡੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1416 | [[:d:Q31786312|Q31786312]] | [[ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ 'ਜੇਠੂਵਾਲੀਆ']] | | | |- | style='text-align:right'| 1417 | [[:d:Q61059705|Q61059705]] | [[ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਨ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1418 | [[:d:Q31320654|Q31320654]] | [[ਚੰਪਾ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43248838 43248838] | |- | style='text-align:right'| 1419 | [[:d:Q2673|Q2673]] | [[ਚੱਕ ਨੌਰਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84036229 84036229] | [[ਤਸਵੀਰ:Chuck Norris, The Delta Force 1986 (slight cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1420 | [[:d:Q378404|Q378404]] | [[ਸੀ. ਰਾਜਾਗੋਪਾਲਚਾਰੀ|ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57485 57485] | [[ਤਸਵੀਰ:C Rajagopalachari 1944.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1421 | [[:d:Q55937302|Q55937302]] | [[ਛਾਇਆ ਦਾਤਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113846970 113846970] | |- | style='text-align:right'| 1422 | [[:d:Q128460|Q128460]] | [[ਛਾਰਲ ਪੇਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34461426 34461426] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait de Charles Perrault par Charles Le Brun (détail).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1423 | [[:d:Q2054|Q2054]] | [[ਛੋਟਾ ਸੇਨੇਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108566706 108566706]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3786150033036611180005 3786150033036611180005]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/61159234009903370471 61159234009903370471] | [[ਤਸਵੀਰ:Duble herma of Socrates and Seneca Antikensammlung Berlin 07.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1424 | [[:d:Q8065117|Q8065117]] | [[ਜਕਿਰੁੱਦੀਨ ਜਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1425 | [[:d:Q31787358|Q31787358]] | [[ਜਗਜੀਤ ਬਰਾੜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1426 | [[:d:Q20165819|Q20165819]] | [[ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91232115 91232115] | [[ਤਸਵੀਰ:Jagjit Singh Anand-Sohan Singh Bhakna Funeral-21 Dec 1968-Pic by Amarjit Chandan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1427 | [[:d:Q20606945|Q20606945]] | [[ਜਗਜੀਤ ਸੰਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1428 | [[:d:Q13156646|Q13156646]] | [[ਜਗਤਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4995150518487603650006 4995150518487603650006]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/6274063 6274063] | [[ਤਸਵੀਰ:Punjabi language writers Dr. Jagtar , (middle), Harvinder (left) and Surjit Judge ( right).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1429 | [[:d:Q65395932|Q65395932]] | [[ਜਗਤਾਰ ਸਾਲਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1430 | [[:d:Q31787018|Q31787018]] | [[ਜਗਤਾਰ ਸੇਖਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1431 | [[:d:Q31791052|Q31791052]] | [[ਜਗਤਾਰ ਸੋਖੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1432 | [[:d:Q20606957|Q20606957]] | [[ਜਗਤਾਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1433 | [[:d:Q3351811|Q3351811]] | [[ਜਗਦਾਨੰਦ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65437579 65437579] | [[ਤਸਵੀਰ:Jagadananda Roy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1434 | [[:d:Q20606971|Q20606971]] | [[ਜਗਦੀਪ ਸਿੱਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1435 | [[:d:Q119959326|Q119959326]] | [[ਡਾ. ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ|ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Jagdish Kaur.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1436 | [[:d:Q6122319|Q6122319]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਗੁਪਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114277873 114277873] | |- | style='text-align:right'| 1437 | [[:d:Q6122090|Q6122090]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50294626 50294626] | |- | style='text-align:right'| 1438 | [[:d:Q314267|Q314267]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/135762266 135762266]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/30320858 30320858] | [[ਤਸਵੀਰ:1920 Jagadish Chandra Bose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1439 | [[:d:Q6122318|Q6122318]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਮਾਥੁਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32994445 32994445] | |- | style='text-align:right'| 1440 | [[:d:Q2757406|Q2757406]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ (ਕਵੀ)|ਜਗਦੀਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23676720 23676720] | |- | style='text-align:right'| 1441 | [[:d:Q125148474|Q125148474]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਪਾਪੜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1442 | [[:d:Q31789341|Q31789341]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਫਰਿਆਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1443 | [[:d:Q12430724|Q12430724]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਵਿਓਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1444 | [[:d:Q31786316|Q31786316]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਸਚਦੇਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jagdish Sachdeva.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1445 | [[:d:Q125148614|Q125148614]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਵਰਿਆਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1446 | [[:d:Q31785984|Q31785984]] | [[ਜਗਦੇਵ ਢਿੱਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1447 | [[:d:Q6122122|Q6122122]] | [[ਜਗੰਨਾਥ ਆਜ਼ਾਦ|ਜਗਨਨਾਥ ਆਜ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116574071 116574071] | [[ਤਸਵੀਰ:Jagan Nath Azad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1448 | [[:d:Q5312450|Q5312450]] | [[ਜਗਨਨਾਥ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/317289495 317289495]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4955688 4955688] | [[ਤਸਵੀਰ:Jagannath Prasad Das.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1449 | [[:d:Q6122156|Q6122156]] | [[ਜਗਨਨਾਥ ਸਰਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1450 | [[:d:Q125148501|Q125148501]] | [[ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਧੇਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1451 | [[:d:Q61059085|Q61059085]] | [[ਜਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਧੌਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1452 | [[:d:Q29651352|Q29651352]] | [[ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jagwinder Jodha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1453 | [[:d:Q125148461|Q125148461]] | [[ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਤਾਰ]] | | | [[ਤਸਵੀਰ:ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਤਾਰ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1454 | [[:d:Q20607026|Q20607026]] | [[ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1455 | [[:d:Q6164508|Q6164508]] | [[ਜਟਾਸਿਮਹਾਨੰਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1456 | [[:d:Q18110101|Q18110101]] | [[ਜਤਿਨ ਬਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56303530 56303530] | |- | style='text-align:right'| 1457 | [[:d:Q6319456|Q6319456]] | [[ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25985071 25985071] | [[ਤਸਵੀਰ:JyotirindranathTagore.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1458 | [[:d:Q26271039|Q26271039]] | [[ਜਤਿੰਦਰ ਪੰਨੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jatinder Pannu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1459 | [[:d:Q20607050|Q20607050]] | [[ਜਤਿੰਦਰ ਹਾਂਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jatinder Haans.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1460 | [[:d:Q2035098|Q2035098]] | [[ਜਦੁਨਾਥ ਸਰਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22251438 22251438] | [[ਤਸਵੀਰ:Jadunath Sircar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1461 | [[:d:Q20607063|Q20607063]] | [[ਜਨਕ ਸ਼ਰਮੀਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1462 | [[:d:Q20607074|Q20607074]] | [[ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1463 | [[:d:Q4215741|Q4215741]] | [[ਜਨਾਬਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18574294 18574294] | |- | style='text-align:right'| 1464 | [[:d:Q8337762|Q8337762]] | [[ਜਮੀਲ ਅਹਿਮਦ (ਲੇਖਕ)|ਜਮੀਲ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/179206160 179206160] | |- | style='text-align:right'| 1465 | [[:d:Q125148674|Q125148674]] | [[ਜਮੀਲ ਅਹਿਮਦ ਪਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1466 | [[:d:Q6147772|Q6147772]] | [[ਜਮੀਲਾ ਗੈਵਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46904102 46904102] | |- | style='text-align:right'| 1467 | [[:d:Q19667894|Q19667894]] | [[ਜਮੀਲਾ ਨਿਸ਼ਾਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21789005 21789005] | [[ਤਸਵੀਰ:Jameela Nishat.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1468 | [[:d:Q86006862|Q86006862]] | [[ਜਮੀਲਾ ਹਾਸ਼ਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1469 | [[:d:Q1121650|Q1121650]] | [[ਜਮੀਲੁੱਦੀਨ ਆਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75292946 75292946] | |- | style='text-align:right'| 1470 | [[:d:Q50183872|Q50183872]] | [[ਜਯਾ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45652070 45652070] | |- | style='text-align:right'| 1471 | [[:d:Q6167404|Q6167404]] | [[ਜਯਾ ਮਾਧਵਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:JAYA MADHAVAN.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1472 | [[:d:Q28007390|Q28007390]] | [[ਜਯਾ ਸ਼ਰਮਾ (ਨਾਰੀਵਾਦੀ)|ਜਯਾ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1473 | [[:d:Q6167693|Q6167693]] | [[ਜਯਾਤੀ ਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67309671 67309671] | [[ਤਸਵੀਰ:Special Event- Industrialization and Productive Employment. New Perspective on the Industrial Policy Debate. (6963522588).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1474 | [[:d:Q25189333|Q25189333]] | [[ਜਯੋਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੱਤਾ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jyotiprakash Dutta 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1475 | [[:d:Q337588|Q337588]] | [[ਜੋਤੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਅਗਰਵਾਲਾ|ਜਯੋਤੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਅਗਰਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25402179 25402179] | [[ਤਸਵੀਰ:Jyoti Prasad Agarwala.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1476 | [[:d:Q179201|Q179201]] | [[ਜਯੰਤ ਨਾਰਲੀਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39397548 39397548] | [[ਤਸਵੀਰ:Jayant Vishnu Narlikar - Kolkata 2007-03-20 07341.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1477 | [[:d:Q5886890|Q5886890]] | [[ਜਯੰਤ ਮਹਾਪਾਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79071278 79071278] | [[ਤਸਵੀਰ:Jayanta Mahapatra.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1478 | [[:d:Q20607084|Q20607084]] | [[ਜਰਨੈਲ ਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1479 | [[:d:Q20607097|Q20607097]] | [[ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)|ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1480 | [[:d:Q125148561|Q125148561]] | [[ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਗਰਚਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1481 | [[:d:Q20607108|Q20607108]] | [[ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸੇਖਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1482 | [[:d:Q103591|Q103591]] | [[ਜਰਮੇਨ ਗਰੀਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12328920 12328920] | [[ਤਸਵੀਰ:Germaine Greer, 28 October 2013 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1483 | [[:d:Q6319276|Q6319276]] | [[ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ (ਕਵੀ)|ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75777116 75777116] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Jwalamukhi from తెలంగాణ తేజోమూర్తులు (page 600 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1484 | [[:d:Q1047|Q1047]] | [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49252619 49252619] | [[ਤਸਵੀਰ:Jawaharlal Nehru, circa 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1485 | [[:d:Q3331076|Q3331076]] | [[ਜਸਟਿਨ ਨੈਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Justin Anthony Knapp (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1486 | [[:d:Q6161389|Q6161389]] | [[ਜਸਦੇਵ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Bhushan Award to Shri Jasdev Singh at Civil Investiture-II Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on May 10, 2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1487 | [[:d:Q20607132|Q20607132]] | [[ਜਸਪਾਲ ਮਾਨਖੇੜਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jaspal Mannkhera.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1488 | [[:d:Q29639392|Q29639392]] | [[ਜਸਬੀਰ ਮੰਡ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1489 | [[:d:Q20607144|Q20607144]] | [[ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1490 | [[:d:Q20607155|Q20607155]] | [[ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੱਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1491 | [[:d:Q31782636|Q31782636]] | [[ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jasbir Bhullar, Punjabi language writer.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1492 | [[:d:Q20607166|Q20607166]] | [[ਜਸਮੇਰ ਮਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1493 | [[:d:Q20607174|Q20607174]] | [[ਜਸਵਿੰਦਰ (ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ)|ਜਸਵਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1494 | [[:d:Q20607497|Q20607497]] | [[ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30995395 30995395] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Jaswinder Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1495 | [[:d:Q6164340|Q6164340]] | [[ਜਸਵਿੰਦਰ ਸੰਘੇੜਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/162168597 162168597] | [[ਤਸਵੀਰ:Karen Bradley visits Karma Nirvana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1496 | [[:d:Q125148433|Q125148433]] | [[ਜਸਵੀਰ ਕਲਸੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1497 | [[:d:Q125148560|Q125148560]] | [[ਜਸਵੀਰ ਮਾਹਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1498 | [[:d:Q20607188|Q20607188]] | [[ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jasbir Rana, Punjabi story writer, Punjab, India.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1499 | [[:d:Q137602038|Q137602038]] | [[ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਇਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1500 | [[:d:Q20607201|Q20607201]] | [[ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jaswant Zafar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1501 | [[:d:Q20607211|Q20607211]] | [[ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13865967 13865967] | |- | style='text-align:right'| 1502 | [[:d:Q3518489|Q3518489]] | [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ|ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46942918 46942918] | [[ਤਸਵੀਰ:Jaswant Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1503 | [[:d:Q21995164|Q21995164]] | [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ (ਖੋਜੀ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jaswantsinghkhoji.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1504 | [[:d:Q4997586|Q4997586]] | [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101162639 101162639] | [[ਤਸਵੀਰ:Jaswant Singh Kanwal at his residence in Dhudike (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1505 | [[:d:Q6164365|Q6164365]] | [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6492837 6492837] | |- | style='text-align:right'| 1506 | [[:d:Q6164367|Q6164367]] | [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11445065 11445065]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/413146462554427771288 413146462554427771288] | |- | style='text-align:right'| 1507 | [[:d:Q20607233|Q20607233]] | [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/13741434 13741434] | |- | style='text-align:right'| 1508 | [[:d:Q31790483|Q31790483]] | [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵੰਤਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1509 | [[:d:Q467310|Q467310]] | [[ਜਹਾਂਆਰਾ ਬੇਗਮ|ਜਹਾਂਰਾ ਬੇਗਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57711033 57711033] | [[ਤਸਵੀਰ:Princess Jahanara aged 18, British Library, Add Or 3129, f.13v.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1510 | [[:d:Q8064218|Q8064218]] | [[ਜ਼ਫਰ ਅਲੀ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25996229 25996229] | |- | style='text-align:right'| 1511 | [[:d:Q35811|Q35811]] | [[ਜ਼ਰਥ਼ੁਸ਼੍ਤ੍ਰ|ਜ਼ਰਥੁਸ਼ਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/180158790736338852472 180158790736338852472]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/66440309 66440309] | [[ਤਸਵੀਰ:Zartosht 30salegee.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1512 | [[:d:Q9364|Q9364]] | [[ਯਾਂ ਪਾਲ ਸਾਰਤਰ|ਜ਼ਾਂ ਪਾਲ ਸਾਰਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76322562 76322562] | [[ਤਸਵੀਰ:Flickr - Government Press Office (GPO) - Jean Paul Sartre and Simone De Beauvoir welcomed by Avraham Shlonsky and Leah Goldberg (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1513 | [[:d:Q9397|Q9397]] | [[ਜ਼ਾਓ ਕਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46768804 46768804] | [[ਤਸਵੀਰ:唯一可靠的朱熹画像.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1514 | [[:d:Q24258797|Q24258797]] | [[ਜ਼ਾਕਿਰ ਖਾਨ (ਕਾਮੇਡੀਅਨ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Zakir Khan Comedian India.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1515 | [[:d:Q932829|Q932829]] | [[ਜ਼ਾਕਿਰ ਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38795411 38795411] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr Zakir Naik.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1516 | [[:d:Q4935510|Q4935510]] | [[ਜ਼ਾਰਗ਼ੋਨਾ ਅਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1517 | [[:d:Q106882383|Q106882383]] | [[ਜ਼ਾਹਾ ਹਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2019158792840339040004 2019158792840339040004] | [[ਤਸਵੀਰ:Zaha Hassan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1518 | [[:d:Q8064654|Q8064654]] | [[ਜ਼ਾਹਿਦ ਅਬਰੋਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32277174 32277174] | [[ਤਸਵੀਰ:ZahidAbrol.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1519 | [[:d:Q23751013|Q23751013]] | [[ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਜ਼ੈਦੀ|ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਜੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8976639 8976639] | [[ਤਸਵੀਰ:Zahida zaidi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1520 | [[:d:Q8064671|Q8064671]] | [[ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਹਿਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/300135908 300135908] | |- | style='text-align:right'| 1521 | [[:d:Q8064678|Q8064678]] | [[ਜ਼ਾਹਿਰ ਰਾਇਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13723946 13723946] | [[ਤਸਵੀਰ:Zahir Raihan (1935–1972).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1522 | [[:d:Q3634006|Q3634006]] | [[ਜ਼ਿਆ ਫ਼ਤੇਹਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Mehr Lal Soni Zia Fatehabadi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1523 | [[:d:Q16914140|Q16914140]] | [[ਜ਼ਿਆ ਹੈਦਰ ਰਹਿਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305934493 305934493] | [[ਤਸਵੀਰ:Zia Haider Rahman 2019, Harvard.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1524 | [[:d:Q373830|Q373830]] | [[ਜ਼ਿਗ ਜ਼ਿਗਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/208465037 208465037] | [[ਤਸਵੀਰ:Zig Ziglar at Get Motivated Seminar, Cow Palace 2009-3-24 3.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1525 | [[:d:Q158092|Q158092]] | [[ਜ਼ਿਗਮੁੰਤ ਬਾਓਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51744696 51744696] | [[ਤਸਵੀਰ:Zigmunt Bauman na 20 Forumi vydavciv(Cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1526 | [[:d:Q8072324|Q8072324]] | [[ਜ਼ਿੰਦਾ ਕੌਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70860196 70860196] | |- | style='text-align:right'| 1527 | [[:d:Q88271556|Q88271556]] | [[ਜ਼ੀਨਤ ਅਬਦੁੱਲਾ ਚੰਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1528 | [[:d:Q113807288|Q113807288]] | [[ਜ਼ੀਨਥ ਫੁਟਹਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51404281 51404281] | |- | style='text-align:right'| 1529 | [[:d:Q6765736|Q6765736]] | [[ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ ਅਲੀ ਬੁਖਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50647025 50647025] | [[ਤਸਵੀਰ:Z A Bukhari BBC Home Guard.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1530 | [[:d:Q140052|Q140052]] | [[ਜ਼ੇਡੀ ਸਮਿਥ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14951645 14951645] | [[ਤਸਵੀਰ:Zadie Smith NBCC 2011 Shankbone.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1531 | [[:d:Q169346|Q169346]] | [[ਜ਼ੇਬ-ਉਨ-ਨਿਸਾ|ਜ਼ੇਬ-ਅਲ-ਨਿਸਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/286162399 286162399]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/31132651 31132651] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Zeb-un-Nissa Holding a Flower (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1532 | [[:d:Q96741448|Q96741448]] | [[ਜ਼ੈਤੂਨ ਬਾਨੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1533 | [[:d:Q12214935|Q12214935]] | [[ਜ਼ੈਨਬ ਸਲਬੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33128843 33128843] | [[ਤਸਵੀਰ:Zainab Salbi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1534 | [[:d:Q8068990|Q8068990]] | [[ਜ਼ੈਨਾ ਅਲ ਖ਼ਲੀਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107566135 107566135] | |- | style='text-align:right'| 1535 | [[:d:Q8073298|Q8073298]] | [[ਜ਼ੋਅ ਨਿਕੋਲਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Zoe Nicholson ERA Supporter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1536 | [[:d:Q27244503|Q27244503]] | [[ਜ਼ੋਏ ਪਿਲਗਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/308768624 308768624] | |- | style='text-align:right'| 1537 | [[:d:Q61059466|Q61059466]] | [[ਜ਼ੋਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1538 | [[:d:Q113012512|Q113012512]] | [[ਜ਼ੰਜਬੀਲ ਅਸੀਮ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1539 | [[:d:Q3498015|Q3498015]] | [[ਜਾਂਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/74920626 74920626] | |- | style='text-align:right'| 1540 | [[:d:Q83321|Q83321]] | [[ਜਾਕੋਮੋ ਕਾਸਾਨੋਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61543231 61543231] | [[ਤਸਵੀਰ:Casanova ritratto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1541 | [[:d:Q11806|Q11806]] | [[ਜਾਨ ਐਡਮਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95296943 95296943] | [[ਤਸਵੀਰ:John Adams A18236.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1542 | [[:d:Q1337955|Q1337955]] | [[ਜੇ. ਸੀ. ਰੈਨਸਮ|ਜਾਨ ਕਰੋ ਰੈਨਸਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7399505 7399505] | [[ਤਸਵੀਰ:John Crowe Ransom 1941.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1543 | [[:d:Q37577|Q37577]] | [[ਜਾਨ ਕੈਲਵਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90631825 90631825] | [[ਤਸਵੀਰ:John Calvin Museum Catharijneconvent RMCC s84 cropped.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1544 | [[:d:Q213355|Q213355]] | [[ਜਾਨ ਡਰਾਈਡਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68937979 68937979] | [[ਤਸਵੀਰ:John Dryden (Richardson, c. 1730s).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1545 | [[:d:Q51114|Q51114]] | [[ਜਾਨ ਫੋਰਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100954749 100954749] | [[ਤਸਵੀਰ:John Ford 1946.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1546 | [[:d:Q3632356|Q3632356]] | [[ਜਾਨ ਬੋਰਥਵਿਕ ਗਿਲਕਰਿਸਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76306129 76306129] | [[ਤਸਵੀਰ:John Borthwick Gilchrist, cropped from UCL portrait by Blanconi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1547 | [[:d:Q9353|Q9353]] | [[ਜਾਨ ਲੌਕ|ਜਾਨ ਲਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34459614 34459614] | [[ਤਸਵੀਰ:JohnLocke.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1548 | [[:d:Q1203|Q1203]] | [[ਜਾਨ ਲੈਨਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/196844 196844] | [[ਤਸਵੀਰ:John Lennon, 1974 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1549 | [[:d:Q50020|Q50020]] | [[ਜਾਨ ਸਟੁਅਰਟ ਮਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100189299 100189299] | [[ਤਸਵੀਰ:John Stuart Mill by London Stereoscopic Company, c1870.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1550 | [[:d:Q445392|Q445392]] | [[ਜਾਨ ਸ਼ੇਰਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3322134 3322134] | [[ਤਸਵੀਰ:John-Sherman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1551 | [[:d:Q6150706|Q6150706]] | [[ਜਾਨਕੀ ਦੇਵੀ ਬਜਾਜ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1552 | [[:d:Q6150860|Q6150860]] | [[ਜਾਨਬਾਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35848222 35848222] | |- | style='text-align:right'| 1553 | [[:d:Q234356|Q234356]] | [[ਜਾਨੈਲ ਮੋਨੇ]] | [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]] | [https://viaf.org/en/viaf/31757465 31757465] | [[ਤਸਵੀਰ:Janelle Monae Paris Fashion Week Autumn Winter 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1554 | [[:d:Q316556|Q316556]] | [[ਜਾਨੋਸ ਅਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95251869 95251869] | [[ਤਸਵੀਰ:Barabas-arany.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1555 | [[:d:Q12428717|Q12428717]] | [[ਜਾਬਿਰ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76732612 76732612] | |- | style='text-align:right'| 1556 | [[:d:Q312458|Q312458]] | [[ਜਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90042997 90042997] | [[ਤਸਵੀਰ:Jami, holding an astrolabe (portrait). By Behzâd, from the Romance of Alexander by Nezâmî. Manuscript of the Khamseh of the emir 'Alî Fârsî Barlas, Herat 1494-1495; British Library, Or. 6810, f 225 v.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1557 | [[:d:Q2095378|Q2095378]] | [[ਜਾਰਜ ਗਰੀਅਰਸਨ|ਜਾਰਜ ਅਬਰਾਹਮ ਗਰੀਅਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71437040 71437040] | [[ਤਸਵੀਰ:George A Grierson NPGx78693.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1558 | [[:d:Q184440|Q184440]] | [[ਜਾਰਜ ਅਮਾਡੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108732513 108732513] | [[ਤਸਵੀਰ:Jorge Amado, gtfy.00010.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1559 | [[:d:Q3335|Q3335]] | [[ਜਾਰਜ ਆਰਵੈੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95155403 95155403] | [[ਤਸਵੀਰ:George Orwell, c. 1940 (41928180381).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1560 | [[:d:Q131333|Q131333]] | [[ਜਾਰਜ ਐਲੀਅਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89000553 89000553] | [[ਤਸਵੀਰ:George Eliot, por François D'Albert Durade.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1561 | [[:d:Q217771|Q217771]] | [[ਜਾਰਜ ਗੁਰਜੀਏਫ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100230711 100230711]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/122368978 122368978] | [[ਤਸਵੀਰ:Georges Gurdjieff.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1562 | [[:d:Q23844|Q23844]] | [[ਜਾਰਜ ਕਲੂਨੀ|ਜਾਰਜ ਤੀਮੋਥੀ ਕਲੂਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14928451 14928451] | [[ਤਸਵੀਰ:George Clooney.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1563 | [[:d:Q310439|Q310439]] | [[ਜਾਰਜ ਫੌਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/106965214 106965214] | [[ਤਸਵੀਰ:George Fox.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1564 | [[:d:Q156058|Q156058]] | [[ਜਾਰਜ ਫ੍ਰਾਸਟ ਕੇਨੰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66477608 66477608] | [[ਤਸਵੀਰ:George F. Kennan 1947.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1565 | [[:d:Q82049|Q82049]] | [[ਜਾਰਜ ਬਰਕਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100192823 100192823] | [[ਤਸਵੀਰ:George Berkeley by Jonh Smibert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1566 | [[:d:Q181677|Q181677]] | [[ਜਾਰਜ ਰ. ਰ. ਮਾਰਟਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98636170 98636170] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photoshoot at Worldcon 75, Helsinki, before the Hugo Awards – George R. R. Martin (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1567 | [[:d:Q909|Q909]] | [[ਹੋਰਹੇ ਲੂਈਸ ਬੋਰਹੇਸ|ਜਾਰਜ ਲੁਇਸ ਬੋਰਜੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88919448 88919448] | [[ਤਸਵੀਰ:Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern (full).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1568 | [[:d:Q38222|Q38222]] | [[ਜਾਰਜ ਲੂਕਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16738168 16738168] | [[ਤਸਵੀਰ:George Lucas 2024.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1569 | [[:d:Q23|Q23]] | [[ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31432428 31432428] | [[ਤਸਵੀਰ:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1570 | [[:d:Q9235|Q9235]] | [[ਗਿਓਕ ਵਿਲਹੈਲਮ ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਹੇਗਲ|ਜਾਰਜ ਵਿਲਹੇਮ ਫਰੈਡਰਿਕ ਹੀਗਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89774942 89774942] | [[ਤਸਵੀਰ:Jakob Schlesinger - Hegel 1831.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1571 | [[:d:Q1251926|Q1251926]] | [[ਜੌਰਜ ਸੌਂਡਰਜ਼|ਜਾਰਜ ਸਾਂਡਰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49395618 49395618] | [[ਤਸਵੀਰ:George Saunders in 2024 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1572 | [[:d:Q240575|Q240575]] | [[ਜਾਰਡਨ ਦੀ ਰਾਣੀ ਨੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/106602914 106602914] | [[ਤਸਵੀਰ:Queen Noor Jordan 2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1573 | [[:d:Q102483|Q102483]] | [[ਜਾਰੋਸਲਾਫ਼ ਸਾਈਫਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12317734 12317734] | [[ਤਸਵੀਰ:Jaroslav Seifert 1981 foto Hana Hamplová.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1574 | [[:d:Q2319562|Q2319562]] | [[ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65140381 65140381] | [[ਤਸਵੀਰ:Javed Akhtar at Jaipur Literature Festival 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1575 | [[:d:Q125148426|Q125148426]] | [[ਜਾਵੇਦ ਬੂਟਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1576 | [[:d:Q6165333|Q6165333]] | [[ਜਾਵੇਦ ਸਿੱਦੀਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/165691212 165691212] | |- | style='text-align:right'| 1577 | [[:d:Q31788126|Q31788126]] | [[ਜਾਹਨ ਕੀਟਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1578 | [[:d:Q82248|Q82248]] | [[ਜਾਹਨ ਗਾਲਜ਼ਵਰਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61561917 61561917] | [[ਤਸਵੀਰ:John Galsworthy 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1579 | [[:d:Q310800|Q310800]] | [[ਜਾਹਨ ਰੀਡ (ਪੱਤਰਕਾਰ)|ਜਾਹਨ ਰੀਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68971815 68971815] | [[ਤਸਵੀਰ:Johnreed1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1580 | [[:d:Q39212|Q39212]] | [[ਜੌਨ ਸਟਾਈਨਬੈੱਕ|ਜਾਹਨ ਸਟੇਨਬੈਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96992551 96992551] | [[ਤਸਵੀਰ:John Steinbeck 1939 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1581 | [[:d:Q15071574|Q15071574]] | [[ਜਾਹਨਵੀ ਬੜੂਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33941825 33941825] | |- | style='text-align:right'| 1582 | [[:d:Q3358688|Q3358688]] | [[ਜਾਹੋਨੋਟਿਨ ਉਵੈਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/209063271 209063271] | |- | style='text-align:right'| 1583 | [[:d:Q128027|Q128027]] | [[ਜਿਓਰਜਿਓ ਵਾਸਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46768219 46768219] | [[ਤਸਵੀਰ:Zucchi, Jacopo - Vasari, Giorgio - Uffizi ICCD.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1584 | [[:d:Q1402|Q1402]] | [[ਜਿਓਵਾਨੀ ਬੋਕਾਸੀਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64002165 64002165] | [[ਤਸਵੀਰ:Boccaccio by Morghen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1585 | [[:d:Q81187|Q81187]] | [[ਜਿਗਰ ਮੋਰਾਦਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7633442 7633442] | [[ਤਸਵੀਰ:Jigar Moradabadi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1586 | [[:d:Q6202033|Q6202033]] | [[ਜਿਨਸੇਨਾ II]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89814122 89814122] | [[ਤਸਵੀਰ:Digambar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1587 | [[:d:Q161363|Q161363]] | [[ਜਿਬਗਨਿਉ ਹਰਬਰਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73863844 73863844] | [[ਤਸਵੀਰ:Zbigniew Herbert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1588 | [[:d:Q468312|Q468312]] | [[ਜਿਮ ਕੋਰਬੈੱਟ|ਜਿਮ ਕਾਰਬੇਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61655471 61655471] | [[ਤਸਵੀਰ:Jim Corbett, c. 1907.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1589 | [[:d:Q20607242|Q20607242]] | [[ਜਿੰਦਰ (ਲੇਖਕ)|ਜਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਜਿੰਦਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1590 | [[:d:Q23685|Q23685]] | [[ਜਿੰਮੀ ਕਾਰਟਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/247888433 247888433] | [[ਤਸਵੀਰ:JimmyCarterPortrait2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1591 | [[:d:Q75746|Q75746]] | [[ਜੀ ਏ ਕੁਲਕਰਣੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/264551947 264551947] | [[ਤਸਵੀਰ:G A Kulkarni.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1592 | [[:d:Q5512449|Q5512449]] | [[ਜੀ ਐਸ ਅਮੁਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39389692 39389692] | |- | style='text-align:right'| 1593 | [[:d:Q5512471|Q5512471]] | [[ਜੀ ਐਸ ਸ਼ਿਵਰੁਦਰੱਪਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35787067 35787067] | |- | style='text-align:right'| 1594 | [[:d:Q5620271|Q5620271]] | [[ਜੀ ਜੋਸ਼ੁਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75190723 75190723] | |- | style='text-align:right'| 1595 | [[:d:Q5512307|Q5512307]] | [[ਜੀ. ਕਮਲੱਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38508490 38508490] | |- | style='text-align:right'| 1596 | [[:d:Q31789251|Q31789251]] | [[ਜੀ.ਬੀ. ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1597 | [[:d:Q6172996|Q6172996]] | [[ਜੀਤ ਤਈਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33586231 33586231] | [[ਤਸਵੀਰ:Jeet Thayil performing at Goobe's Book Republic, Bangalore.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1598 | [[:d:Q20607252|Q20607252]] | [[ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93808291 93808291] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Jit Singh Sital.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1599 | [[:d:Q19710069|Q19710069]] | [[ਜੀਨ ਅਰਾਸਨਾਇਗਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60721471 60721471] | |- | style='text-align:right'| 1600 | [[:d:Q15615106|Q15615106]] | [[ਜੀਨ ਐਡਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58029650 58029650] | |- | style='text-align:right'| 1601 | [[:d:Q83158|Q83158]] | [[ਜੀਨ ਕੌਕਟੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12306661 12306661] | [[ਤਸਵੀਰ:Jean Cocteau b Meurisse 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1602 | [[:d:Q23842|Q23842]] | [[ਜੀਨ ਗੈਬਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59091290 59091290] | [[ਤਸਵੀਰ:Jean Gabin 1958.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1603 | [[:d:Q168359|Q168359]] | [[ਜੀਨ ਮਾਰੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2473919 2473919] | [[ਤਸਵੀਰ:Flickr - …trialsanderrors - Jean Marais by Carl Van Vechten, 1949.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1604 | [[:d:Q742|Q742]] | [[ਜੀਨ ਰਾਸੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88809641 88809641] | [[ਤਸਵੀਰ:Jean Racine - Versailles MV 2926.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1605 | [[:d:Q191966|Q191966]] | [[ਜੀਨ ਵਾਇਲਡਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120670682 120670682] | [[ਤਸਵੀਰ:Gene Wilder 1970.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1606 | [[:d:Q85109580|Q85109580]] | [[ਜੀਨ ਸਈਦ ਮਕਦੀਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45864182 45864182] | |- | style='text-align:right'| 1607 | [[:d:Q12091|Q12091]] | [[ਜੀਨ ਹੈਨਰੀ ਡੁਨਾਂਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37053483 37053483] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry Dunant-young.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1608 | [[:d:Q3116411|Q3116411]] | [[ਜੀਬਨਾਨੰਦ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51773149 51773149] | [[ਤਸਵੀਰ:Jibanananda Das (1899–1954).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1609 | [[:d:Q184226|Q184226]] | [[ਜ਼ਿਲ ਦੇਲੂਜ਼|ਜੀਲ ਦੇਲਿਊਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22140703 22140703] | [[ਤਸਵੀਰ:AVT Gilles-Deleuze 6342.webp|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1610 | [[:d:Q18808520|Q18808520]] | [[ਜੀਲਾਨੀ ਬਾਨੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6375541 6375541] | [[ਤਸਵੀਰ:Jilani Bano.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1611 | [[:d:Q61058974|Q61058974]] | [[ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1612 | [[:d:Q47739|Q47739]] | [[ਜੁਆਂਗਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100166339 100166339]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/315943244 315943244]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9877151778245518130005 9877151778245518130005] | [[ਤਸਵੀਰ:Zhuangzi.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1613 | [[:d:Q383772|Q383772]] | [[ਜੁਰਗਾ ਇਵਾਨਾਉਸਕੇਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12616035 12616035] | [[ਤਸਵੀਰ:Jurga ivanauskaitė 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1614 | [[:d:Q13371954|Q13371954]] | [[ਜੁਲ ਮਾਰੋਹ]] | [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]] | [https://viaf.org/en/viaf/144783463 144783463] | |- | style='text-align:right'| 1615 | [[:d:Q17315701|Q17315701]] | [[ਜੁਲਫ਼ੀਆ ਅਤੋਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1616 | [[:d:Q228812|Q228812]] | [[ਜੁਲਫ਼ੀਆ ਖ਼ਾਨਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77735456 77735456] | |- | style='text-align:right'| 1617 | [[:d:Q539|Q539]] | [[ਜੂਜ਼ੈੱਪੇ ਗਾਰੀਬਾਲਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100192194 100192194] | [[ਤਸਵੀਰ:Giuseppe Garibaldi 1861.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1618 | [[:d:Q187336|Q187336]] | [[ਜੂਜ਼ੈੱਪੇ ਮਾਤਸੀਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2498020 2498020] | [[ਤਸਵੀਰ:Giuseppe Mazzini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1619 | [[:d:Q7317|Q7317]] | [[ਜੂਜੈਪੇ ਵੇਅਰਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22329110 22329110] | [[ਤਸਵੀਰ:Giuseppi Verdi by Ferdinand Mulnier c1870.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1620 | [[:d:Q19757519|Q19757519]] | [[ਜੂਡਿਥ ਫਰੈਂਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34633492 34633492] | |- | style='text-align:right'| 1621 | [[:d:Q219368|Q219368]] | [[ਜੂਡਿਥ ਬਟਲਰ]] | [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]] | [https://viaf.org/en/viaf/98486723 98486723] | [[ਤਸਵੀਰ:Judith Butler al CCCB 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1622 | [[:d:Q42846898|Q42846898]] | [[ਜੂਨ ਜੌਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38309646 38309646] | |- | style='text-align:right'| 1623 | [[:d:Q402664|Q402664]] | [[ਜੂਨੋ ਦਿਆਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79142980 79142980] | [[ਤਸਵੀਰ:Junot Díaz (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1624 | [[:d:Q42211740|Q42211740]] | [[ਜੂਪਕਾ ਸੁਭਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Joopaka Subhadra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1625 | [[:d:Q379699|Q379699]] | [[ਜੂਲ ਗੇਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/230285656 230285656] | [[ਤਸਵੀਰ:Jules Guesde.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1626 | [[:d:Q81082|Q81082]] | [[ਜੂਲਜ਼ ਔਨਰੀ ਪੋਇਨਕਰੇ|ਜੂਲਜ਼ ਅੌਨਰੀ ਪੋੲਿਨਕਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51694558 51694558] | [[ਤਸਵੀਰ:Henri Poincaré-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1627 | [[:d:Q161819|Q161819]] | [[ਜੂਲੀ ਐਂਡਰਿਊਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/121850122 121850122]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/90664199 90664199] | [[ਤਸਵੀਰ:Julie Andrews Park Hyatt, Sydney, Australia 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1628 | [[:d:Q932444|Q932444]] | [[ਜੂਲੀ ਬੋਵਾਸੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/183149066342265600068 183149066342265600068] | [[ਤਸਵੀਰ:Julie Bavasso 1956.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1629 | [[:d:Q228747|Q228747]] | [[ਜੂਲੀ ਵਾਲਟਰਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14978046 14978046] | [[ਤਸਵੀਰ:Julie Walters at the Paddington Premiere.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1630 | [[:d:Q6308878|Q6308878]] | [[ਜੂਲੀਅਟ ਜੈਕੀਸ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/131145003302761301687 131145003302761301687] | [[ਤਸਵੀਰ:Juliet Jacques (May 2020).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1631 | [[:d:Q360|Q360]] | [[ਜੂਲੀਅਨ ਅਸਾਂਙ਼|ਜੂਲੀਅਨ ਅਸਾਂਜੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/168093721 168093721] | [[ਤਸਵੀਰ:Julian Assange at 2025 Cannes The Six Billion Dollar Man Photocall (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1632 | [[:d:Q295431|Q295431]] | [[ਜੂਲੀਅਨ ਬਾਰਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51710796 51710796] | [[ਤਸਵੀਰ:Julian Barnes in 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1633 | [[:d:Q20684295|Q20684295]] | [[ਜੂਲੀਅਸ ਕੱਗਵਾ]] | ''[[:d:Q121307094|intersex man]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Hillary Rodham Clinton with 2011 Human Rights Defender Award recipients (cropped) - Julius Kaggwa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1634 | [[:d:Q142059|Q142059]] | [[ਜੁਲੀਅਸ ਫਿਊਚਕ|ਜੂਲੀਅਸ ਫੂਚੀਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27873545 27873545] | [[ਤਸਵੀਰ:Julius Fučík 2.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1635 | [[:d:Q1048|Q1048]] | [[ਜੂਲੀਅਸ ਸੀਜ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/286265178 286265178]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3886159477573127990003 3886159477573127990003]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/96230682 96230682] | [[ਤਸਵੀਰ:Retrato de Julio César (26724093101) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1636 | [[:d:Q450243|Q450243]] | [[ਜੂਲੀਆ ਅਲਵਰੇਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79102742 79102742] | [[ਤਸਵੀਰ:Julia Alvarez 3240030.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1637 | [[:d:Q432945|Q432945]] | [[ਜੂਲੀਆ ਕਵਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85409446 85409446] | [[ਤਸਵੀਰ:Bokmässan 2025 – 237.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1638 | [[:d:Q159876|Q159876]] | [[ਜੂਲੀਆ ਕ੍ਰਿਸਤੇਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108172648 108172648] | [[ਤਸਵੀਰ:Julia Kristeva à Paris en 2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1639 | [[:d:Q214477|Q214477]] | [[ਜੂਲੀਆ ਚਾਇਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65286075 65286075] | [[ਤਸਵੀਰ:Julia Child portrait by ©Lynn Gilbert, 1978.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1640 | [[:d:Q520109|Q520109]] | [[ਜੂਲੀਆ ਬਟਰਫਲਾਈ ਹਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79463315 79463315] | [[ਤਸਵੀਰ:Julia Butterfly Hill, 2006.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1641 | [[:d:Q441786|Q441786]] | [[ਜੂਲੀਆ ਬਾਲਬਿਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34843877 34843877] | |- | style='text-align:right'| 1642 | [[:d:Q230120|Q230120]] | [[ਜੂਲੀਆ ਮਾਰਗਰੇਟ ਕੈਮਰਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61616074 61616074] | [[ਤਸਵੀਰ:Julia Margaret Cameron MET DP114480 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1643 | [[:d:Q3191192|Q3191192]] | [[ਜੂਲੀਆ ਲੋਪਜ਼ ਡ ਅਲਮੇਡਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50016 50016] | [[ਤਸਵੀਰ:Júlia Lopes de Almeida, sem data.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1644 | [[:d:Q105755843|Q105755843]] | [[ਜੂਲੀਆ ਸਕਾਟ ਵਰੋਮਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43395737 43395737] | [[ਤਸਵੀਰ:JuliaScottVrooman1924.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1645 | [[:d:Q7765045|Q7765045]] | [[ਜੂਲੀਆ ਸੇਰਾਨੋ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/73299133 73299133] | [[ਤਸਵੀਰ:SquareSerano.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1646 | [[:d:Q80405|Q80405]] | [[ਜੂਲੀਆਨ ਮੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117361625 117361625] | [[ਤਸਵੀਰ:Julianne Moore 66ème Festival de Venise (Mostra) color crop.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1647 | [[:d:Q174210|Q174210]] | [[ਜੂਲੀਓ ਕੋਰਟਾਜ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12306822 12306822] | [[ਤਸਵੀਰ:Cortázar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1648 | [[:d:Q892|Q892]] | [[ਜੇ ਆਰ ਆਰ ਟੋਲਕੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95218067 95218067] | [[ਤਸਵੀਰ:J. R. R. Tolkien, ca. 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1649 | [[:d:Q43293|Q43293]] | [[ਜੇ ਐਮ ਕੋਇਟਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101839018 101839018] | [[ਤਸਵੀਰ:J.M. Coetzee.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1650 | [[:d:Q42037|Q42037]] | [[ਜੇ ਐਮ ਜੀ ਲੇ ਕਲੇਜ਼ੀਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101808164 101808164] | [[ਤਸਵੀਰ:Jean-Marie Gustave Le Clézio-press conference Dec 06th, 2008-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1651 | [[:d:Q9696|Q9696]] | [[ਜੌਨ ਐੱਫ. ਕੈਨੇਡੀ|ਜੇ ਐੱਫ਼ ਕੈਨੇਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68910251 68910251] | [[ਤਸਵੀਰ:John F. Kennedy, White House color photo portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1652 | [[:d:Q23761378|Q23761378]] | [[ਜੇ ਐੱਸ ਗਰੇਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4990146 4990146] | [[ਤਸਵੀਰ:JS Grewal 1998 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1653 | [[:d:Q79904|Q79904]] | [[ਜੇ ਡੀ ਸੇਲਿੰਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17092 17092] | [[ਤਸਵੀਰ:J. D. Salinger (Catcher in the Rye portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1654 | [[:d:Q34660|Q34660]] | [[ਜੇ. ਕੇ. ਰੋਲਿੰਗ|ਜੇ. ਕੇ. ਰਾਓਲਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116796842 116796842]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/305102743 305102743] | [[ਤਸਵੀਰ:J. K. Rowling 2010.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1655 | [[:d:Q17142161|Q17142161]] | [[ਜੇ. ਵੀ. ਮਨੀਸ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1656 | [[:d:Q28935729|Q28935729]] | [[ਜੇ. ਡੀ. ਵੈਨਸ|ਜੇ.ਡੀ. ਵੈਨਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/227145970112932251004 227145970112932251004] | [[ਤਸਵੀਰ:March 2026 Official Vice Presidential Portrait of JD Vance.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1657 | [[:d:Q159577|Q159577]] | [[ਜੇਟ ਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85554789 85554789] | [[ਤਸਵੀਰ:Jet Li cropped.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1658 | [[:d:Q337614|Q337614]] | [[ਜੇਟਨ ਕੈਲਮੇਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/170378838 170378838] | [[ਤਸਵੀਰ:Prof dr jeton kelmendi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1659 | [[:d:Q16841387|Q16841387]] | [[ਜੇਦੀਯਾਹ ਬਿਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2152259492416980079 2152259492416980079] | [[ਤਸਵੀਰ:Jedediah Bila (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1660 | [[:d:Q4991062|Q4991062]] | [[ਜੇਨ ਅਮੁੰਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/268362874 268362874] | |- | style='text-align:right'| 1661 | [[:d:Q36322|Q36322]] | [[ਜੇਨ ਆਸਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102333412 102333412] | [[ਤਸਵੀਰ:CassandraAusten-JaneAusten(c.1810) hires.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1662 | [[:d:Q180989|Q180989]] | [[ਜੇਨ ਐਡਮਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12382490 12382490] | [[ਤਸਵੀਰ:ADDAMS, JANE 21664v (cropped2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1663 | [[:d:Q437675|Q437675]] | [[ਜੇਨ ਐਲਨ ਹੈਰੀਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61663489 61663489] | [[ਤਸਵੀਰ:Jane Ellen Harrison 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1664 | [[:d:Q272303|Q272303]] | [[ਜੇਨ ਵਾਈਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62353251 62353251]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7575152744545127850003 7575152744545127850003] | [[ਤਸਵੀਰ:Ladywilde.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1665 | [[:d:Q6152955|Q6152955]] | [[ਜੇਨ ਵਿਜ਼ਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72773816 72773816] | |- | style='text-align:right'| 1666 | [[:d:Q3161903|Q3161903]] | [[ਜੇਨ ਵੈਸਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27948680 27948680]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/308765311 308765311] | |- | style='text-align:right'| 1667 | [[:d:Q6153507|Q6153507]] | [[ਜੇਨਟ ਮੋਕ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/305445707 305445707] | [[ਤਸਵੀਰ:Janet Mock Head Shot.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1668 | [[:d:Q21738166|Q21738166]] | [[ਜੇਨਾ ਓਰਟੇਗਾ|ਜੇਨਾ ਮੈਰੀ ਓਰਟੇਗਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62147663065460551851 62147663065460551851] | [[ਤਸਵੀਰ:Jenna Ortega-63799 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1669 | [[:d:Q124527|Q124527]] | [[ਜੇਮਜ ਥਰਬਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22149445 22149445] | [[ਤਸਵੀਰ:James Thurber NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1670 | [[:d:Q273210|Q273210]] | [[ਜੇਮਜ ਬਾਲਡਵਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97644708 97644708] | [[ਤਸਵੀਰ:James Baldwin 37 Allan Warren (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1671 | [[:d:Q11813|Q11813]] | [[ਜੇਮਸ ਮੈਡੀਸਨ|ਜੇਮਜ ਮੈਡੀਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59096754 59096754] | [[ਤਸਵੀਰ:James Madison.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1672 | [[:d:Q34597|Q34597]] | [[ਜੇਮਜ਼ ਅਬਰਾਹਮ ਗਾਰਫੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76703391 76703391] | [[ਤਸਵੀਰ:James Abram Garfield, photo portrait seated.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1673 | [[:d:Q94041|Q94041]] | [[ਜੇਮਜ਼ ਕੈਗਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37101190 37101190] | [[ਤਸਵੀਰ:James cagney promo photo (cropped, centered).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1674 | [[:d:Q151936|Q151936]] | [[ਜੇਮਜ਼ ਜਾਰਜ ਫਰੇਜ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31996454 31996454] | [[ਤਸਵੀਰ:JamesGeorgeFrazer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1675 | [[:d:Q6882|Q6882]] | [[ਜੇਮਜ਼ ਜੋਆਇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44300643 44300643] | [[ਤਸਵੀਰ:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1676 | [[:d:Q306403|Q306403]] | [[ਜੇਮਜ਼ ਫ੍ਰੈਂਕੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85674291 85674291] | [[ਤਸਵੀਰ:James Franco 4, 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1677 | [[:d:Q271666|Q271666]] | [[ਜੇਮਜ਼ ਮਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49286530 49286530] | [[ਤਸਵੀਰ:James Mill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1678 | [[:d:Q11815|Q11815]] | [[ਜੇਮਜ਼ ਮੋਨਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20476583 20476583] | [[ਤਸਵੀਰ:James Monroe by Gilbert Stuart c1817.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1679 | [[:d:Q449670|Q449670]] | [[ਜੇਮਜ਼ ਰਸਲ ਲੋਅਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29549920 29549920] | [[ਤਸਵੀਰ:James Russell Lowell, Brady-Handy Photograph Collection.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1680 | [[:d:Q707469|Q707469]] | [[ਜੇਮਜ਼ ਰੈਡਫ਼ੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100201236 100201236] | |- | style='text-align:right'| 1681 | [[:d:Q42574|Q42574]] | [[ਜੇਮਸ ਕੈਮਰੂਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/106079065 106079065] | [[ਤਸਵੀਰ:James Cameron at 53rd Saturn Awards 2026-01 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1682 | [[:d:Q83333|Q83333]] | [[ਜੇਮਸ ਵਾਟਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90069089 90069089] | [[ਤਸਵੀਰ:James D. Watson LCCN2007680359.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1683 | [[:d:Q102462|Q102462]] | [[ਜੇਮਸ ਸਟੀਵਰਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116340765 116340765] | [[ਤਸਵੀਰ:Annex - Stewart, James (Call Northside 777) 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1684 | [[:d:Q6176465|Q6176465]] | [[ਜੇਹਾਨਜ਼ੇਬ ਅਜ਼ੀਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1685 | [[:d:Q31789668|Q31789668]] | [[ਜੈ ਨਿੰਬਕਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1686 | [[:d:Q23304267|Q23304267]] | [[ਜੈ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jaaaai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1687 | [[:d:Q41635679|Q41635679]] | [[ਜੈ ਹਲਮੇ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਪੁਰਸ਼]] | [https://viaf.org/en/viaf/4993160425272268320000 4993160425272268320000] | [[ਤਸਵੀਰ:Jay Hulme.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1688 | [[:d:Q6167564|Q6167564]] | [[ਜੈਅੰਤ ਕੈਕਿਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40975121 40975121] | [[ਤਸਵੀਰ:Jayanth Kaikini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1689 | [[:d:Q6167567|Q6167567]] | [[ਜੈਅੰਤ ਪਰਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70715170 70715170] | [[ਤਸਵੀਰ:Jayant Parmar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1690 | [[:d:Q21064533|Q21064533]] | [[ਜੈਅੰਤੀ ਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45902006 45902006] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr Jayanti Naik.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1691 | [[:d:Q391562|Q391562]] | [[ਜੈਕ ਗੋਲਡਸਮਿਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/300452260 300452260] | [[ਤਸਵੀਰ:Official portrait of Lord Goldsmith of Richmond Park crop 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1692 | [[:d:Q354723|Q354723]] | [[ਜੈਕ ਨਿਕੋਲਸ (ਕਾਰਕੁੰਨ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79314874 79314874] | |- | style='text-align:right'| 1693 | [[:d:Q39792|Q39792]] | [[ਜੈਕ ਨਿਕੋਲਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84036201 84036201] | [[ਤਸਵੀਰ:Jack Nicholson 2001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1694 | [[:d:Q45765|Q45765]] | [[ਜੈਕ ਲੰਡਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1878155566455313380007 1878155566455313380007]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/46764200 46764200] | [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1695 | [[:d:Q47542153|Q47542153]] | [[ਜੈਕਲੀਨ ਬਿਸ਼ਪ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36329492 36329492] | |- | style='text-align:right'| 1696 | [[:d:Q1356852|Q1356852]] | [[ਜੈਕਸ ਰੌਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49230970 49230970] | [[ਤਸਵੀਰ:Jacques Roumain.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1697 | [[:d:Q106712458|Q106712458]] | [[ਜੈਕਸਨ ਬਰਡ (ਲੇਖਕ)]] | [[ਟਰਾਂਸ ਪੁਰਸ਼]] | [https://viaf.org/en/viaf/25156131057958312795 25156131057958312795] | |- | style='text-align:right'| 1698 | [[:d:Q2189323|Q2189323]] | [[ਜੈਕੀ ਮਾਲਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1699 | [[:d:Q13112196|Q13112196]] | [[ਜੈਕੁਮਾਰੀ ਦੇਵਿਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11980192 11980192] | [[ਤਸਵੀਰ:J Devika.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1700 | [[:d:Q28951290|Q28951290]] | [[ਜੈਤੇਗ ਸਿੰਘ ਅਨੰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jaiteg Singh Anant.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1701 | [[:d:Q4160372|Q4160372]] | [[ਜੈਨੀ ਜੋਸਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113868591 113868591] | |- | style='text-align:right'| 1702 | [[:d:Q98109306|Q98109306]] | [[ਜੈਨੀ ਭੱਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305080475 305080475] | |- | style='text-align:right'| 1703 | [[:d:Q17062635|Q17062635]] | [[ਜੈਨੀ ਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21550518 21550518] | [[ਤਸਵੀਰ:Jenny Han at BookCon - 2019 (26746) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1704 | [[:d:Q6178317|Q6178317]] | [[ਜੈਨੀਫਰ ਫਿੰਨਏ ਬੋਏਲਨ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/42513925 42513925] | [[ਤਸਵੀਰ:Jennifer Finney Boylan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1705 | [[:d:Q16211348|Q16211348]] | [[ਜੈਨੀਫਰ ਵੋਂਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45158306849106400136 45158306849106400136] | [[ਤਸਵੀਰ:Jennifer Wong at Ed Book Fest 26 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1706 | [[:d:Q297409|Q297409]] | [[ਜੈਨੀਸ ਰਿਤਸੋਸ|ਜੈਨੀਸ ਰਿਸਤੋਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116860933 116860933] | |- | style='text-align:right'| 1707 | [[:d:Q6124055|Q6124055]] | [[ਜੈਨੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22167314 22167314] | |- | style='text-align:right'| 1708 | [[:d:Q4355531|Q4355531]] | [[ਜੈਨੇਟ ਅਫਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29675054 29675054] | |- | style='text-align:right'| 1709 | [[:d:Q6153127|Q6153127]] | [[ਜੈਨੇਟ ਆਲਫਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30770668 30770668] | |- | style='text-align:right'| 1710 | [[:d:Q131324|Q131324]] | [[ਜੈਨੇਟ ਜੈਕਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85428882 85428882] | [[ਤਸਵੀਰ:JanetJacksonUnbreakableTourSanFran2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1711 | [[:d:Q17388457|Q17388457]] | [[ਜੈਨੇਟ ਹੋਮਜ਼ (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19729804 19729804] | [[ਤਸਵੀਰ:Janet Holmes ONZM (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1712 | [[:d:Q313489|Q313489]] | [[ਜੈਫਰੀ ਆਰਚਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110249804 110249804] | [[ਤਸਵੀਰ:Jeffrey Archer @ Oslo bokfestival 2012 4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1713 | [[:d:Q357108|Q357108]] | [[ਜੈਫਰੀ ਯੁਜੈਨੀਡੀਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37015518 37015518] | [[ਤਸਵੀਰ:Eugenides, Jeffrey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1714 | [[:d:Q20607274|Q20607274]] | [[ਜੈਮਲ ਪੱਡਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1715 | [[:d:Q6147867|Q6147867]] | [[ਜੈਮੀਸਨ ਗ੍ਰੀਨ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਪੁਰਸ਼]] | [https://viaf.org/en/viaf/78173970 78173970] | [[ਤਸਵੀਰ:Jamison Green on Institute for Sexual & Gender Health.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1716 | [[:d:Q60887|Q60887]] | [[ਜੈਰਮੀ ਬੈਂਥਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59078842 59078842] | [[ਤਸਵੀਰ:Jeremy Bentham by Henry William Pickersgill detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1717 | [[:d:Q6184253|Q6184253]] | [[ਜੈਰੀ ਪਿੰਟੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56162703 56162703] | [[ਤਸਵੀਰ:Jerry Pinto at KLF-2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1718 | [[:d:Q67019082|Q67019082]] | [[ਜੈਰੀ ਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jarry Lee Oscar Blandi 2020.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1719 | [[:d:Q23762525|Q23762525]] | [[ਜੈਸਮੀਨ ਆਬੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1720 | [[:d:Q1688285|Q1688285]] | [[ਜੈਸੀ ਸਟ੍ਰੀਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60717260 60717260] | [[ਤਸਵੀਰ:Jessie Street, 1910 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1721 | [[:d:Q6279|Q6279]] | [[ਜੋ ਬਾਈਡਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55438660 55438660] | [[ਤਸਵੀਰ:Joe Biden presidential portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1722 | [[:d:Q12982991|Q12982991]] | [[ਜੋਅ ਡੀ ਕਰੂਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44024462 44024462] | [[ਤਸਵੀਰ:Joe DCruz at Chennai Book fair, 2014.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1723 | [[:d:Q6298382|Q6298382]] | [[ਜੋਆਓ ਸਿਲਵਰਿਓ ਟ੍ਰੇਵਿਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64025607 64025607] | [[ਤਸਵੀਰ:João Silvério Trevisan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1724 | [[:d:Q27062987|Q27062987]] | [[ਜੋਆਨ ਬ੍ਰੇਇਬਾਰਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1725 | [[:d:Q6205694|Q6205694]] | [[ਜੋਆਨੀ ਬਲੈਂਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94301000 94301000] | |- | style='text-align:right'| 1726 | [[:d:Q762223|Q762223]] | [[ਜੋਇਸ ਕਿਲਮਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59351965 59351965] | [[ਤਸਵੀਰ:Kilmer 1908 columbia yearbook picture.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1727 | [[:d:Q51858333|Q51858333]] | [[ਜੋਏ ਓ'ਕੋਨਲ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | | |- | style='text-align:right'| 1728 | [[:d:Q20607286|Q20607286]] | [[ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ (ਕਵੀ)|ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1729 | [[:d:Q25624537|Q25624537]] | [[ਜੋਗਿੰਦਰ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1730 | [[:d:Q20607298|Q20607298]] | [[ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ|ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1731 | [[:d:Q60503704|Q60503704]] | [[ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1732 | [[:d:Q25624506|Q25624506]] | [[ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਿਰਾਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1733 | [[:d:Q31789277|Q31789277]] | [[ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਾਂਧੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1734 | [[:d:Q125148562|Q125148562]] | [[ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1735 | [[:d:Q82925|Q82925]] | [[ਜੋਜ਼ਿਫ ਕੋਨਰਾਡ|ਜੋਜ਼ਫ ਕੋਨਰਾਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73862853 73862853] | [[ਤਸਵੀਰ:Joseph Conrad-remastered to black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1736 | [[:d:Q224902|Q224902]] | [[ਜੋਜ਼ਫ ਬਨਾਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84365499 84365499] | [[ਤਸਵੀਰ:Jozef Banáš - křest v Praze 3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1737 | [[:d:Q43440|Q43440]] | [[ਜੋਸ਼ੂਏ ਕਾਰਦੂਚੀ|ਜੋਜੂਏ ਕਰਦੂਚੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34470601 34470601] | [[ਤਸਵੀਰ:Giosuè Carducci3 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1738 | [[:d:Q107463464|Q107463464]] | [[ਜੋਤੀ ਗੋਗਟੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3163155820301311504 3163155820301311504] | |- | style='text-align:right'| 1739 | [[:d:Q26464772|Q26464772]] | [[ਜੋਤੀਮਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jothimani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1740 | [[:d:Q313841|Q313841]] | [[ਜੌਨ ਓਸਬਰਨ|ਜੋਨ ਉਸਬ੍ਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100954367 100954367] | [[ਤਸਵੀਰ:John Osborne by Reginald Gray.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1741 | [[:d:Q316607|Q316607]] | [[ਜੋਨਾਥਨ ਫਰੈਂਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84489381 84489381] | [[ਤਸਵੀਰ:Jonathan Franzen 2011 Shankbone 2.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1742 | [[:d:Q41166|Q41166]] | [[ਜੋਨਾਥਨ ਸਵਿਫ਼ਟ|ਜੋਨਾਥਨ ਸਵਿਫਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14777110 14777110]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2340148876449849740007 2340148876449849740007] | [[ਤਸਵੀਰ:Jonathan Swift by Charles Jervas detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1743 | [[:d:Q15454434|Q15454434]] | [[ਜੋਨਿਸ ਪਾਰੀਅਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/132945863 132945863] | [[ਤਸਵੀਰ:Pariat booklaunch.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1744 | [[:d:Q50305527|Q50305527]] | [[ਜੋਬਾ ਮੁਰਮੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Joba murmu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1745 | [[:d:Q165823|Q165823]] | [[ਜੋਰਗੋਸ ਸੇਫ਼ੇਰਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39392471 39392471]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/66357313 66357313] | [[ਤਸਵੀਰ:Giorgos Seferis 1963.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1746 | [[:d:Q36330|Q36330]] | [[ਜੋਰਦਾਨੋ ਬਰੂਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68926311 68926311] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Giordano Bruno in "Opere" Wellcome L0015152 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1747 | [[:d:Q61450151|Q61450151]] | [[ਜੋਸ ਚਾਰਲਸ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/32146331865518691537 32146331865518691537] | |- | style='text-align:right'| 1748 | [[:d:Q18430|Q18430]] | [[ਜੋਸਫ ਸਟਿਗਲਿਟਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32057966 32057966] | [[ਤਸਵੀਰ:Joseph E. Stiglitz, 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1749 | [[:d:Q208101|Q208101]] | [[ਜੋਸਫ਼ ਹੈੱਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36926967 36926967] | [[ਤਸਵੀਰ:Joseph Heller circa 1979.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1750 | [[:d:Q1708398|Q1708398]] | [[ਜੋਸਫਿਨ ਡੋਨੋਵਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108665465 108665465] | |- | style='text-align:right'| 1751 | [[:d:Q151972|Q151972]] | [[ਜੋਸਫੀਨ ਬੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41836198 41836198] | [[ਤਸਵੀਰ:Baker Harcourt 1940 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1752 | [[:d:Q16008067|Q16008067]] | [[ਜੋਸ਼ ਮਲਸੀਆਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77914756 77914756] | |- | style='text-align:right'| 1753 | [[:d:Q3631671|Q3631671]] | [[ਜੋਸ਼ ਮਲੀਹਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/74135563 74135563] | [[ਤਸਵੀਰ:Josh Malihabadi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1754 | [[:d:Q25624560|Q25624560]] | [[ਜੋਸ਼ੂਆ ਫ਼ਜ਼ਲਦੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31620646 31620646] | |- | style='text-align:right'| 1755 | [[:d:Q551754|Q551754]] | [[ਜੋਸੇਫ਼ ਜੂਬੇਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34458489 34458489] | [[ਤਸਵੀਰ:Joseph Joubert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1756 | [[:d:Q102585|Q102585]] | [[ਜੋਹਾਂਨ ਗੌਟਲੀਬ ਫਿਸ਼ਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29533830 29533830] | [[ਤਸਵੀਰ:Johann Gottlieb Fichte by Friedrich Bury.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1757 | [[:d:Q8963|Q8963]] | [[ਜੋਹਾਨਸ ਕੈਪਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41842150 41842150] | [[ਤਸਵੀਰ:Johannes Kepler by Hans von Aachen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1758 | [[:d:Q159552|Q159552]] | [[ਜੋਹਾਨਸ ਵਿਲਹੈਲਮ ਜੇਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2484909 2484909] | [[ਤਸਵੀਰ:Johannes Vilhelm Jensen 1944.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1759 | [[:d:Q193257|Q193257]] | [[ਜੌਂ-ਫ਼ਰਾਂਸੁਆ ਲਿਓਤਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108393539 108393539] | [[ਤਸਵੀਰ:Jean-Francois Lyotard cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1760 | [[:d:Q105756|Q105756]] | [[ਜੌਨ ਅੱਪਡਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90712179 90712179] | [[ਤਸਵੀਰ:John Updike, author at PEN Congress, cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1761 | [[:d:Q3695580|Q3695580]] | [[ਜੌਨ ਏਲੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11513637 11513637] | [[ਤਸਵੀਰ:Jaun7.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1762 | [[:d:Q82083|Q82083]] | [[ਜੌਨ ਕੀਟਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66508882 66508882] | [[ਤਸਵੀਰ:John Keats by William Hilton circa 1822 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1763 | [[:d:Q630446|Q630446]] | [[ਜੌਨ ਗ੍ਰੀਨ (ਲੇਖਕ)|ਜੌਨ ਗ੍ਰੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41229323 41229323] | [[ਤਸਵੀਰ:Let's Talk about Money - Vlogbrothers YouTube at 0009 (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1764 | [[:d:Q131805|Q131805]] | [[ਜੌਨ ਡੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76314623 76314623] | [[ਤਸਵੀਰ:John Dewey, sem data.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1765 | [[:d:Q140412|Q140412]] | [[ਜੌਨ ਡਨ|ਜੌਨ ਡੰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73852666 73852666] | [[ਤਸਵੀਰ:John Donne by Isaac Oliver.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1766 | [[:d:Q108206|Q108206]] | [[ਜੌਨ ਬਨੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71388170 71388170] | [[ਤਸਵੀਰ:John Bunyan by Thomas Sadler 1684.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1767 | [[:d:Q382604|Q382604]] | [[ਜੌਨ ਬਰਜਰ|ਜੌਨ ਬਰਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14766158 14766158] | [[ਤਸਵੀਰ:John Berger-2009 (6).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1768 | [[:d:Q213447|Q213447]] | [[ਜੌਨ ਮਿਲਿੰਗਟਨ ਸਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44305889 44305889] | [[ਤਸਵੀਰ:John Millington Synge - Project Gutenberg eText 19028.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1769 | [[:d:Q471413|Q471413]] | [[ਜੌਨ ਮੇਸਫ਼ੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68945598 68945598] | [[ਤਸਵੀਰ:John Edward Masefield in 1916.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1770 | [[:d:Q179126|Q179126]] | [[ਜੌਨ ਰਸਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73859585 73859585] | [[ਤਸਵੀਰ:John Ruskin 1863.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1771 | [[:d:Q2496381|Q2496381]] | [[ਜੌਨ ਰੌਬਿਸਨ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46904978 46904978] | [[ਤਸਵੀਰ:John Robison.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1772 | [[:d:Q40531|Q40531]] | [[ਜੌਨ ਵੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37103799 37103799] | [[ਤਸਵੀਰ:John Wayne - still portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1773 | [[:d:Q579324|Q579324]] | [[ਜੌਨ ਸਟੋਸੈਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43135921 43135921] | [[ਤਸਵੀਰ:John Stossel by Gage Skidmore 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1774 | [[:d:Q51575|Q51575]] | [[ਜੌਨ ਹਿਊਸਟਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114480829 114480829] | [[ਤਸਵੀਰ:John Huston 1979.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1775 | [[:d:Q310819|Q310819]] | [[ਜੌਨੀ ਕਾਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96149106249068491983 96149106249068491983] | [[ਤਸਵੀਰ:Johnny Carson 1970.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1776 | [[:d:Q150651|Q150651]] | [[ਜੌਰਜ ਕਾਰਲਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61755718 61755718] | [[ਤਸਵੀਰ:George Carlin 1975 (Little David Records) Publicity.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1777 | [[:d:Q369790|Q369790]] | [[ਜੌਰਜ ਰਾਬਰਟ ਗਿਸਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59083174 59083174] | [[ਤਸਵੀਰ:George Gissing.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1778 | [[:d:Q272706|Q272706]] | [[ਜੌਰਜੈਟ ਹਾਇਅਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51690903 51690903] | [[ਤਸਵੀਰ:Georgette Heyer (New York Herald, 1921).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1779 | [[:d:Q11816|Q11816]] | [[ਜੌਹਨ ਕੁਵਿੰਸੀ ਐਡਮਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36980021 36980021] | [[ਤਸਵੀਰ:John Q. Adams-edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1780 | [[:d:Q189937|Q189937]] | [[ਜੌਹਨ ਨੌਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100199622 100199622] | [[ਤਸਵੀਰ:JohnKnox.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1781 | [[:d:Q471546|Q471546]] | [[ਜੌਹਨ ਪਿਲਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37095655 37095655] | [[ਤਸਵੀਰ:John Pilger in August 2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1782 | [[:d:Q20607321|Q20607321]] | [[ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਗੋਇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jung Bahadur Goel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1783 | [[:d:Q125148529|Q125148529]] | [[ਜੱਗੀ ਬਰਾੜ ਸਮਾਲਸਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1784 | [[:d:Q20607343|Q20607343]] | [[ਜੱਲ੍ਹਣ ਜੱਟ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1785 | [[:d:Q24053816|Q24053816]] | [[ਜੱਸ ਕੋਹਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Jas Kohli.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1786 | [[:d:Q125148444|Q125148444]] | [[ਜੱਸੀ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1787 | [[:d:Q3631705|Q3631705]] | [[ਝਮਕ ਘਿਮਿਰੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26609779 26609779] | [[ਤਸਵੀਰ:Jhamak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1788 | [[:d:Q465208|Q465208]] | [[ਝੁੰਪਾ ਲਾਹਿੜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100885199 100885199] | [[ਤਸਵੀਰ:Jhumpa Lahiri (2015).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1789 | [[:d:Q134180|Q134180]] | [[ਟਰੂਮੈਨ ਕਪੋਟੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51686739 51686739] | [[ਤਸਵੀਰ:Truman Capote by Jack Mitchell.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1790 | [[:d:Q13605596|Q13605596]] | [[ਟਰੈਵਿਸ ਸਕੌਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/273867482 273867482] | [[ਤਸਵੀਰ:TravisScott-byPhilipRomano.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1791 | [[:d:Q2556523|Q2556523]] | [[ਟਵਿੰਕਲ ਖੰਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/166300613 166300613] | [[ਤਸਵੀਰ:Twinkle Khanna snapped post an ad shoot in 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1792 | [[:d:Q10993|Q10993]] | [[ਟਾਈਗਰ ਵੁਡਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85369508 85369508] | [[ਤਸਵੀਰ:Tiger Woods in May 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1793 | [[:d:Q37030|Q37030]] | [[ਟਾਮਸ ਮਾਨ|ਟਾਮਸ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54151065 54151065] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Mann 1929.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1794 | [[:d:Q37079|Q37079]] | [[ਟੌਮ ਕਰੂਜ਼|ਟਾੱਮ ਕਰੂਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84032940 84032940] | [[ਤਸਵੀਰ:Tom Cruise at 53rd Saturn Awards 2026-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1795 | [[:d:Q1420273|Q1420273]] | [[ਟਿਮ ਪੀਅਰਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79154587 79154587] | |- | style='text-align:right'| 1796 | [[:d:Q7809572|Q7809572]] | [[ਟਿਸ਼ਾਨੀ ਦੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4456107 4456107] | [[ਤਸਵੀਰ:Tishani Doshi profile 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1797 | [[:d:Q7668623|Q7668623]] | [[ਟੀ ਆਰ ਸੁੱਬਾ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18584165 18584165] | |- | style='text-align:right'| 1798 | [[:d:Q37767|Q37767]] | [[ਟੀ ਐਸ ਈਲੀਅਟ|ਟੀ ਐਸ ਐਲੀਅਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56609282 56609282] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Stearns Eliot by Lady Ottoline Morrell (1934).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1799 | [[:d:Q7668384|Q7668384]] | [[ਟੀ ਜੇ ਐੱਸ ਜਾਰਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60680893 60680893] | [[ਤਸਵੀਰ:TJS George.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1800 | [[:d:Q29452603|Q29452603]] | [[ਟੀ ਵਾਸੁਦੇਵਾ ਰੈਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110773486 110773486] | [[ਤਸਵੀਰ:Prof T V Reddy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1801 | [[:d:Q170596|Q170596]] | [[ਟੀ. ਈ. ਲਾਅਰੈਂਸ|ਟੀ. ਈ ਲੌਰੈਂਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100164858 100164858] | [[ਤਸਵੀਰ:Te lawrence.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1802 | [[:d:Q7672679|Q7672679]] | [[ਟੀ. ਐਸ. ਸਤਿਆਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79431687 79431687] | |- | style='text-align:right'| 1803 | [[:d:Q2004931|Q2004931]] | [[ਟੀ. ਕਰਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111299931 111299931] | |- | style='text-align:right'| 1804 | [[:d:Q10088|Q10088]] | [[ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7368495 7368495] | [[ਤਸਵੀਰ:TipuSultan1790.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1805 | [[:d:Q22088086|Q22088086]] | [[ਟੂਰਮਾਲਿਨ (ਕਾਰਕੁੰਨ)]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/127147662987060551546 127147662987060551546] | [[ਤਸਵੀਰ:Reina Gossett ArtAndFeminism 2016 MoMA.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1806 | [[:d:Q433293|Q433293]] | [[ਟੇਡ ਟਿਨਲਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43271153 43271153] | [[ਤਸਵੀਰ:Rod Humphries and Ted Tinling 001 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1807 | [[:d:Q134262|Q134262]] | [[ਟੇਨਿਸੀ ਵਿਲੀਅਮਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51697407 51697407] | [[ਤਸਵੀਰ:Tennessee Williams NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1808 | [[:d:Q7698436|Q7698436]] | [[ਟੈਂਪਲ ਬੈਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/272176935 272176935] | [[ਤਸਵੀਰ:Good Housekeeping-Vol. 78-008-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1809 | [[:d:Q36620|Q36620]] | [[ਟੈਕੋ ਬਰਾਹੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/243557538 243557538]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/73850627 73850627] | [[ਤਸਵੀਰ:Porträtt av Tycho Brahe - Skoklosters slott - 90153.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1810 | [[:d:Q315349|Q315349]] | [[ਟੈਰੀ ਈਗਲਟਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73874087 73874087] | [[ਤਸਵੀਰ:Culture Wars - Kulturkriege. Luxemburg Lecture mit Terry Eagleton (8720387921).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1811 | [[:d:Q25078|Q25078]] | [[ਟੈਰੀ ਗਿਲੀਅਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113977764 113977764] | [[ਤਸਵੀਰ:Terry Gilliam (32703418337) CROPPED.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1812 | [[:d:Q7704097|Q7704097]] | [[ਟੈਰੀ ਬੌਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1256159477911427990007 1256159477911427990007] | [[ਤਸਵੀਰ:Terry baum.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1813 | [[:d:Q272194|Q272194]] | [[ਟੈੱਡ ਹਿਊਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108232871 108232871] | [[ਤਸਵੀਰ:Ted Hughes by Layle Silbert (1977).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1814 | [[:d:Q704433|Q704433]] | [[ਟੋਨੀ ਕੁਸ਼ਨਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85608678 85608678]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/97980128 97980128] | [[ਤਸਵੀਰ:Tony Kushner and Angels in America's 20th Anniversary.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1815 | [[:d:Q72334|Q72334]] | [[ਟੋਨੀ ਮੌਰੀਸਨ|ਟੋਨੀ ਮੋਰੀਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109406177 109406177] | [[ਤਸਵੀਰ:Toni Morrison.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1816 | [[:d:Q92602|Q92602]] | [[ਟੋਨੀ ਹੋਰ|ਟੋਨੀ ਹੋਏਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108123782 108123782] | [[ਤਸਵੀਰ:Sir Tony Hoare IMG 5125.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1817 | [[:d:Q42122|Q42122]] | [[ਟੋਮਾਸ ਟ੍ਰਾਂਸਟ੍ਰਾਮਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84082847 84082847] | [[ਤਸਵੀਰ:Tomas Tranströmer 2012-05-04 001 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1818 | [[:d:Q7827237|Q7827237]] | [[ਟੋਰਸਟੀਨ ਟ੍ਰਾਨੋਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11774627 11774627] | |- | style='text-align:right'| 1819 | [[:d:Q919527|Q919527]] | [[ਟੌਮ ਬ੍ਰੋਕਾਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/267537387 267537387] | [[ਤਸਵੀਰ:Tom Brokaw by David Shankbone.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1820 | [[:d:Q2263|Q2263]] | [[ਟੌਮ ਹੈਂਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19874894 19874894] | [[ਤਸਵੀਰ:Tom Hanks at the Elvis Premiere 2022.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1821 | [[:d:Q7841122|Q7841122]] | [[ਟ੍ਰੀਸੀਆ ਰੋਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15020423 15020423] | [[ਤਸਵੀਰ:Tricia Rose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1822 | [[:d:Q7831700|Q7831700]] | [[ਟ੍ਰੇਸੀ ਬ੍ਰਾਊਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23986895 23986895] | |- | style='text-align:right'| 1823 | [[:d:Q125148462|Q125148462]] | [[ਠਾਕਰ ਰਾਮ ਫਰਾਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1824 | [[:d:Q42|Q42]] | [[ਡਗਲਸ ਐਡਮਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113230702 113230702] | [[ਤਸਵੀਰ:Douglas adams portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1825 | [[:d:Q178698|Q178698]] | [[ਡਬਲਿਊ ਐਚ ਆਡੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2465832 2465832] | [[ਤਸਵੀਰ:AudenVanVechten1939.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1826 | [[:d:Q270707|Q270707]] | [[ਡਰੌਥੀ ਪਾਰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7395211 7395211] | [[ਤਸਵੀਰ:Young Dorothy Parker.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1827 | [[:d:Q9916|Q9916]] | [[ਡਵਾਈਟ ਡੇਵਿਡ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100176316 100176316] | [[ਤਸਵੀਰ:Dwight D. Eisenhower, official photo portrait, May 29, 1959.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1828 | [[:d:Q6445132|Q6445132]] | [[ਡਾ, ਕੁੰਵਰ ਬੇਚੈਨ|ਡਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59494067 59494067] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr Kunwar Bechain.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1829 | [[:d:Q125148515|Q125148515]] | [[ਡਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੋਹਾ]] | | | [[ਤਸਵੀਰ:ਦਵਿੰਦਰ ਬੋਹਾ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1830 | [[:d:Q197736|Q197736]] | [[ਡਾ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ|ਡਾ ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14802549 14802549] | [[ਤਸਵੀਰ:Food Minister Rajendra Prasad during a radio broadcast in Dec 1947 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1831 | [[:d:Q31789992|Q31789992]] | [[ਡਾ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Sukhdev Singh Sirsa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1832 | [[:d:Q125148539|Q125148539]] | [[ਡਾ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1833 | [[:d:Q125148460|Q125148460]] | [[ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1834 | [[:d:Q61059372|Q61059372]] | [[ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਟਾਂਡਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1835 | [[:d:Q125148603|Q125148603]] | [[ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1836 | [[:d:Q31788718|Q31788718]] | [[ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1837 | [[:d:Q20607403|Q20607403]] | [[ਡਾ. ਅੰਬਰੀਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ambrish - Punjabi poet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1838 | [[:d:Q125148491|Q125148491]] | [[ਡਾ. ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1839 | [[:d:Q20607412|Q20607412]] | [[ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Karamjit Singh,Punjabi language writer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1840 | [[:d:Q20607425|Q20607425]] | [[ਡਾ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1841 | [[:d:Q20607438|Q20607438]] | [[ਡਾ. ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1842 | [[:d:Q125148540|Q125148540]] | [[ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1843 | [[:d:Q125148541|Q125148541]] | [[ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1844 | [[:d:Q31788786|Q31788786]] | [[ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1845 | [[:d:Q20607449|Q20607449]] | [[ਡਾ. ਗੁਰਬਖਸ਼ ਭੰਡਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1846 | [[:d:Q20607461|Q20607461]] | [[ਡਾ. ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1847 | [[:d:Q29473485|Q29473485]] | [[ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1848 | [[:d:Q20607476|Q20607476]] | [[ਡਾ. ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1849 | [[:d:Q16011876|Q16011876]] | [[ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69366776 69366776] | |- | style='text-align:right'| 1850 | [[:d:Q125148519|Q125148519]] | [[ਡਾ. ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੁਮਟਾਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1851 | [[:d:Q125148480|Q125148480]] | [[ਡਾ. ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1852 | [[:d:Q20607486|Q20607486]] | [[ਡਾ. ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1853 | [[:d:Q20607507|Q20607507]] | [[ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1854 | [[:d:Q31788372|Q31788372]] | [[ਡਾ. ਦਰਿਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1855 | [[:d:Q5284740|Q5284740]] | [[ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Diwan singh kalpeni.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1856 | [[:d:Q125148532|Q125148532]] | [[ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਿੰਗਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1857 | [[:d:Q12431094|Q12431094]] | [[ਡਾ. ਨਗੇਂਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109353701 109353701] | |- | style='text-align:right'| 1858 | [[:d:Q20607531|Q20607531]] | [[ਡਾ. ਨਰੇਸ਼]] | | | |- | style='text-align:right'| 1859 | [[:d:Q20607542|Q20607542]] | [[ਡਾ. ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Nahar Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1860 | [[:d:Q125148448|Q125148448]] | [[ਡਾ. ਪਿਆਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1861 | [[:d:Q20607556|Q20607556]] | [[ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1862 | [[:d:Q20607566|Q20607566]] | [[ਡਾ. ਫ਼ਕੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਫ਼ਕੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1863 | [[:d:Q20607579|Q20607579]] | [[ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1864 | [[:d:Q31789830|Q31789830]] | [[ਡਾ. ਭੀਮ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1865 | [[:d:Q31785949|Q31785949]] | [[ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1866 | [[:d:Q65395969|Q65395969]] | [[ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੱਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1867 | [[:d:Q125148477|Q125148477]] | [[ਡਾ. ਮਹਿਲ ਸਿੰਘ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/60634495 60634495] | [[ਤਸਵੀਰ:ਡਾ. ਮਹਿਲ ਸਿੰਘ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1868 | [[:d:Q31788887|Q31788887]] | [[ਡਾ. ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1869 | [[:d:Q61059530|Q61059530]] | [[ਡਾ. ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1870 | [[:d:Q31786545|Q31786545]] | [[ਡਾ. ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਿਰਜਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਡਾ. ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਿਰਜਣਾ - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1871 | [[:d:Q20607606|Q20607606]] | [[ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ravinder Ravi.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1872 | [[:d:Q31786894|Q31786894]] | [[ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Rajinder Pal Singh Brar in 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1873 | [[:d:Q31790692|Q31790692]] | [[ਡਾ. ਰੁਬੀਨਾ ਸ਼ਬਨਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1874 | [[:d:Q20607616|Q20607616]] | [[ਡਾ. ਰੌਸ਼ਨ ਲਾਲ ਅਹੂਜਾ|ਡਾ. ਰੌਸ਼ਨ ਲਾਲ ਆਹੂਜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1875 | [[:d:Q31787528|Q31787528]] | [[ਡਾ. ਵਨੀਤਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1876 | [[:d:Q31788055|Q31788055]] | [[ਡਾ. ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1877 | [[:d:Q20607631|Q20607631]] | [[ਡਾ. ਸਈਅਦ ਅਖ਼ਤਰ ਹੁਸੈਨ ਅਖ਼ਤਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1878 | [[:d:Q125148609|Q125148609]] | [[ਡਾ. ਸਰਬਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1879 | [[:d:Q38693116|Q38693116]] | [[ਡਾ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1880 | [[:d:Q125148513|Q125148513]] | [[ਡਾ. ਸਵੈਰਾਜ ਸੰਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1881 | [[:d:Q25624528|Q25624528]] | [[ਡਾ. ਸ਼ਹਰਯਾਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1882 | [[:d:Q125148454|Q125148454]] | [[ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀਪਤੀ]] | | | [[ਤਸਵੀਰ:ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀਪਤੀ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1883 | [[:d:Q20607641|Q20607641]] | [[ਡਾ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1884 | [[:d:Q20607653|Q20607653]] | [[ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sahib Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1885 | [[:d:Q298685|Q298685]] | [[ਡਾ. ਸਿਊਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20959831 20959831] | [[ਤਸਵੀਰ:Ted Geisel NYWTS 2 crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1886 | [[:d:Q20607665|Q20607665]] | [[ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1887 | [[:d:Q125148535|Q125148535]] | [[ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੌਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1888 | [[:d:Q125148472|Q125148472]] | [[ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਲੀਅ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1889 | [[:d:Q20607677|Q20607677]] | [[ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1890 | [[:d:Q137599884|Q137599884]] | [[ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1891 | [[:d:Q20607689|Q20607689]] | [[ਡਾ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77659211 77659211] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Harcharan Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1892 | [[:d:Q125148428|Q125148428]] | [[ਡਾ. ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1893 | [[:d:Q5654391|Q5654391]] | [[ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ|ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40221986 40221986] | [[ਤਸਵੀਰ:Harbhajan Singh in London, 1990. Picture by Amarjit Chandan 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1894 | [[:d:Q20607710|Q20607710]] | [[ਡਾ. ਹਰਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1895 | [[:d:Q20607718|Q20607718]] | [[ਡਾ. ਹਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Punjabi historian Harish Puri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1896 | [[:d:Q125148534|Q125148534]] | [[ਡਾ. ਹਰੀਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1897 | [[:d:Q31790393|Q31790393]] | [[ਡਾ. ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1898 | [[:d:Q28973752|Q28973752]] | [[ਡਾ. ਗੁਰਮਿੰਦਰ ਸਿੱਧੂ|ਡਾ.ਗੁਰਮਿੰਦਰ ਸਿੱਧੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr Gurminder Sidhu Punjabi language Poetess.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1899 | [[:d:Q31790138|Q31790138]] | [[ਡਾ.ਸਤੀਸ਼ ਸੋਨੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1900 | [[:d:Q125148493|Q125148493]] | [[ਡਾ.ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਕੌਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1901 | [[:d:Q31789990|Q31789990]] | [[ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੋਹਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr.Sarabjit Kaur Sohal, the Punjabi poetess.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1902 | [[:d:Q467169|Q467169]] | [[ਡਾਇਨੇ ਏਕਰਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111103332 111103332] | [[ਤਸਵੀਰ:Diane Ackerman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1903 | [[:d:Q125148450|Q125148450]] | [[ਡਾਕਟਰ ਕੁਲਵੰਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1904 | [[:d:Q20607732|Q20607732]] | [[ਡਾਕਟਰ ਚਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33552702 33552702] | |- | style='text-align:right'| 1905 | [[:d:Q5271441|Q5271441]] | [[ਡਿਆਨਾ ਇਲਾਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46867014 46867014] | |- | style='text-align:right'| 1906 | [[:d:Q29056911|Q29056911]] | [[ਡਿਸਪੀਨਾ ਸਟ੍ਰਾਟਿਗਾਕਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44149233581776512464 44149233581776512464] | |- | style='text-align:right'| 1907 | [[:d:Q125148569|Q125148569]] | [[ਡੀ ਆਰ ਬਾਸੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1908 | [[:d:Q2722635|Q2722635]] | [[ਦਾਮੋਦਰ ਧਰਮਾਨੰਦ ਕੋਸਾਂਬੀ|ਡੀ ਡੀ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41886518 41886518] | [[ਤਸਵੀਰ:Kosambi-dd.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1909 | [[:d:Q5203844|Q5203844]] | [[ਡੀ. ਵੀ. ਗੁੰਡੱਪਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305409666 305409666]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/45685007 45685007] | [[ਤਸਵੀਰ:BugleRock DVG6.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1910 | [[:d:Q13159448|Q13159448]] | [[ਡੀ.ਆਰ. ਨਾਗਰਾਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60354348 60354348] | |- | style='text-align:right'| 1911 | [[:d:Q3344900|Q3344900]] | [[ਡੀ ਆਰ ਬੇਂਦਰੇ|ਡੀ.ਆਰ. ਬੰਦਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18048446 18048446] | [[ਤਸਵੀਰ:ದ. ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆ - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1912 | [[:d:Q34970|Q34970]] | [[ਡੀ.ਐਚ. ਲਾਰੰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95150359 95150359] | [[ਤਸਵੀਰ:D H Lawrence passport photograph.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1913 | [[:d:Q1965416|Q1965416]] | [[ਡੀਆਨਾ ਅਰਬੇਨੀਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311307480 311307480] | [[ਤਸਵੀਰ:Классика и Рок Диана Арбенина, Ночные снайперы, Юрий Башмет 30.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1914 | [[:d:Q16556733|Q16556733]] | [[ਡੀਏਨ ਮੈਰੀ ਰੋਡਰਿਗਜ਼ ਜ਼ੈਂਬਰਾਨੋ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | | [[ਤਸਵੀਰ:Diane Rodríguez Zambrano primera asambleista o diputada al congreso nacional abiertamente transexual LGBT en Ecuador.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1915 | [[:d:Q5279357|Q5279357]] | [[ਡੀਓਨੇ ਬੁੰਸ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1916 | [[:d:Q215359|Q215359]] | [[ਡੀਨ ਮਾਰਟਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27252503 27252503] | [[ਤਸਵੀਰ:Dean Martin - publicity.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1917 | [[:d:Q5246478|Q5246478]] | [[ਡੀਨ ਸਪੈਡ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਪੁਰਸ਼]] | [https://viaf.org/en/viaf/282538932 282538932] | [[ਤਸਵੀਰ:Dean Spade Laura Flanders Show 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1918 | [[:d:Q5250035|Q5250035]] | [[ਡੀਨਾ ਮਿਤਜ਼ਗਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93330983 93330983] | [[ਤਸਵੀਰ:Deena outside by gate, smiling.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1919 | [[:d:Q40946|Q40946]] | [[ਡੈਨੀਅਲ ਡੈਫੋ|ਡੇਨਿਅਲ ਡੇਫੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2283158188232920260006 2283158188232920260006]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/49145602407001360643 49145602407001360643] | [[ਤਸਵੀਰ:Daniel Defoe Kneller Style.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1920 | [[:d:Q869844|Q869844]] | [[ਡੇਨਿਸ ਗੋਲਡਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/86378871 86378871] | [[ਤਸਵੀਰ:DenisGoldbergRJL.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1921 | [[:d:Q28816282|Q28816282]] | [[ਡੇਨੀਏਲਾ ਵੇਗਾ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/17148704096036931277 17148704096036931277] | [[ਤਸਵੀਰ:Daniela Vega A Fantastic Woman Berlinale 2017 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1922 | [[:d:Q510119|Q510119]] | [[ਡੇਮਨ ਗੈਲਗਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87451615 87451615] | [[ਤਸਵੀਰ:Damon Galgut (2013).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1923 | [[:d:Q132701|Q132701]] | [[ਡੇਰੇਕ ਵਾਲਕੋਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39391959 39391959] | [[ਤਸਵੀਰ:Derek Walcott.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1924 | [[:d:Q230762|Q230762]] | [[ਡੇਲ ਕਾਰਨੇਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73851001 73851001] | [[ਤਸਵੀਰ:Dale Carnegie (1937).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1925 | [[:d:Q5210637|Q5210637]] | [[ਡੇਲ ਸਪੈਂਡਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27104976 27104976] | |- | style='text-align:right'| 1926 | [[:d:Q139637|Q139637]] | [[ਡੇਵਿਡ ਕਾਪਰਫੀਲਡ (ਜਾਦੂਗਰ)|ਡੇਵਿਡ ਕਾਪਰਫੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67555852 67555852] | [[ਤਸਵੀਰ:David Copperfield (by Homer Liwag; 2014) 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1927 | [[:d:Q471550|Q471550]] | [[ਡੇਵਿਡ ਕ੍ਰਿਸਟਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108407988 108407988] | [[ਤਸਵੀਰ:David Crystal 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1928 | [[:d:Q313246|Q313246]] | [[ਡੇਵਿਡ ਫਾਸਟਰ ਵਾਲਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68975157 68975157] | [[ਤਸਵੀਰ:David Foster Wallace in 2006 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1929 | [[:d:Q160270|Q160270]] | [[ਡੇਵਿਡ ਰਿਕਾਰਡੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34462180 34462180] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of David Ricardo by Thomas Phillips.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1930 | [[:d:Q55260|Q55260]] | [[ਡੇਵਿਡ ਲੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112356433 112356433] | [[ਤਸਵੀਰ:DavidLean1965.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1931 | [[:d:Q51123|Q51123]] | [[ਡੇਵਿਡ ਵਾਰਕ ਗ੍ਰਿਫ਼ਿਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59091371 59091371] | [[ਤਸਵੀਰ:David Wark Griffith portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1932 | [[:d:Q37160|Q37160]] | [[ਡੇਵਿਡ ਹਿਊਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49226972 49226972] | [[ਤਸਵੀਰ:David Hume Ramsay.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1933 | [[:d:Q7345|Q7345]] | [[ਡਾਨ ਬ੍ਰਾਊਨ|ਡੈਨ ਬ੍ਰਾਊਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102403515 102403515] | [[ਤਸਵੀਰ:Návštěva Dana Browna v NK ČR 17. - 18. 2025 03 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1934 | [[:d:Q16130830|Q16130830]] | [[ਡੈਨਾ ਗੋਲਡਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/239704407 239704407] | [[ਤਸਵੀਰ:Dana Goldberg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1935 | [[:d:Q369283|Q369283]] | [[ਡੈਨਿਅਲ ਪਾਇਪਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108507532 108507532] | [[ਤਸਵੀਰ:Daniel pipes 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1936 | [[:d:Q45575|Q45575]] | [[ਡੈਨਿਸ ਰਿਚੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/616522 616522] | [[ਤਸਵੀਰ:Dennis Ritchie 2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1937 | [[:d:Q134867|Q134867]] | [[ਡੈਨੀ ਬੋਏਅਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64205559 64205559] | [[ਤਸਵੀਰ:Danny Boyle MFF 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1938 | [[:d:Q57402|Q57402]] | [[ਡੈਨੀਅਲ ਓਰਟੇਗਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/165799565 165799565]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/79074940 79074940] | [[ਤਸਵੀਰ:Daniel Ortega on July 20, 2024.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1939 | [[:d:Q16210805|Q16210805]] | [[ਡੈਨੀਅਲ ਵਾਲੋਰ ਇਵਾਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107925303 107925303] | [[ਤਸਵੀਰ:Devans1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1940 | [[:d:Q191023|Q191023]] | [[ਡੈਲਨ ਥਾਮਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73860698 73860698] | [[ਤਸਵੀਰ:Dylan Thomas icon Blashford 1937.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1941 | [[:d:Q469418|Q469418]] | [[ਡੈਲਨ ਮੈਥੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114206253 114206253] | |- | style='text-align:right'| 1942 | [[:d:Q22686|Q22686]] | [[ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ|ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49272447 49272447] | [[ਤਸਵੀਰ:Official Presidential Portrait of President Donald J. Trump (2025).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1943 | [[:d:Q321574|Q321574]] | [[ਡੋਮ ਮੋਰੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98066623 98066623] | |- | style='text-align:right'| 1944 | [[:d:Q16063652|Q16063652]] | [[ਡੋਰਥੇ ਨੋਰਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61844138 61844138] | [[ਤਸਵੀਰ:Dorthe Nors Göteborg Book Fair 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1945 | [[:d:Q5297408|Q5297408]] | [[ਡੋਰਾ ਗ੍ਰੀਨਵੈਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/159149105997068490202 159149105997068490202] | [[ਤਸਵੀਰ:Dora Greenwell.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1946 | [[:d:Q2880671|Q2880671]] | [[ਡੋਰਿਸ ਡਾਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9460013 9460013] | [[ਤਸਵੀਰ:Doris Dana (1949).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1947 | [[:d:Q40874|Q40874]] | [[ਡੋਰਿਸ ਲੈਸਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44301766 44301766] | [[ਤਸਵੀਰ:Dorisa Lesinga (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1948 | [[:d:Q4120224|Q4120224]] | [[ਡੋਰੀਆ ਸ਼ਫ਼ੀਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23479587 23479587] | [[ਤਸਵੀਰ:Doria Shafik.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1949 | [[:d:Q17090455|Q17090455]] | [[ਡੌਲੀ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1950 | [[:d:Q466993|Q466993]] | [[ਡੰਬਿਸਾ ਮੋਓ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7031526 7031526] | [[ਤਸਵੀਰ:Dambisa Moyo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1951 | [[:d:Q546044|Q546044]] | [[ਤਕਸ਼ੀ ਸ਼ਿਵਸ਼ੰਕਰ ਪਿੱਲੈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98220577 98220577] | [[ਤਸਵੀਰ:Thakazhi 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1952 | [[:d:Q18089610|Q18089610]] | [[ਤਕੀ ਅਬਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31709230 31709230] | |- | style='text-align:right'| 1953 | [[:d:Q463142|Q463142]] | [[ਤਕੀਜ਼ਾਵਾ ਬਾਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17548777 17548777]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/95239570 95239570] | [[ਤਸਵੀਰ:Kyokutei Bakin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1954 | [[:d:Q20607767|Q20607767]] | [[ਤਖ਼ਤ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1955 | [[:d:Q45108713|Q45108713]] | [[ਤਗ਼ਰੀਦ ਨਾਜੱਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/284878043 284878043] | [[ਤਸਵੀਰ:Taghreed Aref Najjar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1956 | [[:d:Q107472272|Q107472272]] | [[ਤਜੱਮੁਲ ਕਲੀਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17152501064710680328 17152501064710680328] | |- | style='text-align:right'| 1957 | [[:d:Q61059444|Q61059444]] | [[ਤਨਵੀਰ ਜ਼ਹੂਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1958 | [[:d:Q7683304|Q7683304]] | [[ਤਨਿਕੇਲਾ ਭਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63654274 63654274] | [[ਤਸਵੀਰ:Tanikella Bharani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1959 | [[:d:Q7684426|Q7684426]] | [[ਤਪਨ ਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19165809362158972224 19165809362158972224] | [[ਤਸਵੀਰ:Tapan Kumar Pradhan (2021).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1960 | [[:d:Q31785840|Q31785840]] | [[ਤਬੱਸੁਮ ਫ਼ਾਤਿਮਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1961 | [[:d:Q262354|Q262354]] | [[ਤਾਰਾਨੇਹ ਜਾਵਨਬਖ਼ਤ|ਤਰਣਹਿ ਜਾਵਨਬਖਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/195997698 195997698] | [[ਤਸਵੀਰ:TaranehJavanbakht.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1962 | [[:d:Q31787354|Q31787354]] | [[ਤਰਲੋਕ ਮਨਸੂਰ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/53288774 53288774] | |- | style='text-align:right'| 1963 | [[:d:Q61059219|Q61059219]] | [[ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਜੱਜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1964 | [[:d:Q34588618|Q34588618]] | [[ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ (ਕਵੀ)]] | | | |- | style='text-align:right'| 1965 | [[:d:Q20607776|Q20607776]] | [[ਤਰਸਪਾਲ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Tarspal Kaur.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1966 | [[:d:Q61058874|Q61058874]] | [[ਤਰਸੇਮ (ਕਵੀ)|ਤਰਸੇਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1967 | [[:d:Q20607788|Q20607788]] | [[ਤਰਸੇਮ ਨੀਲਗਿਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1968 | [[:d:Q97261603|Q97261603]] | [[ਤਰਸੇਮ ਸਹਿਗਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1969 | [[:d:Q2453338|Q2453338]] | [[ਤਰਿਲੋਚਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17633823 17633823] | |- | style='text-align:right'| 1970 | [[:d:Q16409|Q16409]] | [[ਤਰਿਸਤਾਂ ਜ਼ਾਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2373153063165019320008 2373153063165019320008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/27072443 27072443] | [[ਤਸਵੀਰ:Tristan Tzara.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1971 | [[:d:Q3515882|Q3515882]] | [[ਤਰੁਣ ਤੇਜਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49502146 49502146] | [[ਤਸਵੀਰ:Tarun J Tejpal 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1972 | [[:d:Q7685449|Q7685449]] | [[ਤਰੰਨੁਮ ਰਿਆਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Suman Pokhrel, Tarannum Riaz and (31650416668).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1973 | [[:d:Q20607802|Q20607802]] | [[ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)|ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1974 | [[:d:Q7689144|Q7689144]] | [[ਤਵਲੀਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71566064 71566064] | [[ਤਸਵੀਰ:Tavleen Singh - India Economic Summit 2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1975 | [[:d:Q443207|Q443207]] | [[ਤਵੀ ਗੇਵਿਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/265521435 265521435] | [[ਤਸਵੀਰ:MAKERS event New York Feb 7, 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1976 | [[:d:Q208468|Q208468]] | [[ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5024028 5024028] | [[ਤਸਵੀਰ:Taslima Nasrin par Claude Truong-Ngoc novembre 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1977 | [[:d:Q2400398|Q2400398]] | [[ਤਹਿਮੀਨਾ ਦੁਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14856923 14856923] | [[ਤਸਵੀਰ:Tehmina Durrani in 1994.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1978 | [[:d:Q9357655|Q9357655]] | [[ਤਾਂਜਾ ਮਲਜਰਤਸ਼ੁਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84202790 84202790] | [[ਤਸਵੀਰ:Tanja Maljartschuk - Buch Wien 2024.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1979 | [[:d:Q561434|Q561434]] | [[ਤਾਇਬ ਸਾਲੀਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68971699 68971699] | [[ਤਸਵੀਰ:Tayeb saleh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1980 | [[:d:Q743767|Q743767]] | [[ਤਾਕਾਹਾਮਾ ਕਿਓਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7506575 7506575] | [[ਤਸਵੀਰ:Kyoshi Takahama.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1981 | [[:d:Q26372|Q26372]] | [[ਤਾਕੇਸ਼ੀ ਕਿਤਾਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116804432 116804432]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/299362611 299362611] | [[ਤਸਵੀਰ:Takeshi Kitano 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1982 | [[:d:Q327275|Q327275]] | [[ਤਾਦੇਊਸ਼ ਰੋਜ਼ੇਵਿੱਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102376422 102376422] | [[ਤਸਵੀਰ:Różewicz cropped.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1983 | [[:d:Q3515367|Q3515367]] | [[ਤਾਨਿਆ ਡੇਵਿਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102883605 102883605] | [[ਤਸਵੀਰ:Tanya Headshot.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1984 | [[:d:Q124934|Q124934]] | [[ਤਾਨੀਆ ਏਬੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5266148997602859870003 5266148997602859870003] | |- | style='text-align:right'| 1985 | [[:d:Q447025|Q447025]] | [[ਤਾਨੀਆ ਹਫ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/165592694 165592694] | [[ਤਸਵੀਰ:Tanya Huff at OVFF 2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1986 | [[:d:Q7130671|Q7130671]] | [[ਤਾਬਾ ਰਾਮ ਤੁਰਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1987 | [[:d:Q7486879|Q7486879]] | [[ਤਾਬਿਸ਼ ਦੇਹਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1988 | [[:d:Q7672820|Q7672820]] | [[ਤਾਰਕ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55748230 55748230] | [[ਤਸਵੀਰ:Tarak Mehta 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1989 | [[:d:Q3351792|Q3351792]] | [[ਤਾਰਕਨਾਥ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44345427 44345427] | [[ਤਸਵੀਰ:Taraknath Das 1937.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1990 | [[:d:Q31789993|Q31789993]] | [[ਤਾਰਨ ਗੁਜਰਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1991 | [[:d:Q7685042|Q7685042]] | [[ਤਾਰਾ ਚੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112681865 112681865] | |- | style='text-align:right'| 1992 | [[:d:Q111944455|Q111944455]] | [[ਤਾਰਾ ਜੌਹਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39031910 39031910] | [[ਤਸਵੀਰ:Tara Jauhar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1993 | [[:d:Q50345244|Q50345244]] | [[ਤਾਰਾ ਵੈਸਟਓਵਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90150746894816300084 90150746894816300084] | [[ਤਸਵੀਰ:Tara Westover receives the National Humanities Medal on March 21, 2023, in the East Room of the White House - P20230321ES-0780 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1994 | [[:d:Q7685138|Q7685138]] | [[ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ (ਕਵਿਤਰੀ)|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1995 | [[:d:Q20607826|Q20607826]] | [[ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94873272 94873272] | [[ਤਸਵੀਰ:Tara Singh Kamil.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1996 | [[:d:Q20607852|Q20607852]] | [[ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Tara Sandhu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1997 | [[:d:Q20607864|Q20607864]] | [[ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਹੇਅਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1998 | [[:d:Q2062909|Q2062909]] | [[ਤਾਰਾਨਾਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27180067 27180067] | [[ਤਸਵੀਰ:Taranatha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1999 | [[:d:Q7685181|Q7685181]] | [[ਤਾਰਾਬਾਈ ਮੋਡਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58025232 58025232] | |- | style='text-align:right'| 2000 | [[:d:Q55750|Q55750]] | [[ਤਾਰਾਬਾਈ ਸ਼ਿੰਦੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18807861 18807861] | |- | style='text-align:right'| 2001 | [[:d:Q134958|Q134958]] | [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71436235 71436235] | [[ਤਸਵੀਰ:Т. Г. Шевченко. Квітень 1859.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2002 | [[:d:Q3351726|Q3351726]] | [[ਤਾਰਾਸ਼ੰਕਰ ਬੰਧੋਪਾਧਿਆਏ|ਤਾਰਾਸੰਕਰ ਬੰਧੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71386866 71386866] | |- | style='text-align:right'| 2003 | [[:d:Q314787|Q314787]] | [[ਤਾਰਿਕ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108230214 108230214] | [[ਤਸਵੀਰ:Tariq Ali.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2004 | [[:d:Q25591957|Q25591957]] | [[ਤਾਰਿਕ ਗੁੱਜਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2005 | [[:d:Q7686158|Q7686158]] | [[ਤਾਰਿਕ ਜਮੀਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Maulana Tariq Jamil.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2006 | [[:d:Q7685765|Q7685765]] | [[ਤਾਰਿਕ ਫ਼ਤਹ|ਤਾਰਿਕ ਫਤਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/81080066 81080066] | [[ਤਸਵੀਰ:TarekFatahstanding.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2007 | [[:d:Q7686182|Q7686182]] | [[ਤਾਰਿਕ ਰਹਿਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116570605 116570605] | |- | style='text-align:right'| 2008 | [[:d:Q76625636|Q76625636]] | [[ਤਾਲਾ ਟੂਡੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Tala Tudu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2009 | [[:d:Q13139660|Q13139660]] | [[ਤਾਲਿਬ ਜੈਤੋਈ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2010 | [[:d:Q7679487|Q7679487]] | [[ਤਾਲਿਬ ਜੌਹਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/172575945 172575945]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9186414 9186414] | |- | style='text-align:right'| 2011 | [[:d:Q328765|Q328765]] | [[ਤਾਹਾ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/225088570 225088570] | [[ਤਸਵੀਰ:TahaHussein.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2012 | [[:d:Q31786503|Q31786503]] | [[ਤਾਹਿਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2013 | [[:d:Q7675513|Q7675513]] | [[ਤਾਹਿਰ ਨਕਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2014 | [[:d:Q7675525|Q7675525]] | [[ਤਾਹਿਰਾ ਵਸਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21584189 21584189] | |- | style='text-align:right'| 2015 | [[:d:Q64708659|Q64708659]] | [[ਤਾਹਿਰਾ ਸਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2016 | [[:d:Q255221|Q255221]] | [[ਤਾਹਿਰੀਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65315085 65315085] | |- | style='text-align:right'| 2017 | [[:d:Q7802944|Q7802944]] | [[ਤਿਲੋਕ ਚੰਦ ਮਹਿਰੂਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64813391 64813391] | [[ਤਸਵੀਰ:Tilok Chand Mehroom.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2018 | [[:d:Q18062231|Q18062231]] | [[ਤਿਲੋਤਮਾ ਮਜੂਮਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16880914 16880914] | [[ਤਸਵੀਰ:Tilottama Majumdar - Kolkata 2015-10-10 5367.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2019 | [[:d:Q310913|Q310913]] | [[ਤਿੱਚ ਨਹੱਤ ਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87670142 87670142] | [[ਤਸਵੀਰ:Thich Nhat Hanh 12 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2020 | [[:d:Q312976|Q312976]] | [[ਤੁਲਸੀ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/287759640 287759640]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7379118 7379118] | [[ਤਸਵੀਰ:Goswami Tulsidas Awadhi Hindi Poet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2021 | [[:d:Q7856750|Q7856750]] | [[ਤੁਸ਼ਾਰ ਕਾਂਤੀ ਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:TusharKantiGhosh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2022 | [[:d:Q468361|Q468361]] | [[ਤੁਕਾ ਰਾਮ|ਤੁੱਕਾ ਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41876831 41876831] | [[ਤਸਵੀਰ:Tukaram by Raja Ravi Varma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2023 | [[:d:Q33772|Q33772]] | [[ਤੂ ਫ਼ੂ|ਤੂ ਫੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108727755 108727755] | [[ਤਸਵੀਰ:Dufu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2024 | [[:d:Q106618342|Q106618342]] | [[ਤੇਜਸਵਿਨੀ ਗਾਂਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71671396 71671396] | |- | style='text-align:right'| 2025 | [[:d:Q3811239|Q3811239]] | [[ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65344897 65344897] | [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Sardar Teja Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2026 | [[:d:Q31787972|Q31787972]] | [[ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2027 | [[:d:Q20607873|Q20607873]] | [[ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਾਬਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2028 | [[:d:Q65395988|Q65395988]] | [[ਤੇਜਿੰਦਰ ਅਦਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2029 | [[:d:Q19891629|Q19891629]] | [[ਤੇਜੀ ਗਰੋਵਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59255994 59255994] | [[ਤਸਵੀਰ:Teji Grover.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2030 | [[:d:Q12432483|Q12432483]] | [[ਤੇਜਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ|ਤੇਜੇਂਦਰ ਸ਼ਰਮਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2031 | [[:d:Q20607898|Q20607898]] | [[ਤੇਰਾ ਸਿੰਘ ਚੰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2032 | [[:d:Q20607909|Q20607909]] | [[ਤੇਲੂ ਰਾਮ ਕੁਹਾੜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2033 | [[:d:Q984448|Q984448]] | [[ਤੋਮਾਂ ਪਿਕੇਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17309833 17309833] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Piketty2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2034 | [[:d:Q191850|Q191850]] | [[ਤੋਮਾਸੋ ਕੈਂਪਾਨੇਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7387920 7387920] | [[ਤਸਵੀਰ:Cozza Tommaso Campanella.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2035 | [[:d:Q7827414|Q7827414]] | [[ਤੋਰੂ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39368652 39368652] | [[ਤਸਵੀਰ:Toru Dutt portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2036 | [[:d:Q65395994|Q65395994]] | [[ਤੌਕੀਰ ਚੁਗ਼ਤਾਈ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2037 | [[:d:Q2019161|Q2019161]] | [[ਤੌਫ਼ੀਕ ਅਲ-ਹਕੀਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96957527 96957527] | [[ਤਸਵੀਰ:Tawfiq al-Hakim.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2038 | [[:d:Q55754|Q55754]] | [[ਤ੍ਰਅੰਬਕ ਸ਼ੰਕਰ ਸ਼ੇਜਵਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8979739 8979739] | [[ਤਸਵੀਰ:TSShejwalkar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2039 | [[:d:Q7840029|Q7840029]] | [[ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Triambak Sharma at Chennai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2040 | [[:d:Q55587307|Q55587307]] | [[ਤ੍ਰਿਦੀਪ ਸੁਹਰੂਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43931335 43931335] | [[ਤਸਵੀਰ:Tridip Suhrud - Kolkata 2016-08-29 6432.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2041 | [[:d:Q7841413|Q7841413]] | [[ਤ੍ਰਿਦੀਬ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119991180 119991180] | |- | style='text-align:right'| 2042 | [[:d:Q31789796|Q31789796]] | [[ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਕੇ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2043 | [[:d:Q2775811|Q2775811]] | [[ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਦਾਸ ਲੁਹਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33365906 33365906] | |- | style='text-align:right'| 2044 | [[:d:Q20607922|Q20607922]] | [[ਤ੍ਰੈਲੋਚਨ ਲੋਚੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2045 | [[:d:Q117428888|Q117428888]] | [[ਥਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Thaminder Singh Anand.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2046 | [[:d:Q151403|Q151403]] | [[ਥਾਮਸ ਕਾਰਲਾਈਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39390702 39390702] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Carlyle. Photograph by Elliott & Fry. Wellcome V0027634 (Cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2047 | [[:d:Q11812|Q11812]] | [[ਥਾਮਸ ਜੈਫ਼ਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41866059 41866059] | [[ਤਸਵੀਰ:Official Presidential portrait of Thomas Jefferson (by Rembrandt Peale, 1800)(cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2048 | [[:d:Q126462|Q126462]] | [[ਥਾਮਸ ਪੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4934659 4934659] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Paine rev1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2049 | [[:d:Q315989|Q315989]] | [[ਥਾਮਸ ਬੈਬਿੰਗਟਨ ਮੈਕਾਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56618365 56618365] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Babington Macaulay.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2050 | [[:d:Q42544|Q42544]] | [[ਥਾਮਸ ਮੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29541174 29541174] | [[ਤਸਵੀਰ:Hans Holbein, the Younger - Sir Thomas More - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2051 | [[:d:Q132805|Q132805]] | [[ਥਾਮਸ ਹਾਰਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54148778 54148778] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomashardy restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2052 | [[:d:Q37621|Q37621]] | [[ਥਾਮਸ ਹੋਬਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59083895 59083895] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Hobbes (portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2053 | [[:d:Q152388|Q152388]] | [[ਥਿਓਡੋਰ ਐਡੋਰਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95247377 95247377] | [[ਤਸਵੀਰ:Theodor W. Adorno.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2054 | [[:d:Q222134|Q222134]] | [[ਥਿਓਡੋਰ ਕਚੀਨਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90723630 90723630] | [[ਤਸਵੀਰ:Ted Kaczynski 2 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2055 | [[:d:Q33866|Q33866]] | [[ਥਿਓਡੋਰ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44346731 44346731] | [[ਤਸਵੀਰ:Theodore Roosevelt by the Pach Bros.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2056 | [[:d:Q44003|Q44003]] | [[ਥਿਓਡੋਰ ਹਰਜ਼ਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76317061 76317061] | [[ਤਸਵੀਰ:Theodor Herzl.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2057 | [[:d:Q763218|Q763218]] | [[ਥੀਓਡਰ ਰੋਜੈਕ (ਵਿਦਵਾਨ)|ਥੀਓਡਰ ਰੋਜੈਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98164047 98164047] | [[ਤਸਵੀਰ:ThRoszak60s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2058 | [[:d:Q25351|Q25351]] | [[ਥੀਓਡੋਆ ਮਮਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3265158915894450000001 3265158915894450000001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7402506 7402506] | [[ਤਸਵੀਰ:Theodor Mommsen 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2059 | [[:d:Q183713|Q183713]] | [[ਥੋਪਫਿਲ ਗੋਤੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96428598 96428598] | [[ਤਸਵੀਰ:Théophile Gautier by Nadar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2060 | [[:d:Q2379965|Q2379965]] | [[ਥੋਮਸ ਬੀਟੀ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਪੁਰਸ਼]] | [https://viaf.org/en/viaf/53623936 53623936] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Beatie på Stockholm Pride 2011.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2061 | [[:d:Q2143720|Q2143720]] | [[ਥੋਮਸ ਸੇਬੀਓਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29528720 29528720] | [[ਤਸਵੀਰ:SebeokinTartu (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2062 | [[:d:Q9438|Q9438]] | [[ਥੌਮਸ ਐਕੂਆਈਨਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100910150 100910150] | [[ਤਸਵੀਰ:St-thomas-aquinasFXD.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2063 | [[:d:Q310950|Q310950]] | [[ਥੌਮਸ ਫਰਾਇਡਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110855387 110855387] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Friedman 2005 (5).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2064 | [[:d:Q13526|Q13526]] | [[ਥੌਮਸ ਰਾਬਰਟ ਮਾਲਥਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71154 71154] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Robert Malthus Wellcome L0069037 -crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2065 | [[:d:Q12433307|Q12433307]] | [[ਦਇਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿਨਹਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17371136 17371136] | |- | style='text-align:right'| 2066 | [[:d:Q63968678|Q63968678]] | [[ਦਕਸ਼ਾ ਪਟਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57923874 57923874] | |- | style='text-align:right'| 2067 | [[:d:Q2760400|Q2760400]] | [[ਦਕਸ਼ਾ ਵਿਆਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48106338 48106338] | |- | style='text-align:right'| 2068 | [[:d:Q5208476|Q5208476]] | [[ਦਗਡੂ ਮਾਰੂਤੀ ਪਵਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32634069 32634069] | |- | style='text-align:right'| 2069 | [[:d:Q17486484|Q17486484]] | [[ਦਮਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13902966 13902966] | |- | style='text-align:right'| 2070 | [[:d:Q31322404|Q31322404]] | [[ਦਮਯੰਤੀ ਬੇਸ਼ਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1029159474263127661858 1029159474263127661858] | [[ਤਸਵੀਰ:Damayanti Beshra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2071 | [[:d:Q712412|Q712412]] | [[ਦਮਿਤਰੀ ਲੀਖਾਚੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22156946 22156946] | [[ਤਸਵੀਰ:Dmitry Lihachev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2072 | [[:d:Q4154429|Q4154429]] | [[ਦਮੋਦਰ ਦਾਸ ਅਰੋੜਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77723088 77723088] | |- | style='text-align:right'| 2073 | [[:d:Q102183958|Q102183958]] | [[ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2074 | [[:d:Q2721616|Q2721616]] | [[ਦਯਾਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72289261 72289261] | [[ਤਸਵੀਰ:Poet Dayaram.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2075 | [[:d:Q20607932|Q20607932]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਖਟਕੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Darshan Khatkar, Maoist leader E Punjab, Chandigarh Sept 1973 Pic, Amarjit Chandan (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2076 | [[:d:Q20607945|Q20607945]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਗਿੱਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2077 | [[:d:Q138758687|Q138758687]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Darshan Tripathi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2078 | [[:d:Q20607957|Q20607957]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਸਾਂਝ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2079 | [[:d:Q20607970|Q20607970]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਬੁਲੰਦਵੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2080 | [[:d:Q25513830|Q25513830]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21775538 21775538] | [[ਤਸਵੀਰ:Darshan Butter Punjabi Language poet 19.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2081 | [[:d:Q31787750|Q31787750]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਭਗਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2082 | [[:d:Q1166744|Q1166744]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ (ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22277546 22277546] | [[ਤਸਵੀਰ:Darshan Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2083 | [[:d:Q5225534|Q5225534]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3814202 3814202] | |- | style='text-align:right'| 2084 | [[:d:Q20607993|Q20607993]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Darshan Singh Aasht.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2085 | [[:d:Q18579088|Q18579088]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਧੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Darshan Dhir at Punjabi University.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2086 | [[:d:Q20608004|Q20608004]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਭਾਊ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2087 | [[:d:Q130631|Q130631]] | [[ਯਾਕ ਦੇਰੀਦਾ|ਦਰਿਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88958529 88958529] | [[ਤਸਵੀਰ:Derrida EHESS (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2088 | [[:d:Q20607743|Q20607743]] | [[ਡਾਕਟਰ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2089 | [[:d:Q2724159|Q2724159]] | [[ਦਲਪਤਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60438795 60438795] | [[ਤਸਵੀਰ:Dalpatram old photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2090 | [[:d:Q19975693|Q19975693]] | [[ਦਲਬੀਰ ਚੇਤਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dalbir chetan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2091 | [[:d:Q25624542|Q25624542]] | [[ਦਲਬੀਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2092 | [[:d:Q3595768|Q3595768]] | [[ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15572045 15572045] | [[ਤਸਵੀਰ:DalipKaurTiwana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2093 | [[:d:Q125148574|Q125148574]] | [[ਦਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਗੁਰਾਇਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2094 | [[:d:Q125148579|Q125148579]] | [[ਦਵਿੰਦਰ ਦੀਪ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2095 | [[:d:Q115219777|Q115219777]] | [[ਦਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Davinder Pal Singh PDL.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2096 | [[:d:Q31790536|Q31790536]] | [[ਦਵਿੰਦਰ ਸੈਫ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2097 | [[:d:Q1067|Q1067]] | [[ਦਾਂਤੇ ਆਲੀਗੀਏਰੀ|ਦਾਂਤੇ ਏਲੀਗਿਅਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97105654 97105654] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait de Dante.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2098 | [[:d:Q16354048|Q16354048]] | [[ਦਾਗਨੀਜ਼ਾ ਜ਼ਿਗਮੋਂਤੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52103381 52103381] | |- | style='text-align:right'| 2099 | [[:d:Q31788224|Q31788224]] | [[ਦਾਨਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2100 | [[:d:Q604647|Q604647]] | [[ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27879596 27879596] | [[ਤਸਵੀਰ:Contemporary portrait of Dara Shikoh in 1628.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2101 | [[:d:Q765|Q765]] | [[ਦਾਰੀਓ ਫ਼ੋ|ਦਾਰੀਓ ਫੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89786165 89786165] | [[ਤਸਵੀਰ:Dario Fo, Italian playwright.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2102 | [[:d:Q30527584|Q30527584]] | [[ਦਾਰੀਨ ਤਾਤੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/250429161 250429161] | [[ਤਸਵੀਰ:Dareen Tatour.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2103 | [[:d:Q332651|Q332651]] | [[ਦਿਏਗੋ ਦੇ ਵਾਲੇਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64260514 64260514] | [[ਤਸਵੀਰ:Crónica de España 1499 Valera.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2104 | [[:d:Q28680716|Q28680716]] | [[ਦਿਨਾਰਾ ਯੁਲਦਾਸਹੇਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Юлдашева Динара.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2105 | [[:d:Q15648738|Q15648738]] | [[ਦਿਨੇਸ਼ ਨੰਦਿਨੀ ਡਾਲਮੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dinesh Nandini Dalmia 2009 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2106 | [[:d:Q62858714|Q62858714]] | [[ਦਿਨੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36546909 36546909] | |- | style='text-align:right'| 2107 | [[:d:Q31786987|Q31786987]] | [[ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2108 | [[:d:Q572539|Q572539]] | [[ਦਿਲੀਪ ਚਿਤਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91648956 91648956] | |- | style='text-align:right'| 2109 | [[:d:Q105988314|Q105988314]] | [[ਦਿਵਿਆ ਐਸ. ਅਈਅਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/315180464 315180464] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Divya S. Iyer IAS - incumbent Pathanamthitta district magistrate.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2110 | [[:d:Q67222730|Q67222730]] | [[ਦਿਵਿਆ ਦਿਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/315172878 315172878] | [[ਤਸਵੀਰ:Divya Dwivedi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2111 | [[:d:Q102166028|Q102166028]] | [[ਦੀਕਸ਼ਾ ਬਾਸੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27149912464806211477 27149912464806211477] | |- | style='text-align:right'| 2112 | [[:d:Q5274077|Q5274077]] | [[ਦੀਦਾਰ ਸੰਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2113 | [[:d:Q16107537|Q16107537]] | [[ਦੀਨਾ ਵਕੀਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2114 | [[:d:Q31789510|Q31789510]] | [[ਦੀਪ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2115 | [[:d:Q5250507|Q5250507]] | [[ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2116 | [[:d:Q125148518|Q125148518]] | [[ਦੀਪਕ ਸ਼ਰਮਾ ਚਨਾਰਥਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2117 | [[:d:Q5250658|Q5250658]] | [[ਦੀਪਤੀ ਨਵਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95424574 95424574] | [[ਤਸਵੀਰ:Deepti Naval.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2118 | [[:d:Q125148530|Q125148530]] | [[ਦੀਪਤੀ ਬਬੂਟਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2119 | [[:d:Q5277137|Q5277137]] | [[ਦੀਮਾ ਖ਼ਾਤੀਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nordiske Mediedager 2019 (46902893535) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2120 | [[:d:Q61059515|Q61059515]] | [[ਦੀਵਾਨ ਜਰਮਨੀ ਦਾਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2121 | [[:d:Q982653|Q982653]] | [[ਟੋਡਰ ਮੱਲ|ਦੀਵਾਨ ਟੋਡਰ ਮੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39812919 39812919] | [[ਤਸਵੀਰ:Raja Todar Mall, Finance Minister of Akbar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2122 | [[:d:Q12433927|Q12433927]] | [[ਦੁਧਨਾਥ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69096100 69096100] | |- | style='text-align:right'| 2123 | [[:d:Q3716311|Q3716311]] | [[ਦੁਨੀਆ ਮੀਖ਼ਾਈਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118702390 118702390] | [[ਤਸਵੀਰ:Dunya mikhail3291781.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2124 | [[:d:Q3716503|Q3716503]] | [[ਦੁਰਗਾ ਭਗਵਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28412418 28412418] | [[ਤਸਵੀਰ:Durga Bhagwat (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2125 | [[:d:Q15648932|Q15648932]] | [[ਦੁਰਗਾਪ੍ਰਸਾਦ ਖਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Durga Prasad Khatri.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2126 | [[:d:Q3763917|Q3763917]] | [[ਦੁਰਗਾਬਾਈ ਦੇਸ਼ਮੁਖ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''<br/>''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43077307 43077307] | [[ਤਸਵੀਰ:Durgabai Deshmukh 1982 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2127 | [[:d:Q5316899|Q5316899]] | [[ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116593734 116593734] | [[ਤਸਵੀਰ:Dushyant Kumar 2009 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2128 | [[:d:Q5209684|Q5209684]] | [[ਦੇਜ਼ੀ ਅਲ-ਅਮੀਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5165767 5165767] | [[ਤਸਵੀਰ:Daisy Al-Amir - late 1970s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2129 | [[:d:Q448|Q448]] | [[ਦੇਨੀ ਦਿਦਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54146831 54146831] | [[ਤਸਵੀਰ:Denis Diderot - Alix - Vanloo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2130 | [[:d:Q20608077|Q20608077]] | [[ਦੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28668321 28668321] | |- | style='text-align:right'| 2131 | [[:d:Q320115|Q320115]] | [[ਦੇਵ ਅਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45639499 45639499] | [[ਤਸਵੀਰ:Dev Anand still1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2132 | [[:d:Q31790187|Q31790187]] | [[ਦੇਵ ਖੁੱਡੀ ਕਲਾਂ ਵਾਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2133 | [[:d:Q125148411|Q125148411]] | [[ਦੇਵ ਦਰਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2134 | [[:d:Q2336381|Q2336381]] | [[ਦੇਵ ਰਾਏ ੨]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64812730 64812730] | |- | style='text-align:right'| 2135 | [[:d:Q5266444|Q5266444]] | [[ਦੇਵਕੀ ਨੰਦਨ ਖੱਤਰੀ|ਦੇਵਕੀਨੰਦਨ ਖਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59309611 59309611] | [[ਤਸਵੀਰ:Devaki Nandan Khatri 1.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2136 | [[:d:Q5266636|Q5266636]] | [[ਦੇਵਦੱਤ ਪਟਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24839987 24839987] | [[ਤਸਵੀਰ:Devdutt Pattanaik 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2137 | [[:d:Q20608087|Q20608087]] | [[ਦੇਵਨੀਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2138 | [[:d:Q5266510|Q5266510]] | [[ਦੇਵਪ੍ਰਿਯਾ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/308782114 308782114] | [[ਤਸਵੀਰ:Devapriya Roy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2139 | [[:d:Q5267985|Q5267985]] | [[ਦੇਵਯਾਨੀ ਚੌਬਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2140 | [[:d:Q5266532|Q5266532]] | [[ਦੇਵਰਕੁੰਡ ਬਾਲਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11405206 11405206] | |- | style='text-align:right'| 2141 | [[:d:Q125503610|Q125503610]] | [[ਦੇਵਰਧੀਗਾਨੀ ਕਸ਼ਮਾਸਰਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2142 | [[:d:Q12434032|Q12434032]] | [[ਦੇਵਾਨੂਰ ਮਹਾਦੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Devanuru Mahadeva.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2143 | [[:d:Q5267041|Q5267041]] | [[ਦੇਵਿਕਾ ਭਗਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/103744495 103744495] | |- | style='text-align:right'| 2144 | [[:d:Q31789123|Q31789123]] | [[ਦੇਵਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26196283 26196283] | |- | style='text-align:right'| 2145 | [[:d:Q15124759|Q15124759]] | [[ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116584350 116584350] | [[ਤਸਵੀਰ:Devendra Satyarthi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2146 | [[:d:Q1181508|Q1181508]] | [[ਦੇਵੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56621979 56621979] | [[ਤਸਵੀਰ:Debiprasad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2147 | [[:d:Q61349252|Q61349252]] | [[ਦੇਵੇਂਦਰ ਸਵਰੂਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/267922490 267922490] | |- | style='text-align:right'| 2148 | [[:d:Q20608098|Q20608098]] | [[ਦੇਸ ਰਾਜ ਕਾਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Desraj Kali,Punjabi language writer,Punjab, India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2149 | [[:d:Q18388408|Q18388408]] | [[ਦੇਸ ਰਾਜ ਗੋਇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2505117 2505117] | |- | style='text-align:right'| 2150 | [[:d:Q31787838|Q31787838]] | [[ਦੌਲਤ ਰਾਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2151 | [[:d:Q3163288|Q3163288]] | [[ਜੈਕਾਂਤਨ|ਦੰਡਪਾਨੀ ਜੈਕਾਂਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67711065 67711065] | [[ਤਸਵੀਰ:ஜெயகாந்தன்.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2152 | [[:d:Q1190757|Q1190757]] | [[ਦੰਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54954822 54954822] | |- | style='text-align:right'| 2153 | [[:d:Q31787342|Q31787342]] | [[ਧਨਵੰਤ ਕੌਰ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/118583163 118583163] | |- | style='text-align:right'| 2154 | [[:d:Q140303|Q140303]] | [[ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35766333 35766333] | [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2155 | [[:d:Q20608109|Q20608109]] | [[ਧਰਮ ਕੰਮੇਆਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dharm kameana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2156 | [[:d:Q18704472|Q18704472]] | [[ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Dharam Singh Nihang Singh Sachkhoj Academy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2157 | [[:d:Q31787777|Q31787777]] | [[ਧਰਮਦਾਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2158 | [[:d:Q20608130|Q20608130]] | [[ਧਰਮਪਾਲ ਸਿੰਗਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2159 | [[:d:Q5269267|Q5269267]] | [[ਧਰਮਾਚਾਰੀ ਗੁਰੂਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Buddhist nun Dharmachari Guruma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2160 | [[:d:Q96646782|Q96646782]] | [[ਧਰਿਸ਼ਾ ਬਾਸਟੀਅਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1292159234285303371344 1292159234285303371344] | |- | style='text-align:right'| 2161 | [[:d:Q130376213|Q130376213]] | [[ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹ ਸਿਕੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dhian Singh Shah Sikandar In Rupantar Park.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2162 | [[:d:Q2761804|Q2761804]] | [[ਧੀਰੂਬੇਨ ਪਟੇਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75182171 75182171] | [[ਤਸਵੀਰ:Shri Dhirubahen patel (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2163 | [[:d:Q2761807|Q2761807]] | [[ਧੀਰੇਂਦਰ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35784911 35784911] | [[ਤਸਵੀਰ:Dhirendra Mehta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2164 | [[:d:Q3518496|Q3518496]] | [[ਧੋਂਡੋ ਕੇਸ਼ਵ ਕਰਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38256080 38256080] | [[ਤਸਵੀਰ:Dhondo Keshav Karve 1958 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2165 | [[:d:Q18684438|Q18684438]] | [[ਨਈਮ ਬੇਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2166 | [[:d:Q20567212|Q20567212]] | [[ਨਕੀ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨਕੀ ਅਲੀ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31630950 31630950] | |- | style='text-align:right'| 2167 | [[:d:Q302910|Q302910]] | [[ਨਗੂਗੀ ਵਾ ਥਿਉਂਗੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/104717886 104717886] | [[ਤਸਵੀਰ:Ngũgĩ wa Thiong'o 2019 (48139052733).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2168 | [[:d:Q16056606|Q16056606]] | [[ਨਗੇਨ ਸਾਇਕੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49334910 49334910] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. nagen Saikia in his personal library.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2169 | [[:d:Q61059122|Q61059122]] | [[ਨਛੱਤਰ (ਨਾਵਲਕਾਰ)|ਨਛੱਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2170 | [[:d:Q61059149|Q61059149]] | [[ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2171 | [[:d:Q6960024|Q6960024]] | [[ਨਜਮ ਹੁਸੈਨ ਸੱਯਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43270288 43270288] | [[ਤਸਵੀਰ:Najm Hosain Syed. Writer. London.. 1995. Photo by Amarjit Chandan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2172 | [[:d:Q16130152|Q16130152]] | [[ਨਜਵਾ ਕਵਾਰ ਫਰਾਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63208318 63208318] | |- | style='text-align:right'| 2173 | [[:d:Q3695734|Q3695734]] | [[ਨਜ਼ੀਰ ਅਕਬਰਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54423259 54423259] | [[ਤਸਵੀਰ:Nazir image.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2174 | [[:d:Q18204892|Q18204892]] | [[ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ (ਦਾਨਸ਼ਵਰ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118420092 118420092] | |- | style='text-align:right'| 2175 | [[:d:Q905333|Q905333]] | [[ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਦੇਹਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32867241 32867241] | [[ਤਸਵੀਰ:Nazir Ahmad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2176 | [[:d:Q61058989|Q61058989]] | [[ਨਜ਼ੀਰ ਕਹੂਟ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2177 | [[:d:Q20608152|Q20608152]] | [[ਨਜਾਬਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2178 | [[:d:Q16122462|Q16122462]] | [[ਨਜਾਹ ਅਲ-ਮਸੀਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2179 | [[:d:Q7176|Q7176]] | [[ਨਜੀਬ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89803944 89803944] | [[ਤਸਵੀਰ:Naguib Mahfouz HR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2180 | [[:d:Q1396705|Q1396705]] | [[ਨਜੀਬਾ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48627266 48627266] | |- | style='text-align:right'| 2181 | [[:d:Q435503|Q435503]] | [[ਨਤਾਲਕਾ ਸਨਿਆਦਾਂਕੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84202885 84202885] | [[ਤਸਵੀਰ:Natalka Sniadanko 2014-6361.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2182 | [[:d:Q4225202|Q4225202]] | [[ਨਤਾਲੀਆ ਕੋਬਰਏਂਸਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40749002 40749002] | [[ਤਸਵੀਰ:Nataliya Kobrynska.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2183 | [[:d:Q232391|Q232391]] | [[ਨਤਾਲੀਆ ਗੋਂਚਾਰੋਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17231772 17231772]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/99832469 99832469] | [[ਤਸਵੀਰ:Natalia Sergeyevna Goncharova.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2184 | [[:d:Q110375261|Q110375261]] | [[ਨਦੀਮ ਅਲ-ਵਾਜਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2185 | [[:d:Q1963189|Q1963189]] | [[ਨਦੀਮ ਅਸਲਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32247620 32247620] | [[ਤਸਵੀਰ:Nadeem Aslam.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2186 | [[:d:Q31783283|Q31783283]] | [[ਨਦੀਮ ਪਰਮਾਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2187 | [[:d:Q6964414|Q6964414]] | [[ਨਨੂਆ ਬੈਰਾਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nanua Bairagi.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2188 | [[:d:Q7721|Q7721]] | [[ਨਪੋਲੀਅਨ ਤੀਜਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88934487 88934487] | [[ਤਸਵੀਰ:Napoleon III by Mayer & Pierson c1860 (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2189 | [[:d:Q5756276|Q5756276]] | [[ਨਬਕਾਂਤ ਬਰੂਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2190 | [[:d:Q6956742|Q6956742]] | [[ਨਬਨੀਤਾ ਦੇਵ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23534896 23534896] | [[ਤਸਵੀਰ:Nabaneeta Dev Sen - Kolkata 2013-02-03 4365.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2191 | [[:d:Q6961907|Q6961907]] | [[ਨਮਿਤਾ ਗੋਖਲੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118349107 118349107] | [[ਤਸਵੀਰ:Namita Gokhale at PubliCon 2012.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2192 | [[:d:Q29913214|Q29913214]] | [[ਨਯੀਰਾਹ ਵਾਹੀਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14150380541513372368 14150380541513372368] | |- | style='text-align:right'| 2193 | [[:d:Q125148420|Q125148420]] | [[ਨਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2194 | [[:d:Q2723334|Q2723334]] | [[ਨਰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57450725 57450725] | [[ਤਸਵੀਰ:Narmadashankar Dave (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2195 | [[:d:Q68279|Q68279]] | [[ਨਰਹਰ ਰਘੂਨਾਥ ਫਾਟਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60436689 60436689] | |- | style='text-align:right'| 2196 | [[:d:Q6965469|Q6965469]] | [[ਨਰਾਇਣ ਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57437520 57437520] | [[ਤਸਵੀਰ:Narayan Desai face.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2197 | [[:d:Q20608160|Q20608160]] | [[ਨਰਿੰਜਨ ਸਿੰਘ ਤਸਨੀਮ|ਨਰਿੰਜਨ ਤਸਨੀਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116547869 116547869] | |- | style='text-align:right'| 2198 | [[:d:Q6965776|Q6965776]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਦਾਬੋਲਕਰ|ਨਰਿੰਦਰ ਦਾਭੋਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/558145857923123020085 558145857923123020085] | |- | style='text-align:right'| 2199 | [[:d:Q20608171|Q20608171]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69045403 69045403] | |- | style='text-align:right'| 2200 | [[:d:Q30637587|Q30637587]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਬਾਠ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2201 | [[:d:Q1058|Q1058]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95532763 95532763] | [[ਤਸਵੀਰ:Prime Minister Of Bharat Shri Narendra Damodardas Modi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2202 | [[:d:Q113634875|Q113634875]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਹਨ (ਕਵੀ)|ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਹਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116651105 116651105] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Narendra Mohan Sharma - Author, Poet, Playwright, Professor and a Visionary .jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2203 | [[:d:Q15435428|Q15435428]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13740652 13740652] | [[ਤਸਵੀਰ:Narinder Singh Kapoor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2204 | [[:d:Q26179548|Q26179548]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2205 | [[:d:Q125148457|Q125148457]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਚ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2206 | [[:d:Q6965785|Q6965785]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਕੋਹਲੀ|ਨਰੇਂਦਰ ਕੋਹਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116511798 116511798] | [[ਤਸਵੀਰ:Narendra Kohli (Dec. 2008).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2207 | [[:d:Q6965832|Q6965832]] | [[ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21750661 21750661] | |- | style='text-align:right'| 2208 | [[:d:Q3595714|Q3595714]] | [[ਨਰੇਸ਼ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114846720 114846720] | [[ਤਸਵੀਰ:ShriNaresh Ji.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2209 | [[:d:Q61059542|Q61059542]] | [[ਨਰੇਸ਼ ਸਕਸੈਨਾ|ਨਰੇਸ਼ ਸਕਸੇਨਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2210 | [[:d:Q6960910|Q6960910]] | [[ਨਲਿਨੀ ਜਮੀਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88262528 88262528] | |- | style='text-align:right'| 2211 | [[:d:Q6960908|Q6960908]] | [[ਨਲਿਨੀ ਬਾਲਾ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1362348 1362348] | [[ਤਸਵੀਰ:Nalini bala devi.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2212 | [[:d:Q21228323|Q21228323]] | [[ਨਲਿਨੀ ਬੇਕਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75447120 75447120] | [[ਤਸਵੀਰ:NALINI BAKEL-PHOTO.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2213 | [[:d:Q6960920|Q6960920]] | [[ਨਲਿਨੀ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/275663916 275663916] | |- | style='text-align:right'| 2214 | [[:d:Q55653361|Q55653361]] | [[ਨਵਤੇਜ ਪੁਆਧੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2215 | [[:d:Q6982573|Q6982573]] | [[ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21774038 21774038] | [[ਤਸਵੀਰ:NavtejBharati.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2216 | [[:d:Q6982575|Q6982575]] | [[ਨਵਤੇਜ ਸਰਨਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101161760 101161760] | [[ਤਸਵੀਰ:Navtej Sarna at US DOE 2017 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2217 | [[:d:Q20608181|Q20608181]] | [[ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65437338 65437338] | |- | style='text-align:right'| 2218 | [[:d:Q19666139|Q19666139]] | [[ਨਵਰਾਜ ਹੰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Navraj hans.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2219 | [[:d:Q6982856|Q6982856]] | [[ਨਵਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਧਵਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2220 | [[:d:Q42844801|Q42844801]] | [[ਨਵਾ ਇਬਰਾਹਿਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/195285867 195285867] | [[ਤਸਵੀਰ:Nava Ebrahimi auf der frankfurter Buchmesse 2025, (P1220494).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2221 | [[:d:Q15848350|Q15848350]] | [[ਨਵਾਬ ਫੈਜੁਨਨੇਸਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60483673 60483673] | [[ਤਸਵੀਰ:Faizunnesa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2222 | [[:d:Q2886598|Q2886598]] | [[ਦਾਗ਼ ਦਿਹਲਵੀ|ਨਵਾਬ ਮਿਰਜ਼ਾ ਖ਼ਾਂ ਦਾਗ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12489363 12489363] | [[ਤਸਵੀਰ:DaghDehlviAPoet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2223 | [[:d:Q6956765|Q6956765]] | [[ਨਵਾਰੂਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/78295383 78295383] | |- | style='text-align:right'| 2224 | [[:d:Q3633404|Q3633404]] | [[ਨਵੀਨ ਚਾਵਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19759333 19759333] | [[ਤਸਵੀਰ:Election Commissioner Shri Navin. B. Chawla releasing Landmark Judgments on Election Law at a meeting with Chief Electoral Officers of all the States, in New Delhi on June 28, 2006 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2225 | [[:d:Q1190856|Q1190856]] | [[ਨਵੀਨ ਪਟਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1673166172265790800004 1673166172265790800004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/92644329 92644329] | [[ਤਸਵੀਰ:Shri Naveen Patnaik.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2226 | [[:d:Q6967082|Q6967082]] | [[ਨਸੀਮ ਅਮਰੋਹਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118445981 118445981] | |- | style='text-align:right'| 2227 | [[:d:Q88071307|Q88071307]] | [[ਨਸੀਮ ਥਿਬੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305278369 305278369] | [[ਤਸਵੀਰ:Naseem Thebo2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2228 | [[:d:Q20608194|Q20608194]] | [[ਨਸੀਰ ਤੁਰਾਬੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2229 | [[:d:Q6967158|Q6967158]] | [[ਨਸੀਰਾ ਜ਼ੁਬੇਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2230 | [[:d:Q6964639|Q6964639]] | [[ਨਾਓਮੀ ਗਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91871726 91871726] | |- | style='text-align:right'| 2231 | [[:d:Q237875|Q237875]] | [[ਨਾਓਮੀ ਵੋਲਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79441572 79441572] | [[ਤਸਵੀਰ:Naomi Wolf speaking at a press conference in New York's Foley Square on March 28, 2012.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2232 | [[:d:Q2896906|Q2896906]] | [[ਨਾਓਮੀ ਸ਼ਿਹਾਬ ਨਾਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14861586 14861586] | [[ਤਸਵੀਰ:Naomishihabnye.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2233 | [[:d:Q3431100|Q3431100]] | [[ਨਾਗਾਰਜੁਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59120486 59120486] | [[ਤਸਵੀਰ:Library park (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2234 | [[:d:Q171195|Q171195]] | [[ਨਾਗਾਰਜੁਨ (ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/266092044 266092044]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8711937 8711937] | [[ਤਸਵੀਰ:Nagarjuna at Samye Ling Monastery.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2235 | [[:d:Q2762081|Q2762081]] | [[ਨਗੀਨਦਾਸ ਪਾਰੇਖ|ਨਾਗਿਨਦਾਸ ਪਾਰੀਖ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40724980 40724980] | |- | style='text-align:right'| 2236 | [[:d:Q446761|Q446761]] | [[ਨਾਜ਼ਿਕ ਅਲ-ਮਲਾਇਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44404989 44404989] | [[ਤਸਵੀਰ:تمثال الشاعرة نازك الملائكة 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2237 | [[:d:Q1915626|Q1915626]] | [[ਨਾਜ਼ਿਕ ਸਬਾ ਯਾਰਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56784400 56784400] | |- | style='text-align:right'| 2238 | [[:d:Q6983458|Q6983458]] | [[ਨਾਜ਼ਿਮ ਪਾਨੀਪਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311116497 311116497] | |- | style='text-align:right'| 2239 | [[:d:Q184906|Q184906]] | [[ਨਾਜ਼ਿਮ ਹਿਕਮਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95267715 95267715] | [[ਤਸਵੀਰ:Nâzım Hikmet, Berlin 1956 (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2240 | [[:d:Q6983497|Q6983497]] | [[ਨਾਜ਼ਿਸ਼ ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2241 | [[:d:Q27063134|Q27063134]] | [[ਨਾਜ਼ੀ ਸਫ਼ਾਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2242 | [[:d:Q3918412|Q3918412]] | [[ਨਾਜ਼ੋ ਤੋਖੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2243 | [[:d:Q2510833|Q2510833]] | [[ਨਾਤਾਲਿਆ ਆਰ੍ਸਿਏਨੇਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45143030 45143030] | [[ਤਸਵੀਰ:Natalla Arsieńnieva1927.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2244 | [[:d:Q946905|Q946905]] | [[ਨਾਦਰਾ (ਕਵਿਤਰੀ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53716922 53716922] | [[ਤਸਵੀਰ:Painting of Heroine Nodira by Shamsroi Khasanova.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2245 | [[:d:Q40116|Q40116]] | [[ਨਾਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84808952 84808952] | [[ਤਸਵੀਰ:Autoportrait de Félix Nadar - edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2246 | [[:d:Q469319|Q469319]] | [[ਨਾਦੀਆ ਅੰਜੁਮਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45482692 45482692] | [[ਤਸਵੀਰ:Nadia Anjuman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2247 | [[:d:Q31790922|Q31790922]] | [[ਨਾਦੀਆ ਹਾਸ਼ਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2248 | [[:d:Q6957702|Q6957702]] | [[ਨਾਦੀਆ ਹਿਜਾਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28598504 28598504] | |- | style='text-align:right'| 2249 | [[:d:Q47619|Q47619]] | [[ਨਦੀਨ ਗੋਰਡੀਮਰ|ਨਾਦੀਨ ਗੋਰਦੀਮੇਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/86692340 86692340] | [[ਤਸਵੀਰ:Nadine Gordimer 01.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2250 | [[:d:Q117472111|Q117472111]] | [[ਨਾਦੀਸ਼ਾ ਉਯਾਂਗੋਡਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63165746954253931745 63165746954253931745] | [[ਤਸਵੀਰ:Nadeesha Uyangoda MUDEC Museo delle Culture.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2251 | [[:d:Q215637|Q215637]] | [[ਨਾਦੇਜ਼ਦਾ ਕਰੁਪਸਕਾਇਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2600852 2600852] | [[ਤਸਵੀਰ:Nadezhda Krupskaya portrait.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2252 | [[:d:Q3696295|Q3696295]] | [[ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76539643 76539643] | [[ਤਸਵੀਰ:Nanak Singh 1998 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2253 | [[:d:Q6961489|Q6961489]] | [[ਨਾਮਦੇਵ ਢਸਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52402018 52402018] | |- | style='text-align:right'| 2254 | [[:d:Q12435464|Q12435464]] | [[ਨਾਮਵਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116677345 116677345] | [[ਤਸਵੀਰ:Namvar Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2255 | [[:d:Q180962|Q180962]] | [[ਨਾਰਮਨ ਮੇਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7393743 7393743] | [[ਤਸਵੀਰ:Oliver Mark - Norman Mailer, Berlin 2002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2256 | [[:d:Q6966033|Q6966033]] | [[ਨਾਰਲਾ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59095709 59095709] | |- | style='text-align:right'| 2257 | [[:d:Q28868007|Q28868007]] | [[ਨਾਰਾਇਣ ਰਾਏਮਾਝੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Narayan Rayamaji at Palpa Tradefare.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2258 | [[:d:Q15486572|Q15486572]] | [[ਨਾਰਾਇਣ ਹੇਮਚੰਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23737816 23737816] | [[ਤਸਵੀਰ:Narayan Hemchandra (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2259 | [[:d:Q3595448|Q3595448]] | [[ਬਾਲਮਣੀ ਅੰਮਾ|ਨਾਲਾਪਤ ਬਾਲਮਣੀ ਅੰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8938937 8938937] | [[ਤਸਵੀਰ:Balamaniamma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2260 | [[:d:Q31734368|Q31734368]] | [[ਨਾਲਿਨੀ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2261 | [[:d:Q39978|Q39978]] | [[ਨਾਸਟਰਡਾਮਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16387613 16387613] | [[ਤਸਵੀਰ:Nostradamus 1846.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2262 | [[:d:Q98078080|Q98078080]] | [[ਨਾਸਿਰ ਅਦੀਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63494401 63494401] | |- | style='text-align:right'| 2263 | [[:d:Q372946|Q372946]] | [[ਨਾਸਿਰ ਕਾਜ਼ਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6345412 6345412] | |- | style='text-align:right'| 2264 | [[:d:Q28196192|Q28196192]] | [[ਨਾਸਿਰਾ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61685325 61685325] | |- | style='text-align:right'| 2265 | [[:d:Q61059107|Q61059107]] | [[ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2266 | [[:d:Q7024140|Q7024140]] | [[ਨਿਆਜ਼ ਫਤਿਹਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/275166686 275166686] | |- | style='text-align:right'| 2267 | [[:d:Q7035076|Q7035076]] | [[ਨਿਕਿਤਾ ਲਾਲਵਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37237438 37237438] | [[ਤਸਵੀਰ:Nikita Lalwani author pic 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2268 | [[:d:Q15648611|Q15648611]] | [[ਨਿਕਿਤਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4924148876460849740006 4924148876460849740006] | [[ਤਸਵੀਰ:Nikita Singh 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2269 | [[:d:Q55207|Q55207]] | [[ਨਿਕੀਤਾ ਮਿਖਾਲਕੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24796240 24796240] | [[ਤਸਵੀਰ:Mikhalkov 2022.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2270 | [[:d:Q21066276|Q21066276]] | [[ਨਿਕੋਲ ਐਲ. ਫਰੈਂਕਲਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2271 | [[:d:Q619|Q619]] | [[ਨਿਕੋਲਸ ਕੋਪਰਨਿਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71389288 71389288] | [[ਤਸਵੀਰ:Nikolaus Kopernikus MOT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2272 | [[:d:Q956441|Q956441]] | [[ਨਿਕੋਲਾ ਵਾਪਤਸਾਰੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66474540 66474540] | [[ਤਸਵੀਰ:Vapcarov Varna.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2273 | [[:d:Q1978163|Q1978163]] | [[ਨਿਕੋਲਾਇ ਨੋਸਕੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5936167867518823060001 5936167867518823060001] | [[ਤਸਵੀਰ:Николай Носков в 2009 (4).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2274 | [[:d:Q271853|Q271853]] | [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਓਸਤਰੋਵਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9898692 9898692] | [[ਤਸਵੀਰ:N Ostrovskiy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2275 | [[:d:Q43718|Q43718]] | [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਗੋਗੋਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54148306 54148306] | [[ਤਸਵੀਰ:N.Gogol by F.Moller (1840, Tretyakov gallery).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2276 | [[:d:Q192331|Q192331]] | [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਚੇਰਨੀਸ਼ੇਵਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41847059 41847059] | [[ਤਸਵੀਰ:Nikolaj G. Černyševskij 1888.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2277 | [[:d:Q311459|Q311459]] | [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਦੋਬਰੋਲਿਉਬੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120725045 120725045] | [[ਤਸਵੀਰ:PGRS 2 032 Dobrolyubov - crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2278 | [[:d:Q208003|Q208003]] | [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਨੇਕਰਾਸੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7503062 7503062] | [[ਤਸਵੀਰ:Nikolay Nekrasov 2cr.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2279 | [[:d:Q653320|Q653320]] | [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਨੋਸੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79290115 79290115] | [[ਤਸਵੀਰ:Dunno and his friends Postal card Russia 2008 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2280 | [[:d:Q186709|Q186709]] | [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਬੁਖਾਰਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9966991 9966991] | [[ਤਸਵੀਰ:Bucharin.bra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2281 | [[:d:Q655247|Q655247]] | [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਰੁਬਤਸੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/160829 160829] | [[ਤਸਵੀਰ:Rubzow Memorial Emetsk (2).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2282 | [[:d:Q208993|Q208993]] | [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਰੋਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14852765 14852765] | [[ਤਸਵੀਰ:N Roerich.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2283 | [[:d:Q191598|Q191598]] | [[ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਮਜ਼ੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71438262 71438262] | [[ਤਸਵੀਰ:Karamzin by Tropinin (1818, Tretyakov gallery).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2284 | [[:d:Q1399|Q1399]] | [[ਨਿਕੋਲੋ ਮੈਕਿਆਵੇਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95151646 95151646] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2285 | [[:d:Q214622|Q214622]] | [[ਨਿਕੋਸ ਕਜ਼ਾਨਜ਼ਾਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14771803 14771803] | [[ਤਸਵੀਰ:Nikos Kazantzakis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2286 | [[:d:Q17488729|Q17488729]] | [[ਨਿਖਿਲ ਚੰਦਵਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nikhil Chandwani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2287 | [[:d:Q17037839|Q17037839]] | [[ਨਿਖਿਲ ਚੱਕਰਵਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2288 | [[:d:Q13118304|Q13118304]] | [[ਨਿਖਿਲ ਵਾਗਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2289 | [[:d:Q234908|Q234908]] | [[ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਗੰਜਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2474895 2474895] | [[ਤਸਵੀਰ:Nezami (detail) Addressing his Son Mohammad. Attributed to Behzad, Leyli and Majnun (Nizami Ganjavi) 1482.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2290 | [[:d:Q13574559|Q13574559]] | [[ਨਿਜ਼ੀਹ ਮੁਹਿੱਦੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29949076 29949076] | [[ਤਸਵੀਰ:Nezihe muhiddin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2291 | [[:d:Q20056769|Q20056769]] | [[ਨਿਤਾਸ਼ਾ ਕੌਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/161744336 161744336] | [[ਤਸਵੀਰ:Nitasha Kaul speaking at the New Internationalist's 40th Anniversary.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2292 | [[:d:Q41693395|Q41693395]] | [[ਨਿਤਿਨ ਸੋਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nitin Soni.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2293 | [[:d:Q3631073|Q3631073]] | [[ਨਿਦਾ ਫ਼ਾਜ਼ਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15953416 15953416] | [[ਤਸਵੀਰ:Nida Fazli in Chandigarh-1 (28-Jan-2014) 02.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2294 | [[:d:Q125148582|Q125148582]] | [[ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਆਲਿਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2295 | [[:d:Q7030844|Q7030844]] | [[ਨਿਧੀ ਰਾਜ਼ਦਾਨ|ਨਿਧੀ ਰਾਜਦਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5151533681202771548 5151533681202771548] | [[ਤਸਵੀਰ:Nidhi Razdan 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2296 | [[:d:Q7039100|Q7039100]] | [[ਨਿਨੋਚਕਾ ਰੋਸਕਾ|ਨਿਨੋਛਕਾ ਰੋਸਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94901739 94901739] | |- | style='text-align:right'| 2297 | [[:d:Q110878958|Q110878958]] | [[ਨਿਮਰਾ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2298 | [[:d:Q20608219|Q20608219]] | [[ਨਿਰਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਤਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nirpinder Singh Rattan ,Punjabi writer and ex IAS officer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2299 | [[:d:Q31788995|Q31788995]] | [[ਨਿਰਮਲ ਅਰਪਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nirmal Arpan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2300 | [[:d:Q3342123|Q3342123]] | [[ਨਿਰਮਲ ਕੁਮਾਰ ਬੋਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46775551 46775551] | |- | style='text-align:right'| 2301 | [[:d:Q20608227|Q20608227]] | [[ਨਿਰਮਲ ਜਸਵਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2302 | [[:d:Q20608238|Q20608238]] | [[ਨਿਰਮਲ ਜੌੜਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nirmal jaura.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2303 | [[:d:Q125148470|Q125148470]] | [[ਨਿਰਮਲ ਨਿੰਮਾ ਲੰਗਾਹ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2304 | [[:d:Q41555686|Q41555686]] | [[ਨਿਰਮਲ ਪੁਆਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71630260 71630260] | |- | style='text-align:right'| 2305 | [[:d:Q64027141|Q64027141]] | [[ਨਿਰਮਲ ਪੁਰਜਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28161632222410641556 28161632222410641556] | [[ਤਸਵੀਰ:NIRMAL PURJA "NIMS".jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2306 | [[:d:Q1993428|Q1993428]] | [[ਨਿਰਮਲ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114234893 114234893] | [[ਤਸਵੀਰ:Nirmal Verma (1929 - 2005).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2307 | [[:d:Q3595745|Q3595745]] | [[ਨਿਰੁਪਮਾ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44012595 44012595] | [[ਤਸਵੀਰ:Nirupama Rao.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2308 | [[:d:Q15459161|Q15459161]] | [[ਨਿਰੁਪਮਾ ਦੱਤ|ਨਿਰੂਪਮਾ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16951145 16951145] | |- | style='text-align:right'| 2309 | [[:d:Q18014938|Q18014938]] | [[ਨਿਰੂਪਮਾ ਬਾਗੋਹਾਣੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47852593 47852593] | |- | style='text-align:right'| 2310 | [[:d:Q105554883|Q105554883]] | [[ਨਿਰੂਪਮਾ ਰਥ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40972985 40972985] | |- | style='text-align:right'| 2311 | [[:d:Q118343609|Q118343609]] | [[ਨਿਰੰਜਣ ਬੋਹਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Niranjan Boha.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2312 | [[:d:Q20608246|Q20608246]] | [[ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2313 | [[:d:Q20676937|Q20676937]] | [[ਨਿਸਤੁਲਾ ਹੈਬਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/278993690 278993690] | [[ਤਸਵੀਰ:Nistual snap.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2314 | [[:d:Q110208059|Q110208059]] | [[ਨਿਸ਼ਠਾ ਜਸਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/274455481 274455481] | |- | style='text-align:right'| 2315 | [[:d:Q1260487|Q1260487]] | [[ਨਿਸਿਮ ਇਜ਼ੇਕਿਲ|ਨਿਸਿਮ ਏਜ਼ੇਕੀਅਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64083865 64083865] | |- | style='text-align:right'| 2316 | [[:d:Q2364565|Q2364565]] | [[ਨਿਸੀਆ ਫਲੋਰੇਸਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22220022 22220022] | [[ਤਸਵੀਰ:Nizia Floresta Augusta (Mulheres illustres do Brazil).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2317 | [[:d:Q13058431|Q13058431]] | [[ਨਿਹਾਰਰੰਜਨ ਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108556956 108556956] | |- | style='text-align:right'| 2318 | [[:d:Q20608255|Q20608255]] | [[ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਰਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2319 | [[:d:Q31787733|Q31787733]] | [[ਨਿਹਾਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2320 | [[:d:Q20608264|Q20608264]] | [[ਨਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ninder Gill at Jandali.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2321 | [[:d:Q25624054|Q25624054]] | [[ਨਿੰਦਰ ਘੁਗਿਆਣਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ninder Ghugianvi 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2322 | [[:d:Q298503|Q298503]] | [[ਨਿੱਕ ਵੁਈਏਚਿਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/121073625 121073625] | [[ਤਸਵੀਰ:Nick Vujicic speaking in a church in Ehringshausen, Germany - 20110401-02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2323 | [[:d:Q87409812|Q87409812]] | [[ਨਿੱਕੀ ਬੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68107481 68107481] | |- | style='text-align:right'| 2324 | [[:d:Q11668|Q11668]] | [[ਨਿੱਕੀ ਹੈਲੀ|ਨਿੱਕੀ ਹੈਲੀ ਰੰਧਾਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/187223623 187223623] | [[ਤਸਵੀਰ:Nikki Haley official photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2325 | [[:d:Q7041199|Q7041199]] | [[ਨੀਤਾ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51613785 51613785] | |- | style='text-align:right'| 2326 | [[:d:Q50241653|Q50241653]] | [[ਨੀਤਾ ਰਮਈਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/105103516 105103516] | |- | style='text-align:right'| 2327 | [[:d:Q31790292|Q31790292]] | [[ਨੀਤੂ|ਨੀਤੂ ਅਰੋੜਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/173463192 173463192] | [[ਤਸਵੀਰ:Neetu Arora 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2328 | [[:d:Q12087053|Q12087053]] | [[ਨੀਨਾ ਬਿਚੂਇਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60515690 60515690] | [[ਤਸਵੀਰ:Nina bichuya 2013 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2329 | [[:d:Q38049227|Q38049227]] | [[ਨੀਨਾ ਲੈਰੀ ਦੁਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43513692 43513692] | [[ਤਸਵੀਰ:NinaLarreyDuryea1919.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2330 | [[:d:Q425731|Q425731]] | [[ਨੀਮਾ ਯੂਸ਼ਿਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/263093515 263093515] | [[ਤਸਵੀਰ:Nima Yushij - Original.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2331 | [[:d:Q111203071|Q111203071]] | [[ਨੀਰਜਾ ਮਾਧਵ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Neerja Madhav receives Nari Shakti Puraskar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2332 | [[:d:Q982828|Q982828]] | [[ਨੀਰਦ ਚੰਦਰ ਚੌਧਰੀ|ਨੀਰਦ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27091778 27091778] | |- | style='text-align:right'| 2333 | [[:d:Q20608275|Q20608275]] | [[ਨੀਰੂ ਅਸੀਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2334 | [[:d:Q436131|Q436131]] | [[ਨੀਲ ਪੋਸਟਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36923287 36923287] | |- | style='text-align:right'| 2335 | [[:d:Q6986708|Q6986708]] | [[ਨੀਲ ਮੁਖਰਜੀ (ਲੇਖਕ)|ਨੀਲ ਮੁਖਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48710931 48710931] | [[ਤਸਵੀਰ:Neel Mukherjee.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2336 | [[:d:Q16187273|Q16187273]] | [[ਨੀਲਕਮਲ ਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21562767 21562767] | [[ਤਸਵੀਰ:Neel Kamal Puri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2337 | [[:d:Q12435955|Q12435955]] | [[ਨੀਲਕਸ਼ੀ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38794764 38794764] | [[ਤਸਵੀਰ:Neelakshi Singh Writer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2338 | [[:d:Q25999164|Q25999164]] | [[ਨੀਲਭ ਅਸ਼ਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13629049 13629049] | |- | style='text-align:right'| 2339 | [[:d:Q16198032|Q16198032]] | [[ਨੀਲਮ ਸਕਸੈਨਾ ਚੰਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Neelam Chandra Saxena.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2340 | [[:d:Q7036885|Q7036885]] | [[ਨੀਲਾਂਜਨਾ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58806281 58806281] | |- | style='text-align:right'| 2341 | [[:d:Q7036999|Q7036999]] | [[ਨੀਲੀਨਾ ਅਬਰਾਹਮ|ਨੀਲੀਨਾ ਅਬ੍ਰਾਹਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2342 | [[:d:Q62764944|Q62764944]] | [[ਨੀਲੋਤਪਲ ਮ੍ਰਿਣਾਲ|ਨੀਲੋਤਪਾਲ ਮ੍ਰਿਣਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nilotpal Mrinal in a Kavi Sammelan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2343 | [[:d:Q7070412|Q7070412]] | [[ਨੂਤਨ ਠਾਕੁਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2344 | [[:d:Q7049739|Q7049739]] | [[ਨੂਨ ਮੀਮ ਦਾਨਿਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2345 | [[:d:Q3846082|Q3846082]] | [[ਨੂਨ ਮੀਮ ਰਾਸ਼ਿਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17465339 17465339] | |- | style='text-align:right'| 2346 | [[:d:Q110751867|Q110751867]] | [[ਨੂਰ ਅਫ਼ਰੋਜ਼ ਖੁਵਾਜਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2347 | [[:d:Q464957|Q464957]] | [[ਨੂਰ ਇਨਾਇਤ ਖ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4952882 4952882] | [[ਤਸਵੀਰ:Noor Inayat Khan.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2348 | [[:d:Q48735024|Q48735024]] | [[ਨੂਰ ਉਲ ਹੁਦਾ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2349 | [[:d:Q111281840|Q111281840]] | [[ਨੂਰ ਜ਼ਹੀਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2350 | [[:d:Q38003551|Q38003551]] | [[ਨੂਰਜਹਾਂ ਬੋਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305193667 305193667] | [[ਤਸਵੀਰ:Noorjahan Bose 296793.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2351 | [[:d:Q323344|Q323344]] | [[ਨੂਰੁਦੀਨ ਫਰਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114537064 114537064] | [[ਤਸਵੀਰ:3Nuruddin Farah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2352 | [[:d:Q107353532|Q107353532]] | [[ਨੇਜਮੇਹ ਖ਼ਲੀਲ ਹਬੀਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2353 | [[:d:Q66580063|Q66580063]] | [[ਨੇਥਾ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1999159279138408160004 1999159279138408160004] | [[ਤਸਵੀਰ:Netha Hussain-070A3987 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2354 | [[:d:Q311644|Q311644]] | [[ਨੇਪੋਲੀਅਨ ਹਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2471835 2471835] | [[ਤਸਵੀਰ:Napoleon Hill headshot.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2355 | [[:d:Q6987736|Q6987736]] | [[ਨੇਹਾ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2356 | [[:d:Q236606|Q236606]] | [[ਨੈਓਮੀ ਕਲੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98653009 98653009] | [[ਤਸਵੀਰ:Naomi Klein - Brainwash Festival 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2357 | [[:d:Q69339|Q69339]] | [[ਨੈਥੇਨੀਏਲ ਹਥਾਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44435463 44435463] | [[ਤਸਵੀਰ:Nathaniel Hawthorne - NARA - 530280cr.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2358 | [[:d:Q448399|Q448399]] | [[ਨੈਨਤਾਰਾ ਸਹਿਗਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113514914 113514914] | [[ਤਸਵੀਰ:Nayantarasahgal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2359 | [[:d:Q26242991|Q26242991]] | [[ਨੈਨਾ ਸਿੱਬਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72235293 72235293] | |- | style='text-align:right'| 2360 | [[:d:Q6959856|Q6959856]] | [[ਨੈਯਰ ਮਸੂਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51866361 51866361] | [[ਤਸਵੀਰ:Naiyar Masud, March 05, 2008 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2361 | [[:d:Q230299|Q230299]] | [[ਨੈਲੀ ਬਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/261493056 261493056]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/56190964 56190964]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/816475 816475] | [[ਤਸਵੀਰ:Nellie Bly 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2362 | [[:d:Q57074|Q57074]] | [[ਨੈਲੀ ਸਾਕਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305145857913523021395 305145857913523021395]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/71406040 71406040] | [[ਤਸਵੀਰ:Nelly Sachs 1966.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2363 | [[:d:Q7046825|Q7046825]] | [[ਨੋਏਲ ਅਲੂਮਿਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26419544 26419544] | |- | style='text-align:right'| 2364 | [[:d:Q354256|Q354256]] | [[ਨੋਰਥਰੋਪ ਫ੍ਰਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49236705 49236705] | [[ਤਸਵੀਰ:Northrop Frye statue.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2365 | [[:d:Q9049|Q9049]] | [[ਅਵਰਾਮ ਨੋਆਮ ਚਾਮਸਕੀ|ਨੌਮ ਚੌਮਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89803084 89803084] | [[ਤਸਵੀਰ:Noam Chomsky portrait 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2366 | [[:d:Q272224|Q272224]] | [[ਨਾਰਮਨ ਏਂਜਲ|ਨੌਰਮਾਨ ਏਂਜਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51708094 51708094] | [[ਤਸਵੀਰ:Norman Angell 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2367 | [[:d:Q7050226|Q7050226]] | [[ਨੌਰਾ ਰਿਚਰਡ|ਨੌਰਾ ਰਿੱਚਰਡਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1181151247978744270006 1181151247978744270006] | [[ਤਸਵੀਰ:NorahRichards1940.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2368 | [[:d:Q20608286|Q20608286]] | [[ਨੌਰੰਗ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2369 | [[:d:Q674337|Q674337]] | [[ਨੌਸ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69247638 69247638] | [[ਤਸਵੀਰ:Naushadsaab1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2370 | [[:d:Q6963121|Q6963121]] | [[ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26897989 26897989] | |- | style='text-align:right'| 2371 | [[:d:Q6963112|Q6963112]] | [[ਨੰਦਕਿਸ਼ੋਰ ਆਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9954981 9954981] | |- | style='text-align:right'| 2372 | [[:d:Q3348980|Q3348980]] | [[ਨੰਦਲਾਲ ਬੋਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13226970 13226970] | [[ਤਸਵੀਰ:Nandalal Bose 1967 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2373 | [[:d:Q94659436|Q94659436]] | [[ਨੰਦਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114311712 114311712] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Nanditha Krishna, (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2374 | [[:d:Q29541052|Q29541052]] | [[ਨੰਦਿਨੀ ਬਾਜਪੇਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18154681820547861278 18154681820547861278] | [[ਤਸਵੀਰ:Nandini Bajpai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2375 | [[:d:Q467189|Q467189]] | [[ਨੰਦਿਨੀ ਸਤਪਥੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45873573 45873573] | [[ਤਸਵੀਰ:Nandini-Satapathy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2376 | [[:d:Q6963341|Q6963341]] | [[ਨੰਦਿਨੀ ਸਾਹੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29847012 29847012] | |- | style='text-align:right'| 2377 | [[:d:Q40826|Q40826]] | [[ਨੱਟ ਹੈਮਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59083692 59083692] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrett av Knut Hamsun (1859-1952) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2378 | [[:d:Q6969979|Q6969979]] | [[ਨੱਥੂਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nathuram Shankar Sharma 'Shankar'.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2379 | [[:d:Q10984616|Q10984616]] | [[ਪਤਰਸ ਬੁਖਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64289293 64289293] | |- | style='text-align:right'| 2380 | [[:d:Q231680|Q231680]] | [[ਪਤੰਜਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22151776730718010639 22151776730718010639] | [[ਤਸਵੀਰ:Stamp of India - 2009 - Colnect 159916 - Maharshi Patanjali.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2381 | [[:d:Q7123830|Q7123830]] | [[ਪਦਮਾ ਗੋਲੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60680179 60680179] | |- | style='text-align:right'| 2382 | [[:d:Q464835|Q464835]] | [[ਪਦਮਾ ਲਕਸ਼ਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51003017 51003017] | [[ਤਸਵੀਰ:Padma Lakshmi (2017) 05.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2383 | [[:d:Q2045965|Q2045965]] | [[ਪਦਮਾ ਸਚਦੇਵ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116677537 116677537] | [[ਤਸਵੀਰ:Padma Sachdev bharat-s-tiwari-photography-IMG 0781 May 12, 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2384 | [[:d:Q21854932|Q21854932]] | [[ਪਯਾਮ ਫੇਇਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/317133346 317133346] | [[ਤਸਵੀਰ:PFMain.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2385 | [[:d:Q20608298|Q20608298]] | [[ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਸਤੌਜ|ਪਰਗਟ ਸਤੌਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Pargat Satauj.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2386 | [[:d:Q31786504|Q31786504]] | [[ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2387 | [[:d:Q7135262|Q7135262]] | [[ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਸਰਹਿੰਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Paramjit Kaur Sirhind.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2388 | [[:d:Q30223752|Q30223752]] | [[ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜਸਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24154739851052991713 24154739851052991713] | |- | style='text-align:right'| 2389 | [[:d:Q65396544|Q65396544]] | [[ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੱਜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2390 | [[:d:Q125148435|Q125148435]] | [[ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢੀਂਗਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2391 | [[:d:Q20608308|Q20608308]] | [[ਪਰਮਜੀਤ ਸੋਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Paramjit Sohal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2392 | [[:d:Q7240410|Q7240410]] | [[ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73401223 73401223] | |- | style='text-align:right'| 2393 | [[:d:Q20608318|Q20608318]] | [[ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9392937 9392937] | [[ਤਸਵੀਰ:ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2394 | [[:d:Q80900|Q80900]] | [[ਪਰਲ ਐੱਸ ਬੱਕ|ਪਰਲ ਐੱਸ. ਬੱਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91868694 91868694] | [[ਤਸਵੀਰ:Pearl Buck (Nobel).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2395 | [[:d:Q271254|Q271254]] | [[ਪਰਵੀਨ ਐਤਸਾਮੀ|ਪਰਵੀਨ ਈਤੇਸਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17374532 17374532] | [[ਤਸਵੀਰ:Etesami.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2396 | [[:d:Q61058846|Q61058846]] | [[ਪਰਵੀਨ ਕੁਮਾਰ ਅਸ਼ਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2397 | [[:d:Q533318|Q533318]] | [[ਪਰਵੀਨ ਪਜ਼ਵਾਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/78882711 78882711] | |- | style='text-align:right'| 2398 | [[:d:Q25656917|Q25656917]] | [[ਪਰਵੀਨ ਫ਼ੈਜ਼ ਜ਼ਾਦਾਹ ਮਲਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2399 | [[:d:Q65396020|Q65396020]] | [[ਪਰਵੀਨ ਮਲਿਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/310619640 310619640] | |- | style='text-align:right'| 2400 | [[:d:Q45174|Q45174]] | [[ਪਰਵੀਨ ਸ਼ਾਕਿਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/166923625 166923625] | |- | style='text-align:right'| 2401 | [[:d:Q7171254|Q7171254]] | [[ਪਰਵੇਜ਼ ਬਿਲਗਰਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Pervez Bilgrami.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2402 | [[:d:Q919722|Q919722]] | [[ਪਰਵੇਜ਼ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7209190 7209190] | [[ਤਸਵੀਰ:2008-09-07 18-35-57ParvezSharma.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2403 | [[:d:Q125148408|Q125148408]] | [[ਪਰਵੇਜ਼ ਸੰਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2404 | [[:d:Q93343|Q93343]] | [[ਪਰਸੀ ਬਿਸ਼ ਸ਼ੈਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95159449 95159449] | [[ਤਸਵੀਰ:Percy Bysshe Shelley by Alfred Clint.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2405 | [[:d:Q7137021|Q7137021]] | [[ਪਰਿਚੈ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Parichay Das at Khajuraho Dance Festival 2026 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2406 | [[:d:Q31789142|Q31789142]] | [[ਪਰਿਤੋਸ਼ ਗਾਰਗੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2407 | [[:d:Q3895942|Q3895942]] | [[ਪਰਿਨੂਸ਼ ਸਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305856226 305856226] | [[ਤਸਵੀਰ:Parinoush Saniee.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2408 | [[:d:Q62712112|Q62712112]] | [[ਪਰਿਸਮਿਤਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91084377 91084377] | |- | style='text-align:right'| 2409 | [[:d:Q61058964|Q61058964]] | [[ਪਲਟੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2410 | [[:d:Q41523|Q41523]] | [[ਪਲੂਟਾਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108156656 108156656]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/165182489 165182489]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/24145857055422921454 24145857055422921454]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/262883934 262883934]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/268955446 268955446]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/55159233917703370061 55159233917703370061]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7111172882324016230005 7111172882324016230005]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/873144647708107114795 873144647708107114795] | [[ਤਸਵੀਰ:Plutarch of Chaeronea-03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2411 | [[:d:Q182905|Q182905]] | [[ਜੀ ਵੀ ਪਲੈਖ਼ਾਨੋਵ|ਪਲੈਖਾਨੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27208870 27208870] | [[ਤਸਵੀਰ:Georgi Plekhanov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2412 | [[:d:Q859|Q859]] | [[ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ|ਪਲੈਟੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108159964 108159964]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/123158790754138852978 123158790754138852978]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/192168048973138410001 192168048973138410001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/276159474047727660458 276159474047727660458]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4044156811375145390005 4044156811375145390005]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9045175780349917010002 9045175780349917010002]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9106168850967767620009 9106168850967767620009] | [[ਤਸਵੀਰ:Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2413 | [[:d:Q28112989|Q28112989]] | [[ਪਵਨ ਕਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34000121 34000121] | [[ਤਸਵੀਰ:Pawan karan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2414 | [[:d:Q31786005|Q31786005]] | [[ਪਵਨ ਹਰਚੰਦਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Pavan Harchandpuri 04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2415 | [[:d:Q12437517|Q12437517]] | [[ਪਾਂਡੇ ਬੇਚਨ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2416 | [[:d:Q20608337|Q20608337]] | [[ਪਾਂਧੀ ਨਨਕਾਣਵੀ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/23549448 23549448] | |- | style='text-align:right'| 2417 | [[:d:Q16215477|Q16215477]] | [[ਪਾਇਲ ਕਪਾਡੀਆ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/313492518 313492518] | |- | style='text-align:right'| 2418 | [[:d:Q13140822|Q13140822]] | [[ਪਾਇਸ ਐਡੀਸਨਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9465027 9465027] | |- | style='text-align:right'| 2419 | [[:d:Q10261|Q10261]] | [[ਪਾਈਥਾਗੋਰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102862543 102862543]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/13151352051052602454 13151352051052602454]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/162237897 162237897]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/209894863 209894863]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/225158790508938850686 225158790508938850686]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/250958546 250958546]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/264085599 264085599]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/318159474331827662926 318159474331827662926]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/375157342860710100009 375157342860710100009]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/498168048974538410002 498168048974538410002]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/83073140 83073140]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/84036666 84036666] | [[ਤਸਵੀਰ:Kapitolinischer Pythagoras.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2420 | [[:d:Q12881|Q12881]] | [[ਪਾਉਲੋ ਕੋਇਲੋ|ਪਾਉਲੋ ਕੋਲਹੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52700 52700] | [[ਤਸਵੀਰ:Paulo Coelho, June 2024.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2421 | [[:d:Q164797|Q164797]] | [[ਪਾਓਲੋ ਫਰੇਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90070192 90070192] | [[ਤਸਵੀਰ:Paulo Freire 1977.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2422 | [[:d:Q189725|Q189725]] | [[ਪਾਣਿਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/250882672 250882672] | [[ਤਸਵੀਰ:Panini 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2423 | [[:d:Q34189|Q34189]] | [[ਪਾਬਲੋ ਨੇਰੂਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95126958 95126958] | [[ਤਸਵੀਰ:Pablo Neruda 1963.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2424 | [[:d:Q5593|Q5593]] | [[ਪਾਬਲੋ ਪਿਕਾਸੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15873 15873] | [[ਤਸਵੀਰ:1973 Dokfilm Picasso de Lucien Clergue Condor Films.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2425 | [[:d:Q93137|Q93137]] | [[ਪਾਰ ਲਾਗੇਰਕਵਿਸਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64007846 64007846] | [[ਤਸਵੀਰ:Lagerkvist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2426 | [[:d:Q18001529|Q18001529]] | [[ਪਾਰਕਰ ਮੋਲੋਏ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | | |- | style='text-align:right'| 2427 | [[:d:Q125551|Q125551]] | [[ਪਾਰਮੇਨੀਡੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100227837 100227837]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/100227844 100227844]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/104174673 104174673]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/194145858093123021850 194145858093123021850]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/228895836 228895836]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/242154380930030290536 242154380930030290536]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/263903469 263903469]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/306477808 306477808]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/316903820 316903820]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/356144647703827932925 356144647703827932925]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/57151776745618011100 57151776745618011100]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/6505168049002738410003 6505168049002738410003]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/6647168049003638410005 6647168049003638410005]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/85176683 85176683] | [[ਤਸਵੀਰ:Busto di Parmenide (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2428 | [[:d:Q7137083|Q7137083]] | [[ਪਾਰੀਜਾਤ (ਲੇਖਕ)|ਪਾਰੀਜਾਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51836811 51836811] | [[ਤਸਵੀਰ:Parijat Nepali writer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2429 | [[:d:Q152176|Q152176]] | [[ਪਾਲ ਇਲਯਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73848255 73848255] | [[ਤਸਵੀਰ:Eluard Harcourt 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2430 | [[:d:Q131112|Q131112]] | [[ਪਾਲ ਕਰੂਗਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108473482 108473482] | [[ਤਸਵੀਰ:Paul Krugman-press conference Dec 07th, 2008-4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2431 | [[:d:Q20608348|Q20608348]] | [[ਪਾਲ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Paul Kaur 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2432 | [[:d:Q353754|Q353754]] | [[ਪਾਲ ਡੀ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71401431 71401431] | |- | style='text-align:right'| 2433 | [[:d:Q125148563|Q125148563]] | [[ਪਾਲ ਢਿੱਲੋਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2434 | [[:d:Q317152|Q317152]] | [[ਪਾਲ ਲਾਫ਼ਾਰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61610596 61610596] | [[ਤਸਵੀਰ:Paul Lafargue 1869.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2435 | [[:d:Q96186788|Q96186788]] | [[ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੁਰੇਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2436 | [[:d:Q76487|Q76487]] | [[ਪਾਲ ਹਾਇਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50765 50765] | [[ਤਸਵੀਰ:Porträt des Paul Heyse (1853) - Adolf Friedrich Erdmann von Menzel (Museum Georg Schäfer).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2437 | [[:d:Q895915|Q895915]] | [[ਪਾਲਾਗੁੰਮੀ ਸਾਈਨਾਥ|ਪਾਲਾਗੰਮੀ ਸਾਈਨਾਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72990197 72990197] | [[ਤਸਵੀਰ:P. Saynath.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2438 | [[:d:Q20608362|Q20608362]] | [[ਪਾਲੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/720145857110822921557 720145857110822921557] | [[ਤਸਵੀਰ:Pali Bhupinder Singh4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2439 | [[:d:Q18643040|Q18643040]] | [[ਪਾਵਲਾ ਰੋਵਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75428179 75428179] | |- | style='text-align:right'| 2440 | [[:d:Q368812|Q368812]] | [[ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਪਾਸਤੋਵਸਕੀ|ਪਾਸਤੋਵਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15507 15507] | [[ਤਸਵੀਰ:Paustovsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2441 | [[:d:Q3694942|Q3694942]] | [[ਪਾਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59192381 59192381] | [[ਤਸਵੀਰ:Avtar singh sandhu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2442 | [[:d:Q31787210|Q31787210]] | [[ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਕੁੱਦੋਵਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2443 | [[:d:Q20608374|Q20608374]] | [[ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾਤਾ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/62947370 62947370]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7373160668118703560003 7373160668118703560003] | |- | style='text-align:right'| 2444 | [[:d:Q20608385|Q20608385]] | [[ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/118438535 118438535]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/237151170868339091083 237151170868339091083] | |- | style='text-align:right'| 2445 | [[:d:Q20608396|Q20608396]] | [[ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੋਗਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2446 | [[:d:Q20608406|Q20608406]] | [[ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2447 | [[:d:Q7262871|Q7262871]] | [[ਪਿਆਰੇਲਾਲ ਨਾਇਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29549977 29549977] | |- | style='text-align:right'| 2448 | [[:d:Q5749|Q5749]] | [[ਪਿਏਰ ਜੋਸਿਫ਼ ਪਰੂਧੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17228286 17228286] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait Pierre-Joseph Proudhon (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2449 | [[:d:Q319816|Q319816]] | [[ਪਿਤਰੀਮ ਸੋਰੋਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79990 79990] | [[ਤਸਵੀਰ:Питирим Сорокин.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2450 | [[:d:Q125148536|Q125148536]] | [[ਪਿਰਥੀ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2451 | [[:d:Q31788748|Q31788748]] | [[ਪਿਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਪੇਸ਼ੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2452 | [[:d:Q527384|Q527384]] | [[ਪਿੰਗਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100312293 100312293] | |- | style='text-align:right'| 2453 | [[:d:Q1392116|Q1392116]] | [[ਪਿੰਗਲੀ ਵੇਂਕੈਇਆ|ਪਿੰਗਲੀ ਵੇਂਕੈਯਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Pingali Venkayya 2009 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2454 | [[:d:Q7117391|Q7117391]] | [[ਪੀ. ਕੇਸ਼ਵਦੇਵ|ਪੀ ਕੇਸਵਦੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119027849 119027849] | [[ਤਸਵੀਰ:Kesavadev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2455 | [[:d:Q275146|Q275146]] | [[ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ|ਪੀ ਵੀ ਨਰਸਿਮਾ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114384722 114384722] | [[ਤਸਵੀਰ:Visit of Narasimha Rao, Indian Minister for Foreign Affairs, to the CEC (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2456 | [[:d:Q13113284|Q13113284]] | [[ਪੀ ਵੀ ਸ਼ਾਜੀਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Shajikumar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2457 | [[:d:Q7117153|Q7117153]] | [[ਪੀ ਸੀ ਦੇਵਾਸੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2458 | [[:d:Q3429995|Q3429995]] | [[ਪੀ. ਭਾਨੂਮਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52625802 52625802] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhanumathi Ramakrishna 2013 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2459 | [[:d:Q7117401|Q7117401]] | [[ਪੀ. ਲੰਕੇਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13897980 13897980] | |- | style='text-align:right'| 2460 | [[:d:Q7117598|Q7117598]] | [[ਪੀ. ਵਲਸਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Pvalsala.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2461 | [[:d:Q434266|Q434266]] | [[ਪੀ.ਡੀ. ਓਸਪੇਂਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32001084 32001084] | [[ਤਸਵੀਰ:Ouspensky-kansi-2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2462 | [[:d:Q3523048|Q3523048]] | [[ਅਕਿਲਨ|ਪੀ.ਵੀ. ਅਕਿਲਾਨੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55495002 55495002] | [[ਤਸਵੀਰ:AKILAN.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2463 | [[:d:Q747|Q747]] | [[ਪੀਅਰ ਕੌਰਨੀ|ਪੀਅਰੇ ਕਾਰਨੇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3060147907527679210008 3060147907527679210008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/41838293 41838293]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9665159477885227990006 9665159477885227990006] | [[ਤਸਵੀਰ:Pierre Corneille 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2464 | [[:d:Q6093840|Q6093840]] | [[ਪੀਆ ਬਾਰੋਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45886226 45886226] | [[ਤਸਵੀਰ:Barros, Pia f06 crop.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2465 | [[:d:Q5752|Q5752]] | [[ਪੀਟਰ ਕਰੋਪੋਤਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66469467 66469467] | [[ਤਸਵੀਰ:Kropotkin1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2466 | [[:d:Q49760|Q49760]] | [[ਪੀਟਰ ਬਰੁਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54145090 54145090] | [[ਤਸਵੀਰ:Peter Brook.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2467 | [[:d:Q705197|Q705197]] | [[ਪੀਟਰ ਰੀਡਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46859039 46859039] | |- | style='text-align:right'| 2468 | [[:d:Q44107|Q44107]] | [[ਪੀਟਰ ਹੈਂਡਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14771032 14771032] | [[ਤਸਵੀਰ:Peter-handke.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2469 | [[:d:Q55171|Q55171]] | [[ਪੀਡਰੋ ਆਲਮੋਦੋਵਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100280741 100280741] | [[ਤਸਵੀਰ:Pedro Almodóvar-69720 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2470 | [[:d:Q170800|Q170800]] | [[ਪੀਡਰੋ ਕਾਲਡੇਰਨ ਦੇ ਲਾ ਬਾਰਗਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73850932 73850932] | [[ਤਸਵੀਰ:Primera parte de comedias verdaderas portrait detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2471 | [[:d:Q20608327|Q20608327]] | [[ਪੀਤਾ ਪਰਾਗਪੁਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Peeta Paragpuria.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2472 | [[:d:Q20608417|Q20608417]] | [[ਪੀਰ ਮੁਹੰਮਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2473 | [[:d:Q44481|Q44481]] | [[ਪੀਰੇ ਸਿਮੋਨ ਲੈਪਲੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4932158 4932158] | [[ਤਸਵੀਰ:Pierre-Simon, marquis de Laplace (1745-1827) - Guérin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2474 | [[:d:Q20608428|Q20608428]] | [[ਪੀਰੋ ਪ੍ਰੇਮਣ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/922151353513452720000 922151353513452720000] | [[ਤਸਵੀਰ:Piro Preman Ik Sau Saat Kaafiyan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2475 | [[:d:Q6833572|Q6833572]] | [[ਪੀਲੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2476 | [[:d:Q7259915|Q7259915]] | [[ਪੁਨਾਤਿਲ ਕੁੰਣਾਬਦੁੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28406202 28406202] | [[ਤਸਵੀਰ:Punathil W.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2477 | [[:d:Q21598418|Q21598418]] | [[ਪੁਨਿਆਕਾਂਤੇ ਵਿਜੇਨਾਇਕੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51852527 51852527] | |- | style='text-align:right'| 2478 | [[:d:Q7260760|Q7260760]] | [[ਪੁਪੂਲ ਜੈਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32030002 32030002] | |- | style='text-align:right'| 2479 | [[:d:Q855252|Q855252]] | [[ਪੁਮਿਪੋਨ ਅਦੁਲ੍ਯਦੇਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66516080 66516080] | [[ਤਸਵੀਰ:Aankomst Koning Bhumibol en Koningin Sirikit te Den Haag, Koning Bhumibol, Bestanddeelnr 911-6993 (cropped)(2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2480 | [[:d:Q7261641|Q7261641]] | [[ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਅਗਰਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39043895 39043895] | [[ਤਸਵੀਰ:Purushottam Agrawal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2481 | [[:d:Q5932306|Q5932306]] | [[ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9873136 9873136] | [[ਤਸਵੀਰ:Purushottama Lal in 2000.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2482 | [[:d:Q7117564|Q7117564]] | [[ਪੁਰੋਹਿਤਾ ਤਿਰੁਨਾਰਾਇਣ ਨਰਸਿਮਹਾਚਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30876576 30876576] | |- | style='text-align:right'| 2483 | [[:d:Q124519512|Q124519512]] | [[ਪੁਸ਼ਪਾ ਭਾਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27291893 27291893] | |- | style='text-align:right'| 2484 | [[:d:Q29878730|Q29878730]] | [[ਪੁਸ਼ਪਾਸ਼੍ਰੀ ਪਟਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Puspashree Pattnaik during relicensing Srujanika's entire publication in scanned form to Odia Wikisource community during the project's 1st anniversary.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2485 | [[:d:Q3418117|Q3418117]] | [[ਪੂਮਣੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/261431640 261431640] | [[ਤਸਵੀਰ:Poomani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2486 | [[:d:Q7228850|Q7228850]] | [[ਪੂਰਨ ਫਰੂਖ਼ਜ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/211215079 211215079]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/31113832 31113832] | [[ਤਸਵੀਰ:پوران فرخزاد.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2487 | [[:d:Q7260822|Q7260822]] | [[ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2479184 2479184] | [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2488 | [[:d:Q125148537|Q125148537]] | [[ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਪਾਂਧੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2489 | [[:d:Q137599930|Q137599930]] | [[ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਯੂ.ਕੇ.]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਯੂ.ਕੇ..jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2490 | [[:d:Q7228864|Q7228864]] | [[ਪੂਰਨਚੰਦਰ ਤੇਜਸਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75185644 75185644] | |- | style='text-align:right'| 2491 | [[:d:Q19882258|Q19882258]] | [[ਪੂਰਬੀ ਬਸੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Purabi Bose 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2492 | [[:d:Q542307|Q542307]] | [[ਪੇਗਾਹ ਅਹਿਮਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73231123 73231123] | [[ਤਸਵੀਰ:Poesiefestival Berlin 2023 - Pegah Ahmadi 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2493 | [[:d:Q13221008|Q13221008]] | [[ਪੇਗੀ ਐਡਲਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47297027 47297027] | [[ਤਸਵੀਰ:Peggy Adler on Cape Cod.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2494 | [[:d:Q272605|Q272605]] | [[ਪੇਨੇਲੋਪੀ ਦੈਲਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46808706 46808706] | [[ਤਸਵੀਰ:Penelope Delta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2495 | [[:d:Q18009195|Q18009195]] | [[ਪੇਪਿਤਾ ਸੇਠ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18821567 18821567] | [[ਤਸਵੀਰ:Pepita Seth(1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2496 | [[:d:Q100431954|Q100431954]] | [[ਪੇਰੀਨ ਚੰਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91258209 91258209] | |- | style='text-align:right'| 2497 | [[:d:Q18761417|Q18761417]] | [[ਪੇਰੁਮਾਲ ਮੁਰੁਗਨ|ਪੇਰੂਮਲ ਮੁਰੂਗਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45473082 45473082] | [[ਤਸਵੀਰ:Perumal Murugan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2498 | [[:d:Q24851550|Q24851550]] | [[ਪੈਗੀ ਐਂਟਰੋਬਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4103208 4103208] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Dr Peggy Antrobus.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2499 | [[:d:Q7143899|Q7143899]] | [[ਪੈਟ ਪਾਰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60343325 60343325] | |- | style='text-align:right'| 2500 | [[:d:Q129187|Q129187]] | [[ਪੈਟਰਿਕ ਵਾਈਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41847966 41847966] | [[ਤਸਵੀਰ:Patrick White writer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2501 | [[:d:Q4460333|Q4460333]] | [[ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਥਾਮਸਨ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/937118 937118] | [[ਤਸਵੀਰ:HPThompson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2502 | [[:d:Q2893594|Q2893594]] | [[ਪੈਟਰੋਸ ਐਡਮਿਅਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/322533 322533] | [[ਤਸਵੀਰ:Պետրոս Ադամյան - Petros Adamyan (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2503 | [[:d:Q1933377|Q1933377]] | [[ਪੈਟ੍ਰੋ ਡੀ' ਕਰੈਸਨਜ਼ੀ (Pietro de' Crescenzi)|ਪੈਟ੍ਰੋ ਡੀ' ਕਰੈਸਨਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24649244 24649244]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/293150178 293150178] | [[ਤਸਵੀਰ:Pietro Crescenzio. Line engraving by F. Spagnoli after A. Muzzi, cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2504 | [[:d:Q222944|Q222944]] | [[ਪੈਤਰਿਕ ਮੋਦੀਆਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7394541 7394541] | [[ਤਸਵੀਰ:Patrick Modiano 6 dec 2014 - 23.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2505 | [[:d:Q15622207|Q15622207]] | [[ਪੈਰਿਸ ਲੀਜ਼]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/21162982430686060084 21162982430686060084] | [[ਤਸਵੀਰ:Paris Lees (cropped 1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2506 | [[:d:Q557595|Q557595]] | [[ਪੈਲੇ ਹੁਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/159978702 159978702] | [[ਤਸਵੀਰ:PalleHuld.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2507 | [[:d:Q1401|Q1401]] | [[ਪੈੱਟਰਾਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39382430 39382430]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4668156811376945390003 4668156811376945390003] | [[ਤਸਵੀਰ:Altichiero, ritratto di Francesco Petrarca.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2508 | [[:d:Q7207852|Q7207852]] | [[ਪੋਇਲ ਸੇਨਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/188312938 188312938] | [[ਤਸਵੀਰ:Poile Sengupta 2014.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2509 | [[:d:Q3595155|Q3595155]] | [[ਪੋਟੀ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮੁਲੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20504451 20504451] | [[ਤਸਵੀਰ:Potti Sreeramulu.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2510 | [[:d:Q7227553|Q7227553]] | [[ਪੋਨਾਕਾ ਕਾਨਕਾਮਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9912152744556727850003 9912152744556727850003] | [[ਤਸਵੀਰ:Ponaka Kanakamma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2511 | [[:d:Q450675|Q450675]] | [[ਪੋਪ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68559410 68559410] | [[ਤਸਵੀਰ:Pope Francis Korea Haemi Castle 19.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2512 | [[:d:Q2372217|Q2372217]] | [[ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਗਰਟਰੂਡ|ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਗਰਟਰੂਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72325397 72325397] | [[ਤਸਵੀਰ:Yaropolk and his wife before the Apostle Peter. Gertrude falling at the feet of the apostle.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2513 | [[:d:Q31788115|Q31788115]] | [[ਪੌਲ ਆਸਟਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2514 | [[:d:Q7154531|Q7154531]] | [[ਪੌਲ ਜ਼ਕਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22252430 22252430] | [[ਤਸਵੀਰ:Paul zakariaDSC 0108.resized.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2515 | [[:d:Q575856|Q575856]] | [[ਪੌਲ ਮੇਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44266703 44266703] | [[ਤਸਵੀਰ:El periodista británico Paul Mason, fotografiado en Madrid (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2516 | [[:d:Q276525|Q276525]] | [[ਪੌਲ ਰੁਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85587454 85587454] | [[ਤਸਵੀਰ:Paul Rudd and Kate Mara at the 2024 Toronto International Film Festival 8 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2517 | [[:d:Q102454|Q102454]] | [[ਪੌਲ ਸੈਮੂਅਲਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98511352 98511352] | [[ਤਸਵੀਰ:Paul Samuelson.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2518 | [[:d:Q278075|Q278075]] | [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75113751 75113751] | [[ਤਸਵੀਰ:PrakashKarat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2519 | [[:d:Q61059345|Q61059345]] | [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਥੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2520 | [[:d:Q32986435|Q32986435]] | [[ਪ੍ਰਗਯਾਸੁੰਦਰੀ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Prajnasundari Bezbaroa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2521 | [[:d:Q27825307|Q27825307]] | [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/115333737 115333737] | [[ਤਸਵੀਰ:Jathedar Partap Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2522 | [[:d:Q131831353|Q131831353]] | [[ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਗਰਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2523 | [[:d:Q3401401|Q3401401]] | [[ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਰਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12408516 12408516] | [[ਤਸਵੀਰ:PratibhaParmar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2524 | [[:d:Q1953018|Q1953018]] | [[ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102461931 102461931] | [[ਤਸਵੀਰ:Pratiba Ray 2010.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2525 | [[:d:Q13058632|Q13058632]] | [[ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58632599 58632599] | [[ਤਸਵੀਰ:PratimaDevi1921.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2526 | [[:d:Q125148427|Q125148427]] | [[ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੌੜਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Pardeep Kaura.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2527 | [[:d:Q2764967|Q2764967]] | [[ਪ੍ਰਬੋਧ ਪੰਡਿਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67801646 67801646] | |- | style='text-align:right'| 2528 | [[:d:Q25479514|Q25479514]] | [[ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60664542 60664542] | [[ਤਸਵੀਰ:Prabhjot Kaur delhi cantt 13.3.62.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2529 | [[:d:Q7237209|Q7237209]] | [[ਪ੍ਰਭਾਕਿਰਨ ਜੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Prabhakiran Jain.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2530 | [[:d:Q7237237|Q7237237]] | [[ਪ੍ਰਭਾਤ ਪਟਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54307496 54307496] | [[ਤਸਵੀਰ:Prabhat Patnaik, 2012 December 12 (Cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2531 | [[:d:Q7237230|Q7237230]] | [[ਪ੍ਰਭਾਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/122063808 122063808] | |- | style='text-align:right'| 2532 | [[:d:Q20608448|Q20608448]] | [[ਪ੍ਰਮਿੰਦਰਜੀਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2533 | [[:d:Q60194453|Q60194453]] | [[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤੀ ਤਲਪੰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21580121 21580121]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/5156495239317560138 5156495239317560138] | [[ਤਸਵੀਰ:Prashanti Talpankar in 2023.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2534 | [[:d:Q7238560|Q7238560]] | [[ਪ੍ਰਸੂਨ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29181690 29181690] | [[ਤਸਵੀਰ:Prasoon joshi world environment day.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2535 | [[:d:Q7238452|Q7238452]] | [[ਪ੍ਰਸੰਨਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2536 | [[:d:Q15998964|Q15998964]] | [[ਪ੍ਰਾਤੁਲ ਚੰਦਰ ਗਾਂਗੁਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Revolutionary Pratul Ganguly.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2537 | [[:d:Q2765003|Q2765003]] | [[ਪ੍ਰਿਅਕਾਂਤ ਮਣਿਯਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63141070 63141070] | |- | style='text-align:right'| 2538 | [[:d:Q16731093|Q16731093]] | [[ਪ੍ਰਿਆ ਕੁਮਾਰ|ਪ੍ਰਿਅਾ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1017155284865387062064 1017155284865387062064] | [[ਤਸਵੀਰ:Priya Kumar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2539 | [[:d:Q13113559|Q13113559]] | [[ਪ੍ਰਿਆ ਏ. ਐਸ.]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60682164 60682164] | [[ਤਸਵੀਰ:Priya A S.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2540 | [[:d:Q103982862|Q103982862]] | [[ਪ੍ਰਿਆ ਕੁਰੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7113295 7113295]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7152079148707112607 7152079148707112607] | |- | style='text-align:right'| 2541 | [[:d:Q98690766|Q98690766]] | [[ਪ੍ਰਿਆ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2542 | [[:d:Q125148584|Q125148584]] | [[ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2543 | [[:d:Q13058663|Q13058663]] | [[ਪ੍ਰਿਯਮਵਦਾ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38513914 38513914] | [[ਤਸਵੀਰ:Priyambada Debi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2544 | [[:d:Q21598196|Q21598196]] | [[ਪ੍ਰਿਯਮਵਦਾ ਮੋਹੰਤੀ ਹੇਜਮਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53613690 53613690] | [[ਤਸਵੀਰ:Priyambada Mohanty Hejamdi during 22nd Odia Film Award ceremony 2014, Bhubaneswar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2545 | [[:d:Q102433321|Q102433321]] | [[ਪ੍ਰਿਯਾ ਰਮਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/133941886 133941886] | [[ਤਸਵੀਰ:Priya Ramani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2546 | [[:d:Q65396609|Q65396609]] | [[ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2547 | [[:d:Q125148479|Q125148479]] | [[ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਪੀ ਐਲ ਰਤਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2548 | [[:d:Q125148423|Q125148423]] | [[ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਬੀਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2549 | [[:d:Q7137104|Q7137104]] | [[ਪ੍ਰੀਕਸ਼ਿਤ ਸਾਹਨੀ|ਪ੍ਰੀਕਸ਼ਤ ਸਾਹਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/307172957 307172957] | [[ਤਸਵੀਰ:ParikshitSahni.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2550 | [[:d:Q125148394|Q125148394]] | [[ਪ੍ਰੀਤ ਮਹਿੰਦਰ ਤਿਵਾੜੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2551 | [[:d:Q20608471|Q20608471]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਬਰਾੜ ਲੰਡੇ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2552 | [[:d:Q85950437|Q85950437]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਬੇਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2553 | [[:d:Q125148414|Q125148414]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਆਈ ਏ ਐੱਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2554 | [[:d:Q7245933|Q7245933]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕਾਸਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38514237 38514237] | [[ਤਸਵੀਰ:Pritam-Kasad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2555 | [[:d:Q125148567|Q125148567]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਧੰਜਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2556 | [[:d:Q31786922|Q31786922]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਪੰਧੇਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2557 | [[:d:Q85950453|Q85950453]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/3902689 3902689] | |- | style='text-align:right'| 2558 | [[:d:Q15112434|Q15112434]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2559 | [[:d:Q125148533|Q125148533]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੱਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2560 | [[:d:Q7245927|Q7245927]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੈਣੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2561 | [[:d:Q25873980|Q25873980]] | [[ਪ੍ਰੀਤੀ ਸੇਨਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43391753 43391753] | [[ਤਸਵੀਰ:Priti Sengupta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2562 | [[:d:Q97263482|Q97263482]] | [[ਪ੍ਰੇਮ ਅਵਤਾਰ ਰੈਣਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2563 | [[:d:Q20608483|Q20608483]] | [[ਪ੍ਰੇਮ ਗੋਰਖੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2564 | [[:d:Q7240163|Q7240163]] | [[ਪ੍ਰੇਮ ਪਾਨੀਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2565 | [[:d:Q7240162|Q7240162]] | [[ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95109906 95109906] | [[ਤਸਵੀਰ:Prem Parkash. Writer. Jalandhar. January 1998.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2566 | [[:d:Q25623492|Q25623492]] | [[ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48175757 48175757] | |- | style='text-align:right'| 2567 | [[:d:Q117266838|Q117266838]] | [[ਪ੍ਰੇਮ ਮਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2568 | [[:d:Q25624156|Q25624156]] | [[ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੇਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2569 | [[:d:Q174152|Q174152]] | [[ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95216097 95216097] | [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2570 | [[:d:Q7240198|Q7240198]] | [[ਪ੍ਰੇਮਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2571 | [[:d:Q199947|Q199947]] | [[ਪ੍ਰੇਮੇਂਦਰ ਮਿੱਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67795071 67795071] | |- | style='text-align:right'| 2572 | [[:d:Q20608494|Q20608494]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2573 | [[:d:Q125148615|Q125148615]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਮੁਕਤਸਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2574 | [[:d:Q136368968|Q136368968]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2575 | [[:d:Q61058966|Q61058966]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2576 | [[:d:Q20608505|Q20608505]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2577 | [[:d:Q20608517|Q20608517]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2578 | [[:d:Q20608528|Q20608528]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਮਲਵਿੰਦਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2579 | [[:d:Q20608540|Q20608540]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਰੌਣਕੀ ਰਾਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2580 | [[:d:Q31786941|Q31786941]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਹਮਦਰਦਵੀਰ ਨੌਸ਼ਹਿਰਵੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2581 | [[:d:Q125148606|Q125148606]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2582 | [[:d:Q7251829|Q7251829]] | [[ਪ੍ਰੋਤੀਵਾ ਬੋਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75160430 75160430] | |- | style='text-align:right'| 2583 | [[:d:Q136312116|Q136312116]] | [[ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ]] | | | [[ਤਸਵੀਰ:Ram Singh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2584 | [[:d:Q277575|Q277575]] | [[ਪੰਕਜ ਮਿਸ਼ਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39598748 39598748] | [[ਤਸਵੀਰ:Pankaj Mishra - Dankesrede.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2585 | [[:d:Q7131296|Q7131296]] | [[ਪੰਕਜ ਸਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88436150 88436150] | |- | style='text-align:right'| 2586 | [[:d:Q7130254|Q7130254]] | [[ਪੰਚਾਕਸ਼ਰੀ ਹੀਰੇਮਠ|ਪੰਚਕਸ਼ਾਰੀ ਹੀਰੇਮਠ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/216086963 216086963] | |- | style='text-align:right'| 2587 | [[:d:Q20608565|Q20608565]] | [[ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2588 | [[:d:Q125148617|Q125148617]] | [[ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2589 | [[:d:Q20608588|Q20608588]] | [[ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2590 | [[:d:Q20608608|Q20608608]] | [[ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2591 | [[:d:Q20608616|Q20608616]] | [[ਪੰਡਤ ਕਿਸ਼ੋਰ ਚੰਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2592 | [[:d:Q17152175|Q17152175]] | [[ਪੰਡਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਰੋਤਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:PunditTaraSingh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2593 | [[:d:Q81059995|Q81059995]] | [[ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2594 | [[:d:Q31787626|Q31787626]] | [[ਪੰਡਿਤ ਮਾਂਗੇਰਾਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2595 | [[:d:Q31787791|Q31787791]] | [[ਪੰਡਿਤ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੀਦਾਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2596 | [[:d:Q94889|Q94889]] | [[ਪੰਡਿਤ ਰਮਾਬਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50029736 50029736] | [[ਤਸਵੀਰ:Pandita Ramabai Sarasvati 1858-1922 front-page-portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2597 | [[:d:Q125148473|Q125148473]] | [[ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਿਵ ਰਾਮ ਢੱਡੇ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2598 | [[:d:Q2763668|Q2763668]] | [[ਪੰਨਾ ਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65259412 65259412] | [[ਤਸਵੀਰ:Panna Naik.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2599 | [[:d:Q557|Q557]] | [[ਪੱਟੀ ਸਮਿਥ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84037206 84037206] | [[ਤਸਵੀਰ:Patti Smith at the 81st Venice International Film Festival in 2024.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2600 | [[:d:Q7127777|Q7127777]] | [[ਪੱਲਵੀ ਅਈਅਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31481276 31481276] | |- | style='text-align:right'| 2601 | [[:d:Q114697440|Q114697440]] | [[ਪੱਲਵੀ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2602 | [[:d:Q5439206|Q5439206]] | [[ਫਜ਼ਲ-ਏ-ਹੱਕ ਖ਼ੈਰਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63551610 63551610] | |- | style='text-align:right'| 2603 | [[:d:Q1068582|Q1068582]] | [[ਫਣੀਸ਼ਵਰ ਨਾਥ ਰੇਣੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34862332 34862332] | [[ਤਸਵੀਰ:Phanishwar Nath Renu 2016 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2604 | [[:d:Q5436589|Q5436589]] | [[ਫਰਜ਼ਾਨਾ ਡਾਕਟਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4331999 4331999] | [[ਤਸਵੀਰ:Farzana Doctor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2605 | [[:d:Q31790374|Q31790374]] | [[ਫਰਤੂਲ ਚੰਦ ਫੱਕਰ|ਫਰਤੂਲ ਚੰਦ ਫ਼ੱਕਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2606 | [[:d:Q173481|Q173481]] | [[ਫਰਨਾਂਡੋ ਪੇਸੋਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/126144814444407525004 126144814444407525004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/95155847 95155847] | [[ਤਸਵੀਰ:216 2310-Fernando-Pessoa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2607 | [[:d:Q56257535|Q56257535]] | [[ਫਰਹਾਦ ਸਾਮਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2608 | [[:d:Q131018|Q131018]] | [[ਫਰਾਂਕੋਸ ਰਾਬੇਲਿਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100209737 100209737]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/172635016 172635016] | [[ਤਸਵੀਰ:Francois Rabelais - Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2609 | [[:d:Q5478699|Q5478699]] | [[ਫਰਾਂਸਿਸ ਏਲਨ ਵਾਟਕਿੰਸ ਹਾਰਪਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68964118 68964118] | [[ਤਸਵੀਰ:Frances E.W. Harper, three-quarter length portrait, standing, facing front LCCN97513270 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2610 | [[:d:Q20639113|Q20639113]] | [[ਫਰਾਂਸਿਸ ਐਮ. ਵਿਦਰਸਪੂਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60709368 60709368] | |- | style='text-align:right'| 2611 | [[:d:Q123280|Q123280]] | [[ਫਰਾਂਸਿਸ ਕ੍ਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49223910 49223910] | [[ਤਸਵੀਰ:Francis Crick 1995.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2612 | [[:d:Q15989983|Q15989983]] | [[ਫਰਾਂਸਿਸ ਫਲੈਚਰ (ਪੁਜਾਰੀ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32151533718902771001 32151533718902771001] | |- | style='text-align:right'| 2613 | [[:d:Q259530|Q259530]] | [[ਫਰਾਂਸਿਸ ਬਰਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95297439 95297439] | [[ਤਸਵੀਰ:Frances d'Arblay ('Fanny Burney') by Edward Francisco Burney.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2614 | [[:d:Q670179|Q670179]] | [[ਫਰਾਂਸਿਸ ਮੇਰੀਅਨ ਕਰੋਫੋਰਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4958780 4958780] | [[ਤਸਵੀਰ:Francis Marion Crawford, 1854-1909 LCCN2002699999 (cropped).tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2615 | [[:d:Q21288866|Q21288866]] | [[ਫਰਾਂਸਿਸ ਵਿਲਸਨ ਹੂਅਰਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7542160486092305180001 7542160486092305180001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/81756347 81756347] | [[ਤਸਵੀਰ:BaronessHuard1918.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2616 | [[:d:Q312384|Q312384]] | [[ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੇ ਵਿਤੋਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/265993805 265993805] | [[ਤਸਵੀਰ:Francisco de Vitoria.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2617 | [[:d:Q164111|Q164111]] | [[ਫਰਾਹ ਪਹਿਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97805584 97805584] | [[ਤਸਵੀਰ:Shahbanu of Iran.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2618 | [[:d:Q72292|Q72292]] | [[ਫਰਿਜ਼ਾਫ ਨਾਨਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24638086 24638086] | [[ਤਸਵੀਰ:Fridtjof Nansen LOC 03377u-3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2619 | [[:d:Q15296486|Q15296486]] | [[ਫ਼ਰੀਦ ਪਾਰਬਤੀ|ਫਰੀਦ ਪਾਰਬਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60685018 60685018] | |- | style='text-align:right'| 2620 | [[:d:Q194091|Q194091]] | [[ਫਰੀਦਉੱਦੀਨ ਅੱਤਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120724759 120724759] | [[ਤਸਵੀਰ:Miniature of Attar by Hossein Behzad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2621 | [[:d:Q5435218|Q5435218]] | [[ਫਰੀਬਾ ਨਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53982574 53982574] | [[ਤਸਵੀਰ:Fariba Nawa "An Exile Finds Home" (8660873443).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2622 | [[:d:Q3066854|Q3066854]] | [[ਫਰੀਬਾ ਹਚਟਰੌਡੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44349654 44349654] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait Fariba Hachtroudi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2623 | [[:d:Q99195311|Q99195311]] | [[ਫਰੀਹਾ ਰੋਇਸਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30157038026866861949 30157038026866861949] | |- | style='text-align:right'| 2624 | [[:d:Q60070|Q60070]] | [[ਫਰੀਦਰਿਚ ਵਿਲਹੇਲਮ ਜੋਸੇਫ ਫਾਨ ਸ਼ੇਲਿੰਗ|ਫਰੇਡਰਿਖ ਵਿਲਹੇਲਮ ਜੋਸੇਫ ਫਾਨ ਸ਼ੇਲਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88933257 88933257] | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Wilhelm Joseph Schelling, 1848 daguerreotype - cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2625 | [[:d:Q42596|Q42596]] | [[ਫਰੇਦੇਰਿਕ ਮਿਸਤਰਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39381417 39381417] | [[ਤਸਵੀਰ:Frederic Mistral portrait photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2626 | [[:d:Q5952646|Q5952646]] | [[ਫਰੇਸ਼ਤੇਹ ਅਹਿਮਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | No/unknown value<br/>[https://viaf.org/en/viaf/1489150748994616420002 1489150748994616420002] | [[ਤਸਵੀਰ:Fereshteh Ahmadi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2627 | [[:d:Q51492|Q51492]] | [[ਫਰੈਂਕ ਕਾਪਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14767184 14767184] | [[ਤਸਵੀਰ:Frank Capra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2628 | [[:d:Q5604|Q5604]] | [[ਫਰੈਂਕ ਲਾਇਡ ਰਾਈਟ|ਫਰੈਂਕ ਲਾਇਡ ਰਾਇਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27148716 27148716] | [[ਤਸਵੀਰ:Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2629 | [[:d:Q34787|Q34787]] | [[ਫ਼ਰੈਡਰਿਖ਼ ਐਂਗਲਸ|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68928644 68928644] | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2630 | [[:d:Q347362|Q347362]] | [[ਫਰੈਡਰਿਕ ਜੇਮਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108213141 108213141] | [[ਤਸਵੀਰ:Fredric Jameson no Fronteiras Porto Alegre (5765587378) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2631 | [[:d:Q548462|Q548462]] | [[ਫਰੈਡਰਿਕ ਜੈਕਸਨ ਟਰਨਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59201523 59201523] | [[ਤਸਵੀਰ:Frederick Jackson Turner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2632 | [[:d:Q60074|Q60074]] | [[ਮੈਕਸ ਮੂਲਰ|ਫਰੈਡਰਿਕ ਮੈਕਸ ਮੂਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/300459517 300459517] | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Max Müller by Bassano 1883.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2633 | [[:d:Q180350|Q180350]] | [[ਫਰੈਡਰਿੱਕ ਬੈਨਟਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5721883 5721883] | [[ਤਸਵੀਰ:Fredrick banting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2634 | [[:d:Q9358|Q9358]] | [[ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਨੀਤਸ਼ੇ|ਫਰੈਦਰੀਕ ਨੀਤਜ਼ੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89798474 89798474] | [[ਤਸਵੀਰ:Nietzsche187a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2635 | [[:d:Q5431631|Q5431631]] | [[ਫਲਕ ਸ਼ਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2636 | [[:d:Q63871059|Q63871059]] | [[ਫਲੋਰਾ ਐਲਡਰਿਚ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9401925 9401925] | [[ਤਸਵੀਰ:FLORA L. ALDRICH.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2637 | [[:d:Q254068|Q254068]] | [[ਫਲੋਰਾ ਟ੍ਰੀਸਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44306184 44306184] | [[ਤਸਵੀਰ:Flora Tristan par Jules Laure.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2638 | [[:d:Q5460344|Q5460344]] | [[ਫਲੋਰਾ ਨਵਾਪਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/92301281 92301281] | [[ਤਸਵੀਰ:Flora Nwapa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2639 | [[:d:Q38100252|Q38100252]] | [[ਫਲੋਰੈਂਸ ਫੋਲੇ ਐਡਮਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:FLORENCE ADELAIDE FOWLE ADAMS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2640 | [[:d:Q7265768|Q7265768]] | [[ਫ਼ਕੀਰ ਕਾਦਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਬੇਦਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46101886 46101886] | |- | style='text-align:right'| 2641 | [[:d:Q20608627|Q20608627]] | [[ਫ਼ਕੀਰ ਚੰਦ ਸ਼ੁਕਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2642 | [[:d:Q31783931|Q31783931]] | [[ਫ਼ਕੀਰ ਮਹੁੰਮਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2643 | [[:d:Q3635656|Q3635656]] | [[ਫ਼ਕੀਰ ਮੋਹਨ ਸੈਨਾਪਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47572880 47572880] | [[ਤਸਵੀਰ:Fakir Mohan Senapati.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2644 | [[:d:Q3694592|Q3694592]] | [[ਫ਼ਖ਼ਰ ਜ਼ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Fakhar Zaman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2645 | [[:d:Q3738509|Q3738509]] | [[ਫ਼ਖ਼ਰਾ ਯੂਨਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34770142 34770142] | |- | style='text-align:right'| 2646 | [[:d:Q5439163|Q5439163]] | [[ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2647 | [[:d:Q31789246|Q31789246]] | [[ਫ਼ਤਿਹਜੀਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2648 | [[:d:Q441152|Q441152]] | [[ਫ਼ਦਾਵ ਤੁੁਕਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112806649 112806649] | |- | style='text-align:right'| 2649 | [[:d:Q6783508|Q6783508]] | [[ਫ਼ਰਖੰਦਾ ਲੋਧੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2650 | [[:d:Q1657025|Q1657025]] | [[ਫ਼ਰਜ਼ਾਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Farzona.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2651 | [[:d:Q20608638|Q20608638]] | [[ਫ਼ਰਜ਼ੰਦ ਅਲ਼ੀ|ਫ਼ਰਜ਼ੰਦ ਅਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2652 | [[:d:Q5435186|Q5435186]] | [[ਫ਼ਰਹਤ ਇਸ਼ਤਿਆਕ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/233548175 233548175] | |- | style='text-align:right'| 2653 | [[:d:Q905|Q905]] | [[ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56611857 56611857] | [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2654 | [[:d:Q186123|Q186123]] | [[ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਫ਼ੁਕੋਯਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/128751167 128751167] | [[ਤਸਵੀਰ:Francis Fukuyama no Fronteiras do Pensamento São Paulo (28022453222) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2655 | [[:d:Q56094|Q56094]] | [[ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਫ਼ੋਰਡ ਕੋਪੋਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112744406 112744406] | [[ਤਸਵੀਰ:Francis Ford Coppola on December 8, 2024 in the White House Oval Office (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2656 | [[:d:Q37388|Q37388]] | [[ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਬੇਕਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31992319 31992319] | [[ਤਸਵੀਰ:Somer Francis Bacon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2657 | [[:d:Q353816|Q353816]] | [[ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਯੰਗਹਸਬੈਂਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76402504 76402504] | [[ਤਸਵੀਰ:Francis Younghusband 1905.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2658 | [[:d:Q1031|Q1031]] | [[ਫ਼ਰਾਂਸੇ ਪਰੇਸੇਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36935785 36935785] | [[ਤਸਵੀਰ:Prešern-Goldenstein.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2659 | [[:d:Q375438|Q375438]] | [[ਫ਼ਰਾਂਸੋਆ ਬਰਨੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22188549 22188549] | |- | style='text-align:right'| 2660 | [[:d:Q167636|Q167636]] | [[ਫ਼ਰਾਹ ਖ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50331451 50331451] | [[ਤਸਵੀਰ:4ps-008-farah-khans.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2661 | [[:d:Q84258|Q84258]] | [[ਫ਼ਰਿਟਜੋਫ਼ ਕਾਪਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46758379 46758379] | [[ਤਸਵੀਰ:Fritjof Capra.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2662 | [[:d:Q22670|Q22670]] | [[ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਸ਼ਿੱਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96994450 96994450] | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Schiller by Ludovike Simanowiz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2663 | [[:d:Q333425|Q333425]] | [[ਫ਼ਰੀਦ ਜ਼ਕਰੀਆ|ਫ਼ਰੀਦ ਜ਼ਕਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79186052 79186052] | [[ਤਸਵੀਰ:Fareed Zakaria World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2664 | [[:d:Q31787909|Q31787909]] | [[ਫ਼ਰੀਦ ਸਾਨੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2665 | [[:d:Q132723|Q132723]] | [[ਫ਼ਰੰਸ ਏਮੀਲ ਸਿਲੰਪਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/147277 147277] | [[ਤਸਵੀਰ:FransEemilSillanpää.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2666 | [[:d:Q234579|Q234579]] | [[ਫ਼ਲੈਨਰੀ ਓਕਾਨਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17227472 17227472] | [[ਤਸਵੀਰ:Flannery-O'Connor 1947.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2667 | [[:d:Q37103|Q37103]] | [[ਫ਼ਲੋਰੈਂਸ ਨਾਈਟਿੰਗੇਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54172695 54172695] | [[ਤਸਵੀਰ:Florence Nightingale (H Hering NPG x82368).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2668 | [[:d:Q5429572|Q5429572]] | [[ਫ਼ਹਿਮੀਦਾ ਰਿਆਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18632621 18632621] | [[ਤਸਵੀਰ:Fehmida Riaz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2669 | [[:d:Q464947|Q464947]] | [[ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਜਿੰਨਾਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52877425 52877425] | [[ਤਸਵੀਰ:Muhammad Ali Jinnah with sister Fatima Jinnah (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2670 | [[:d:Q4115693|Q4115693]] | [[ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਭੁੱਟੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36229833 36229833] | [[ਤਸਵੀਰ:Fatima Bhutto 9296410.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2671 | [[:d:Q5433865|Q5433865]] | [[ਫ਼ਾਨੀ ਬਦਾਯੂਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2672 | [[:d:Q464394|Q464394]] | [[ਫ਼ਰੂਗ਼ ਫ਼ਰੁਖ਼ਜ਼ਾਦ|ਫ਼ਾਰੂਕ ਫ਼ਰੂਖ਼ਜ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39427379 39427379] | [[ਤਸਵੀਰ:فروغ فرخزاد - مجموعه شعر اسیر، نشر امیرکبیر، ۱۳۳۴.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2673 | [[:d:Q37217|Q37217]] | [[ਫ਼ਿਓਦਰ ਤਿਊਤਚੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95260021 95260021] | [[ਤਸਵੀਰ:Tiutchev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2674 | [[:d:Q5448230|Q5448230]] | [[ਫ਼ਿਕਰ ਤੌਂਸਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2675 | [[:d:Q4204163|Q4204163]] | [[ਫ਼ਿਰਾਨਾਜ਼ ਅਸਫ਼ਹਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/172147602577757641433 172147602577757641433] | [[ਤਸਵੀਰ:Farahnaz Ispahani in 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2676 | [[:d:Q20608659|Q20608659]] | [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1351221 1351221] | |- | style='text-align:right'| 2677 | [[:d:Q20608666|Q20608666]] | [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2678 | [[:d:Q1406203|Q1406203]] | [[ਫ਼ੇਰੇਦੂਨ ਮੋਸ਼ੀਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/163072002 163072002] | |- | style='text-align:right'| 2679 | [[:d:Q13423853|Q13423853]] | [[ਫ਼ੇਲਿਕਸ ਅਰਵਿਡ ਉਲਫ ਕੇਜਲਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/377144783114296879814 377144783114296879814] | [[ਤਸਵੀਰ:Pewdiepie head shot.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2680 | [[:d:Q7371|Q7371]] | [[ਫ਼ੈਡੇਰੀਕੋ ਫ਼ੈਲੀਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76315386 76315386] | [[ਤਸਵੀਰ:Federico Fellini NYWTS 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2681 | [[:d:Q191016|Q191016]] | [[ਫ਼੍ਰੈਡ੍ਰਿਕ ਬਾਜਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107637271 107637271] | [[ਤਸਵੀਰ:Frederik Bajer by E. Møller.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2682 | [[:d:Q105619837|Q105619837]] | [[ਫਾਇਜ਼ ਦੇਹਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2683 | [[:d:Q332035|Q332035]] | [[ਫਾਕੂੰਦੋ ਕਾਬਰਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38392611 38392611] | [[ਤਸਵੀਰ:Facundo Cabral.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2684 | [[:d:Q5437867|Q5437867]] | [[ਫਾਤਿਮਾ ਸੁਰੱਈਆ ਬਾਜੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46205066 46205066] | |- | style='text-align:right'| 2685 | [[:d:Q5436359|Q5436359]] | [[ਫਾਰੂਖ ਸਲੀਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2686 | [[:d:Q312978|Q312978]] | [[ਫਾਹਿਯਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/240145856860522920292 240145856860522920292]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/72200719 72200719] | [[ਤਸਵੀਰ:Fa Hsien at the ruins of Asoka's palace.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2687 | [[:d:Q991|Q991]] | [[ਫ਼ਿਓਦਰ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ|ਫਿਉਦਰ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/104023256 104023256] | [[ਤਸਵੀਰ:Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2688 | [[:d:Q380728|Q380728]] | [[ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44305652 44305652] | [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2689 | [[:d:Q43459|Q43459]] | [[ਫ਼ਿਰਦੌਸੀ|ਫਿਰਦੌਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101359236 101359236] | [[ਤਸਵੀਰ:Imaginary depiction of the poet Firdausi. Folio from a Khavarannama (The Book of the East) of ibn Husam al-Din, 1476-1486.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2690 | [[:d:Q82071|Q82071]] | [[ਫ਼ਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ|ਫਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7615735 7615735] | [[ਤਸਵੀਰ:Firaq Gorakhpuri 1997 stamp of India bw.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2691 | [[:d:Q4493827|Q4493827]] | [[ਫਿਰੋਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/92245470 92245470] | [[ਤਸਵੀਰ:Ferron2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2692 | [[:d:Q187019|Q187019]] | [[ਫਿਲਪ ਰੋਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100235370 100235370] | [[ਤਸਵੀਰ:Philip Roth - 1973.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2693 | [[:d:Q171091|Q171091]] | [[ਫਿਲਿਪ ਕੇ ਡਿੱਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27063583 27063583] | [[ਤਸਵੀਰ:Philip K Dick in early 1960s (photo by Arthur Knight) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2694 | [[:d:Q25936278|Q25936278]] | [[ਫੂਲਚੰਦ ਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/78085673 78085673] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Phoolchand Gupta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2695 | [[:d:Q31790462|Q31790462]] | [[ਫੂਲ ਚੰਦ ਮਾਨਵ|ਫੂਲਚੰਦ ਮਾਨਵ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2696 | [[:d:Q31782982|Q31782982]] | [[ਫੂਲਾਂ ਰਾਣੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2697 | [[:d:Q41408|Q41408]] | [[ਫੇਦੇਰੀਕੋ ਗਾਰਸੀਆ ਲੋਰਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34456883 34456883] | [[ਤਸਵੀਰ:Federico García Lorca. Huerta de San Vicente, Granada.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2698 | [[:d:Q28555401|Q28555401]] | [[ਫੇਰ੍ਰਿਸ ਓਲਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1476617 1476617] | [[ਤਸਵੀਰ:2012 03 13 Brooklyn Museum Transnationalism and Woman Artist in Diaspora Panel Discussion (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2699 | [[:d:Q275139|Q275139]] | [[ਫੈਂਗ ਫਾਂਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113996737 113996737] | [[ਤਸਵੀਰ:Fang Fang (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2700 | [[:d:Q381296|Q381296]] | [[ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼|ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113944154 113944154] | [[ਤਸਵੀਰ:Ahfaz with Faiz Ahmad Faiz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2701 | [[:d:Q19891523|Q19891523]] | [[ਫੋਜ਼ੀਆ ਭੱਟੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Fouzia Bhatti.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2702 | [[:d:Q193670|Q193670]] | [[ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਫੈਨਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22490 22490] | [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Frantz Fanon from Black Skin White Masks (1967) dust jacket.webp|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2703 | [[:d:Q463883|Q463883]] | [[ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਮੈਰੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17367442 17367442] | [[ਤਸਵੀਰ:Frances Marion 1918.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2704 | [[:d:Q81685|Q81685]] | [[ਫ੍ਰਾਂਸੋਆ ਮੌਰਿਆਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9850407 9850407] | [[ਤਸਵੀਰ:Mauriac Harcourt 1945 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2705 | [[:d:Q76892|Q76892]] | [[ਫ੍ਰੇਡਰਿਕ ਕਾਰਲ ਵੋਨ ਸਵੀਗਨੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76377829 76377829] | [[ਤਸਵੀਰ:Von Savigny, Friedrich Carl.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2706 | [[:d:Q3086427|Q3086427]] | [[ਫ੍ਰੈਂਕੋਇਸ ਕੈਡੋਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/221464616 221464616] | |- | style='text-align:right'| 2707 | [[:d:Q76679|Q76679]] | [[ਫ੍ਰੈਡਰਿਕ ਫਰੈਬਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45094018 45094018] | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Fröbel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2708 | [[:d:Q31790905|Q31790905]] | [[ਬਖਤਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦਿਉਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2709 | [[:d:Q65396053|Q65396053]] | [[ਬਖ਼ਸ਼ਿੰਦਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2710 | [[:d:Q20608695|Q20608695]] | [[ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Bachit Kaur in Delhi in 2023 - 02 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2711 | [[:d:Q560371|Q560371]] | [[ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/78771628 78771628] | [[ਤਸਵੀਰ:Bozorg Alavi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2712 | [[:d:Q15662417|Q15662417]] | [[ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਚਤੁਰਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30892953 30892953] | |- | style='text-align:right'| 2713 | [[:d:Q4853935|Q4853935]] | [[ਬਨਾਰਸੀਦਾਸ (ਕਵੀ)|ਬਨਾਰਸੀਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107078257 107078257] | |- | style='text-align:right'| 2714 | [[:d:Q7634619|Q7634619]] | [[ਬਰਕਤ ਅਲੀ ਲੁਧਿਆਣਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41682212 41682212] | |- | style='text-align:right'| 2715 | [[:d:Q97262310|Q97262310]] | [[ਬਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2716 | [[:d:Q20608706|Q20608706]] | [[ਬਰਜਿੰਦਰ ਚੌਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Barjinder Chohan Punjabi Language poet 21.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2717 | [[:d:Q4860846|Q4860846]] | [[ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2718 | [[:d:Q33760|Q33760]] | [[ਬਰਟਰੈਂਡ ਰਸਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36924137 36924137] | [[ਤਸਵੀਰ:Bertrand Russell photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2719 | [[:d:Q38757|Q38757]] | [[ਬਰਤੋਲਤ ਬਰੈਖ਼ਤ|ਬਰਤੋਲਤ ਬ੍ਰੈਖਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2467372 2467372] | [[ਤਸਵੀਰ:Bundesarchiv Bild 183-W0409-300, Bertolt Brecht.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2720 | [[:d:Q18456|Q18456]] | [[ਬਰਥਾ ਵੌਨ ਸੁੱਟਨਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95160848 95160848] | [[ਤਸਵੀਰ:Bertha von Suttner nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2721 | [[:d:Q351547|Q351547]] | [[ਬਰਨਾਡ ਮਾਲਾਮੁਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34459928 34459928] | [[ਤਸਵੀਰ:Bernard Malamud 1967.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2722 | [[:d:Q231391|Q231391]] | [[ਬਰਨਾਡੈੱਟ ਪੀਟਰਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71582658 71582658] | [[ਤਸਵੀਰ:BernadettePeters-byPhilipRomano.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2723 | [[:d:Q1101521|Q1101521]] | [[ਬਰਨਾਰ ਪੀਵੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110457668 110457668] | [[ਤਸਵੀਰ:Bernard Pivot.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2724 | [[:d:Q822315|Q822315]] | [[ਬਰਨਾਰਡ ਦੱਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113128346 113128346] | [[ਤਸਵੀਰ:Bernard Dadié.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2725 | [[:d:Q53009|Q53009]] | [[ਬਰਨਾਰਡੋ ਬਰਤੋਲੂਚੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109921450 109921450] | [[ਤਸਵੀਰ:Bernardo Bertolucci.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2726 | [[:d:Q4860678|Q4860678]] | [[ਬਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2727 | [[:d:Q64503|Q64503]] | [[ਬਰੂਨੋ ਆਪਿਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/129620 129620] | [[ਤਸਵੀਰ:Bundesarchiv Bild 183-F1019-0039-001, Berlin, Bruno Apitz (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2728 | [[:d:Q355237|Q355237]] | [[ਬਰੂਨੋ ਲਾਟੌਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109228530 109228530] | [[ਤਸਵੀਰ:Bruno Latour in Taiwan P1250394 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2729 | [[:d:Q2680|Q2680]] | [[ਬਰੂਸ ਵਿਲਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85362156 85362156] | [[ਤਸਵੀਰ:Bruce Willis by Gage Skidmore 3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2730 | [[:d:Q16397|Q16397]] | [[ਬਰੂਸ-ਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51692172 51692172] | [[ਤਸਵੀਰ:Bruce Lee 1973 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2731 | [[:d:Q20608714|Q20608714]] | [[ਬਲਜਿੰਦਰ ਨਸਰਾਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Baljinder Nasrali at Punjabi Department, University of Delhi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2732 | [[:d:Q120457184|Q120457184]] | [[ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2733 | [[:d:Q61059408|Q61059408]] | [[ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ ਤੁਲਸੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2734 | [[:d:Q31787142|Q31787142]] | [[ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ ਬੱਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2735 | [[:d:Q120702682|Q120702682]] | [[ਬਲਜੀਤ ਰੈਣਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2736 | [[:d:Q31784831|Q31784831]] | [[ਬਲਦੇਵ ਦੂਹੜੇ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2737 | [[:d:Q15649889|Q15649889]] | [[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੜਕਨਾਮਾ|ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18680386 18680386] | [[ਤਸਵੀਰ:Punjabi Poet Baldev Singh Sadaknama.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2738 | [[:d:Q125148672|Q125148672]] | [[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ (ਡਾ.)|ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2739 | [[:d:Q33930105|Q33930105]] | [[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਤੇਗ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2740 | [[:d:Q20608721|Q20608721]] | [[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60512277 60512277] | [[ਤਸਵੀਰ:Baldev Dhaliwal, Punjabi language story writer and critic, Punjab, India.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2741 | [[:d:Q125148599|Q125148599]] | [[ਬਲਦੇਵ ‌ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2742 | [[:d:Q20608729|Q20608729]] | [[ਬਲਬੀਰ ਆਤਿਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Balbir Aatish.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2743 | [[:d:Q31785970|Q31785970]] | [[ਬਲਬੀਰ ਕੌਰ ਸੰਘੇੜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2744 | [[:d:Q20608739|Q20608739]] | [[ਬਲਬੀਰ ਪਰਵਾਨਾ]] | | | [[ਤਸਵੀਰ:Balvir Parwana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2745 | [[:d:Q20608749|Q20608749]] | [[ਬਲਬੀਰ ਮਾਧੋਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/166133133 166133133] | [[ਤਸਵੀਰ:Balbir Madhopuri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2746 | [[:d:Q31783049|Q31783049]] | [[ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮੋਮੀ|ਬਲਬੀਰ ਮੋਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2747 | [[:d:Q125148481|Q125148481]] | [[ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2748 | [[:d:Q17372974|Q17372974]] | [[ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ (ਵਿਦਵਾਨ)|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਡਾ.]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75266049 75266049] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Vir Singh with his spouse and his brother Dr Balbir Singh standing at back.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2749 | [[:d:Q13113719|Q13113719]] | [[ਬਲਰਾਜ ਕੋਮਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117890127 117890127] | |- | style='text-align:right'| 2750 | [[:d:Q15726351|Q15726351]] | [[ਬਲਰਾਜ ਪੰਡਿਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Balraj Pandit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2751 | [[:d:Q805511|Q805511]] | [[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100963558 100963558] | [[ਤਸਵੀਰ:Balraj Sahni in 1941.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2752 | [[:d:Q20608758|Q20608758]] | [[ਬਲਰਾਜ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2753 | [[:d:Q20608768|Q20608768]] | [[ਬਲਰਾਮ (ਲੇਖਕ)|ਬਲਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2754 | [[:d:Q20608781|Q20608781]] | [[ਬਲਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Balwinder Singh Grewal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2755 | [[:d:Q20608790|Q20608790]] | [[ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ|ਬਲਵਿੰਦਰ ਸੰਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2756 | [[:d:Q125148578|Q125148578]] | [[ਬਲਵੀਰ ਕੌਰ ਰੀਹਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2757 | [[:d:Q117610743|Q117610743]] | [[ਬਲਵੀਰ ਲੌਂਗੋਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Balvir Langowal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2758 | [[:d:Q31789116|Q31789116]] | [[ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2759 | [[:d:Q4853130|Q4853130]] | [[ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112262713 112262713] | [[ਤਸਵੀਰ:Balwant Gargi 2017 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2760 | [[:d:Q21867004|Q21867004]] | [[ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ (ਲੇਖਕ)|ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116560942 116560942] | |- | style='text-align:right'| 2761 | [[:d:Q125148657|Q125148657]] | [[ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ (ਗਲਪਕਾਰ)|ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2762 | [[:d:Q87346384|Q87346384]] | [[ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਚਤਰਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2763 | [[:d:Q125148531|Q125148531]] | [[ਬਲੀਜੀਤ]] | | | [[ਤਸਵੀਰ:ਬਲੀਜੀਤ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2764 | [[:d:Q29474453|Q29474453]] | [[ਬਲੇਅਰ ਇਮਾਨੀ]] | ''[[:d:Q15145779|cisgender woman]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/127152138561910981480 127152138561910981480] | [[ਤਸਵੀਰ:Blair Imani at LoveLoud 2018 (42462971960).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2765 | [[:d:Q1290|Q1290]] | [[ਬਲੇਸ ਪਾਸਕਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29538862 29538862] | [[ਤਸਵੀਰ:Blaise Pascal Versailles.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2766 | [[:d:Q103949|Q103949]] | [[ਬਸਟਰ ਕੀਟਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66477478 66477478] | [[ਤਸਵੀਰ:Busterkeaton edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2767 | [[:d:Q4866781|Q4866781]] | [[ਬਸ਼ਰਤ ਪੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/83521342 83521342] | [[ਤਸਵੀਰ:Basharat Peer bharat-s-tiwari-photography-IMG 9738 July 28, 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2768 | [[:d:Q196547|Q196547]] | [[ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116614895 116614895] | [[ਤਸਵੀਰ:Bashir Badr (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2769 | [[:d:Q61059710|Q61059710]] | [[ਬਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਰਤਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2770 | [[:d:Q15724760|Q15724760]] | [[ਬਸੰਤਾ ਕੁਮਾਰੀ ਪਟਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66111215 66111215] | |- | style='text-align:right'| 2771 | [[:d:Q803646|Q803646]] | [[ਬਹਿਰਾਮ ਬੇਜ਼ਾਈ|ਬਹਰਾਮ ਬੇਜ਼ਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72820592 72820592] | [[ਤਸਵੀਰ:Bahram Bayzai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2772 | [[:d:Q125148471|Q125148471]] | [[ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2773 | [[:d:Q127369|Q127369]] | [[ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ|ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64248022 64248022] | [[ਤਸਵੀਰ:Bahadur Shah II.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2774 | [[:d:Q12195799|Q12195799]] | [[ਬਾਕਜ਼ਾ ਅਮੀਨ ਖ਼ਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2775 | [[:d:Q171202|Q171202]] | [[ਬਾਣਭੱਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12339967 12339967] | |- | style='text-align:right'| 2776 | [[:d:Q4855667|Q4855667]] | [[ਬਾਣੀ ਬਸੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/86172139 86172139] | [[ਤਸਵੀਰ:Bani Basu - Kolkata 2015-10-10 5194.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2777 | [[:d:Q380234|Q380234]] | [[ਵਾਤਸਾਇਨ|ਬਾਤਸਾਇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/531159474177827661213 531159474177827661213]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/86598733 86598733] | [[ਤਸਵੀਰ:Kamasutra vatsyayana Wellcome L0045293.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2778 | [[:d:Q4840539|Q4840539]] | [[ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8194479 8194479] | [[ਤਸਵੀਰ:Badal sarkar 044.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2779 | [[:d:Q1253|Q1253]] | [[ਬਾਨ ਕੀ ਮੂਨ|ਬਾਨ ਕੀ-ਮੂਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/99155774 99155774] | [[ਤਸਵੀਰ:Ban Ki-moon 1-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2780 | [[:d:Q4857023|Q4857023]] | [[ਬਾਨੋ ਕੁਦਸੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118853491 118853491] | |- | style='text-align:right'| 2781 | [[:d:Q2020488|Q2020488]] | [[ਬਾਪਸੀ ਸਿਧਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44960819 44960819] | [[ਤਸਵੀਰ:Bapsi sidhwa 2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2782 | [[:d:Q104273|Q104273]] | [[ਬਾਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9878408 9878408] | [[ਤਸਵੀਰ:Siyyid Mírzá 'Alí-Muhammad Shirazi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2783 | [[:d:Q392|Q392]] | [[ਬਾਬ ਡਿਲਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111894442 111894442] | [[ਤਸਵੀਰ:DylanYoungKilkenny140719v2 (50 of 52) (52246124397) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2784 | [[:d:Q797848|Q797848]] | [[ਬਾਬਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97090468 97090468] | [[ਤਸਵੀਰ:Humayun and Babur (Late Shah Jahan Album) Babur detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2785 | [[:d:Q4837325|Q4837325]] | [[ਬਾਬਾ ਕਾਂਸ਼ੀਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13723979 13723979] | [[ਤਸਵੀਰ:DSLR-2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2786 | [[:d:Q558486|Q558486]] | [[ਬਾਬਾ ਤਾਹਿਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/161878826 161878826] | [[ਤਸਵੀਰ:Babatahr.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2787 | [[:d:Q31787747|Q31787747]] | [[ਬਾਬਾ ਦਿਆਲ ਦਾਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2788 | [[:d:Q15411237|Q15411237]] | [[ਬਾਬਾ ਨਜਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Baba Najmi-1.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2789 | [[:d:Q133801021|Q133801021]] | [[ਬਾਬਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਹੋਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2790 | [[:d:Q3244622|Q3244622]] | [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/212332446 212332446] | [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2791 | [[:d:Q20608830|Q20608830]] | [[ਬਾਬਾ ਵਜੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2792 | [[:d:Q4838049|Q4838049]] | [[ਬਾਬੂ ਗੁਲਾਬ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54439156 54439156] | [[ਤਸਵੀਰ:Babu Gulabrai 2002 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2793 | [[:d:Q4838060|Q4838060]] | [[ਬਾਬੂ ਰਜਬ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Babu Rajab Ali.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2794 | [[:d:Q4838108|Q4838108]] | [[ਬਾਬੂ ਰਾਓ ਬਾਗੁਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21021881 21021881] | |- | style='text-align:right'| 2795 | [[:d:Q4838061|Q4838061]] | [[ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Babu Singh Mann, Punjabi lyricist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2796 | [[:d:Q57816|Q57816]] | [[ਬਾਬੂਰਾਮ ਭੱਟਾਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56245054 56245054] | [[ਤਸਵੀਰ:Baburam bhattarai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2797 | [[:d:Q3537660|Q3537660]] | [[ਬਾਮਾ (ਲੇਖਕ)|ਬਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/268711755 268711755] | |- | style='text-align:right'| 2798 | [[:d:Q1264643|Q1264643]] | [[ਬਾਰਬਰਾ ਕਿੰਗਸੌਲਵਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79097759 79097759] | [[ਤਸਵੀਰ:Barbara Kingsolver speaking at BookExpo 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2799 | [[:d:Q4636|Q4636]] | [[ਬਾਰਬਰਾ ਸਟਰੀਸੈਂਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44486523 44486523] | [[ਤਸਵੀਰ:Barbra Streisand with Francis Collins and Anthony Fauci (27806589237) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2800 | [[:d:Q94002|Q94002]] | [[ਬਾਰਬਰਾ ਸਟੈਨਵਿੱਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69121865 69121865] | [[ਤਸਵੀਰ:Actrice Barbara Stanwyck (1907-1990) speelde mee in ongeveer honderd films waaronder Titanic (, SFA001017811.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2801 | [[:d:Q125148612|Q125148612]] | [[ਬਾਰੂ ਸਤਵਰਗ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2802 | [[:d:Q12441578|Q12441578]] | [[ਬਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭੱਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19828389 19828389] | |- | style='text-align:right'| 2803 | [[:d:Q312555|Q312555]] | [[ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95217156 95217156] | [[ਤਸਵੀਰ:Young India; an interpretation and a history of the nationalist movement from within (1916) (14781987942).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2804 | [[:d:Q4849643|Q4849643]] | [[ਬਾਲ ਰਾਮ ਨੰਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118818123 118818123] | |- | style='text-align:right'| 2805 | [[:d:Q3694955|Q3694955]] | [[ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3814218 3814218] | [[ਤਸਵੀਰ:Bawa Balwant in 1950s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2806 | [[:d:Q20608841|Q20608841]] | [[ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16150802 16150802] | |- | style='text-align:right'| 2807 | [[:d:Q46405|Q46405]] | [[ਬਿਓਰਨਸਟਰਨ ਬਿਓਰਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/295290572 295290572] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrett av Bjørnstjerne Bjørnson, 1909 - no-nb digifoto 20150129 00043 bldsa BB0791 - Restoration.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2808 | [[:d:Q4914503|Q4914503]] | [[ਬਿਨੈ ਮਜੂਮਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18553479 18553479] | |- | style='text-align:right'| 2809 | [[:d:Q11165065|Q11165065]] | [[ਬਿਨੋਦ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311773739 311773739] | [[ਤਸਵੀਰ:Binod Chaudhary (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2810 | [[:d:Q3634286|Q3634286]] | [[ਬਿਨੋਦ ਬਿਹਾਰੀ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8983702 8983702] | [[ਤਸਵੀਰ:BinodBihariVermainMay2000.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2811 | [[:d:Q684198|Q684198]] | [[ਬਿਪਿਨ ਚੰਦਰ ਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71460066 71460066] | [[ਤਸਵੀਰ:Bipin Chandra Pal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2812 | [[:d:Q2900953|Q2900953]] | [[ਬਿਭੂਤੀਭੂਸ਼ਣ ਬੰਧੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107026612 107026612] | [[ਤਸਵੀਰ:Bibhutibhushan Bandopadhyay.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2813 | [[:d:Q4913683|Q4913683]] | [[ਬਿਮਲ ਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30861276 30861276] | |- | style='text-align:right'| 2814 | [[:d:Q3348845|Q3348845]] | [[ਬਿਮਲ ਮਿੱਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59958312 59958312] | |- | style='text-align:right'| 2815 | [[:d:Q4913691|Q4913691]] | [[ਬਿਮਲ ਮੁਖਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2816 | [[:d:Q1124|Q1124]] | [[ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102338519 102338519] | [[ਤਸਵੀਰ:Bill Clinton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2817 | [[:d:Q106233922|Q106233922]] | [[ਬਿਲਾਲ ਬੇਗ]] | ''[[:d:Q12964198|genderqueer]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2818 | [[:d:Q54527|Q54527]] | [[ਬਿਲੀ ਜੀਨ ਕਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91963648 91963648] | [[ਤਸਵੀਰ:Billie Jean King at the 2026 Sundance Film Festival 02 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2819 | [[:d:Q51547|Q51547]] | [[ਬਿਲੀ ਵਾਈਲਡਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112274535 112274535] | [[ਤਸਵੀਰ:BW1989 crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2820 | [[:d:Q8442|Q8442]] | [[ਬਿਸਮਾਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46772111 46772111] | [[ਤਸਵੀਰ:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2821 | [[:d:Q26998186|Q26998186]] | [[ਬਿਸਮਿਲ ਅਜ਼ੀਮਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55777252 55777252] | |- | style='text-align:right'| 2822 | [[:d:Q31788719|Q31788719]] | [[ਬਿਸਮਿਲ ਫਰੀਦਕੋਟੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2823 | [[:d:Q25592001|Q25592001]] | [[ਬਿਸਮਿਲ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2824 | [[:d:Q3351362|Q3351362]] | [[ਬਿਸ਼ਨੂ ਦੇ|ਬਿਸ਼ਨੂ ਡੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6174197 6174197] | |- | style='text-align:right'| 2825 | [[:d:Q4917317|Q4917317]] | [[ਬਿਸ਼ਾਖਾ ਦੱਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38998753 38998753] | [[ਤਸਵੀਰ:Bishakha Dutta.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2826 | [[:d:Q12442024|Q12442024]] | [[ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/286656718 286656718] | |- | style='text-align:right'| 2827 | [[:d:Q72984|Q72984]] | [[ਬਿੰਗ ਕਰੌਸਬੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12394764 12394764] | [[ਤਸਵੀਰ:Bing Crosby Paramount Pictures.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2828 | [[:d:Q23304385|Q23304385]] | [[ਬਿੰਦੂ ਭੱਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2639764 2639764] | [[ਤਸਵੀਰ:Bindu bhatt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2829 | [[:d:Q213195|Q213195]] | [[ਬੀ ਐਫ ਸਕਿਨਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/92601840 92601840] | [[ਤਸਵੀਰ:B.F. Skinner at Harvard circa 1950 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2830 | [[:d:Q20608870|Q20608870]] | [[ਬੀ ਐਸ ਬੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2831 | [[:d:Q4833999|Q4833999]] | [[ਬੀ ਜੀ ਐਲ ਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5146285544415372696 5146285544415372696] | |- | style='text-align:right'| 2832 | [[:d:Q107142067|Q107142067]] | [[ਬੀ. ਕਲਿਆਣੀ ਅੰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55749970 55749970] | [[ਤਸਵੀਰ:Kalyani Amma.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2833 | [[:d:Q25624188|Q25624188]] | [[ਬੀ. ਵੀ. ਕਾਰੰਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2834 | [[:d:Q4834205|Q4834205]] | [[ਬੀ. ਸੰਧਿਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9287889 9287889] | |- | style='text-align:right'| 2835 | [[:d:Q85950487|Q85950487]] | [[ਬੀ.ਐੱਸ. ਬੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2836 | [[:d:Q15719746|Q15719746]] | [[ਬੀ.ਟੀ. ਲਲਿਤਾ ਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2837 | [[:d:Q485365|Q485365]] | [[ਬੀਅਰ ਗ੍ਰਿਲਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85522308 85522308] | [[ਤਸਵੀਰ:Coventry Scouts groups have a visit from Bear Grylls.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2838 | [[:d:Q459925|Q459925]] | [[ਬੀਜੇ ਨੋਵਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/293498507 293498507] | [[ਤਸਵੀਰ:BJNovak-byPhilipRomano.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2839 | [[:d:Q214565|Q214565]] | [[ਬੀਟ੍ਰਿਕਸ ਪੋਟਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59088051 59088051] | [[ਤਸਵੀਰ:Beatrix Potter by King cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2840 | [[:d:Q4913805|Q4913805]] | [[ਬੀਨਾ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/290967459 290967459] | [[ਤਸਵੀਰ:Bina Das (1911 – 1986) , Indian revolutionary and nationalist, Victorial memorial, Kolkata.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2841 | [[:d:Q124044957|Q124044957]] | [[ਬੀਨਾ ਮਸਰੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2842 | [[:d:Q4913808|Q4913808]] | [[ਬੀਨਾ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56055487 56055487] | |- | style='text-align:right'| 2843 | [[:d:Q125148572|Q125148572]] | [[ਬੀਬਾ ਕੁਲਵੰਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2844 | [[:d:Q31787969|Q31787969]] | [[ਬੀਬਾ ਬਲਵੰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਬੀਬਾ ਬਲਵੰਤ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2845 | [[:d:Q61059232|Q61059232]] | [[ਬੀਬੀ ਜੌਹਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2846 | [[:d:Q20013339|Q20013339]] | [[ਬੀਬੀ ਬੇਕਰੇ-ਯੂਸਫ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/283155455 283155455] | |- | style='text-align:right'| 2847 | [[:d:Q125148476|Q125148476]] | [[ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਿਰਵੈਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2848 | [[:d:Q20561565|Q20561565]] | [[ਬੀਰੂਦੁਰਾਜੂ ਰਾਮਾਰਾਜੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94381655 94381655] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Biruduraju Ramaraju by A. Prabhakar from తెలంగాణ తేజోమూర్తులు (page 586 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2849 | [[:d:Q3595897|Q3595897]] | [[ਬੀਰੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ|ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ ਕੁਮਾਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17300689 17300689] | |- | style='text-align:right'| 2850 | [[:d:Q16658137|Q16658137]] | [[ਬੁਲਬੁਲ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46921452 46921452] | |- | style='text-align:right'| 2851 | [[:d:Q85017704|Q85017704]] | [[ਬੁਲਬੋਨ ਓਸਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9154074370511740119 9154074370511740119] | |- | style='text-align:right'| 2852 | [[:d:Q23020569|Q23020569]] | [[ਬੁਲੂ ਇਮਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305365925 305365925] | [[ਤਸਵੀਰ:Bulu Imam.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2853 | [[:d:Q5001558|Q5001558]] | [[ਬੁਸ਼ਰਾ ਫਾਰੂਖ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2854 | [[:d:Q85950472|Q85950472]] | [[ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੀਲੋਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2855 | [[:d:Q155114|Q155114]] | [[ਬੁੱਧਦੇਵ ਬਸੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71440093 71440093] | [[ਤਸਵੀਰ:Buddhadeb Bosu 2008 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2856 | [[:d:Q3351571|Q3351571]] | [[ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64805763 64805763] | |- | style='text-align:right'| 2857 | [[:d:Q31796463|Q31796463]] | [[ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ (ਲੇਖਕ)|ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2858 | [[:d:Q20608896|Q20608896]] | [[ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2859 | [[:d:Q20730883|Q20730883]] | [[ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2860 | [[:d:Q61059784|Q61059784]] | [[ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2861 | [[:d:Q558744|Q558744]] | [[ਬੇਈ ਦਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76284311 76284311] | [[ਤਸਵੀਰ:Bei Dao.IMG 3385.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2862 | [[:d:Q20608908|Q20608908]] | [[ਬੇਕਲ ਉਤਸਾਹੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2863 | [[:d:Q6712960|Q6712960]] | [[ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਰਿਆਜ਼ਉੱਦੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2864 | [[:d:Q467083|Q467083]] | [[ਬੇਗਮ ਰੁਕਯਾ|ਬੇਗਮ ਰੋਕੈਇਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62347747 62347747] | [[ਤਸਵੀਰ:Begum Rokeya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2865 | [[:d:Q49380549|Q49380549]] | [[ਬੇਟੀਓਲਾ ਹੈਲੋਇਜ਼ ਫੋਰਟਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16150202204203111665 16150202204203111665] | [[ਤਸਵੀਰ:Bettiola Heloise Fortson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2866 | [[:d:Q22004198|Q22004198]] | [[ਬੇਥ ਇਲੀਅਟ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | | [[ਤਸਵੀਰ:Retrato ilustrado de Beth Elliott.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2867 | [[:d:Q315362|Q315362]] | [[ਬੇਨ ਓਕਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76380613 76380613] | [[ਤਸਵੀਰ:Ben Okri in Tallinn.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2868 | [[:d:Q64736715|Q64736715]] | [[ਬੇਨ ਹੰਟੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2869 | [[:d:Q192348|Q192348]] | [[ਬੇਨੇਦਿਤੋ ਕਰੋਚੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61544292 61544292] | [[ਤਸਵੀਰ:Benedetto Croce 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2870 | [[:d:Q145346|Q145346]] | [[ਬੇਬੀ ਹਲਦਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/287953005 287953005]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/44608781 44608781] | |- | style='text-align:right'| 2871 | [[:d:Q4884979|Q4884979]] | [[ਬੇਮ ਲੇ ਹੂੰਤੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58437466 58437466] | |- | style='text-align:right'| 2872 | [[:d:Q31789603|Q31789603]] | [[ਬੇਲੀ ਬਲਕਰਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2873 | [[:d:Q557185|Q557185]] | [[ਬੇਲੂਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮਾਚਰ ਸੁੰਦਰਰਾਜਾ ਆਇੰਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46762653 46762653] | [[ਤਸਵੀਰ:BKS Iyengar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2874 | [[:d:Q34969|Q34969]] | [[ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56609913 56609913] | [[ਤਸਵੀਰ:Joseph Siffrein Duplessis - Benjamin Franklin - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2875 | [[:d:Q35678|Q35678]] | [[ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਹੈਰੀਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102441725 102441725] | [[ਤਸਵੀਰ:Benjamin Harrison, head and shoulders bw photo, 1896.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2876 | [[:d:Q234604|Q234604]] | [[ਬੈਟੀ ਫ੍ਰਾਈਡਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49225729 49225729] | [[ਤਸਵੀਰ:Betty Friedan 1960.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2877 | [[:d:Q483118|Q483118]] | [[ਬੈਨ ਐਫ਼ਲੇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69128595 69128595] | [[ਤਸਵੀਰ:Ben Affleck at 83rd Venice International Film Festival-1 (cropped 3x4).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2878 | [[:d:Q193857|Q193857]] | [[ਬੈਨ ਜਾਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/292789691 292789691] | [[ਤਸਵੀਰ:Benjamin Jonson by Abraham van Blyenberch.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2879 | [[:d:Q259507|Q259507]] | [[ਬੈਲ ਹੁਕਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79115934 79115934] | [[ਤਸਵੀਰ:Bellhooks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2880 | [[:d:Q29866249|Q29866249]] | [[ਬੈਲੇ ਆਰਮਸਟਰਾਂਗ ਵਿਟਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113288301 113288301] | [[ਤਸਵੀਰ:BelleArmstrongWhitney1918.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2881 | [[:d:Q2910955|Q2910955]] | [[ਬੋਰਿਸ ਗੋਲੋਵਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2882 | [[:d:Q378747|Q378747]] | [[ਬੋਰਿਸ ਪਾਖ਼ੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22163352 22163352] | [[ਤਸਵੀਰ:Boris Pahor par Claude Truong-Ngoc juin 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2883 | [[:d:Q41223|Q41223]] | [[ਬੋਰਿਸ ਪਾਸਤਰਨਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68933968 68933968] | [[ਤਸਵੀਰ:Boris Pasternak 1958 photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2884 | [[:d:Q580048|Q580048]] | [[ਬੋਰਿਸ ਪੋਲੇਵੋਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9962290 9962290] | [[ਤਸਵੀਰ:БОРИС ПОЛЕВОЙ.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2885 | [[:d:Q1361147|Q1361147]] | [[ਬੋਰਿਸ ਲਵਰੇਨਿਓਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61604729 61604729] | [[ਤਸਵੀਰ:Boris Lavrenev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2886 | [[:d:Q41488|Q41488]] | [[ਵੋਲੇ ਸੋਇੰਕਾ|ਬੋਲੇ ਸੋਇੰਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/105939176 105939176] | [[ਤਸਵੀਰ:WoleSoyinka2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2887 | [[:d:Q16342170|Q16342170]] | [[ਬੋੱਜਾ ਤਾਰਕਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48364657 48364657] | |- | style='text-align:right'| 2888 | [[:d:Q312782|Q312782]] | [[ਬੌਬ ਵੁਡਵਰਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2478438 2478438] | [[ਤਸਵੀਰ:DIG13846-061.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2889 | [[:d:Q295492|Q295492]] | [[ਬੌਬੀ ਜਿੰਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/103249368 103249368] | [[ਤਸਵੀਰ:Bobby Jindal, official 109th Congressional photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2890 | [[:d:Q41314|Q41314]] | [[ਬੌਬੀ ਫਿਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46772260 46772260] | [[ਤਸਵੀਰ:Bobby Fischer 1972 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2891 | [[:d:Q31321357|Q31321357]] | [[ਬ੍ਰਜੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2892 | [[:d:Q189526|Q189526]] | [[ਬ੍ਰਾਇਨ ਦੇ ਪਾਲਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84974866 84974866] | [[ਤਸਵੀਰ:Brian De Palma (Venice 2007).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2893 | [[:d:Q19202335|Q19202335]] | [[ਬ੍ਰਿਜ ਲਾਲ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2894 | [[:d:Q29028404|Q29028404]] | [[ਬ੍ਰੇਂਡਾ ਫਾਇਗਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21694230 21694230] | |- | style='text-align:right'| 2895 | [[:d:Q4960761|Q4960761]] | [[ਬ੍ਰੇਂਡਾ ਸ਼ੌਗਨੈੱਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60865268 60865268] | [[ਤਸਵੀਰ:Benda-shaughnessy3.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2896 | [[:d:Q377881|Q377881]] | [[ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46770296 46770296] | [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2897 | [[:d:Q4855067|Q4855067]] | [[ਬੰਗਲੌਰ ਨਾਗਰਤਨੰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/78255810 78255810] | [[ਤਸਵੀਰ:Bangalore Nagarathnamma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2898 | [[:d:Q125148412|Q125148412]] | [[ਬੰਤ ਸਿੰਘ ਚੱਠਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2899 | [[:d:Q31894684|Q31894684]] | [[ਬੰਤ ਸਿੰਘ ਫੂਲਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2900 | [[:d:Q3764289|Q3764289]] | [[ਬੰਦਾ ਨਵਾਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2901 | [[:d:Q127691041|Q127691041]] | [[ਬੱਪਭੱਤੀਸੂਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2902 | [[:d:Q61059513|Q61059513]] | [[ਬੱਬੂ ਤੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2903 | [[:d:Q312551|Q312551]] | [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262355054 262355054] | [[ਤਸਵੀਰ:Kabir (postage stamp).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2904 | [[:d:Q28519519|Q28519519]] | [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2905 | [[:d:Q4900602|Q4900602]] | [[ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47929708 47929708] | [[ਤਸਵੀਰ:GER-100-Reichsbanknote-200000 Mark (1923).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2906 | [[:d:Q4900606|Q4900606]] | [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96883786 96883786] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagatsinghthind.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2907 | [[:d:Q1325652|Q1325652]] | [[ਸੂਰਦਾਸ|ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/218763000 218763000]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/281431871 281431871] | [[ਤਸਵੀਰ:Surdas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2908 | [[:d:Q4900700|Q4900700]] | [[ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114227725 114227725] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagwati charan verma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2909 | [[:d:Q31789083|Q31789083]] | [[ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2910 | [[:d:Q15450751|Q15450751]] | [[ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਗਰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15071023 15071023] | |- | style='text-align:right'| 2911 | [[:d:Q16143533|Q16143533]] | [[ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27175157 27175157] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagwan Josh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2912 | [[:d:Q31788710|Q31788710]] | [[ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾਮਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2913 | [[:d:Q20608916|Q20608916]] | [[ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2914 | [[:d:Q4900831|Q4900831]] | [[ਭਜਨ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4022151353528352720006 4022151353528352720006] | |- | style='text-align:right'| 2915 | [[:d:Q5575294|Q5575294]] | [[ਭਬਾਨੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41954938 41954938] | |- | style='text-align:right'| 2916 | [[:d:Q2501700|Q2501700]] | [[ਭਰਤਚੰਦਰ ਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16144429 16144429] | |- | style='text-align:right'| 2917 | [[:d:Q196831|Q196831]] | [[ਭਰਤਮੁਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38006392 38006392] | |- | style='text-align:right'| 2918 | [[:d:Q335161|Q335161]] | [[ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/265079553 265079553]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/39416459 39416459] | |- | style='text-align:right'| 2919 | [[:d:Q3630368|Q3630368]] | [[ਭਾਲਚੰਦਰ ਨੇਮਾਡੇ|ਭਲਾਚੰਦਰ ਨੇਮਦੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5041472 5041472] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhalachandra Nemade.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2920 | [[:d:Q29057|Q29057]] | [[ਭਵਭੂਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42189406 42189406]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/92145304396778571640 92145304396778571640] | |- | style='text-align:right'| 2921 | [[:d:Q4901592|Q4901592]] | [[ਭਵਾਨੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54286396 54286396] | |- | style='text-align:right'| 2922 | [[:d:Q192302|Q192302]] | [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/257162664559355002507 257162664559355002507]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/267309460 267309460]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/438159474201427661393 438159474201427661393]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/816937 816937] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2923 | [[:d:Q31787745|Q31787745]] | [[ਭਾਈ ਗੁਲਾਬ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2924 | [[:d:Q127574683|Q127574683]] | [[ਭਾਈ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਖੰਨੇ ਵਾਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਭਾਈ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖੰਨੇ ਵਾਲੇ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2925 | [[:d:Q4900752|Q4900752]] | [[ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100277698 100277698] | |- | style='text-align:right'| 2926 | [[:d:Q4900761|Q4900761]] | [[ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/309629202 309629202]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/50730122 50730122]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/94959440 94959440] | [[ਤਸਵੀਰ:A painting of Guru Gobind Singh and the court poet Bhai Nand Lal Goya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2927 | [[:d:Q20608922|Q20608922]] | [[ਭਾਈ ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2928 | [[:d:Q7291680|Q7291680]] | [[ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਰੰਗਵਾਲ|ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/122272711 122272711] | [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Bhai Randhir Singh performing kirtan with followers 3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2929 | [[:d:Q3631340|Q3631340]] | [[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/266979474 266979474] | [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2930 | [[:d:Q12443630|Q12443630]] | [[ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2931 | [[:d:Q19667597|Q19667597]] | [[ਭਾਨੂ ਕਪਿਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29085938 29085938] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhanu Kapil Reading (29346702754).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2932 | [[:d:Q2223219|Q2223219]] | [[ਭਾਬੇਂਦਰ ਨਾਥ ਸਾਇਕੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59956487 59956487] | |- | style='text-align:right'| 2933 | [[:d:Q3595864|Q3595864]] | [[ਭਾਮਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Christian prayers in tamil on palm leaves.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2934 | [[:d:Q50649843|Q50649843]] | [[ਭਾਰਗਵੀ ਨਰਾਇਣ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/308758794 308758794] | |- | style='text-align:right'| 2935 | [[:d:Q16773355|Q16773355]] | [[ਭਾਰਗਵੀ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16365281 16365281]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/315524008 315524008] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhargavi Rao1 (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2936 | [[:d:Q4357833|Q4357833]] | [[ਭਾਰਤੀ ਮੁਖਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76348204 76348204] | [[ਤਸਵੀਰ:MukherjeeL3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2937 | [[:d:Q2628981|Q2628981]] | [[ਭਾਰਤੇਂਦੂ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ|ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12294608 12294608] | [[ਤਸਵੀਰ:Bharatendu Harishchandra 1976 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2938 | [[:d:Q16205384|Q16205384]] | [[ਭਾਵਨਾ ਸੋਮਾਇਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24829295 24829295] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhawana Somaaya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2939 | [[:d:Q231690|Q231690]] | [[ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਦਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44331988 44331988] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Bhimrao Ambedkar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2940 | [[:d:Q20608978|Q20608978]] | [[ਭੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਪ੍ਰੀਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Bhupinder Kaur Preet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2941 | [[:d:Q3347045|Q3347045]] | [[ਭੁਪੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2942 | [[:d:Q3348925|Q3348925]] | [[ਭੁਪਿੰਦਰਨਾਥ ਦੱਤ|ਭੁਪੇਂਦਰਨਾਥ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79442677 79442677] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhupendranath Datta (brother of Swami Vivekananda).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2943 | [[:d:Q855128|Q855128]] | [[ਭੂਪੇਨ ਹਾਜ਼ਰਿਕਾ|ਭੁਪੇਨ ਹਜਾਰਿਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/164303990 164303990] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Bhupen Hazarika, Assam, India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2944 | [[:d:Q20608999|Q20608999]] | [[ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2945 | [[:d:Q4902180|Q4902180]] | [[ਭੂਪੇਂਦਰ ਨਾਥ ਕੌਸ਼ਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2946 | [[:d:Q125148389|Q125148389]] | [[ਭੂਰਾ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2947 | [[:d:Q6379208|Q6379208]] | [[ਕਵੀ ਭੂਸ਼ਣ|ਭੂਸ਼ਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Bhushan kavi Birla mandir 6 dec 2009 (39).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2948 | [[:d:Q20609009|Q20609009]] | [[ਭੂਸ਼ਨ ਧਿਆਨਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2949 | [[:d:Q31785952|Q31785952]] | [[ਭੋਲਾ ਨਾਥ ਵਾਰਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2950 | [[:d:Q125148576|Q125148576]] | [[ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਸੰਘੇੜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2951 | [[:d:Q12444513|Q12444513]] | [[ਭੋਲਾਨਾਥ ਤਿਵਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95327374 95327374] | |- | style='text-align:right'| 2952 | [[:d:Q2767647|Q2767647]] | [[ਭੋਲਾਭਾਈ ਪਟੇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57032887 57032887] | |- | style='text-align:right'| 2953 | [[:d:Q108301286|Q108301286]] | [[ਭੰਵਰ ਸਿੰਘ ਸਮੌਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2954 | [[:d:Q12443344|Q12443344]] | [[ਭੱਟ ਨਾਰਾਇਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100973967 100973967] | |- | style='text-align:right'| 2955 | [[:d:Q202878|Q202878]] | [[ਮਾਏ ਵੈਸਟ|ਮਈ ਵੈਸਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7521525 7521525] | [[ਤਸਵੀਰ:Mae West - 1936.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2956 | [[:d:Q6895244|Q6895244]] | [[ਮਕਬੂਲਾ ਮੰਜ਼ੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Makbula Manzoor .jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2957 | [[:d:Q6738763|Q6738763]] | [[ਮਕਰੰਦ ਪਰਾਂਜਪੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114995174 114995174] | |- | style='text-align:right'| 2958 | [[:d:Q20609019|Q20609019]] | [[ਮਕਸੂਦ ਸਾਕਿਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6836055 6836055] | |- | style='text-align:right'| 2959 | [[:d:Q6740002|Q6740002]] | [[ਮਕੋਤੋ ਊਏਦਾ (ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108860897 108860897] | |- | style='text-align:right'| 2960 | [[:d:Q3764772|Q3764772]] | [[ਮਖ਼ਦੂਮ ਮੁਹੀਉੱਦੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47845297 47845297] | |- | style='text-align:right'| 2961 | [[:d:Q31319912|Q31319912]] | [[ਮਖ਼ਮੂਰ ਸਈਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2962 | [[:d:Q16838512|Q16838512]] | [[ਮਗਨਲਾਲ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9051165271951110690005 9051165271951110690005] | [[ਤਸਵੀਰ:MGandhi (1917) 10 pg 41 (2) Mr Maganlal K Gandhi.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2963 | [[:d:Q6730421|Q6730421]] | [[ਮਗਫੂਰ ਅਹਿਮਦ ਅਜਾਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Maghfoor Ajazi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2964 | [[:d:Q1715105|Q1715105]] | [[ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/205916808 205916808] | [[ਤਸਵੀਰ:Majrooh Sultanpuri & Ubaid Azam Azmi(cropped on Majrooh Sultanpuri).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2965 | [[:d:Q16019475|Q16019475]] | [[ਮਜ਼ਹਰ ਇਮਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45475314 45475314] | |- | style='text-align:right'| 2966 | [[:d:Q15942048|Q15942048]] | [[ਮਜ਼ਹਰ ਉਲ ਇਸਲਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16220068 16220068] | |- | style='text-align:right'| 2967 | [[:d:Q3694668|Q3694668]] | [[ਮਜ਼ਹਰ ਕਲੀਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2968 | [[:d:Q20609030|Q20609030]] | [[ਮਜ਼ਹਰ ਤਿਰਮਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Mazhar Tirmazi in Toba Tek Singh. London.. 1999. Photo by Amarjit Chandan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2969 | [[:d:Q15132657|Q15132657]] | [[ਮਜਾਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38328655 38328655] | [[ਤਸਵੀਰ:Majaz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2970 | [[:d:Q1395441|Q1395441]] | [[ਮਣੀ ਮਾਧਵ ਚਾਕਿਆਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55915630 55915630] | [[ਤਸਵੀਰ:Mani Madhava Chakyar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2971 | [[:d:Q20609042|Q20609042]] | [[ਮਦਨ ਲਾਲ ਦੀਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2972 | [[:d:Q20609051|Q20609051]] | [[ਮਦਨ ਵੀਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2973 | [[:d:Q6141615|Q6141615]] | [[ਮਦਨਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95159676 95159676] | [[ਤਸਵੀਰ:The UNESCO Goodwill Ambassador, Dr. Madanjeet Singh presenting a book to the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh, in Marseille, France on September 28, 2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2974 | [[:d:Q6727772|Q6727772]] | [[ਮਦੀਨਾ ਗੁਲਗਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48785296 48785296] | [[ਤਸਵੀਰ:Mədinə Gülgün gənclik illərində.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2975 | [[:d:Q2766821|Q2766821]] | [[ਮਦੀਹਾ ਗੌਹਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46205045 46205045] | |- | style='text-align:right'| 2976 | [[:d:Q2556603|Q2556603]] | [[ਮਧੁਰ ਜਾਫਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119620635 119620635] | [[ਤਸਵੀਰ:Madhur Jaffrey crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2977 | [[:d:Q6727432|Q6727432]] | [[ਮਧੂ ਤ੍ਰੇਹਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/83517876 83517876] | |- | style='text-align:right'| 2978 | [[:d:Q3632530|Q3632530]] | [[ਮਧੂ ਲਿਮਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36931782 36931782] | [[ਤਸਵੀਰ:Madhu Limaye 1997 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2979 | [[:d:Q13139839|Q13139839]] | [[ਮਨਜ਼ੂਰ ਏਜਾਜ਼]] | | | |- | style='text-align:right'| 2980 | [[:d:Q27944860|Q27944860]] | [[ਮਨਜਿੰਦਰ ਧਨੋਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2981 | [[:d:Q120075971|Q120075971]] | [[ਮਨਜਿੰਦਰ ਮਾਖਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2982 | [[:d:Q25624012|Q25624012]] | [[ਮਨਜੀਤ ਇੰਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Manjit Indra , Punjabi Poetess, Chandigarh, India.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2983 | [[:d:Q6750406|Q6750406]] | [[ਮਨਜੀਤ ਟਿਵਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53288227 53288227] | |- | style='text-align:right'| 2984 | [[:d:Q125148564|Q125148564]] | [[ਮਨਜੀਤ ਮੀਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2985 | [[:d:Q25624060|Q25624060]] | [[ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93864695 93864695] | |- | style='text-align:right'| 2986 | [[:d:Q20609069|Q20609069]] | [[ਮਨਜੀਤਪਾਲ ਕੌਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2987 | [[:d:Q6751500|Q6751500]] | [[ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਟਿਵਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/306396585 306396585] | |- | style='text-align:right'| 2988 | [[:d:Q6750641|Q6750641]] | [[ਮਨਮਥਨਾਥ ਗੁਪਤ|ਮਨਮਥਨਾਥ ਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2484997 2484997] | |- | style='text-align:right'| 2989 | [[:d:Q20049733|Q20049733]] | [[ਮਨਮੋਹਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65604638 65604638] | [[ਤਸਵੀਰ:Manmohan ,Punjabi writer and an IPS officer,Punjab,India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2990 | [[:d:Q7255999|Q7255999]] | [[ਮਨਮੋਹਨ ਆਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30147266844535482227 30147266844535482227] | [[ਤਸਵੀਰ:Vanikavi Manmohan Acharya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2991 | [[:d:Q20609079|Q20609079]] | [[ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85896087 85896087] | [[ਤਸਵੀਰ:Manmohan Bawa at People's Literary Festival 2018 (02) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2992 | [[:d:Q25624516|Q25624516]] | [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2993 | [[:d:Q125148500|Q125148500]] | [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਬਾਸਰਕੇ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2994 | [[:d:Q6750649|Q6750649]] | [[ਮਨਮੋਹਿਨੀ ਜ਼ੁਤਸ਼ੀ ਸਹਿਗਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64812898 64812898] | |- | style='text-align:right'| 2995 | [[:d:Q172862|Q172862]] | [[ਮਨਸੂਰ ਅਲ-ਹੱਲਾਜ|ਮਨਸੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44299887 44299887] | [[ਤਸਵੀਰ:Hallaj.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2996 | [[:d:Q123474555|Q123474555]] | [[ਮਨਾਰ ਅਲ-ਸ਼ਰੀਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2997 | [[:d:Q1890404|Q1890404]] | [[ਮਨਿਲ ਸੂਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79179907 79179907] | [[ਤਸਵੀਰ:Manil Suri, author photo by Jose Villarrubia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2998 | [[:d:Q20609088|Q20609088]] | [[ਮਨਿੰਦਰ ਕਾਂਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2999 | [[:d:Q6749409|Q6749409]] | [[ਮਨੀ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16146522472332392811 16146522472332392811] | |- | style='text-align:right'| 3000 | [[:d:Q6749641|Q6749641]] | [[ਮਨੀਕੁੰਤਲਾ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70080432 70080432] | |- | style='text-align:right'| 3001 | [[:d:Q111395654|Q111395654]] | [[ਮਨੀਜ਼ਾ ਨਕਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41468453 41468453] | |- | style='text-align:right'| 3002 | [[:d:Q6749456|Q6749456]] | [[ਮਨੀਬੇਨ ਪਟੇਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112976772 112976772] | [[ਤਸਵੀਰ:Maniben Patel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3003 | [[:d:Q6749728|Q6749728]] | [[ਮਨੀਲਾਲ ਦਿਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25446635 25446635] | [[ਤਸਵੀਰ:Manilal Nabhubhai Dwivedi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3004 | [[:d:Q47492912|Q47492912]] | [[ਮਨੀਸ਼ਾ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31647089 31647089] | [[ਤਸਵੀਰ:Gujarati poet Manisha Joshi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3005 | [[:d:Q984127|Q984127]] | [[ਮਨੂ ਸਰੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39612499 39612499] | [[ਤਸਵੀਰ:Manu Sareen (2012).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3006 | [[:d:Q2767900|Q2767900]] | [[ਮਨੂਭਾਈ ਪੰਚੋਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28465408 28465408] | |- | style='text-align:right'| 3007 | [[:d:Q3635724|Q3635724]] | [[ਮਨੋਜ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64048334 64048334] | [[ਤਸਵੀਰ:Manoj Das Writer 003 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3008 | [[:d:Q18044224|Q18044224]] | [[ਮਨੋਰਮਾ ਜਾਫਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53161360 53161360] | |- | style='text-align:right'| 3009 | [[:d:Q6751421|Q6751421]] | [[ਮਨੋਰਮਾ ਥਾਮਪੁਰਾਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3010 | [[:d:Q29907163|Q29907163]] | [[ਮਨੋਰਮਾ ਮਹਾਪਾਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/228383934 228383934] | [[ਤਸਵੀਰ:Manorama Mohapatra with Bibhuti Patnaik at Bhubaneswar Odisha 02-19 12.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3011 | [[:d:Q26703423|Q26703423]] | [[ਮਨੋਰੰਜਨ ਬਿਆਪਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17155103998476202504 17155103998476202504] | [[ਤਸਵੀਰ:Monoranjan Bapari, a Bengali writer 04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3012 | [[:d:Q30945130|Q30945130]] | [[ਮਨੋਹਰ ਮੌਲੀ ਵਿਸਵਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/247146216690409092053 247146216690409092053] | [[ਤਸਵੀਰ:Manohar Mouli Biswas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3013 | [[:d:Q31320464|Q31320464]] | [[ਮਨੋਹਰ ਰਾਏ ਸਰਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5569168453548466300007 5569168453548466300007] | [[ਤਸਵੀਰ:Manohar Rai Sardesai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3014 | [[:d:Q6751136|Q6751136]] | [[ਮਨੋਹਰ ਸ਼ਿਆਮ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116517832 116517832] | |- | style='text-align:right'| 3015 | [[:d:Q12937452|Q12937452]] | [[ਮਮਤਾ ਕਾਲੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116508884 116508884] | [[ਤਸਵੀਰ:ममता कालिया bharat-s-tiwari-photography-IMG 1382-2 May 25, 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3016 | [[:d:Q18953489|Q18953489]] | [[ਮਮਤਾ ਦਾਸ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13896545 13896545] | |- | style='text-align:right'| 3017 | [[:d:Q6745991|Q6745991]] | [[ਮਮਤਾ ਸਾਗਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43432764 43432764] | [[ਤਸਵੀਰ:MamtaSagar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3018 | [[:d:Q982809|Q982809]] | [[ਮਰਣਾਲ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79407433 79407433] | [[ਤਸਵੀਰ:Mrinal-sen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3019 | [[:d:Q23419099|Q23419099]] | [[ਮਰੀਅਮ ਗੁਰਬਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73301016 73301016] | [[ਤਸਵੀਰ:MyriamGurba.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3020 | [[:d:Q5959090|Q5959090]] | [[ਮਰੀਅਮ ਜਾਫ਼ਰੀ ਅਜ਼ਰਮਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:MJAzarmani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3021 | [[:d:Q464924|Q464924]] | [[ਮਰੀਅਮ ਨਮਾਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305800354 305800354] | [[ਤਸਵੀਰ:Maryam Balie 2021 c.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3022 | [[:d:Q18227987|Q18227987]] | [[ਮਰੀਅਮ ਮਹਿਬੂਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58702771 58702771] | |- | style='text-align:right'| 3023 | [[:d:Q2767928|Q2767928]] | [[ਮਰੀਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40975828 40975828] | [[ਤਸਵੀਰ:Gujarati poet Mareez.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3024 | [[:d:Q469066|Q469066]] | [[ਮਰੀਨਾ ਨੇਮਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85714123 85714123] | |- | style='text-align:right'| 3025 | [[:d:Q542184|Q542184]] | [[ਮਲਕ ਹਿਫਨੀ ਨਸੀਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39654048 39654048] | [[ਤਸਵੀਰ:Malak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3026 | [[:d:Q2743495|Q2743495]] | [[ਮਲਾ ਰਾਏ ਚੌਧੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55667422 55667422]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8982572 8982572] | [[ਤਸਵੀਰ:Malay Roychoudhury in Holland.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3027 | [[:d:Q32732|Q32732]] | [[ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ|ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫਜ਼ਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305307972 305307972] | [[ਤਸਵੀਰ:Malala Yousafzai at the 2024 Toronto International Film Festival 5.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3028 | [[:d:Q1070772|Q1070772]] | [[ਮਲਿਕ ਮੁਹੰਮਦ ਜਾਇਸੀ|ਮਲਿਕ ਮੁਹੰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114235065 114235065]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/22280146 22280146]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3932159477550127990005 3932159477550127990005] | |- | style='text-align:right'| 3029 | [[:d:Q29961024|Q29961024]] | [[ਮਲਿਕਾ ਬੁਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/309792400 309792400] | |- | style='text-align:right'| 3030 | [[:d:Q70749328|Q70749328]] | [[ਮਸਰੂਰ ਜਹਾਂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16382629 16382629] | |- | style='text-align:right'| 3031 | [[:d:Q31313959|Q31313959]] | [[ਮਸੂਦ ਅਹਿਮਦ ਬਰਕਾਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:MasoodAhmedBarkati.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3032 | [[:d:Q16018811|Q16018811]] | [[ਮਸੂਦ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5768608 5768608] | |- | style='text-align:right'| 3033 | [[:d:Q6784838|Q6784838]] | [[ਮਸੌਦ ਨਵਾਬੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:MassoudNAWABI.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3034 | [[:d:Q12445871|Q12445871]] | [[ਮਹਮੁਦ ਗਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72991344 72991344] | |- | style='text-align:right'| 3035 | [[:d:Q3277903|Q3277903]] | [[ਮਹਸ਼ੀਦ ਮੋਸ਼ੀਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95343807 95343807] | [[ਤਸਵੀਰ:Mahshid Moshiri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3036 | [[:d:Q982481|Q982481]] | [[ਮਹਾਂਦੇਵ ਗੋਵਿੰਦ ਰਾਨਡੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72200215 72200215] | [[ਤਸਵੀਰ:Ranade Statue.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3037 | [[:d:Q772969|Q772969]] | [[ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14817771 14817771] | [[ਤਸਵੀਰ:Mahadev Desai 1983 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3038 | [[:d:Q9441|Q9441]] | [[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ|ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77109647 77109647] | [[ਤਸਵੀਰ:Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3039 | [[:d:Q466337|Q466337]] | [[ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਵਰਮਾ|ਮਹਾਦੇਵੀ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27130898 27130898] | [[ਤਸਵੀਰ:Mahadevi Verma (group photo) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3040 | [[:d:Q6733578|Q6733578]] | [[ਮਹਾਵੀਰ ਤਿਆਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3041 | [[:d:Q3536510|Q3536510]] | [[ਮਹਾਵੀਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ|ਮਹਾਵੀਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/242151170873339091239 242151170873339091239]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/73999586 73999586] | [[ਤਸਵੀਰ:Mahavir Prasad Dwivedi 1966 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3042 | [[:d:Q144391|Q144391]] | [[ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ|ਮਹਾਸਵੇਤਾ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112234825 112234825] | [[ਤਸਵੀਰ:Mahasweta Devi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3043 | [[:d:Q66901863|Q66901863]] | [[ਮਹਿਨਾਜ਼ ਫਤਾਹੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3044 | [[:d:Q107355501|Q107355501]] | [[ਮਹਿਨਾਜ਼ ਮਲਿਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Mahnaz Malik, Public Domain, Free use Image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3045 | [[:d:Q6733625|Q6733625]] | [[ਮਹਿਬੂਬ ਆਲਮ (ਪੱਤਰਕਾਰ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43815500 43815500] | |- | style='text-align:right'| 3046 | [[:d:Q6733996|Q6733996]] | [[ਮਹਿਮ ਬੋਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50785355 50785355] | [[ਤਸਵੀਰ:Mahim bora.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3047 | [[:d:Q45969055|Q45969055]] | [[ਮਹਿਮਦੁੱਲ ਹੱਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33341156 33341156] | |- | style='text-align:right'| 3048 | [[:d:Q207720|Q207720]] | [[ਮਹਿਮੂਦ ਦਰਵੇਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113381455 113381455] | [[ਤਸਵੀਰ:MahmoudDarwish.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3049 | [[:d:Q2738287|Q2738287]] | [[ਮਹਿਮੂਦ ਸ਼ਬਿਸਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107030610 107030610] | |- | style='text-align:right'| 3050 | [[:d:Q6734917|Q6734917]] | [[ਮਹਿਸ਼ੀਦ ਅਮੀਰਸ਼ਾਹੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21398477 21398477] | |- | style='text-align:right'| 3051 | [[:d:Q20609107|Q20609107]] | [[ਮਹਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Mahinder Gill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3052 | [[:d:Q6894173|Q6894173]] | [[ਮਹਿੰਦਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਚੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50815647 50815647] | [[ਤਸਵੀਰ:MPCHAND.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3053 | [[:d:Q125148410|Q125148410]] | [[ਮਹਿੰਦਰ ਬੇਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3054 | [[:d:Q31787082|Q31787082]] | [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3055 | [[:d:Q1188802|Q1188802]] | [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2514153 2514153] | [[ਤਸਵੀਰ:Chandigarh, India rose garden bust of Dr Randhawa 5.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3056 | [[:d:Q25876107|Q25876107]] | [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72721521 72721521] | |- | style='text-align:right'| 3057 | [[:d:Q125148451|Q125148451]] | [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3058 | [[:d:Q125148565|Q125148565]] | [[ਮਹਿੰਦਰ ਸੂਮਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3059 | [[:d:Q61059213|Q61059213]] | [[ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ|ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3060 | [[:d:Q31787944|Q31787944]] | [[ਮਹੀਪ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3061 | [[:d:Q110812178|Q110812178]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਇਮਤਿਆਜ਼|ਮਹੁੰਮਦ ਇਮਤਿਆਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3062 | [[:d:Q6733856|Q6733856]] | [[ਮਹੇਸ਼ ਦੱਤਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45897889 45897889] | |- | style='text-align:right'| 3063 | [[:d:Q181451|Q181451]] | [[ਮਹੰਮਦ ਅਲੀ ਫ਼ਰੂਗ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118421600 118421600] | [[ਤਸਵੀਰ:1928 Foroughi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3064 | [[:d:Q79350969|Q79350969]] | [[ਮਾਇਆ ਅਲ-ਹਯਾਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26862465 26862465] | |- | style='text-align:right'| 3065 | [[:d:Q19526|Q19526]] | [[ਮਾਇਆ ਐਂਜਲੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7386077 7386077] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photograph of Maya Angelou, c. 1974.webp|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3066 | [[:d:Q12446486|Q12446486]] | [[ਮਾਇਆ ਗੋਵਿੰਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3067 | [[:d:Q44011622|Q44011622]] | [[ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਚੇਤੱਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19313921 19313921] | |- | style='text-align:right'| 3068 | [[:d:Q666864|Q666864]] | [[ਮਾਇਕਲ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66512048 66512048] | [[ਤਸਵੀਰ:Michael Madhusudan Dutta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3069 | [[:d:Q132964|Q132964]] | [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਾਇਕੋਵਸਕੀ|ਮਾਇਕੋਵਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24611716 24611716] | [[ਤਸਵੀਰ:Majakovszkij.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3070 | [[:d:Q43476863|Q43476863]] | [[ਮਾਇਰਾ ਪੇਜ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109438211 109438211] | |- | style='text-align:right'| 3071 | [[:d:Q325487|Q325487]] | [[ਮਾਈਕ ਵਾਲੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112779580 112779580] | [[ਤਸਵੀਰ:Mike Wallace National Press Club.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3072 | [[:d:Q76498|Q76498]] | [[ਮਾਈਕਲ ਐਂਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34456245 34456245] | |- | style='text-align:right'| 3073 | [[:d:Q2754488|Q2754488]] | [[ਮਾਈਕਲ ਓ'ਡਵਾਇਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100202661 100202661]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/32392365 32392365] | [[ਤਸਵੀਰ:Sir Michael Francis O'Dwyer (died 1940).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3074 | [[:d:Q172140|Q172140]] | [[ਮਾਈਕਲ ਕਰਾਈਟਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55734037 55734037]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/87773632 87773632]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/89578936 89578936] | [[ਤਸਵੀਰ:MichaelCrichton 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3075 | [[:d:Q559198|Q559198]] | [[ਮਾਈਕਲ ਨਬੀਲ ਸਨਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Tom Gross and Maikel Nabil 2012 Geneva Summit.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3076 | [[:d:Q8750|Q8750]] | [[ਮਾਈਕਲ ਫ਼ੈਰਾਡੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38158158 38158158] | [[ਤਸਵੀਰ:M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3077 | [[:d:Q1929737|Q1929737]] | [[ਮਾਈਕਲ ਵਾਰਨਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24656458 24656458] | [[ਤਸਵੀਰ:Michael Warner, Writers on Writing about Technology roundtable, 2009-09-30.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3078 | [[:d:Q5592|Q5592]] | [[ਮੀਕੇਲਾਂਜਲੋ|ਮਾਈਕਲਏਂਜਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24585191 24585191] | [[ਤਸਵੀਰ:Michelangelo Daniele da Volterra (dettaglio).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3079 | [[:d:Q6736888|Q6736888]] | [[ਮਾਈਰਾ ਕਲਮਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32133820 32133820] | [[ਤਸਵੀਰ:Maira kalman 2010.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3080 | [[:d:Q105032322|Q105032322]] | [[ਮਾਈਰਾ ਡਗਲਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Myra Douglas (1892).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3081 | [[:d:Q984|Q984]] | [[ਮਾਈਲਸ ਫਰੈਂਕਲਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41947058 41947058] | [[ਤਸਵੀਰ:Miles franklin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3082 | [[:d:Q5816|Q5816]] | [[ਮਾਓ ਤਸੇ-ਤੁੰਗ|ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51699962 51699962] | [[ਤਸਵੀਰ:Mao Tse Tung.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3083 | [[:d:Q6739370|Q6739370]] | [[ਮਾਖਨਲਾਲ ਚਤੁਰਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15836870 15836870] | [[ਤਸਵੀਰ:Makhanlal Chaturvedi 1977 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3084 | [[:d:Q1240077|Q1240077]] | [[ਮਾਚੀ ਤਵਾਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109004085 109004085] | [[ਤਸਵੀਰ:Machi Tawara 20220821 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3085 | [[:d:Q15428883|Q15428883]] | [[ਮਾਟਿਲਡਾ ਹੇਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93717947 93717947] | [[ਤਸਵੀਰ:Matilda Hays (1858).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3086 | [[:d:Q6727315|Q6727315]] | [[ਮਾਧਵੀ ਸਰਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/308298130 308298130]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4566158070784808780004 4566158070784808780004] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr Madhavi Sardesai, Goa University..JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3087 | [[:d:Q11766987|Q11766987]] | [[ਮਾਨਵ ਕੌਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2988149198366274940001 2988149198366274940001] | [[ਤਸਵੀਰ:Manav Kaul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3088 | [[:d:Q16191043|Q16191043]] | [[ਮਾਨਸੀ ਪ੍ਰਧਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Manasi Pradhan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3089 | [[:d:Q4934317|Q4934317]] | [[ਮਾਨਾ ਆਗ਼ਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14144435 14144435] | |- | style='text-align:right'| 3090 | [[:d:Q728169|Q728169]] | [[ਮਾਨੋਲੀਸ ਗਲੇਜ਼ੋਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39579980 39579980] | [[ਤਸਵੀਰ:Manolis Glezos with LAE 3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3091 | [[:d:Q1882348|Q1882348]] | [[ਮਾਬਲ ਡਵ ਡਾਨਕ਼ੁਆਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/286431466 286431466] | |- | style='text-align:right'| 3092 | [[:d:Q357510|Q357510]] | [[ਮਾਰਕ ਕੈਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/170116466 170116466] | [[ਤਸਵੀਰ:Mark Kelly Official Portrait 119th.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3093 | [[:d:Q1009220|Q1009220]] | [[ਮਾਰਕ ਟਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25325499 25325499] | [[ਤਸਵੀਰ:Mark Tully.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3094 | [[:d:Q7245|Q7245]] | [[ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16444837 16444837]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/305239133 305239133]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/50566653 50566653]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/53367783 53367783] | [[ਤਸਵੀਰ:Mark Twain by AF Bradley.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3095 | [[:d:Q41422|Q41422]] | [[ਮਾਰਕ ਰੂਫ਼ਾਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85826181 85826181] | [[ਤਸਵੀਰ:Mark Ruffalo (36201774756) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3096 | [[:d:Q210447|Q210447]] | [[ਮਾਰਕ ਹੈਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44495036 44495036] | [[ਤਸਵੀਰ:Mark Hamill at the 2024 Toronto International Film Festival (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3097 | [[:d:Q1430|Q1430]] | [[ਮਾਰਕਸ ਔਰੇਲੀਅਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102895066 102895066] | [[ਤਸਵੀਰ:Marcus Aurelius Louvre MR561 n02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3098 | [[:d:Q6101|Q6101]] | [[ਮਾਰਕੋ ਪੋਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/173430120 173430120] | [[ਤਸਵੀਰ:Marco Polo Mosaic from Palazzo Tursi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3099 | [[:d:Q65161956|Q65161956]] | [[ਮਾਰਗਰੀ ਵੁਲਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/264578796 264578796]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/35870000 35870000] | |- | style='text-align:right'| 3100 | [[:d:Q183492|Q183492]] | [[ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਟਵੁੱਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109322990 109322990] | [[ਤਸਵੀਰ:Margaret Atwood (52161564186) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3101 | [[:d:Q6759152|Q6759152]] | [[ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਵੀਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79128508 79128508] | |- | style='text-align:right'| 3102 | [[:d:Q1894814|Q1894814]] | [[ਮਾਰਗਰੇਟ ਡੇਲੈਂਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13333630 13333630] | [[ਤਸਵੀਰ:Margaret Deland portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3103 | [[:d:Q257953|Q257953]] | [[ਮਾਰਗਰੇਟ ਫੂਲਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9866789 9866789] | [[ਤਸਵੀਰ:Margaret Fuller by Chappel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3104 | [[:d:Q238364|Q238364]] | [[ਮਾਰਗਰੈੱਟ ਬਰਕ ਵਾਈਟ|ਮਾਰਗਰੇਟ ਬਰਕ ਵ੍ਹਾਈਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12383513 12383513] | [[ਤਸਵੀਰ:Margaret Bourke-White 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3105 | [[:d:Q173540|Q173540]] | [[ਮਾਰਗਰੇਟ ਮਿਚਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27068921 27068921] | [[ਤਸਵੀਰ:Margaret Mitchell NYWTS (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3106 | [[:d:Q6759905|Q6759905]] | [[ਮਾਰਗਰੇਟ ਸਮਿਥ (ਕਵੀ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1655380 1655380] | |- | style='text-align:right'| 3107 | [[:d:Q180099|Q180099]] | [[ਮਾਰਗਰਿਟ ਮੀਡ|ਮਾਰਗਰੈੱਟ ਮੀਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44302511 44302511] | [[ਤਸਵੀਰ:Margaret Mead (1901-1978).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3108 | [[:d:Q4967899|Q4967899]] | [[ਮਾਰਗ੍ਰੇਟਾ ਮੋਮਾ|ਮਾਰਗ੍ਰੇਟ ਮੋਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3109 | [[:d:Q2448438|Q2448438]] | [[ਮਾਰਜਾ-ਸਿਸਕੋ ਆਲਟੋ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | | [[ਤਸਵੀਰ:Sateenkaarimessu kallion kirkossa (4757703107).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3110 | [[:d:Q84423|Q84423]] | [[ਮਾਰਟਿਨ ਬੂਬਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68926330 68926330] | [[ਤਸਵੀਰ:Martin Buber portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3111 | [[:d:Q9554|Q9554]] | [[ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14773105 14773105] | [[ਤਸਵੀਰ:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3112 | [[:d:Q8027|Q8027]] | [[ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਕਿੰਗ ਜੂਨੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100170140 100170140] | [[ਤਸਵੀਰ:The Rev. Dr. Martin Luther King Jr. Color Portrait (high quality).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3113 | [[:d:Q11820|Q11820]] | [[ਮਾਰਟਿਨ ਵੈਨ ਬੁਰੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69725811 69725811] | [[ਤਸਵੀਰ:Martin Van Buren by Mathew Brady c1855-58 sepia original restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3114 | [[:d:Q41148|Q41148]] | [[ਮਾਰਟਿਨ ਸਕੌਰਸੀਜ਼ੇ|ਮਾਰਟਿਨ ਸਕੌਰਸੇਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111716145 111716145] | [[ਤਸਵੀਰ:Martin Scorsese MFF 2023.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3115 | [[:d:Q54545|Q54545]] | [[ਮਾਰਟੀਨਾ ਨਵਰਾਤੀਲੋਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108608022 108608022] | [[ਤਸਵੀਰ:Tennis Nederland tegen Verenigde Staten in Den Haag Navratilova in aktie, Bestanddeelnr 930-9118 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3116 | [[:d:Q89052941|Q89052941]] | [[ਮਾਰਥਾ ਐਕਲਜ਼ਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48294839 48294839] | |- | style='text-align:right'| 3117 | [[:d:Q22094106|Q22094106]] | [[ਮਾਰਥਾ ਬੋਸਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16044403 16044403] | |- | style='text-align:right'| 3118 | [[:d:Q3850004|Q3850004]] | [[ਮਾਰਥਾ ਮੇਦੇਈਰੋਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/317496 317496] | [[ਤਸਵੀਰ:Martha medeiros tv brasil.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3119 | [[:d:Q34012|Q34012]] | [[ਮਾਰਲਨ ਬ੍ਰੈਂਡੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41907301 41907301] | [[ਤਸਵੀਰ:Marlon Brando publicity for One-Eyed Jacks.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3120 | [[:d:Q5999641|Q5999641]] | [[ਮਾਰਲੇਨ ਵਾਯਰ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]]<br/>''[[:d:Q17148251|travesti]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16159761526007882102 16159761526007882102] | [[ਤਸਵੀਰ:Marlene Wayar 2021.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3121 | [[:d:Q6778229|Q6778229]] | [[ਮਾਰਵੈਲਾ ਬੇਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55455833 55455833] | [[ਤਸਵੀਰ:Marvella Bayh (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3122 | [[:d:Q7199|Q7199]] | [[ਮਾਰਸੈੱਲ ਪਰੂਸਤ|ਮਾਰਸੇਲ ਪਰੁਸਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32001793 32001793] | [[ਤਸਵੀਰ:Marcel Proust 1895.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3123 | [[:d:Q236630|Q236630]] | [[ਮਾਰਸੈੱਲ ਪਾਨੀਓਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9851452 9851452] | [[ਤਸਵੀਰ:Pagnol Harcourt 1948.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3124 | [[:d:Q515651|Q515651]] | [[ਮਾਰੀ ਮੋਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29757898 29757898] | [[ਤਸਵੀਰ:MoriMari.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3125 | [[:d:Q9048194|Q9048194]] | [[ਮਾਰੀਅਮ ਮਾਰਟਿਨਹੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29260552 29260552] | |- | style='text-align:right'| 3126 | [[:d:Q4068646|Q4068646]] | [[ਮਾਰੀਆ ਅਰਬਾਤੋਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23014145 23014145] | [[ਤਸਵੀਰ:Arbatova m i.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3127 | [[:d:Q6761029|Q6761029]] | [[ਮਾਰੀਆ ਅਰੋਰਾ ਕੂਓਟੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91538400 91538400] | [[ਤਸਵੀਰ:Maria Aurora Couto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3128 | [[:d:Q6609465|Q6609465]] | [[ਮਾਰੀਆ ਬੇਨੇਦਿਤਾ ਬੋਰਮਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27105221 27105221] | [[ਤਸਵੀਰ:Mulheres Ilustres do Brasil - Délia (Maria Benedicta de Borghman) (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3129 | [[:d:Q182870|Q182870]] | [[ਮਾਰੀਓ ਪੁਝੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/131948 131948] | [[ਤਸਵੀਰ:Mario Puzo 1972 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3130 | [[:d:Q39803|Q39803]] | [[ਮਾਰੀਓ ਵਾਰਗਾਸ ਯੋਸਾ|ਮਾਰੀਓ ਬਰਗਾਸ ਲੋਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32003942 32003942] | [[ਤਸਵੀਰ:Mario Vargas Llosa LCCN2020733847 (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3131 | [[:d:Q26211981|Q26211981]] | [[ਮਾਰੀਕਾ ਲੂਕਾਸ ਰਿਜਨੇਵਲਦ]] | [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]] | [https://viaf.org/en/viaf/316505125 316505125] | [[ਤਸਵੀਰ:Lucas Rijneveld.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3132 | [[:d:Q188526|Q188526]] | [[ਮਾਰੀਨਾ ਤਸਵਾਤਾਏਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27072381 27072381] | [[ਤਸਵੀਰ:Марина Цветаева (1925) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3133 | [[:d:Q361642|Q361642]] | [[ਮਾਰੇਕ ਗਰੇਹੂਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6137445 6137445] | [[ਤਸਵੀਰ:Marek Grechuta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3134 | [[:d:Q16343472|Q16343472]] | [[ਮਾਲਤੀ ਚੰਦੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/80703612 80703612] | [[ਤਸਵੀਰ:Malati Chandoor.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3135 | [[:d:Q102060173|Q102060173]] | [[ਮਾਲਤੀ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42249684 42249684] | |- | style='text-align:right'| 3136 | [[:d:Q6741393|Q6741393]] | [[ਮਾਲਤੀ ਬੇਡੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69253213 69253213] | |- | style='text-align:right'| 3137 | [[:d:Q6741390|Q6741390]] | [[ਮਾਲਤੀ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3138 | [[:d:Q16320284|Q16320284]] | [[ਮਾਲਾ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19774813 19774813] | |- | style='text-align:right'| 3139 | [[:d:Q253378|Q253378]] | [[ਮਲਾਲਈ ਜੋਇਆ|ਮਾਲਾਲਾਈ ਜੋਯਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41644362 41644362] | [[ਤਸਵੀਰ:Malalai Joya, Afghan MP (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3140 | [[:d:Q15287483|Q15287483]] | [[ਮਾਲਿਨੀ ਚਿਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/160929942 160929942] | |- | style='text-align:right'| 3141 | [[:d:Q12244275|Q12244275]] | [[ਮਾਲੂਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42145971588832332764 42145971588832332764] | [[ਤਸਵੀਰ:Malouma 2004-crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3142 | [[:d:Q125148424|Q125148424]] | [[ਮਾਸਟਰ ਅਭੈ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3143 | [[:d:Q3595269|Q3595269]] | [[ਮਾਸਤੀ ਵੇਂਕਟੇਸ਼ ਅਇੰਗਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3791238 3791238] | [[ਤਸਵੀਰ:Masti Venkatesh Iyengar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3144 | [[:d:Q315152|Q315152]] | [[ਮਾਸਾਓਕਾ ਸ਼ਿਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76319806 76319806] | [[ਤਸਵੀਰ:Shiki Masaoka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3145 | [[:d:Q334997|Q334997]] | [[ਮਾਸਾਨੋਬੂ ਫੁਕੂਓਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108413562 108413562] | [[ਤਸਵੀਰ:Masanobu Fukuoka, 2002 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3146 | [[:d:Q6732616|Q6732616]] | [[ਮਾਹ ਲਕ਼ਾ ਬਾਈ|ਮਾਹ ਲਾਕ਼ਾ ਬਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58751393 58751393] | [[ਤਸਵੀਰ:Hyderabad Mah Laqa Bhai 17710 600w.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3147 | [[:d:Q5835747|Q5835747]] | [[ਮਾਹਰ ਸਾਬਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/238837549 238837549] | |- | style='text-align:right'| 3148 | [[:d:Q735177|Q735177]] | [[ਮਿਊਰੀਅਲ ਰੂਕਾਇਜ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/137544 137544] | |- | style='text-align:right'| 3149 | [[:d:Q442801|Q442801]] | [[ਮਿਕਲੋਸ਼ ਰੋਡਨੋਤੀ|ਮਿਕਲੋਸ ਰਾਦਨੋਤੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4935555 4935555] | [[ਤਸਵੀਰ:Radnóti Miklós (1930).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3150 | [[:d:Q2311487|Q2311487]] | [[ਮਿਖ਼ਾਇਲ ਨਈਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67266110 67266110] | [[ਤਸਵੀਰ:Mausolée de MIkhail Naïmy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3151 | [[:d:Q700323|Q700323]] | [[ਮਿਖ਼ਾਇਲ ਪ੍ਰਿਸ਼ਵਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71555530 71555530] | [[ਤਸਵੀਰ:1973 CPA 4215.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3152 | [[:d:Q42398|Q42398]] | [[ਮਿਖਾਇਲ ਸ਼ੋਲੋਖੋਵ|ਮਿਖ਼ਾਈਲ ਸ਼ੋਲੋਖ਼ੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94750009 94750009] | [[ਤਸਵੀਰ:Михаил Александрович Шолохов.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3153 | [[:d:Q27645|Q27645]] | [[ਮਿਖਾਇਲ ਬਾਕੂਨਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27878824 27878824] | [[ਤਸਵੀਰ:Bakunin Nadar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3154 | [[:d:Q185375|Q185375]] | [[ਮਿਖਾਇਲ ਬਾਖ਼ਤਿਨ|ਮਿਖਾਇਲ ਬਾਖਤਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88958796 88958796] | [[ਤਸਵੀਰ:Mikhail bakhtin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3155 | [[:d:Q835|Q835]] | [[ਮਿਖਾਇਲ ਬੁਲਗਾਕੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/99836700 99836700] | [[ਤਸਵੀਰ:Михаил-Булгаков.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3156 | [[:d:Q46599|Q46599]] | [[ਮਿਖ਼ਾਇਲ ਲਰਮਨਤੋਵ|ਮਿਖਾਇਲ ਲਰਮਨਤੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14772733 14772733] | [[ਤਸਵੀਰ:Mikhail lermontov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3157 | [[:d:Q58720|Q58720]] | [[ਮਿਖਾਇਲ ਲੋਮੋਨੋਸੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46896023 46896023] | [[ਤਸਵੀਰ:M.V. Lomonosov by L.Miropolskiy after G.C.Prenner (1787, RAN).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3158 | [[:d:Q211785|Q211785]] | [[ਮਿਖੇਲ ਸਲਤੀਕੋਵ-ਸ਼ਚੇਦਰਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41849162 41849162] | [[ਤਸਵੀਰ:Kramskoj - saltykov-schedrin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3159 | [[:d:Q75603|Q75603]] | [[ਮਿਗੂਏਲ ਐਂਜਲ ਅਸਤੂਰੀਅਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46756659 46756659] | [[ਤਸਵੀਰ:Miguel Angel Asturias.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3160 | [[:d:Q185085|Q185085]] | [[ਮਿਗੇਲ ਦੇ ਉਨਾਮੁਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88844103 88844103] | [[ਤਸਵੀਰ:Miguel de Unamuno Meurisse 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3161 | [[:d:Q5682|Q5682]] | [[ਮੀਗੇਲ ਦੇ ਸਿਰਵਾਂਤਿਸ|ਮਿਗੈਲ ਦੇ ਸਰਵਾਂਤੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17220427 17220427] | [[ਤਸਵੀਰ:Cervantes Jáuregui.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3162 | [[:d:Q107404522|Q107404522]] | [[ਮਿਤਾਲੀ ਮੁਖਰਜੀ (ਪੱਤਰਕਾਰ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Mitali Mukherjee (Business Journalist).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3163 | [[:d:Q3314605|Q3314605]] | [[ਮਿਮੀ ਹਾਫ਼ਿਦਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3164 | [[:d:Q6874811|Q6874811]] | [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਥਰ ਬੇਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16688386 16688386] | [[ਤਸਵੀਰ:MirzaAtharBaig.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3165 | [[:d:Q6800374|Q6800374]] | [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਦੀਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਦੀਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72738195 72738195] | |- | style='text-align:right'| 3166 | [[:d:Q6874847|Q6874847]] | [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਬੇਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Mirza Ghazi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3167 | [[:d:Q107000|Q107000]] | [[ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7429542 7429542] | [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3168 | [[:d:Q312952|Q312952]] | [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100160685 100160685]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/184324467 184324467] | [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghulam Ahmad Qadiani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3169 | [[:d:Q2605267|Q2605267]] | [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਤੁਰਸਨਜ਼ਾਦਾ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਤੁਰਸਨਜ਼ੋਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118500116 118500116] | [[ਤਸਵੀਰ:Mirzo Tursunzoda portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3170 | [[:d:Q3631204|Q3631204]] | [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102396540 102396540] | [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Muhammad Rafi Sauda.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3171 | [[:d:Q3765171|Q3765171]] | [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਹਾਦੀ ਰੁਸਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56718719 56718719] | |- | style='text-align:right'| 3172 | [[:d:Q256671|Q256671]] | [[ਮਿਰਾਂਡਾ ਜੁਲਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96584792 96584792] | [[ਤਸਵੀਰ:Miranda July, author, at the 2024 National Book Awards finalist reading 3 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3173 | [[:d:Q93166|Q93166]] | [[ਮਿਲਾਨ ਕੁੰਦੇਰਾ|ਮਿਲਾਨ ਕੁੰਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51691735 51691735] | [[ਤਸਵੀਰ:Milan Kundera redux.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3174 | [[:d:Q432473|Q432473]] | [[ਮਿਲਾਨਿਆ ਟਰੰਪ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/139145067461366630849 139145067461366630849] | [[ਤਸਵੀਰ:Melania Trump’s Official White House Portrait (2025) (much further cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3175 | [[:d:Q25936414|Q25936414]] | [[ਮਿਲੀ ਬੌਬੀ ਬਰਾਊਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53151050090433412004 53151050090433412004] | [[ਤਸਵੀਰ:Millie Bobby Brown - MBB - 4 - SFM5 - July 10, 2022 at Stranger Fan Meet 5 People Convention (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3176 | [[:d:Q526473|Q526473]] | [[ਮਿਲੋਸ਼ ਮਾਤਸੋਉਰੇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107600220 107600220] | [[ਤਸਵੀਰ:Miloš Macourek v roce 1990.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3177 | [[:d:Q18001222|Q18001222]] | [[ਮਿਸ ਮੇਜਰ ਗ੍ਰੀਫਨ ਗ੍ਰੇਸੀ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/86146094205600330894 86146094205600330894] | [[ਤਸਵੀਰ:Miss Major in Pride 2014 SF.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3178 | [[:d:Q13133|Q13133]] | [[ਮਿਸ਼ੇਲ ਓਬਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/81404344 81404344] | [[ਤਸਵੀਰ:First Lady Michelle Obama and Dr. Jill Biden greet Scott Kelly, First Lady's State of the Union box guest, in the Blue Room of the White House, Jan. 20, 2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3179 | [[:d:Q41568|Q41568]] | [[ਮਿਸ਼ੇਲ ਦੇ ਮੌਂਤੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95153547 95153547] | [[ਤਸਵੀਰ:Montaigne-Dumonstier.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3180 | [[:d:Q6837299|Q6837299]] | [[ਮਿਸ਼ੇਲ ਵਾਈ. ਗ੍ਰੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3181 | [[:d:Q6013021|Q6013021]] | [[ਮਿਸ਼ੇਲੇ ਸੁਰੇਜ਼ ਬਰਤੋਰਾ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]]<br/>''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/308247935 308247935] | |- | style='text-align:right'| 3182 | [[:d:Q1931006|Q1931006]] | [[ਮਿਸ਼ੈਲੇਂਗਲੋ ਸਾਇਨੋਰਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118219508 118219508] | [[ਤਸਵੀਰ:Michelangelo Signorile Musto Party 2011 Shankbone 11.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3183 | [[:d:Q61059182|Q61059182]] | [[ਮਿੰਟੂ ਗੁਰੂਸਰੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3184 | [[:d:Q20609161|Q20609161]] | [[ਮਿੰਦਰਪਾਲ ਭੱਠਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3185 | [[:d:Q20609167|Q20609167]] | [[ਮਿੱਤਰ ਰਾਸ਼ਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3186 | [[:d:Q20609174|Q20609174]] | [[ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77913880 77913880] | [[ਤਸਵੀਰ:Mitter Sain Meet ,Punjabi Language writer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3187 | [[:d:Q17984071|Q17984071]] | [[ਮਿੱਤਰਾ ਜਸ਼ਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:میترا جشنی.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3188 | [[:d:Q6881941|Q6881941]] | [[ਮਿੱਤਰਾ ਫੁਕਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39660146 39660146] | |- | style='text-align:right'| 3189 | [[:d:Q85011114|Q85011114]] | [[ਮੀਆ ਮਿੰਗਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3190 | [[:d:Q6814654|Q6814654]] | [[ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖ਼ਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/304244070 304244070] | |- | style='text-align:right'| 3191 | [[:d:Q6807571|Q6807571]] | [[ਮੀਨਾ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9926793 9926793] | [[ਤਸਵੀਰ:Meenaalexander.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3192 | [[:d:Q384979|Q384979]] | [[ਮੀਨਾ ਅਸਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54058494 54058494] | |- | style='text-align:right'| 3193 | [[:d:Q465872|Q465872]] | [[ਮੀਨਾ ਕੇਸ਼ਵਰ ਕਮਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/125924570 125924570] | [[ਤਸਵੀਰ:Meena founder of RAWA speaking in 1982.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3194 | [[:d:Q298027|Q298027]] | [[ਮੀਨਾ ਕੰਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76434180 76434180] | [[ਤਸਵੀਰ:Minna Canth.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3195 | [[:d:Q6807585|Q6807585]] | [[ਮੀਨਾ ਕੰਦਾਸਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/296825710 296825710] | [[ਤਸਵੀਰ:MEENA KANDASAMY.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3196 | [[:d:Q470063|Q470063]] | [[ਮੀਨਾ ਲੋਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37055642 37055642] | [[ਤਸਵੀਰ:Mina Loy - 1917.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3197 | [[:d:Q6807612|Q6807612]] | [[ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਰੈਡੀ ਮਾਧਵਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24151715625613782352 24151715625613782352] | [[ਤਸਵੀਰ:Meenakshi Reddy Madhavan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3198 | [[:d:Q905320|Q905320]] | [[ਮੀਰ ਅਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/250154696 250154696]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/27483765 27483765] | |- | style='text-align:right'| 3199 | [[:d:Q1771132|Q1771132]] | [[ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12393504 12393504] | [[ਤਸਵੀਰ:Mir Taqi Mir 1786.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3200 | [[:d:Q6872160|Q6872160]] | [[ਮੀਰ ਤਨਹਾ ਯੂਸਫ਼ੀ|ਮੀਰ ਤਨਹਾ ਯੂਸਫੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61008106 61008106] | [[ਤਸਵੀਰ:Mir tanha yousafi.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3201 | [[:d:Q33110531|Q33110531]] | [[ਮੀਰ ਹਸਨ ਦਹਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96149106298168492576 96149106298168492576] | |- | style='text-align:right'| 3202 | [[:d:Q217154|Q217154]] | [[ਮੀਰ-ਹੋਸੈਨ ਮੋਸਾਵੀ|ਮੀਰ-ਹੋਸੇਨ ਮੁਸਾਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23954338 23954338]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4927150172718100180002 4927150172718100180002] | [[ਤਸਵੀਰ:Zahra Rahnavard, Mir Hossein Mousavi and Hamed Saber (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3203 | [[:d:Q464879|Q464879]] | [[ਮੀਰਾ ਅਲਫਾਸਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95154296 95154296] | [[ਤਸਵੀਰ:Divine-mother (mirra alfassa).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3204 | [[:d:Q113383225|Q113383225]] | [[ਮੀਰਾ ਖੰਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/225116215 225116215] | [[ਤਸਵੀਰ:Meera Khanna.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3205 | [[:d:Q466330|Q466330]] | [[ਮੀਰਾ ਬਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/163955988 163955988] | [[ਤਸਵੀਰ:Meerabai painting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3206 | [[:d:Q21191102|Q21191102]] | [[ਮੀਰਾ ਮੁਖਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91915152 91915152] | |- | style='text-align:right'| 3207 | [[:d:Q6872244|Q6872244]] | [[ਮੀਰਾ ਸ਼ੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/309815037 309815037]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/69184894 69184894] | [[ਤਸਵੀਰ:Mira Schor 1973.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3208 | [[:d:Q261981|Q261981]] | [[ਮੀਰਾ ਸਿਆਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79154876 79154876] | [[ਤਸਵੀਰ:Meera Syal 2017.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3209 | [[:d:Q27451727|Q27451727]] | [[ਮੀਰਾ ਸੇਠ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3210 | [[:d:Q20609188|Q20609188]] | [[ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ ਜਲੰਧਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3211 | [[:d:Q6807679|Q6807679]] | [[ਮੀਰਾਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10064814 10064814] | |- | style='text-align:right'| 3212 | [[:d:Q103114|Q103114]] | [[ਮੀਸ਼ੇਲ ਵੇਲਬੇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66522427 66522427] | [[ਤਸਵੀਰ:Michel Houellebecq no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre 2016 (30895029365) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3213 | [[:d:Q526518|Q526518]] | [[ਮੀਹਾਇਲ ਸਾਦੋਵਿਆਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98174045 98174045] | [[ਤਸਵੀਰ:Mihail Sadoveanu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3214 | [[:d:Q19878|Q19878]] | [[ਮੁਆਮਰ ਗੱਦਾਫ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22147434 22147434] | [[ਤਸਵੀਰ:Muammar al-Gaddafi in 2010 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3215 | [[:d:Q6933590|Q6933590]] | [[ਮੁਕਤਾਬਾਈ ਦਿਕਸ਼ਿਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50825282 50825282] | |- | style='text-align:right'| 3216 | [[:d:Q5517551|Q5517551]] | [[ਮੁਕਤੀਬੋਧ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39516707 39516707] | [[ਤਸਵੀਰ:Gajanan Madhav Muktibodh with his wife.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3217 | [[:d:Q21402357|Q21402357]] | [[ਮੁਕਬਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3218 | [[:d:Q6933643|Q6933643]] | [[ਮੁਕੁਲ ਕੇਸਵਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49203706 49203706] | |- | style='text-align:right'| 3219 | [[:d:Q3595718|Q3595718]] | [[ਮੁਖਤਾਰ ਅਹਿਮਦ ਅਨਸਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69727651 69727651] | |- | style='text-align:right'| 3220 | [[:d:Q31787357|Q31787357]] | [[ਮੁਖਤਾਰ ਗਿੱਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3221 | [[:d:Q125148496|Q125148496]] | [[ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3222 | [[:d:Q6933503|Q6933503]] | [[ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਮਸੂਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6326896 6326896] | |- | style='text-align:right'| 3223 | [[:d:Q464910|Q464910]] | [[ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਮਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/81473322 81473322] | [[ਤਸਵੀਰ:Mukhtaran Mai2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3224 | [[:d:Q6932182|Q6932182]] | [[ਮੁਘਨੀ ਅੱਬਾਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3225 | [[:d:Q6944472|Q6944472]] | [[ਮੁਜ਼ਤਰ ਖ਼ੈਰਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25937713 25937713] | [[ਤਸਵੀਰ:Muztar Khairabadi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3226 | [[:d:Q3348064|Q3348064]] | [[ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਅਹਿਮਦ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਮੁਜ਼ਫਰ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Muzaffar Ahmed Communist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3227 | [[:d:Q6931621|Q6931621]] | [[ਮੁਡੁਪਲਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107356177 107356177] | |- | style='text-align:right'| 3228 | [[:d:Q16137113|Q16137113]] | [[ਮੁਥੁਕੁਲਮ ਪਾਰਵਤੀ ਅੰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77149366257185601325 77149366257185601325] | |- | style='text-align:right'| 3229 | [[:d:Q42470279|Q42470279]] | [[ਮੁਦਨਾਕੁਡੂ ਚਿੰਨਾਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/171038968 171038968] | [[ਤਸਵੀਰ:Mudnakudu Chinnaswamy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3230 | [[:d:Q85950489|Q85950489]] | [[ਮੁਦੱਸਰ ਬਸ਼ੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3231 | [[:d:Q110625302|Q110625302]] | [[ਮੁਨਵਰ ਸ਼ਕੀਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3232 | [[:d:Q18698917|Q18698917]] | [[ਮੁਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63097707 63097707] | [[ਤਸਵੀਰ:Munsha Singh Dukhi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3233 | [[:d:Q55419377|Q55419377]] | [[ਮੁਨਸ਼ੀ ਰਾਇਸੁਦੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62973851 62973851] | |- | style='text-align:right'| 3234 | [[:d:Q6935932|Q6935932]] | [[ਮੁਨੀਜ਼ਾ ਸ਼ਮਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47593560 47593560] | |- | style='text-align:right'| 3235 | [[:d:Q6935927|Q6935927]] | [[ਮੁਨੀਰ ਅਹਿਮਦ ਬਾਦੀਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Munir ahmed badini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3236 | [[:d:Q3694921|Q3694921]] | [[ਮੁਨੀਰ ਨਿਆਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21022445 21022445] | |- | style='text-align:right'| 3237 | [[:d:Q16927225|Q16927225]] | [[ਮੁਨੀਰਾ ਅਲ-ਫੈਦੇਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3238 | [[:d:Q107289506|Q107289506]] | [[ਮੁਨੀਰਾ ਸਵਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/297986758 297986758] | |- | style='text-align:right'| 3239 | [[:d:Q6935624|Q6935624]] | [[ਮੁਨੱਵਰ ਰਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72474690 72474690] | [[ਤਸਵੀਰ:Munawwar Rana.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3240 | [[:d:Q3694703|Q3694703]] | [[ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮੁਫ਼ਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72550403 72550403] | |- | style='text-align:right'| 3241 | [[:d:Q88388179|Q88388179]] | [[ਮੁਮਤਾਜ਼ ਰਸ਼ੀਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3242 | [[:d:Q85968941|Q85968941]] | [[ਮੁਮਤਾਜ਼ੁਦੀਨ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3243 | [[:d:Q31787833|Q31787833]] | [[ਮੁਰਜਿਮ ਦਸੂਹੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3244 | [[:d:Q732434|Q732434]] | [[ਮੁਲਕ ਰਾਜ ਆਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109309949 109309949] | [[ਤਸਵੀਰ:Mulk Raj Anand.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3245 | [[:d:Q154211|Q154211]] | [[ਮੁਲਤਾਤੁਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/258758641 258758641]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/89204476 89204476] | [[ਤਸਵੀਰ:Portret van de schrijver Multatuli (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3246 | [[:d:Q3695589|Q3695589]] | [[ਮਸਤਾਨਸਿਰ ਹੁਸੈਨ ਤਾਰੜ|ਮੁਸਤਨਸਰ ਹੁਸੈਨ ਤਾਰੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67884996 67884996] | |- | style='text-align:right'| 3247 | [[:d:Q5152|Q5152]] | [[ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਕਮਾਲ ਅਤਾਤੁਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87758727 87758727] | [[ਤਸਵੀਰ:Atatürk Kemal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3248 | [[:d:Q21063008|Q21063008]] | [[ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਹਿਮਦ ਨੂਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31135109 31135109] | |- | style='text-align:right'| 3249 | [[:d:Q3630394|Q3630394]] | [[ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਹਿਮਦ ਯੂਸਫ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50824157 50824157] | [[ਤਸਵੀਰ:Mushtaq Ahmed Yusufi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3250 | [[:d:Q84005033|Q84005033]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁੱਲਕਰੀਮ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3251 | [[:d:Q98930871|Q98930871]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਅਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3252 | [[:d:Q11106479|Q11106479]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਅਸੀਮ ਬੱਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:New asim.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3253 | [[:d:Q61059479|Q61059479]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਆਰਿਫ ਇਕਬਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3254 | [[:d:Q20609199|Q20609199]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਆਸਿਫ਼ ਖਾਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/313515129 313515129] | |- | style='text-align:right'| 3255 | [[:d:Q484141|Q484141]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਇਕ਼ਬਾਲ|ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100267743 100267743] | [[ਤਸਵੀਰ:Iqbal 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3256 | [[:d:Q113450228|Q113450228]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਸਲਾਹੁਦੀਨ|ਮੁਹੰਮਦ ਇਕ਼ਬਾਲ ਸਲਾਹੁਦੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70249045 70249045] | |- | style='text-align:right'| 3257 | [[:d:Q107035|Q107035]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਇਬਰਾਹਿਮ ਜ਼ੌਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51909898 51909898] | [[ਤਸਵੀਰ:Muhammad Ibrahim Zauq.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3258 | [[:d:Q1942663|Q1942663]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਇਬਰਾਹੀਮ ਖਵਾਖੁਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24082496 24082496] | |- | style='text-align:right'| 3259 | [[:d:Q27839125|Q27839125]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਇਮਰਾਨ ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Imran pratapgarhi.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3260 | [[:d:Q6932517|Q6932517]] | [[ਇਲਿਆਸ ਕਾਦਰੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਇਲਿਆਸ ਕਾਦਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73526242 73526242] | |- | style='text-align:right'| 3261 | [[:d:Q3696225|Q3696225]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਸਿਮ ਨਨੌਤਵੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਸਿਮ ਨਨੋਤਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/263296557 263296557] | |- | style='text-align:right'| 3262 | [[:d:Q3319050|Q3319050]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਸਿਮ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95224795 95224795] | |- | style='text-align:right'| 3263 | [[:d:Q2467539|Q2467539]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਕੁੱਲੀ ਕੁਤਬ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8193934 8193934] | [[ਤਸਵੀਰ:Muhammad 'Alî 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3264 | [[:d:Q6713288|Q6713288]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਕਿਆਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Major General Mohammed Zaman Kiani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3265 | [[:d:Q732388|Q732388]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਤਾਹਿਰ ਉਲ-ਕਾਦਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12418633 12418633] | [[ਤਸਵੀਰ:Shaykh-ul-Islam-Dr-Muhammad-Tahir-ul-Qadri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3266 | [[:d:Q178379|Q178379]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਫ਼ਜ਼ੂਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/124239930 124239930] | [[ਤਸਵੀਰ:Fuzûlî.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3267 | [[:d:Q6932594|Q6932594]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਮਨਸ਼ਾ ਯਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95111800 95111800] | |- | style='text-align:right'| 3268 | [[:d:Q123037|Q123037]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਸੱਦਕ਼|ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਸੱਦਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79091738 79091738] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr Mohammad Mosaddeq.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3269 | [[:d:Q31320344|Q31320344]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਸਫ਼ ਟੈਂਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21015795 21015795] | |- | style='text-align:right'| 3270 | [[:d:Q20570045|Q20570045]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਵਲੀਉੱਲਾ ਵਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3271 | [[:d:Q31787970|Q31787970]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਹਸਨ ਅਸਕਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3272 | [[:d:Q535932|Q535932]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਤਬਰੀਜ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/165027293 165027293] | [[ਤਸਵੀਰ:Shahriar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3273 | [[:d:Q23256496|Q23256496]] | [[ਮੁੱਲਾ ਵਾਹਿਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3274 | [[:d:Q3311465|Q3311465]] | [[ਮੂਈਨ ਅਖ਼ਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7276066 7276066] | |- | style='text-align:right'| 3275 | [[:d:Q81731|Q81731]] | [[ਮੂਰਾਸਾਕੀ ਸ਼ੀਕੀਬੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95154208 95154208] | [[ਤਸਵੀਰ:Murasaki-Shikibu-composing-Genji-Monogatari.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3276 | [[:d:Q233956|Q233956]] | [[ਮੂਰੀਅਲ ਸਪਾਰਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108218531 108218531] | |- | style='text-align:right'| 3277 | [[:d:Q31787021|Q31787021]] | [[ਮੇਘ ਰਾਜ ਮਿੱਤਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3278 | [[:d:Q17081677|Q17081677]] | [[ਮੇਘਨਾ ਪੰਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/295135299 295135299] | [[ਤਸਵੀਰ:Meghna Pant (3).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3279 | [[:d:Q96361191|Q96361191]] | [[ਮੇਘਾ ਮਜੂਮਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18157038011966861649 18157038011966861649] | [[ਤਸਵੀਰ:Megha Majumdar 2022 Texas Book Festival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3280 | [[:d:Q20609205|Q20609205]] | [[ਮੇਜਰ ਮਾਂਗਟ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3281 | [[:d:Q16014482|Q16014482]] | [[ਮੇਜਰ ਰਾਜਸਥਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3282 | [[:d:Q120971633|Q120971633]] | [[ਮੇਜਰ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3283 | [[:d:Q127398|Q127398]] | [[ਮੇਮੋਨੀਡਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100185495 100185495] | [[ਤਸਵੀਰ:Maimònides.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3284 | [[:d:Q71958944|Q71958944]] | [[ਮੇਯ ਮੁਜ਼ੱਫਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41495921 41495921] | |- | style='text-align:right'| 3285 | [[:d:Q101638|Q101638]] | [[ਮੇਰੀ ਵੁਲਸਟਨਕਰਾਫ਼ਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51697482 51697482] | [[ਤਸਵੀਰ:Mary Wollstonecraft by John Opie (c. 1797).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3286 | [[:d:Q47152|Q47152]] | [[ਮੇਰੀ ਸ਼ੈਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6293 6293] | [[ਤਸਵੀਰ:Richard Rothwell (1800-1868) - Mary Wollstonecraft Shelley - NPG 1235 - National Portrait Gallery.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3287 | [[:d:Q42229|Q42229]] | [[ਮੇਲ ਗਿਬਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71565714 71565714] | [[ਤਸਵੀਰ:Mel Gibson Cannes 2016 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3288 | [[:d:Q99774687|Q99774687]] | [[ਮੇਲਾਨੀ ਸਿਲਗਾਰਡੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63891849 63891849] | |- | style='text-align:right'| 3289 | [[:d:Q228611|Q228611]] | [[ਮੇਲਿਨਾ ਮਰਕਾਉਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11062300 11062300] | [[ਤਸਵੀਰ:Melina Mercouri.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3290 | [[:d:Q229048|Q229048]] | [[ਮੇਲਿਸਾ ਮੈਕਕਾਰਥੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/302514248 302514248] | [[ਤਸਵੀਰ:Melissa McCarthy in 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3291 | [[:d:Q125148482|Q125148482]] | [[ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3292 | [[:d:Q1917235|Q1917235]] | [[ਮੇਹਰ ਪੈਸਟਨਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/78418831 78418831] | |- | style='text-align:right'| 3293 | [[:d:Q22007328|Q22007328]] | [[ਮੇਹਰੁੰਨੀਸਾ ਪਰਵੇਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116502311 116502311] | |- | style='text-align:right'| 3294 | [[:d:Q6735636|Q6735636]] | [[ਮੈਕਸ਼ ਅਕਬਰਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7025899 7025899] | [[ਤਸਵੀਰ:Maikash.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3295 | [[:d:Q12706|Q12706]] | [[ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96998392 96998392] | [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3296 | [[:d:Q57592|Q57592]] | [[ਮੈਗਨਸ ਹਿਰਸ਼ਫੇਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24616710 24616710] | [[ਤਸਵੀਰ:Magnus Hirschfeld (1928).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3297 | [[:d:Q312548|Q312548]] | [[ਮੈਗਸਥਨੀਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1208159474217627662005 1208159474217627662005]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/132649401 132649401]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/177244600 177244600]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/262846250 262846250]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/302530700 302530700]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/331159474184527661618 331159474184527661618] | |- | style='text-align:right'| 3298 | [[:d:Q6730176|Q6730176]] | [[ਮੈਗੀ ਐਂਡਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46782051 46782051] | |- | style='text-align:right'| 3299 | [[:d:Q175535|Q175535]] | [[ਮੈਟ ਡੈਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85370363 85370363] | [[ਤਸਵੀਰ:MattDamon-byPhilipRomano2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3300 | [[:d:Q26621|Q26621]] | [[ਮੈਟ ਹਾਰਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33825695 33825695] | [[ਤਸਵੀਰ:Matt Hardy GalaxyCon Des Moines September,11,20262108.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3301 | [[:d:Q4986009|Q4986009]] | [[ਮੈਤ੍ਰੇਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51952332 51952332]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/66470583 66470583] | |- | style='text-align:right'| 3302 | [[:d:Q3579618|Q3579618]] | [[ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114253557 114253557] | |- | style='text-align:right'| 3303 | [[:d:Q99979974|Q99979974]] | [[ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਪਾਤਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Maitrayee Patar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3304 | [[:d:Q6737201|Q6737201]] | [[ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਪੁਸ਼ਪਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29670438 29670438] | |- | style='text-align:right'| 3305 | [[:d:Q271032|Q271032]] | [[ਮੈਥਿਊ ਅਰਨੋਲਡ|ਮੈਥਯੂ ਆਰਨਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73868557 73868557] | [[ਤਸਵੀਰ:Matthew Arnold - Project Gutenberg eText 16745.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3306 | [[:d:Q1190782|Q1190782]] | [[ਮੈਥਿਲੀਸ਼ਰਣ ਗੁਪਤ|ਮੈਥਿਲੀ ਸ਼ਰਣ ਗੁਪਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61609384 61609384] | [[ਤਸਵੀਰ:Maithili Sharan Gupt 1974 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3307 | [[:d:Q171758|Q171758]] | [[ਮੈਥੀਊ ਪੈਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46958013 46958013] | [[ਤਸਵੀਰ:Matthew Perry in support of Awareness on Drug Courts and Reduced Substance Abuse.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3308 | [[:d:Q188903|Q188903]] | [[ਮੈਨਸ਼ੀਅਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11230866 11230866]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/14146522325732390478 14146522325732390478]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/22145766 22145766] | [[ਤਸਵੀਰ:Half Portraits of the Great Sage and Virtuous Men of Old - Meng Ke (孟軻).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3309 | [[:d:Q62765085|Q62765085]] | [[ਮੈਨਾ ਟੁਡੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Maina Tudu Receiving YUVA PURASKAR 2017 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3310 | [[:d:Q21074357|Q21074357]] | [[ਮੈਬਲ ਪੋਟਰ ਡੈਗੇਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43927002 43927002] | [[ਤਸਵੀਰ:DaggettMabelPotter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3311 | [[:d:Q58824536|Q58824536]] | [[ਮੈਮੀ ਗਾਰਵਿਨ ਫ਼ੀਲਡਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3850557 3850557] | |- | style='text-align:right'| 3312 | [[:d:Q268510|Q268510]] | [[ਮੈਰਿਲਿਨ ਵਾਰਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77594658 77594658] | [[ਤਸਵੀਰ:Marilyn Waring 2020 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3313 | [[:d:Q6779396|Q6779396]] | [[ਮੈਰੀ ਐਲਿਜ਼ਾ ਫੁਲਰਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5847042 5847042] | [[ਤਸਵੀਰ:Mary Eliza Fullerton.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3314 | [[:d:Q235525|Q235525]] | [[ਮੈਰੀ ਕਿੰਗਸਲੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9889559 9889559] | [[ਤਸਵੀਰ:Mary H Kingsley Wellcome L0046617.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3315 | [[:d:Q11638963|Q11638963]] | [[ਮੈਰੀ ਕੋਂਡੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/252504981 252504981] | [[ਤਸਵੀਰ:Marie Kondō, 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3316 | [[:d:Q241392|Q241392]] | [[ਮੈਰੀ ਡੇਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116050857 116050857] | |- | style='text-align:right'| 3317 | [[:d:Q6779332|Q6779332]] | [[ਮੈਰੀ ਡੋਰਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117947535 117947535] | |- | style='text-align:right'| 3318 | [[:d:Q104109|Q104109]] | [[ਮੈਰੀ ਪਿਕਫੋਰਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/122296698 122296698] | [[ਤਸਵੀਰ:Mary Pickford cph.3c17995u.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3319 | [[:d:Q6780491|Q6780491]] | [[ਮੈਰੀ ਪੈਟ ਫਿਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17532038 17532038] | |- | style='text-align:right'| 3320 | [[:d:Q6780552|Q6780552]] | [[ਮੈਰੀ ਪ੍ਰਾਈਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35912161 35912161] | |- | style='text-align:right'| 3321 | [[:d:Q15459062|Q15459062]] | [[ਮੈਰੀ ਬਾਰਬਰ (ਕਵੀ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/288059512 288059512] | |- | style='text-align:right'| 3322 | [[:d:Q34088931|Q34088931]] | [[ਮੈਰੀ ਬੋਇਲ ਓ 'ਰੇਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/301441509 301441509] | [[ਤਸਵੀਰ:Mary Boyle O'Reilly (Official Reg. & Dir. of Women's Clubs in America, 1922).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3323 | [[:d:Q2747263|Q2747263]] | [[ਮੈਰੀ ਬੋਰਡਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30445202 30445202] | [[ਤਸਵੀਰ:May Borden in the Lebanon (1942).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3324 | [[:d:Q460366|Q460366]] | [[ਮੈਰੀ ਰਾਬਰਟਸ ਰਾਇਨਹਾਰਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19683443 19683443] | [[ਤਸਵੀਰ:Mary Roberts Rinehart 1920.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3325 | [[:d:Q18593358|Q18593358]] | [[ਮੈਰੀ ਰੋਲਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/315632324 315632324]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/696154 696154] | |- | style='text-align:right'| 3326 | [[:d:Q64446460|Q64446460]] | [[ਮੈਰੀ ਵਾਰੇ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:MARY WARE A woman of the century (page 759 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3327 | [[:d:Q38132850|Q38132850]] | [[ਮੈਰੀ ਵੈਨ ਵਰਸਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8850070 8850070] | [[ਤਸਵੀਰ:Marie Van Vorst 1915.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3328 | [[:d:Q6780949|Q6780949]] | [[ਮੈਰੀ ਵੈਸਟਨ ਫੋਰਡਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22038061 22038061] | |- | style='text-align:right'| 3329 | [[:d:Q101214|Q101214]] | [[ਮੈਰੀ ਸਟ੍ਰੀਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/244211175 244211175] | [[ਤਸਵੀਰ:Marie Stritt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3330 | [[:d:Q445239|Q445239]] | [[ਮੈਰੀ ਹਾਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49262960 49262960] | |- | style='text-align:right'| 3331 | [[:d:Q20715522|Q20715522]] | [[ਮੈਰੀਅਨ ਕੋਥਰੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7325633 7325633] | [[ਤਸਵੀਰ:Marion Benedict Cothren 1918.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3332 | [[:d:Q464371|Q464371]] | [[ਮੈਰੀਜ਼ ਕੌਂਡੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51687663 51687663] | [[ਤਸਵੀਰ:MaryseConde2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3333 | [[:d:Q974539|Q974539]] | [[ਮੈਲਕਮ ਬ੍ਰੈਡਬਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27078588 27078588] | |- | style='text-align:right'| 3334 | [[:d:Q711288|Q711288]] | [[ਮੈਲਵਿਲ ਜੇ ਹਰਸਕੋਵਿਤਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24663277 24663277] | |- | style='text-align:right'| 3335 | [[:d:Q8998|Q8998]] | [[ਮੋ ਯਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/86448126 86448126] | [[ਤਸਵੀਰ:MoYan Hamburg 2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3336 | [[:d:Q16013979|Q16013979]] | [[ਮੋਤੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਉਪਾਸਿਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8725112 8725112] | [[ਤਸਵੀਰ:Moti laxmi upasika.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3337 | [[:d:Q107378737|Q107378737]] | [[ਮੋਨਾ ਅਲ-ਤਮੀਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3338 | [[:d:Q464960|Q464960]] | [[ਮੋਨਿਕਾ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87388685 87388685] | [[ਤਸਵੀਰ:Monica Ali Frankfurter Buchmesse 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3339 | [[:d:Q28054067|Q28054067]] | [[ਮੋਨਿਕਾ ਰੌਬਰਟਸ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | | |- | style='text-align:right'| 3340 | [[:d:Q263201|Q263201]] | [[ਮੋਨੀਕ ਵਿਤਿਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14778267 14778267] | [[ਤਸਵੀਰ:Monique Wittig (ph. Colette Geoffrey) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3341 | [[:d:Q1812805|Q1812805]] | [[ਮੋਨੀਜ਼ਾ ਅਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27402841 27402841] | |- | style='text-align:right'| 3342 | [[:d:Q6900418|Q6900418]] | [[ਮੋਨੀਰੋ ਰਾਵਨੀਪੁਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63177522 63177522] | |- | style='text-align:right'| 3343 | [[:d:Q9327|Q9327]] | [[ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29537765 29537765] | [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3344 | [[:d:Q106805039|Q106805039]] | [[ਮੋਬੀਨ ਅਜ਼ਹਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3345 | [[:d:Q3635814|Q3635814]] | [[ਮੋਮਿਨ ਖ਼ਾਨ ਮੋਮਿਨ|ਮੋਮਿਨ ਖਾਨ ਮੋਮਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30829313 30829313] | [[ਤਸਵੀਰ:Momin Khan Momin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3346 | [[:d:Q687|Q687]] | [[ਮੋਲੀਅਰ|ਮੋਲੀਏਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2474502 2474502] | [[ਤਸਵੀਰ:Pierre Mignard - Portrait de Jean-Baptiste Poquelin dit Molière (1622-1673) - Google Art Project (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3347 | [[:d:Q20609220|Q20609220]] | [[ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਕੁੱਕੜਪਿੰਡੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3348 | [[:d:Q6894509|Q6894509]] | [[ਮੋਹਤਰਾਮ ਐਸਕੰਦਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3349 | [[:d:Q20609235|Q20609235]] | [[ਮੋਹਨ ਕਾਹਲੋਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3350 | [[:d:Q31788136|Q31788136]] | [[ਮੋਹਨ ਗਿੱਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3351 | [[:d:Q6893524|Q6893524]] | [[ਮੋਹਨ ਚੋਪੜਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16867912 16867912] | |- | style='text-align:right'| 3352 | [[:d:Q3520790|Q3520790]] | [[ਮੋਹਨ ਭਾਗਵਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. mohan rao Bhagwat1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3353 | [[:d:Q20609242|Q20609242]] | [[ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60683614 60683614] | [[ਤਸਵੀਰ:Mohan Bhandari ,Punjabi language story writer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3354 | [[:d:Q3631800|Q3631800]] | [[ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39516070 39516070] | |- | style='text-align:right'| 3355 | [[:d:Q6893577|Q6893577]] | [[ਮੋਹਨ ਰਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/136290725 136290725] | [[ਤਸਵੀਰ:Mohan Rana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3356 | [[:d:Q20609246|Q20609246]] | [[ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਫਿਲੌਰੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3357 | [[:d:Q6893597|Q6893597]] | [[ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60404736 60404736] | [[ਤਸਵੀਰ:Mohan Singh Sant Singh Sekhon - Jalandhar, India - December, 1969 - Photo by Ravinder Ravi (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3358 | [[:d:Q15056415|Q15056415]] | [[ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42269948 42269948] | [[ਤਸਵੀਰ:Mohan Singh Diwana.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3359 | [[:d:Q25624575|Q25624575]] | [[ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੇਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3360 | [[:d:Q20609258|Q20609258]] | [[ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77726034 77726034] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai mohan singh vaid.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3361 | [[:d:Q20607592|Q20607592]] | [[ਮੋਹਨਜੀਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Mohanjit,Punjabi Poet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3362 | [[:d:Q1001|Q1001]] | [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71391324 71391324] | [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3363 | [[:d:Q12448019|Q12448019]] | [[ਮੋਹਨਦਾਸ ਨੈਮਿਸ਼ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3364 | [[:d:Q104854330|Q104854330]] | [[ਮੋਹਸਿਨ ਜ਼ੈਦੀ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114153409751841581691 114153409751841581691] | |- | style='text-align:right'| 3365 | [[:d:Q6894496|Q6894496]] | [[ਮੋਹਸਿਨ ਨਕਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70348931 70348931] | |- | style='text-align:right'| 3366 | [[:d:Q368641|Q368641]] | [[ਮੋਹਸਿਨ ਮਘਿਆਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70521797 70521797] | |- | style='text-align:right'| 3367 | [[:d:Q49747|Q49747]] | [[ਮੋਹਿਜ਼ ਮੈਤਿਆਲਿੰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2473791 2473791] | [[ਤਸਵੀਰ:Picture of Maurice Maeterlinck.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3368 | [[:d:Q17580409|Q17580409]] | [[ਮੋਹਿਤ ਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/140968508 140968508] | [[ਤਸਵੀਰ:Mohit Kumar Ray - Kolkata 2012-05-19 3139.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3369 | [[:d:Q6799121|Q6799121]] | [[ਮੋਹੀਉੱਦੀਨ ਨਵਾਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3370 | [[:d:Q15975|Q15975]] | [[ਮੋਨਤੈਸਕੀਉ|ਮੋੰਟੇਸਕੁਈਏਊ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27069096 27069096] | [[ਤਸਵੀਰ:Montesquieu 1.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3371 | [[:d:Q3425068|Q3425068]] | [[ਮੌਰਿਸ ਕਾਰਨਫੋਰਥ|ਮੌਰਿਸ ਕੌਰਨਫੋਰਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9841286 9841286] | |- | style='text-align:right'| 3372 | [[:d:Q30042713|Q30042713]] | [[ਮੌਰੀਨ ਸੀਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9012809 9012809] | |- | style='text-align:right'| 3373 | [[:d:Q13139853|Q13139853]] | [[ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3374 | [[:d:Q6792411|Q6792411]] | [[ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3375 | [[:d:Q31788228|Q31788228]] | [[ਮੌਲਾਨਾ ਅਬਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3376 | [[:d:Q6929594|Q6929594]] | [[ਮ੍ਰਿਣਾਲ ਪਾਂਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59915162 59915162] | [[ਤਸਵੀਰ:Mrinal Pande.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3377 | [[:d:Q3595821|Q3595821]] | [[ਮ੍ਰਿਣਾਲਿਨੀ ਸਾਰਾਭਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305232973 305232973]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/45111228 45111228] | [[ਤਸਵੀਰ:Mrinalini Sarabhai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3378 | [[:d:Q29994878|Q29994878]] | [[ਮ੍ਰਿਣਾਲਿਨੀ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Mrinalini Sen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3379 | [[:d:Q6929566|Q6929566]] | [[ਮ੍ਰਿਦੁਲਾ ਕੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6873152331613703260009 6873152331613703260009] | [[ਤਸਵੀਰ:Mridula A1 (30)b - Copy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3380 | [[:d:Q6929565|Q6929565]] | [[ਮਰਿਦੁਲਾ ਗਰਗ|ਮ੍ਰਿਦੁਲਾ ਗਰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/315713366 315713366] | [[ਤਸਵੀਰ:Mridula Garg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3381 | [[:d:Q12447464|Q12447464]] | [[ਮ੍ਰਿਦੁਲਾ ਸਿਨਹਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34490828 34490828] | [[ਤਸਵੀਰ:Governor Mridula Sinha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3382 | [[:d:Q20609269|Q20609269]] | [[ਮੰਗਾ ਬਾਸੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3383 | [[:d:Q6748998|Q6748998]] | [[ਮੰਗੇਸ਼ ਪਾਡਗਾਂਵਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50561462 50561462] | [[ਤਸਵੀਰ:Padgaonkar2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3384 | [[:d:Q19281555|Q19281555]] | [[ਮੰਜ਼ੂਰ ਇਹਤੇਸ਼ਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62912502 62912502] | |- | style='text-align:right'| 3385 | [[:d:Q16185512|Q16185512]] | [[ਮੰਜੁਲਾ ਪਦਮਨਾਭਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1440349 1440349] | |- | style='text-align:right'| 3386 | [[:d:Q6750424|Q6750424]] | [[ਮੰਜੂ ਕਪੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/192537520 192537520] | |- | style='text-align:right'| 3387 | [[:d:Q1116597|Q1116597]] | [[ਮੰਦਾਕ੍ਰਾਂਤਾ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10995531 10995531] | |- | style='text-align:right'| 3388 | [[:d:Q3632745|Q3632745]] | [[ਮੰਨੂ ਭੰਡਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114235012 114235012] | [[ਤਸਵੀਰ:Manu Bhandari bharat-s-tiwari-photography-IMG 7163 December 27, 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3389 | [[:d:Q13005770|Q13005770]] | [[ਮੱਲਾਦੀ ਸੁਬਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111898638 111898638] | [[ਤਸਵੀਰ:Malladi Subbamma.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3390 | [[:d:Q52160097|Q52160097]] | [[ਮੱਲਿਕਾ ਬਦਰੀਨਾਥ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3391 | [[:d:Q6744188|Q6744188]] | [[ਮੱਲਿਕਾ ਸੇਨਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11441603 11441603] | |- | style='text-align:right'| 3392 | [[:d:Q1423663|Q1423663]] | [[ਯਜਨਾਵਾਲਕਿਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89818257 89818257] | [[ਤਸਵੀਰ:Yajnavalkya and Janaka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3393 | [[:d:Q123421500|Q123421500]] | [[ਯਮੁਨਾ ਸੰਗਾਰਾਸਿਵਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3394 | [[:d:Q1148472|Q1148472]] | [[ਯਸ਼ਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262298469 262298469] | [[ਤਸਵੀਰ:Yashpal 2003 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3395 | [[:d:Q61059392|Q61059392]] | [[ਯਸ਼ਪਾਲ ਨਿਰਮਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3396 | [[:d:Q125148594|Q125148594]] | [[ਯਸ਼ਪਾਲ ਮਾਨਵੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3397 | [[:d:Q8049771|Q8049771]] | [[ਯਸ਼ਵੰਤ ਵਿਠੋਬਾ ਚਿਤਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6260007 6260007] | [[ਤਸਵੀਰ:Yashwantchittal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3398 | [[:d:Q22959038|Q22959038]] | [[ਯਸ਼ਿਕਾ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3399 | [[:d:Q26144275|Q26144275]] | [[ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਮਿਸ਼ਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66877846 66877846] | [[ਤਸਵੀਰ:Yashodhara Mishra.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3400 | [[:d:Q20609277|Q20609277]] | [[ਯਹੀਆ ਲਬਾਬਿਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3401 | [[:d:Q58612|Q58612]] | [[ਯੇਹੂਦਾ ਅਮੀਖ਼ਾਈ|ਯਹੂਦਾ ਅਮੀਖ਼ਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29529096 29529096] | [[ਤਸਵੀਰ:עמיחי קורא בתמול.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3402 | [[:d:Q3172558|Q3172558]] | [[ਯਾਂ ਊਗਰੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34458055 34458055] | |- | style='text-align:right'| 3403 | [[:d:Q309974|Q309974]] | [[ਯਾਂ ਜਿਰਾਦੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2470938 2470938] | [[ਤਸਵੀਰ:Jean Giraudoux 1927.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3404 | [[:d:Q49496|Q49496]] | [[ਯਾਂ ਦ ਲਾ ਫੋਂਤੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31998552 31998552] | [[ਤਸਵੀਰ:Henri Millot - Jean de La Fontaine - A II 792 - Finnish National Gallery.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3405 | [[:d:Q165274|Q165274]] | [[ਯਾਕ ਪਰੇਵੈਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76321578 76321578] | [[ਤਸਵੀਰ:Jacques Prévert en 1961 dans le film Mon frère Jacques par Pierre Prévert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3406 | [[:d:Q56240081|Q56240081]] | [[ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Yaadwinder Singh Sandhu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3407 | [[:d:Q559957|Q559957]] | [[ਯਾਨ ਫੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47560532 47560532] | [[ਤਸਵੀਰ:Yan fu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3408 | [[:d:Q180929|Q180929]] | [[ਯਾਮਾਬੇ ਨੋ ਆਕਾਹੀਤੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114167330 114167330] | [[ਤਸਵੀਰ:Yamabe no Akahito.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3409 | [[:d:Q8049360|Q8049360]] | [[ਯਾਰਲਾਗੱਡਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50638022 50638022] | [[ਤਸਵੀਰ:Yarlagadda Lakshmi Prasad at 2nd world telugu writers' conference 324.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3410 | [[:d:Q93754166|Q93754166]] | [[ਯਾਸਮੀਨ (ਲੇਖਿਕਾ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60765647 60765647] | |- | style='text-align:right'| 3411 | [[:d:Q42560921|Q42560921]] | [[ਯਾਸਮੀਨ ਗੂਨੇਰਤਨੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73867840 73867840] | |- | style='text-align:right'| 3412 | [[:d:Q8049815|Q8049815]] | [[ਯਾਸਮੀਨ ਲਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33446338 33446338] | [[ਤਸਵੀਰ:Yasmeen Lari on BBC News.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3413 | [[:d:Q8049813|Q8049813]] | [[ਯਾਸਮੀਨ ਹਮੀਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38557025 38557025] | |- | style='text-align:right'| 3414 | [[:d:Q43736|Q43736]] | [[ਯਾਸੂਨਾਰੀ ਕਾਵਾਬਾਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97450170 97450170] | [[ਤਸਵੀਰ:Yasunari Kawabata 1938.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3415 | [[:d:Q147220|Q147220]] | [[ਯੁਆਨ ਮੇਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27240362 27240362] | [[ਤਸਵੀਰ:YuanMeiLuoPingI (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3416 | [[:d:Q48305|Q48305]] | [[ਯੁਰੀਪਿਡੀਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/253748852 253748852]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/265326651 265326651]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/281871871 281871871]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/548159474048627660952 548159474048627660952]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/564154380988830291221 564154380988830291221]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9553153063127619320004 9553153063127619320004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9804168049018038410000 9804168049018038410000] | [[ਤਸਵੀਰ:Euripides Pio-Clementino Inv302.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3417 | [[:d:Q8062173|Q8062173]] | [[ਯੁਵਰਾਜ ਹੰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Yuvraj and Hans Raj Hans.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3418 | [[:d:Q724089|Q724089]] | [[ਯੂ ਆਰ ਅਨੰਤਮੂਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111906023 111906023] | [[ਤਸਵੀਰ:യു.ആർ. അനന്തമൂർത്തി.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3419 | [[:d:Q7863510|Q7863510]] | [[ਯੂ ਏ ਖਾਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31090588 31090588] | [[ਤਸਵੀਰ:U a khader.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3420 | [[:d:Q8747|Q8747]] | [[ਯੂਕਲਿਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113145857115322922311 113145857115322922311]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/173181669 173181669]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/176184097 176184097]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/222960141 222960141]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/266578192 266578192]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/301159474047527660202 301159474047527660202]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/305411082 305411082]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/667144647685769784378 667144647685769784378]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7963168049009338410008 7963168049009338410008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/982154380949230291090 982154380949230291090] | [[ਤਸਵੀਰ:Euklid2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3421 | [[:d:Q134456|Q134456]] | [[ਯੂਕੀਓ ਮਿਸ਼ੀਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/122035954 122035954]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/27068909 27068909] | [[ਤਸਵੀਰ:Yukio Mishima, 1955 (cropped 850×950 px).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3422 | [[:d:Q93157|Q93157]] | [[ਯੂਜੀਨ ਓਨੀਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24615441 24615441] | [[ਤਸਵੀਰ:Eugene O'Neill 1936.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3423 | [[:d:Q334993|Q334993]] | [[ਯੂਜੀਨ ਵੀ ਡੈਬਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46769189 46769189] | [[ਤਸਵੀਰ:Eugene V Debs 1912.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3424 | [[:d:Q26761769|Q26761769]] | [[ਯੂਨਸ ਜਾਫਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/115358543 115358543] | |- | style='text-align:right'| 3425 | [[:d:Q229124|Q229124]] | [[ਯੂਨਾ ਕਿਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/103553913 103553913] | [[ਤਸਵੀਰ:Yuna Kim 2024.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3426 | [[:d:Q5409778|Q5409778]] | [[ਯੂਨੀਸ ਟੀਟਜੈਂਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98260634 98260634] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Eunice Tietjens.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3427 | [[:d:Q5409784|Q5409784]] | [[ਯੂਨੀਸ ਡੀਸੂਜ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10013847 10013847] | |- | style='text-align:right'| 3428 | [[:d:Q380000|Q380000]] | [[ਯੂਰੀ ਓਲੇਸ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54152190 54152190] | [[ਤਸਵੀਰ:Yury Olesha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3429 | [[:d:Q934073|Q934073]] | [[ਯੂਰੀ ਕਜ਼ਾਕੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110470766 110470766] | |- | style='text-align:right'| 3430 | [[:d:Q700555|Q700555]] | [[ਯੂਰੀ ਬੋਂਦਾਰੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90663087 90663087] | [[ਤਸਵੀਰ:Yury Bondarev 2014.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3431 | [[:d:Q33977|Q33977]] | [[ਯੂਲ ਵਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76323989 76323989] | [[ਤਸਵੀਰ:Félix Nadar 1820-1910 portraits Jules Verne.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3432 | [[:d:Q21129519|Q21129519]] | [[ਯੂਲੀ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96585667 96585667] | [[ਤਸਵੀਰ:Urmila Eulie Chowdhury.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3433 | [[:d:Q532033|Q532033]] | [[ਯੂਸਫ ਅਲ-ਖ਼ਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25942679 25942679] | [[ਤਸਵੀਰ:Yusuf al-Khal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3434 | [[:d:Q2601393|Q2601393]] | [[ਯੂਸਫ਼ ਕੋਹਜ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12154921224063590874 12154921224063590874] | |- | style='text-align:right'| 3435 | [[:d:Q20609283|Q20609283]] | [[ਯੂਸਫ਼ ਮੌਜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3436 | [[:d:Q2758670|Q2758670]] | [[ਯੂਸੁਫ਼ ਮੇਕਵਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305409744 305409744] | |- | style='text-align:right'| 3437 | [[:d:Q204868|Q204868]] | [[ਯੇਵਗਿਨੀ ਜ਼ਾਮਿਆਤਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7398660 7398660] | [[ਤਸਵੀਰ:Zamjatin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3438 | [[:d:Q297736|Q297736]] | [[ਯੇਵਗੇਨੀ ਯੇਵਤੁਸ਼ੇਂਕੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79846190 79846190] | [[ਤਸਵੀਰ:Sobyanin meeting Evtushenko 05.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3439 | [[:d:Q65932|Q65932]] | [[ਐਂਥੋਨੀ ਹੌਪਕਿੰਸ|ਯੋਂਗਨੀ ਸੂਚਕ ਪਕਿੰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2662788 2662788] | [[ਤਸਵੀਰ:Anthony Hopkins Red Sea Festival 2025 Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3440 | [[:d:Q125801565|Q125801565]] | [[ਯੋਗਰਾਜ ਅੰਗਰੀਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Yog Raj Angrish,Punjabi language critic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3441 | [[:d:Q19665839|Q19665839]] | [[ਯੋਗਿਨੀ ਜੋਗਲੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67801959 67801959] | |- | style='text-align:right'| 3442 | [[:d:Q1899252|Q1899252]] | [[ਯੋਨ ਨੋਗੂਚੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68993658 68993658] | [[ਤਸਵੀਰ:Yone Noguchi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3443 | [[:d:Q6960622|Q6960622]] | [[ਯੋਲਾਂਡਾ ਬਲਾਂਕੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12620603 12620603] | [[ਤਸਵੀਰ:YolandaBlanco.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3444 | [[:d:Q31523|Q31523]] | [[ਯੋਸਾ ਬੂਸੋਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120725614 120725614] | [[ਤਸਵੀਰ:Yosa Buson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3445 | [[:d:Q862|Q862]] | [[ਯੋਸਿਫ਼ ਬਰੋਡਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31993687 31993687] | [[ਤਸਵੀਰ:Joseph Brodsky 1988.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3446 | [[:d:Q5879|Q5879]] | [[ਯੋਹਾਨ ਵੁਲਫਗੰਗ ਫਾਨ ਗੇਟੇ|ਯੋਹਾਨ ਵੁਲਫਗੈਂਗ ਵਾਨ ਗੇਟੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24602065 24602065] | [[ਤਸਵੀਰ:Goethe (Stieler 1828).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3447 | [[:d:Q17198463|Q17198463]] | [[ਰਖਸ਼ੰਦਾ ਜਲੀਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71061979 71061979] | [[ਤਸਵੀਰ:Rakhshanda Jalil bharat-s-tiwari-photography-IMG 8260 July 19, 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3448 | [[:d:Q20609291|Q20609291]] | [[ਰਘੁਬੀਰ ਢੰਡ|ਰਘਬੀਰ ਢੰਡ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3449 | [[:d:Q13360015|Q13360015]] | [[ਰਘੁਨਾਥ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਫਡਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:R. K. Phadke.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3450 | [[:d:Q2769853|Q2769853]] | [[ਰਘੁਵੀਰ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22304542 22304542] | [[ਤਸਵੀਰ:Raghuvir Chaudhari 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3451 | [[:d:Q3631816|Q3631816]] | [[ਰਘੁਵੀਰ ਸਹਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17399844 17399844]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/204620957 204620957] | [[ਤਸਵੀਰ:रघुवीर सहाय.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3452 | [[:d:Q7285873|Q7285873]] | [[ਰਜਤ ਕਪੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76084919 76084919] | [[ਤਸਵੀਰ:Rajat Kapoor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3453 | [[:d:Q15688750|Q15688750]] | [[ਰਜਨੀ ਕੋਠਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2514971 2514971] | |- | style='text-align:right'| 3454 | [[:d:Q50591797|Q50591797]] | [[ਰਜਨੀ ਤਿਲਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rajni Tilak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3455 | [[:d:Q60068|Q60068]] | [[ਰਜਨੀਕਾਂਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95080136 95080136] | [[ਤਸਵੀਰ:Rajinikanth Felicitates Writer Kalaignanam.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3456 | [[:d:Q12015668|Q12015668]] | [[ਰਜਨੀਕਾਂਤ ਬੋਰਦੋਲੋਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10704772 10704772] | [[ਤਸਵੀਰ:Rajani Kanta Bordoloi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3457 | [[:d:Q20609296|Q20609296]] | [[ਰਜਨੀਸ਼ ਬਹਾਦੁਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rajneesh Bahadur.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3458 | [[:d:Q7367062|Q7367062]] | [[ਰਜ਼ਾ ਜਮਾਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21518289 21518289] | [[ਤਸਵੀਰ:Rosa Jamali.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3459 | [[:d:Q20610367|Q20610367]] | [[ਰਜ਼ੀਆ ਅਜ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2347160122840840630002 2347160122840840630002] | |- | style='text-align:right'| 3460 | [[:d:Q7299554|Q7299554]] | [[ਰਜ਼ੀਆ ਖ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68060607 68060607] | |- | style='text-align:right'| 3461 | [[:d:Q7299552|Q7299552]] | [[ਰਜ਼ੀਆ ਬੱਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/265068907 265068907] | |- | style='text-align:right'| 3462 | [[:d:Q96363661|Q96363661]] | [[ਰਜ਼ੀਆ ਸੱਜਾਦ ਜ਼ਹੀਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3463 | [[:d:Q31790175|Q31790175]] | [[ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3464 | [[:d:Q27950395|Q27950395]] | [[ਰਣਜੀਤ ਸਰਾਂਵਾਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3465 | [[:d:Q2131028|Q2131028]] | [[ਰਣਜੀਤ ਹੋਸਕੋਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17330763 17330763] | [[ਤਸਵੀਰ:Ranjit Hoskote at the 2025 Jaipur Literature Festival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3466 | [[:d:Q20609303|Q20609303]] | [[ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਚੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3467 | [[:d:Q26110000|Q26110000]] | [[ਰਤਨ ਸਿੰਘ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)|ਰਤਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40547638 40547638] | |- | style='text-align:right'| 3468 | [[:d:Q31796284|Q31796284]] | [[ਰਤਨ ਸਿੰਘ (ਸਾਹਿਤਕਾਰ)|ਰਤਨ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3469 | [[:d:Q20609312|Q20609312]] | [[ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3470 | [[:d:Q47121035|Q47121035]] | [[ਰਬਾਬ ਅਲ-ਕਾਜ਼ਿਮੀ|ਰਬਾਬ ਅਲ-ਕਾਦਿਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69213538 69213538] | [[ਤਸਵੀਰ:Rabab al-Kazimi - 1940s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3471 | [[:d:Q7241|Q7241]] | [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24608356 24608356] | [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3472 | [[:d:Q7278741|Q7278741]] | [[ਰਬੀਨਾ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56140338 56140338] | |- | style='text-align:right'| 3473 | [[:d:Q12448810|Q12448810]] | [[ਰਮਈ ਕਾਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ramai Kaka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3474 | [[:d:Q19957977|Q19957977]] | [[ਰਮਣਿਕਾ ਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71627025 71627025] | [[ਤਸਵੀਰ:Image ramnikagupta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3475 | [[:d:Q31790320|Q31790320]] | [[ਰਮਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3476 | [[:d:Q16346438|Q16346438]] | [[ਰਮਾ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3477 | [[:d:Q20609325|Q20609325]] | [[ਰਮਾ ਰਤਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3478 | [[:d:Q47671034|Q47671034]] | [[ਰਮਾਪਦ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16099667 16099667] | [[ਤਸਵੀਰ:রমাপদ চৌধুরী.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3479 | [[:d:Q12448839|Q12448839]] | [[ਰਮਾਸ਼ੰਕਰ ਵਿਦਰੋਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:151209062204 ramashankar vidrohi 624x351 hareprakashfbpage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3480 | [[:d:Q20609331|Q20609331]] | [[ਰਮੇਸ਼ ਉਪਾਧਿਆਏ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3481 | [[:d:Q61059124|Q61059124]] | [[ਰਮੇਸ਼ ਕੁੰਤਲ ਮੇਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3482 | [[:d:Q16013229|Q16013229]] | [[ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਝਾਅ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/500157704198144440006 500157704198144440006] | [[ਤਸਵੀਰ:Freedom Fighter & Poet - Ramesh Chandra Jha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3483 | [[:d:Q16734928|Q16734928]] | [[ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਪਰੀਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3484 | [[:d:Q105392028|Q105392028]] | [[ਰਮੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4802162669649155500007 4802162669649155500007] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr Ramesh Singh Pal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3485 | [[:d:Q130754625|Q130754625]] | [[ਰਮੇਸ਼ ਸੇਠੀ ਬਾਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3486 | [[:d:Q3348870|Q3348870]] | [[ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਦੱਤ|ਰਮੇਸ਼ਚੰਦਰ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2518935 2518935] | [[ਤਸਵੀਰ:Romesh Chunder Dutt photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3487 | [[:d:Q20609336|Q20609336]] | [[ਰਮੇਸ਼ਚੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3488 | [[:d:Q25161|Q25161]] | [[ਰਵਾਲਡ ਡਾਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108159131 108159131] | [[ਤਸਵੀਰ:Roald Dahl.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3489 | [[:d:Q1388929|Q1388929]] | [[ਰਵਿੰਦਰ ਕੇਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50561895 50561895] | [[ਤਸਵੀਰ:Ravindra Kelekar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3490 | [[:d:Q4170763|Q4170763]] | [[ਰਵਿੰਦਰ ਪ੍ਰਭਾਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/174362490 174362490] | [[ਤਸਵੀਰ:Ravindra prabhat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3491 | [[:d:Q27950396|Q27950396]] | [[ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3492 | [[:d:Q20609344|Q20609344]] | [[ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3493 | [[:d:Q18393599|Q18393599]] | [[ਰਵਿੰਦਰ ਰੰਧਾਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/270677972 270677972] | |- | style='text-align:right'| 3494 | [[:d:Q31787523|Q31787523]] | [[ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ravinder Sahra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3495 | [[:d:Q7296721|Q7296721]] | [[ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਲੇਖਕ)|ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/303020035 303020035] | [[ਤਸਵੀਰ:Ravinder Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3496 | [[:d:Q125148488|Q125148488]] | [[ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3497 | [[:d:Q7296776|Q7296776]] | [[ਰਵੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/152692708 152692708] | [[ਤਸਵੀਰ:Ravish-Kumar-journalist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3498 | [[:d:Q23304463|Q23304463]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਰਵੇਲ ਸਿੰਘ|ਰਵੇਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16779452 16779452] | |- | style='text-align:right'| 3499 | [[:d:Q1380092|Q1380092]] | [[ਰਸਕਿਨ ਬਾਂਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85321477 85321477] | [[ਤਸਵੀਰ:Ruskin Bond 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3500 | [[:d:Q2770091|Q2770091]] | [[ਰਸਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Raskhan (रसखान) 2014-01-08 21-42.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3501 | [[:d:Q31787361|Q31787361]] | [[ਰਸ਼ਪਿੰਦਰ ਰਸ਼ਿਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3502 | [[:d:Q90929210|Q90929210]] | [[ਰਸ਼ਮੀ ਆਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rashmi Anand (Delhi), at the presentation of Stree Shakti Puraskar 2014 on the occasion of International Women’s Day, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3503 | [[:d:Q104533844|Q104533844]] | [[ਰਸ਼ਮੀ ਨਰਜ਼ਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3504 | [[:d:Q110497469|Q110497469]] | [[ਰਸ਼ਮੀ ਪਾਰੇਖ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12166001113475020130 12166001113475020130] | |- | style='text-align:right'| 3505 | [[:d:Q122415583|Q122415583]] | [[ਰਸ਼ਮੀ ਸਿਰਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33159234079703370633 33159234079703370633] | |- | style='text-align:right'| 3506 | [[:d:Q31788110|Q31788110]] | [[ਰਸ਼ੀਦ ਅਨਵਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3507 | [[:d:Q7294839|Q7294839]] | [[ਰਸ਼ੀਦ ਅਮਜਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67799372 67799372] | |- | style='text-align:right'| 3508 | [[:d:Q7294838|Q7294838]] | [[ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਸਿੱਦੀਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69799210 69799210] | |- | style='text-align:right'| 3509 | [[:d:Q81576|Q81576]] | [[ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38513560 38513560] | |- | style='text-align:right'| 3510 | [[:d:Q124959578|Q124959578]] | [[ਰਸ਼ੀਦ-ਉਨ-ਨੀਸਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3511 | [[:d:Q2770099|Q2770099]] | [[ਰਸਿਕਲਾਲ ਪਰੀਖ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/243049066 243049066] | |- | style='text-align:right'| 3512 | [[:d:Q36878|Q36878]] | [[ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100395050 100395050]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/83984728 83984728] | [[ਤਸਵੀਰ:Gamzatov 1989 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3513 | [[:d:Q7283300|Q7283300]] | [[ਰਹਿਮਤ ਤਾਰਿਕੇਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58218029 58218029] | [[ਤਸਵੀਰ:Rahamath Tarikere.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3514 | [[:d:Q15430889|Q15430889]] | [[ਰਹਿਮਾਨ ਅੱਬਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41282498 41282498] | |- | style='text-align:right'| 3515 | [[:d:Q317408|Q317408]] | [[ਰਹਿਮਾਨ ਬਾਬਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/197210946 197210946]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/262253822 262253822] | |- | style='text-align:right'| 3516 | [[:d:Q3595741|Q3595741]] | [[ਰਹਿਮਾਨ ਰਾਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39061203 39061203] | [[ਤਸਵੀਰ:Shri Rahman Rahi (profile).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3517 | [[:d:Q317364|Q317364]] | [[ਰਹੀਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39554043 39554043] | [[ਤਸਵੀਰ:Young Abdul Rahim Khan-I-Khana being received by Akbar, Akbarnama.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3518 | [[:d:Q3694588|Q3694588]] | [[ਰਹੀਮਾ ਨਾਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3519 | [[:d:Q3635522|Q3635522]] | [[ਰਾਂਗੇ ਰਾਘਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40179415 40179415] | |- | style='text-align:right'| 3520 | [[:d:Q4568372|Q4568372]] | [[ਰਾਂਡਾ ਅਬਦੇਲ-ਫਤਾਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90783621 90783621] | [[ਤਸਵੀਰ:Randa Abdel-Fattah (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3521 | [[:d:Q23881698|Q23881698]] | [[ਰਈਸ਼ ਮਨੀਆਰ|ਰਾਈਸ਼ ਮਨੀਆਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51320147 51320147] | [[ਤਸਵੀਰ:Raeesh Maniar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3522 | [[:d:Q40369420|Q40369420]] | [[ਰਾਕੁਏਲ ਵਿਲਜ਼]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/35167621775603340484 35167621775603340484] | [[ਤਸਵੀਰ:Raquel Willis at Trans March San Francisco 20170623-6535.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3523 | [[:d:Q125148384|Q125148384]] | [[ਰਾਕੇਸ਼ ਰਮਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3524 | [[:d:Q42907429|Q42907429]] | [[ਰਾਖੀ ਸੈਂਡਿਲਿਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3525 | [[:d:Q12974134|Q12974134]] | [[ਰਾਘਵਾਨ ਛੁਦਾਮਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38197183 38197183] | |- | style='text-align:right'| 3526 | [[:d:Q19664047|Q19664047]] | [[ਰਾਚੇਲ ਐਬਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305422738 305422738] | [[ਤਸਵੀਰ:Rachel Abbott 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3527 | [[:d:Q100948|Q100948]] | [[ਰਾਚੇਲ ਕਾਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4927694 4927694] | [[ਤਸਵੀਰ:Rachel-Carson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3528 | [[:d:Q7279252|Q7279252]] | [[ਰਾਚੇਲ ਗੋਲਡ]] | [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]] | [https://viaf.org/en/viaf/295747501 295747501] | |- | style='text-align:right'| 3529 | [[:d:Q7285302|Q7285302]] | [[ਰਾਜ ਕਮਲ ਝਾਅ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54326504 54326504] | |- | style='text-align:right'| 3530 | [[:d:Q7286258|Q7286258]] | [[ਰਾਜਕਮਲ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59231573 59231573] | [[ਤਸਵੀਰ:Rcnew2014.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3531 | [[:d:Q19594750|Q19594750]] | [[ਰਾਜਕਵੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3532 | [[:d:Q7273910|Q7273910]] | [[ਰਾਜਗੋਪਾਲ ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113477395 113477395] | |- | style='text-align:right'| 3533 | [[:d:Q7285691|Q7285691]] | [[ਰਾਜਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102629293 102629293] | |- | style='text-align:right'| 3534 | [[:d:Q734521|Q734521]] | [[ਰਾਜਮੋਹਨ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91512952 91512952] | [[ਤਸਵੀਰ:Rajmohan Gandhi (1960).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3535 | [[:d:Q7285677|Q7285677]] | [[ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68069840 68069840] | |- | style='text-align:right'| 3536 | [[:d:Q16201599|Q16201599]] | [[ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਬੀ ਭੱਟਾਚਾਰਿਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49404329 49404329] | |- | style='text-align:right'| 3537 | [[:d:Q3595125|Q3595125]] | [[ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262929296 262929296] | |- | style='text-align:right'| 3538 | [[:d:Q7286435|Q7286435]] | [[ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਬਸੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13645495 13645495] | |- | style='text-align:right'| 3539 | [[:d:Q116278702|Q116278702]] | [[ਰਾਜਾ ਭਸੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Raaja Bhasin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3540 | [[:d:Q65397553|Q65397553]] | [[ਰਾਜਾ ਮੱਖਣ ਲਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3541 | [[:d:Q1975074|Q1975074]] | [[ਰਾਜਾ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39383044 39383044] | |- | style='text-align:right'| 3542 | [[:d:Q335269|Q335269]] | [[ਰਾਜਾ ਰਾਮਮੋਹਨ ਰਾਯੇ|ਰਾਜਾ ਰਾਮਮੋਹਨ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14841412 14841412] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Raja Ram Mohun Roy, 1833.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3543 | [[:d:Q7285806|Q7285806]] | [[ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ (ਨਾਵਲਕਾਰ)|ਰਾਜਾਸ਼੍ਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3544 | [[:d:Q2723011|Q2723011]] | [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ|ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੇਸ਼ਵਲਾਲ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40754761 40754761] | |- | style='text-align:right'| 3545 | [[:d:Q17318696|Q17318696]] | [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ (ਪੱਤਰਕਾਰ)|ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21686497 21686497] | |- | style='text-align:right'| 3546 | [[:d:Q61058821|Q61058821]] | [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3547 | [[:d:Q7511179|Q7511179]] | [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2580318 2580318] | |- | style='text-align:right'| 3548 | [[:d:Q31789072|Q31789072]] | [[ਰਾਜਿੰਦਰਜੀਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Punjabi poet Rajinder Jeet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3549 | [[:d:Q29036348|Q29036348]] | [[ਰਾਜੀ ਨਰੀਨਸਿੰਘ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | | |- | style='text-align:right'| 3550 | [[:d:Q7286238|Q7286238]] | [[ਰਾਜੀਵ ਮਲਹੋਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/173961113 173961113] | [[ਤਸਵੀਰ:Rajiv Malhotra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3551 | [[:d:Q3635832|Q3635832]] | [[ਰਾਜੇਂਦਰ ਯਾਦਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85433854 85433854] | [[ਤਸਵੀਰ:Rajendra Yadav.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3552 | [[:d:Q7286058|Q7286058]] | [[ਰਾਜੇਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39786522 39786522] | [[ਤਸਵੀਰ:Poet Rajesh Joshi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3553 | [[:d:Q15146747|Q15146747]] | [[ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਚੈਟਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4122164721396902340000 4122164721396902340000] | [[ਤਸਵੀਰ:Statue of Rajeshwari Chatterjee.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3554 | [[:d:Q20630532|Q20630532]] | [[ਰਾਣਾ ਅਯੂਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/154146634364041931333 154146634364041931333] | [[ਤਸਵੀਰ:RANA AYYUB.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3555 | [[:d:Q6443727|Q6443727]] | [[ਰਾਣਾ ਕੁੰਭ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18623505 18623505] | [[ਤਸਵੀਰ:Maharana Kumbhakarna of Mewar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3556 | [[:d:Q7290651|Q7290651]] | [[ਰਾਣਾ ਨਈਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43439945 43439945] | [[ਤਸਵੀਰ:Rana Nayyar,a literary critic,Punjab ,India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3557 | [[:d:Q61059323|Q61059323]] | [[ਰਾਣਾ ਸਫ਼ਵੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3558 | [[:d:Q16346482|Q16346482]] | [[ਰਾਣੀ ਚੰਦਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67835198 67835198] | |- | style='text-align:right'| 3559 | [[:d:Q31790365|Q31790365]] | [[ਰਾਣੀ ਨਗਿੰਦਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3560 | [[:d:Q62765084|Q62765084]] | [[ਰਾਣੀ ਮੁਰਮੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rani Murmu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3561 | [[:d:Q7281686|Q7281686]] | [[ਰਾਦੋਈ ਰਾਲਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49369071 49369071] | [[ਤਸਵੀਰ:20140615 Sofia 150.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3562 | [[:d:Q12449467|Q12449467]] | [[ਰਾਧਾ ਕਮਲ ਮੁਖਰਜੀ|ਰਾਧਾਕਮਲ ਮੁਕੇਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71440334 71440334] | |- | style='text-align:right'| 3563 | [[:d:Q96755330|Q96755330]] | [[ਰਾਧਿਕਾ ਗੋਵਿੰਦਰਾਜਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19150868282322072422 19150868282322072422] | |- | style='text-align:right'| 3564 | [[:d:Q3416439|Q3416439]] | [[ਰਾਧਿਕਾ ਝਾਅ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61082449 61082449] | |- | style='text-align:right'| 3565 | [[:d:Q18393080|Q18393080]] | [[ਰਾਧਿਕਾ ਹਰਜ਼ਬਰਗਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24623780 24623780] | |- | style='text-align:right'| 3566 | [[:d:Q233265|Q233265]] | [[ਰਾਬਟ ਬ੍ਰਾਉਨਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24598774 24598774] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Browning by Herbert Rose Barraud, circa 1888.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3567 | [[:d:Q179374|Q179374]] | [[ਰਾਬਰਟ ਓਵਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29613293 29613293] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Owen by William Henry Brooke.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3568 | [[:d:Q311147|Q311147]] | [[ਰਾਬਰਟ ਕਿਓਸਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117195725 117195725] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Kiyosaki (53864555330) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3569 | [[:d:Q201732|Q201732]] | [[ਰਾਬਰਟ ਗਰਾਵੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68929835 68929835] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Graves 1929 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3570 | [[:d:Q338151|Q338151]] | [[ਰਾਬਰਟ ਜੇ. ਸ਼ਿਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41900524 41900524] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Shiller - World Economic Forum Annual Meeting 2012 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3571 | [[:d:Q310900|Q310900]] | [[ਰਾਬਰਟ ਫਿਸਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84206273 84206273] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Fisk, Christchurch, 2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3572 | [[:d:Q259132|Q259132]] | [[ਰਾਬਰਟ ਬਰਟਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24641986 24641986] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Burton by Gilbert Jackson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3573 | [[:d:Q12665|Q12665]] | [[ਰਾਬਰਟ ਬੇਡਿਨ ਪਾਵਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/122004815 122004815]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2479236 2479236] | [[ਤਸਵੀਰ:Baden-Powell USZ62-96893 (retouched and cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3574 | [[:d:Q1512|Q1512]] | [[ਰਾਬਰਟ ਲੂਈ ਸਟੀਵਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95207986 95207986] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Louis Stevenson by Henry Walter Barnett bw.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3575 | [[:d:Q7351|Q7351]] | [[ਰਾਬਰਟ ਸ਼ੂਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7575259 7575259] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert-schumann.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3576 | [[:d:Q1349930|Q1349930]] | [[ਰਾਬਰਟ ਹੰਟਰ (ਪੱਤਰਕਾਰ)|ਰਾਬਰਟ ਹੰਟਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112930131 112930131] | |- | style='text-align:right'| 3577 | [[:d:Q256506|Q256506]] | [[ਰਾਬਿਆ ਬਸਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79062790 79062790] | [[ਤਸਵੀਰ:Rabia al-Adawiyya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3578 | [[:d:Q469377|Q469377]] | [[ਰਾਬੀਆ ਬਲਖ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8492299 8492299] | |- | style='text-align:right'| 3579 | [[:d:Q7288493|Q7288493]] | [[ਰਾਮ ਕਰਨ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111570843 111570843] | |- | style='text-align:right'| 3580 | [[:d:Q7289700|Q7289700]] | [[ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100978606 100978606] | [[ਤਸਵੀਰ:Ramkumar-verma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3581 | [[:d:Q13008045|Q13008045]] | [[ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਮੌਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Raama Chandramouli Poetry Reading in Ugadi Kavi Sammelanam in Ravindra Bharathi (08.04.2016) 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3582 | [[:d:Q31790186|Q31790186]] | [[ਰਾਮ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਦਰਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3583 | [[:d:Q3525300|Q3525300]] | [[ਰਾਮ ਪੁਨਿਆਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/267403189 267403189] | [[ਤਸਵੀਰ:Ram Puniyani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3584 | [[:d:Q2724248|Q2724248]] | [[ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51849551 51849551] | [[ਤਸਵੀਰ:Accused of Cacori Conspiracy1271.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3585 | [[:d:Q15452341|Q15452341]] | [[ਰਾਮ ਰਤਨ ਭਟਨਾਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116545520 116545520] | |- | style='text-align:right'| 3586 | [[:d:Q29239175|Q29239175]] | [[ਰਾਮ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3587 | [[:d:Q3812755|Q3812755]] | [[ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118970 118970] | |- | style='text-align:right'| 3588 | [[:d:Q3595294|Q3595294]] | [[ਰਾਮ ਸ਼ਰਣ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49275270 49275270] | |- | style='text-align:right'| 3589 | [[:d:Q20609350|Q20609350]] | [[ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3590 | [[:d:Q1595192|Q1595192]] | [[ਰਾਮਚੰਦਰ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44339066 44339066] | |- | style='text-align:right'| 3591 | [[:d:Q3521662|Q3521662]] | [[ਰਾਮਚੰਦਰ ਗੁਹਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85142354 85142354] | [[ਤਸਵੀਰ:Ramachandra Guha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3592 | [[:d:Q3631811|Q3631811]] | [[ਰਾਮਚੰਦਰ ਸ਼ੁਕਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46899730 46899730] | [[ਤਸਵੀਰ:Ramchandra Shukla.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3593 | [[:d:Q2992962|Q2992962]] | [[ਰਾਮਧਾਰੀ ਸਿੰਘ ਦਿਨਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76463647 76463647] | [[ਤਸਵੀਰ:Ramdhari Singh Dinkar 1999 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3594 | [[:d:Q288441|Q288441]] | [[ਰਾਮਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49230480 49230480] | [[ਤਸਵੀਰ:Sri Ramana Maharshi - Portrait - G. G Welling - 1948.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3595 | [[:d:Q2770510|Q2770510]] | [[ਰਾਮਨਾਰਾਇਣ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਪਾਠਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5737451 5737451] | [[ਤਸਵੀਰ:Ramnarayan Pathak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3596 | [[:d:Q7288737|Q7288737]] | [[ਰਾਮਾਦੇਵੀ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8289811 8289811] | [[ਤਸਵੀਰ:Ramadebi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3597 | [[:d:Q55779|Q55779]] | [[ਰਾਮਾਬਾਈ ਰਾਨਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11432520 11432520] | [[ਤਸਵੀਰ:Ramabai-ranade.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3598 | [[:d:Q126811020|Q126811020]] | [[ਰਾਮਿਆ ਜਿਰਾਸਿੰਘੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3599 | [[:d:Q460083|Q460083]] | [[ਰਾਮੋਨ ਸਾਮਪੇਦਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9669149198353574940004 9669149198353574940004] | [[ਤਸਵੀਰ:Placa homenaje a Sampedro en As Furnas 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3600 | [[:d:Q48226|Q48226]] | [[ਰਾਲਫ ਵਾਲਡੋ ਐਮਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27079964 27079964] | [[ਤਸਵੀਰ:Ralph Waldo Emerson ca1857 retouched.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3601 | [[:d:Q2688163|Q2688163]] | [[ਰਾਵਜ਼ੀਮਾਇਰੀ ਸਈਦ ਜਹਲਾਂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12344272 12344272] | [[ਤਸਵੀਰ:Rosemarie Said Zahlan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3602 | [[:d:Q7296834|Q7296834]] | [[ਰਾਵੁਰੀ ਭਾਰਦਵਾਜ|ਰਾਵੜੀ ਭਾਰਦਵਾਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26010678 26010678] | [[ਤਸਵੀਰ:Ravuri Bharadhwaja bharat-s-tiwari-photography-IMG 8916 October 11, 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3603 | [[:d:Q7283319|Q7283319]] | [[ਰਾਹਤ ਇੰਦੌਰੀ|ਰਾਹਤ ਇੰਦੋਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rahat Saab At Ahmedabad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3604 | [[:d:Q3631305|Q3631305]] | [[ਰਾਹੀ ਮਾਸੂਮ ਰਜ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49332591 49332591] | |- | style='text-align:right'| 3605 | [[:d:Q15259407|Q15259407]] | [[ਰਾਹੁਲ ਪੰਡਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/169142299 169142299] | |- | style='text-align:right'| 3606 | [[:d:Q64746832|Q64746832]] | [[ਰਾਹੁਲ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/159902424 159902424] | |- | style='text-align:right'| 3607 | [[:d:Q3351937|Q3351937]] | [[ਰਾਹੁਲ ਸਾਂਕ੍ਰਿਤਯਾਯਨ|ਰਾਹੁਲ ਸਾਂਕ੍ਰਿਤਆਇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39432384 39432384] | [[ਤਸਵੀਰ:Rahul Sankrityayan bust Darjeeling.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3608 | [[:d:Q312745|Q312745]] | [[ਰਿਆਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਗੌਹਰ ਸ਼ਾਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305307827 305307827] | [[ਤਸਵੀਰ:Riaz Ahmed Gohar Shahi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3609 | [[:d:Q5338269|Q5338269]] | [[ਰਿਓਕਾਨ (ਸ਼ਾਇਰ)|ਰਿਓਕਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262474709 262474709] | [[ਤਸਵੀਰ:RYOKAN PORTRAITE.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3610 | [[:d:Q546490|Q546490]] | [[ਰਿਕੀ ਵਿਲਸਿਨ]] | [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]] | [https://viaf.org/en/viaf/79555075 79555075] | |- | style='text-align:right'| 3611 | [[:d:Q188620|Q188620]] | [[ਰਿਗੋਬੇਰਤਾ ਮੇਂਚੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90599516 90599516] | [[ਤਸਵੀਰ:20240620 NP PRESIDENTE BERNARDO AREVALO Y KARIN HERRERA PARTICIPAN EN DIALOGO PREMIO NOBEL DE LA PAZ 054.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3612 | [[:d:Q7324821|Q7324821]] | [[ਰਿਚਰਡ ਕੋਹਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/162888259 162888259] | |- | style='text-align:right'| 3613 | [[:d:Q44461|Q44461]] | [[ਰਿਚਰਡ ਡੋਕਿਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12307054 12307054] | [[ਤਸਵੀਰ:Dinner with Richard Dawkins and CFI... like a candle in the dark.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3614 | [[:d:Q3352534|Q3352534]] | [[ਰਿਚਰਡ ਡੌਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68991377 68991377] | [[ਤਸਵੀਰ:Richard M. D.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3615 | [[:d:Q638179|Q638179]] | [[ਰਿਚਰਡ ਪਾਵਰਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113865419 113865419] | [[ਤਸਵੀਰ:Richard Powers (author).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3616 | [[:d:Q547794|Q547794]] | [[ਰਿਚਰਡ ਫ਼ੋਰਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109503268 109503268] | [[ਤਸਵੀਰ:Oliver Mark - Richard Ford, Berlin 2002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3617 | [[:d:Q352725|Q352725]] | [[ਰਿਚਰਡ ਬ੍ਰਿਨਸਲੇ ਸ਼ੇਰੀਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9922178 9922178] | [[ਤਸਵੀਰ:Richard Sheridan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3618 | [[:d:Q215258|Q215258]] | [[ਰਿਚਰਡ ਰੋਰਟੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89085824 89085824] | [[ਤਸਵੀਰ:Richard McKay Rorty.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3619 | [[:d:Q1511|Q1511]] | [[ਰਿਚਰਡ ਵੈਗਨਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29732107 29732107] | [[ਤਸਵੀਰ:RichardWagner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3620 | [[:d:Q124302987|Q124302987]] | [[ਰਿਚਾ ਹਿੰਗਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3621 | [[:d:Q7339139|Q7339139]] | [[ਰਿਜ਼ਵਾਨਾ ਸਈਦ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3622 | [[:d:Q55404|Q55404]] | [[ਰਿਤਵਿਕ ਘਟਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12549245 12549245] | [[ਤਸਵੀਰ:Ritwik Ghatak (Young age photo).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3623 | [[:d:Q32923|Q32923]] | [[ਰਿਤੁਪਰਣੋ ਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/170415999 170415999]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/95589599 95589599] | [[ਤਸਵੀਰ:Rituparno.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3624 | [[:d:Q2798314|Q2798314]] | [[ਰਿਤੂ ਮੈਨਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69111545 69111545] | |- | style='text-align:right'| 3625 | [[:d:Q29563202|Q29563202]] | [[ਰਿਤੂ ਲਲਿਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6734167025412253390005 6734167025412253390005] | [[ਤਸਵੀਰ:Ritu.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3626 | [[:d:Q125148597|Q125148597]] | [[ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3627 | [[:d:Q29512082|Q29512082]] | [[ਰਿਬਕਾਹ ਬੈਟਲਹੇਮ ਕੋਹੁਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54953545 54953545] | [[ਤਸਵੀਰ:Rebekah Bettelheim Kohut (1927).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3628 | [[:d:Q68631381|Q68631381]] | [[ਰਿਵਰ ਗਾਲੋ]] | ''[[:d:Q1097630|intersex]]''<br/>[[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]]<br/>''[[:d:Q27679684|transfeminine]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:River Gallo 2023.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3629 | [[:d:Q292071|Q292071]] | [[ਰਿਸ਼ੈਲ ਮੀਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96947977 96947977] | [[ਤਸਵੀਰ:Richelle Mead 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3630 | [[:d:Q7335055|Q7335055]] | [[ਰਿੰਕੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/206687050 206687050] | |- | style='text-align:right'| 3631 | [[:d:Q298205|Q298205]] | [[ਰੀਟਾ (ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਗਾਇਕਾ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40167760461013572168 40167760461013572168] | [[ਤਸਵੀਰ:Rita Yahan Farouz 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3632 | [[:d:Q265179|Q265179]] | [[ਰੀਟਾ ਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54348256 54348256] | [[ਤਸਵੀਰ:Rita Lee - Credicard Hall - 03-2010 (cropped 2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3633 | [[:d:Q7307031|Q7307031]] | [[ਰੀਤਿਕਾ ਵਜ਼ੀਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41093850 41093850] | |- | style='text-align:right'| 3634 | [[:d:Q59440215|Q59440215]] | [[ਰੀਮ ਕਾਸਿਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9042153126248524750000 9042153126248524750000] | [[ਤਸਵੀਰ:Reem Kassis Jerusalem.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3635 | [[:d:Q107296050|Q107296050]] | [[ਰੀਮ ਸਾਲੇਹ ਅਲ ਗੁਰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6410153411888941700000 6410153411888941700000] | |- | style='text-align:right'| 3636 | [[:d:Q4529898|Q4529898]] | [[ਰੁਕਸਾਂਦਰਾ ਸਕਾਰਲਾਤੋਵਨਾ ਐਡਲਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34288569 34288569] | [[ਤਸਵੀਰ:Roksandra Sturdza.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3637 | [[:d:Q7378859|Q7378859]] | [[ਰੁਖਸਾਨਾ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/92978535 92978535] | |- | style='text-align:right'| 3638 | [[:d:Q47230034|Q47230034]] | [[ਰੁਖਸਾਨਾ ਨੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3639 | [[:d:Q7376598|Q7376598]] | [[ਰੁਚਿਰ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/232108464 232108464] | [[ਤਸਵੀਰ:RuchirSharma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3640 | [[:d:Q7376601|Q7376601]] | [[ਰੁਚਿਰਾ ਕੰਬੋਜ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Profile Ruchira SA.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3641 | [[:d:Q7376581|Q7376581]] | [[ਰੁਚੀ ਆਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102711957 102711957] | |- | style='text-align:right'| 3642 | [[:d:Q12758418|Q12758418]] | [[ਰੁਜ਼ਿਕਾ ਸੋਕਿਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/162757312 162757312] | [[ਤਸਵੀਰ:Ružica Sokić 2017 stamp of Serbia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3643 | [[:d:Q47695|Q47695]] | [[ਰੁਡੋਲਫ਼ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ ਯੂਕੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46845944 46845944] | [[ਤਸਵੀਰ:Eucken-im-Alter.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3644 | [[:d:Q312954|Q312954]] | [[ਰੁਦਕੀ|ਰੁਦਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17367564 17367564] | [[ਤਸਵੀਰ:Miniature of Rudaki by Hossein Behzad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3645 | [[:d:Q15917427|Q15917427]] | [[ਰੁਪਿੰਦਰ ਇੰਦਰਜੀਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rupinder Inderjit.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3646 | [[:d:Q7380408|Q7380408]] | [[ਰੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rupinderpal Singh Dhillon 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3647 | [[:d:Q102378247|Q102378247]] | [[ਰੁਮਾਨਾ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56076050 56076050] | |- | style='text-align:right'| 3648 | [[:d:Q34743|Q34743]] | [[ਰੁਡਯਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ|ਰੂਡਿਆਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7524679 7524679] | [[ਤਸਵੀਰ:Kipling nd.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3649 | [[:d:Q7382851|Q7382851]] | [[ਰੂਥ ਐਡਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67708942 67708942] | |- | style='text-align:right'| 3650 | [[:d:Q113964|Q113964]] | [[ਰੂਥ ਐਸਪੋਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24885202 24885202] | |- | style='text-align:right'| 3651 | [[:d:Q7383058|Q7383058]] | [[ਰੂਥ ਜੋਨਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262019800 262019800] | [[ਤਸਵੀਰ:Ruth Jones Little Britain Gavin and Stacey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3652 | [[:d:Q235759|Q235759]] | [[ਰੂਥ ਪ੍ਰਾਵਰ ਝਾਬਵਾਲਾ|ਰੂਥ ਪ੍ਰਵਰ ਝੱਬਵਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54149447 54149447] | [[ਤਸਵੀਰ:Ruth Prawer Jhabvala 1987.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3653 | [[:d:Q1776019|Q1776019]] | [[ਰੂਥ ਬ੍ਰਾਇਨ ਓਵੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/158405079 158405079] | [[ਤਸਵੀਰ:Ruth Bryan Owen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3654 | [[:d:Q2177794|Q2177794]] | [[ਰੂਥ ਵਨੀਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/92573320 92573320] | |- | style='text-align:right'| 3655 | [[:d:Q27950777|Q27950777]] | [[ਰੂਥ ਸਟੈਨਲੀ ਫਰਨਾਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/86157098352972550854 86157098352972550854] | [[ਤਸਵੀਰ:RuthFarnam1919.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3656 | [[:d:Q20609357|Q20609357]] | [[ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਚੰਦੇਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3657 | [[:d:Q11998414|Q11998414]] | [[ਰੂਪਾ ਫਾਰੂਕੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67661433 67661433] | |- | style='text-align:right'| 3658 | [[:d:Q7380187|Q7380187]] | [[ਰੂਪਾ ਬਾਜਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66149196474774791600 66149196474774791600] | [[ਤਸਵੀਰ:Rupa Bajwa, Author.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3659 | [[:d:Q7380181|Q7380181]] | [[ਰੂਪਾ ਭਵਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/263324153 263324153] | |- | style='text-align:right'| 3660 | [[:d:Q19662918|Q19662918]] | [[ਰੂਪੀ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2577147786752668220001 2577147786752668220001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/57160307507557742778 57160307507557742778] | [[ਤਸਵੀਰ:Rupi Kaur by Baljit Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3661 | [[:d:Q113401870|Q113401870]] | [[ਰੂਬੀ ਢੱਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20149233351376510866 20149233351376510866] | |- | style='text-align:right'| 3662 | [[:d:Q516843|Q516843]] | [[ਰੂਬੈੱਨ ਗਾਲੇਗੋ|ਰੂਬੈੱਨ ਗਾਯੇਗੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102172673 102172673] | [[ਤਸਵੀਰ:Рубен Гальего.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3663 | [[:d:Q526324|Q526324]] | [[ਰੂਮਾ ਮਹਿਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rooma Mehra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3664 | [[:d:Q43347|Q43347]] | [[ਰੂਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98930150 98930150] | [[ਤਸਵੀਰ:Mevlana-celaleddin-i-rumi-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3665 | [[:d:Q560145|Q560145]] | [[ਰੂਸੀ ਕਰੰਜੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9926423 9926423] | |- | style='text-align:right'| 3666 | [[:d:Q6527|Q6527]] | [[ਰੂਸੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100184045 100184045] | [[ਤਸਵੀਰ:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3667 | [[:d:Q7378659|Q7378659]] | [[ਰੂਹੀ ਖਾਲਿਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52840497 52840497] | [[ਤਸਵੀਰ:Ruhi el-Halidi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3668 | [[:d:Q319648|Q319648]] | [[ਰੇ ਕ੍ਰੌਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116764895 116764895] | [[ਤਸਵੀਰ:Ray Kroc 1976.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3669 | [[:d:Q40640|Q40640]] | [[ਰੇ ਬਰੈਡਬਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/106652108 106652108]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/12305881 12305881] | [[ਤਸਵੀਰ:Ray Bradbury (1975) -cropped-.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3670 | [[:d:Q97302909|Q97302909]] | [[ਰੇਖਾ ਰਾਜ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rekharaj1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3671 | [[:d:Q83688633|Q83688633]] | [[ਰੇਚਲ ਗੋਇਨਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rachel Goenka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3672 | [[:d:Q52818666|Q52818666]] | [[ਰੇਚਲ ਹਿਲਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3673 | [[:d:Q7313587|Q7313587]] | [[ਰੇਣੁਕਾ ਰੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/208217948 208217948] | |- | style='text-align:right'| 3674 | [[:d:Q17388667|Q17388667]] | [[ਰੇਣੂ ਚੱਕਰਵਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11169571 11169571] | |- | style='text-align:right'| 3675 | [[:d:Q76483|Q76483]] | [[ਰੇਨਰ ਮਾਰਿਆ ਰਿਲਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46897170 46897170] | [[ਤਸਵੀਰ:Rainer Maria Rilke 1900.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3676 | [[:d:Q44426|Q44426]] | [[ਰੇਨਰ ਵਰਨਰ ਫ਼ਾਸਬੀਂਡਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1634149108439668780001 1634149108439668780001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/66467014 66467014] | [[ਤਸਵੀਰ:PER51895 061.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3677 | [[:d:Q9191|Q9191]] | [[ਰਨੇ ਦੇਕਾਰਤ|ਰੇਨੇ ਦੇਕਾਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41838958 41838958] | [[ਤਸਵੀਰ:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3678 | [[:d:Q7301619|Q7301619]] | [[ਰੇਬਤੀ ਮੋਹਨ ਦੱਤਾ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262029949 262029949] | |- | style='text-align:right'| 3679 | [[:d:Q15725149|Q15725149]] | [[ਰੇਬਾ ਰੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3680 | [[:d:Q41694207|Q41694207]] | [[ਰੇਬੇਕਾ ਚਾਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45762231 45762231] | |- | style='text-align:right'| 3681 | [[:d:Q2134968|Q2134968]] | [[ਰੇਬੈਕਾ ਸੋਲਨਿਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41972193 41972193] | [[ਤਸਵੀਰ:Rebecca Solnit cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3682 | [[:d:Q160640|Q160640]] | [[ਰੇਮੋਂ ਆਰੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51685009 51685009] | [[ਤਸਵੀਰ:RaymondAron-StudioHarcourt-1956.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3683 | [[:d:Q180377|Q180377]] | [[ਰੇਮੰਡ ਚੈੰਨਡਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39374901 39374901] | [[ਤਸਵੀਰ:Raymond Chandler (Lady in the Lake portrait, 1943).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3684 | [[:d:Q394628|Q394628]] | [[ਰੇਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87380498 87380498] | [[ਤਸਵੀਰ:Raymond Williams At Saffron Walden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3685 | [[:d:Q13000000|Q13000000]] | [[ਰੇਹਾਨਾ ਜੱਬਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6015167764310113890007 6015167764310113890007] | [[ਤਸਵੀਰ:2014-10-05 International Committee Against Executions I.C.A.E, save Reyhaneh Jabbari, 021 Hannover Bahnhofstraße Ernst-August-Platz.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3686 | [[:d:Q16225960|Q16225960]] | [[ਰੇਹਾਮ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9202155286604787180001 9202155286604787180001] | |- | style='text-align:right'| 3687 | [[:d:Q378116|Q378116]] | [[ਰੈਗਿਸ ਡੈਬਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68927790 68927790] | [[ਤਸਵੀਰ:Régis Debray.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3688 | [[:d:Q195154|Q195154]] | [[ਰੈਚਲ ਕੋਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/170936520 170936520] | [[ਤਸਵੀਰ:2003 Rachel Corrie 16 March.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3689 | [[:d:Q7375302|Q7375302]] | [[ਰੋਜ਼ ਕਾਵੇਨੇ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/15056409 15056409] | [[ਤਸਵੀਰ:Roz Kaveney April 14 2007 by Patrick Nielsen Hayden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3690 | [[:d:Q3442515|Q3442515]] | [[ਰੋਜ਼ਮੇਰੀ ਰੋਜਰਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111623724 111623724] | |- | style='text-align:right'| 3691 | [[:d:Q171677|Q171677]] | [[ਰੋਜ਼ਰ ਬੇਕਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120688673 120688673]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/315690965 315690965] | [[ਤਸਵੀਰ:Roger-bacon-statue.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3692 | [[:d:Q260862|Q260862]] | [[ਰੋਜ਼ਾਰੀਓ ਕਾਸਟੇਲਾਨੋਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97344364 97344364] | [[ਤਸਵੀਰ:Busto de Rosario Castellanos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3693 | [[:d:Q160619|Q160619]] | [[ਰੋਜ਼ੇ ਗਾਰੋਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/81966173 81966173] | |- | style='text-align:right'| 3694 | [[:d:Q129155|Q129155]] | [[ਰੋਜ਼ੇ ਮਾਰਟਿਨ ਡੂ ਗਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51692954 51692954] | [[ਤਸਵੀਰ:Roger Martin du Gard 1937.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3695 | [[:d:Q1136106|Q1136106]] | [[ਰੋਬਰਟ ਮੋਰੀਸਨ ਮੈਕਾੲੀਵਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14833236 14833236] | |- | style='text-align:right'| 3696 | [[:d:Q168728|Q168728]] | [[ਰੌਬਰਟ ਫ਼ਰੌਸਟ|ਰੋਬੇਰਟ ਫਰੋਸਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32010055 32010055] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Frost NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3697 | [[:d:Q56605720|Q56605720]] | [[ਰੋਬੇਰਟਾ ਪਰਕਿਨਜ਼]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/41024617 41024617] | |- | style='text-align:right'| 3698 | [[:d:Q297532|Q297532]] | [[ਰੋਬੇਰਤੋ ਬੋਲਾਨੀਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41992611 41992611] | [[ਤਸਵੀਰ:Roberto Bolaño Ávalos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3699 | [[:d:Q156201|Q156201]] | [[ਰੋਮਨ ਜੈਕਬਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59084146 59084146] | [[ਤਸਵੀਰ:Roman Jakobson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3700 | [[:d:Q51552|Q51552]] | [[ਰੋਮਨ ਪੋਲਾਂਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112552900 112552900] | [[ਤਸਵੀਰ:Roman Polanski Cannes 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3701 | [[:d:Q47162|Q47162]] | [[ਰੋਮਾਂ ਰੋਲਾਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6211158915874750000008 6211158915874750000008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/71397100 71397100] | [[ਤਸਵੀਰ:Romain Rolland 1915.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3702 | [[:d:Q60642606|Q60642606]] | [[ਰੋਮਿਤਾ ਰੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/190873323 190873323] | |- | style='text-align:right'| 3703 | [[:d:Q2744161|Q2744161]] | [[ਰੋਮਿਲਾ ਥਾਪਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108370620 108370620] | [[ਤਸਵੀਰ:Thapr2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3704 | [[:d:Q926|Q926]] | [[ਰੁਆਲ ਆਮੁੰਸਨ|ਰੋਲਡ ਅਮੁੰਡਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71419820 71419820] | [[ਤਸਵੀਰ:Amundsen in fur skins.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3705 | [[:d:Q179109|Q179109]] | [[ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44295060 44295060] | [[ਤਸਵੀਰ:Roland Barthes 1969.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3706 | [[:d:Q19877226|Q19877226]] | [[ਰੋਵਨ ਕ੍ਰੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3707 | [[:d:Q18645802|Q18645802]] | [[ਰੋਸਾਰੀਓ ਮੋਰਾਲੇਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/81853671 81853671] | |- | style='text-align:right'| 3708 | [[:d:Q732338|Q732338]] | [[ਰੋਹਿਂਟਨ ਮਿਸਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29581388 29581388] | |- | style='text-align:right'| 3709 | [[:d:Q7359760|Q7359760]] | [[ਰੋਹਿਤ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/232264970 232264970] | |- | style='text-align:right'| 3710 | [[:d:Q55163|Q55163]] | [[ਰੌਬਰਟ ਆਲਟਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76394475 76394475] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Altman - 1983.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3711 | [[:d:Q187364|Q187364]] | [[ਰੌਬਰਟ ਜ਼ਮੈਕਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110566393 110566393] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Zemeckis "The Walk" at Opening Ceremony of the 28th Tokyo International Film Festival (21835891403) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3712 | [[:d:Q7352248|Q7352248]] | [[ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44336798 44336798] | [[ਤਸਵੀਰ:Robin Becker at 2026 Tucson Festival of Books 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3713 | [[:d:Q2604952|Q2604952]] | [[ਰੌਬਿਨ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119240640 119240640] | [[ਤਸਵੀਰ:Robin Sharma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3714 | [[:d:Q16013433|Q16013433]] | [[ਰੌਬਿਨ ਹਾਰਡੀ (ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38702437 38702437] | |- | style='text-align:right'| 3715 | [[:d:Q7368827|Q7368827]] | [[ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਬੇਗ਼ਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9146153289899432770006 9146153289899432770006] | [[ਤਸਵੀਰ:Raushanara.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3716 | [[:d:Q108107510|Q108107510]] | [[ਰੰਗੀਨਾ ਹਮੀਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:RANGINA HAMIDI.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3717 | [[:d:Q104530169|Q104530169]] | [[ਰੰਜਨਾ ਐਸ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3718 | [[:d:Q109593414|Q109593414]] | [[ਰੰਜਨਾ ਕੁਮਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93064741 93064741] | [[ਤਸਵੀਰ:Ranjana Kumari Paris Iran Freedom Rally.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3719 | [[:d:Q7293111|Q7293111]] | [[ਰੰਜਨਾ ਖੰਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61775709 61775709] | |- | style='text-align:right'| 3720 | [[:d:Q68275707|Q68275707]] | [[ਰੰਭਾ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35808757 35808757] | |- | style='text-align:right'| 3721 | [[:d:Q4724|Q4724]] | [[ਲ ਕਾਰਬੂਜ਼ੀਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56612471 56612471] | [[ਤਸਵੀਰ:Le Corbusier (1964).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3722 | [[:d:Q63219332|Q63219332]] | [[ਲਇਰਾ ਮੈਕੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5331155769094727880003 5331155769094727880003] | [[ਤਸਵੀਰ:Lyra McKee (33207175144) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3723 | [[:d:Q13120779|Q13120779]] | [[ਲਕਸ਼ਮਣ ਗਾਇਕਵਾੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/263347149 263347149] | |- | style='text-align:right'| 3724 | [[:d:Q18345531|Q18345531]] | [[ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Laxman Rao 2014.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3725 | [[:d:Q6505199|Q6505199]] | [[ਲਕਸ਼ਮਣਸ਼ਾਸਤਰੀ ਬਾਲਾਜੀ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44512557 44512557] | |- | style='text-align:right'| 3726 | [[:d:Q6479874|Q6479874]] | [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਕੁਮਾਰੀ ਚੂੜਾਵਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52101345 52101345] | [[ਤਸਵੀਰ:Lakshmi Kumari Chudaawat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3727 | [[:d:Q6479872|Q6479872]] | [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3728 | [[:d:Q3826232|Q3826232]] | [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਕੰਨਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37121314 37121314] | |- | style='text-align:right'| 3729 | [[:d:Q41672616|Q41672616]] | [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਗੋਪੀਨਾਥਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3730 | [[:d:Q6479863|Q6479863]] | [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੋਲਮਸਟ੍ਰੋਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14954670 14954670] | |- | style='text-align:right'| 3731 | [[:d:Q5756306|Q5756306]] | [[ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਥ ਬੇਜ਼ਬਰੂਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54948966 54948966] | [[ਤਸਵੀਰ:Laksminath Bezbaruah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3732 | [[:d:Q12450873|Q12450873]] | [[ਲਕਸ਼ਮੀਨੰਦਨ ਬੋਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Lakshmi Nandan Bora.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3733 | [[:d:Q20609365|Q20609365]] | [[ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Lakhwinder Johal , Punjabi language Poet.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3734 | [[:d:Q12237454|Q12237454]] | [[ਲਮੀਆ ਅੱਬਾਸ ਅਮਾਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/297693943 297693943] | [[ਤਸਵੀਰ:Jawad Saleem - Lamea 1949.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3735 | [[:d:Q12173764|Q12173764]] | [[ਲਯੁਬੋਵ ਯਾਨੋਵਸਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/302563470 302563470] | [[ਤਸਵੀਰ:Яновська Любов.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3736 | [[:d:Q9333|Q9333]] | [[ਲਾਓਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100199963 100199963]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/101089774 101089774]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/173612133 173612133]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/241509867 241509867]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/294097641 294097641]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3234168048987738410009 3234168048987738410009] | [[ਤਸਵੀਰ:Zhang Lu-Laozi Riding an Ox (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3737 | [[:d:Q118220954|Q118220954]] | [[ਲਾਜ ਨੀਲਮ ਸੈਣੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3738 | [[:d:Q20609372|Q20609372]] | [[ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਖੀਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Labh Singh Kheeva.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3739 | [[:d:Q6480739|Q6480739]] | [[ਲਾਮਾ ਅਬੂ-ਓਦੇਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Lama Abu Ghanem1 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3740 | [[:d:Q20394464|Q20394464]] | [[ਲਾਮਾ ਖਾਟਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3741 | [[:d:Q5679|Q5679]] | [[ਲਾਰਡ ਬਾਇਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95230688 95230688] | [[ਤਸਵੀਰ:Byron 1813 by Phillips.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3742 | [[:d:Q6489422|Q6489422]] | [[ਲਾਰਿਸਾ ਐਲੇਕਸੈਂਡਰੋਵਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3743 | [[:d:Q55245|Q55245]] | [[ਲਾਰੈਂਸ ਓਲੀਵੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34467436 34467436] | [[ਤਸਵੀਰ:Lord Olivier 6 Allan Warren.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3744 | [[:d:Q20609384|Q20609384]] | [[ਲਾਲ ਸਿੰਘ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)|ਲਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3745 | [[:d:Q20609389|Q20609389]] | [[ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3746 | [[:d:Q15222444|Q15222444]] | [[ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53474583 53474583] | [[ਤਸਵੀਰ:Lal-singh-dil-photo-by-amarjit-chandan 4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3747 | [[:d:Q20609404|Q20609404]] | [[ਲਾਲਟੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3748 | [[:d:Q3347988|Q3347988]] | [[ਲਾਲਨ ਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ|ਲਾਲਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1416099 1416099] | [[ਤਸਵੀਰ:Fakir Lalon Shah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3749 | [[:d:Q132130017|Q132130017]] | [[ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ ਪੁਰੀ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3750 | [[:d:Q1395763|Q1395763]] | [[ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41910129 41910129] | [[ਤਸਵੀਰ:Lala Lajpat Rai photo in Young India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3751 | [[:d:Q6480418|Q6480418]] | [[ਲਲਿਤਾਮਬਿਕਾ ਅੰਤਰਜਨਮ|ਲਾਲਿਤਾਂਬਿਕਾ ਅੰਤਰਜਨਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88241269 88241269] | |- | style='text-align:right'| 3752 | [[:d:Q512062|Q512062]] | [[ਲਾਸਲੋ ਕ੍ਰਾਸਜ਼ਨਾਹੋਰਕਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87286403 87286403] | [[ਤਸਵੀਰ:Krasznahorkai László portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3753 | [[:d:Q130564248|Q130564248]] | [[ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3754 | [[:d:Q6539910|Q6539910]] | [[ਲਿਆਨਾ ਬਦਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36993851 36993851] | |- | style='text-align:right'| 3755 | [[:d:Q7243|Q7243]] | [[ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96987389 96987389] | [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3756 | [[:d:Q313458|Q313458]] | [[ਲਿਊਸ ਐਚ ਮਾਰਗਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19740087 19740087] | [[ਤਸਵੀਰ:PSM V72 D574 Lewis Henry Morgan.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3757 | [[:d:Q41617|Q41617]] | [[ਲਿਓ ਸ਼ਿਆਓਬੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91029317 91029317] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017, cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3758 | [[:d:Q33391|Q33391]] | [[ਲਿਓਨ ਤ੍ਰੋਤਸਕੀ|ਲਿਓਨ ਟਰਾਟਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19685134 19685134] | [[ਤਸਵੀਰ:Лев Давидович Троцкий.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3759 | [[:d:Q7604|Q7604]] | [[ਲਿਓਨਹਾਰਡ ਇਓਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24639786 24639786] | [[ਤਸਵੀਰ:Leonhard Euler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3760 | [[:d:Q762|Q762]] | [[ਲਿਓਨਾਰਦੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24604287 24604287] | [[ਤਸਵੀਰ:Francesco Melzi - Portrait of Leonardo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3761 | [[:d:Q1394078|Q1394078]] | [[ਲਿਓਨਿਦ ਸੋਲੋਵਿਓਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32404985 32404985]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/84001273 84001273] | |- | style='text-align:right'| 3762 | [[:d:Q67189034|Q67189034]] | [[ਲਿਓਨੋਰਾ ਸਕਾਟ ਕਰਟਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/270154215 270154215] | |- | style='text-align:right'| 3763 | [[:d:Q3398852|Q3398852]] | [[ਲਿਦਿਜਾ ਦਿਮ੍ਕੋਵ੍ਸਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/166699195 166699195] | [[ਤਸਵੀਰ:Lidija Dimkovska.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3764 | [[:d:Q6708945|Q6708945]] | [[ਲਿਨ ਬ੍ਰੀਡਲਵ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਪੁਰਸ਼]] | [https://viaf.org/en/viaf/30714197 30714197] | [[ਤਸਵੀਰ:Lynn Breedlove 20191119-7944 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3765 | [[:d:Q229184|Q229184]] | [[ਲਿਲੀ ਕੋਲਿਨਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/231837878 231837878] | [[ਤਸਵੀਰ:Tolkien (33926801908) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3766 | [[:d:Q6547616|Q6547616]] | [[ਲਿਲੀ ਗੋਲਸਤਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56148120916294791606 56148120916294791606] | [[ਤਸਵੀਰ:L Golestan Age 5.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3767 | [[:d:Q71372|Q71372]] | [[ਲਿਲੀ ਬ੍ਰਾਉਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61554081 61554081] | [[ਤਸਵੀਰ:Lily Braun.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3768 | [[:d:Q515387|Q515387]] | [[ਲਿਲੀਅਨ ਵਾਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35255008 35255008] | [[ਤਸਵੀਰ:Lillian Wald - William Valentine Schevill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3769 | [[:d:Q17166615|Q17166615]] | [[ਲਿਲੀਅਨ ਹਰਮਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/182145541808796601064 182145541808796601064] | [[ਤਸਵੀਰ:Lillian Harman.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3770 | [[:d:Q10068|Q10068]] | [[ਲਿੰਡਸੇ ਵੋਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120428271 120428271] | [[ਤਸਵੀਰ:2017 Audi FIS Ski Weltcup Garmisch-Partenkirchen Damen - Lindsey Vonn - by 2eight - 8SC8048.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3771 | [[:d:Q4137138|Q4137138]] | [[ਲੀ ਗੁਰਗਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3772 | [[:d:Q7071|Q7071]] | [[ਲੀ ਬਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108726426 108726426] | [[ਤਸਵੀਰ:李白.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3773 | [[:d:Q203782|Q203782]] | [[ਲੀ ਸ਼ੈਂਗਯਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73666 73666] | [[ਤਸਵੀਰ:Li Shangyin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3774 | [[:d:Q107110677|Q107110677]] | [[ਲੀਆ ਜੌਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1634169639265196580003 1634169639265196580003] | [[ਤਸਵੀਰ:Leah Johnson at National Book Festival, 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3775 | [[:d:Q154545|Q154545]] | [[ਲੀਓਪੋਲਡ ਸੈਨਘੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110151491 110151491] | [[ਤਸਵੀਰ:Léopold Sédar Senghor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3776 | [[:d:Q44231620|Q44231620]] | [[ਲੀਜ਼ਾ ਅਲਵਾਰਾਡੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73267064 73267064] | [[ਤਸਵੀਰ:Lisa-alvardo DSC08172.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3777 | [[:d:Q64211932|Q64211932]] | [[ਲੀਜ਼ਾ ਐਨੀ ਫਲੇਚਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:LISA ANNE FLETCHER.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3778 | [[:d:Q4354877|Q4354877]] | [[ਲੀਜ਼ਾ ਜੇਵੈਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22451038 22451038] | [[ਤਸਵੀਰ:Lisa Jewell 2010 05 05 crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3779 | [[:d:Q45921753|Q45921753]] | [[ਲੀਜ਼ਾ ਟੈਡਿਓ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4153953176905561293 4153953176905561293] | [[ਤਸਵੀਰ:Lisa Taddeo (48672799606).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3780 | [[:d:Q58918543|Q58918543]] | [[ਲੀਜ਼ਾ ਬੰਕਰ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/21148207774400341135 21148207774400341135] | |- | style='text-align:right'| 3781 | [[:d:Q55979206|Q55979206]] | [[ਲੀਡੀਆ ਐਲਨ ਡੇਵਿਲਬਿਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70975848 70975848] | [[ਤਸਵੀਰ:LydiaAllenDeVilbiss1922b.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3782 | [[:d:Q34253|Q34253]] | [[ਲੀਨਸ ਤੂਰਵਲਦਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85515270 85515270] | [[ਤਸਵੀਰ:Lc3 2018 (263682303) (cropped).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3783 | [[:d:Q6522106|Q6522106]] | [[ਲੀਨਾ ਗਿਲਬਰਟ ਫੋਰਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66134463 66134463] | |- | style='text-align:right'| 3784 | [[:d:Q24449949|Q24449949]] | [[ਲੀਮਾ ਧਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Author Leema Dhar (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3785 | [[:d:Q6519887|Q6519887]] | [[ਲੀਲਾ ਕਸਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3786 | [[:d:Q6516264|Q6516264]] | [[ਲੀਲਾ ਨੰਬੂਦਰੀਪਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61172405 61172405] | [[ਤਸਵੀਰ:Sumangala (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3787 | [[:d:Q432714|Q432714]] | [[ਲੀਲਾ ਮਜੂਮਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/240649076 240649076] | |- | style='text-align:right'| 3788 | [[:d:Q47016048|Q47016048]] | [[ਲੀਲਾ ਰੋਅ ਦਿਆਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43153624 43153624] | |- | style='text-align:right'| 3789 | [[:d:Q3530342|Q3530342]] | [[ਲੀਲਾ ਸੈਮਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/671387 671387] | [[ਤਸਵੀਰ:Leelasamson2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3790 | [[:d:Q12451475|Q12451475]] | [[ਲੀਲਾਧਰ ਜਾਗੁਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107280360 107280360] | |- | style='text-align:right'| 3791 | [[:d:Q28541068|Q28541068]] | [[ਲੀਸਾ ਈ ਬਲੂਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3792 | [[:d:Q179041|Q179041]] | [[ਲੀਸਾ ਕੂਡਰੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7587712 7587712] | [[ਤਸਵੀਰ:Lisa Kudrow 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3793 | [[:d:Q1403|Q1403]] | [[ਲੂਈਜੀ ਪਿਰਾਂਦੈਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64010465 64010465] | [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3794 | [[:d:Q172346|Q172346]] | [[ਲੁਈਗੀ ਬਾਰਤੋਲੀਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87470344 87470344] | [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Bartolini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3795 | [[:d:Q4128|Q4128]] | [[ਲੂਈ ਆਰਾਗੋਂ|ਲੁਈਸ ਅਰਾਗਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/173144928807154440703 173144928807154440703]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/24607590 24607590]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/307460870 307460870]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/316400455 316400455]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8178518 8178518] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait Aragon (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3796 | [[:d:Q1779|Q1779]] | [[ਲੁਈਸ ਆਰਮਸਟਰਾਂਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/195226 195226] | [[ਤਸਵੀਰ:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3797 | [[:d:Q590|Q590]] | [[ਲੁਈਸ ਦੇ ਕੈਮੋਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34454091 34454091] | [[ਤਸਵੀਰ:Camões, por Fernão Gomes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3798 | [[:d:Q267107|Q267107]] | [[ਲੁਕਰੇਟੀਆ ਮੋਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32004830 32004830] | [[ਤਸਵੀਰ:Lucretia Mott, signed photo, by F. Gutekunst - Original (cropped).tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3799 | [[:d:Q76422|Q76422]] | [[ਲੁਡਵਿਗ ਫ਼ਿਊਰਬਾਖ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36918169 36918169] | [[ਤਸਵੀਰ:Feuerbach Ludwig.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3800 | [[:d:Q28715445|Q28715445]] | [[ਲੁਲਵਾ ਅਲ ਮਨਸੂਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3801 | [[:d:Q38873|Q38873]] | [[ਲੂ ਐਂਡਰੇਅਸ ਸਾਲੋਮੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39372916 39372916] | [[ਤਸਵੀਰ:Lou Andreas-Salomé - Foto Atelier Elvira.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3802 | [[:d:Q23114|Q23114]] | [[ਲੂ ਸ਼ੁਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29537230 29537230] | [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3803 | [[:d:Q6688596|Q6688596]] | [[ਲੂਈਸ ਅਬੇਟਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/121207701 121207701] | |- | style='text-align:right'| 3804 | [[:d:Q38082|Q38082]] | [[ਲੂਈਸ ਕੈਰਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32144928665654441241 32144928665654441241]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4759158915898550000007 4759158915898550000007]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/66462036 66462036] | [[ਤਸਵੀਰ:LewisCarrollSelfPhoto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3805 | [[:d:Q2344210|Q2344210]] | [[ਲੂਈਸ ਗਲਿੱਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84538845 84538845] | [[ਤਸਵੀਰ:Louise Glück circa 1977.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3806 | [[:d:Q541929|Q541929]] | [[ਲੂਈਸਾ ਲੌਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6230149108478568780008 6230149108478568780008] | [[ਤਸਵੀਰ:Louisa Lawson V1-FL3303627.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3807 | [[:d:Q188646|Q188646]] | [[ਲੂਕਾਨਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100902938 100902938] | [[ਤਸਵੀਰ:Busto de Lucano, Cordoba.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3808 | [[:d:Q6698268|Q6698268]] | [[ਲੂਸੀ ਡੇਲਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43879636 43879636] | [[ਤਸਵੀਰ:LucyDelaney.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3809 | [[:d:Q6698403|Q6698403]] | [[ਲੂਸੀ ਲਾਰਕਾਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50025848 50025848] | [[ਤਸਵੀਰ:Lucy Larcom seated with book.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3810 | [[:d:Q553128|Q553128]] | [[ਲੂਸੀਲੀਓ ਵਾਨੀਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36967006 36967006] | [[ਤਸਵੀਰ:6655 - Roma - Ettore Ferrari, Giulio Cesare Vanini (1889) - Foto Giovanni Dall'Orto, 6-Apr-2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3811 | [[:d:Q239540|Q239540]] | [[ਲੇਡੀ ਗਰੈਗਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73885426 73885426] | [[ਤਸਵੀਰ:Lady gregory.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3812 | [[:d:Q983312|Q983312]] | [[ਲੇਮੈਨ ਐਬਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52609813 52609813] | [[ਤਸਵੀਰ:Lyman Abbott - (Purdy).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3813 | [[:d:Q128126|Q128126]] | [[ਲੇਵੀ ਸਤਰੋਸ|ਲੇਵੀ ਸਟ੍ਰਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102346347 102346347] | [[ਤਸਵੀਰ:Levi-strauss 260 (cropped2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3814 | [[:d:Q188093|Q188093]] | [[ਲੈਂਗਸਟਨ ਹਿਊਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44315795 44315795] | [[ਤਸਵੀਰ:Langston Hughes by Carl Van Vechten (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3815 | [[:d:Q23728|Q23728]] | [[ਲੈਰੀ ਡੇਵਿਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46967336 46967336] | [[ਤਸਵੀਰ:Larry David at the 2009 Tribeca Film Festival 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3816 | [[:d:Q6473907|Q6473907]] | [[ਲੈਲਾ ਅਲ-ਹਦਾਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71037168 71037168] | [[ਤਸਵੀਰ:Laila El Haddad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3817 | [[:d:Q438645|Q438645]] | [[ਲੈਲਾ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61590867 61590867] | [[ਤਸਵੀਰ:Leila Ahmed.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3818 | [[:d:Q4963456|Q4963456]] | [[ਲੈਸਲੇ ਲੋਕੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79549029 79549029] | [[ਤਸਵੀਰ:Lesley Lokko.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3819 | [[:d:Q744540|Q744540]] | [[ਲੋਂਜਾਈਨਸ|ਲੋਂਜੀਨਸ (ਸਾਹਿਤ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/135154739833452991275 135154739833452991275]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/281851250 281851250] | |- | style='text-align:right'| 3820 | [[:d:Q20609418|Q20609418]] | [[ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਲੱਛਣ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3821 | [[:d:Q20609425|Q20609425]] | [[ਲੋਕਨਾਥ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3822 | [[:d:Q165257|Q165257]] | [[ਲੋਪੇ ਦੇ ਵੇਗਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89773778 89773778] | [[ਤਸਵੀਰ:LopedeVega.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3823 | [[:d:Q177854|Q177854]] | [[ਲੋਰੈਂਸੋ ਦੇ ਮੇਦੀਚੀ|ਲੋਰੈਂਜ਼ੋ ਦੇ ਮੇਦੀਚੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54169908 54169908] | [[ਤਸਵੀਰ:Bottega di Agnolo di Cosimo, detto il Bronzino (Firenze 1503-1572) - Ritratto di Lorenzo il Magnifico - 865 - Uffizi Gallery (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3824 | [[:d:Q28822989|Q28822989]] | [[ਲੌਰਾ ਪੇਰਿੰਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3825 | [[:d:Q152019|Q152019]] | [[ਲੌਰਾ ਬੁਸ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28875616 28875616] | [[ਤਸਵੀਰ:Laura Bush portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3826 | [[:d:Q259334|Q259334]] | [[ਲੌਰਾ ਮਾਰਕਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32099309 32099309] | [[ਤਸਵੀਰ:Laura Lafargue.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3827 | [[:d:Q64261849|Q64261849]] | [[ਲੌਰਾ ਰੋਸਮੰਡ ਵਾਇਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:LAURA ROSAMOND WHITE A woman of the century (page 776 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3828 | [[:d:Q235066|Q235066]] | [[ਲੌਰੀ ਐਂਡਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39646022 39646022] | [[ਤਸਵੀਰ:LaurieAnderson-StudioHarcourt-1987.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3829 | [[:d:Q104000|Q104000]] | [[ਲੌਰੇਨ ਬੈਕਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6818 6818] | [[ਤਸਵੀਰ:Lauren Bacall 1945 press photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3830 | [[:d:Q6504064|Q6504064]] | [[ਲੌਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਜ਼ਰ ਐਬਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70499584 70499584] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Lawrence Fraser Abbott.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3831 | [[:d:Q125148566|Q125148566]] | [[ਲੱਖ ਕਰਨਾਲਵੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3832 | [[:d:Q1664504|Q1664504]] | [[ਲੱਲੂ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27987512 27987512]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/42018522 42018522] | |- | style='text-align:right'| 3833 | [[:d:Q2667861|Q2667861]] | [[ਲੱਲੇਸ਼ਵਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113685320 113685320] | |- | style='text-align:right'| 3834 | [[:d:Q7976928|Q7976928]] | [[ਵਜ਼ੀਰ ਆਗ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116570423 116570423] | |- | style='text-align:right'| 3835 | [[:d:Q542268|Q542268]] | [[ਵਜੇਹਾ ਅਲ-ਹੁਵੈਦਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3836 | [[:d:Q1398|Q1398]] | [[ਵਰਜਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2158158792840839040009 2158158792840839040009]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/227161272251847442444 227161272251847442444]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8194433 8194433] | [[ਤਸਵੀਰ:Parco della Grotta di Posillipo5 (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3837 | [[:d:Q3319412|Q3319412]] | [[ਵਰਜੀਨੀਆ ਈ. ਜੋਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19679415 19679415] | |- | style='text-align:right'| 3838 | [[:d:Q2527774|Q2527774]] | [[ਵਰਜੀਨੀਆ ਫੀਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35640255 35640255] | [[ਤਸਵੀਰ:Virginia Phiri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3839 | [[:d:Q40909|Q40909]] | [[ਵਰਜੀਨੀਆ ਵੁਲਫ਼|ਵਰਜੀਨੀਆ ਵੁਲਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39385478 39385478] | [[ਤਸਵੀਰ:Virginia Woolf 1927.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3840 | [[:d:Q129173|Q129173]] | [[ਵਰਨਰ ਫ਼ਾਨ ਹਾਈਡੇਨਸਟੈਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73975276 73975276] | [[ਤਸਵੀਰ:Johan Krouthén - Porträtt av Verner von Heidenstam.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3841 | [[:d:Q25907342|Q25907342]] | [[ਵਰਨਾ ਕਿਰਕਨੇਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94375385 94375385] | |- | style='text-align:right'| 3842 | [[:d:Q5405753|Q5405753]] | [[ਵਰਮਾ ਮਲਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311116454 311116454] | |- | style='text-align:right'| 3843 | [[:d:Q2724731|Q2724731]] | [[ਵਰਸ਼ਾ ਅਦਾਲਜਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119777772 119777772] | [[ਤਸਵੀਰ:Varsha Adalaja 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3844 | [[:d:Q61059378|Q61059378]] | [[ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਢੋਟੀਆਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3845 | [[:d:Q7971258|Q7971258]] | [[ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30966987 30966987] | [[ਤਸਵੀਰ:Wariyam Sandhu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3846 | [[:d:Q7918211|Q7918211]] | [[ਵਰਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3847 | [[:d:Q20609438|Q20609438]] | [[ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3848 | [[:d:Q105977981|Q105977981]] | [[ਵਰਿੰਦਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Vrinda Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3849 | [[:d:Q157176|Q157176]] | [[ਵਲਾਡਾਇਲਸਲਾ ਸਪੀਲਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27248526 27248526]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3108159248344604870003 3108159248344604870003]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/5865159248355304870006 5865159248355304870006] | [[ਤਸਵੀਰ:Władysław Szpilman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3850 | [[:d:Q2355413|Q2355413]] | [[ਵਲਾਥੋਲ ਨਾਰਾਇਣ ਮੈਨਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72326866 72326866] | [[ਤਸਵੀਰ:Vallathol Narayana Menon 1978 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3851 | [[:d:Q2718475|Q2718475]] | [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਚੇਰਤਕੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54315468 54315468] | [[ਤਸਵੀਰ:Chertkov by Kramskoy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3852 | [[:d:Q36591|Q36591]] | [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਨਾਬੋਕੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27069388 27069388]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/6769151304671149460001 6769151304671149460001] | [[ਤਸਵੀਰ:Vladimir Nabokov 1973.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3853 | [[:d:Q313455|Q313455]] | [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪ੍ਰਾਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2480786 2480786] | [[ਤਸਵੀਰ:Vladimir Propp (1928 year) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3854 | [[:d:Q512|Q512]] | [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਵਾਈਸੋਤਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6283836 6283836] | [[ਤਸਵੀਰ:Владимир Высоцкий - портрет (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3855 | [[:d:Q121180|Q121180]] | [[ਵਲਾਦੀਸਲਾਵ ਰੇਮੌਂਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4935777 4935777] | [[ਤਸਵੀਰ:Wladyslaw Reymont 1897 (71364799) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3856 | [[:d:Q905327|Q905327]] | [[ਵਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਵਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/250687891 250687891] | [[ਤਸਵੀਰ:Wali Mohammed Wali New.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3857 | [[:d:Q5376037|Q5376037]] | [[ਵਲੀਦ ਅਲ-ਫੁਸਸੀਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/313532254 313532254] | [[ਤਸਵੀਰ:Waleed al-Husseini ICFEC.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3858 | [[:d:Q241900|Q241900]] | [[ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100592682 100592682]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/11277361 11277361]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/16402230 16402230]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/21164419163920232874 21164419163920232874]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/213206356 213206356]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/289360658 289360658]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/44162664205055001176 44162664205055001176] | [[ਤਸਵੀਰ:Vasistha summons Sabala, the cow of abundance, to provide for a feast.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3859 | [[:d:Q7972659|Q7972659]] | [[ਵਸੀਮ ਬਰੇਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24248680 24248680] | [[ਤਸਵੀਰ:Prof. Wasim Barelvi (1).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3860 | [[:d:Q61064|Q61064]] | [[ਵਸੀਲੀ ਕੈਂਡਿੰਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22143802 22143802] | [[ਤਸਵੀਰ:Wassily kandinsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3861 | [[:d:Q26412|Q26412]] | [[ਵਸੀਲੀ ਬੇਲੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109315473 109315473] | |- | style='text-align:right'| 3862 | [[:d:Q109371853|Q109371853]] | [[ਵਸੁਧਾ ਧਗਮਵਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58046477 58046477] | |- | style='text-align:right'| 3863 | [[:d:Q16207507|Q16207507]] | [[ਵਸੁਧੇਂਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73490217 73490217] | [[ਤਸਵੀਰ:Vasudhendra 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3864 | [[:d:Q7959754|Q7959754]] | [[ਵਹੀਦ ਅਖਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/246045498 246045498]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/27114990 27114990] | |- | style='text-align:right'| 3865 | [[:d:Q28545026|Q28545026]] | [[ਵਹੀਦਾ ਨਸੀਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3866 | [[:d:Q343932|Q343932]] | [[ਵਾਂਗ ਤਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/168149841917502841275 168149841917502841275] | [[ਤਸਵੀਰ:Wang Tao.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3867 | [[:d:Q7967576|Q7967576]] | [[ਵਾਂਗ ਪਿੰਗ (ਲੇਖਕ)|ਵਾਂਗ ਪਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Wang ping3291843.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3868 | [[:d:Q256327|Q256327]] | [[ਵਾਂਦਾ ਵਾਸਿਲਿਊਸਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45098571 45098571] | [[ਤਸਵੀਰ:Wanda Wasilewska 2.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3869 | [[:d:Q63386251|Q63386251]] | [[ਵਾਇਲੇਟ ਊਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8245778 8245778] | |- | style='text-align:right'| 3870 | [[:d:Q3635804|Q3635804]] | [[ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305855167 305855167]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/57987497 57987497] | [[ਤਸਵੀਰ:Vajid Ali Shah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3871 | [[:d:Q125230887|Q125230887]] | [[ਵਾਨਹਲੂਪੁਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Vanhlupuii.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3872 | [[:d:Q220816|Q220816]] | [[ਵਾਰਲਾਮ ਸ਼ਾਲਾਮੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97145969 97145969] | [[ਤਸਵੀਰ:Varlam Shalamov-NKVD crooped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3873 | [[:d:Q3631344|Q3631344]] | [[ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/317144724 317144724] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of the Punjabi poet Waris Shah (Lahore, ca.1859).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3874 | [[:d:Q8704|Q8704]] | [[ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36927108 36927108] | [[ਤਸਵੀਰ:Walt Disney 1946.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3875 | [[:d:Q81438|Q81438]] | [[ਵਾਲਟ ਵਿਟਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2478331 2478331] | [[ਤਸਵੀਰ:Walt Whitman - George Collins Cox.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3876 | [[:d:Q872245|Q872245]] | [[ਵਾਲਟਰ ਕੌਫਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4900693 4900693] | |- | style='text-align:right'| 3877 | [[:d:Q62977|Q62977]] | [[ਵਾਲਟਰ ਕੌਫ਼ਮੈਨ (ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ)|ਵਾਲਟਰ ਕੌਫ਼ਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/230545509 230545509] | |- | style='text-align:right'| 3878 | [[:d:Q61078|Q61078]] | [[ਵਾਲਤਰ ਬੇਨਿਆਮਿਨ|ਵਾਲਟਰ ਬੈਂਜਾਮਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46757196 46757196] | [[ਤਸਵੀਰ:Walter Benjamin vers 1928.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3879 | [[:d:Q79025|Q79025]] | [[ਵਾਲਟਰ ਸਕਾਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95207079 95207079] | [[ਤਸਵੀਰ:Sir Henry Raeburn - Portrait of Sir Walter Scott.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3880 | [[:d:Q9068|Q9068]] | [[ਵੋਲਟੇਅਰ|ਵਾਲਟੇਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36925746 36925746] | [[ਤਸਵੀਰ:Nicolas de Largillière - Portrait de Voltaire (1694-1778) en 1718 - P208 - musée Carnavalet - 5 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3881 | [[:d:Q715607|Q715607]] | [[ਵਾਲਮੀਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/288016626 288016626] | [[ਤਸਵੀਰ:Valmiki Ramayana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3882 | [[:d:Q61059303|Q61059303]] | [[ਵਾਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਪਰਹਾਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3883 | [[:d:Q3694595|Q3694595]] | [[ਵਾਸਫ਼ ਅਲੀ ਵਾਸਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57905905 57905905] | [[ਤਸਵੀਰ:Wasif Ali Wasif 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3884 | [[:d:Q2550328|Q2550328]] | [[ਵਾਸਫ਼ ਬਖ਼ਤਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68639560 68639560] | [[ਤਸਵੀਰ:Bakhtari.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3885 | [[:d:Q36233|Q36233]] | [[ਵਾਸਲਾਵ ਹਾਵੇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109312616 109312616]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/121301263 121301263] | [[ਤਸਵੀਰ:Václav Havel cut out.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3886 | [[:d:Q313767|Q313767]] | [[ਵਾਸਲੀ ਗਰੋਸਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100237427 100237427] | [[ਤਸਵੀਰ:Grossman V.S.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3887 | [[:d:Q181667|Q181667]] | [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਇਰਵਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/295999941 295999941] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Washington Irving attr. to Charles Robert Leslie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3888 | [[:d:Q2390339|Q2390339]] | [[ਵਾਸੀਲੀ ਸੁਖੋਮਲਿੰਸਕੀ|ਵਾਸਿਲ ਸੁਖੋਮਲਿੰਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10641542 10641542]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/305669323 305669323] | [[ਤਸਵੀਰ:Coin of Ukraine Sukhomlin R.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3889 | [[:d:Q12452521|Q12452521]] | [[ਵਾਸੂਦੇਵਾ ਸ਼ਰਨ ਆਗਰਾਵਾਲਾ|ਵਾਸੁਦੇਵ ਸ਼ਰਨ ਅੱਗਰਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/220278364 220278364] | |- | style='text-align:right'| 3890 | [[:d:Q29379389|Q29379389]] | [[ਵਾਸੂਬਾਹੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23472718 23472718] | |- | style='text-align:right'| 3891 | [[:d:Q13161127|Q13161127]] | [[ਵਿਆਸਰਾਇਆ ਬੱਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40965873 40965873] | |- | style='text-align:right'| 3892 | [[:d:Q28938599|Q28938599]] | [[ਵਿਕਟਰ ਡੇਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/82150470108104330000 82150470108104330000] | [[ਤਸਵੀਰ:Victor Derek.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3893 | [[:d:Q312467|Q312467]] | [[ਵਿਕਟਰ ਸ਼ਕਲੋਵਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108303033 108303033] | [[ਤਸਵੀਰ:Viktor Shklovsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3894 | [[:d:Q535|Q535]] | [[ਵਿਕਤੋਰ ਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9847974 9847974] | [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3895 | [[:d:Q21683191|Q21683191]] | [[ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਅਮੇਲੀਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/315991058 315991058] | [[ਤਸਵੀਰ:Victoria Amelina 1022.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3896 | [[:d:Q280730|Q280730]] | [[ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85859178 85859178] | |- | style='text-align:right'| 3897 | [[:d:Q260378|Q260378]] | [[ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਵੂਡਹਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40187572 40187572] | [[ਤਸਵੀਰ:Victoria Claflin Woodhull by Mathew Brady - Oval Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3898 | [[:d:Q125133|Q125133]] | [[ਵਿਕਤੋਰ ਖਾਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87749966 87749966] | [[ਤਸਵੀਰ:Victor-Jara-in-Helsinki-1969 (cropped)2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3899 | [[:d:Q379762|Q379762]] | [[ਵਿਕਰਮ ਸੇਠ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109238969 109238969] | [[ਤਸਵੀਰ:Vikram Seth, in Oxfordshire.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3900 | [[:d:Q43373901|Q43373901]] | [[ਵਿਕਾਸ ਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Vikas Gupta at Ekta Kapoor’s son Ravie Kapoor birthday party.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3901 | [[:d:Q111448387|Q111448387]] | [[ਵਿਕਾਸ ਦਿਵਿਆਕੀਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Vikas divyakirti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3902 | [[:d:Q16886346|Q16886346]] | [[ਵਿਜਨੇਸ਼ਵਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3903 | [[:d:Q20609445|Q20609445]] | [[ਵਿਜੇ ਵਿਵੇਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3904 | [[:d:Q13114680|Q13114680]] | [[ਵਿਜੇਲਕਸ਼ਮੀ (ਕਵੀ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Viyajalakshmi chullikkadu.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3905 | [[:d:Q55744|Q55744]] | [[ਵਿਜੈ ਤੇਂਦੂਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/223107336 223107336] | [[ਤਸਵੀਰ:Vijay Tendulkar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3906 | [[:d:Q125148455|Q125148455]] | [[ਵਿਜੈ ਬੰਬੇਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3907 | [[:d:Q7929205|Q7929205]] | [[ਵਿਜੈ ਸੇਸ਼ਾਦਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1733248 1733248] | [[ਤਸਵੀਰ:Vuay seshadri 4803.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3908 | [[:d:Q3558247|Q3558247]] | [[ਵਿਜੈਦਾਨ ਦੇਥਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116593159 116593159] | [[ਤਸਵੀਰ:Vijaydandetha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3909 | [[:d:Q53004|Q53004]] | [[ਵਿਤੋਰੀਓ ਦੇ ਸੀਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90151800 90151800] | [[ਤਸਵੀਰ:Vittorio De Sica - portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3910 | [[:d:Q37420933|Q37420933]] | [[ਵਿਦਯੁਤ ਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Vidyut-old.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3911 | [[:d:Q106241893|Q106241893]] | [[ਵਿਦਾ ਨਿਊਜ਼ਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:VidaNewsom1919.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3912 | [[:d:Q7928164|Q7928164]] | [[ਵਿਦਿਆ ਬਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53290715 53290715] | [[ਤਸਵੀਰ:Vidya Bal Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3913 | [[:d:Q20609451|Q20609451]] | [[ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਤੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3914 | [[:d:Q780102|Q780102]] | [[ਵਿਨਧਾਮ ਲੇਵਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41843119 41843119] | [[ਤਸਵੀਰ:Wyndham Lewis photo by George Charles Beresford 1913.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3915 | [[:d:Q3595870|Q3595870]] | [[ਵਿਨਾਇਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਗੋਕਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97852223 97852223] | [[ਤਸਵੀਰ:VinayakaKrishnaGokakBW.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3916 | [[:d:Q471040|Q471040]] | [[ਵਿਨਾਇਕ ਦਾਮੋਦਰ ਸਾਵਰਕਰ|ਵਿਨਾਇਕ ਦਮੋਦਰ ਸਾਵਰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7477018 7477018] | [[ਤਸਵੀਰ:VD Savarkar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3917 | [[:d:Q125179621|Q125179621]] | [[ਵਿਨੀਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/122256665 122256665] | [[ਤਸਵੀਰ:Vinitha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3918 | [[:d:Q7932737|Q7932737]] | [[ਵਿਨੋਦ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ੁਕਲ|ਵਿਨੋਦ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ੁਕਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34676139 34676139] | [[ਤਸਵੀਰ:Vinod-kumar-shukla-aankh-band-kar-lene-se 1650620989.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3919 | [[:d:Q20609458|Q20609458]] | [[ਵਿਨੋਦ ਭਾਰਦਵਾਜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3920 | [[:d:Q2773195|Q2773195]] | [[ਵਿਨੋਦਿਨੀ ਨੀਲਕੰਠ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40730174 40730174] | [[ਤਸਵੀਰ:Vinodini Nilkanth.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3921 | [[:d:Q13021|Q13021]] | [[ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54194781 54194781] | [[ਤਸਵੀਰ:Vinoba Bhave 1983 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3922 | [[:d:Q140066055|Q140066055]] | [[ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3923 | [[:d:Q4279645|Q4279645]] | [[ਵਿਭਾਵਰੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Vibhavari Deshpande.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3924 | [[:d:Q3633985|Q3633985]] | [[ਵਿਭੂਤੀ ਨਰਾਇਣ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20086724 20086724] | [[ਤਸਵੀਰ:Vibhuti Narain Rai an English language Indian writer and retd.IPS officer,India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3925 | [[:d:Q7931264|Q7931264]] | [[ਵਿਮਲਾ ਠਾਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40521598 40521598] | |- | style='text-align:right'| 3926 | [[:d:Q3291572|Q3291572]] | [[ਵਿਮਲਾ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27113135 27113135] | [[ਤਸਵੀਰ:Vimala Devi Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3927 | [[:d:Q125148616|Q125148616]] | [[ਵਿਰਕ ਪੁਸ਼ਪਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3928 | [[:d:Q41242352|Q41242352]] | [[ਵਿਰਾਲੀ ਮੋਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Virali Modi portrait (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3929 | [[:d:Q333911|Q333911]] | [[ਵਿਲ ਡੁਰਾਂਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41839540 41839540] | [[ਤਸਵੀਰ:Ariel and Will Durant.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3930 | [[:d:Q40096|Q40096]] | [[ਵਿਲ ਸਮਿਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118073838 118073838] | [[ਤਸਵੀਰ:TechCrunch Disrupt 2019 (48834434641) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3931 | [[:d:Q10396894|Q10396894]] | [[ਵਿਲਗਾ ਰਿਵਰਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79321009 79321009] | |- | style='text-align:right'| 3932 | [[:d:Q31788209|Q31788209]] | [[ਵਿਲਫਰੇਡ ਓਵਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3933 | [[:d:Q18395060|Q18395060]] | [[ਵਿਲੀ ਵਿਲਕਿਨਸਨ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਪੁਰਸ਼]] | | [[ਤਸਵੀਰ:Willy Wilkinson at San Francisco Trans March 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3934 | [[:d:Q552617|Q552617]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਅਰਨੈਸਟ ਹੇਨਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9863730 9863730] | [[ਤਸਵੀਰ:William Ernest Henley`s Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3935 | [[:d:Q8004247|Q8004247]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/172017363 172017363] | |- | style='text-align:right'| 3936 | [[:d:Q966870|Q966870]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਐਂਪਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34474006 34474006] | [[ਤਸਵੀਰ:William Empson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3937 | [[:d:Q178106|Q178106]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਕਾਰਲੋਸ ਵਿਲੀਅਮਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29542054 29542054] | [[ਤਸਵੀਰ:William Carlos Williams passport photograph 1921.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3938 | [[:d:Q312948|Q312948]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਕੇਰੀ (ਮਿਸ਼ਨਰੀ)|ਵਿਲੀਅਮ ਕੇਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108930 108930] | [[ਤਸਵੀਰ:William Carey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3939 | [[:d:Q44183|Q44183]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਗੋਲਡਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89500102 89500102] | [[ਤਸਵੀਰ:William Golding 1983.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3940 | [[:d:Q1356390|Q1356390]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਗ੍ਰਾਹਮ ਸਮਨਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14843241 14843241] | [[ਤਸਵੀਰ:William Graham Sumner.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3941 | [[:d:Q6208763|Q6208763]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਜੇ ਥੋਮਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/308769437 308769437]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/74635028 74635028] | [[ਤਸਵੀਰ:William thoms.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3942 | [[:d:Q8013243|Q8013243]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਜੇ ਹਿਗਿਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110245015 110245015] | |- | style='text-align:right'| 3943 | [[:d:Q125249|Q125249]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਜੇਮਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56625773 56625773] | [[ਤਸਵੀਰ:William James by Alice M. Boughton, c. 1907, platinum print, from the National Portrait Gallery - NPG-NPG 87 37James-000001 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3944 | [[:d:Q273969|Q273969]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਜੋਨਜ਼ (ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ)|ਵਿਲੀਅਮ ਜੋਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102326800 102326800] | [[ਤਸਵੀਰ:Sir William Jones.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3945 | [[:d:Q209152|Q209152]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੈੱਨ|ਵਿਲੀਅਮ ਪੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24621346 24621346] | [[ਤਸਵੀਰ:William Penn at 22 1666.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3946 | [[:d:Q38392|Q38392]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਫ਼ਾਕਨਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਫਾਕਨਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39376770 39376770] | [[ਤਸਵੀਰ:Carl Van Vechten - William Faulkner (greyscale and cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3947 | [[:d:Q40213|Q40213]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਬਟਲਰ ਯੇਟਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46768718 46768718] | [[ਤਸਵੀਰ:William Butler Yeats by George Charles Beresford.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3948 | [[:d:Q722103|Q722103]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਬੋਇਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111500719 111500719] | [[ਤਸਵੀਰ:William Boyd.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3949 | [[:d:Q167768|Q167768]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਮੇਕਪੀਸ ਥੈਕਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95208604 95208604] | [[ਤਸਵੀਰ:William Makepeace Thackeray by Jesse Harrison Whitehurst-crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3950 | [[:d:Q719428|Q719428]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਰੋਜੇੱਟੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68944986 68944986] | [[ਤਸਵੀਰ:William Michael Rossetti.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3951 | [[:d:Q692|Q692]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96994048 96994048] | [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3952 | [[:d:Q297308|Q297308]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਹੈਨਰੀ ਸੇਵਰਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42616145 42616145] | [[ਤਸਵੀਰ:William Seward, Secretary of State, bw photo portrait circa 1860-1865.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3953 | [[:d:Q1359140|Q1359140]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਹੈਨਰੀ ਹਡਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7391698 7391698] | [[ਤਸਵੀਰ:William Henry Hudson.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3954 | [[:d:Q3635988|Q3635988]] | [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਕਰ|ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਭਾਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49332429 49332429] | |- | style='text-align:right'| 3955 | [[:d:Q19892738|Q19892738]] | [[ਵਿਸ਼ਣੂ ਖਰੇ|ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਖਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262520739 262520739] | [[ਤਸਵੀਰ:Vishnu Khare bharat-s-tiwari-photography-IMG 8830 January 13, 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3956 | [[:d:Q20609471|Q20609471]] | [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਡੇ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3957 | [[:d:Q3595577|Q3595577]] | [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਾਮਨ ਸ਼ਿਰਵਾਡਕਰ ਕੁਸੁਮਾਗਰਜ|ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਾਨਮਾਨ ਸਿਰਵਾਦਕਰ ਕੁਸੁਮਗਰਾਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116941410 116941410] | [[ਤਸਵੀਰ:Stamp of India - 2003 - Colnect 158296 - Kusumagraj 1912-1999.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3958 | [[:d:Q3519978|Q3519978]] | [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਖਾਰਾਮ ਖਾਂਡੇਕਰ|ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਖਰਾਮ ਖਾਂਡੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52898516 52898516] | [[ਤਸਵੀਰ:Vishnu Sakharam Khandekar 1998 stamp of India bw.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3959 | [[:d:Q13121237|Q13121237]] | [[ਵਿਸ਼ਨੂੰਦਾਸ ਭਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26795363 26795363] | [[ਤਸਵੀਰ:Vishnudas Bhave.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3960 | [[:d:Q2773355|Q2773355]] | [[ਵਿਸ਼ਨੂੰਪ੍ਰਸਾਦ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25960963 25960963] | |- | style='text-align:right'| 3961 | [[:d:Q125148445|Q125148445]] | [[ਵਿਸ਼ਵਜੋਤੀ ਧੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3962 | [[:d:Q15695824|Q15695824]] | [[ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54382543 54382543] | [[ਤਸਵੀਰ:विश्वनाथ त्रिपाठी bharat-s-tiwari-photography-IMG 1701 December 06, 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3963 | [[:d:Q3595575|Q3595575]] | [[ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਸੱਤਿਆਨਰਾਇਣ|ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਸਤਿਅਨਰਾਇਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67795636 67795636] | [[ਤਸਵੀਰ:Viswanatha Satyanarayana 2017 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3964 | [[:d:Q45747|Q45747]] | [[ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ ਅਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73442525 73442525] | [[ਤਸਵੀਰ:Viswanathan Anand (2016).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3965 | [[:d:Q192885|Q192885]] | [[ਵਿਸਾਰੀਓਨ ਬੇਲਿੰਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76451346 76451346] | [[ਤਸਵੀਰ:Kirill Gorbunov, Vissarion Belinsky, 1843, Tretyakov Gallery 3270.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3966 | [[:d:Q58288292|Q58288292]] | [[ਵਿੱਕੀ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Vicky Dhaliwal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3967 | [[:d:Q7937284|Q7937284]] | [[ਵਿੱਠਲ ਰਾਮਜੀ ਸ਼ਿੰਦੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67796164 67796164] | [[ਤਸਵੀਰ:V R Shinde.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3968 | [[:d:Q2429461|Q2429461]] | [[ਵਿੱਦਿਆਪਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4919076 4919076] | [[ਤਸਵੀਰ:Statue of Maha Kavi Kokil Vidyapati.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3969 | [[:d:Q41513|Q41513]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਬਲੇਕ|ਵਿੱਲੀਅਮ ਬਲੇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54144439 54144439] | [[ਤਸਵੀਰ:William Blake by Thomas Phillips.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3970 | [[:d:Q45546|Q45546]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ|ਵਿੱਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35723133 35723133] | [[ਤਸਵੀਰ:Wordsworth on Helvellyn by Benjamin Robert Haydon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3971 | [[:d:Q16011040|Q16011040]] | [[ਵੀ ਐਨ ਤਿਵਾੜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4946278 4946278] | |- | style='text-align:right'| 3972 | [[:d:Q44593|Q44593]] | [[ਵਿੱਦਿਆਧਰ ਸੂਰਜਪ੍ਰਸਾਦ ਨੈਪਾਲ|ਵੀ ਐਸ ਨੈਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98079644 98079644] | [[ਤਸਵੀਰ:VS Naipaul 2016 Dhaka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3973 | [[:d:Q13564578|Q13564578]] | [[ਵੀ. ਕੇ. ਐਨ.]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63086688 63086688] | |- | style='text-align:right'| 3974 | [[:d:Q16008775|Q16008775]] | [[ਵੀ. ਰਾਘਵਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73865397 73865397] | |- | style='text-align:right'| 3975 | [[:d:Q12453172|Q12453172]] | [[ਵੀ.ਮੋਹਿਨੀ ਗਿਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:The President, Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting Padma Bhushan to Dr. (Smt.) V. Mohini Giri (Social Activist), at an Investiture Ceremony at Rashtrapati Bhavan in New Delhi on March 23, 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3976 | [[:d:Q11578|Q11578]] | [[ਵੀਨਸ ਵਿਲੀਅਮਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/165099100 165099100] | [[ਤਸਵੀਰ:Venus Williams (14948553428).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3977 | [[:d:Q7918082|Q7918082]] | [[ਵੀਨਾ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3978 | [[:d:Q7933534|Q7933534]] | [[ਵੀਰ ਸੰਘਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29246196 29246196] | |- | style='text-align:right'| 3979 | [[:d:Q42552|Q42552]] | [[ਵਿਸਵਾਵਾ ਸ਼ਿੰਬੋਰਸਕਾ|ਵੀਸਵਾਵਾ ਸ਼ਿੰਬੋਰਸਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88346011 88346011] | [[ਤਸਵੀਰ:Wisława Szymborska 2009.10.23 (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3980 | [[:d:Q34296|Q34296]] | [[ਵੁੱਡਰੋਅ ਵਿਲਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89457467 89457467] | [[ਤਸਵੀਰ:President Woodrow Wilson Harris & Ewing (3x4 cropped b).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3981 | [[:d:Q25089|Q25089]] | [[ਵੂਡੀ ਐਲਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59077912 59077912] | [[ਤਸਵੀਰ:Woody Allen Cannes 2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3982 | [[:d:Q49001|Q49001]] | [[ਵੂਪੀ ਗੋਲਡਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29726138 29726138] | [[ਤਸਵੀਰ:Whoopi Goldberg Springsteen-71 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3983 | [[:d:Q1058154|Q1058154]] | [[ਵੇਂਡੀ ਡਾਨੀਗਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7403324 7403324] | [[ਤਸਵੀਰ:Wendy Doniger.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3984 | [[:d:Q7917880|Q7917880]] | [[ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਲਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48941963 48941963] | [[ਤਸਵੀਰ:Gen vp malik1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3985 | [[:d:Q7917875|Q7917875]] | [[ਵੇਦ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95152705 95152705] | |- | style='text-align:right'| 3986 | [[:d:Q7920153|Q7920153]] | [[ਵੇਨੀਕੁਲਮ ਗੋਪਾਲ ਕੁਰੁਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3987 | [[:d:Q113202416|Q113202416]] | [[ਵੇਨੂ ਚਿਤਾਲੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53729905 53729905] | [[ਤਸਵੀਰ:Venu Chitale at the BBC 18 July 1944.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3988 | [[:d:Q7922542|Q7922542]] | [[ਵੇਰਪਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/241659001 241659001] | [[ਤਸਵੀਰ:Verpal Singh.tiff|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3989 | [[:d:Q262850|Q262850]] | [[ਵੇਰਾ ਪਨੋਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12432960 12432960] | |- | style='text-align:right'| 3990 | [[:d:Q4341581|Q4341581]] | [[ਵੇਰਾ ਪਾਵਲੋਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49475357 49475357] | [[ਤਸਵੀਰ:Вера Павлова 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3991 | [[:d:Q2737220|Q2737220]] | [[ਵੈਕਮ ਮੁਹੰਮਦ ਬਸ਼ੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51767013 51767013] | [[ਤਸਵੀਰ:Vaikom Muhammad Basheer 2009 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3992 | [[:d:Q7908736|Q7908736]] | [[ਵੈਕੋਮ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰਨ ਨਾਇਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:MALAYALAM WRITER Vaikom chandrasekaran nair.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3993 | [[:d:Q7908699|Q7908699]] | [[ਵੈਦੇਹੀ (ਕੰਨੜ ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62882182 62882182] | [[ਤਸਵੀਰ:Vaidehi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3994 | [[:d:Q3522642|Q3522642]] | [[ਵੈਰਾਮੁਤੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23498635 23498635] | [[ਤਸਵੀਰ:Vairamuthu alaigal book shop.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3995 | [[:d:Q3553654|Q3553654]] | [[ਵੈਲਨਟਾਈਨ ਪੇਨਰੋਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100256676 100256676] | |- | style='text-align:right'| 3996 | [[:d:Q2587165|Q2587165]] | [[ਵੈਲੋਪਿੱਲੀ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਮੈਨਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Vyloppilli.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3997 | [[:d:Q235451|Q235451]] | [[ਵੰਦਨਾ ਸ਼ਿਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95159514 95159514] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Vandana Shiva DS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3998 | [[:d:Q7914353|Q7914353]] | [[ਵੰਦਨਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14483022 14483022] | [[ਤਸਵੀਰ:Vandana Singh for The British Library.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3999 | [[:d:Q82778|Q82778]] | [[ਵੱਡਾ ਪਲੀਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100219162 100219162]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/108225831 108225831]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/337149294135680521037 337149294135680521037]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/354144647696882257015 354144647696882257015]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/68150323819909972588 68150323819909972588]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/69159234278503371333 69159234278503371333] | [[ਤਸਵੀਰ:Grande Illustrazione del Lombardo Veneto Vol 3 Plinio Secondo 300dpi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4000 | [[:d:Q156501|Q156501]] | [[ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71500079 71500079] | [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4001 | [[:d:Q12455087|Q12455087]] | [[ਸਈ ਪਰਾਂਜਪੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9683323 9683323] | [[ਤਸਵੀਰ:Sai Paranjpye.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4002 | [[:d:Q18387047|Q18387047]] | [[ਸਈਅਦ ਜਮੀਲ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Syed Jamil Ahmed.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4003 | [[:d:Q19666480|Q19666480]] | [[ਸਈਅਦ ਭੁੱਟਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18887114 18887114] | |- | style='text-align:right'| 4004 | [[:d:Q7660370|Q7660370]] | [[ਸਈਦ ਮਨਜ਼ੂਰੁਲ ਇਸਲਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/104576046 104576046] | [[ਤਸਵੀਰ:Syed Manzoorul Islam in Dhaka 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4005 | [[:d:Q3348013|Q3348013]] | [[ਸਈਦ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਸਿਰਾਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88173419 88173419] | [[ਤਸਵੀਰ:Syed mustafa siraj.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4006 | [[:d:Q61445641|Q61445641]] | [[ਸਈਦ ਸਾਹਿਲ ਆਗ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dastangoi Oral storytelling india.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4007 | [[:d:Q349095|Q349095]] | [[ਸਈਦ ਹੱਜਾਰੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/219145542782196642118 219145542782196642118] | [[ਤਸਵੀਰ:Saeed Hajjarian 1394.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4008 | [[:d:Q7402892|Q7402892]] | [[ਸਕੀਨਾ ਯਾਕੂਬੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18154590193643081982 18154590193643081982] | [[ਤਸਵੀਰ:Sakena Yacoobi Profile.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4009 | [[:d:Q123339068|Q123339068]] | [[ਸਕੁੰਤਲਾ ਸਚਿਤਾਨੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/173026981 173026981] | |- | style='text-align:right'| 4010 | [[:d:Q93354|Q93354]] | [[ਸਕੌਟ ਫ਼ਿਟਜ਼ਜੇਰਾਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100254195 100254195]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3407158982596956190008 3407158982596956190008] | [[ਤਸਵੀਰ:F. Scott Fitzgerald (1929 photo portrait by Nickolas Muray) Cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4011 | [[:d:Q5320436|Q5320436]] | [[ਸਚਿਦਾਨੰਦ ਰਾਉਤਰਾਏ|ਸਚਚਿਦਾਨਨੰਦ ਰਾਟਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107786978 107786978] | [[ਤਸਵੀਰ:Sachidananda Routray Portrait.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4012 | [[:d:Q732446|Q732446]] | [[ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51877896 51877896] | [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4013 | [[:d:Q2420084|Q2420084]] | [[ਸਚਿਦਾਨੰਦ ਵਾਤਸਾਇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41979666 41979666]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/85413310 85413310] | |- | style='text-align:right'| 4014 | [[:d:Q2723913|Q2723913]] | [[ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66653498 66653498] | [[ਤਸਵੀਰ:Sachin Dev Burman 2007 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4015 | [[:d:Q7600820|Q7600820]] | [[ਸਟਾਰ ਪਾਰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73453575 73453575] | [[ਤਸਵੀਰ:Parker-star-vv2008-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4016 | [[:d:Q352159|Q352159]] | [[ਸਟੀਫਨ ਕਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/308698264 308698264] | [[ਤਸਵੀਰ:Stephen Curry Shooting (cropped) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4017 | [[:d:Q39829|Q39829]] | [[ਸਟੀਫ਼ਨ ਕਿੰਗ|ਸਟੀਫਨ ਕਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97113511 97113511] | [[ਤਸਵੀਰ:Stephen King at the 2024 Toronto International Film Festival 2 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4018 | [[:d:Q508029|Q508029]] | [[ਸਟੀਫਨ ਲੀਕਾੱਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7392923 7392923] | [[ਤਸਵੀਰ:Stephen Leacock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4019 | [[:d:Q7610846|Q7610846]] | [[ਸਟੀਫ਼ਨ ਵੀਟਲ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਪੁਰਸ਼]] | [https://viaf.org/en/viaf/31315213 31315213] | [[ਤਸਵੀਰ:Stephen Whittle (OBE) at Buckingham Palace (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4020 | [[:d:Q2347009|Q2347009]] | [[ਸਟੀਵ ਹਾਰਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102562771 102562771] | [[ਤਸਵੀਰ:Steve Harvey Miss Universe 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4021 | [[:d:Q8877|Q8877]] | [[ਸਟੀਵਨ ਸਪੀਲਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111553324 111553324] | [[ਤਸਵੀਰ:Steven Spielberg 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4022 | [[:d:Q17714|Q17714]] | [[ਸਟੀਫਨ ਹਾਕਿੰਗ|ਸਟੀਵਨ ਹਾਕਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102304634 102304634] | [[ਤਸਵੀਰ:Relative time (2886233692) (Stephen Hawking cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4023 | [[:d:Q206|Q206]] | [[ਸਟੀਵਨ ਹਾਰਪਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54470012 54470012] | [[ਤਸਵੀਰ:Stephen Harper by Remy Steinegger Infobox.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4024 | [[:d:Q214473|Q214473]] | [[ਸਟੇਵ ਬੀਕੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66481133 66481133] | [[ਤਸਵੀਰ:Steve Biko on Flyer for Steve Biko Memorial at the Carver Cultural Center.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4025 | [[:d:Q7543|Q7543]] | [[ਸਟੇਸੀ ਹਾਰਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60825809 60825809] | |- | style='text-align:right'| 4026 | [[:d:Q181900|Q181900]] | [[ਸਟੈਨ ਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71393805 71393805] | [[ਤਸਵੀਰ:Stan Lee December 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4027 | [[:d:Q2001|Q2001]] | [[ਸਟੈਨਲੇ ਕੁਬਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14772018 14772018] | [[ਤਸਵੀਰ:Stanley Kubrick (1949 portrait by Phillip Harrington - cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4028 | [[:d:Q6530|Q6530]] | [[ਸਤਾਨੀਸਲਾਵ ਲੈੱਮ|ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਲੇਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56612733 56612733] | [[ਤਸਵੀਰ:St Lem resize.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4029 | [[:d:Q22095423|Q22095423]] | [[ਸਟੈਫ਼ ਚਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3631158005997902100003 3631158005997902100003] | [[ਤਸਵੀਰ:Steph Cha 2019 Texas Book Festival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4030 | [[:d:Q15450236|Q15450236]] | [[ਸਟੈਲਾ ਬਲੋਚ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Stella Bloch by Ananda Coomaraswamy 1919 or 1920.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4031 | [[:d:Q20609496|Q20609496]] | [[ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4032 | [[:d:Q20609502|Q20609502]] | [[ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਮਾਣਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4033 | [[:d:Q7426160|Q7426160]] | [[ਸਤਨਾਮ ਸੰਘੇੜਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75799420 75799420] | [[ਤਸਵੀਰ:Sathnam Sanghera for the British Library.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4034 | [[:d:Q31748307|Q31748307]] | [[ਸੱਤਪਾਲ ਭੀਖੀ|ਸਤਪਾਲ ਭੀਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Satpal Bhikhi 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4035 | [[:d:Q2663106|Q2663106]] | [[ਸਤਿਆ ਵ੍ਰਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79040291 79040291] | [[ਤਸਵੀਰ:Ramashish Acharya with Padma Bhushan Satya Vrat Shastri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4036 | [[:d:Q15223745|Q15223745]] | [[ਡਾ. ਸੁਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ|ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51935137 51935137] | [[ਤਸਵੀਰ:Sutindersinghnoor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4037 | [[:d:Q20609510|Q20609510]] | [[ਸਤੀ ਕੁਮਾਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4038 | [[:d:Q1105898|Q1105898]] | [[ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107587166 107587166] | [[ਤਸਵੀਰ:Satish Kumar, 2009 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4039 | [[:d:Q20609516|Q20609516]] | [[ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Satish Kumar Verma Punjabi language Playwright.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4040 | [[:d:Q20609523|Q20609523]] | [[ਸਤੀਸ਼ ਗੁਲਾਟੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Satish Gulati.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4041 | [[:d:Q502|Q502]] | [[ਸਤੇਂਦਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17823 17823] | [[ਤਸਵੀਰ:Stendhal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4042 | [[:d:Q3545427|Q3545427]] | [[ਸਤੇਫਾਨੋ ਬਾਕੋਨਯੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1115713 1115713] | |- | style='text-align:right'| 4043 | [[:d:Q558794|Q558794]] | [[ਸਦਰਿੱਦੀਨ ਆਇਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/285735530 285735530] | [[ਤਸਵੀਰ:AyniSadriddin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4044 | [[:d:Q1316|Q1316]] | [[ਸਦਾਮ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/105135603 105135603]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/1914153363082937520007 1914153363082937520007] | [[ਤਸਵੀਰ:Saddam Hussein at trial, July 2004.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4045 | [[:d:Q26724330|Q26724330]] | [[ਸਦੀਕ ਲਾਲੀ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/268146997182218890543 268146997182218890543] | |- | style='text-align:right'| 4046 | [[:d:Q315017|Q315017]] | [[ਸਾਦਿਕ ਹਦਾਇਤ|ਸਦੀਕ ਹਦਾਇਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56631825 56631825] | [[ਤਸਵੀਰ:Sadeq-Hedayat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4047 | [[:d:Q103901918|Q103901918]] | [[ਸਨਮ ਮਹਿਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4048 | [[:d:Q708679|Q708679]] | [[ਸਨਮਾਓ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37759978 37759978] | |- | style='text-align:right'| 4049 | [[:d:Q1383365|Q1383365]] | [[ਸਨਲ ਏਡਾਮਾਰਕੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77723144 77723144] | [[ਤਸਵੀਰ:Sanal Edamaruku.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4050 | [[:d:Q3347977|Q3347977]] | [[ਸਫ਼ਦਰ ਹਾਸ਼ਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/310508398 310508398] | |- | style='text-align:right'| 4051 | [[:d:Q30450738|Q30450738]] | [[ਸਫ਼ੀਆ ਹਯਾਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Safia Hayat Punjabi and Urdu language poetess 04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4052 | [[:d:Q7395784|Q7395784]] | [[ਸਬਾ ਮਹਿਮੂਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51973089 51973089] | [[ਤਸਵੀਰ:Səba Mahmud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4053 | [[:d:Q96701786|Q96701786]] | [[ਸਬੀਨਾ ਸਈਦ|ਸਬੀਨਾ ਸੱਯਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4054 | [[:d:Q340074|Q340074]] | [[ਸਮਦ ਬਹਿਰੰਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9987953 9987953] | [[ਤਸਵੀਰ:Samad Behrangi.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4055 | [[:d:Q7409054|Q7409054]] | [[ਸਮਬਿਤ ਬਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4056 | [[:d:Q134942|Q134942]] | [[ਸਮਰਸੈੱਟ ਮਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66470937 66470937] | [[ਤਸਵੀਰ:Maugham retouched.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4057 | [[:d:Q84716727|Q84716727]] | [[ਸਮਰਾ ਹਬੀਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14154257870124151788 14154257870124151788] | |- | style='text-align:right'| 4058 | [[:d:Q7408821|Q7408821]] | [[ਸਮਰੇਸ਼ ਬਾਸੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70265424 70265424] | |- | style='text-align:right'| 4059 | [[:d:Q47035332|Q47035332]] | [[ਸਮਾਹ ਜਾਬਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/295522748 295522748] | [[ਤਸਵੀਰ:Samah Jabr.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4060 | [[:d:Q7544822|Q7544822]] | [[ਸਮਿਤਾ ਅਗਰਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262528821 262528821] | [[ਤਸਵੀਰ:Smita Agarwal.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4061 | [[:d:Q6796287|Q6796287]] | [[ਸਮੀਨਾ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87452758 87452758] | [[ਤਸਵੀਰ:Samina Ali.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4062 | [[:d:Q7409466|Q7409466]] | [[ਸਮੀਨਾ ਰਾਜਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4063 | [[:d:Q3470753|Q3470753]] | [[ਸਮੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/161148574 161148574] | [[ਤਸਵੀਰ:Lyricist Sameer (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4064 | [[:d:Q15430527|Q15430527]] | [[ਸਮੀਰਾ ਫ਼ੈਜ਼ਲ|ਸਮੀਰਾ ਫ਼ਜ਼ਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/172811872 172811872] | |- | style='text-align:right'| 4065 | [[:d:Q2734197|Q2734197]] | [[ਸਮੀਹ ਅਲ-ਕਾਸਿਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7419294 7419294] | [[ਤਸਵੀਰ:Samih al-qasim.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4066 | [[:d:Q22004740|Q22004740]] | [[ਸਈਦਾ ਹਮੀਦ|ਸਯੈਦਾ ਸਯਿਦੈਣ ਹਾਮਿਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79274999 79274999] | [[ਤਸਵੀਰ:Syeda Saiyidain Hameed.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4067 | [[:d:Q7660422|Q7660422]] | [[ਸਯੱਦ ਨੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95111150 95111150] | |- | style='text-align:right'| 4068 | [[:d:Q35610|Q35610]] | [[ਸਰ ਆਰਥਰ ਕਾਨਨ ਡੌਇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65283845 65283845] | [[ਤਸਵੀਰ:Arthur Conan Doyle by Walter Benington, 1914.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4069 | [[:d:Q315188|Q315188]] | [[ਸਰਗੇਈ ਅਕਸਾਕੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69079571 69079571] | [[ਤਸਵੀਰ:Perov Axakov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4070 | [[:d:Q4518126|Q4518126]] | [[ਸਰਗੇਈ ਇਵਾਨੋਵਿਚ ਚੁਪ੍ਰੀਨਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76353663 76353663] | [[ਤਸਵੀਰ:Сергей Чупринин.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4071 | [[:d:Q112939596|Q112939596]] | [[ਸਰਘੀ ਜੰਮੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sarghi Jammu at Punjabi University on 5 April 2022 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4072 | [[:d:Q404622|Q404622]] | [[ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68938788 68938788] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4073 | [[:d:Q7423679|Q7423679]] | [[ਸਰਦਾਰ ਅੰਜੁਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4074 | [[:d:Q20609545|Q20609545]] | [[ਸਰਦਾਰ ਪੰਛੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sardar Panch , Punjabi language Poet,Punjab ,India.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4075 | [[:d:Q7423703|Q7423703]] | [[ਸਰਦਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1250159248275504870005 1250159248275504870005] | |- | style='text-align:right'| 4076 | [[:d:Q20609549|Q20609549]] | [[ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7964604 7964604] | [[ਤਸਵੀਰ:Sardara Singh Johl - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4077 | [[:d:Q7423877|Q7423877]] | [[ਸਰਫਰਾਜ਼ ਮੰਜ਼ੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53937375 53937375] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarfraz Manzoor at the Chiswick Book Festival (51473852262) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4078 | [[:d:Q31790762|Q31790762]] | [[ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਜੱਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4079 | [[:d:Q29108530|Q29108530]] | [[ਸਰਬਜੀਤ ਸੋਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sarbjeet Sohi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4080 | [[:d:Q2916030|Q2916030]] | [[ਸਰਮਦ ਕਾਸ਼ਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/297150869791122190002 297150869791122190002]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4058295 4058295] | |- | style='text-align:right'| 4081 | [[:d:Q20605542|Q20605542]] | [[ਐਸ. ਐਸ. ਅਮੋਲ|ਸਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਅਮੋਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62938404 62938404] | |- | style='text-align:right'| 4082 | [[:d:Q20872926|Q20872926]] | [[ਸਰਲਾ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36646124 36646124] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarala Devi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4083 | [[:d:Q7423026|Q7423026]] | [[ਸਰਲਾ ਦੇਵੀ ਚੌਧਰਾਣੀ|ਸਰਲਾ ਦੇਵੀ ਚੋਧਰਾਣੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57552350 57552350] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarala Devi Chaudhurani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4084 | [[:d:Q20609555|Q20609555]] | [[ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4085 | [[:d:Q31790386|Q31790386]] | [[ਸਰਵਨ ਸਿੰਘ ਪਰਵਾਨਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4086 | [[:d:Q20609560|Q20609560]] | [[ਸਰਵਰ ਸਾਹਿਬ]] | | | [[ਤਸਵੀਰ:Sarvar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4087 | [[:d:Q56254738|Q56254738]] | [[ਸਰਵਾਨੰਦ ਕੌਲ ਪ੍ਰੇਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sarwanand Koul Premi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4088 | [[:d:Q7424792|Q7424792]] | [[ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦਿਆਲ ਸਕਸੇਨਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/301174975 301174975] | |- | style='text-align:right'| 4089 | [[:d:Q7423208|Q7423208]] | [[ਸਰਸੀਬਾਲਾ ਬਾਸੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7098204 7098204] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarasibala Basu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4090 | [[:d:Q11892509|Q11892509]] | [[ਸਰਿਤਾ ਸਕੇਨਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73332983 73332983] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarita Skagnes 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4091 | [[:d:Q31789213|Q31789213]] | [[ਸਰਿੰਦਰ ਅਤੈ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4092 | [[:d:Q65397003|Q65397003]] | [[ਸਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੋਦਕਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4093 | [[:d:Q19519994|Q19519994]] | [[ਸਰੂਪ ਧਰੁਵ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305777263 305777263] | [[ਤਸਵੀਰ:Saroop Dhruv.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4094 | [[:d:Q65396140|Q65396140]] | [[ਸਰੂਪ ਸਿਆਲਵੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4095 | [[:d:Q112669542|Q112669542]] | [[ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ ਅਲੱਗ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4096 | [[:d:Q7424438|Q7424438]] | [[ਸਰੋਜ ਨਾਲਿਨੀ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Saroj Nalini Dutt photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4097 | [[:d:Q2774815|Q2774815]] | [[ਸਰੋਜ ਪਾਠਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40715316 40715316] | |- | style='text-align:right'| 4098 | [[:d:Q250165|Q250165]] | [[ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20485679 20485679] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarojini Naidu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4099 | [[:d:Q61941544|Q61941544]] | [[ਸਰੋਜਨੀ ਮੇਹਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60680421 60680421] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarojini Mehta circa 1932.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4100 | [[:d:Q12455996|Q12455996]] | [[ਸਰੋਜਿਨੀ ਕਾਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4101 | [[:d:Q7424447|Q7424447]] | [[ਸਰੋਜਿਨੀ ਬਾਬਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18557971 18557971] | |- | style='text-align:right'| 4102 | [[:d:Q3182884|Q3182884]] | [[ਸਰੋਜਿਨੀ ਸਾਹੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18606073 18606073] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarojini sahu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4103 | [[:d:Q31787974|Q31787974]] | [[ਸਰੋਦ ਸੁਦੀਪ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4104 | [[:d:Q10841404|Q10841404]] | [[ਸਲਮਾ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39025059 39025059] | [[ਤਸਵੀਰ:SalmaDSC 0099.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4105 | [[:d:Q3470006|Q3470006]] | [[ਸਲਮਾ ਖਦਰਾ ਜਯੂਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68976529 68976529] | [[ਤਸਵੀਰ:Salma Jayyusi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4106 | [[:d:Q48876981|Q48876981]] | [[ਸਲਮਾ ਖਲੀਲ ਅਲੀਓ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30155767328427761476 30155767328427761476] | [[ਤਸਵੀਰ:Salma Khalil.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4107 | [[:d:Q94705370|Q94705370]] | [[ਸਲਮਾ ਸ਼ਾਹੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4108 | [[:d:Q314774|Q314774]] | [[ਸਲਮਾਨ ਤਾਸੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94765411 94765411] | [[ਤਸਵੀਰ:Salmaan Taseer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4109 | [[:d:Q108602003|Q108602003]] | [[ਸਲਮਾਨ ਤੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19162842387273042482 19162842387273042482] | |- | style='text-align:right'| 4110 | [[:d:Q44306|Q44306]] | [[ਸਲਮਾਨ ਰਸ਼ਦੀ|ਸਲਮਾਨ ਰੁਸ਼ਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29540187 29540187] | [[ਤਸਵੀਰ:Salman Rushdie, 2024.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4111 | [[:d:Q101099078|Q101099078]] | [[ਸਲਹਾ ਓਬੀਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/212162664567955002971 212162664567955002971] | [[ਤਸਵੀਰ:Salha Obeaid (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4112 | [[:d:Q101244263|Q101244263]] | [[ਸਲਹਾ ਘਾਬਿਸ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4113 | [[:d:Q4120372|Q4120372]] | [[ਸਲਾਮ ਆਦਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24278248 24278248] | |- | style='text-align:right'| 4114 | [[:d:Q7403516|Q7403516]] | [[ਸਲਾਮ ਬਿਨ ਰਜ਼ਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25911983 25911983] | |- | style='text-align:right'| 4115 | [[:d:Q6809382|Q6809382]] | [[ਸਲਾਹ ਅਹਿਮਦ ਇਬਰਾਹਿਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36969327 36969327] | |- | style='text-align:right'| 4116 | [[:d:Q3349404|Q3349404]] | [[ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68067667 68067667] | [[ਤਸਵੀਰ:SalilChowdhury1002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4117 | [[:d:Q31789147|Q31789147]] | [[ਸਲੀਮ ਕਾਸ਼ਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4118 | [[:d:Q2214092|Q2214092]] | [[ਸਲੀਮ ਕਿਦਵਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117977744 117977744] | [[ਤਸਵੀਰ:Saleem Kidwai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4119 | [[:d:Q15983275|Q15983275]] | [[ਸਲੀਮ ਕੌਸਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4120 | [[:d:Q125148396|Q125148396]] | [[ਸਲੀਮ ਖ਼ਾਨ ਗਿੱਮੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4121 | [[:d:Q15983106|Q15983106]] | [[ਸਲੀਮ ਸਾਫ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31440759 31440759] | |- | style='text-align:right'| 4122 | [[:d:Q24287409|Q24287409]] | [[ਸਲੀਮ ਹੱਦਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305200867 305200867] | [[ਤਸਵੀਰ:Saleem Haddad selfie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4123 | [[:d:Q7404598|Q7404598]] | [[ਸਲੀਮਾ ਹਾਸ਼ਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52003639 52003639] | [[ਤਸਵੀਰ:Salima2-1-.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4124 | [[:d:Q20684196|Q20684196]] | [[ਸਲੀਹਾ ਆਬਿਦ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37136561 37136561] | |- | style='text-align:right'| 4125 | [[:d:Q7653801|Q7653801]] | [[ਸਵਪਨਾ (ਪੱਤਰਕਾਰ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4126 | [[:d:Q20609576|Q20609576]] | [[ਸਵਰਨ ਚੰਦਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4127 | [[:d:Q61059042|Q61059042]] | [[ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਟਹਿਣਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4128 | [[:d:Q20609581|Q20609581]] | [[ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Swarnjeet Savi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4129 | [[:d:Q7585343|Q7585343]] | [[ਸਵਰਨਾਕੁਮਾਰੀ ਦੇਵੀ|ਸਵਰਨਾਦੇਵੀ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90882303 90882303] | [[ਤਸਵੀਰ:Swarnakumari Devi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4130 | [[:d:Q20609593|Q20609593]] | [[ਸਵਰਾਜਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/290146997265618891482 290146997265618891482] | |- | style='text-align:right'| 4131 | [[:d:Q7654039|Q7654039]] | [[ਸਵਾਤੀ ਕੌਸ਼ਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79558582 79558582] | |- | style='text-align:right'| 4132 | [[:d:Q19874857|Q19874857]] | [[ਸਵਾਤੀ ਖੁਰਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4133 | [[:d:Q3595734|Q3595734]] | [[ਸਵਾਮੀ ਅਗਨੀਵੇਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/166820949 166820949] | [[ਤਸਵੀਰ:Swami Agnivesh (2019).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4134 | [[:d:Q7653154|Q7653154]] | [[ਸਵਾਮੀ ਆਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/285570612 285570612] | |- | style='text-align:right'| 4135 | [[:d:Q47478|Q47478]] | [[ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1394159248037104870004 1394159248037104870004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2824166959206947160009 2824166959206947160009]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4055153063143519320007 4055153063143519320007]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/89471868 89471868] | [[ਤਸਵੀਰ:Swami Vivekananda-1893-09-signed.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4136 | [[:d:Q2645692|Q2645692]] | [[ਸਵਿਤਰੀਬਾਈ ਫੂਲੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53067009 53067009] | [[ਤਸਵੀਰ:Savitribai Phule statue, Maharashtra sadan, New Delhi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4137 | [[:d:Q48645361|Q48645361]] | [[ਸਵਿਤਾ ਅੰਬੇਡਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Savita Ambedkar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4138 | [[:d:Q20609599|Q20609599]] | [[ਸਵਿਤੋਜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4139 | [[:d:Q20609606|Q20609606]] | [[ਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉੱਪਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4140 | [[:d:Q228584|Q228584]] | [[ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਅਲਿਲੁਯੇਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27237508 27237508] | [[ਤਸਵੀਰ:Svetlana Alliluyeva 1970.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4141 | [[:d:Q274334|Q274334]] | [[ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਅਲੈਕਸੇਵਿਚ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24646187 24646187] | [[ਤਸਵੀਰ:Svetlana Alexievich asv2024-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4142 | [[:d:Q152318|Q152318]] | [[ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਸਾਵਿਤਸਕਾਇਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70090332 70090332] | [[ਤਸਵੀਰ:Svetlana Savitskaya, 7 December 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4143 | [[:d:Q7399457|Q7399457]] | [[ਸਹਾਨਾ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13774531 13774531] | |- | style='text-align:right'| 4144 | [[:d:Q7446501|Q7446501]] | [[ਸਹਿਬਾ ਸਰਵਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sehba Sarwar 2019 Texas Book Festival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4145 | [[:d:Q441194|Q441194]] | [[ਸਹਿਰ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14801041 14801041] | |- | style='text-align:right'| 4146 | [[:d:Q16202366|Q16202366]] | [[ਸਹਿਰ ਡੇਲੀਜਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/295508908 295508908] | [[ਤਸਵੀਰ:Sahar Delijani in 2013 Italy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4147 | [[:d:Q3346436|Q3346436]] | [[ਸ਼ਕਤੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/78778151 78778151] | |- | style='text-align:right'| 4148 | [[:d:Q2552960|Q2552960]] | [[ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੂਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31593010 31593010] | [[ਤਸਵੀਰ:Shakeel Badayuni 2013 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4149 | [[:d:Q7462701|Q7462701]] | [[ਸ਼ਕੀਲ-ਉਰ-ਰਹਿਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4150 | [[:d:Q47524672|Q47524672]] | [[ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਕਰੰਦੀਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2163155599801310011 2163155599801310011] | |- | style='text-align:right'| 4151 | [[:d:Q7487100|Q7487100]] | [[ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਪਰਾਂਜਪੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Shakuntala Paranjpye in film, Duniya Na Mane (1937).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4152 | [[:d:Q62570942|Q62570942]] | [[ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਭਰਨੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Shakuntala Bharne in 2024.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4153 | [[:d:Q3481198|Q3481198]] | [[ਸ਼ਗਾਯੇਘ ਦੇਹਗਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Shaghayegh Dehghan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4154 | [[:d:Q16196256|Q16196256]] | [[ਸ਼ਗੁਫਤਾ ਰਫ਼ੀਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/165438881 165438881] | |- | style='text-align:right'| 4155 | [[:d:Q78491|Q78491]] | [[ਸ਼ਟੇਫ਼ਾਨ ਸਵਾਈਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19685936 19685936] | [[ਤਸਵੀਰ:Zweig Setzer 1927.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4156 | [[:d:Q7490629|Q7490629]] | [[ਸ਼ਤਾਵਧਾਨੀ ਗਣੇਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58386623 58386623] | [[ਤਸਵੀਰ:R Ganesh, Shathavadhani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4157 | [[:d:Q14475797|Q14475797]] | [[ਸ਼ਫ਼ਕਤ ਤਨਵੀਰ ਮਿਰਜ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11258837 11258837] | |- | style='text-align:right'| 4158 | [[:d:Q52669606|Q52669606]] | [[ਸ਼ਫੀ ਅਕੀਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6023852 6023852] | |- | style='text-align:right'| 4159 | [[:d:Q7461048|Q7461048]] | [[ਸ਼ਫੀਕ਼-ਉਰ-ਰਹਿਮਾਨ|ਸ਼ਫੀਕ-ਉਰ-ਰਹਿਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/273212643 273212643] | |- | style='text-align:right'| 4160 | [[:d:Q136678461|Q136678461]] | [[ਸ਼ਬਦੀਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4161 | [[:d:Q7460124|Q7460124]] | [[ਸ਼ਬਨਮ ਸ਼ਕੀਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7095045 7095045] | |- | style='text-align:right'| 4162 | [[:d:Q61059191|Q61059191]] | [[ਸ਼ਬੀਨਾ ਅਦੀਬ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4163 | [[:d:Q796587|Q796587]] | [[ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53270365 53270365] | [[ਤਸਵੀਰ:Miniature of Shams Tabrizi by Hossein Behzad, dated 1957.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4164 | [[:d:Q12453805|Q12453805]] | [[ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦੁਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27222955 27222955] | |- | style='text-align:right'| 4165 | [[:d:Q31790448|Q31790448]] | [[ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4166 | [[:d:Q7487763|Q7487763]] | [[ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4167 | [[:d:Q6771327|Q6771327]] | [[ਸ਼ਮਸੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਫ਼ਾਰੂਕੀ|ਸ਼ਮਸੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਫਾਰੂਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79040355 79040355] | [[ਤਸਵੀਰ:Shamsur Rahman Farooqi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4168 | [[:d:Q5299406|Q5299406]] | [[ਸ਼ਮੀਮ ਆਜ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63493434 63493434] | [[ਤਸਵੀਰ:S. azad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4169 | [[:d:Q7487563|Q7487563]] | [[ਸ਼ਮੀਮ ਕਰਹਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119036222 119036222] | [[ਤਸਵੀਰ:Shamim Karhani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4170 | [[:d:Q31319954|Q31319954]] | [[ਸ਼ਮੀਮ ਤਾਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50818122 50818122] | |- | style='text-align:right'| 4171 | [[:d:Q20609612|Q20609612]] | [[ਸ਼ਮੀਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4172 | [[:d:Q133042|Q133042]] | [[ਸ਼ਮੂਏਲ ਯੋਸਫ਼ ਅਗਨੋਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14765267 14765267] | [[ਤਸਵੀਰ:פורטרט ש"י עגנון (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4173 | [[:d:Q55755|Q55755]] | [[ਸ਼ਰਣਕੁਮਾਰ ਲਿੰਬਾਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7621652 7621652] | |- | style='text-align:right'| 4174 | [[:d:Q20609618|Q20609618]] | [[ਸ਼ਰਦ ਅਲੋਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4175 | [[:d:Q1190887|Q1190887]] | [[ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਫਿਲੌਰੀ|ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਫੁਲੌਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72944090 72944090] | |- | style='text-align:right'| 4176 | [[:d:Q31787353|Q31787353]] | [[ਸ਼ਰਨ ਮੱਕੜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4177 | [[:d:Q7489926|Q7489926]] | [[ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਰੇਗੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42551844 42551844] | [[ਤਸਵੀਰ:Sharmila Rege.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4178 | [[:d:Q239910|Q239910]] | [[ਸ਼ਰਲੀ ਜੈਕਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91864979 91864979] | [[ਤਸਵੀਰ:Shirley Jackson 1940s.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4179 | [[:d:Q47112264|Q47112264]] | [[ਸ਼ਰਾਬਾਨੀ ਬਾਸੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33152380123701762193 33152380123701762193] | [[ਤਸਵੀਰ:Shrabani Basu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4180 | [[:d:Q3595194|Q3595194]] | [[ਸ਼ਰੀਪਾਦ ਅਮ੍ਰਿਤ ਡਾਂਗੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30345335 30345335] | [[ਤਸਵੀਰ:Bundesarchiv Bild 183-57000-0274, Berlin, V. SED-Parteitag, 3.Tag.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4181 | [[:d:Q61337059|Q61337059]] | [[ਸ਼ਰੀਫਾ ਵਿਜਲੀਵਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70931194 70931194] | [[ਤਸਵੀਰ:Shri Sharifa Vijliwala.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4182 | [[:d:Q195616|Q195616]] | [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54161830 54161830] | [[ਤਸਵੀਰ:Shashi Tharoor 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4183 | [[:d:Q1568679|Q1568679]] | [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54173427 54173427] | [[ਤਸਵੀਰ:Shashi Deshpande1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4184 | [[:d:Q20609626|Q20609626]] | [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਪਾਲ ਸਮੁੰਦਰਾ|ਸ਼ਸ਼ੀ ਸਮੁੰਦਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4185 | [[:d:Q282883|Q282883]] | [[ਸ਼ਹਾਬ ਉੱਦ ਦੀਨ ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/86440217 86440217] | [[ਤਸਵੀਰ:Shahab al-Din Suhrawardi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4186 | [[:d:Q125148425|Q125148425]] | [[ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਅਸਲਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4187 | [[:d:Q68224589|Q68224589]] | [[ਸ਼ਹਿਨਾਜ਼ ਫ਼ਾਤਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4188 | [[:d:Q13140148|Q13140148]] | [[ਡਾਕਟਰ ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਮਲਕ|ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਮਲਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119389148 119389148] | [[ਤਸਵੀਰ:Shahbaz Malik.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4189 | [[:d:Q31786563|Q31786563]] | [[ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4190 | [[:d:Q468956|Q468956]] | [[ਸ਼ਾਂਟਲ ਚਵਾਫ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90715327 90715327] | [[ਤਸਵੀਰ:Chantal Chawaf 20100329 Salon du livre de Paris 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4191 | [[:d:Q7489023|Q7489023]] | [[ਸ਼ਾਂਤਾ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28667890 28667890] | |- | style='text-align:right'| 4192 | [[:d:Q7489024|Q7489024]] | [[ਸ਼ਾਂਤਾ ਗੋਖਲੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95064926 95064926] | [[ਤਸਵੀਰ:Shanta Gokhale.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4193 | [[:d:Q125966727|Q125966727]] | [[ਸ਼ਾਂਤਾ ਮੋਹਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/233638004 233638004] | |- | style='text-align:right'| 4194 | [[:d:Q55753|Q55753]] | [[ਸ਼ਾਂਤਾ ਸ਼ੇਲਕੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25937072 25937072] | |- | style='text-align:right'| 4195 | [[:d:Q3632568|Q3632568]] | [[ਸ਼ਾਂਤਾਬਾਈ ਕਾਂਬਲੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41902643 41902643] | |- | style='text-align:right'| 4196 | [[:d:Q25584819|Q25584819]] | [[ਸ਼ਾਂਤਾਬਾਈ ਧਨਾਜੀ ਦਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4197 | [[:d:Q31320126|Q31320126]] | [[ਸ਼ਾਂਤੀਨਾਥ ਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3260093 3260093] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Shantinath Desai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4198 | [[:d:Q118604738|Q118604738]] | [[ਸ਼ਾਇਸਤਾ ਬੇਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4199 | [[:d:Q108371997|Q108371997]] | [[ਸ਼ਾਦਾ ਮੁਸਤਫ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4161935566339672912 4161935566339672912] | |- | style='text-align:right'| 4200 | [[:d:Q4573|Q4573]] | [[ਸ਼ਾਨ ਕੋਨਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/105140510 105140510]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/315681018 315681018] | [[ਤਸਵੀਰ:Sean Connery (1983).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4201 | [[:d:Q27967443|Q27967443]] | [[ਸ਼ਾਰਦਾ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28485316 28485316] | [[ਤਸਵੀਰ:Sharda Sumant Mehta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4202 | [[:d:Q287752|Q287752]] | [[ਸ਼ਾਰਲਟ ਪਰਕਿਨਜ਼ ਗਿਲਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59083135 59083135] | [[ਤਸਵੀਰ:Photo of Charlotte Perkins Gilman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4203 | [[:d:Q68486|Q68486]] | [[ਸ਼ਾਰਲੈਟ ਵਾਨ ਮਾਹਲਸਡਾਰਫ਼|ਸ਼ਾਰਲਟ ਵਾਨ ਮਹਲਸਡੋਰਫ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/90678679 90678679] | [[ਤਸਵੀਰ:Charlotte von Mahlsdorf 19940625.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4204 | [[:d:Q5085819|Q5085819]] | [[ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਏਜਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91811442 91811442] | |- | style='text-align:right'| 4205 | [[:d:Q127332|Q127332]] | [[ਸ਼ਾਰਲਟ ਬਰੌਂਟੇ|ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਬਰਾਂਟੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71388025 71388025]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/95119255 95119255] | [[ਤਸਵੀਰ:CBRichmond.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4206 | [[:d:Q5086061|Q5086061]] | [[ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਮੈਰੀ ਸੈਨਫੋਰਡ ਬਾਰਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48112415 48112415] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Charlotte Mary Sanford Barnes Conner.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4207 | [[:d:Q3632913|Q3632913]] | [[ਸ਼ਾਰੰਗਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/266308538 266308538] | |- | style='text-align:right'| 4208 | [[:d:Q107863951|Q107863951]] | [[ਸ਼ਾਲੂ ਨਿਗਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4209 | [[:d:Q20609639|Q20609639]] | [[ਸ਼ਾਹ ਚਮਨ ਗੁਲਾਟੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4210 | [[:d:Q584501|Q584501]] | [[ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4211 | [[:d:Q7461359|Q7461359]] | [[ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਰਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4212 | [[:d:Q3626436|Q3626436]] | [[ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/74754412 74754412] | |- | style='text-align:right'| 4213 | [[:d:Q125148505|Q125148505]] | [[ਸ਼ਾਹਦੀਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4214 | [[:d:Q7461469|Q7461469]] | [[ਸ਼ਾਹਬਾਨੋ ਬਿਲਗਰਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4215 | [[:d:Q7462176|Q7462176]] | [[ਸ਼ਾਹਰਾਜ਼ਾਦ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/261871999 261871999] | |- | style='text-align:right'| 4216 | [[:d:Q7461810|Q7461810]] | [[ਸ਼ਾਹਲਾ ਲਾਹੀਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/250060079 250060079] | |- | style='text-align:right'| 4217 | [[:d:Q3481223|Q3481223]] | [[ਸ਼ਾਹਲਾ ਸ਼ੇਰਕਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88147165 88147165] | |- | style='text-align:right'| 4218 | [[:d:Q23680319|Q23680319]] | [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਹਿਮਦ ਦੇਹਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70369382 70369382] | |- | style='text-align:right'| 4219 | [[:d:Q125148586|Q125148586]] | [[ਸ਼ਾਹਿਦਾ ਦਿਲਾਵਰ ਸ਼ਾਹ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4220 | [[:d:Q18808580|Q18808580]] | [[ਸ਼ਾਹਿਨਾ ਈ.ਕੇ.]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Shahina EK, writer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4221 | [[:d:Q7461516|Q7461516]] | [[ਸ਼ਾਹੇਦ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118797553 118797553] | |- | style='text-align:right'| 4222 | [[:d:Q107749856|Q107749856]] | [[ਸ਼ਿਖਾ ਹੇਲਾਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/319144782709485856100 319144782709485856100] | [[ਤਸਵੀਰ:Sheika Helawy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4223 | [[:d:Q773259|Q773259]] | [[ਸ਼ਿਬਲੀ ਨਾਮਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/152197 152197] | |- | style='text-align:right'| 4224 | [[:d:Q7498978|Q7498978]] | [[ਸ਼ਿਰਸ਼ੇਂਦੁ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107194142 107194142] | [[ਤਸਵੀਰ:Sirshendu Mukhopadhyay - Kolkata 2011-05-09 2808.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4225 | [[:d:Q3629539|Q3629539]] | [[ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67788176 67788176] | [[ਤਸਵੀਰ:Shiv Kumar Batalvi, 1970.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4226 | [[:d:Q7499192|Q7499192]] | [[ਸ਼ਿਵ ਕੇ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111192515 111192515] | |- | style='text-align:right'| 4227 | [[:d:Q12454198|Q12454198]] | [[ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116574670 116574670] | |- | style='text-align:right'| 4228 | [[:d:Q31781672|Q31781672]] | [[ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਗਿੱਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4229 | [[:d:Q20609645|Q20609645]] | [[ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4230 | [[:d:Q61059715|Q61059715]] | [[ਸ਼ਿਵਦੇਵ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4231 | [[:d:Q12454245|Q12454245]] | [[ਸ਼ਿਵਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਸੁਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22308043 22308043] | |- | style='text-align:right'| 4232 | [[:d:Q7499334|Q7499334]] | [[ਸ਼ਿਵਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/268380777 268380777] | |- | style='text-align:right'| 4233 | [[:d:Q7499340|Q7499340]] | [[ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਭਟਨਾਗਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4234 | [[:d:Q15118235|Q15118235]] | [[ਸ਼ਿਸ਼ੀਰ ਕੁਮਾਰ ਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65387224 65387224] | [[ਤਸਵੀਰ:Shishir Kumar Ghosh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4235 | [[:d:Q957997|Q957997]] | [[ਸ਼ੀਗਾ ਨਾਓਯਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54173830 54173830] | [[ਤਸਵੀਰ:Naoya Shiga cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4236 | [[:d:Q29752|Q29752]] | [[ਸ਼ੀਨਾ ਅਯੰਨਗਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63957615 63957615] | [[ਤਸਵੀਰ:Sheena Iyengar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4237 | [[:d:Q7496207|Q7496207]] | [[ਸ਼ਿਫਾ ਗਵਾਲੀਅਰ|ਸ਼ੀਫਾ ਗਵਾਲੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4238 | [[:d:Q4994679|Q4994679]] | [[ਸ਼ੀਮਾ ਕਲਬਾਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16681806 16681806] | |- | style='text-align:right'| 4239 | [[:d:Q131152|Q131152]] | [[ਸ਼ੀਰੀਨ ਏਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119834922 119834922] | [[ਤਸਵੀਰ:Mairead Maguire, Shirin Ebadi and Tawakkol Karman talk about rohingya issues during Bangadesh on March 2018 (2) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4240 | [[:d:Q17308934|Q17308934]] | [[ਸ਼ੀਰੀਨ ਦਰਸ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/125755164 125755164] | |- | style='text-align:right'| 4241 | [[:d:Q64364615|Q64364615]] | [[ਸ਼ੀਲਾ ਗੁਜਰਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sheila Gujral (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4242 | [[:d:Q7493033|Q7493033]] | [[ਸ਼ੀਲਾ ਧਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66657481 66657481] | |- | style='text-align:right'| 4243 | [[:d:Q20065157|Q20065157]] | [[ਸ਼ੀਲਾ ਭਾਟੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sheila bhatia pandit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4244 | [[:d:Q735112|Q735112]] | [[ਸ਼ੁਕੁਮਾਰ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64818572 64818572] | [[ਤਸਵੀਰ:Sukumar Ray.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4245 | [[:d:Q3181898|Q3181898]] | [[ਸ਼ੁਕੰਤਲਾ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66635820 66635820] | [[ਤਸਵੀਰ:19681016狄威.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4246 | [[:d:Q7504818|Q7504818]] | [[ਸ਼ੁਖਲਤਾ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11944116 11944116] | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhalata Rao, Indian social worker, artist and children's book author.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4247 | [[:d:Q31786198|Q31786198]] | [[ਸ਼ੁਭਦਾ ਗੋਗਟੇ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4248 | [[:d:Q2724342|Q2724342]] | [[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34668535 34668535] | [[ਤਸਵੀਰ:Shubha Mudgal.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4249 | [[:d:Q3503592|Q3503592]] | [[ਸ਼ੁਮੋਨਾ ਸਿਨਹਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/180760788 180760788] | [[ਤਸਵੀਰ:Shumona SINHA.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4250 | [[:d:Q432851|Q432851]] | [[ਸ਼ੇਇਲਾ ਰੋਅਬੋਥਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71397267 71397267] | |- | style='text-align:right'| 4251 | [[:d:Q983328|Q983328]] | [[ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60324552 60324552] | [[ਤਸਵੀਰ:Sheikh Abdullah 1988 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4252 | [[:d:Q52183|Q52183]] | [[ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19843607 19843607] | [[ਤਸਵੀਰ:Prime Minister Sheikh Hasina Attends Business Advisory Committee Meeting 2024-05-02 (PID-0008829) (portrait cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4253 | [[:d:Q7493262|Q7493262]] | [[ਸ਼ੇਖਰ ਪਾਠਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116738829 116738829] | [[ਤਸਵੀਰ:Shekhar Phatak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4254 | [[:d:Q191375|Q191375]] | [[ਸ਼ੇਖ਼ ਮੁਜੀਬੁਰ ਰਹਿਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45097605 45097605] | [[ਤਸਵੀਰ:Sheikh Mujibur Rahman portrait (PID-h0066).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4255 | [[:d:Q170302|Q170302]] | [[ਸ਼ੇਖ਼ ਸਆਦੀ|ਸ਼ੇਖ਼ ਸਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100206721 100206721] | [[ਤਸਵੀਰ:The poet Sa`di (detail) with his friends in the orchard at night, from Prince Baysunghur's Rose Garden (Gulistan) by Sa`di.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4256 | [[:d:Q107277451|Q107277451]] | [[ਸ਼ੇਖਾ ਅਲ-ਨਖੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4257 | [[:d:Q270085|Q270085]] | [[ਸ਼ੇਨ ਕੂਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13108538 13108538]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/169312184 169312184] | [[ਤਸਵੀਰ:Beijing Ancient Observatory 20090715-19 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4258 | [[:d:Q16727990|Q16727990]] | [[ਸ਼ੇਬਾ ਛਾਛੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96586385 96586385] | [[ਤਸਵੀਰ:Sheba Chhachhi 2012.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4259 | [[:d:Q380169|Q380169]] | [[ਸ਼ੇਰ ਜ਼ਮਾਨ ਤਾਇਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72985388 72985388] | |- | style='text-align:right'| 4260 | [[:d:Q20609665|Q20609665]] | [[ਸ਼ੇਰ ਜੰਗ ਜਾਂਗਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4261 | [[:d:Q20609673|Q20609673]] | [[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4262 | [[:d:Q125148463|Q125148463]] | [[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4263 | [[:d:Q5092780|Q5092780]] | [[ਸ਼ੇਰਿਲ ਸਟ੍ਰੇਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48632220 48632220] | [[ਤਸਵੀਰ:Cheryl Strayed 2012.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4264 | [[:d:Q7462449|Q7462449]] | [[ਸ਼ੈਲ ਚਤੁਰਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4265 | [[:d:Q27887309|Q27887309]] | [[ਸ਼ੈਲਜ਼ ਮਹਾਜਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''<br/>''[[:d:Q12964198|genderqueer]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116145003309761300622 116145003309761300622] | |- | style='text-align:right'| 4266 | [[:d:Q2276478|Q2276478]] | [[ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ (ਗੀਤਕਾਰ)|ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66368730 66368730] | [[ਤਸਵੀਰ:Shailendra 2013 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4267 | [[:d:Q20609679|Q20609679]] | [[ਸ਼ੈਲੇਸ਼ ਮਟਿਆਨੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4268 | [[:d:Q3695153|Q3695153]] | [[ਸ਼ੋਇਬ ਮਨਸੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73297520 73297520] | |- | style='text-align:right'| 4269 | [[:d:Q132984|Q132984]] | [[ਸ਼ੋਥਾ ਰੁਸਥਾਵੇਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100218337 100218337]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/267123512 267123512]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/40158790631138852057 40158790631138852057]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/84158790507138850622 84158790507138850622]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/86882458 86882458] | [[ਤਸਵੀਰ:Jerusalem-Monastery-of-the-Cross-689.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4270 | [[:d:Q13563040|Q13563040]] | [[ਸ਼ੋਬਾ ਨਾਰਾਇਣ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33814018 33814018] | |- | style='text-align:right'| 4271 | [[:d:Q40528040|Q40528040]] | [[ਸ਼ੋਭਨਾਸੁੰਦਰੀ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Shovona Devi Tagore.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4272 | [[:d:Q539776|Q539776]] | [[ਸ਼ੋਭਾ ਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107626023 107626023] | [[ਤਸਵੀਰ:Shobhaa Rajadhyaksha De - Kolkata 2015-02-06 5713.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4273 | [[:d:Q106699250|Q106699250]] | [[ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਰੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28669715 28669715] | |- | style='text-align:right'| 4274 | [[:d:Q17402983|Q17402983]] | [[ਸ਼ੋਮਸ਼ੁਕਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Shomshuklla.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4275 | [[:d:Q102254273|Q102254273]] | [[ਸ਼ੋਮਾ ਏ. ਚੈਟਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50655857 50655857] | |- | style='text-align:right'| 4276 | [[:d:Q7491268|Q7491268]] | [[ਸ਼ੌਕਤ ਓਸਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6346432 6346432] | |- | style='text-align:right'| 4277 | [[:d:Q7490768|Q7490768]] | [[ਸ਼ੌਕਤ ਸਿਦੀਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94039058 94039058] | |- | style='text-align:right'| 4278 | [[:d:Q192207|Q192207]] | [[ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਬਿੰਦੋ|ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਵਿੰਦ ਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66462996 66462996] | [[ਤਸਵੀਰ:Sri aurobindo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4279 | [[:d:Q31790624|Q31790624]] | [[ਗੁਰਾਂਦਿੱਤਾ ਖੰਨਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰਾਂਦਿੱਤਾ ਖੰਨਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4280 | [[:d:Q12454644|Q12454644]] | [[ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73894522 73894522] | [[ਤਸਵੀਰ:Shrikant Verma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4281 | [[:d:Q17522346|Q17522346]] | [[ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sreekumari Ramachandran DS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4282 | [[:d:Q3764823|Q3764823]] | [[ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਾਓ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22975337 22975337] | [[ਤਸਵੀਰ:Srirangam Srinivasa Rao.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4283 | [[:d:Q3595873|Q3595873]] | [[ਸ੍ਰੀਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲ|ਸ਼੍ਰੀਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116594362 116594362] | [[ਤਸਵੀਰ:Shrilal Shukla 2017 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4284 | [[:d:Q7488719|Q7488719]] | [[ਸ਼ੰਕਰ ਵਾਮਨ ਦਾਂਡੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48221452 48221452] | |- | style='text-align:right'| 4285 | [[:d:Q18187174|Q18187174]] | [[ਸ਼ੰਕਰ ਵੈਦਿਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4286 | [[:d:Q7488743|Q7488743]] | [[ਸ਼ੰਖਾ ਘੋਸ਼|ਸ਼ੰਖ ਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32176187 32176187] | [[ਤਸਵੀਰ:Sankha Ghosh - Kolkata 2011-05-09 2833.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4287 | [[:d:Q2299630|Q2299630]] | [[ਸ਼ੰਭੂ ਮਿਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14655208 14655208]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/77909047 77909047] | |- | style='text-align:right'| 4288 | [[:d:Q20609685|Q20609685]] | [[ਸਾਂਵਲ ਧਾਮੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4289 | [[:d:Q25624529|Q25624529]] | [[ਸਾਈਂ ਅਖ਼ਤਰ ਲਹੌਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4290 | [[:d:Q111269832|Q111269832]] | [[ਸਾਈਂ ਮੁਹੰਮਦ ਹਯਾਤ ਪਸਰੂਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4291 | [[:d:Q311526|Q311526]] | [[ਸਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7396805 7396805] | [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4292 | [[:d:Q16346779|Q16346779]] | [[ਸਾਜਨਿਕਾਂਤਾ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50826036 50826036] | |- | style='text-align:right'| 4293 | [[:d:Q23750995|Q23750995]] | [[ਸਾਜਿਦਾ ਜ਼ੈਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8709636 8709636] | |- | style='text-align:right'| 4294 | [[:d:Q20609693|Q20609693]] | [[ਸਾਥੀ ਲੁਧਿਆਣਵੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4295 | [[:d:Q7397899|Q7397899]] | [[ਸਾਦੀਆ ਦੇਹਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33940499 33940499] | [[ਤਸਵੀਰ:Sadia Dehlvi bharat-s-tiwari-photography-IMG 8301 July 19, 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4296 | [[:d:Q793985|Q793985]] | [[ਸਾਧਗੁਰੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63519651 63519651] | [[ਤਸਵੀਰ:Sadhguru-Jaggi-Vasudev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4297 | [[:d:Q20609699|Q20609699]] | [[ਸਾਧੂ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] | | | |- | style='text-align:right'| 4298 | [[:d:Q20609705|Q20609705]] | [[ਸਾਧੂ ਬਿਨਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/104979577 104979577] | |- | style='text-align:right'| 4299 | [[:d:Q125148527|Q125148527]] | [[ਸਾਧੂ ਰਾਮ, ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4300 | [[:d:Q20609710|Q20609710]] | [[ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4301 | [[:d:Q7397880|Q7397880]] | [[ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1439691 1439691] | |- | style='text-align:right'| 4302 | [[:d:Q115188865|Q115188865]] | [[ਸਾਨੂ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14477575 14477575] | [[ਤਸਵੀਰ:Sanu Sharma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4303 | [[:d:Q9333085|Q9333085]] | [[ਸਾਮੰਤਭਦਰ (ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18652391 18652391] | [[ਤਸਵੀਰ:Digambar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4304 | [[:d:Q13161431|Q13161431]] | [[ਸਾਰਾ ਅਬੂਬਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33594759 33594759] | |- | style='text-align:right'| 4305 | [[:d:Q15437208|Q15437208]] | [[ਸਾਰਾ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59251158 59251158] | [[ਤਸਵੀਰ:Sara Ahmed-IMG 6457.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4306 | [[:d:Q7422467|Q7422467]] | [[ਸਾਰਾ ਜੋਜ਼ਫ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19977056 19977056] | [[ਤਸਵੀਰ:Sara Joseph - Malayalam Writer and Activist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4307 | [[:d:Q22279371|Q22279371]] | [[ਸਾਰਾ ਨਵੀਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25155767330127760007 25155767330127760007] | |- | style='text-align:right'| 4308 | [[:d:Q42013551|Q42013551]] | [[ਸਾਰਾ ਫਰੀਜ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/310502397 310502397] | [[ਤਸਵੀਰ:Sara Farizan 2023.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4309 | [[:d:Q4605|Q4605]] | [[ਸਾਰਾ ਬਰਨਹਾਰਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68925417 68925417] | [[ਤਸਵੀਰ:Face detail, Sarah Bernhardt as Doña Sol in Hernani (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4310 | [[:d:Q7421557|Q7421557]] | [[ਸਾਰਾ ਬੈਨਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85386924 85386924] | |- | style='text-align:right'| 4311 | [[:d:Q21069526|Q21069526]] | [[ਸਾਰਾ ਸ਼ਗੁਫਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/345149294242880521186 345149294242880521186] | |- | style='text-align:right'| 4312 | [[:d:Q7421784|Q7421784]] | [[ਸਾਰਾ ਸੁਲੇਰੀ ਗੁੱਡਈਅਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79410399 79410399] | |- | style='text-align:right'| 4313 | [[:d:Q17355025|Q17355025]] | [[ਸਾਰਾਹ ਚੇਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Mrs Gardner actress and playwright.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4314 | [[:d:Q18576992|Q18576992]] | [[ਸਾਰਾਹ ਡਿਕਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43804764 43804764] | |- | style='text-align:right'| 4315 | [[:d:Q50146529|Q50146529]] | [[ਸਾਰਾਹ ਫਾਰੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4316 | [[:d:Q64481780|Q64481780]] | [[ਸਾਰਾਹ ਸਟੋਕਸ ਵਾਲਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:SARAH STOKES WALTON A woman of the century (page 755 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4317 | [[:d:Q83038|Q83038]] | [[ਸਾਲਵਾਤੋਰੇ ਕੁਆਸੀਮੋਦੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59097336 59097336] | [[ਤਸਵੀਰ:Salvatore Quasimodo 1959.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4318 | [[:d:Q113437069|Q113437069]] | [[ਸਾਲਹਾ ਹਮਾਦੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4319 | [[:d:Q23415588|Q23415588]] | [[ਸਾਹਿਬ ਰਾਮਰਾਓ ਖੰਡਾਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Saheb Ramrao Khandare.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4320 | [[:d:Q7399607|Q7399607]] | [[ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/74028680 74028680] | [[ਤਸਵੀਰ:Sahib Singh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4321 | [[:d:Q31795469|Q31795469]] | [[ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ (ਨਾਟਕਕਾਰ)|ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4322 | [[:d:Q1102757|Q1102757]] | [[ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/74127910 74127910] | [[ਤਸਵੀਰ:Sahir Ludhianvi Stamp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4323 | [[:d:Q7399650|Q7399650]] | [[ਸਾਹਿਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4324 | [[:d:Q7399652|Q7399652]] | [[ਸਾਹਿਰਾ ਸ਼ਰੀਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4325 | [[:d:Q80889|Q80889]] | [[ਸਿਗਰੀਡ ਅੰਡਸਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73860916 73860916] | [[ਤਸਵੀਰ:Sigrid Undset 1928.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4326 | [[:d:Q7508934|Q7508934]] | [[ਸਿਡਨੀ ਐਬਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38365875 38365875] | |- | style='text-align:right'| 4327 | [[:d:Q7509062|Q7509062]] | [[ਸਿਡਨੀ ਫਰਾਂਸਿਸ ਬੇਟਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48114187 48114187] | |- | style='text-align:right'| 4328 | [[:d:Q51559|Q51559]] | [[ਸਿਡਨੀ ਲੂੁਮੈਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112355762 112355762] | [[ਤਸਵੀਰ:SidneyLumet07TIFF.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4329 | [[:d:Q123469|Q123469]] | [[ਸਿਨਕਲੇਅਰ ਲੁਈਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39380311 39380311] | [[ਤਸਵੀਰ:Sinclair Lewis by Oscar Whiite, Pach Brothers Studio, c. 1945, gelatin silver print, from the National Portrait Gallery - NPG-NPG 93 388 23 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4330 | [[:d:Q7507288|Q7507288]] | [[ਸਿਬਤ ਹਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110454969 110454969] | |- | style='text-align:right'| 4331 | [[:d:Q7902167|Q7902167]] | [[ਸਿਬਤ-ਏ-ਜਾਫਰ ਜ਼ੈਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Text ustad sibte jafar shaheed.tiff|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4332 | [[:d:Q2280920|Q2280920]] | [[ਸਿਬਨਾਰਾਇਣ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29576206 29576206] | [[ਤਸਵੀਰ:Sibnarayan Ray 2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4333 | [[:d:Q31787529|Q31787529]] | [[ਸਿਮਰਨ ਧਾਲੀਵਾਲ|ਸਿਮਰਨ ਧਾਰੀਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Simran Dhaliwal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4334 | [[:d:Q122789388|Q122789388]] | [[ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4335 | [[:d:Q263807|Q263807]] | [[ਸਿਮੀਨ ਦਾਨਸ਼ਵਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19835979 19835979] | [[ਤਸਵੀਰ:Simin Daneshvar Cc0be0e4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4336 | [[:d:Q466672|Q466672]] | [[ਸਿਮੀਨ ਬੇਹਬਹਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45880268 45880268] | [[ਤਸਵੀਰ:سیمین بهبهانی - Simin Behbahani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4337 | [[:d:Q7197|Q7197]] | [[ਸਿਮੋਨ ਦ ਬੋਵੁਆਰ|ਸਿਮੋਨ ਦਾ ਬੋਵੁਆਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2466221 2466221] | [[ਤਸਵੀਰ:Simone de Beauvoir2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4338 | [[:d:Q6367371|Q6367371]] | [[ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਆਈ. ਸੀ. ਐਸ|ਸਿਰਦਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47196002 47196002] | [[ਤਸਵੀਰ:Kapoor Singh ICS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4339 | [[:d:Q20609723|Q20609723]] | [[ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sri Ram Arsh, Punjabi language poet 02.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4340 | [[:d:Q133054|Q133054]] | [[ਸਿਲਵੀਆ ਪਲੈਥ|ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14775269 14775269]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/310516796 310516796]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/6794153063150219320005 6794153063150219320005] | [[ਤਸਵੀਰ:Sylvia Plath.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4341 | [[:d:Q7532436|Q7532436]] | [[ਸਿਵਾਸੰਕਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/265841535 265841535] | |- | style='text-align:right'| 4342 | [[:d:Q2353846|Q2353846]] | [[ਸਿਸਟਰ ਨਿਵੇਦਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39446912 39446912] | [[ਤਸਵੀਰ:Sœur Nivedita.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4343 | [[:d:Q1541|Q1541]] | [[ਸਿਸਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100196617 100196617]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/126144814493626773404 126144814493626773404]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/370158790731438852347 370158790731438852347]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/78769600 78769600] | [[ਤਸਵੀਰ:Bust of Cicero (1st-cent. BC) - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini - Rome 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4344 | [[:d:Q4939864|Q4939864]] | [[ਸਿਸੇਲਾ ਬੋਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108740769 108740769] | |- | style='text-align:right'| 4345 | [[:d:Q47030922|Q47030922]] | [[ਸਿੰਡੀ ਕਰੈਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/258932409 258932409] | [[ਤਸਵੀਰ:Cindy Crabb.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4346 | [[:d:Q13115102|Q13115102]] | [[ਸਿੰਧੂ ਜੋਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sindhu Joy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4347 | [[:d:Q61111912|Q61111912]] | [[ਸਿੱਕਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4348 | [[:d:Q31785878|Q31785878]] | [[ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4349 | [[:d:Q5006416|Q5006416]] | [[ਸੀ ਈ ਐਮ ਜੋਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41895717 41895717] | [[ਤਸਵੀਰ:C. E. M. Joad in 1944.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4350 | [[:d:Q138765|Q138765]] | [[ਸੀ ਐਨ ਅੰਨਾਦੁਰੈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54158221 54158221] | [[ਤਸਵੀਰ:CN Annadurai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4351 | [[:d:Q3535964|Q3535964]] | [[ਸੀ ਐਸ ਲਕਸ਼ਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/155524047 155524047]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/19603500 19603500] | [[ਤਸਵੀਰ:CS Lakshmi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4352 | [[:d:Q9204|Q9204]] | [[ਸੀ ਐਸ ਲੂਇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22144877 22144877] | [[ਤਸਵੀਰ:CS Lewis photo on dust jacket.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4353 | [[:d:Q20609739|Q20609739]] | [[ਸੀ.ਪੀ. ਕੰਬੋਜ|ਸੀ ਪੀ ਕੰਬੋਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:CP Kamboj.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4354 | [[:d:Q5006755|Q5006755]] | [[ਸੀ ਪੀ ਸੁਰੇਂਦਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41076320 41076320] | |- | style='text-align:right'| 4355 | [[:d:Q13115080|Q13115080]] | [[ਸੀ ਵੀ ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:C.V. Balakrishnan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4356 | [[:d:Q3595541|Q3595541]] | [[ਸੀ. ਨਾਰਾਇਣ ਰੈਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/115348968 115348968] | [[ਤਸਵੀਰ:CNREDDY.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4357 | [[:d:Q20609735|Q20609735]] | [[ਸੀ. ਮਾਰਕੰਡਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Panjabi writer C .Markanda.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4358 | [[:d:Q5006798|Q5006798]] | [[ਸੀ. ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32426741 32426741] | [[ਤਸਵੀਰ:C radhakrishnan 009.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4359 | [[:d:Q109472785|Q109472785]] | [[ਸੀਅਰਾ ਕੈਟੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4360 | [[:d:Q215447|Q215447]] | [[ਸੀਐਮ ਪੰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101518616 101518616] | [[ਤਸਵੀਰ:CM Punk at San Diego Comic Con 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4361 | [[:d:Q1368427|Q1368427]] | [[ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਗੋਇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/74686550 74686550] | |- | style='text-align:right'| 4362 | [[:d:Q3595809|Q3595809]] | [[ਸੀਤਾਕਾਂਤ ਮਹਾਪਾਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/179890550 179890550]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/269014170 269014170] | [[ਤਸਵੀਰ:Sitakant Mahapatra, India poet, born 1937.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4363 | [[:d:Q29234181|Q29234181]] | [[ਸੀਤਾਦੇਵੀ ਖਡੰਗਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8152501144310682417 8152501144310682417] | |- | style='text-align:right'| 4364 | [[:d:Q959020|Q959020]] | [[ਸੀਪ੍ਰੀਅਨ ਏਕਵੇਂਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64005146 64005146] | |- | style='text-align:right'| 4365 | [[:d:Q9372|Q9372]] | [[ਸੀਮਾ ਕਿਆਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9817411 9817411] | [[ਤਸਵੀਰ:Si maqian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4366 | [[:d:Q3634003|Q3634003]] | [[ਸੀਮਾਬ ਅਕਬਰਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21115471 21115471] | |- | style='text-align:right'| 4367 | [[:d:Q52247378|Q52247378]] | [[ਸੀਰਤਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4368 | [[:d:Q2417449|Q2417449]] | [[ਸੀਲਵਾ ਕਾਪੂਤੀਕਿਆਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102212384 102212384] | [[ਤਸਵੀਰ:Silva Kaputikyan.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4369 | [[:d:Q4166600|Q4166600]] | [[ਸੁਆਦ ਅਲ-ਸਾਬਾਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96963942 96963942] | |- | style='text-align:right'| 4370 | [[:d:Q22279849|Q22279849]] | [[ਸੁਕਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69980298 69980298] | |- | style='text-align:right'| 4371 | [[:d:Q913|Q913]] | [[ਸੁਕਰਾਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/104718395 104718395]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/111650452 111650452]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/153147905262479092118 153147905262479092118]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/207796077 207796077]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/260147905253679092124 260147905253679092124]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/312147905271179092140 312147905271179092140]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3160791822702860002 3160791822702860002]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/330159474047327660519 330159474047327660519]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3342153063168319320003 3342153063168319320003]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3674153063110919320005 3674153063110919320005]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/410152138657010982092 410152138657010982092]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/775144647714039525785 775144647714039525785]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/781144647701334922457 781144647701334922457]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/79151776831518012952 79151776831518012952]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/84043798 84043798]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/88039167 88039167] | [[ਤਸਵੀਰ:Socrates Louvre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4372 | [[:d:Q20609750|Q20609750]] | [[ਸੁਕੀਰਤ ਆਨੰਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4373 | [[:d:Q27859345|Q27859345]] | [[ਸੁਕੀਰਥਾਰਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/232510803 232510803] | |- | style='text-align:right'| 4374 | [[:d:Q7635917|Q7635917]] | [[ਸੁਕੁਮਾਰ ਸੇਨ (ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨੀ)|ਸੁਕੁਮਾਰ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114785625 114785625] | [[ਤਸਵੀਰ:Sukumar Sen linguist 2020 cover of India cr.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4375 | [[:d:Q55754115|Q55754115]] | [[ਸੁਕੰਨਿਆ ਦੱਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/265001030 265001030] | [[ਤਸਵੀਰ:Sukanya Datta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4376 | [[:d:Q85950786|Q85950786]] | [[ਸੁਖਚੈਨ ਮਿਸਤਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4377 | [[:d:Q20609756|Q20609756]] | [[ਸੁਖਜੀਤ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)|ਸੁਖਜੀਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4378 | [[:d:Q7635788|Q7635788]] | [[ਸੁਖਦਰਸ਼ਨ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4379 | [[:d:Q20609760|Q20609760]] | [[ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65348016 65348016] | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4380 | [[:d:Q20609766|Q20609766]] | [[ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4381 | [[:d:Q125148568|Q125148568]] | [[ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੱਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4382 | [[:d:Q125148549|Q125148549]] | [[ਸੁਖਪਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4383 | [[:d:Q31785805|Q31785805]] | [[ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ]] | | | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhpal Singh Thind.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4384 | [[:d:Q61059296|Q61059296]] | [[ਸੁਖਪਾਲ ਸੰਘੇੜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4385 | [[:d:Q20609773|Q20609773]] | [[ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16110300 16110300]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/259151170880339091378 259151170880339091378] | |- | style='text-align:right'| 4386 | [[:d:Q7635783|Q7635783]] | [[ਸੁਖਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhbir 2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4387 | [[:d:Q125148446|Q125148446]] | [[ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4388 | [[:d:Q20609779|Q20609779]] | [[ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhvinder Amrit, Punjabi language poetess.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4389 | [[:d:Q20609786|Q20609786]] | [[ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੰਬੋਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhwinder Kamboj at Punjabi language Poets' Meet organised on occasion of Republic Day (India) 2020 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4390 | [[:d:Q54806825|Q54806825]] | [[ਸੁਖਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4391 | [[:d:Q20609792|Q20609792]] | [[ਸੁਖਵੰਤ ਕੌਰ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Smt. Sukhwant Kaur Maan, prominant Punjabi Story Writer.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4392 | [[:d:Q20609798|Q20609798]] | [[ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4393 | [[:d:Q20609803|Q20609803]] | [[ਸੁਖਿੰਦਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4394 | [[:d:Q7635072|Q7635072]] | [[ਸੁਗਤਕੁਮਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11255874 11255874] | [[ਤਸਵੀਰ:Sugathakumari.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4395 | [[:d:Q131822783|Q131822783]] | [[ਸੁਘਰਾ ਹੁਮਾਯੂੰ ਮਿਰਜ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4396 | [[:d:Q7632914|Q7632914]] | [[ਸੁਚਿੱਤਰਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75445400 75445400] | [[ਤਸਵੀਰ:Suchitra Bhattacharya photo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4397 | [[:d:Q42669715|Q42669715]] | [[ਸੁਜ਼ਾਨਾ ਫੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4398 | [[:d:Q467412|Q467412]] | [[ਸੁਜਾਤਾ ਨਾਹਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36936304 36936304] | [[ਤਸਵੀਰ:Sujata Nahar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4399 | [[:d:Q7635626|Q7635626]] | [[ਸੁਜਾਤਾ ਭੱਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10668968 10668968] | |- | style='text-align:right'| 4400 | [[:d:Q3595802|Q3595802]] | [[ਸੁਜਾਤਾ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17175691 17175691] | [[ਤਸਵੀਰ:Sujata Mohapatra 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4401 | [[:d:Q47518774|Q47518774]] | [[ਸੁਜਾਤਾ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sujata Sharma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4402 | [[:d:Q3696297|Q3696297]] | [[ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40491619 40491619] | [[ਤਸਵੀਰ:Singh111.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4403 | [[:d:Q3595315|Q3595315]] | [[ਸੁਦਾਮਾ ਪਾਂਡੇ "ਧੂਮਿਲ"]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44467223 44467223] | |- | style='text-align:right'| 4404 | [[:d:Q7633856|Q7633856]] | [[ਸੁਦੀਪਤਾ ਸੇਨਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44456899 44456899] | |- | style='text-align:right'| 4405 | [[:d:Q15145166|Q15145166]] | [[ਸੁਧਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4406 | [[:d:Q3520225|Q3520225]] | [[ਸੁਧਾ ਮੂਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75967273 75967273] | [[ਤਸਵੀਰ:Sudha Murty at Jaipur Literature Festival 2026 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4407 | [[:d:Q649789|Q649789]] | [[ਸੁਧੀਰ ਕੱਕੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2480218 2480218] | |- | style='text-align:right'| 4408 | [[:d:Q31321320|Q31321320]] | [[ਸੁਧੀਰ ਚੱਕਰਾਵਰਤੀ|ਸੁਧੀਰ ਚੱਕਰਵਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6346387 6346387] | [[ਤਸਵੀਰ:Sudhir Chakraborty 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4409 | [[:d:Q22005601|Q22005601]] | [[ਸੁਨੀਤਾ ਜੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112045869 112045869] | [[ਤਸਵੀਰ:SunitaJainBW.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4410 | [[:d:Q7640370|Q7640370]] | [[ਸੁਨੀਤਾ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4411 | [[:d:Q2802318|Q2802318]] | [[ਸੁਨੀਤੀ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57046414 57046414] | [[ਤਸਵੀਰ:Maharani Suniti Devi of Koch Bihar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4412 | [[:d:Q7640392|Q7640392]] | [[ਸੁਨੀਤੀ ਨਾਮਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116930122 116930122] | |- | style='text-align:right'| 4413 | [[:d:Q1392093|Q1392093]] | [[ਸੁਨੀਲ ਗੰਗੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79145782 79145782] | [[ਤਸਵੀਰ:Sunil Gangopadhyay 4191.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4414 | [[:d:Q13115129|Q13115129]] | [[ਸੁਨੀਲ ਜਨਾਹ (ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ)|ਸੁਨੀਲ ਜਨਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77674969 77674969] | |- | style='text-align:right'| 4415 | [[:d:Q13115120|Q13115120]] | [[ਸੁਨੀਲ ਪੀ ਇਲਿਆਦੋਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Sunil P Ilayidam.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4416 | [[:d:Q2366381|Q2366381]] | [[ਸੁਨੇਤ੍ਰਾ ਗੁਪਤਾ|ਸੁਨੇਤਰਾ ਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79157077 79157077] | [[ਤਸਵੀਰ:Kulldorff gupta bhattacharya (Sunetra Gupta cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4417 | [[:d:Q7638826|Q7638826]] | [[ਸੁਨੰਦਾ ਸਿਕਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14253850 14253850] | |- | style='text-align:right'| 4418 | [[:d:Q256286|Q256286]] | [[ਸੁਬਰਾਮਨੀਆ ਭਾਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49233815 49233815] | [[ਤਸਵੀਰ:Subramanya Bharathi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4419 | [[:d:Q7631749|Q7631749]] | [[ਸੁਬੋਧ ਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42943440 42943440] | [[ਤਸਵੀਰ:সুবোধ ঘোষ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4420 | [[:d:Q7631762|Q7631762]] | [[ਸੁਬੋਧ ਸਰਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6963150567629206370000 6963150567629206370000] | [[ਤਸਵੀਰ:Subodh Sarkar - Kolkata 2014-02-07 8633.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4421 | [[:d:Q20609816|Q20609816]] | [[ਸੁਭਾਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4422 | [[:d:Q92830|Q92830]] | [[ਸੁਭਾਸ਼ ਕਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5661242 5661242] | [[ਤਸਵੀਰ:Subhash Kak at Single Photon Workshop, Geneva, July 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4423 | [[:d:Q2153|Q2153]] | [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29572002 29572002] | [[ਤਸਵੀਰ:Subhas Chandra Bose NRB.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4424 | [[:d:Q13564587|Q13564587]] | [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48893392 48893392] | [[ਤਸਵੀਰ:SubhashChandranPrd.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4425 | [[:d:Q20609824|Q20609824]] | [[ਸੁਭਾਸ਼ ਨੀਰਵ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4426 | [[:d:Q31787252|Q31787252]] | [[ਸੁਭਾਸ਼ ਪਰਿਹਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਸੁਭਾਸ਼ ਪਰਿਹਾਰ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4427 | [[:d:Q3347955|Q3347955]] | [[ਸੁਭਾਸ਼ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3077147605351757760009 3077147605351757760009]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/79265036 79265036] | |- | style='text-align:right'| 4428 | [[:d:Q31201089|Q31201089]] | [[ਸੁਭਦਰਾ ਸੇਨ ਗੁਪਤਾ|ਸੁਭੱਦਰ ਸੇਨ ਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40430950 40430950]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/47156251806407992146 47156251806407992146] | |- | style='text-align:right'| 4429 | [[:d:Q3635834|Q3635834]] | [[ਸੁਭੱਦਰਾ ਕੁਮਾਰੀ ਚੌਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/291650998 291650998] | [[ਤਸਵੀਰ:Subhadra Kumari Chauhan 1976 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4430 | [[:d:Q27664293|Q27664293]] | [[ਸੁਮਈਆ ਉਸਮਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4431 | [[:d:Q17150957|Q17150957]] | [[ਸੁਮਨ ਪੋਖਰੇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31535672 31535672] | [[ਤਸਵੀਰ:Suman Pokhrel 00543.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4432 | [[:d:Q107504126|Q107504126]] | [[ਸੁਮਨਾ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12153361265737391014 12153361265737391014] | |- | style='text-align:right'| 4433 | [[:d:Q12458039|Q12458039]] | [[ਸੁਮਿਤ ਸਰਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36962085 36962085] | |- | style='text-align:right'| 4434 | [[:d:Q172634|Q172634]] | [[ਸੁਮਿਤਰਾਨੰਦਨ ਪੰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9958494 9958494] | [[ਤਸਵੀਰ:Sumitranandan Pant 2015 stamp of India (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4435 | [[:d:Q20609830|Q20609830]] | [[ਸੁਰਜਨ ਜ਼ੀਰਵੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4436 | [[:d:Q7646394|Q7646394]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12415263 12415263] | |- | style='text-align:right'| 4437 | [[:d:Q29000743|Q29000743]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4438 | [[:d:Q31789150|Q31789150]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਖੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4439 | [[:d:Q20609836|Q20609836]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਖੁਰਸ਼ੀਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4440 | [[:d:Q29856376|Q29856376]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਗੱਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Surjit Gag at People's Literary Festival 2018 (02).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4441 | [[:d:Q20609844|Q20609844]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਜੱਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Surjeet Judge.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4442 | [[:d:Q7646413|Q7646413]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70373089 70373089] | [[ਤਸਵੀਰ:Surjit Patar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4443 | [[:d:Q20609849|Q20609849]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਰਾਮਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4444 | [[:d:Q85950475|Q85950475]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਵਿਰਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4445 | [[:d:Q31786119|Q31786119]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4446 | [[:d:Q7646411|Q7646411]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇੇਠੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117114804 117114804] | |- | style='text-align:right'| 4447 | [[:d:Q20609862|Q20609862]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਹਾਂਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30892042 30892042] | [[ਤਸਵੀਰ:Surjit Hans (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4448 | [[:d:Q7645475|Q7645475]] | [[ਸੁਰਾਵਰਮ ਪ੍ਰਤਾਪ ਰੈਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38331212 38331212] | [[ਤਸਵੀਰ:Suravaram Pratapa Reddi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4449 | [[:d:Q61059157|Q61059157]] | [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੈਲੇ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4450 | [[:d:Q20609870|Q20609870]] | [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Surindergill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4451 | [[:d:Q125148516|Q125148516]] | [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਜੈਪਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4452 | [[:d:Q20609878|Q20609878]] | [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਧੰਜਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4453 | [[:d:Q20609884|Q20609884]] | [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4454 | [[:d:Q7645644|Q7645644]] | [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਪਾਠਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/182170499 182170499] | [[ਤਸਵੀਰ:Surender M Pathak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4455 | [[:d:Q20609897|Q20609897]] | [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4456 | [[:d:Q65396163|Q65396163]] | [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4457 | [[:d:Q31790323|Q31790323]] | [[ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4458 | [[:d:Q7646491|Q7646491]] | [[ਸੁਰੂਪਾ ਮੁਖਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58770135 58770135] | |- | style='text-align:right'| 4459 | [[:d:Q7645691|Q7645691]] | [[ਸਰੇਂਦਰ ਵਰਮਾ|ਸੁਰੇਂਦਦਰ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89991535 89991535] | [[ਤਸਵੀਰ:Surendra Verma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4460 | [[:d:Q3635649|Q3635649]] | [[ਸੁਰੇਂਦਰ ਮੋਹੰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19690800 19690800] | |- | style='text-align:right'| 4461 | [[:d:Q2775930|Q2775930]] | [[ਸੁਰੇਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71548270 71548270] | [[ਤਸਵੀਰ:Suresh Joshi in 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4462 | [[:d:Q2724041|Q2724041]] | [[ਸੁਰੇਸ਼ ਦਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118447702 118447702] | [[ਤਸਵੀਰ:Suresh Dalal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4463 | [[:d:Q488539|Q488539]] | [[ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54328693 54328693] | |- | style='text-align:right'| 4464 | [[:d:Q125148421|Q125148421]] | [[ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4465 | [[:d:Q28465204|Q28465204]] | [[ਸੁਲਤਾਨਾ ਮੇਹਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108149106349468492756 108149106349468492756] | |- | style='text-align:right'| 4466 | [[:d:Q7636143|Q7636143]] | [[ਸੁਲੇਖਾ ਸਾਨਿਆਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26723697 26723697] | |- | style='text-align:right'| 4467 | [[:d:Q7635957|Q7635957]] | [[ਸੁਲੇਮਾਨ ਅਰੀਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4468 | [[:d:Q20609901|Q20609901]] | [[ਸੁਲੱਖਣ ਮੀਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4469 | [[:d:Q20609909|Q20609909]] | [[ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4470 | [[:d:Q15734075|Q15734075]] | [[ਸੁਵਰਾ ਮੁਖਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:The Prime Minister, Shri Narendra Modi paying homage at the mortal remains of Smt. Suvra Mukherjee, First Lady, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on August 18, 2015 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4471 | [[:d:Q28554691|Q28554691]] | [[ਸੁਸਮਿਤਾ ਬਗਚੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6525348 6525348] | |- | style='text-align:right'| 4472 | [[:d:Q7648887|Q7648887]] | [[ਸੁਸ਼ਮ ਬੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19824828 19824828] | |- | style='text-align:right'| 4473 | [[:d:Q14832675|Q14832675]] | [[ਸੁਸ਼ਮਿਤਾ ਬੈਨਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/264778747 264778747] | |- | style='text-align:right'| 4474 | [[:d:Q125148669|Q125148669]] | [[ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੌਰ (ਲੇਖਕ)|ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੌਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4475 | [[:d:Q20609915|Q20609915]] | [[ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸਾਂਝ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sushil Dosanjh Punjabi Language poet 15.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4476 | [[:d:Q7649150|Q7649150]] | [[ਸੁਸੋਭਨ ਸਰਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/258618168 258618168] | |- | style='text-align:right'| 4477 | [[:d:Q25927078|Q25927078]] | [[ਸੁਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47970536 47970536] | |- | style='text-align:right'| 4478 | [[:d:Q20609922|Q20609922]] | [[ਸੁਹੇਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਸੁਹੇਲ ਸਿੰਘ .jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4479 | [[:d:Q16863783|Q16863783]] | [[ਸੁੰਦਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sunderdas 1997 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4480 | [[:d:Q31790200|Q31790200]] | [[ਸੁੱਖੀ ਬਾਠ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4481 | [[:d:Q42247|Q42247]] | [[ਸੁੱਲੀ ਪਰੁਧੋਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89565335 89565335] | [[ਤਸਵੀਰ:Sully Prudhomme, René-François-Armand, BNF Gallica.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4482 | [[:d:Q7524|Q7524]] | [[ਸੂ ਗਾਰਡਨਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jay-dixit jay-dixit-photos wikimedia-2024 7709.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4483 | [[:d:Q4865481|Q4865481]] | [[ਸੂਜ਼ਨ ਫੇਨਿਮੋਰ ਕੂਪਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/103659229 103659229] | [[ਤਸਵੀਰ:Susan Fenimore Cooper.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4484 | [[:d:Q7648484|Q7648484]] | [[ਸੂਜ਼ਨ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4068183 4068183] | |- | style='text-align:right'| 4485 | [[:d:Q152824|Q152824]] | [[ਸੂਜ਼ਨ ਸਾਨਟੈਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108171730 108171730] | [[ਤਸਵੀਰ:Susan Sontag 1979 ©Lynn Gilbert (headshot).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4486 | [[:d:Q3031309|Q3031309]] | [[ਸੂਫੀਆ ਕਾਮਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23495296 23495296] | [[ਤਸਵੀਰ:Kamaluddin Ahmed Sufia Kamal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4487 | [[:d:Q21002267|Q21002267]] | [[ਸੂਬਾ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4488 | [[:d:Q125148397|Q125148397]] | [[ਸੂਬਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਖਰਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4489 | [[:d:Q20609928|Q20609928]] | [[ਸੂਰਜ ਪਾਲੀਵਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4490 | [[:d:Q3522878|Q3522878]] | [[ਸੂਰਿਆਕਾਂਤ ਤਰਿਪਾਠੀ 'ਨਿਰਾਲਾ']] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39515586 39515586]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9102153063255519320002 9102153063255519320002] | [[ਤਸਵੀਰ:Suryakant Tripathi 1976 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4491 | [[:d:Q2915288|Q2915288]] | [[ਸੂਸਨ ਮੂਲਰ ਓਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/201478679 201478679] | |- | style='text-align:right'| 4492 | [[:d:Q82934|Q82934]] | [[ਸੇਂਟ ਸਾਈਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19683998 19683998] | [[ਤਸਵੀਰ:Claude Henri de Rouvroy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4493 | [[:d:Q132684|Q132684]] | [[ਸੇਂਟ-ਜੌਹਨ ਪਰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88804613 88804613] | [[ਤਸਵੀਰ:Saint-John Perse 1960.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4494 | [[:d:Q7456483|Q7456483]] | [[ਸੇਠ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4495 | [[:d:Q7456663|Q7456663]] | [[ਸੇਤੂ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36007483 36007483] | [[ਤਸਵੀਰ:Malayalam writer Sethu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4496 | [[:d:Q93356|Q93356]] | [[ਸੇਮਸ ਹੇਨੀ|ਸੇਮਸ ਜਸਟਿਨ ਹੇਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109557338 109557338] | [[ਤਸਵੀਰ:Seamus Heaney (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4497 | [[:d:Q11459|Q11459]] | [[ਸੇਰੇਨਾ ਵਿਲੀਅਮਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12581465 12581465] | [[ਤਸਵੀਰ:Serena Williams at 2013 US Open.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4498 | [[:d:Q19757640|Q19757640]] | [[ਸੇਲਮਾ ਦੱਬਾਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/232738026 232738026] | [[ਤਸਵੀਰ:Selma Dabbagh at the 2025 Jaipur Literature Festival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4499 | [[:d:Q44519|Q44519]] | [[ਸੇਲਮਾ ਲਾਗੇਰਲੋਫ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1505149368828785980006 1505149368828785980006]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7392519 7392519] | [[ਤਸਵੀਰ:Selma Lagerlöf.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4500 | [[:d:Q5577|Q5577]] | [[ਸਾਲਵਾਦੋਰ ਦਾਲੀ|ਸੇਲਵਾਡੋਰ ਦਾਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64004109 64004109] | [[ਤਸਵੀਰ:Salvador Dalí 1939.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4501 | [[:d:Q42725236|Q42725236]] | [[ਸੇਲਿਨ ਕਿਆਜ਼ਿਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4502 | [[:d:Q20609933|Q20609933]] | [[ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਭਾਸ਼ੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sewa Singh Bhasho 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4503 | [[:d:Q222744|Q222744]] | [[ਸੇਸਾਰ ਵਾਈਏਖੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46768177 46768177] | [[ਤਸਵੀਰ:Cesar Vallejo (1930) - Restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4504 | [[:d:Q7416530|Q7416530]] | [[ਸੈਂਡਰਾ ਅਲਕੋਸਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3909667 3909667] | |- | style='text-align:right'| 4505 | [[:d:Q220308|Q220308]] | [[ਸੈਥ ਰੋਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/338810 338810] | [[ਤਸਵੀਰ:Seth Rogen - Good Fortune LA Premiere.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4506 | [[:d:Q75698|Q75698]] | [[ਸੈਮੁਏਲ ਮੋਰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2530161 2530161] | [[ਤਸਵੀਰ:Samuel Morse portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4507 | [[:d:Q82409|Q82409]] | [[ਸੈਮੂਅਲ ਟੇਲਰ ਕਾਲਰਿਜ|ਸੈਮੁਲ ਟੇਲਰ ਕਾਲਰਿਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24599809 24599809] | [[ਤਸਵੀਰ:Samuel Taylor Coleridge at age 42.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4508 | [[:d:Q72579|Q72579]] | [[ਸੈਮੂਅਲ ਗੋਲਡਵਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46813321 46813321] | [[ਤਸਵੀਰ:Samuel Goldwyn (SAYRE 2218).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4509 | [[:d:Q183266|Q183266]] | [[ਸੈਮੂਅਲ ਜਾਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7406725 7406725] | [[ਤਸਵੀਰ:Samuel Johnson by Joshua Reynolds.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4510 | [[:d:Q15985266|Q15985266]] | [[ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:SamuelJohn.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4511 | [[:d:Q37327|Q37327]] | [[ਸੈਮੂਅਲ ਬੈਕਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7386737 7386737] | [[ਤਸਵੀਰ:Samuel Beckett, Pic, 1 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4512 | [[:d:Q304636|Q304636]] | [[ਸੈਲੀ ਨਿਕੋਲਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46226985 46226985] | [[ਤਸਵੀਰ:SallyNicholls.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4513 | [[:d:Q1035285|Q1035285]] | [[ਹੇਨਜੋ|ਸੋਜ਼ੋ ਹੇਨਜੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114290824 114290824] | [[ਤਸਵੀਰ:Hyakuninisshu 012.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4514 | [[:d:Q7560753|Q7560753]] | [[ਸੋਨਲ ਅੰਬਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4515 | [[:d:Q110257471|Q110257471]] | [[ਸੋਨਲ ਸ਼ੁਕਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56248131 56248131] | |- | style='text-align:right'| 4516 | [[:d:Q7255900|Q7255900]] | [[ਸੋਨਾ ਮੋਹਪਾਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33940717 33940717] | [[ਤਸਵੀਰ:Sona Mohapatra snapped at a store launch in Khar (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4517 | [[:d:Q15999811|Q15999811]] | [[ਸੋਨਾਲੀ ਡੇਰਾਨੀਆਗਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/312567826 312567826] | |- | style='text-align:right'| 4518 | [[:d:Q101468590|Q101468590]] | [[ਸੋਨਾਲੀ ਦੇਵ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311776893 311776893] | |- | style='text-align:right'| 4519 | [[:d:Q983273|Q983273]] | [[ਸੋਨੀ ਲਵਾਉ ਤਾਂਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100267988 100267988] | |- | style='text-align:right'| 4520 | [[:d:Q7561738|Q7561738]] | [[ਸੋਨੀਆ ਨਾਸਰੀ ਕੋਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/299921179 299921179] | |- | style='text-align:right'| 4521 | [[:d:Q3307926|Q3307926]] | [[ਸੋਨੀਆ ਸਨਚੇਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9863912 9863912] | [[ਤਸਵੀਰ:Sonia Sanchez braids (46604500534).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4522 | [[:d:Q3509860|Q3509860]] | [[ਸੋਫ਼ੀ ਪੋਦਲਿਪਸਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23253388 23253388] | [[ਤਸਵੀਰ:Jan Vilímek - Sofie Podlipská HL.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4523 | [[:d:Q7562843|Q7562843]] | [[ਸੋਫੀਆ ਅਲ ਮਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/282417520 282417520] | |- | style='text-align:right'| 4524 | [[:d:Q184535|Q184535]] | [[ਸੋਫੀਆ ਕੋਵਾਲਸਕਾਇਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34495126 34495126] | [[ਤਸਵੀਰ:Sofja Wassiljewna Kowalewskaja 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4525 | [[:d:Q19899436|Q19899436]] | [[ਸੋਫੀਆ ਵਾਦੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93641903 93641903] | [[ਤਸਵੀਰ:Sophia Wadia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4526 | [[:d:Q7235|Q7235]] | [[ਸੋਫੋਕਲੀਜ਼|ਸੋਫੋਕਲਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101760867 101760867]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/102325149 102325149]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/185159474316127662561 185159474316127662561]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/261955383 261955383]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/297820975 297820975]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/303168048973538410007 303168048973538410007]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/341145857924823020329 341145857924823020329]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/346144647695737368853 346144647695737368853]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/5131159477829827990003 5131159477829827990003]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/59163208688807232977 59163208688807232977]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/593145858094523022222 593145858094523022222]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/640144647699971262821 640144647699971262821]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8275170868732222930001 8275170868732222930001] | [[ਤਸਵੀਰ:Ny Carlsberg Glyptothek - Sophokles.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4527 | [[:d:Q7549989|Q7549989]] | [[ਸੋਭੋ ਗਿਆਨਚੰਦਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4528 | [[:d:Q16200795|Q16200795]] | [[ਸੋਮਨ ਚੈਨਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/302185813 302185813] | [[ਤਸਵੀਰ:Soman Chainani 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4529 | [[:d:Q16011024|Q16011024]] | [[ਸੋਮਨਾਥ ਲਾਹਿਰੀ|ਸੋਮਨਾਥ ਲਹਿਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Somnath Lahiri 1937.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4530 | [[:d:Q20609946|Q20609946]] | [[ਸੋਮਪਾਲ ਹੀਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4531 | [[:d:Q133337|Q133337]] | [[ਸੋਲੋਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10160667497703560006 10160667497703560006]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/12286461 12286461]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/14908273 14908273]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/165545503 165545503]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/221682200 221682200]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2307159248659004870004 2307159248659004870004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/380159474194227662033 380159474194227662033]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4493168048993538410001 4493168048993538410001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/79138898 79138898]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/81144814374407675870 81144814374407675870]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/829144647671468179720 829144647671468179720]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/84037247 84037247]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8845160667712103560005 8845160667712103560005] | [[ਤਸਵੀਰ:Ignoto, c.d. solone, replica del 90 dc ca da orig. greco del 110 ac. ca, 6143.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4532 | [[:d:Q7554660|Q7554660]] | [[ਸੋਹਣ ਕਾਦਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75446685 75446685] | [[ਤਸਵੀਰ:Sohan Qadari.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4533 | [[:d:Q19060839|Q19060839]] | [[ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45890024 45890024] | [[ਤਸਵੀਰ:SS Misha. BBC Asian Prog. Birmingham. 1980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4534 | [[:d:Q20609954|Q20609954]] | [[ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29552478 29552478] | |- | style='text-align:right'| 4535 | [[:d:Q31790227|Q31790227]] | [[ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4536 | [[:d:Q55653698|Q55653698]] | [[ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਹੰਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4537 | [[:d:Q20609959|Q20609959]] | [[ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4538 | [[:d:Q7571942|Q7571942]] | [[ਸੌਮਿਆ ਰਾਜੇਂਦਰਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/121104669 121104669] | |- | style='text-align:right'| 4539 | [[:d:Q1968297|Q1968297]] | [[ਸੌਮਿਤਰ ਚੈਟਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44499815 44499815] | [[ਤਸਵੀਰ:Soumitra Chatterjee - Kolkata 2011-05-09 2856.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4540 | [[:d:Q7427513|Q7427513]] | [[ਸੌਰਭ ਕੁਮਾਰ ਚਲੀਹਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55920719 55920719] | |- | style='text-align:right'| 4541 | [[:d:Q83059|Q83059]] | [[ਸੌਲ ਬੇੱਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27060791 27060791] | [[ਤਸਵੀਰ:Saul Bellow (Herzog portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4542 | [[:d:Q31315734|Q31315734]] | [[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4543 | [[:d:Q117355906|Q117355906]] | [[ਸ੍ਵੰਨ ਲੋੱਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/277286533 277286533] | |- | style='text-align:right'| 4544 | [[:d:Q7418142|Q7418142]] | [[ਸੰਗਤਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68059853 68059853] | |- | style='text-align:right'| 4545 | [[:d:Q160726|Q160726]] | [[ਐਂਗ ਲੀ|ਸੰਗਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69129224 69129224] | [[ਤਸਵੀਰ:Ang Lee - 66ème Festival de Venise (Mostra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4546 | [[:d:Q24705411|Q24705411]] | [[ਸੰਗੀਤਾ ਅਈਅਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6169314388924530608 6169314388924530608] | [[ਤਸਵੀਰ:LowerRez.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4547 | [[:d:Q7640403|Q7640403]] | [[ਸੰਜੀਵ ਸਹੋਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/169626341 169626341] | |- | style='text-align:right'| 4548 | [[:d:Q7418466|Q7418466]] | [[ਸੰਜੇ ਰਾਜੌਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:SanjayRajoura.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4549 | [[:d:Q8018|Q8018]] | [[ਸੰਤ ਅਗਸਤੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4975167807364318130000 4975167807364318130000]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/5507167807391018130006 5507167807391018130006]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/66806872 66806872]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/6909159478265027990005 6909159478265027990005] | [[ਤਸਵੀਰ:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4550 | [[:d:Q9200|Q9200]] | [[ਸੰਤ ਪੌਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100178816 100178816]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/100178828 100178828]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/101799727 101799727]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/1547167504509793090008 1547167504509793090008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/268879132 268879132]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/305069717 305069717]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4224168049039038410000 4224168049039038410000]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/56160483787104992131 56160483787104992131]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/666144647702949521545 666144647702949521545]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/68937692 68937692]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/72147118118426340361 72147118118426340361]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/775154381057130292520 775154381057130292520]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8145857075922922066 8145857075922922066]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8323159477652327990003 8323159477652327990003]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/99616928 99616928] | [[ਤਸਵੀਰ:Giovanni Francesco Barbieri - Saint Paul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4551 | [[:d:Q15730188|Q15730188]] | [[ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14095187 14095187] | |- | style='text-align:right'| 4552 | [[:d:Q20609984|Q20609984]] | [[ਗਦਰੀ ਬਾਬਾ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ|ਸੰਤ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4553 | [[:d:Q7419119|Q7419119]] | [[ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32008543 32008543] | [[ਤਸਵੀਰ:Mohan Singh Sant Singh Sekhon - Jalandhar, India - December, 1969 - Photo by Ravinder Ravi (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4554 | [[:d:Q20609990|Q20609990]] | [[ਸੰਤ ਸੰਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4555 | [[:d:Q54544213|Q54544213]] | [[ਸੰਤਾ ਦਾਸ ਕਾਠੀਆਬਾਬਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8193025 8193025] | [[ਤਸਵੀਰ:Santadas Kathiababa Maharaj India Vrindavan at Kathiababa Temple 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4556 | [[:d:Q2790907|Q2790907]] | [[ਸੰਤਾ ਰਾਮ ਰਾਉ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85933195 85933195] | |- | style='text-align:right'| 4557 | [[:d:Q20609997|Q20609997]] | [[ਸੰਤੋਖ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4558 | [[:d:Q117354614|Q117354614]] | [[ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ|ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Painting of Kavi Santokh Singh seated whilst holding mala prayer-beads.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4559 | [[:d:Q3725034|Q3725034]] | [[ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25937086 25937086] | [[ਤਸਵੀਰ:Santokh Singh Dhir in Ludhiana in 1944.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4560 | [[:d:Q7420159|Q7420159]] | [[ਸੰਥਿਨੀ ਗੋਵਿੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4561 | [[:d:Q20610004|Q20610004]] | [[ਸੰਦੀਪ ਚੌਹਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4562 | [[:d:Q12054649|Q12054649]] | [[ਸੰਦੀਪਨ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33594839 33594839] | |- | style='text-align:right'| 4563 | [[:d:Q25999427|Q25999427]] | [[ਸੰਧਿਆ ਮੇਂਡੋਨਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16156760542940851855 16156760542940851855] | [[ਤਸਵੀਰ:Sandhya Mendonca 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4564 | [[:d:Q54264427|Q54264427]] | [[ਸੰਧਿਆ ਮੈਨਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4590147907531079210005 4590147907531079210005] | [[ਤਸਵੀਰ:Sandhya Menon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4565 | [[:d:Q15990510|Q15990510]] | [[ਸੰਪਤ ਪਾਲ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/172342225 172342225] | |- | style='text-align:right'| 4566 | [[:d:Q2737041|Q2737041]] | [[ਸੰਭਾਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/281543772 281543772] | [[ਤਸਵੀਰ:Sambhaji painting late 17th century.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4567 | [[:d:Q7402689|Q7402689]] | [[ਸੱਜਾਦ ਜ਼ਹੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117788757 117788757] | [[ਤਸਵੀਰ:Sajjad Zaheer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4568 | [[:d:Q8873|Q8873]] | [[ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇ|ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22147583 22147583] | [[ਤਸਵੀਰ:Satyajit Ray in New York (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4569 | [[:d:Q17892|Q17892]] | [[ਸਾਫ਼ੋ|ਸੱਪੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100172612 100172612]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/101765701 101765701]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/259641020 259641020]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/266066864 266066864]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/266249734 266249734]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2855156811371545390004 2855156811371545390004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/288699863 288699863]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/309816328 309816328]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3164959943924022849 3164959943924022849]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/389159474048627660296 389159474048627660296]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/471144647722259873943 471144647722259873943]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/58145856997522921107 58145856997522921107]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7411159248206604870001 7411159248206604870001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/76159999802030112212 76159999802030112212]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/775154380921930290380 775154380921930290380]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/78770488 78770488]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8079147270527935700000 8079147270527935700000]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/83986675 83986675]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/93160307239957740360 93160307239957740360] | [[ਤਸਵੀਰ:Bust Sappho Musei Capitolini MC1164.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4570 | [[:d:Q16011344|Q16011344]] | [[ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦੁੱਲਾ ਕਾਦਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sayyid AhmedullahQadri.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4571 | [[:d:Q4667575|Q4667575]] | [[ਆਬਿਦ ਅਲੀ ਆਬਿਦ|ਸੱਯਦ ਆਬਿਦ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8734517 8734517] | |- | style='text-align:right'| 4572 | [[:d:Q20739097|Q20739097]] | [[ਸੱਯਦ ਸੱਜਾਦ ਹੈਦਰ ਯਲਦਰਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Syed Sajjad Haider.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4573 | [[:d:Q31789148|Q31789148]] | [[ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸ਼ਤਾਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4574 | [[:d:Q2723584|Q2723584]] | [[ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦ੍ਵਿਵੇਦੀ|ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32164636 32164636] | [[ਤਸਵੀਰ:Hazari Prasad Dwivedi 1997 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4575 | [[:d:Q24228740|Q24228740]] | [[ਹਜ਼ੀਨ ਕਾਦਰੀ|ਹਜ਼ੀਂ ਕਾਦਿਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4576 | [[:d:Q4153655|Q4153655]] | [[ਹਦੀਆ ਡੇਵਲੇਤਸ਼ਿਨਾ|ਹਦੀਆ ਡੇਵਲੇਟ੍ਸ਼ਿਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23568335 23568335] | [[ਤਸਵੀਰ:Памятник Хадие Давлетшиной на территории Бирского филиала Башкирского государственного университета.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4577 | [[:d:Q12250095|Q12250095]] | [[ਹਨਾ ਅਲ-ਰਮਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Hanaa Al-Ramli.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4578 | [[:d:Q12208954|Q12208954]] | [[ਹਨਾਨ ਅਲ-ਆਗ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4579 | [[:d:Q764803|Q764803]] | [[ਹਨੀ ਇਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/169968634 169968634] | [[ਤਸਵੀਰ:Honey Irani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4580 | [[:d:Q1593557|Q1593557]] | [[ਹਫ਼ੀਜ਼ ਜਲੰਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72831727 72831727] | |- | style='text-align:right'| 4581 | [[:d:Q55080951|Q55080951]] | [[ਹਫੀਜ਼ ਤਾਹਿਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4582 | [[:d:Q3535567|Q3535567]] | [[ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76728946 76728946] | [[ਤਸਵੀਰ:Indian Writer Habib Tanvir.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4583 | [[:d:Q45124|Q45124]] | [[ਹਮਜ਼ਾ ਹਕੀਮਜ਼ਾਦਾ ਨਿਆਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77674205 77674205] | [[ਤਸਵੀਰ:Hamza Niyazi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4584 | [[:d:Q20880363|Q20880363]] | [[ਹਮੀਦਾ ਸਾਲਿਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31131601 31131601] | |- | style='text-align:right'| 4585 | [[:d:Q16104460|Q16104460]] | [[ਹਮੀਦਾ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48320421 48320421] | |- | style='text-align:right'| 4586 | [[:d:Q19665940|Q19665940]] | [[ਹਮੀਦੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93510557 93510557] | |- | style='text-align:right'| 4587 | [[:d:Q5951290|Q5951290]] | [[ਹਮੀਰਾ ਕਾਦਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120478786 120478786] | [[ਤਸਵੀਰ:Homeyra qaderi (Homeira Qaderi).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4588 | [[:d:Q65396174|Q65396174]] | [[ਹਰਕੀਰਤ ਕੌਰ ਚਾਹਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20151050119333412528 20151050119333412528] | |- | style='text-align:right'| 4589 | [[:d:Q125148538|Q125148538]] | [[ਹਰਕੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਹਿਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4590 | [[:d:Q125148550|Q125148550]] | [[ਹਰਕੰਵਲਜੀਤ ਸਾਹਿਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4591 | [[:d:Q61059226|Q61059226]] | [[ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬਾਗੜੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4592 | [[:d:Q107184391|Q107184391]] | [[ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4593 | [[:d:Q5658074|Q5658074]] | [[ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119451564 119451564] | |- | style='text-align:right'| 4594 | [[:d:Q31789316|Q31789316]] | [[ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4595 | [[:d:Q20610037|Q20610037]] | [[ਹਰਜਿੰਦਰ ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4596 | [[:d:Q5658062|Q5658062]] | [[ਹਰਜੀਤ ਅਟਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31129726 31129726] | |- | style='text-align:right'| 4597 | [[:d:Q20610043|Q20610043]] | [[ਹਰਜੀਤ ਦੌਧਰੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4598 | [[:d:Q85950427|Q85950427]] | [[ਹਰਦਿਆਲ ਥੂਹੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4599 | [[:d:Q20610051|Q20610051]] | [[ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4600 | [[:d:Q31790807|Q31790807]] | [[ਹਰਦੇਵ ਚੌਹਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4601 | [[:d:Q5655942|Q5655942]] | [[ਹਰਦੇਵ ਦਿਲਗੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4602 | [[:d:Q20610061|Q20610061]] | [[ਹਰਨਾਮ ਦਾਸ ਸਹਿਰਾਈ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4603 | [[:d:Q20610081|Q20610081]] | [[ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4604 | [[:d:Q20610086|Q20610086]] | [[ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4605 | [[:d:Q120709576|Q120709576]] | [[ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਕੋਮਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4606 | [[:d:Q5663103|Q5663103]] | [[ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6876420 6876420] | |- | style='text-align:right'| 4607 | [[:d:Q31789184|Q31789184]] | [[ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ|ਹਰਪਾਲ ਪੰਨੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂੰ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4608 | [[:d:Q1519064|Q1519064]] | [[ਹਰਪਾਲ ਬਰਾੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/267686714 267686714] | [[ਤਸਵੀਰ:Harpal Brar da un discurso en 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4609 | [[:d:Q31788010|Q31788010]] | [[ਹਰਪਿੰਦਰ ਰਾਣਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4610 | [[:d:Q20610093|Q20610093]] | [[ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4611 | [[:d:Q20610099|Q20610099]] | [[ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4612 | [[:d:Q106936043|Q106936043]] | [[ਹਰਬਖਸ਼ ਮਕਸੂਦਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4613 | [[:d:Q144535|Q144535]] | [[ਹਰਬਰਟ ਸਪੈਂਸਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27074806 27074806] | [[ਤਸਵੀਰ:Herbert Spencer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4614 | [[:d:Q35236|Q35236]] | [[ਹਰਬਰਟ ਹੂਵਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14778660 14778660] | [[ਤਸਵੀਰ:President Hoover portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4615 | [[:d:Q125148429|Q125148429]] | [[ਹਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਭੰਵਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4616 | [[:d:Q15296949|Q15296949]] | [[ਹਰਬੰਸ ਭੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4617 | [[:d:Q61059066|Q61059066]] | [[ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਚਾਵਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4618 | [[:d:Q20610105|Q20610105]] | [[ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Harbhajn Bajva.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4619 | [[:d:Q20610111|Q20610111]] | [[ਹਰਭਜਨ ਮਾਂਗਟ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4620 | [[:d:Q25624121|Q25624121]] | [[ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਰਤਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4621 | [[:d:Q31786966|Q31786966]] | [[ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਵਕਤਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4622 | [[:d:Q20610117|Q20610117]] | [[ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/268146997329018892015 268146997329018892015]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/75264132 75264132] | |- | style='text-align:right'| 4623 | [[:d:Q20610125|Q20610125]] | [[ਹਰਭਜਨ ਹਲਵਾਰਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8976057 8976057] | |- | style='text-align:right'| 4624 | [[:d:Q31789488|Q31789488]] | [[ਹਰਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਹਰਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4625 | [[:d:Q4985|Q4985]] | [[ਹਰਮਨ ਮੈਲਵਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27068555 27068555] | [[ਤਸਵੀਰ:Herman Melville by Joseph O Eaton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4626 | [[:d:Q65397067|Q65397067]] | [[ਹਰਮਨ ਸੂਫ਼ੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4627 | [[:d:Q25973|Q25973]] | [[ਹਰਮਨ ਹੈੱਸ|ਹਰਮਨ ਹੈਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41841418 41841418] | [[ਤਸਵੀਰ:Hermann Hesse 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4628 | [[:d:Q20610129|Q20610129]] | [[ਹਰਮਹਿੰਦਰ ਚਹਿਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4629 | [[:d:Q20610136|Q20610136]] | [[ਹਰਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4630 | [[:d:Q20610145|Q20610145]] | [[ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4631 | [[:d:Q31789918|Q31789918]] | [[ਹਰਮੀਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Harmeet Vidiarthy 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4632 | [[:d:Q42665728|Q42665728]] | [[ਹਰਲੀਨਾ ਸੋਢੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Harlina Sodhi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4633 | [[:d:Q20610151|Q20610151]] | [[ਹਰਵਿੰਦਰ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4634 | [[:d:Q20610158|Q20610158]] | [[ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਡਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Harwinder Bhandal.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4635 | [[:d:Q50112021|Q50112021]] | [[ਮਾਂ ਬੋਲੀ (ਗੀਤ)|ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4636 | [[:d:Q31790774|Q31790774]] | [[ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਹਿਲ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/231370722 231370722] | |- | style='text-align:right'| 4637 | [[:d:Q20610165|Q20610165]] | [[ਹਰਸਰਨ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4638 | [[:d:Q33744459|Q33744459]] | [[ਹਰਸਾ ਸਿੰਘ ਚਾਤਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4639 | [[:d:Q4207831|Q4207831]] | [[ਹਰਿਭਦਰਾ (ਜੈਨ ਫਿਲਾਸਫਰ)|ਹਰਿਭਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/285088520 285088520] | |- | style='text-align:right'| 4640 | [[:d:Q9575|Q9575]] | [[ਹਰੀਵੰਸ਼ ਰਾਏ ਬੱਚਨ|ਹਰਿਵੰਸ਼ ਰਾਏ ਬੱਚਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24748240 24748240] | [[ਤਸਵੀਰ:Harivansh Rai Bachchan 2003 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4641 | [[:d:Q18145333|Q18145333]] | [[ਹਰਿਵੱਲਭ ਚੁਨੀਲਾਲ ਭਾਯਾਣੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37078794 37078794] | |- | style='text-align:right'| 4642 | [[:d:Q347118|Q347118]] | [[ਹਰਿਸਤੋ ਬੋਤੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88042671 88042671] | [[ਤਸਵੀਰ:BASA-1271K-1-161-2-Hristo Botev, 1875.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4643 | [[:d:Q5657585|Q5657585]] | [[ਹਰਿੰਦਰ ਦੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/219475321 219475321] | [[ਤਸਵੀਰ:Harindra Dave.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4644 | [[:d:Q125148671|Q125148671]] | [[ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਜਾਜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4645 | [[:d:Q25931173|Q25931173]] | [[ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9384852 9384852] | |- | style='text-align:right'| 4646 | [[:d:Q20610183|Q20610183]] | [[ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4647 | [[:d:Q125148522|Q125148522]] | [[ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4648 | [[:d:Q19665738|Q19665738]] | [[ਹਰੀ ਨੇਫ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/9679154923726663780008 9679154923726663780008] | [[ਤਸਵੀਰ:MJK30527 Hari Nef (Berlinale 2017).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4649 | [[:d:Q93939001|Q93939001]] | [[ਹਰੀ ਵਾਸੂਦੇਵਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18335979 18335979] | |- | style='text-align:right'| 4650 | [[:d:Q125148551|Q125148551]] | [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਤਤਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4651 | [[:d:Q5657220|Q5657220]] | [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦਿਲਬਰ (ਕਵੀ)|ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦਿਲਬਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Hari Singh Dilbar, Punjabi language comedy poet.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4652 | [[:d:Q125148553|Q125148553]] | [[ਹਰੀਪਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4653 | [[:d:Q19745309|Q19745309]] | [[ਹਰੀਪ੍ਰਭਾ ਟੇਕੇਦਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9736160310473258300000 9736160310473258300000] | [[ਤਸਵੀਰ:Uemon and Hariprabha Takeda.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4654 | [[:d:Q5657885|Q5657885]] | [[ਹਰੀਸ਼ ਖਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Harish Khre Chief editor English Tribune.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4655 | [[:d:Q3635837|Q3635837]] | [[ਹਰੀਸ਼ੰਕਰ ਪਰਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37861232 37861232] | |- | style='text-align:right'| 4656 | [[:d:Q5657816|Q5657816]] | [[ਹਰੀਸੇਨਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4657 | [[:d:Q134798|Q134798]] | [[ਹਾਰੂਕੀ ਮੁਰਾਕਾਮੀ|ਹਰੂਕੀ ਮੁਰਾਕਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108238901 108238901] | [[ਤਸਵੀਰ:Conversatorio Haruki Murakami (12 de 12) (45747009452) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4658 | [[:d:Q80321|Q80321]] | [[ਹਲਡੋਰ ਲੈਕਸਨਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17225412 17225412] | [[ਤਸਵੀਰ:Halldór Kiljan Laxness 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4659 | [[:d:Q2787402|Q2787402]] | [[ਹਲਧਰ ਨਾਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56097545 56097545] | [[ਤਸਵੀਰ:Haladhar Nag (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4660 | [[:d:Q85446982|Q85446982]] | [[ਹਲੀਥਾ ਸ਼ਮੀਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4661 | [[:d:Q5642344|Q5642344]] | [[ਹਲੀਮਾ ਖੁਦੋਏਬੇਰਦੀਏਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4662 | [[:d:Q5678118|Q5678118]] | [[ਹਸਨ ਅਸਕਰੀ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21060982 21060982]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/62914322 62914322] | |- | style='text-align:right'| 4663 | [[:d:Q23303261|Q23303261]] | [[ਹਸਨ ਨਮੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/315983428 315983428] | [[ਤਸਵੀਰ:Hasan Namir.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4664 | [[:d:Q348144|Q348144]] | [[ਹਸਨ ਰੂਹਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53599715 53599715] | [[ਤਸਵੀਰ:Hassan Rouhani 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4665 | [[:d:Q40232921|Q40232921]] | [[ਹਸਨਾ ਬੇਗਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/80148995963059751838 80148995963059751838] | [[ਤਸਵੀਰ:Hasna Begum 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4666 | [[:d:Q5679443|Q5679443]] | [[ਹਸਰਤ ਜੈਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311574112 311574112] | |- | style='text-align:right'| 4667 | [[:d:Q3764778|Q3764778]] | [[ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32886190 32886190] | [[ਤਸਵੀਰ:Hasrat Mohani 2014 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4668 | [[:d:Q5673|Q5673]] | [[ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4925902 4925902] | [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4669 | [[:d:Q42747|Q42747]] | [[ਹਾਈਨਰਿਸ਼ ਬਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88858559 88858559] | [[ਤਸਵੀਰ:Bundesarchiv B 145 Bild-F062164-0004, Bonn, Heinrich Böll.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4670 | [[:d:Q44403|Q44403]] | [[ਹਾਈਨਰਿਸ਼ ਹਾਈਨੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34457918 34457918] | [[ਤਸਵੀਰ:Heinrich Heine.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4671 | [[:d:Q11903|Q11903]] | [[ਹਾਈਪੇਸ਼ਿਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/267848499 267848499]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/316731617 316731617]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/421159474313327662467 421159474313327662467]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/503149196560674792574 503149196560674792574]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/87160307492657742254 87160307492657742254] | [[ਤਸਵੀਰ:Hipatia67.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4672 | [[:d:Q5640267|Q5640267]] | [[ਹਾਜਰਾ ਮਸਰੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7096148122908395200007 7096148122908395200007] | [[ਤਸਵੀਰ:Hajra Masroor.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4673 | [[:d:Q31788226|Q31788226]] | [[ਹਾਜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਭੂਰੇ ਵਾਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4674 | [[:d:Q5646626|Q5646626]] | [[ਹਨ ਕੰਗ|ਹਾਨ ਕਾਂਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7231097 7231097] | [[ਤਸਵੀਰ:Han Kang, 2024 Nobel Prize Laureate in Literature (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4675 | [[:d:Q290143|Q290143]] | [[ਹਾਨਾਨ ਅਲ-ਸ਼ੇਖ|ਹਾਨਾਨ ਅਲ-ਸ਼ੇਖ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24636311 24636311] | [[ਤਸਵੀਰ:Hanan al-Shaykh 11.18.08 (7004474343) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4676 | [[:d:Q31787736|Q31787736]] | [[ਹਾਫ਼ਜ਼ ਮੀਆਂ ਅਲਾਹ ਬਖ਼ਸ਼]] | | | |- | style='text-align:right'| 4677 | [[:d:Q12858417|Q12858417]] | [[ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51975454 51975454] | |- | style='text-align:right'| 4678 | [[:d:Q20049392|Q20049392]] | [[ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਮਹਿਮੂਦ ਖ਼ਾਨ ਸ਼ਿਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31585607 31585607] | [[ਤਸਵੀਰ:Prof. Hafiz Mahmood Shirani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4679 | [[:d:Q6240|Q6240]] | [[ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਸ਼ੀਰਾਜ਼ੀ|ਹਾਫਿਜ਼ ਸ਼ਿਰਾਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56731778 56731778]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/92145857106822922504 92145857106822922504] | [[ਤਸਵੀਰ:Anselm Feuerbach Hafis vor der Schenke (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4680 | [[:d:Q5644664|Q5644664]] | [[ਹਾਮਿਦ ਜ਼ਾਹੇਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4681 | [[:d:Q5644583|Q5644583]] | [[ਹਾਮਿਦ ਦਲਵਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24139479 24139479] | |- | style='text-align:right'| 4682 | [[:d:Q1573382|Q1573382]] | [[ਹਾਮਿਦ ਸਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79207424 79207424] | |- | style='text-align:right'| 4683 | [[:d:Q445839|Q445839]] | [[ਹਾਯਾਸ਼ੀ ਫੂਮੀਕੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49372649 49372649] | [[ਤਸਵੀਰ:Fumiko-Hayashi-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4684 | [[:d:Q182658|Q182658]] | [[ਹਾਰਪਰ ਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12431460 12431460] | [[ਤਸਵੀਰ:Harper Lee Medal (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4685 | [[:d:Q84947170|Q84947170]] | [[ਹਾਲੀ ਈ. ਕੁਈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:HallieEQueen1918.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4686 | [[:d:Q445719|Q445719]] | [[ਹਾਲੀਨਾ ਪੋਸਵਿਆਤੋਵਸਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32026044 32026044] | [[ਤਸਵੀਰ:5889e56231d81 o large.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4687 | [[:d:Q119546|Q119546]] | [[ਹਾਵਰਡ ਜਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/106986472 106986472] | [[ਤਸਵੀਰ:Howard Zinn, 2009 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4688 | [[:d:Q5678981|Q5678981]] | [[ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/314845355 314845355] | |- | style='text-align:right'| 4689 | [[:d:Q186111|Q186111]] | [[ਹਾਸ਼ਮੀ ਰਫਸੰਜਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70131516 70131516] | [[ਤਸਵੀਰ:Akbar Hashemi Rafsanjani by Fars 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4690 | [[:d:Q16014389|Q16014389]] | [[ਹਯਾਤਉੱਲਾ ਅੰਸਾਰੀ|ਹਿਆਤੁੱਲਾਹ ਅੰਸਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117868348 117868348] | |- | style='text-align:right'| 4691 | [[:d:Q154959|Q154959]] | [[ਹਿਊਗੋ ਗਰੋਸ਼ੀਅਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32005141 32005141] | [[ਤਸਵੀਰ:Portret van Hugo de Groot (1583-1645) Rijksmuseum SK-A-581.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4692 | [[:d:Q42063|Q42063]] | [[ਹਿਊਨ ਸਾਂਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/281925267 281925267]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/42634407 42634407] | [[ਤਸਵੀਰ:Xuanzang w.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4693 | [[:d:Q7499795|Q7499795]] | [[ਹਿਜਾਬ ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1644085 1644085] | [[ਤਸਵੀਰ:Imtiaz Ali 1937.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4694 | [[:d:Q109806691|Q109806691]] | [[ਹਿਤੇਂਦਰ ਵਧਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Hitendra Wadhwa speaking.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4695 | [[:d:Q123139628|Q123139628]] | [[ਹਿਬਾ ਅਬੂ ਨਾਦਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56154981838967741779 56154981838967741779] | |- | style='text-align:right'| 4696 | [[:d:Q2777388|Q2777388]] | [[ਹਿਮਾਂਸ਼ੀ ਸ਼ੇਲਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65600598 65600598] | [[ਤਸਵੀਰ:Himanshi Shelat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4697 | [[:d:Q16138018|Q16138018]] | [[ਹਿਰਦਿਆਕੁਮਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4698 | [[:d:Q31789420|Q31789420]] | [[ਹਿਰਦੇ ਪਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13740702 13740702] | |- | style='text-align:right'| 4699 | [[:d:Q41752636|Q41752636]] | [[ਹਿਰਨਮਈ ਮਿਸ਼ਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9520790 9520790] | |- | style='text-align:right'| 4700 | [[:d:Q5769765|Q5769765]] | [[ਹਿਰੇਨ ਮੁਖਰਜੀ|ਹਿਰੇਂਦਰਨਾਥ ਮੁਖਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107115473 107115473] | [[ਤਸਵੀਰ:The Vice President, Shri Mohd. Hamid Ansari unveiled the portrait of Prof. Hiren Mukerjee, at a function in Parliament House, New Delhi on August 11, 2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4701 | [[:d:Q18936096|Q18936096]] | [[ਹਿਲਡਾ ਮੈਥੇਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4430831 4430831] | |- | style='text-align:right'| 4702 | [[:d:Q465700|Q465700]] | [[ਹਿਲੇਰੀ ਮਾਂਟੇਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44415775 44415775] | |- | style='text-align:right'| 4703 | [[:d:Q123509617|Q123509617]] | [[ਹਿੰਦ ਖ਼ੌਦਰੀ|ਹਿੰਦ ਖੌਦਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4704 | [[:d:Q12250127|Q12250127]] | [[ਹਿੰਦ ਨਾਵਫ਼ਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34273845 34273845] | |- | style='text-align:right'| 4705 | [[:d:Q16190553|Q16190553]] | [[ਹਿੱਸਾ ਹਿਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/297758326 297758326] | |- | style='text-align:right'| 4706 | [[:d:Q59684604|Q59684604]] | [[ਹੀਦਰ ਰੋਜ਼ ਜੋਨਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38920398 38920398] | [[ਤਸਵੀਰ:Heather Rose Jones at San Jose Book Festival 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4707 | [[:d:Q446518|Q446518]] | [[ਹੀਦਰ ਹੰਟਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28975810 28975810] | [[ਤਸਵੀਰ:Heather Hunter 2001 AVN.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4708 | [[:d:Q2777480|Q2777480]] | [[ਹੀਰਾ ਪਾਠਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55559466 55559466] | |- | style='text-align:right'| 4709 | [[:d:Q740758|Q740758]] | [[ਹੀਰੋਕਾਜ਼ੂ ਕੁੜੇਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44174038 44174038] | [[ਤਸਵੀਰ:Hirokazu Kore-eda - The Egyptian Theatre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4710 | [[:d:Q109057143|Q109057143]] | [[ਹੁਮਾਯੂੰ ਇਕਬਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Humayun Iqbal Urdu writer and poet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4711 | [[:d:Q23664426|Q23664426]] | [[ਹੁਮਿਰਾ ਸਾਕਿਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4712 | [[:d:Q123034|Q123034]] | [[ਹੁਲਦਰਿਚ ਜ਼ਵਿੰਗਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71399367 71399367] | [[ਤਸਵੀਰ:Zwingli Hans Asper.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4713 | [[:d:Q117212022|Q117212022]] | [[ਹੁਸਨੇ ਆਰਾ ਕਮਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Husneara Kamal & Sufia Ahmed 1956.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4714 | [[:d:Q5909132|Q5909132]] | [[ਹੁਸੈਨ ਸਨਾਪੁਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/212231635 212231635] | [[ਤਸਵੀਰ:Sanapour210886.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4715 | [[:d:Q5687852|Q5687852]] | [[ਹੇਜ਼ਲ ਕਾਰਟਰ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:HazelCarter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4716 | [[:d:Q15497931|Q15497931]] | [[ਹੇਜ਼ਲ ਬਾਰਨਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79096846 79096846] | [[ਤਸਵੀਰ:Hazel BarnesPicture.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4717 | [[:d:Q15432965|Q15432965]] | [[ਹੇਤੂਕਰ ਝਾਅ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/267553120 267553120] | |- | style='text-align:right'| 4718 | [[:d:Q125148456|Q125148456]] | [[ਹੇਮ ਰਾਜ ਸਟੈਨੋ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4719 | [[:d:Q2723463|Q2723463]] | [[ਹੇਮਚੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262581533 262581533] | [[ਤਸਵੀਰ:Hemachandra.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4720 | [[:d:Q12827664|Q12827664]] | [[ਹੇਮਚੰਦਰ ਗੋਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67277158 67277158] | [[ਤਸਵੀਰ:Hemchandra Goswami.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4721 | [[:d:Q3349381|Q3349381]] | [[ਹੇਮੰਗਾ ਬਿਸਵਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18545139 18545139] | [[ਤਸਵੀਰ:Hemango Biswas in the 1980s.TIF|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4722 | [[:d:Q2732205|Q2732205]] | [[ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/143834280 143834280] | [[ਤਸਵੀਰ:Hemant Kumar 2016 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4723 | [[:d:Q5711026|Q5711026]] | [[ਹੇਮੰਤ ਮਹਾਪਾਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4724 | [[:d:Q5711042|Q5711042]] | [[ਹੇਮੰਤ ਸ਼ੇਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4725 | [[:d:Q38049|Q38049]] | [[ਹੈਰਤਾ ਮਿਊਲਰ|ਹੇਰਤਾ ਮੁਲਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12324250 12324250] | [[ਤਸਵੀਰ:Herta Müller Brucknerhaus Linz 2025 BHO-4188.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4726 | [[:d:Q7326|Q7326]] | [[ਹੇਰਨਾਨ ਕੋਰਤੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49223767 49223767] | [[ਤਸਵੀਰ:Retrato de Hernán Cortés.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4727 | [[:d:Q41155|Q41155]] | [[ਹੇਰਾਕਲਿਟਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101906635 101906635]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/104815994 104815994]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/107545508 107545508]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/1200160667942403560004 1200160667942403560004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/14167760373013572528 14167760373013572528]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/167145856839322920047 167145856839322920047]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/18146217797209142275 18146217797209142275]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/285165132 285165132]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/309812836 309812836]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/316786950 316786950]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/419144647697825920539 419144647697825920539]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/89050190 89050190]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/89314880 89314880]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/89803370 89803370]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/89803406 89803406] | [[ਤਸਵੀਰ:Ca' Rezzonico - Eraclito 1705 - Giuseppe Torretti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4728 | [[:d:Q4728570|Q4728570]] | [[ਹੇਰਾਨ ਖ਼ਾਨਿਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyinin binasının pəncərəsində Heyran xanım Dünbüli rəsmi (1).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4729 | [[:d:Q54543|Q54543]] | [[ਹੇਲੇਨ ਵਿਲਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54955472 54955472] | [[ਤਸਵੀਰ:Helen Wills Moody 1932.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4730 | [[:d:Q116055|Q116055]] | [[ਹੇਲੇਨਾ ਆਰੌਖੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19731811 19731811] | [[ਤਸਵੀਰ:H. Araujo.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4731 | [[:d:Q77161|Q77161]] | [[ਹੈਂਜ ਮੌਰਗਨਥੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49145857783823020431 49145857783823020431] | [[ਤਸਵੀਰ:Hans Morgenthau in 1965.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4732 | [[:d:Q1151|Q1151]] | [[ਹੇਕਤੋਰ ਬੇਰਲੀਓਸ|ਹੈਕਟਰ ਬਰਲੀਓਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71577105 71577105] | [[ਤਸਵੀਰ:Berlioz Petit BNF Gallica-crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4733 | [[:d:Q13563270|Q13563270]] | [[ਹੈਟੀ ਗੋਸੈੱਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70455231 70455231] | |- | style='text-align:right'| 4734 | [[:d:Q5639020|Q5639020]] | [[ਹੈਦਰ ਕੁਰੈਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116573081 116573081]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/31672138 31672138] | |- | style='text-align:right'| 4735 | [[:d:Q5953817|Q5953817]] | [[ਹੈਦਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਜਤੋਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40617842 40617842] | |- | style='text-align:right'| 4736 | [[:d:Q4120010|Q4120010]] | [[ਹੈਦਰ ਹੈਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88062304 88062304] | |- | style='text-align:right'| 4737 | [[:d:Q36661|Q36661]] | [[ਹੈਨਰਿਕ ਇਬਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71378383 71378383] | [[ਤਸਵੀਰ:Henrik Ibsen by Gustav Borgen NFB-19778.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4738 | [[:d:Q225554|Q225554]] | [[ਹੈਨਰਿਕ ਪੋਂਟੋਪਿਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32009973 32009973] | [[ਤਸਵੀਰ:Henrik Pontoppidan 1917.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4739 | [[:d:Q41502|Q41502]] | [[ਹੈਨਰਿਕ ਸੈਂਕੀਏਵਿੱਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24608122 24608122] | [[ਤਸਵੀਰ:Henryk Sienkiewicz ca 1885 (45871548) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4740 | [[:d:Q734339|Q734339]] | [[ਹੈਨਰੀ ਆਰਮਸਟਰਾਂਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93817761 93817761] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry Armstrong 1937.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4741 | [[:d:Q66107|Q66107]] | [[ਹੈਨਰੀ ਕਿਸਿੰਜਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108958811 108958811] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry A. Kissinger, U.S. Secretary of State, 1973-1977.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4742 | [[:d:Q170509|Q170509]] | [[ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36920030 36920030] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry James by John Singer Sargent cleaned.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4743 | [[:d:Q131149|Q131149]] | [[ਹੈਨਰੀ ਡੇਵਿਡ ਥੋਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68936476 68936476] | [[ਤਸਵੀਰ:Benjamin D. Maxham - Henry David Thoreau - Restored - greyscale - straightened.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4744 | [[:d:Q34190|Q34190]] | [[ਹੈਨਰੀ ਫ਼ੀਲਡਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61545697 61545697] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry Fielding MET DP825191.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4745 | [[:d:Q8768|Q8768]] | [[ਹੈਨਰੀ ਫ਼ੋਰਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76370475 76370475] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry ford 1919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4746 | [[:d:Q19155|Q19155]] | [[ਹੈਨਰੀ ਫੋਂਡਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112378001 112378001] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry Fonda in Warlock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4747 | [[:d:Q187765|Q187765]] | [[ਹੈਨਰੀ ਮਿੱਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59086729 59086729] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry Miller 1940.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4748 | [[:d:Q1285419|Q1285419]] | [[ਹੈਨਰੀ ਰੋਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17238035 17238035] | |- | style='text-align:right'| 4749 | [[:d:Q152513|Q152513]] | [[ਹੈਨਰੀ ਵਾਡਸਵਰਥ ਲਾਂਗਫੈਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54150826 54150826] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry Wadsworth Longfellow - Project Gutenberg eText 16786.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4750 | [[:d:Q123916|Q123916]] | [[ਹੈਨਰੀ-ਫ੍ਰੈਡੇਰਿਕ ਐਮੀਅਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39372874 39372874] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry-Frederic Amiel by François Artus.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4751 | [[:d:Q2312807|Q2312807]] | [[ਹੈਮਨੇਟ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/220533736 220533736] | [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare's family circle (Hamnet).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4752 | [[:d:Q104340|Q104340]] | [[ਹੈਰਲਡ ਲੌਇਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17347452 17347452] | [[ਤਸਵੀਰ:Harold Lloyd - A Pictorial History of the Silent Screen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4753 | [[:d:Q132695|Q132695]] | [[ਹੈਰੀ ਮਾਰਟਿਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14773510 14773510] | [[ਤਸਵੀਰ:Harry Martinson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4754 | [[:d:Q102513|Q102513]] | [[ਹੈਰੀਅਟ ਬੀਚਰ ਸਟੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32003151 32003151] | [[ਤਸਵੀਰ:Beecher-Stowe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4755 | [[:d:Q25270906|Q25270906]] | [[ਹੈਰੀਅਟ ਮੋਰਹੈੱਡ ਬੇਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9475375 9475375] | [[ਤਸਵੀਰ:Harriet morehead Barry presume before 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4756 | [[:d:Q102870|Q102870]] | [[ਹੈਰੀਟ ਤੁਬਮਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43120064 43120064] | [[ਤਸਵੀਰ:Harriet Tubman (circa 1885).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4757 | [[:d:Q41042|Q41042]] | [[ਹੈਰੋਲਡ ਪਿੰਟਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/83076151 83076151] | [[ਤਸਵੀਰ:Harold Pinter 1962.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4758 | [[:d:Q345612|Q345612]] | [[ਹੈਰੋਲਡ ਬਲੂਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/191378696 191378696] | [[ਤਸਵੀਰ:Harold Bloom, literary critic, author, teacher at Yale.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4759 | [[:d:Q250080|Q250080]] | [[ਹੈਲਨ ਐਡਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70219271 70219271] | |- | style='text-align:right'| 4760 | [[:d:Q38203|Q38203]] | [[ਹੈਲਨ ਕੈਲਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36920292 36920292] | [[ਤਸਵੀਰ:Helen Keller circa 1920 - restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4761 | [[:d:Q13563104|Q13563104]] | [[ਹੈਲਨ ਗ੍ਰੇ ਕੋਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4534738 4534738] | |- | style='text-align:right'| 4762 | [[:d:Q458686|Q458686]] | [[ਹੈਲਨ ਚਰਚਿਲ ਕੈਂਡੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2864803 2864803] | [[ਤਸਵੀਰ:Helen candee 1901.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4763 | [[:d:Q5701816|Q5701816]] | [[ਹੈਲੇਨ ਐਂਡੇਲਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25930528 25930528] | |- | style='text-align:right'| 4764 | [[:d:Q5628629|Q5628629]] | [[ਹੋ ਵੇ ਸ਼ੇਸ਼ਾਦਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6344739 6344739] | [[ਤਸਵੀਰ:Sheshadriji 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4765 | [[:d:Q37060|Q37060]] | [[ਹੋਜ਼ੇ ਸਾਰਾਮਾਗੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114473675 114473675] | [[ਤਸਵੀਰ:JSJoseSaramago.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4766 | [[:d:Q11012539|Q11012539]] | [[ਹੋਮਨ ਬੋਰਗੋਹੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72224660 72224660] | [[ਤਸਵੀਰ:Homen-bgn.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4767 | [[:d:Q6197|Q6197]] | [[ਹੋਰਸ|ਹੋਰੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100227522 100227522]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/14337116 14337116]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2130151778256418130004 2130151778256418130004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/939164191732318740002 939164191732318740002] | [[ਤਸਵੀਰ:Quintus Horatius Flaccus.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4768 | [[:d:Q5901474|Q5901474]] | [[ਹੋਰੇਸ ਆੱਰਥਰ ਰੋਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37058975 37058975] | |- | style='text-align:right'| 4769 | [[:d:Q380202|Q380202]] | [[ਹੋਵਾਰਡ ਫਾਸਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/103213416 103213416]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/108416567 108416567] | [[ਤਸਵੀਰ:Howard Fast age 29.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4770 | [[:d:Q219780|Q219780]] | [[ਹੰਟਰ ਸਟਾਕਟਨ ਥੌਮਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109030443 109030443] | [[ਤਸਵੀਰ:Hunter S. Thompson, Las Vegas 1971.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4771 | [[:d:Q60025|Q60025]] | [[ਹੰਨਾਹ ਆਰੰਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/105151053 105151053] | [[ਤਸਵੀਰ:Hannah Arendt auf dem 1. Kulturkritikerkongress, Barbara Niggl Radloff, FM-2019-1-5-9-16 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4772 | [[:d:Q16390|Q16390]] | [[ਹੰਫਰੀ ਬੋਗਾਰਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68937671 68937671] | [[ਤਸਵੀਰ:Humphrey Bogart 1940.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4773 | [[:d:Q131761|Q131761]] | [[ਹੰਫ਼ਰੀ ਡੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29630108 29630108] | [[ਤਸਵੀਰ:Sir Humphry Davy, Bt by Thomas Phillips.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4774 | [[:d:Q5650929|Q5650929]] | [[ਹੰਸਾ ਜੀਵਰਾਜ ਮਹਿਤਾ|ਹੰਸਾ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70272800 70272800] | [[ਤਸਵੀਰ:Hansa Jivraj Mehta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4775 | [[:d:Q20984457|Q20984457]] | [[ਹੰਸਾ ਵਾਡਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61090262 61090262] | [[ਤਸਵੀਰ:HansaWadkarNavjeevan (1939).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4776 | [[:d:Q20610205|Q20610205]] | [[ਹੰਸਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4777 | [[:d:Q3631506|Q3631506]] | [[ਹੱਬਾ ਖਾਤੂਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4778 | [[:d:Q13211492|Q13211492]] | [[ਅਦਾ ਜਾਫ਼ਰੀ|ਅਦਾ ਜਾਫ਼ਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/266350875 266350875] | [[ਤਸਵੀਰ:Ada Jafarey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4779 | [[:d:Q3694820|Q3694820]] | [[ਅਮਜਦ ਇਸਲਾਮ ਅਮਜਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116572458 116572458] | [[ਤਸਵੀਰ:Amjad Islam Amjad (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4780 | [[:d:Q8068539|Q8068539]] | [[ਜ਼ੇਹਰਾ ਨਿਗਾਹ|ਜ਼ਹਰਾ ਨਿਗਾਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50621329 50621329] | |- | style='text-align:right'| 4781 | [[:d:Q6273527|Q6273527]] | [[ਨਸੀਮ ਹਜਾਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28702108 28702108] | [[ਤਸਵੀਰ:Naseem hijazi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4782 | [[:d:Q7399029|Q7399029]] | [[ਸਾਗ਼ਰ ਸਿੱਦੀਕੀ|ਸਾਗ਼ਰ ਸਦੀਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6550366 6550366] | [[ਤਸਵੀਰ:Saghar Siddiqui Urdu Poet.jpg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} 7toejxtbc7am9yxg4u20sndhfkzbfps 0 174503 847972 767867 2026-09-26T06:32:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847972 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਪੈਲੋਲਮ | native_name = पाळोळें दर्यावेळ | other_name = | settlement_type = ਬੀਚ | image_skyline = Palolem beach.jpg | imagesize = | image_caption = ਪੈਪਿਲੋਨ ਰਿਜੋਰਟ ਤੋਂ ਪੈਲੋਲੇਮ ਬੀਚ ਦਾ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ | image_map = | coordinates = {{coord|15.009|74.021|display=inline}} | pushpin_map = India Goa#India | pushpin_map_caption = | subdivision_type = [[ਪ੍ਰਭੁਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਦੇਸ਼]] | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਗੋਆ]] | subdivision_type2 = ਸ਼ਹਿਰ | subdivision_name2 = [[ਕੈਨਾਕੋਨਾ]] | subdivision_type3 = ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ | subdivision_name3 = [[File:Swimming_icon.jpg|25px|alt=Swimming]] ਤੈਰਾਕੀ [[File:Fishing.svg|25px|alt=Fishing]] ਮੱਛੀ ਫੜਨ, [[File:Map marker icon – Nicolas Mollet – Parasailing – Sports – Simple.png|25px|alt=Parasailing]] ਪੈਰਾਸੇਲਿੰਗ, ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ | subdivision_type4 = ਲਾਈਫਗਾਰਡਜ਼ | subdivision_name4 = [[File:Lifesaver.JPG|25px|alt=Lifeguards On-Duty]] ਹਾਂ | area_total_km2 = | utc_offset = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | website = | footnotes = }} '''ਪੈਲੋਲਮ ਬੀਚ''' ਦੱਖਣੀ [[ਗੋਆ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਕੈਨਾਕੋਨਾ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਬੀਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬੀਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬੀਚ 'ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਕਈ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਪੈਲੋਲਮ ਬੀਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਸਥਾਨਕ ਮਛੇਰਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕਿਨਾਰੇ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Palolem Beach Travel Guide |url=http://www.all-about-india.com/Palolem.html |access-date=2023-09-08 |archive-date=2023-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908033504/https://www.all-about-india.com/Palolem.html |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮੀਲ ਹੈ (ਲਗਭਗ 1.61ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਬੀਚ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੀਚ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸਿਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਬੀਚ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਔਸਤ ਤੈਰਾਕਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਬੀਚ 'ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਰੰਟ ਤੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। == ਟਿਕਾਣਾ == ਪੈਲੋਲਮ ਬੀਚ {{Coord|15|00|36|N|74|01|24|E|type:landmark}}, ਦੱਖਣੀ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਚੌਦੀ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 2.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਗੋਆ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਮਾਰਗੋ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 40 ਮਿੰਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਗੋਆ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਬੀਚਾਂ ਵਿੱਚ [[ਅਗੋਂਡਾ]] ਬੀਚ ਅਤੇ ਪਟਨੇਮ ਬੀਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਯਾਤਰਾ == ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ [[ਡੈਬੋਲਿਮ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ|ਦਾਬੋਲਿਮ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] ਹੈ, ਇਹ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਲਗਭਗ 67 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਕੈਨਾਕੋਨਾ]] ਵਿਖੇ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੁੱਖ [[ਮਡਗਾਓਂ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਮਡਗੋਆ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 30 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੈਲੋਲਮ ਬੀਚ ਅਤੇ [[ਮਾਰਗੋ]] ਵਿੱਚ [[ਕਦੰਬ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|ਕਦੰਬਾ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]] (ਕੇਟੀਸੀ) ਬੱਸ ਡਿਪੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਰ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਬੱਸ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਕੇਟੀਸੀ ਡਿਪੂ [[ਕੈਨਾਕੋਨਾ]] ਦੇ ਵਿਚ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Palolem.JPG|right|thumb| ਪੈਲੋਲਮ ਵਿਖੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:Give-if-you-can.jpg|right|thumb| ਜੈਸੇਕ ਟਾਇਲਕੀ ਦੁਆਰਾ ਪੈਲੋਲਮ ਟਾਪੂ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ]] == ਦਰਜਾਬੰਦੀ == * 2018 ਵਿੱਚ TripAdvisor ਦੁਆਰਾ Palolem ਬੀਚ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ 20ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੀਚ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ <ref>{{Cite web |title=Best Beaches in Asia - Travellers' Choice Awards - Tripadvisor |url=https://www.tripadvisor.in/TravelersChoice-Beaches-cTop-g2}}</ref> * ਇਸਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ TripAdvisor ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੀਚ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ <ref>{{Cite web |title=Best Beaches in the World - Travellers' Choice Awards - Tripadvisor |url=https://www.tripadvisor.in/TravelersChoice-Beaches-cTop-g293860}}</ref> == ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਪੈਲੋਲਮ ਬੀਚ 'ਤੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਾ ਕਲਾਸਾਂ, ਡਾਲਫਿਨ-ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਟ੍ਰਿਪ, ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਮਸਾਜ ਅਤੇ [[ਚੁੱਪ ਡਿਸਕੋ|ਸਾਈਲੈਂਟ ਡਿਸਕੋ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Things to do in Palolem Beach, South Goa - Backpacking Bella |url=https://www.backpackingbella.com/beach-life-palolem/ |access-date=2018-11-03 |website=www.backpackingbella.com |language=en-GB}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:View_of_the_beach_with_people_enjoying_in_water.jpg|thumb| ਬੀਚ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]] [[ਤਸਵੀਰ:Palolem_Beach_Butterfly_Island.jpg|thumb| ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਪੈਲੋਲਮ ਬੀਚ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਟਾਪੂ]] [[ਤਸਵੀਰ:Palolem_Beach,_south_Goa.jpg|thumb| ਪੈਲੋਲਮ ਬੀਚ ਦਾ ਸਿਰਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:View_of_Palolem_Beach_from_left_end.jpg|thumb| ਬੀਚ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼]] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == [[ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ|ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਬੀਚਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.livemint.com/2009/05/29210036/Palolem--Before-sunrise-befo.html 'Before Sunrise Before Sunset, Travelogue in Lounge, 30-05-2009, by Arjun Razdan] * [https://web.archive.org/web/20181116060153/http://palolem.net/ 'Palolem.net Guide] * [http://indiatourism.ws/goa/palolem/ Palolem Village] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230908033512/https://indiatourism.ws/goa/palolem/ |date=2023-09-08 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੋਆ ਦੇ ਬੀਚ]] 9xlxxuc411q82p8bqjiky14dr4z3cib 0 175365 847932 840877 2026-09-26T02:57:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847932 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਡੈਨ ਕਵੈਲ | image = Dan Quayle crop.jpg | caption = ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਿੱਤਰ, 1989 | order = 44ਵਾਂ | office = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | president = [[ਜਾਰਜ ਐਚ. ਡਬਲਿਉ. ਬੁਸ਼]] | term_start = ਜਨਵਰੀ 20, 1989 | term_end = ਜਨਵਰੀ 20, 1993 | predecessor = ਜਾਰਜ ਹਰਬਰਟ ਵਾਕਰ ਬੁਸ਼ | successor = [[ਅਲ ਗੋਰ]] | jr/sr1 = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੈਨੇਟਰ | state1 = [[ਇੰਡੀਆਨਾ]] | termstart1 = ਜਨਵਰੀ 3, 1981 | termend1 = ਜਨਵਰੀ 3, 1989 | predecessor1 = ਬਿਰਚ ਬੇਹ | successor1 = ਡੈਨ ਕੋਟਸ | state2 = ਇੰਡੀਆਨਾ | district2 = ਚੌਥੇ | termstart2 = ਜਨਵਰੀ 3, 1977 | termend2 = ਜਨਵਰੀ 3, 1981 | predecessor2 = ਐਡਵਰਡ ਰੌਸ਼ | successor2 = ਡੈਨ ਕੋਟਸ | birth_name = ਜੇਮਸ ਡੈਨਫੋਰਥ ਕਵੇਲ | birth_date = {{birth date and age|1947|2|4}} | birth_place = ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ, [[ਇੰਡੀਆਨਾ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] | party = [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ]] | spouse = {{marriage|ਮਾਰਲਿਨ ਟੱਕਰ|1972}} | children = 3 | parents = ਜੇਮਜ਼ ਸੀ. ਕਵੇਲ<br/>ਮਾਰਥਾ ਪੁਲਿਅਮ | education = ਡੀਪਾਉ ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ ([[ਬੀਏ|ਬੀ.ਏ]])<br/>ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ (ਜੇ.ਡੀ.) | signature = Dan Quayle Signature 2.svg | signature_alt = Cursive signature in ink | allegiance = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | branch = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਫੌਜ | serviceyears = 1969–1975 | rank = ਸਾਰਜੈਂਟ | unit = ਇੰਡੀਆਨਾ ਆਰਮੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗਾਰਡ }} '''ਜੇਮਸ ਡੈਨਫੋਰਥ ਕਵੇਲ''' (ਜਨਮ 4 ਫਰਵਰੀ, 1947) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਜਾਰਜ ਐਚ. ਡਬਲਿਉ. ਬੁਸ਼|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਰਜ ਐਚ ਡਬਲਯੂ ਬੁਸ਼]] ਦੇ ਅਧੀਨ 1989 ਤੋਂ 1993 ਤੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 44ਵੇਂ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਕਵੇਲ ਨੇ 1977 ਤੋਂ 1981 ਤੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵ|ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵ]] ਵਿੱਚ ਅਤੇ 1981 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੈਨੇਟ|ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨੇਟ]] ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ [[ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ]] ਦੇ ਇੱਕ ਵਸਨੀਕ ਹਨ, ਕਵੇਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਚਪਨ ਪੈਰਾਡਾਈਜ਼ ਵੈਲੀ, [[ਫ਼ੀਨਿਕਸ|ਫੀਨਿਕਸ, ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ]] ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਮਾਰਲਿਨ ਟਕਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1974 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰਾਬਰਟ ਐਚ. ਮੈਕਕਿਨੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਜੇਡੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਮਾਰਲਿਨ ਨੇ 1976 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੰਟਿੰਗਟਨ, ਇੰਡੀਆਨਾ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ। 1980 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੈਨੇਟ]] ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਏ ਸਨ। 1988 ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ]] ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਜਾਰਜ ਐਚ ਡਬਲਯੂ ਬੁਸ਼ ਨੇ ਕਵੇਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ। ਲੋਇਡ ਬੈਂਟਸਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਬਹਿਸ ਬੈਂਟਸਨ ਦੇ " ਸੈਨੇਟਰ, ਤੁਸੀਂ ਜੈਕ ਕੈਨੇਡੀ ਨਹੀਂ ਹੋ " ਦੇ ਚੁਟਕਲੇ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ। ਬੁਸ਼-ਕਵੇਲ ਟਿਕਟ ਨੇ [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ]] ਮਾਈਕਲ ਡੂਕਾਕਿਸ ਅਤੇ ਬੈਂਟਸਨ ਦੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਕਵੇਲ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1989 ਵਿੱਚ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਕਵੇਲ ਨੇ 47 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਦੌਰੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪੇਸ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੱਫੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ। <ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.utsandiego.com/uniontrib/20040721/news_lz1e21deerlin.html|title=The value and vitality of V.P.s|last=Lionel Van Deerlin|date=July 21, 2004|work=San Diego Union-Tribune|access-date=April 12, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505041437/http://www.utsandiego.com/uniontrib/20040721/news_lz1e21deerlin.html|archive-date=May 5, 2015|author-link=Lionel Van Deerlin}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=March 18, 2015 |title=Quayle Hunting turned up some real turkeys |url=http://www.watertowndailytimes.com/ogd/quayle-hunting-turned-up-some-real-turkeys-20150318& |access-date=September 22, 2018 |website=Watertown Daily Times }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web |last=Dan Kenny |date=May 30, 2014 |title=10 things politicians definitely wish they had not said&nbsp;... |url=https://www.irishexaminer.com/lifestyle/features/10-things-politicians-definitely-wish-they-had-not-said--270345.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180922103220/https://www.irishexaminer.com/lifestyle/features/10-things-politicians-definitely-wish-they-had-not-said--270345.html |archive-date=September 22, 2018 |access-date=September 22, 2018 |website=Irish Examiner}}</ref> <ref>Borowitz, Andy, ''[https://link.newyorker.com/view/5be9ee5d24c17c6adf0abc2chb9it.4oot/7aa93238 Complete Knowledge of Dan Quayle]'', ''Profiles in Ignorance: How America’s Politicians Got Dumb and Dumber'', Avid Reader Press, Simon and Schuster, 2022</ref> ਉਹਨਾਂ 1992 ਵਿੱਚ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ [[ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ]] ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਾਥੀ [[ਅਲ ਗੋਰ]] ਨੇ ਬੁਸ਼-ਕਵੇਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। 1994 ਵਿੱਚ, ਕਵੇਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦਾਂ, ''ਸਟੈਂਡਿੰਗ ਫਰਮ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫਲੇਬਿਟਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ 1996 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ 2000 ਵਿੱਚ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਨਾਮਜ਼ਦ, [[ਜਾਰਜ ਵਾਕਰ ਬੁਸ਼|ਜਾਰਜ ਡਬਲਯੂ ਬੁਸ਼]] ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1999 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਇਕੁਇਟੀ ਫਰਮ, ਸੇਰਬੇਰਸ ਕੈਪੀਟਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਵੇਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2000, 2012, ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Sister project links|n=No|b=No|v=No}} {{CongLinks | congbio=Q000007 | votesmart= | fec= | congress= }}<!-- Links formerly displayed via the CongLinks template: * [http://www.ontheissues.org/Dan_Quayle.htm Issue positions and quotes] at [[On the Issues]] * [http://www.c-spanvideo.org/jquayle Appearances] on [[C-SPAN]] programs * [http://www.charlierose.com/guest/view/4593 Appearances] on [[Charlie Rose (TV show)|''Charlie Rose'']] * [http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/q/dan_quayle/index.html Collected news and commentary] at ''[[The New York Times]]'' * --> * {{C-SPAN|333}} * {{IMDb name|703034}} * [https://web.archive.org/web/20130816094904/http://newsmeat.com/washington_political_donations/Dan_Quayle.php Campaign contributions made by Dan Quayle] * "Reflections on Urban America" speech to the [[Commonwealth Club of California]] ("Murphy Brown speech"): [https://web.archive.org/web/20100729053033/http://www.mfc.org/pfn/95-12/quayle.html Transcript], [http://digitalcollections.hoover.org/objects/60435 Audio] * [http://www.quotationspage.com/quotes/Dan_Quayle/ List of Quayle quotations] * [http://www.rinkworks.com/said/danquayle.shtml Another list of Quayle quotations] * [https://web.archive.org/web/20030127214354/http://www.quaylemuseum.org/ Vice Presidential Museum at the Dan Quayle Center] * [https://web.archive.org/web/20100703103117/http://susanhacker@depauw.edu/news/index.asp?id=14071 VP Quayle Receives DePauw's McNaughton Medal for Public Service; October 26, 1990] * [http://www.ericjames.org/html/fam/fam44625.htm Genealogy of the family of J. Danforth Quayle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045838/http://www.ericjames.org/html/fam/fam44625.htm |date=March 4, 2016 }} * [http://www.depauw.edu/news-media/latest-news/details/31578/ Ubben Lecture at DePauw University; March 31, 2015] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]] i90cxbnrh4mmak45ynoywk9d4t3yf6r 0 176754 847907 844274 2026-09-25T23:24:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847907 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਗ਼ਾਦਹ ਕਰਮੀ | image = Dr. Ghada Karmi2.JPG | caption = 2008 ਵਿੱਚ ਕਰਮੀ | native_name = غادة كرمي | native_name_lang = ar | birth_name = ਗ਼ਾਦਹ ਹਸਨ ਸਈਦ<br />{{lang|ar|غادة حسن سعيد كرمي}} | birth_date = {{birth year and age|1939}} | birth_place = [[ਜੇਰੂਸਲਮ]] | alma_mater = {{plainlist| *[[ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] *[[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] }} | occupation = {{plainlist| *ਵੈਦ *ਅਕਾਦਮਿਕ *ਲੇਖਕ }} | father = [[ਹਸਨ ਕਰਮੀ]] }} '''ਗ਼ਾਦਹ ਕਰਮੀ''' ({{Lang-ar|غادة كرمي}}, {{Transliteration|ar|'''Ghādah Karmi'''}} ; ਜਨਮ 1939) ਇੱਕ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ -ਜਨਮ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''[[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ|ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ]]'', ''ਦਿ ਨੇਸ਼ਨ'' ਅਤੇ ''ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਸਟੱਡੀਜ਼'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:Dr._Ghada_Karmi3.JPG|thumb|250x250px| ਕਰਮੀ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਰੰਗਭੇਦ ਹਫ਼ਤੇ, 2008 ਦੌਰਾਨ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰ ਵਿੱਚ]] ਕਰਮੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਹਸਨ ਸਈਦ ਕਰਮੀ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀਰੀਆਈ ਸੀ;<ref name="Llewellyn">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2007/may/07/israel.guardianobituaries|title=Hasan Karmi|last=Llewellyn|first=Tim|date=7 May 2007|work=The Guardian|access-date=19 May 2022}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਭੈਣ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/obituaries/hasan-karmi-449311.html|title=Hasan Karmi|last=Macintyre|first=Donald|date=18 May 2007|work=The Independent|access-date=19 May 2022}}</ref> ਆਪਣੀ 2002 ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ''ਇਨ ਸਰਚ ਆਫ਼ ਫਾਤਿਮਾ: ਏ ਪੈਲੇਸਤਾਈਨ ਸਟੋਰੀ ਵਿੱਚ'', ਉਸ ਨੇ ਕਾਟਾਮੋਨ ਦੇ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਈਸਾਈਆਂ ਅਤੇ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ]] ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਖਲੀਲ ਅਲ-ਸਕਕੀਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 1948 ਵਿੱਚ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਤੋਂ [[ਦਮਸ਼ਕ|ਦਮਿਸ਼ਕ]], ਸੀਰੀਆ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਲਾ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/fleeing-palestine-my-right-to-return-320551.html|title=Fleeing Palestine: My right to return|last=Macintyre|first=Donald|date=19 October 2005|work=The Independent|access-date=19 May 2022|location=London}}</ref> ਪਰਿਵਾਰ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡਰਸ ਗ੍ਰੀਨ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਵਜੋਂ ਬੀਬੀਸੀ ਅਰਬੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕਰਮੀ ਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋ ਕੇ, [[ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ, ਨਸਲੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ, ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪਨਾਹ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2007 |title=Edward Said Memorial Lecture |url=http://www.adelaide.edu.au/esml/transcripts/2007/biography.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140717080156/http://www.adelaide.edu.au/esml/transcripts/2007/biography.html |archive-date=17 July 2014 |website=University of Adelaide}}</ref> == ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਰੀਅਰ, ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ == ਕਰਮੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਬਾਥ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ "ਕੁਸ਼ਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੜਕਾ" ਦੱਸਿਆ ਸੀ। <ref name="Barkham">{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/forever-in-a-foreign-land-p9v6nxk7kbr|title=Forever in a foreign land|last=Barkham|first=Patrick|date=25 October 2002|work=The Times|access-date=19 May 2022}}</ref> [[ਛੇ-ਦਿਨਾ ਜੰਗ|ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਜੰਗ]] (1967 ਦੀ ਅਰਬ-ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਜੰਗ) ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਸਾਰੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਹ [[ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਮੁਕਤੀ ਸੰਗਠਨ|ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ]]<ref name="Barkham" /> ਦੀ ਸਮਰਥਕ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ "ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੀ ਬਲਦੀ ਭਾਵਨਾ" ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ''ਦ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ'' ਦੇ ਡੋਨਾਲਡ ਮੈਕਿੰਟਾਇਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।<ref name="Macintyre">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/fleeing-palestine-my-right-to-return-320551.html|title=Fleeing Palestine: My right to return|last=Macintyre|first=Donald|date=19 October 2005|work=The Independent|access-date=19 May 2022|location=London}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMacintyre2005">Macintyre, Donald (19 October 2005). [https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/fleeing-palestine-my-right-to-return-320551.html "Fleeing Palestine: My right to return"]. ''The Independent''. London<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 May</span> 2022</span>.</cite></ref> 1972 ਤੋਂ, ਉਹ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਕਾਜ਼ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅਰਬੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=open democracy |url=http://www.opendemocracy.net/author/Ghada_Karmi.jsp |publisher=}}</ref> ਕਰਮੀ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ [[ਚੈਟਮ ਹਾਊਸ|ਰਾਇਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਫੇਅਰਜ਼]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਫੈਲੋ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਰਬ-ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਮਝਦਾਰੀ (CAABU) ਲਈ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਉਪ-ਚੇਅਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=RSA - Karmi, Ghada |url=http://www.thersa.org/events/speakers-archive/ghada-karmi |url-status=dead |archive-url=https://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/20080729182115/http://www.thersa.org/events/speakers-archive/ghada-karmi |archive-date=2008-07-29}}</ref> ਉਸ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਐਡੀਲੇਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ [[ਐਡਵਰਡ ਸਈਦ|ਐਡਵਰਡ ਸੈਡ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਲੈਕਚਰ]] ਦਿੱਤਾ।<ref name="AdelaideU">{{Cite web |date=2007 |title=Edward Said Memorial Lecture |url=http://www.adelaide.edu.au/esml/transcripts/2007/biography.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140717080156/http://www.adelaide.edu.au/esml/transcripts/2007/biography.html |archive-date=17 July 2014 |website=University of Adelaide}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20140717080156/http://www.adelaide.edu.au/esml/transcripts/2007/biography.html "Edward Said Memorial Lecture"]. ''University of Adelaide''. 2007. Archived from [http://www.adelaide.edu.au/esml/transcripts/2007/biography.html the original] on 17 July 2014.</cite></ref> ਆਪਣੀ ਯਾਦਾਂ, ''ਰਿਟਰਨ'' ਵਿੱਚ, ਕਰਮੀ ਨੇ ਸਟੀਵਨ ਅਰਲੈਂਗਰ, ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਬਿਊਰੋ ਚੀਫ਼ ਦੇ ਸੱਦੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਉਸ ਦੀ ''ਕਿਤਾਬ'' ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕਰਮੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਫਾਤਿਮਾ ਦੀ ਖੋਜ'' ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਉਸ ਲਈ ਦੁਖਦਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ''ਰਿਟਰਨ'' ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ: "ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਦੇਸੀ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸਾਡੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.newstatesman.com/culture/2015/07/living-working-and-dying-literature-occupied-palestine|title=Living, working and dying: the literature of occupied Palestine|last=Lebor|first=Adam|date=9 July 2015|work=New Stateman|access-date=19 May 2022}}</ref> == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == === ਕਿਤਾਬਾਂ === * ਅਲ-ਹਸਨ, ਅਹਿਮਦ ਵਾਈ.; ਗ਼ਾਦਹ ਕਰਮੀ ਅਤੇ ਨਿਜ਼ਰ ਨਮਨੁਮ (ਐਡੀ.) ''ਅਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ 5-12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1976।'' ''ਭਾਗ II.'' ''ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਪਰ.'' ਅਲੇਪੋ: ਅਲੇਪੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, 1978। * ਕਰਮੀ, ਗ਼ਾਦਹ: ''ਮਲਟੀਕਲਚਰਲ ਹੈਲਥ ਕੇਅਰ: ਮੈਡੀਕਲ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਨੀਤੀ''{{ISBN|0-7279-0940-1}} ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਲੰਡਨ, 1995, * ਕਰਮੀ, ਗ਼ਾਦਹ (ਐਡ.) ਨੇ [[ਐਡਵਰਡ ਸਈਦ|ਐਡਵਰਡ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ]] : ''ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਅੱਜ: ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਈ ਕੀ ਭਵਿੱਖ?''{{ISBN|0-86372-226-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-86372-226-1|0-86372-226-1]] ਇਥਾਕਾ ਪ੍ਰੈਸ, 1996 *** [https://web.archive.org/web/20060716140525/http://calbears.findarticles.com/p/articles/mi_m2501/is_4_21/ai_58564192 ਅੱਜ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ: ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਕੀ ਹੈ?] , ਆਂਡਰੇਜ ਕ੍ਰੂਟਜ਼ ਦੁਆਰਾ, ਅਰਬ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਤਿਮਾਹੀ (ਏਐਸਕਿਊ), ਪਤਝੜ, 1999 ਵਿੱਚ। * ਕਰਮੀ, ਗ਼ਾਦਹ: ''ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਕੂਚ 1948-1998'' । ਇਥਾਕਾ ਪ੍ਰੈਸ 1999 * ਕਰਮੀ, ਗ਼ਾਦਹ: ''ਫਾਤਿਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ: ਇੱਕ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਕਹਾਣੀ''{{ISBN|1-85984-694-7}} ਵਰਸੋ 2002 ** [https://www.theguardian.com/comment/story/0,,815080,00.html ਮਨ ਦਾ ਦੇਸ਼] ਗਾਰਡੀਅਨ, ਸ਼ਨੀਵਾਰ 19 ਅਕਤੂਬਰ 2002 (ਡਾ. ਘੜਾ ਕਰਮੀ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ, ''ਫਾਤਿਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ'' ) ** [http://www.jerusalemquarterly.org/details.php?cat=2&id=167 ਇਨ ਸਰਚ ਆਫ ਫਾਤਿਮਾ ਫੈਟਫੁਲ ਡੇਜ਼ ਇਨ 1948 ਵਿੱਚ] ''ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਕੁਆਟਰਲੀ'' ਤੋਂ (ਡਾ. ਘਦਾ ਕਰਮੀ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ, ''ਫਾਤਿਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ'' ) *** [http://books.guardian.co.uk/review/story/0,,818330,00.html ਫਾਤਿਮਾ, ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ] *** ''ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਅਫੇਅਰਜ਼ 'ਤੇ ਸਾਰਾ ਪਾਵੇਲ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ'', ਦਸੰਬਰ 2004, ਪੰਨਾ 68 ਦੁਆਰਾ [http://www.wrmea.com/archives/December_2004/0412068.html ਫਾਤਿਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ] * ਕਰਮੀ, ਗ਼ਾਦਾਹ: ''ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ: ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਦੁਚਿੱਤੀ,'' ਪਲੂਟੋ ਪ੍ਰੈਸ, 2007,{{ISBN|0-7453-2065-1}} ** [https://web.archive.org/web/20130419112408/http://imeu.net/news/article006702.shtml ਸਮੀਖਿਆ], ਸੋਨਜਾ ਕਰਕਰ ਦੁਆਰਾ, IMEU, 10 ਅਕਤੂਬਰ 2007 ** ਟ੍ਰੇਵਰ ਮੋਸਟਿਨ ਦੁਆਰਾ ''ਟਾਈਮਜ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਪੂਰਕ'' ਸਮੀਖਿਆ 15 ਫਰਵਰੀ 2008 p.&nbsp;5 === ਲੇਖ === * "Why Arabs support Saddam" in ''[[Middle East International]]'' No 384, 28 September 1990, p.20 * "The 1948 Exodus: A Family Story" in ''Journal of Palestine Studies'' 23, no. 2 (Win. 1994): 31-40. * [http://www.wrmea.com/backissues/0197/9701014.htm U.S. Embassy Move to Jerusalem Is Misguided and Illegal] January/February 1997, p.&nbsp;14 ''Washington Report on Middle East Affairs'' * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040708013829/http://www.thetablet.co.uk/cgi-bin/archive_db.cgi?tablet-00171|date=July 8, 2004|title=A Muslim at the feast}} ''The Tablet'', 11 April 1998 * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041117145646/http://www.thetablet.co.uk/cgi-bin/archive_db.cgi?tablet-00175|date=November 17, 2004|title=Leaving the lemon tree}} in ''The Tablet'', 25 April 1998 * ”Palestinians in Lebanon” in ''Middle East International'' No 591, 15 January 1998 (sic) 1999; pp.21-23 * "After the Nakba: An Experience of Exile in England" in ''Journal of Palestine Studies'' 28, no. 3 (Spr. 1999): 52-63. * [http://www.thenation.com/doc/19990607/karmi Kosovars and Palestinians], ''The Nation'', 20 May 1999 7 June 1999 issue) * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000826215117/http://www.ahram.org.eg/weekly/1999/445/op5.htm|date=August 26, 2000|title=With much malice aforethought}} in ''Al-Ahram Weekly'', 2–8 September 1999 * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000510054536/http://www.ahram.org.eg/weekly/2000/476/op5.htm|date=May 10, 2000|title=Denial and the future of peace}} in ''Al-Ahram Weekly'', 6–12 April 2000 * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/998921.stm The future of peace: A Palestinian view] 31 October 2000, [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|BBC]] * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010405150015/http://www.ahram.org.eg/weekly/2001/522/fo2.htm|date=April 5, 2001|title=Fussing over a red herring}} in ''Al-Ahram Weekly'', 22 February 2001 * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040805065028/http://www.one-state.org/articles/2002/karmi.htm|date=August 5, 2004|title=A Secular Democratic State in Historic Palestine: An Idea Whose Time Has Come?}} ''Al-Adab'' (Lebanon), July 2002 * [https://www.theguardian.com/comment/story/0,,971664,00.html The map must show a way home], [[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ|The Guardian]], 6 June 2003 * [https://web.archive.org/web/20061008063747/http://weekly.ahram.org.eg/2003/659/op13.htm Edward Said and the politics of dispossession] 9–15 October 2003 Issue No. 659 ''Al-Ahram Weekly'' * [https://web.archive.org/web/20070414000035/http://weekly.ahram.org.eg/2003/665/op24.htm A very Arab obsession] 20–26 November 2003, Issue No. 665, ''Al-Ahram Weekly'' * [https://web.archive.org/web/20070412025720/http://weekly.ahram.org.eg/2004/674/op8.htm Time to remember] 22–28 January 2004, Issue No. 674, ''Al-Ahram'' * [http://www.dissidentvoice.org/Feb04/Karmi0202.htm Zionism is Still the Issue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231103023956/https://www.dissidentvoice.org/Feb04/Karmi0202.htm |date=2023-11-03 }}, ''Dissident Voice'', 2 February 2004 * [https://web.archive.org/web/20070409053308/http://www.counterpunch.org/karmi02202004.html Sharon is not the Problem: It's the Nature of Zionist Ideology] 20 February 2004, ''CounterPunch'' * [https://www.theguardian.com/comment/story/0,,1171705,00.html By any means necessary], ''The Guardian'', 18 March 2004 * [https://web.archive.org/web/20070406161521/http://www.counterpunch.org/karmi07172004.html Vanishing the Palestinians; The World Looks on Ineffectually] 17/ 18 July 2004, ''CounterPunch'' * [https://web.archive.org/web/20070406132156/http://www.counterpunch.org/karmi11102004.html After Arafat: Sharon is Still Not Ready to Make Peace] 10 November 2004, ''CounterPunch'' * [https://web.archive.org/web/20070415213651/http://weekly.ahram.org.eg/2004/716/re9.htm Who killed Yasser Arafat?] 11–17 November 2004 Issue No. 716, ''Al-Ahram Weekly'' * [https://web.archive.org/web/20070320041208/http://weekly.ahram.org.eg/print/2005/757/op133.htm Gaza hysteria] 25 August 2005, issue 757, ''Al-Ahram Weekly'' * [https://www.theguardian.com/comment/story/0,,1675672,00.html With no Palestinian state in sight, aid becomes an adjunct to occupation], ''The Guardian'', 5 January 2006 * [https://www.theguardian.com/commentisfree/story/0,,1774886,00.html Where is the global outcry at this continuing cruelty?], ''The Guardian'', 15 May 2006 * [https://www.theguardian.com/comment/story/0,,1981010,00.html These shameful events have humiliated the Arab world], ''The Guardian'', 2 January 2007 * Derek Summerfield, Colin Green, Ghada Karmi, David Halpin, Pauline Cutting, 125 other doctors: [https://www.theguardian.com/israel/comment/0,,2062435,00.html Israeli boycotts: gesture politics or a moral imperative?], 21 April 2007, The Guardian * Ghada Karmi (pro-boycott) Andy Charlwood (against the boycott): [https://www.theguardian.com/israel/Story/0,,2100133,00.html Perspectives on the boycott debate], 11 June 2007, The Guardian * [http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=881390 Weapon of the weak]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 13 July 2007, ''Haaretz'' * [https://www.theguardian.com/israel/comment/0,,2128186,00.html A historic anomaly], 17 July 2007, ''The Guardian'' * [http://mondediplo.com/2007/09/06saudi Israel’s cost to the Arabs], September 2008, ''Le Monde diplomatique'' * [http://commentisfree.guardian.co.uk/ghada_karmi/2007/10/intellectual_terrorism.html Intellectual terrorism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025204439/http://commentisfree.guardian.co.uk/ghada_karmi/2007/10/intellectual_terrorism.html |date=2007-10-25 }}, 25 October 2007, ''The Guardian'' * [https://www.theguardian.com/israel/comment/0,,2201071,00.html Taking sides in the debate over the Middle East], 29 October 2007, ''The Guardian'' * Colin Green, Asad Khan, Ghada Karmi, Chris Burns-Cox, Martin Birnstingl, David Halpin, Derek Summerfield: [http://cosmos.ucc.ie/cs1064/jabowen/IPSC/articles/article0074845.html Medical ethical violations in Gaza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929221411/http://cosmos.ucc.ie/cs1064/jabowen/IPSC/articles/article0074845.html|date=2011-09-29}}, 6 December 2007, ''The Lancet'' * [https://web.archive.org/web/20130419114434/http://imeu.net/news/article008867.shtml A one-state solution for Palestinians and Israelis], 30 May 2008, ''The Christian Science Monitor'' == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.democracynow.org/2008/5/15/as_palestinians_mark_60th_anniversary_of 15 ਮਈ 2008,] ''ਹੁਣ ਲੋਕਤੰਤਰ 'ਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ!'' [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤ ਲੇਖਕ]] b5go4sgu2a7w3zkofmt6yn12k5jj3mn 0 179736 847811 837897 2026-09-25T17:01:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847811 wikitext text/x-wiki {{Infobox album | name = Akira | type = Soundtrack | artist = [[Vishal–Shekhar]] | cover = | alt = | released = 16 August 2016<ref>{{cite web |title=Akira (Original Motion Picture Soundtrack) – EP by Vishal-Shekhar on iTunes |url=https://itunes.apple.com/us/album/akira-original-motion-picture/id1144378109 |website=iTunes |access-date=21 August 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | recorded = | venue = | studio = | genre = [[Soundtrack|Feature Film soundtrack]] | length = 24:25 | label = [[T-Series (company)|T-Series]] | producer = [[Vishal–Shekhar]]<br>John Stewart Eduri<br>Aditya N.<br>Abhijeet Nalani<br>DJ Kiran Kamath | prev_title = [[Sultan (2016 film)|Sultan]] | prev_year = 2016 | next_title = [[Banjo (2016 film)|Banjo]] | next_year = 2016 }} '''''ਅਕੀਰਾ''''' ਇੱਕ 2016 ਦੀ ਭਾਰਤੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਏ.ਆਰ. ਮੁਰੁਗਾਦੌਸ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿ-ਲਿਖਤ, ਨਿਰਮਿਤ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹੈ। ਇਹ 2011 ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਮੌਨਾ ਗੁਰੂ'' ਦਾ ਰੀਮੇਕ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/sonakshi-sinha-on-sets-of-her-action-thriller-akira/16072193|title=Sonakshi Sinha on sets of her action thriller 'Akira'|date=18 March 2015|work=[[Mid-Day]]|access-date=21 April 2015|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225004540/https://www.mid-day.com/articles/sonakshi-sinha-on-sets-of-her-action-thriller-akira/16072193|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਸੋਨਾਕਸ਼ੀ ਸਿਨਹਾ]], [[ਕੋਂਕਣਾ ਸੇਨ ਸ਼ਰਮਾ]] ਅਤੇ [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ|ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Bharadwaj |first=Rahul Deo |date=10 June 2016 |title=The Black Widow of Indian cinema |url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Bollywood/2016-07-10/The-Black-Widow-of-Indian-cinema/240994 |access-date=26 July 2016 |website=The Hans India}}</ref> ਮੁੱਖ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਮਾਰਚ 2015 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਲਮ 2 ਸਤੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ<ref name="akira">{{Cite web |date=26 April 2015 |title=A.R. Murugadoss' next starring Sonakshi Sinha titled Akira |url=http://www.bollywoodhungama.com/news/5303367/A.R.-Murugadoss-next-starring-Sonakshi-Sinha-titled-Akira |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150323151825/http://www.bollywoodhungama.com/news/5303367/A.R.-Murugadoss-next-starring-Sonakshi-Sinha-titled-Akira |archive-date=23 March 2015 |access-date=18 March 2015 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 June 2016 |title=Sonakshi starrer Akira's teaser poster announces new release date September 2 |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sonakshi-sinha-starrer-akiras-teaser-poster-announces-new-release-date-september-2-2865163/}}</ref> [[ਵਿਸ਼ਾਲ-ਸ਼ੇਖਰ]] ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ, 16 ਅਗਸਤ 2016 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ ਪਰ ਫਿਲਮ ਦੇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਹੋਈ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Tomatoes |first=Rotten |title=Akira |url=https://www.rottentomatoes.com/m/naam_hai_akira |access-date=29 September 2021 |website=Rotten Tomatoes |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Chopra |first=Anupama |date=2 September 2016 |title=Akira review by Anupama Chopra: Hits and misses |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/akira-review-by-anupama-chopra-hits-and-misses/story-7vhjw18hASpkA2x6vNjZCJ.html |access-date=29 September 2021 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Jamkhandikar |first=Shilpa |date=2 September 2016 |title=Movie Review: Akira |url=https://www.reuters.com/article/movie-review-akira/movie-review-akira-idINKCN11816X?edition-redirect=in |access-date=29 September 2021 |website=Reuters |language=en}}</ref> ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਟਾਈ-ਇਨ ਐਕਸ਼ਨ ਮੋਬਾਈਲ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਅਕੀਰਾ: ਦ ਗੇਮ ਹੈ'', ਨੂੰ ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਨੂੰ Vroovy ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.<ref>{{Cite web |title=Akira: The Game |url=https://apkpure.com/akira-the-game/com.vroovy.akira |website=apkpure.com}}</ref> == ਪਲਾਟ == ਅਕੀਰਾ ਸ਼ਰਮਾ, ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ [[ਤੇਜ਼ਾਬ ਸੁੱਟਣਾ|ਤੇਜ਼ਾਬ ਸੁੱਟਦੇ ਹੋਏ]] ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਚਹਿਰੇ ਤੇ ਇੱਕ ਦਾਗ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉਹੀ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਅਕੀਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਨੇ ਅਕੀਰਾ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ਾਬ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇਹ ਝਗੜੇ ਵਿਚ ਅਪਰਾਧੀ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਕੀਰਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰਿਮਾਂਡ ਹੋਮ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 8 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਅਕੀਰਾ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਕੀਰਾ ਇੱਕ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸਖ਼ਤ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੈਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਜੋਧਪੁਰ ਤੋਂ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਸਟਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੋਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਇੱਕ ਚੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾਲ ਵੀ ਨਜਿੱਠ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਚੋਰੀ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬੀ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ, ਏਸੀਪੀ ਰਾਣੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹਿੰਸਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਕੀਰਾ ਆਪਣੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਲਈ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਣੇ ਇੱਕ ਕਾਰ ਹਾਦਸੇ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮਦੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਉਲਟ ਉਸਨੂੰ ਲੁੱਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਟਰੰਕ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟ ਦਾ ਸਮਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ, ਮਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਅਕੀਰਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸਬੂਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਬਾਰੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੈਮਰੇ ਵਾਲਾ ਉਸਦਾ ਬੈਗ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਰਾਣੇ ਨੂੰ ਬਲੈਕਮੇਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਣੇ ਨੂੰ ਮਾਇਆ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੇਸ ਐਸਪੀ ਰਾਬੀਆ ਦੁਆਰਾ ਹੈਂਡਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਰਾਣੇ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਚੋਰ ਨੂੰ ਮੁਆਫ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ ਜੇਕਰ ਉਹ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਕੀਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੈਮਰੇ ਸਮੇਤ ਚੋਰੀ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਬੈਗ ਮਿਲਿਆ। ਰਾਣੇ ਦੇ ਸਾਥੀ ਅਕੀਰਾ ਨੂੰ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਗਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਕੀਰਾ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਣੇ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਬਾਕੀ ਦੋ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਬੰਦੂਕ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲੋਡ ਕੀਤਾ। ਰਾਣੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਅਕੀਰਾ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਗਲ ਕਰਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੇ ਹਿੰਸਕ ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਯਕੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ, ਇੱਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪਾਗਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਟਕੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਕੀਰਾ ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਗਾਰਡਾਂ ਦਾ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਰਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਣੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੇਗੁਨਾਹੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਬਲੈਕਮੇਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਣੇ, ਅਕੀਰਾ ਕਿਥੇ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਬੀਆ, ਰਾਣੇ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਵਾਰੰਟ ਲੈ ਕੇ, ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਰ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ - ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੰਗੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਜੇਕਰ ਉਸਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਖਬਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਰਾਣੇ ਨੂੰ ਚਾਰਜ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਕੀਰਾ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੇਵੱਸ, ਰਾਬੀਆ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅੰਦਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹੱਥੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਕੀਰਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਰਾਣੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਗਲਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੋਧਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਰਹੂਮ ਪਿਤਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ [[ਬੋਲ਼ਾਪਣ|ਬੋਲ਼ੇ]] ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। == ਸੰਗੀਤ == ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਗੀਤ [[ਵਿਸ਼ਾਲ-ਸ਼ੇਖਰ|ਵਿਸ਼ਾਲ-ਸ਼ੇਖਰ ਦੀ]] ਜੋੜੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਬੈਕਗਰਾਊਂਡ ਸਕੋਰ ਜੌਨ ਸਟੀਵਰਟ ਐਡੂਰੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਕੇਹਕਸ਼ਾ ਤੂ ਮੇਰੀ'' 2012 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਬਾਲਕ-ਪਾਲਕ'' ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਮਰਾਠੀ ਗੀਤ ''ਹਰਵਾਲੀ ਪਾਖਰੇ'' ਦਾ ਰੀਮੇਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੇਖਰ ਰਵਜਿਆਨੀ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ == === ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਵਾਗਤ === ਸਮੀਖਿਆ ਐਗਰੀਗੇਟਰ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਰੋਟਨ ਟੋਮੈਟੋਜ਼ 'ਤੇ, ਫਿਲਮ 5.60/10 ਦੀ ਔਸਤ ਰੇਟਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ, 9 ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ 33% ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਰੇਟਿੰਗ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। <ref name=":0"/> [[ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ|ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ ਨੇ]] ਫਿਲਮ ਨੂੰ 2.5/5 ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸਿਨਹਾ, ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ "ਅਨੁਰਾਗ [ਕਸ਼ਯਪ] ਰਾਣੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਅਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਦੀ ਸਹੀ ਛੋਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ, "ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਕਾਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।<ref name=":1"/> ਅੰਨਾ ਐਮਐਮ ਵੇਟੀਕਾਡ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਪਰ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਿਨਹਾ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਕੀਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਪਾਤਰ ਹੈ... ਇੱਕ ਔਰਤ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਰਦ ਵਾਂਗ ਹੁਨਰਮੰਦ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਲੜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਇੱਕ ਰਹੱਸ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।" ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਰਾਣੇ ਦੇ ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਨੂੰ "ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ-ਲਿਖਤ ਪਾਤਰ" ਕਿਹਾ, ਜਿਸਦਾ "ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਦਿਮਾਗ ਕਦੇ ਵੀ ਇੰਨਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਵੈ-ਹਿੱਤ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆ ਦੇਵੇ।<ref>{{Cite web |last=Vetticad |first=Anna M.M. |date=2 September 2016 |title=Akira review: Is this what Sonakshi Sinha deems a 'woman-centric film'? |url=https://www.firstpost.com/entertainment/akira-review-is-this-what-sonakshi-sinha-deems-a-woman-centric-film-2988470.html |access-date=29 September 2021 |website=Firstpost}}</ref> ''ਲੇਖਕ'' ਲਈ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਿਲਪਾ ਜਮਖੰਡੀਕਰ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਪਰ ਲਿਖਤ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੱਧੇ ਬੇਕਡ ਸਬ-ਪਲਾਟ" ਦਾ ਮੈਸ਼ਅੱਪ ਕਿਹਾ ਅਤੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਪੁਲਿਸ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ "[ਅਕੀਰਾ] ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੈ।" ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਕਾਹਿਅਪ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ, ਰਾਣੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, "[ਉਹ] ਹਰ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ "ਅਕੀਰਾ" ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ।<ref name=":2"/> === ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ === ==== ਭਾਰਤ ==== ਫਿਲਮ ਨੇ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ {{INRConvert|56|m}} ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਵੀਕਐਂਡ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ''ਅਕੀਰਾ ਨੇ'' {{INRConvert|170|m}} ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲੇ ਹਫਤੇ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਗਭਗ {{INRConvert|223|m}} ਸੀ ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ 'ਤੇ. <ref name="BO">{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |date=3 September 2016 |title=Box Office: Worldwide Collections and Day wise breakup of Akira – Bollywood Hungama |url=http://www.bollywoodhungama.com/box-office/special-features/id/834/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160904165904/http://www.bollywoodhungama.com/box-office/special-features/id/834 |archive-date=4 September 2016 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ==== ਵਿਦੇਸ਼ ==== ''ਅਕੀਰਾ ਨੇ'' [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ( [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਅਤੇ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ) ਤੋਂ {{INRConvert|14.2|m}} , [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ|UAE]] ਤੋਂ {{INRConvert|28.2|m}} , [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|UK]] ਤੋਂ {{INRConvert|6.1|m}} ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। ਫਿਲਮ ਨੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਤੋਂ {{INRConvert|7.8|m}} ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। <ref name="BO"/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb title|5465370}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] mpi237qbplynaldr3wsakict02s2p4x 0 183321 847831 744641 2026-09-25T17:13:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847831 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਨੀਤਾ ਕੰਵਰ ਸਿਸੋਦੀਆ | image = | image_size = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | years_active = 1980–1999 | known_for = | height = | awards = | website = }} '''ਅਨੀਤਾ ਕੰਵਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Anita Kanwar''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਗਾ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ''ਬੁਨੀਆਦ'' ਵਿੱਚ ''ਲਾਜੋ ਜੀ'' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ]] (1978 ਬੈਚ) ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਕੰਵਰ ਨੇ [[ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ]] ਦੀ ''ਜਨਮ'' (1985), [[ਮੀਰਾ ਨਾਇਰ]] ਦੀ ''[[ਸਲਾਮ ਬੰਬੇ!|ਸਲਾਮ ਬੰਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ!]]'' (1988), ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ''ਥੋਡਾਸਾ ਰੂਮਾਨੀ ਹੋ ਜਾਏਂ'' ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਕੰਵਰ ਨੇ 1998 ਦੇ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਦੀ ਅਪਰਾਧ ਲੜੀ ''ਸਬੂਤ'' ਵਿੱਚ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਕੇਸੀ, ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਹੋਮਿਸਾਈਡ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਬ੍ਰੇਕ ਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਟਾਈਪਕਾਸਟਿੰਗ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸੀ। "ਨਰਗਿਸ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀ ਅਜਿਹੀ ਕੋਮਲ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ! ਉਹ ਆਖਰਕਾਰ ਸ਼ਿਮਲਾ ਭੱਜ ਗਈ," ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਈਲਾ ਅਰੁਣ|ਇਲਾ ਅਰੁਣ ਨੇ]] ਕੰਵਰ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite web |title=The woman behind the choli |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/07/24/stories/2003072400710300.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014055232/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/07/24/stories/2003072400710300.htm |archive-date=14 October 2008 |access-date=29 August 2008}}</ref> ਕੰਵਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੁੜਗਾਉਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>[http://specials.rediff.com/movies/2006/feb/02sld3.htm The Buniyaad folks, 18 years later]</ref> == ਫਿਲਮਾਂ == * ਦੋਸਤਾਨਾ (1980) * ''ਆਧਾਰਸ਼ਿਲਾ'' (1982) * ''[[Spandan (film)|ਸਪੰਦਨ]]'' (1982) * ''[[ਮੰਡੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਮੰਡੀ]]'' (1983) * ''ਜਨਮ'' (1985) * ''ਤ੍ਰਿਕਾਲ'' (1985) - ਸਿਲਵੀਆ (ਅੰਨਾ ਦੀ ਮਾਂ) * ''ਮਤੀ ਮਾਨਸ'' (1986) * ''[[Sheela (1986 film)|ਸ਼ੀਲਾ]]'' (1986) * ''ਅੰਮ੍ਰਿਤ'' (1986) * ''[[Kabhi Door Kabhi Paas|ਕਦੇ ਦੂਰ ਕਦੇ ਪਾਸ]]'' ਖੰਡ: ਦੋ ਬੇਹਨਾ (ਦੋ ਭੈਣਾਂ) (1986-87) * ''ਸੁਸਮਨ'' (1987) * ''ਡਕੈਤ'' (1987) * ''[[Razia (film)|ਰਜ਼ੀਆ]]'' (1988) * ''ਓਮ ਦਰ-ਬਾ-ਦਾਰ'' (1988) * ''[[Tumare Sahare|ਤੁਮਾਰੇ ਸਹਾਰੇ]]'' (1988) * ''[[ਸਲਾਮ ਬੰਬੇ!|ਸਲਾਮ ਬੰਬਈ!]]'' (1988) * ''ਏਕ ਦਿਨ ਅਚਾਣਕ'' (1989) * ''[[Bandook Dahej Ke Seeney Par|ਬੰਦੂਕ ਦਹੇਜ ਕੇ ਸੀਨੇ ਪਰ]]'' (1989) * ''ਪੁਨਰ ਖੋਜ (1990)'' * ''[[A Woman (1990 film)|ਇੱਕ ਔਰਤ]]'' (1990) * ''ਥੋਡਾਸਾ ਰੂਮਾਨੀ ਹੋ ਜਾਏਂ'' (1990) === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸੀਰੀਅਲ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਚੈਨਲ ! ਨੋਟਸ |- | 1986-1987 | ''ਬੁਨੀਆਦ'' | ਲੱਜੋ ਜੀ | ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ | |- | 1992-1993 | ''[[Pukar (1992 TV series)|ਪੁਕਾਰ]]'' <ref>[http://www.cafeceleb.com/archives_content.php?date=2006-01-19%20&%20title=Family%20Portrait "Shahid Kapoor - Family Portrait"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708111233/http://www.cafeceleb.com/archives_content.php?date=2006-01-19%20&%20title=Family%20Portrait|date=8 July 2011}}</ref> | | | |- | 1998 | ''ਸਬੂਤ'' | ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਕੇ.ਸੀ | [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] | |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [http://specials.rediff.com/movies/1999/jul/03ani.htm 'ਮੈਂ ਕੰਮ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਾਂ'] ਜੁਲਾਈ 1999 ''Rediff.com'' ਇੰਟਰਵਿਊ। * [http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19990129/02951385.html "ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ"] ਜਨਵਰੀ 1999 ''ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'' ਇੰਟਰਵਿਊ * [https://web.archive.org/web/20240329101450/https://www.outlookindia.com/article.aspx?206340 10 ਸਵਾਲ: ਅਨੀਤਾ ਕੰਵਰ] ਅਕਤੂਬਰ 1998 ''ਆਉਟਲੁੱਕ'' ਇੰਟਰਵਿਊ == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|0438027}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] a2tjbgadlkd77wxk2y5myo8bd70ct30 0 183488 847871 764496 2026-09-25T19:26:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847871 wikitext text/x-wiki '''ਉਥਾਰਾ ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Uthara Unnikrishnan;''' ਜਨਮ 2004) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਏ.ਐਲ. ਵਿਜੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਡਰਾਮਾ, 2014 ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਸੈਵਮ ਦੇ ਗੀਤ "ਅਜ਼ਗੁ" ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ 62ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਬਣ ਗਈ।<ref>[http://www.ibnlive.com/news/62nd-national-film-awards-complete-list-of-winners/535920-8-66.html "62nd National Film Awards: Complete list of winners"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230716231202/https://www.news18.com/ |date=2023-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230716231202/https://www.news18.com/ |date=2023-07-16 }}. IBN Live. 24 March 2015. Retrieved 24 March 2015.</ref><ref name="tehelka">{{Cite news|url=http://www.tehelka.com/like-father-like-daughter/|title=Like Father, Like Daughter|date=11 April 2015|access-date=20 April 2015|publisher=Tehleka.com|archive-date=27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427131742/http://www.tehelka.com/like-father-like-daughter/|url-status=dead}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਉੱਤਰਾ ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਕਰਨਾਟਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਪੀ. ਉਨਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਤੇ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਡਾਂਸਰ ਪ੍ਰਿਆ ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।<ref name="tehelka"/> ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨੂੰ 1995 ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਗੀਤਾਂ "ਐੱਨਨਾਵਲੇ ਆਦਿ ਐੱਨਵਾਲ਼ੇ" ਅਤੇ "ਉਈਰਮ ਨੀਏ" ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਤ੍ਤਰਾ ਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੇਡੀ ਅੰਡਾਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਏ. ਪੀ. ਐਲ. ਗਲੋਬਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/music/repeat-telecast-4/|title=10-year-old Uthara to receive National Award 20 years after father singer P Unnikrishnan got|date=30 March 2015|work=The Indian Express|access-date=30 March 2015|ref=ie1}}</ref> ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਪੱਛਮੀ (ਕਲਾਸੀਕਲ, ਰਾਕ ਅਤੇ ਪੌਪ) ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। == ਗੀਤ == "ਅਜ਼ਗੁ" (ਸੁੰਦਰਤਾ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਜੀ.ਵੀ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਾਗ ਕੰਨੜ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਗੀਤ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਾਰੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੀਤ ਨੂੰ ਨਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਥੁਕੁਮਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਗੋਲੂ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਉਥਾਰਾ ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਗਾਇਕਾ ਸਿੰਧਵੀ ਦੇ ਘਰ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਲਾਈਨਾਂ ਗਾਈਆਂ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/62nd-National-Film-Awards-Tamil-movies-bag-eight-honours/articleshow/46678516.cms|title=62nd National Film Awards: Tamil movies bag eight honours|date=24 March 2015|access-date=30 March 2015|agency=Times of India}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/uthara-unnikrishnan-the-family-note/article5912460.ece|title=The family note|date=24 March 2015|work=The Hindu|access-date=30 March 2015}}</ref> ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਸੈਂਧਵੀ ਦੇ ਪਤੀ ਜੀ. ਵੀ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਉਥਰਾ ਨੂੰ 'ਸ਼ਿਵਮ' ਲਈ ਇਕੱਲੀ ਧੁਨ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.sify.com/movies/eight-year-old-uthara-croons-for-saivam-news-national-nltl4hehjgf.html|title=Eight-year old Uthara croons for 'Saivam'|date=19 November 2013|access-date=30 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140311171705/http://www.sify.com/movies/eight-year-old-uthara-croons-for-saivam-news-national-nltl4hehjgf.html|archive-date=11 March 2014|agency=sify.com}}</ref> ਨੇ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ [[ਸਾਰਾ ਅਰਜੁਨ]] ਲਈ ਇਹ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 2013 ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Uthara Unnikrishnan: Like father, like daughter |url=http://www.gulte.com/movienews/37205/Uthara-Unnikrishnan-Like-father-like-daughter |access-date=30 March 2015}}</ref>"ਅਜ਼ਗੂ" ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਤਾਮਿਲ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ 2015 ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ "ਅਜ਼ਹੇ" ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=GV50- 'Theri' audio review |url=http://www.sify.com/movies/gv50-theri-audio-review-news-tamil-qduvX2ffafhgi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160321103522/http://www.sify.com/movies/gv50-theri-audio-review-news-tamil-qduvX2ffafhgi.html |archive-date=21 March 2016 |access-date=10 May 2016 |website=[[Sify]]}}</ref> ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੀ. ਵੀ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ "ਈਨਾ ਮੀਨਾ ਟੀਕਾ" ਗੀਤ ਵਿੱਚ ''ਥੇਰੀ'' ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] dk4m52lw1w0sn3zkbrci8wclhi08ruw 0 183837 847936 820645 2026-09-26T03:14:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847936 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | image = Tanya Davis au Casa Del Popolo.jpg }} '''ਤਾਨਿਆ ਡੇਵਿਸ''' ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਗਾਇਕਾ-ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ, ਜੋ [[ਹੈਲੀਫ਼ੈਕਸ, ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ਾ|ਹੈਲੀਫੈਕਸ]], ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਕਵਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। == ਪਿਛੋਕਡ਼ == ਸਮਰਸਾਈਡ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਉਹ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਨ ਲਈ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ [[ਓਟਾਵਾ]] ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਹੈਲੀਫੈਕਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="coast2008">[http://www.thecoast.ca/halifax/tanya-davis-gorgeous-talk/Content?oid=963094 "Tanya Davis' ''Gorgeous'' talk"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233037/http://www.thecoast.ca/halifax/tanya-davis-gorgeous-talk/Content?oid=963094 |date=2016-03-03 }}. ''[[The Coast (newspaper)|The Coast]]'', June 19, 2008.</ref><ref name="coast2006">[http://www.thecoast.ca/halifax/the-evolution-of-tanya-davis/Content?oid=959947 "The Evolution of Tanya Davis"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203111633/https://www.thecoast.ca/halifax/the-evolution-of-tanya-davis/Content?oid=959947 |date=2022-12-03 }}. ''[[The Coast (newspaper)|The Coast]]'', November 16, 2006.</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਹੈਲੀਫੈਕਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੈਫੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇੱਕ ਐਲਬਮ, ਮੇਕ ਏ ਲਿਸਟ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ੀਆ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ, ਸਾਲ ਦੀ ਵਿਕਲਪਿਕ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੀ ਐਲਬਮ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਡੇਵਿਸ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਪੀ. ਈ. ਆਈ. ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਚਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ।<ref name="coast2006"/><ref name="coast2008"/> ਉਸ ਨੂੰ 2007 ਲਈ ਦ ਕੋ''ਤੱਟ ''' ਸਾਲਾਨਾ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਪਾਠਕ ਪੋਲ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀ ਕਵੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਗੋਰਜੀਅਸ ਮਾਰਨਿੰਗ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ।<ref name="coast2008"/> ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਇਕੱਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਜੇਨ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦੇ ਨਾਲ।<ref>"Singers giving concert at the Haviland Club". ''[[The Guardian (Charlottetown)|Charlottetown Guardian]]'', March 30, 2007.</ref> ਡੇਵਿਸ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਜਦੋਂ ਐਂਡਰੀਆ ਡੋਰਫਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ "ਹਾਉ ਟੂ ਬੀ ਅਲੋਨ" ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀਡੀਓ ਯੂਟਿਊਬ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।<ref>[https://www.thecoast.ca/halifax/tanya-davis-isnt-alone-anymore-shes-in-the-guardian/Content?oid=1771592 "Tanya Davis isn't alone anymore, she's in the Guardian"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120403040841/http://www.thecoast.ca/HaliwoodInsider/archives/2010/08/13/tanya-davis-isnt-alone-anymore-shes-in-the-guardian |date=2012-04-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120403040841/http://www.thecoast.ca/HaliwoodInsider/archives/2010/08/13/tanya-davis-isnt-alone-anymore-shes-in-the-guardian|date=April 3, 2012}}. ''[[ਦ ਕੋਸਟ (ਅਖਬਾਰ)|The Coast]]'', August 13, 2010.</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਐਲਬਮ, ਘਡ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।<ref name="going">[http://www.thecoast.ca/halifax/tanya-davis-keeps-going/Content?oid=2011189 "Tanya Davis keeps going"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203111641/https://www.thecoast.ca/halifax/tanya-davis-keeps-going/Content?oid=2011189 |date=2022-12-03 }}. ''The Coast'', November 18, 2010.</ref> ਐਲਬਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜਿਮ ਬ੍ਰਾਇਸਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।[2]<ref name="going" /> ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਐਟ ਫਸਟ, ਲੋਨਲੀ ਇਨ ਬਸੰਤ 2011, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਦ ਐਕੋਰਨ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>"At first, lovely; Mayor's poet laureate for Halifax, Tanya Davis, shines in her debut book of poetry". ''[[The Telegraph-Journal]]'', June 25, 2011.</ref> ਉਸਨੇ 2011 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ ਹੈਲੀਫੈਕਸ ਰੀਜਨਲ ਮਿਊਂਸਪੈਲਿਟੀ ਦੇ ਕਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>"Davis returns to province". ''[[The Telegraph-Journal]]'', June 10, 2011.</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ|ਪੀ. ਈ. ਆਈ.]] ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਬਾਰੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਮਿਲੇਫੀਅਰ ਕਲਾਰਕਸ ਦੇ ਟਾਪੂ ਗ੍ਰੀਨ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲਿਖਿਆ।<ref>"Documentary Island Green contemplates an all organic P.E.I.". ''[[The Guardian (Charlottetown)|Charlottetown Guardian]]'', January 25, 2014.</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਂਡਰੀਆ ਡੋਰਫਮੈਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹਾਰਟਬੀਟ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>"Director invites you – and only you". ''[[The Globe and Mail]]'', September 6, 2014.</ref> 2020 ਵਿੱਚ ਡੋਰਫਮੈਨ ਅਤੇ ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਲਘੂ ਫਿਲਮ 'ਹਾਉ ਟੂ ਬੀ ਐਟ ਹੋਮ' ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਡੇਵਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਹੈ।<ref>Morgan Mullin, [https://www.thecoast.ca/halifax/andrea-dorfman-and-tanya-davis-teach-us-how-to-be-at-home/Content?oid=24871129 "Andrea Dorfman and Tanya Davis teach us How To Be At Home"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203111629/https://www.thecoast.ca/halifax/andrea-dorfman-and-tanya-davis-teach-us-how-to-be-at-home/Content?oid=24871129 |date=2022-12-03 }}. ''[[The Coast (newspaper)|The Coast]]'', September 24, 2020.</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ 2020 ਲਈ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਸ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>Victoria Ahearn, [https://www.squamishchief.com/toronto-international-film-festival-releases-top-ten-lists-for-2020-1.24252475 "Toronto International Film Festival releases Top Ten lists for 2020"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210104154028/https://www.squamishchief.com/toronto-international-film-festival-releases-top-ten-lists-for-2020-1.24252475|date=January 4, 2021}}. ''[[ਸਕੁਆਮਿਸ਼ ਚੀਫ਼|Squamish Chief]]'', December 9, 2020.</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਨੇਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਲਿੰਗੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] t2hi13d6v3knnx9w3oyc0vribqbv9xo 0 184480 847860 749032 2026-09-25T18:43:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847860 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ਆਸਮਾ ਚੌਧਰੀ | honorific_suffix = | image = | image_upright = | landscape = | alt = | caption = | native_name = آسماء چوہدری | native_name_lang = ur | pronunciation = | other_names = | siglum = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1978|06|07}} | birth_place = | nationality = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = ਪੱਤਰਕਾਰ, ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ ਅਤੇ ਹੋਸਟ | years_active = 2001-ਮੌਜੂਦ | era = | employer = | organization = | known_for = | style = | television = | awards = | website = | module = | module2 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''ਅਸਮਾ ਚੌਧਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Asma Chaudhry;''' ਜਨਮ 7 ਜੂਨ 1978) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ ਹੈ।<ref name="Dawn">[https://dawn.com/2012/04/08/asma-chaudhry-joins-dawnnews/ Asma Chaudhry joins DawnNews] Dawn (newspaper), Published 7 April 2012, Retrieved 8 November 2021</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਅਸਮਾ ਚੌਧਰੀ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਨਿਊਜ਼ਪੇਪਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਬ-ਐਡੀਟਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="woman">{{Cite web |title=Asma Chaudhry profile |url=http://www.woman.com.pk/asma-chaudhry.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507222351/http://www.woman.com.pk/asma-chaudhry.html |archive-date=7 May 2018 |access-date=8 November 2021 |website=woman.com.pk website}}</ref> ਆਸਮਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਪੀਟੀਵੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2003 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਵਿਜ਼ਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ'' ਲਈ ਪੀਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ।<ref name="Profile">{{Cite web |title=Profile of Asma Chaudhry |url=http://www.profilepk.com/Asma-Chaudhry_48.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141204163509/http://www.profilepk.com/Asma-Chaudhry_48.html |archive-date=2014-12-04 |access-date=8 November 2021 |website=Profiles of Famous Pakistanis (ProfilePk) website}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਾਲੇ ਚੈਨਲਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਤੋਂ ''ਸੰਸਦ ਕੈਫੇਟੇਰੀਆ'' ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਐਂਕਰ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੂਟਨੀਤਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਆਗਰਾ ਸੰਮੇਲਨ, ਸਾਰਕ ਸੰਮੇਲਨ, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ 2008 ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]], [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਕੇ]], [[ਭਾਰਤ]], [[ਜਰਮਨੀ]], [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]], [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]], [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗਈ। ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਮੇਕਿੰਗ 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ IVL ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।<ref name="PH">[http://www.pakistanherald.com/profile/asma-chaudhry-1596 Asma Chaudhry profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220820064329/http://www.pakistanherald.com/profile/Asma-Chaudhry-1596 |date=2022-08-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220820064329/http://www.pakistanherald.com/profile/Asma-Chaudhry-1596 |date=2022-08-20 }} PakistanHerald.com website, Retrieved 8 November 2021</ref> ਉਹ ਨਿਓ ਨਿਊਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਨਿਊਜ਼ ਟਾਕ ਵਿਦ ਅਸਮਾ ਚੌਧਰੀ ਦੀ'' ਐਂਕਰ ਹੈ। 7 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2012 ਨੂੰ, ਚੌਧਰੀ ਡੌਨ ਨਿਊਜ਼ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਐਡੀਟਰ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਐਨਾਲੀਸਿਸ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਆਸਮਾ ਚੌਧਰੀ ਕੈਪੀਟਲ ਟੀਵੀ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਮੁਮਕਿਨ'' ਦੀ ਐਂਕਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੀਡੀਆ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਐਂਕਰ, ਵਰਤਮਾਨ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੈਪੀਟਲ ਟੀਵੀ ਲਈ ਡੇਢ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਰੰਟ ਅਫੇਅਰਜ਼ ਚੈਨਲ, ਚੈਨਲ 24 (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਈਮ ਟਾਈਮ ਸਲਾਟ ਵਿੱਚ ''ਨਿਊਜ਼ ਪੁਆਇੰਟ'' ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * 2011 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੀਡੀਆ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਐਂਕਰ, ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲੇ * 2003 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਵਿਜ਼ਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ'' ਲਈ ਪੀਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] rn4jaxuyntmr2itia03yuy8goqv4ly7 0 187109 847815 810527 2026-09-25T17:04:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847815 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਅਜ਼ੀਜ਼ਾ ਇਨਾਮ | birth_name = | caption = | image = | birth_date = {{birth date |1924|2|20|df=y}} | birth_place = | residence = | death_date = {{death date and age|1996|7|23|1924|2|20}} | death_place = | office = [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]], [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] | constituency = [[ਬਿਹਾਰ]] | term = 1973-1982 | predecessor = | successor = | office1 = | constituency1 = | term1 = | predecessor1 = | successor1 = | office2 = | termstart2 = | predecessor2 = | successor2 = | party = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | otherparty = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | spouse = ਸੱਯਦ ਨਕਵੀ ਇਮਾਮ | children = | website = | footnotes = | date = | year = | source = https://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/i.pdf | parents = ਸਯਦ ਵਲੀ ਅਹਿਮਦ (ਪਿਤਾ) <br/> ਖਦੀਜਾ ਅਹਿਮਦ (ਮਾਤਾ) | relations = [[ਮਹੁੰਮਦ ਸ਼ਫੀ ਡੌਡੀ]] (ਮਾਮਾ) <br/> ਅਨੀਸ ਇਮਾਮ (ਮਾਮੀ) <br/> [[ਸੱਯਦ ਅਲੀ ਇਮਾਮ]] (ਅਨੀਸ ਇਮਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ) <br/> ਕੋਲੋਨਲ ਮਹਬੂਬ ਅਹਿਮਦ (ਭਰਾ) }} '''ਬੇਗਮ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾ ਫਾਤਿਮਾ ਇਮਾਮ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ ਜੋ 1973 ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Ashraf |first=Md Umar |date=2022-05-27 |title=बेगम अज़ीज़ा फ़ातिमा इमाम - जिन्हें सियासत विरासत में मिली |url=https://www.heritagetimes.in/begum-aziza-imam-1924-1996/ |access-date=2022-08-05 |website=Heritage Times |language=en-US |archive-date=2022-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805172749/https://www.heritagetimes.in/begum-aziza-imam-1924-1996/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Paying Tribute to Pathbreaking, and Forgotten, Muslim Women from the 20th Century |url=https://thewire.in/women/paying-tribute-to-pathbreaking-and-forgotten-muslim-women-from-the-20th-century |access-date=2022-08-05 |website=thewire.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pathbreakers: The 20th-Century Muslim Women of India |url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70770/an-exhibition-on-20th-century-indian-muslim-women |access-date=2022-08-05 |website=www.outlookindia.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702111331/https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70770/an-exhibition-on-20th-century-indian-muslim-women |archive-date=2022-07-02 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nest |first=The News |date=2022-07-06 |title=দাদা ছিলেন সুভাষ চন্দ্র বসুর ঘনিষ্ট সহযোগী, আজিজা ইমাম রাজনীতি পেয়েছিলেন রক্তে - Begum Aziza Fatima Imam – who inherited politics in blood |url=https://www.thenewsnest.com/opinion-and-views-begum-aziza-fatima-imam-who-inherited-politics-in-blood/ |access-date=2022-08-05 |website=The News Nest |language=en-US |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322040939/https://www.thenewsnest.com/opinion-and-views-begum-aziza-fatima-imam-who-inherited-politics-in-blood/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Tales from 20th century 'path-breaking' Muslim women on view |url=https://newsd.in/tales-from-20th-century-path-breaking-muslim-women-on-view/ |access-date=2022-08-05 |website=Newsd.in |language=en-US}}</ref> ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਾਮੇ ਸਈਦ ਅਲੀ ਇਮਾਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬੇਗਮ ਅਨੀਸ ਫਾਤਿਮਾ ਇਮਾਮ, ਜੋ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾ ਦੀ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਚਾਚੀ ਸੀ, ਨੇ ਗੋਦ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=RAJYA SABHA MEMBERS BIOGRAPHICAL SKETCHES 1952 - 2003 |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/i.pdf |access-date=21 June 2020 |publisher=[[Rajya Sabha]]}}</ref><ref name="Dhar2005">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n3CJsjfGOWIC&pg=PA203|title=Raga'n Josh: Stories from a Musical Life|last=Sheila Dhar|publisher=Orient Blackswan|year=2005|isbn=978-81-7824-117-3|pages=203–|access-date=26 December 2020}}</ref><ref name="Reed1982">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tBW2AAAAIAAJ|title=The Times of India Directory and Year Book Including Who's who|last=Sir Stanley Reed|publisher=Times of India Press|year=1982|page=817|access-date=26 December 2020}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ]] 1510tk9qlrs8u6uxcyf7amzttqpupzs 0 189483 847950 841914 2026-09-26T03:49:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847950 wikitext text/x-wiki {{Infobox economist | name = ਦਾਨੀ ਰੋਡਰਿਕ | school_tradition = <!--school of economic thought (only if supported by reliable sources)--> | image = Dani Rodrik AB 02.jpg | image_size = 250px | caption = ਰੋਡਰਿਕ | birth_date = {{Birth date and age|1957|08|14}} | birth_place = [[ਇਸਤਾਨਬੁਲ]], [[ਤੁਰਕੀ]] | death_date = | death_place = | citizenship = [[ਤੁਰਕੀ]] | institution = | field = | alma_mater = | academic_advisors= | doctoral_students= | notable_students = | influenced = | contributions = | awards = | signature = <!-- file name only --> | repec_prefix = e | repec_id = pro60 }} '''ਦਾਨੀ ਰੋਡਰਿਕ''' ([[ਤੁਰਕ|ਤੁਰਕ ਭਾਸ਼ਾ]]: Dani Rodrik, ਜਨਮ 14 ਅਗਸਤ, 1957) ਇੱਕ ਤੁਰਕੀ ਦਾ [[ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਹੈ ਅਤੇ [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਜੌਹਨ ਐਫ ਕੈਨੇਡੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਆਸੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦਾ ਅਲਬਰਟ ਓ. ਹਰਸ਼ਮੈਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, [[ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ]], ਅਤੇ [[ਰਾਜਸੀ ਅਰਥ-ਪ੍ਰਬੰਧ|ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਰਥਿਕਤਾ]] ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਾਲ ਕਿ ਚੰਗੀ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਫਲ ਕਿਉਂ ਹਨ, ਇਹ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ''ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਰੂਲਸ: ਦਿ ਰਾਈਟਸ ਐਂਡ ਰਾਂਗਸ ਆਫ਼ ਦਿ ਡਿਸਮਲ ਸਾਇੰਸ'' ਅਤੇ ''ਦਿ ਗਲੋਬਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ: ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਐਂਡ ਦਾ ਫਿਊਚਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਵਰਲਡ ਇਕਾਨਮੀ'' ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਹ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਰਨਲ ''ਗਲੋਬਲ ਪਾਲਿਸੀ'' ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਪਾਦਕ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{cite journal | last = Staff writer | title = Editorial Board | journal = Global Policy | doi = <!-- not for this page --> | url = https://onlinelibrary.wiley.com/page/journal/17585899/homepage/editorialboard.html }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{commons category||ਦਾਨੀ ਰੋਡਰਿਕ}} {{wikiquote}} * [https://web.archive.org/web/20170126150704/http://drodrik.scholar.harvard.edu/ Dani Rodrik's home page] * [https://drodrik.scholar.harvard.edu/research-papers Dani Rodrik's latest research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241110095049/https://drodrik.scholar.harvard.edu/research-papers |date=2024-11-10 }} * [http://rodrik.typepad.com/ Dani Rodrik's weblog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191219012516/https://rodrik.typepad.com/ |date=2019-12-19 }} * [http://www.project-syndicate.org/series/roads_to_prosperity/description "Roads to Prosperity"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111011073613/http://www.project-syndicate.org/series/roads_to_prosperity/description |date=2011-10-11 }} Dani Rodrik's op-ed column for [[Project Syndicate]] * {{cite web |last=Roberts |first=Russ |title=Rodrik on Globalization, Development, and Employment |url=http://www.econtalk.org/archives/_featuring/dani_rodrik/ |work=[[EconTalk]] |publisher=[[Library of Economics and Liberty]] |author-link=Russ Roberts |date=April 11, 2011}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] rpd0odayrptjdrtgbjwbix1rl1ys6v8 0 189935 847986 833831 2026-09-26T07:47:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847986 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਬਾਰਾਨ ਇਜਲਾਲ | image = Baaraan Ijlal.jpg | caption = 2023 ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਨ ਇਜਲਾਲ | birth_place = ਭੋਪਾਲ, ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਕਲਾਕਾਰ | known_for = ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਲਾਵਾਂ, ਸ਼੍ਰਵ ਕਲਾ | notable_works = Diary Entries (2020-); Hostile Witness (2014-); Change Room (2018-); Coal Couture (2018); Silent Minarets, Whispering Winds (2015-16); BirdBox (2016) }} '''ਬਾਰਾਨ ਇਜਲਾਲ''' [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸਿਖਿਅਤ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਗੁਮਨਾਮਤਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ [[ਆਜ਼ਾਦੀ|ਸੁਤੰਤਰਤਾ]] ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਗੁਮਨਾਮਤਾ ਨਿੱਜੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਇੱਕ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਫੋਕਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਰਾਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦੀਆਂ ਅਣਕਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਗਵਾਹ ਬਣਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਐਕਰੀਲਿਕ ਪੇਂਟ, ਧੁਨੀ, ਵੀਡੀਓ, ਰੋਸ਼ਨੀ, ਕਢਾਈ, ਗੈਲਵੇਨਾਈਜ਼ਡ ਆਇਰਨ, ਰੈਜ਼ਿਨ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿਖੇ [[ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਵਸਤੂ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ|ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਵਾਸਤੂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ]] ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਿਕੋਲਸਨ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਵਿਖੇ ਕਨਫਲੀਕਟੋਰੀਅਮ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, [[ਕੋਲੰਬੋ]] ਵਿਖੇ ਕੋਲੰਬੋਸਕੋਪ, [[ਇੰਡੀਆ ਆਰਟ ਫੇਅਰ]], ਆਰਟ ਦੁਬਈ, ਆਰਟ ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਟੋਕੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਵਿਖੇ ਚਿੰਟ੍ਰੇਟਸੁਕਨ ਗੈਲੇਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਸਥਾਨ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Artists - Baaraan Ijlal - Bio |url=https://www.shrineempiregallery.com/artist/baaraan-ijlal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127212712/https://www.shrineempiregallery.com/artist/baaraan-ijlal/ |archive-date=27 January 2023 |access-date=9 June 2024 |website=Shrine Empire Gallery}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=11 October 2021 |title=Recording SIlence: Baaraan Ijlal |url=https://indiaartfair.in/recording-silence-baaraan-ijlal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007224140/https://indiaartfair.in/recording-silence-baaraan-ijlal |archive-date=7 October 2023 |access-date=9 June 2024 |website=[[India Art Fair]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rajendran |first=Anushka |date=16 December 2021 |title=Listening for change: Baaraan Ijlal’s practice of collecting stories |url=https://www.4a.com.au/articles/baaraan-ijlal-practice-anushka-rajendran |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240610-025230/https://4a.com.au/articles/baaraan-ijlal-practice-anushka-rajendran |archive-date=10 June 2024 |access-date=26 September 2023 |website=[[4A Centre for Contemporary Asian Art]] |language=en-US}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਬਾਰਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਭੋਪਾਲ|ਭੋਪਾਲ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Faizal |date=2 February 2019 |title=A broadening canvas of cultures and conversations |url=https://www.cnbctv18.com/buzz/a-broadening-canvas-of-cultures-and-conversations-2172311.htm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007224137/https://www.cnbctv18.com/buzz/a-broadening-canvas-of-cultures-and-conversations-2172311.htm |archive-date=7 October 2023 |access-date=9 June 2024 |website=[[CNBC TV18]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ayaz |first=Shaikh |date=16 September 2022 |title=The Grief of Ruins: Baaraan Ijlal’s work echoes lost childhoods and vanishing homes |url=https://openthemagazine.com/art-culture/the-grief-of-ruins/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007224138/https://openthemagazine.com/art-culture/the-grief-of-ruins/ |archive-date=7 October 2023 |access-date=9 June 2024 |website=[[Open (Indian magazine)|Open]] |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕੀਨ ਪਾਠਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ, ਮੂਨਿਸ ਇਜਲਾਲ (ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Dastidar |first=Riddhi |date=3 December 2021 |title=Through 'Hostile Witness', artist Baaraan Ijlal is resisting erasure before the seas drown us |url=https://www.vogue.in/culture-and-living/content/through-hostile-witness-artist-baaraan-ijlal-is-resisting-erasure-before-the-seas-drown-us |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007224137/https://www.vogue.in/culture-and-living/content/through-hostile-witness-artist-baaraan-ijlal-is-resisting-erasure-before-the-seas-drown-us |archive-date=7 October 2023 |access-date=9 June 2024 |website=[[Vogue India]] |language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bhuyan |first=Avantika |date=4 December 2021 |title=Baaraan Ijlal's work stands witness to everyday erasures |url=https://lifestyle.livemint.com//how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516073520/https://lifestyle.livemint.com/how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html |archive-date=16 May 2024 |access-date=9 June 2024 |website=[[Mint (newspaper)|Mint]] |language=en}}</ref> == ਕੰਮ == ਬਾਰਾਨ ਇਜਲਾਲ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਰੀਟੇਲਿੰਗਜ਼'' ਹੈ, ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਦੋ ਸੀਰੀਜ਼, ''ਸਟੀਚਡ ਵਿੰਗਜ਼'' ਅਤੇ ''ਟੂ ਬੀ ਕੰਟੀਨਿਊਡ'' ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਤੀਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚਿੱਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2010/20101010/spectrum/main9.htm|title=Voices of the silenced people|last=Chatterjee|first=Saibal|date=10 October 2010|work=[[The Tribune (India)|The Tribune]]|access-date=9 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231007224137/https://www.tribuneindia.com/2010/20101010/spectrum/main9.htm|archive-date=7 October 2023|author-link=Saibal Chatterjee}}</ref> ''ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ (2010)'' ਦੀਆਂ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਲਮੀਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜੋ "ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਖਾਸ ਲੈਂਡਸਕੇਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।" ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ "ਆਮ ਲੋਕਾਂ" ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Artists - Baaraan Ijlal - Bio |url=https://www.shrineempiregallery.com/artist/baaraan-ijlal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127212712/https://www.shrineempiregallery.com/artist/baaraan-ijlal/ |archive-date=27 January 2023 |access-date=9 June 2024 |website=Shrine Empire Gallery}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.shrineempiregallery.com/artist/baaraan-ijlal/ "Artists - Baaraan Ijlal - Bio"]. ''Shrine Empire Gallery''. [https://web.archive.org/web/20230127212712/https://www.shrineempiregallery.com/artist/baaraan-ijlal/ Archived] from the original on 27 January 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 June</span> 2024</span>.</cite></ref> ''ਡਾਇਰੀ ਐਂਟਰੀਆਂ (2020–ਮੌਜੂਦਾ''), ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਆਯਾਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ''ਟਿੱਡੀ ਖਾਧੀ ਚੰਦਰਮਾ'' (2020–) ''ਡਾਇਰੀ ਐਂਟਰੀਆਂ'' ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਲੜੀਵਾਰ, ਸੰਕਲਪ ਕਲਾ ਵਿੱਚ " [[ਚੰਦਰਮਾ|ਚੰਨ]] ਦੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਕਾਈਵਜ਼, [[ਆਪਾ|ਸਵੈ]] ਦੇ, ਅਤੇ ਲੰਘਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਐਂਟਰੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਅਸਾਧਾਰਣ, ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਪਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨੋਟ ਕਰੋ।"<ref>{{Cite web |last=Maddox |first=Georgina |date=24 May 2021 |title=Reaching Out From the Interior - In Touch Edition 6 Part 1 |url=https://www.mashindia.com/reaching-out-from-the-interior-in-touch-edition-6-part-i/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007224138/https://www.mashindia.com/reaching-out-from-the-interior-in-touch-edition-6-part-i/ |archive-date=7 October 2023 |access-date=9 June 2024 |website=[[Shalini Passi|My Art Shalini (MASH)]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 June 2021 |title=Digital platform for artists and collectors |url=https://www.newindianexpress.com/delhi/2021/Jun/29/digital-platform-for-artists-and-collectors-2322787.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007224137/https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2021/jun/29/digital-platform-for-artists-and-collectors-2322787.html |archive-date=7 October 2023 |access-date=9 June 2024 |website=[[The New Indian Express]] |language=en}}</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੀਰੀਜ਼, ''ਮੌਰਨਰਜ਼ ਐਂਡ ਵਿਟਨੈਸਜ਼'' ''(2021-),'' ਜਿਸ ਨੂੰ "ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਾਰਾਨ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਡਾਇਰੀ ਐਂਟਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੰਕਲਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੂਨਿਸ ਇਜਲਾਲ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਕਸਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Artists - Baaraan Ijlal - Mourners and Witnesses |url=https://www.shrineempiregallery.com/project/mourners-and-witnesses-3/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007224137/https://www.shrineempiregallery.com/project/mourners-and-witnesses-3/ |archive-date=7 October 2023 |access-date=9 June 2024 |website=Shrine Empire Gallery}}</ref> ''ਸਾਈਲੈਂਟ ਮੀਨਾਰਟਸ, ਵਿਸਪਰਿੰਗ ਵਿੰਡਜ਼ (2015-16),'' [[ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ|ਮੁੰਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਪੋਰਟ]] ਦੇ ਟੀ2 ਟਰਮੀਨਲ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਦਸ ਫੁੱਟ ਦੀ ਆਰਟਵਰਕ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਜੋ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਸਤੂਆਂ "ਅੱਖਰ" ਹਨ ਜੋ ਚਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਕਢਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Bhuyan |first=Avantika |date=4 December 2021 |title=Baaraan Ijlal's work stands witness to everyday erasures |url=https://lifestyle.livemint.com//how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516073520/https://lifestyle.livemint.com/how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html |archive-date=16 May 2024 |access-date=9 June 2024 |website=[[Mint (newspaper)|Mint]] |language=en }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBhuyan2021">Bhuyan, Avantika (4 December 2021). [https://lifestyle.livemint.com//how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html "Baaraan Ijlal's work stands witness to everyday erasures"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240516073520/https://lifestyle.livemint.com/how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html |date=2024-05-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240516073520/https://lifestyle.livemint.com/how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html |date=2024-05-16 }}. ''[[ਪੁਦੀਨਾ (ਅਖਬਾਰ)|Mint]]''. [https://web.archive.org/web/20240516073520/https://lifestyle.livemint.com/how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html Archived] from the original on 16 May 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 June</span> 2024</span>.</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] ij46g21isbojyhrlkw2pik9iahwanyq 0 191275 847879 840255 2026-09-25T20:03:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847879 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਅਡੇਟੋ ਰੇਕਸ ਐਂਜਲੀ | image = Adeyto-by-Adeyto-Calendar-2008.jpg | birth_date = {{Birth date and age|1976|12|3|df=y}} | birth_place = [[ਸਟਰਾਸਬਰਗ, ਫ਼ਰਾਂਸ]] | death_date = | genre = | years_active = 1999–ਵਰਤਮਾਨ | label = | current_members = | past_members = | website = http://adeyto.com/ }} '''ਐਡੀਟੋ''' ('''ਅਡੇਟੋ ਰੇਕਸ ਐਂਜਲੀ''' ਜਾਂ '''ਲੌਰਾ ਵਿੰਡਰਾਥ'''; ਜਨਮ 3 ਦਸੰਬਰ 1976) ਇੱਕ [[ਫ੍ਰੈਂਚ]] ਕਲਾਕਾਰ, ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਐਡੀਟੋ ਦਾ ਜਨਮ [[ਸਟਰਾਸਬਰਗ]], ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਮਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="zakzak">[http://www.zakzak.co.jp/gei/2008_04/g2008041605_all.html ルックス最高...フランス人演歌歌手の人気急上昇中] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080507191932/http://www.zakzak.co.jp/gei/2008_04/g2008041605_all.html|date=7 May 2008}}, 16 April 2008, accessed 7 May 2008. {{In lang|ja}}</ref> ਐਡੀਟੋ ਨੇ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ 1998 ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਐਡੀਟੋ ਜਾਪਾਨੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਵਾਰੱਟੇ ਆਈਟੋਮੋ ਅਤੇ ''ਸਮਾ-ਸਟੇਸ਼ਨ'' ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਸੀ।<ref name="zakzak"/><ref name="avexnet.or.jp">[http://www.avexnet.or.jp/coverland/ Adeyto profile by AVEX Entertainment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304193355/http://avexnet.or.jp/coverland/|date=4 March 2009}}, accessed 20 October 2008 {{In lang|ja}}</ref><ref name="barks.jp">[http://www.barks.jp/artist/?id=2000201960&m=bio Adeyto artist bio by Barks news] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226102801/http://www.barks.jp/artist/?id=2000201960&m=bio|date=26 February 2012}}, accessed 9 November 2009 {{In lang|ja}}</ref> ਇੱਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਐਡੀਟੋ ਰੇਕਸ ਐਂਜਲੀ ਕੈਮਰੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.christian-plouvier.com/gallery.htm Christian Plouvier ''Flutissimo'' album], 14 June 2006, accessed 10 May 2008 {{Dead link|date=February 2011}}</ref><ref>[http://www.adeyto.com/index.htm/Design.php?currDir=./Print&pageType=image&image=Interview-for-Kigyoujyuku_Mag.jpg Kigyoujuku Magazine interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180308041447/http://www.adeyto.com/index.htm/Design.php?currDir=.%2FPrint&pageType=image&image=Interview-for-Kigyoujyuku_Mag.jpg|date=8 March 2018}}, August 2007, accessed 12 May 2008 {{In lang|ja}}</ref> ਉਹ ਅਕੀਨੋ ਅਰਾਈ ਦੇ 2008 ਦੇ ਸਿੰਗਲ "ਕਿਨ ਨੋ ਨਾਮੀ ਸੇਨ ਨੋ ਨਾਮੀ" ਲਈ ਕਵਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।<ref>[http://akino.arai.free.fr/singles_kane_no_nami.html Arai Akino "Kin no nami Sen no nami" single], 23 January 2008, accessed 10 May 2008 {{In lang|fr}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228065405/http://akino.arai.free.fr/singles_kane_no_nami.html|date=28 December 2007}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Adeyto-by-Adeyto-Calendar-September-2008.jpg|right|thumb|ਸਵੈ-ਚਿੱਤਰ]] 2005 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਓਪੇਰਾ ''ਲਾ ਬੋਹੇਮ'' ਦੇ ਲਾ ਸਟੈਲਾ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਸਟੇਜ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>[http://www6.big.or.jp/~geige/hoshi/laboheme/index.html Information page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226143819/http://www6.big.or.jp/~geige/hoshi/laboheme/index.html|date=26 February 2008}}, accessed 7 May 2008 {{In lang|ja}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2009 ਤੋਂ ਐਡੀਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕ੍ਰਿਏਸ਼ਨ ਆਰਟ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>[http://souzou.ac.jp/teacher_all.html 創造学園大学 Souzou Gakuen University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100407003540/http://souzou.ac.jp/teacher_all.html|date=7 April 2010}}. Retrieved 8 November 2009 {{In lang|ja}}</ref> 2012 ਤੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਰਿਡਲੇ ਸਕਾਟ|ਸਰ ਰਿਡਲੇ ਸਕਾਟ]] ਨੇ ਐਡੀਟੋ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ 'ਜਪਾਨ ਇਨ ਏ ਡੇ' ਲਈ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਬਣਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜੋ 2013 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।<ref>[http://japan-in-a-day.gaga.ne.jp/ Japan in a Day official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121029123048/http://japan-in-a-day.gaga.ne.jp/|date=29 October 2012}}. Retrieved 29 October 2012 {{In lang|ja}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਪੂਰਬੀ ਜਪਾਨ ਦੇ ਭੁਚਾਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 3 ਨਵੰਬਰ 2012 ਉੱਤੇ ਜਪਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 11 ਮਾਰਚ 2012 ਤੋਂ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ।<ref>[http://cinema.pia.co.jp/title/img-160458/cs/2/ Yomiuri Shimbun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927095556/http://cinema.pia.co.jp/title/img-160458/cs/2/|date=27 September 2013}}. Retrieved 29 October 2012 {{In lang|ja}}</ref> ਜਪਾਨ ਇਨ ਏ ਡੇਅ 25ਵੇਂ ਟੋਕੀਓ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਉਦਘਾਟਨੀ ਫਿਲਮ ਵੀ ਹੈ।<ref>[http://2012.tiff-jp.net/news/ja/?p=9577 第25回東京国際映画祭] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025234633/http://2012.tiff-jp.net/news/ja/?p=9577 |date=2012-10-25 }}. Retrieved 29 October 2012 {{In lang|ja}}</ref> == ਸੰਗੀਤ == ਐਡੀਟੋ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਡੀਵੀਡੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਰੀਡ (2007) ਅਤੇ ਐਂਡ ਆਫ਼ ਦ ਵਰਡ, ਦ ਮੋਰਟਲ ਅਤੇ ਦ ''ਬ੍ਰਿਜ'' (ਸਾਰੇ 2006) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਵਰੇਨ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਬੈਂਡ ਲਈ ਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਲੂਮਿਨਰੀ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ''ਟੈਂਪਸ ਔਰਮ'' ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਐਲਬਮ ਐਡੀਟੋ-ਟੈਂਪਟੇਸ਼ਨ ਡੀ ਲ 'ਐਂਜ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਏਵੀਐਕਸ ਟ੍ਰੈਕਸ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2008 ਵਿੱਚ ਉਹ ਟੋਕੀਓ ਡੋਮ ਵਿਖੇ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਡੀਜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਐਕਸ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਵਰਲਡ ਟੂਰ ਆਈ. ਵੀ. ਟਵਾਰਡਸ ਡੈਸਟਰਕਸ਼ਨ ਲਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਏਵੀਐਕਸ 20 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਕਲੱਬ ਲੀਜੈਂਡ ਜੂਲੀਆਨਾ ਦੇ ਟੋਕੀਓ ਲਈ ਗਾਇਆ।<ref name="avexnet.or.jp"/> == ਫ਼ਿਲਮੋਗਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === * ਮੀਓਤੋ ਮਨਜ਼ਈ (2001) ਐਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਹਿਊ ਵਾ ਮਾਤਾ ਨੋਬੋਰੂ (2002) ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ * ਰਿਟਰਨਰ (2002) ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਵਜੋਂ (ਲੌਰਾ ਵਿੰਡਰਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ] [sic]<ref>[http://www.jtnews.jp/cgi-bin/review.cgi?TITLE_NO=4336 Returner／リターナー みんなのシネマレビュー] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241208100001/https://www.jtnews.jp/cgi-bin/review.cgi?TITLE_NO=4336 |date=2024-12-08 }}, accessed 7 May 2008 {{In lang|ja}}</ref> * ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਵਰ ਲਾਈਵਜ਼ (2003) ਉਰਫ ਕੋਲਾਜ ਆਫ਼ ਆਵਰ ਲਾਈਵਜ ਅਤੇ ''ਰੇਨਾਈ ਸ਼ਸ਼ਿਨ'' (ਜਪਾਨ) ਨਿਊਯਾਰਕ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਲਡ਼ਕੀ ਵਜੋਂ * ''ਉੱਠ!'' (2003) ਮਰਲਿਨ ਮੋਨਰੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ <ref name="morinaga">[http://blog2.morinaga.co.jp/biscuit/2008/04/post-b9ca.html Simple Biscuit Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080425052307/http://blog2.morinaga.co.jp/biscuit/2008/04/post-b9ca.html|date=25 April 2008}}, accessed 7 May 2008 {{In lang|ja}}</ref> * ''ਉਮਿਜ਼ਾਰੂ'' (2004) ਉਰਫ ਸੀ ਮੰਕੀ (ਯੂਐਸਏ) ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ * ''ਮੂੰਗਫਲੀ'' (2006) ਇਟੇਤਸੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਟੋਸਕਾਨੀਆ ਵਜੋਂ <ref>[http://www.wowow.co.jp/movie/movie_top/report/4181.html ウッチャンが映画監督・内村光良としてデビューした「ピーナッツ」内村監督のもと、“内P”組が大奮闘した野球映画に注目！] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929095917/http://www.wowow.co.jp/movie/movie_top/report/4181.html|date=29 September 2007}} (interview with Teruyoshi Uchimura) {{In lang|ja}}</ref> * ''ਸਿਲਬਰਮਾਸਕੇ'' (2006) ਐਲਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ <ref>[http://www.silverkamen.com/silverkamen/sil_s_c.html ''Die Silbermaske'' cast list], accessed 7 May 2008 {{In lang|ja}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080418012927/http://www.silverkamen.com/silverkamen/sil_s_c.html|date=18 April 2008}}</ref> * ਸੁਸ਼ੀ ਕਿੰਗ ਨਿਊਯਾਰਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (2008) ਸੁਨਹਿਰੇ ਜੱਜ ਵਜੋਂ * ''ਡੈਟਰਾਇਟ ਮੈਟਲ ਸਿਟੀ'' (2008) ਜੈਕ ਇਲ ਡਾਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (ਜੀਨ ਸਿਮੰਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ * ''ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ'' (2013) ਐਡੀਟੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ === ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਜ਼ === * ''ਏਵਰ 17'' (2011) <ref>{{Cite web |title=ADEYTO Works |url=http://adeyto.com/index.htm/Works.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708023551/http://adeyto.com/index.htm/Works.php |archive-date=8 July 2017 |access-date=30 December 2017 |website=adeyto.com}}</ref> * ''ਹਥਿਆਰ'' (2017) ਟਵਿਨਟੇਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ <ref>{{Cite tweet|title=<nowiki>アナウンス： ARMSファイターたちの「声」は、ご覧の皆様にご協力頂いています。お気に入りファイターの声をどんな方が担当しているのか…チェックしてみてください！</nowiki>|user=ARMS_Cobutter|date=29 June 2017|access-date=29 June 2017}}</ref> == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ == === ਡਰਾਮਾ === * ਨਮੀਦਾ ਵੋ ਫੂਈਟ (2000) ਕੈਥਰੀਨ ਵਜੋਂ-ਫੂਜੀਟੀਵੀ * ''ਏ ਸਾਈਡ ਬੀ-ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਗੈਰਾਜ'' (2001) ਸੁਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ-BS-i * ਏ ਸਾਈਡ ਬੀ-ਕਾਉਂਸਲਿੰਗ ਬੂਥ (2001) ਸੁਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ-ਬੀ. ਐਸ.-ਆਈ * ''ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ'' (2002) -ਨੈਨਸੀ-ਟੀ. ਬੀ. ਐੱਸ. * ਹੱਤਸੂ ਤਾਈਕੇਨ (2002) -ਫੁਜੀ ਟੀਵੀ * ''ਯਾਨਪਾਪਾ'' (2002) ਜੈਸਿਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ-ਟੀ. ਬੀ. ਐੱਸ. * ''ਜਿਕੁ ਕੀਸਤਸੂ 2'' (2002) ਮਰਲਿਨ ਮੋਨਰੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ''ਏ ਸਾਈਡ ਬੀ-ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਗੈਰਾਜ'' (2003) ਸੁਜ਼ਾਨਾ-ਟੀ. ਬੀ. ਐਸ. * ''ਕਾਂਜੋ ਗਾ ਸ਼ਿੰਜੱਤਾ'' (2004) ਇਤਾਲਵੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ-ਐਨਟੀਵੀ * Yonimo kimyō na monogatari: Aki no tokubetsu hen (2005) as "Bijo Kan" no Bijo-ਫੂਜੀਟੀਵੀ * ਪ੍ਰਾ''ਪ੍ਰੈਮਡਮ'' (2006) ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੋਫੀ ਵਜੋਂ-ਐਨਟੀਵੀ * ਇਕਿਰੂ (2007) ਅੰਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ-ਟੀਵੀ ਅਸਾਹੀ <ref name="morinaga"/> * ਯਾਮਾ ਓਨਾ ਕਾਬੇ ਓਨਾ (2007) ਆਨ-ਸੈੱਟ ਫ੍ਰੈਂਚ ਕੋਚ ਵਜੋਂ-ਫੂਜੀ ਟੀਵੀ * ''ਮੋਪ ਗਰਲ'' (2007) ਡਾ. ਨਾਸਤਾਜ਼ੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ-ਟੀਵੀ ਅਸਾਹੀ <ref name="morinaga" /> * ਪਹਿਲਾ ਚੁੰਮਣ (2007) -ਫੂਜੀ ਟੀਵੀ * ਯੂ''ਯੁਕਾਨ ਕਲੱਬ'' (2007) ਸੋਫੀ-ਕੈਥਰੀਨ ਵਜੋਂ-ਐਨਟੀਵੀ * ਸਕ੍ਰੈਪ ਟੀਚਰ (2008) ਕਲਾਉਡੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ-ਐਨਟੀਵੀ === ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੋਅ === * ਵਾਰਾਤਤੇ ਆਈਤੋਮੋ-ਫੂਜੀ ਟੀਵੀ <ref name="zakzak"/> * ''SMAP × SMAP''-ਫੂਜੀ ਟੀਵੀ <ref name="zakzak" /> * ''ਸਮਾ-ਸਟੇਸ਼ਨ''-ਟੀਵੀ ਅਸਾਹੀ * ''ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਬਾਰੇ'' (2008) -NHK<ref>[http://www.nhk.or.jp/nhkworld/english/tv/outabout/archives080526.html "Out & About" NHK International] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005014923/http://www.nhk.or.jp/nhkworld/english/tv/outabout/archives080526.html|date=5 October 2008}}, accessed 26 May 2008</ref> * ਟੇਰੇਬੀ ਡੀ ਫੁਰਾਨਸੁਗੋ (2008) -ਐਨਐਚਕੇ<ref name="avexnet.or.jp"/> * ''ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਬਾਰੇ'' (2009) -NHK<ref>[http://www.nhk.or.jp/nhkworld/english/tv/outabout/archives090707.html NHK World "Out & About"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014211623/http://www3.nhk.or.jp/nhkworld/english/tv/outabout/archives090707.html |date=2012-10-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014211623/http://www3.nhk.or.jp/nhkworld/english/tv/outabout/archives090707.html|date=14 October 2012}}. Retrieved 13 July 2009.</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://adeyto.com ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ] * [https://web.archive.org/web/20090304193355/http://avexnet.or.jp/coverland/ AVEX Trax ਉੱਤੇ ਐਡੀਟੋ] * {{IMDb name|id=1717886}} * [https://web.archive.org/web/20170312061327/http://www.adeyto.com/telescope/ ਐਡੀਟੋ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] bcnl8y0nnatr8aof2r7gp7fx9kg6b3m 0 191442 847992 845842 2026-09-26T08:15:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847992 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = <!-- defaults to article title when left blank --> | honorific_suffix = | image = <!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] --> | image_upright = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | native_name_lang = mni | other_names = ਏਲਾਂਗਬਾਮ ਬੋਂਦੀਨਾ | siglum = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. --> | birth_place = [[ਇੰਫਾਲ]], [[ਮਨੀਪੁਰ]], ਭਾਰਤ | baptised = <!-- will not display if birth_date is entered --> | disappeared_date = <!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --> | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (enter DEATH date then BIRTH date (e.g., ...|1967|8|31|1908|2|28}} use both this parameter and |birth_date to display the person's date of birth, date of death, and age at death) --> | death_place = | death_cause = <!--should only be included when the cause of death has significance for the subject's notability--> | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | burial_place = <!-- may be used instead of resting_place and resting_place_coordinates (displays "Burial place" as label) --> | burial_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | nationality = ਭਾਰਤੀ <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> | citizenship = ਭਾਰਤੀ <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> | education = | alma_mater = | occupation = ਕਲਾਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਕਵੀ | years_active = | era = | employer = | organization = | agent = <!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source --> | known_for = | notable_works = | style = | height = <!-- "X cm", "X m" or "X ft Y in" plus optional reference (conversions are automatic) --> | television = | title = <!-- Formal/awarded/job title. The parameter |office=may be used as an alternative when the label is better rendered as "Office" (e.g. public office or appointments) --> | term = | predecessor = | successor = | party = | otherparty = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charges = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --> | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = <!-- Use article title or common name --> | partner = <!-- (unmarried long-term partner) --> | children = | parents = <!-- overrides mother and father parameters --> | mother = <!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) --> | father = <!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) --> | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''ਬੋਂਦੀਨਾ ਏਲਾਂਗਬਾਮ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ [[ਮਣੀਪੁਰ]] ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਆਪਕ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ''"ਇਜ਼ ਦ ਹੋਮੋਸੈਕਸ਼ੁਅਲ ਐਨ ਇੰਵਿਜ਼ੀਬਲ ਬਿਅੰਗ ? ਰੋਹਿੰਟਨ ਮਿਸਤਰੀ ਅਤੇ ਅਮਿਤਵ ਘੋਸ਼ ਦੀ ਚੋਣਵੀਂ ਗਲਪ ਵਿੱਚ 'ਕਾਮਰੇਡ ਲਵ'"'' ਇੱਕ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ। ਖੁਦ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਕੰਗਨਾ ਰਾਣਾਵਤ|ਕੰਗਨਾ ਰਣੌਤ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡਾ. ਜੋਸ਼ੀਆ ਖਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2016-12-18 |title=In this heartwarming foreword, Kangana talks about her younger years and how they shaped her career choices |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/368814/exclusive-heartwarming-foreword-kangana-talks-about-her-younger-years-and |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708094510/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/368814/exclusive-heartwarming-foreword-kangana-talks-about-her-younger-years-and |archive-date=8 July 2022 |access-date=2022-07-08 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=KanglaOnline |title=Kangana Ranaut launches book Between the Poet and Her Pencil – KanglaOnline |url=http://kanglaonline.com/2016/12/kangana-ranaut-launches-book-between-the-poet-and-her-pencil/ |access-date=2022-07-08 |language=en-US |archive-date=2022-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708091613/http://kanglaonline.com/2016/12/kangana-ranaut-launches-book-between-the-poet-and-her-pencil/ |url-status=dead }}</ref> ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2023}} == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਬੋਂਦੀਨਾ ਏਲਾਂਗਬਾਮ ਦਾ ਜਨਮ [[ਇੰਫਾਲ]], [[ਮਣੀਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਮੀਤੇਈ ਅਤੇ ਮਾਓ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਬੰਧਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਬੋਂਦੀਨਾ ਨੂੰ ਪੇਂਟਿੰਗ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 19 ਦਸੰਬਰ 2016 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ "ਬਿਟਵੀਨ ਦ ਪੋਇਟ ਐਂਡ ਹਰ ਪੈਨਸਿਲ" ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਕੰਗਨਾ ਰਾਣਾਵਤ|ਕੰਗਨਾ ਰਣੌਤ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਸਕੂਲੀ ਦੋਸਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Between the Poet and Her Pencil: Bondina Elangbam |url=https://morungexpress.com/between-poet-and-her-pencil-bondina-elangbam |access-date=2022-07-08 |website=MorungExpress}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-12-21 |title=Manipur: Kangana Ranaut unveils childhood friend Bondina Elangbam's book! |url=https://thenortheasttoday.com/states/manipur/manipur-kangana-ranaut-unveils-childhood-friend-bondina/cid2552951.htm |access-date=2022-07-08 |website=thenortheasttoday.com |language=en-IN |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407030655/https://thenortheasttoday.com/states/manipur/manipur-kangana-ranaut-unveils-childhood-friend-bondina/cid2552951.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-12-20 |title=Gulzar is an all-time great, says Kangana Ranaut |url=https://www.radiocity.in/entertainment/news/gulzar-is-an-all-time-great--says-kangana-ranaut-5297 |access-date=2022-07-08}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/gulzar-is-an-all-time-great-says-kangana-ranaut-116122000493_1.html|title=Gulzar is an all-time great, says Kangana Ranaut|last=IANS|date=2016-12-20|work=Business Standard India|access-date=2022-07-08}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kangana Ranaut launches book Between the Poet and Her Pencil – Manipur News |url=http://www.manipur.org/news/2016/12/20/kangana-ranaut-launches-book-between-the-poet-and-her-pencil/ |access-date=2022-07-08 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407030657/http://www.manipur.org/news/2016/12/20/kangana-ranaut-launches-book-between-the-poet-and-her-pencil/ |archive-date=2023-04-07 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kapoor |first=Neha |date=2016-12-21 |title=Kangana Ranaut Spotted at Book Launch Looking Elegant! |url=https://bollywoodgaram.com/84965/kangana-ranaut-spotted-book-launch-event-childhood-friend/ |access-date=2022-07-08 |language=en-US}}</ref> ਬੋਂਦੀਨਾਏਲਾਂਗਬਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਬਿਟਵੀਨ ਦ ਪੋਏਟ ਐਂਡ ਹਰ ਪੈਨਸਿਲ ਨੂੰ'' ਏਬੀਓਕੇ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਊਸ ਦੁਆਰਾ 9 ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੂੰ "ਮਨੀਪੁਰ ਪ੍ਰੈਸ ਕਲੱਬ" ਵਿਖੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Book launch ~ E-Pao! News About Manipur |url=http://e-pao.net/epPrinter.asp?p2p=news&src=Snipp4..110117.jan17&sNStart=%3C!EpnSnipp4%3E&sNEnd=%3C!EpnSnipp4End%3E&sHead=%3C!EpnSnippHeading4%3E&sHeadEnd=%3C!EpnSnippHeading4End%3E |access-date=2022-07-08 |website=e-pao.net}}</ref> ''ਦਿ ਮੋਰੁੰਗ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'' ਦੁਆਰਾ ਬੋਂਦੀਨਾ ਏਲਾਂਗਬਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦੋ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜੋੜਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ,<blockquote>"ਦੇਖੋ, ਮੇਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਫਿਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਤੱਤਾਂ, ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹੋਰ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" <ref>{{Cite web |title=Between the Poet and Her Pencil: Bondina Elangbam |url=https://morungexpress.com/between-poet-and-her-pencil-bondina-elangbam |access-date=2022-07-08 |website=MorungExpress}}</ref></blockquote> == ਕੰਗਨਾ ਰਣੌਤ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਬੋਂਦੀਨਾ ਏਲਾਂਗਬਮ ਅਤੇ [[ਕੰਗਨਾ ਰਾਣਾਵਤ|ਕੰਗਨਾ ਰਣੌਤ]] [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਦੇ [[ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ|ਡੀਏਵੀ]] ਸਕੂਲ ਸੈਕਟਰ 15 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਸਟਲ ਦੇ ਰੂਮਮੇਟ ਸਨ। ਬੋਂਦੀਨਾ [[ਲਲਿਤ ਕਲਾ|ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ]] ਸਟ੍ਰੀਮ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂਕਿ ਕੰਗਨਾ [[ਵਿਗਿਆਨ|ਸਾਇੰਸ]] ਸਟਰੀਮ ਵਿੱਚ।<ref>{{Cite web |date=2016-12-18 |title=In this heartwarming foreword, Kangana talks about her younger years and how they shaped her career choices |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/368814/exclusive-heartwarming-foreword-kangana-talks-about-her-younger-years-and |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708094510/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/368814/exclusive-heartwarming-foreword-kangana-talks-about-her-younger-years-and |archive-date=8 July 2022 |access-date=2022-07-08 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=KanglaOnline |title=Kangana Ranaut launches book Between the Poet and Her Pencil – KanglaOnline |url=http://kanglaonline.com/2016/12/kangana-ranaut-launches-book-between-the-poet-and-her-pencil/ |access-date=2022-07-08 |language=en-US |archive-date=2022-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708091613/http://kanglaonline.com/2016/12/kangana-ranaut-launches-book-between-the-poet-and-her-pencil/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kangana's School Friend Reveals The Actor's True Side In A Letter.... |url=https://www.theindusparent.com/kanganas-school-friend-reveals-the-actors-true-side/amp |access-date=2022-07-08 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-10-13 |title=This old letter penned by Kangana Ranaut's school friend reveals a lot about her personality |url=https://www.inuth.com/entertainment/bollywood/this-old-letter-penned-by-kangana-ranaut-school-friend-reveals-a-lot-about-her-personality/ |access-date=2022-07-08 |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਕੰਗਨਾ ਰਣੌਤ ਦੁਆਰਾ ਬੋਂਦੀਨਾ ਏਲਾਂਗਬਮ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਫਾਰਵਰਡਿੰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬੋਂਦੀਨਾ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਵਾਈਫ ਵਰਗੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਕਮਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲਟਕਦੇ ਸੰਘਣੇ ਲੰਬੇ ਨੀਲੇ-ਕਾਲੇ ਵਾਲ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੰਗਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੋਂਦੀਨਾ ਦਾ ਕੰਮ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਲਈ ਸੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੋਂਦੀਨਾ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੁਭਾਉਣੇ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਬੋਂਦੀਨਾ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਸਨ ਜਾਂ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਕੇ ਹੱਸਦੇ ਸਨ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਭਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇਖਦੇ ਸਨ, ਬੇਅੰਤ ਨੀਂਦ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=2016-12-18 |title=In this heartwarming foreword, Kangana talks about her younger years and how they shaped her career choices |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/368814/exclusive-heartwarming-foreword-kangana-talks-about-her-younger-years-and |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708094510/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/368814/exclusive-heartwarming-foreword-kangana-talks-about-her-younger-years-and |archive-date=8 July 2022 |access-date=2022-07-08 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=KanglaOnline |title=Kangana Ranaut launches book Between the Poet and Her Pencil – KanglaOnline |url=http://kanglaonline.com/2016/12/kangana-ranaut-launches-book-between-the-poet-and-her-pencil/ |access-date=2022-07-08 |language=en-US |archive-date=2022-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708091613/http://kanglaonline.com/2016/12/kangana-ranaut-launches-book-between-the-poet-and-her-pencil/ |url-status=dead }}</ref> ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਕੰਗਨਾ ਨੂੰ [[ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ|ਹਿੰਦੀ-ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ]] ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬੋਂਦੀਨਾ ਏਲਾਂਗਬਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ (ਦੋਸਤਾਂ) ਲਈ ਅਜੀਬ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੰਗਨਾ ਬੋਦੀਨਾ ਲਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ([[ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ|ਸ਼ਾਇਰੀਆਂ]]) ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਿਚਾਰ ਅਕਸਰ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਤਲੇ ਜਾਂ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਕੰਗਨਾ ਅਤੇ ਬੋਂਦੀਨਾ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖਾਸ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2016-12-18 |title=In this heartwarming foreword, Kangana talks about her younger years and how they shaped her career choices |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/368814/exclusive-heartwarming-foreword-kangana-talks-about-her-younger-years-and |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708094510/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/368814/exclusive-heartwarming-foreword-kangana-talks-about-her-younger-years-and |archive-date=8 July 2022 |access-date=2022-07-08 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=KanglaOnline |title=Kangana Ranaut launches book Between the Poet and Her Pencil – KanglaOnline |url=http://kanglaonline.com/2016/12/kangana-ranaut-launches-book-between-the-poet-and-her-pencil/ |access-date=2022-07-08 |language=en-US |archive-date=2022-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708091613/http://kanglaonline.com/2016/12/kangana-ranaut-launches-book-between-the-poet-and-her-pencil/ |url-status=dead }}</ref> ਜਦੋਂ ਕੰਗਨਾ ਅਤੇ ਬੋਂਦੀਨਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸਨ, ਕੰਗਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਚੋਣਾਂ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੇਖਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਕੰਗਨਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਸਹੀ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2016-12-18 |title=In this heartwarming foreword, Kangana talks about her younger years and how they shaped her career choices |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/368814/exclusive-heartwarming-foreword-kangana-talks-about-her-younger-years-and |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708094510/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/368814/exclusive-heartwarming-foreword-kangana-talks-about-her-younger-years-and |archive-date=8 July 2022 |access-date=2022-07-08 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=KanglaOnline |title=Kangana Ranaut launches book Between the Poet and Her Pencil – KanglaOnline |url=http://kanglaonline.com/2016/12/kangana-ranaut-launches-book-between-the-poet-and-her-pencil/ |access-date=2022-07-08 |language=en-US |archive-date=2022-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708091613/http://kanglaonline.com/2016/12/kangana-ranaut-launches-book-between-the-poet-and-her-pencil/ |url-status=dead }}</ref> ਕੰਗਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਵਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬੋਂਦੀਨਾ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਲਮਾਰੀ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਭਰਮਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬੋਂਦੀਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web |date=2016-12-18 |title=In this heartwarming foreword, Kangana talks about her younger years and how they shaped her career choices |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/368814/exclusive-heartwarming-foreword-kangana-talks-about-her-younger-years-and |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708094510/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/368814/exclusive-heartwarming-foreword-kangana-talks-about-her-younger-years-and |archive-date=8 July 2022 |access-date=2022-07-08 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=KanglaOnline |title=Kangana Ranaut launches book Between the Poet and Her Pencil – KanglaOnline |url=http://kanglaonline.com/2016/12/kangana-ranaut-launches-book-between-the-poet-and-her-pencil/ |access-date=2022-07-08 |language=en-US |archive-date=2022-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708091613/http://kanglaonline.com/2016/12/kangana-ranaut-launches-book-between-the-poet-and-her-pencil/ |url-status=dead }}</ref> ਆਪਣੇ ਸਕੂਲੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦੂਰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲੇ ਜਦੋਂ ਕੰਗਨਾ ਰਣੌਤ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ''ਤਨੂ ਵੈਡਸ ਮਨੂ ਰਿਟਰਨਜ਼ ਦਾ'' ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲ 'ਚ ਹੋਈ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕੰਗਨਾ ਰਣੌਤ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਬੋਂਦੀਨਾ ਕਲਾ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੋਂਦੀਨਾ ਨੇ ਕੰਗਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਭੇਜੀਆਂ। ਫਿਰ, ਕੰਗਨਾ ਨੇ ਬੌਂਡੀਨਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Gulzar is an all-time great, says Kangana Ranaut |url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/161220-gulzar-all-time-great-says-kangana-ranaut |access-date=2022-07-08 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-12-20 |title=Gulzar is an all-time great, says Kangana Ranaut |url=https://www.radiocity.in/entertainment/news/gulzar-is-an-all-time-great--says-kangana-ranaut-5297 |access-date=2022-07-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-12-21 |title=Manipur: Kangana Ranaut unveils childhood friend Bondina Elangbam's book! |url=https://thenortheasttoday.com/states/manipur/manipur-kangana-ranaut-unveils-childhood-friend-bondina/cid2552951.htm |access-date=2022-07-08 |website=thenortheasttoday.com |language=en-IN |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407030655/https://thenortheasttoday.com/states/manipur/manipur-kangana-ranaut-unveils-childhood-friend-bondina/cid2552951.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/gulzar-is-an-all-time-great-says-kangana-ranaut-116122000493_1.html|title=Gulzar is an all-time great, says Kangana Ranaut|last=IANS|date=2016-12-20|work=Business Standard India|access-date=2022-07-08}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ, ਬੋਂਦੀਨਾਏਲਾਂਗਬਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ, "ਮੇਰਾ ਡਰ" ਨੇ [[ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਪਰਬਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (NEHU), [[ਸ਼ਿਲਾਂਗ]] ਦੇ "ਵਰਸਿਟੀ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇਤਾ ਦਾ ਖਿਤਾਬ" ਜਿੱਤਿਆ। <ref>{{Cite web |title=Between the Poet and Her Pencil: Bondina Elangbam |url=https://morungexpress.com/between-poet-and-her-pencil-bondina-elangbam |access-date=2022-07-08 |website=MorungExpress}}</ref> * ਬੋਂਦੀਨਾ ਏਲਾਂਗਬਾਮ ਨੂੰ [[ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਪਰਬਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (NEHU), ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਤੋਂ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। <ref>{{Cite web |title=Between the Poet and Her Pencil: Bondina Elangbam |url=https://morungexpress.com/between-poet-and-her-pencil-bondina-elangbam |access-date=2022-07-08 |website=MorungExpress}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਅਬੇਨਾਓ ਏਲਾਂਗਬਾਮ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੇਤੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] rj3w4e2f0kmpt5fumeq9mc63g3pxg4b 0 191723 848000 845631 2026-09-26T09:15:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848000 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਲਿਮਿਟਡ | logo = Mahindra logo.svg | type = ਜਨਤਕ ਕੰਪਨੀ | traded_as = | ISIN = | industry = ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਉਦਯੋਗ | predecessor = | founded = {{Start date and age|1945|10|2|df=yes}} | founder = | hq_location = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] | hq_location_country = ਭਾਰਤ | area_served = ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ | key_people = {{plainlist| * ਆਨੰਦ ਮਹਿੰਦਰਾ <br /> (ਚੇਅਰਮੈਨ) *ਡਾ. ਅਨੀਸ਼ ਸ਼ਾਹ <br /> (ਐਮ.ਡੀ. ਅਤੇ ਸੀ.ਈ.ਓ.}} | products = {{plainlist| * ਆਟੋਮੋਬਾਈਲਜ਼ * ਵਪਾਰਕ ਵਾਹਨ * ਟਰੈਕਟਰ * ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ}} | production = {{down}} 14,076,043 ਵਾਹਨ | production_year = 2022 | revenue = {{increase}} {{INRConvert|139078|c}} | revenue_year = FY2024 | operating_income = {{increase}} {{INRConvert|24892|c}} | income_year = FY2024 | net_income = {{increase}} {{INRConvert|11269|c}} | net_income_year = FY2024 | assets = {{increase}} {{INRConvert|83811|c}} | assets_year = FY2024 | equity = {{increase}} {{INRConvert|52276|c}} | equity_year = FY2024 | num_employees = 140,619 (2022) | parent = [[ਮਹਿੰਦਰਾ ਗਰੁੱਪ]] | subsid = | website = {{URL|auto.mahindra.com}} }} '''ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mahindra & Mahindra''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1945 ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮੁਹੰਮਦ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਹਿੰਦਰਾ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, M&M ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਾਹਨ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਇਕਾਈ, [[ਮਹਿੰਦਰਾ ਟਰੈਕਟਰਜ਼]], ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|date=1 August 2013|title=Indian Tractor Maker Mahindra Takes On Deere|url=http://www.businessweek.com/articles/2013-08-01/indian-tractor-maker-mahindra-takes-on-deere|magazine=Business Week|archive-url=https://web.archive.org/web/20130803183330/http://www.businessweek.com/articles/2013-08-01/indian-tractor-maker-mahindra-takes-on-deere|archive-date=3 August 2013|access-date=2 February 2014}}</ref> ਇਹ 2018 ਵਿੱਚ ਫਾਰਚੂਨ ਇੰਡੀਆ 500 ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 17ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=22 December 2011 |title=Mahindra & Mahindra in Fortune India list |url=http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-indias-30-biggest-companies/20111222.htm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125230649/https://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-indias-30-biggest-companies/20111222.htm |archive-date=25 January 2021 |access-date=2 February 2014 |website=Rediff.com}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਵਾਹਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੂਤੀ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ [[ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਸ|ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Top Competitors for Mahindra & Mahindra Limited |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/competition.Mahindra__Mahindra_Limited_.88313bf0a2725f22.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130315155912/http://www.hoovers.com/company-information/cs/competition.Mahindra__Mahindra_Limited_.88313bf0a2725f22.html |archive-date=15 March 2013 |access-date=2 February 2014 |publisher=Hoovers}}</ref> ਡਾ. ਅਨੀਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੀਈਓ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Ghosh |first=Malyaban |date=2021-03-26 |title=Mahindra appoints Anish Shah as the MD and CEO, effective from April 2 |url=https://www.livemint.com/companies/news/mahindra-appoints-anish-shah-as-the-md-and-ceo-effective-from-april-2-11616762650940.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210713060820/https://www.livemint.com/companies/news/mahindra-appoints-anish-shah-as-the-md-and-ceo-effective-from-april-2-11616762650940.html |archive-date=13 July 2021 |access-date=2024-03-13 |website=mint |language=en}}</ref><ref name="nxccontrols3">{{Cite web |last=patel |first=nirav |date=14 March 2024 |title=The Mahindra XUV400 |url=https://ev.nxccontrols.in/blog/exploring-the-best-long-range-ev-cars-in-india-2024/ |access-date=20 April 2024 |website=ev.nxccontrols.in |publisher=author |ref=nxccontrols}}</ref> === ਫੌਜੀ ਵਾਹਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Armado_Side_view.jpg|thumb| ਮਹਿੰਦਰਾ ਬਖਤਰਬੰਦ ਲਾਈਟ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਵਾਹਨ]] ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਮਿਲਟਰੀ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਅਸੈਂਬਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, 1947 ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਸ ਜੀਪ ਦੇ ਆਯਾਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜੋ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>[http://www.mahindra.com/What-We-do/Defense "Mahindra & Mahindra Defense Division"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905204156/http://www.mahindra.com/What-We-Do/Defense |date=2015-09-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905204156/http://www.mahindra.com/What-We-Do/Defense|date=5 September 2015}}, Mahindra Corporate Web site.</ref> ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਮੀਰੇਟਸ ਵਹੀਕਲ ਆਰਮਰਿੰਗ (MEVA, ਮਹਿੰਦਰਾ ਆਰਮਰਡ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਮਿਲਟਰੀ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਇਸ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਦਰਾ ਆਰਮਰਡ ਲਾਈਟ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਵਹੀਕਲ (ALSV) ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਆਰਮਰਡ ਸਟ੍ਰੈਟਨ ਆਰਮਰਡ ਪਰਸੋਨਲ ਕੈਰੀਅਰ (APC), <ref>{{Cite web |last=Gupta |first=Ritvik |date=2020-05-31 |title=Mahindra Armoured Vehicles: The Indigenous Line of Defence |url=https://gomechanic.in/blog/mahindra-armored-vehicles/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227001629/https://gomechanic.in/blog/mahindra-armored-vehicles/ |archive-date=27 February 2021 |access-date=2021-03-23 |website=The GoMechanic Blog |language=en-US}}</ref> ਅਤੇ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਵਾਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਨੇ BAE ਸਿਸਟਮਸ, ਡਿਫੈਂਸ ਲੈਂਡ ਸਿਸਟਮਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਉੱਦਮ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ; ਇਸ ਤਹਿਤ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪਹਿਲੇ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਹਿੰਦਰਾ ਮਾਈਨ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟਡ ਵਹੀਕਲ -I (MPV-I) ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-21/news/31220043_1_defence-land-systems-india-defence-sector-defence-industry|title=Govt's 26% cap for FDI in defence a challenge: Dean McCumiskey, CEO, BAE Systems India|last=Gooptu|first=Biswarup|date=21 March 2012|work=The Economic Times|access-date=9 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305084904/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-21/news/31220043_1_defence-land-systems-india-defence-sector-defence-industry|archive-date=5 March 2016}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਧਾਤੂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਏਅਰਬੱਸ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਏਰੋਸਪੇਸ ਸੌਦੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/make-in-india-mahindra-group-bags-multi-million-dollar-aerospace-deal-with-airbus/articleshow/47678226.cms?from=mdr|title=Make in India: Mahindra Group bags multi-million dollar aerospace deal with Airbus|date=14 July 2018|work=Economic Times|access-date=8 May 2021}}</ref> === ਫਾਰਮ ਉਪਕਰਣ === ਮਹਿੰਦਰਾ ਨੇ 60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਈ ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ 200,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਨਾਲ (ਵਾਲੀਅਮ ਦੁਆਰਾ) ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਟਰੈਕਟਰ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ 2.1 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟਰੈਕਟਰ ਵੇਚੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web |title="Farm Equipment", Mahindra Corporate Website. Retrieved 5 December 2011 |url=http://www.mahindra.com/What-We-Do/Farm-Equipment |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209094740/http://www.mahindra.com/What-We-Do/Farm-Equipment |archive-date=9 February 2012 |access-date=5 February 2012 |publisher=Mahindra.com}}</ref> ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੀ ਖੇਤੀ ਉਪਕਰਣ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ( [[ਮਹਿੰਦਰਾ ਟਰੈਕਟਰਜ਼]] ) ਕੋਲ ਲਗਭਗ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੀਲਰ 1.45 ਮਿਲੀਅਨ ਗਾਹਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਹਿੰਦਰਾ ਟਰੈਕਟਰ ਭਾਰਤ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਚੀਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਅਫਰੀਕਾ (ਨਾਈਜੀਰੀਆ, ਮਾਲੀ, ਚਾਡ, ਗੈਂਬੀਆ, ਅੰਗੋਲਾ, ਸੁਡਾਨ, ਘਾਨਾ, ਅਤੇ ਮੋਰੋਕੋ), ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ (ਚਿਲੀ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ) ਸਮੇਤ 40 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।, ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ, ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ, ਅਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ), ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ (ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ), ਮੱਧ ਪੂਰਬ (ਇਰਾਨ ਅਤੇ ਸੀਰੀਆ) ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ (ਸਰਬੀਆ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਮੈਸੇਡੋਨੀਆ)। ਮਹਿੰਦਰਾ ਟਰੈਕਟਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਮੇਨਲੈਂਡ ਚੀਨ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹਨ: ਮਹਿੰਦਰਾ ਯੂਐਸਏ, ਮਹਿੰਦਰਾ (ਚੀਨ) ਟਰੈਕਟਰ ਕੰਪਨੀ, ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਯੂਏਦਾ (ਯਾਨਚੇਂਗ) ਟਰੈਕਟਰ ਕੰਪਨੀ (ਜਿਆਂਗਸੂ ਯੂਏਡਾ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਉੱਦਮ)।<ref name="Mahindra 2011">[http://www.mahindra.com/What-We-do/Farm-Equipment/Companies/Mahindra-and-Mahindra-Farm-Equipment-Division "Mahindra & Mahindra Farm Equipment Division"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150912160907/http://www.mahindra.com/What-We-do/Farm-Equipment/Companies/Mahindra-and-Mahindra-Farm-Equipment-Division|date=12 September 2015}}, Mahindra Corporate Website. </ref> [[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_e2o_Plus_battery_electric_car,_cropped_(2).png|thumb| ਮਹਿੰਦਰਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਕਾਰ|left]]2003 ਵਿੱਚ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੇ ਫਾਰਮ ਉਪਕਰਣ ਸੈਕਟਰ ਨੇ [[Deming Prize|ਡੈਮਿੰਗ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਇਨਾਮ]] ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="DemingPrizeMM">{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/2003/10/14/stories/2003101401860300.htm|title=M&M unit receives Deming award|date=13 October 2003|work=The Hindu|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001184105/http://www.thehindubusinessline.in/2003/10/14/stories/2003101401860300.htm|archive-date=1 October 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Press Release: M&M Tractors awarded the Deming for excellence in quality |url=http://www.mahindra.com/News/Press-Releases/1294142442 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140219010323/http://www.mahindra.com/News/Press-Releases/1294142442 |archive-date=19 February 2014 |access-date=2 February 2014 |publisher=Mahindra Group}}</ref> 2007 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਪੂਰੇ ਵਪਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਗੁਣਵੱਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਪਾਨ ਕੁਆਲਿਟੀ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/press-releases/mahindra-s-fes-wins-japan-quality-medal-107111501008_1.html#:~:text=Mahindra's%20Farm%20Equipment%20Sector%20has,multi%2Dutility%20vehicles%20in%20India|title=Mahindra's FES wins Japan quality medal|date=5 February 2013|work=Business Standard|access-date=8 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508093113/https://www.business-standard.com/article/press-releases/mahindra-s-fes-wins-japan-quality-medal-107111501008_1.html#:~:text=Mahindra's%20Farm%20Equipment%20Sector%20has,multi%2Dutility%20vehicles%20in%20India|archive-date=8 May 2021}}</ref> ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਹਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਸੂਚਕ ਅੰਕ (CSI) 88 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="Mahindra 20112">[http://www.mahindra.com/What-We-do/Farm-Equipment/Companies/Mahindra-and-Mahindra-Farm-Equipment-Division "Mahindra & Mahindra Farm Equipment Division"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150912160907/http://www.mahindra.com/What-We-do/Farm-Equipment/Companies/Mahindra-and-Mahindra-Farm-Equipment-Division|date=12 September 2015}}, Mahindra Corporate Website.</ref> ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਲੋਡ ਕਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇਨੋਵੇਟਿਵ ਉਤਪਾਦ/ਸੇਵਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2008 ਦਾ ਗੋਲਡਨ ਪੀਕੌਕ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://goldenpeacockaward.com/innovative-productservice-award-gpipsa.html|title=Innovative Product/Service (GPIPSA)|date=|work=Golden Peacock Awards|access-date=8 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508093116/http://goldenpeacockaward.com/innovative-productservice-award-gpipsa.html|archive-date=8 May 2021}}</ref> ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ 200 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ 2009 ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਨੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਨੂੰ 10 ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Mahindra 20112" />[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Arjun_605_DI_tractor_with_trailer.JPG|thumb| ਮਹਿੰਦਰਾ ਅਰਜੁਨ 605 DI ਟਰੈਕਟਰ ਟਰੇਲਰ ਨਾਲ|center]] ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਹੋਰ ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਵੇਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਪਲੀਟਰੈਕ ਰਾਹੀਂ ਖੇਤੀ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਉਤਪਾਦ-ਲਾਈਨ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/business/report-mahindra-mahindra-plans-to-add-farm-mechanisation-products-1976132|title=Mahindra & Mahindra plans to add farm mechanisation products|date=8 April 2014|work=DNA|access-date=8 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510143843/https://www.dnaindia.com/business/report-mahindra-mahindra-plans-to-add-farm-mechanisation-products-1976132|archive-date=10 May 2021}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੇ FES ਨੇ ਇੱਕ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਯੂਵੋ ਟਰੈਕਟਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ - ਇੱਕ ਨਵੇਂ-ਯੁੱਗ ਦੀ ਉੱਨਤ ਟਰੈਕਟਰ ਰੇਂਜ ਜਿਸਨੂੰ Yuvo Tech+ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/business/mahindra-launches-new-yuvo-tech-tractor-will-be-available-in-three-models|title=Mahindra launches new Yuvo Tech + tractor; will be available in three models|date=12 October 2021|work=Free Press Journal|access-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114140046/https://www.freepressjournal.in/business/mahindra-launches-new-yuvo-tech-tractor-will-be-available-in-three-models|archive-date=14 January 2022}}</ref> == ਮਾਡਲ == === ਯਾਤਰੀ ਵਾਹਨ === ===== ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਡਲ: ICE ਵਾਹਨ ===== {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size: 0.85em; width: 88%" ! colspan="2" |ਮਾਡਲ ! width="10%" |ਕੈਲੰਡਰ ਸਾਲ !ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਡਲ ! width="32%" |ਵਾਹਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |- bgcolor="#e0e0e0" | colspan="5" |''' SUV''' |- |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Bolero_Gen_3.jpg|alt=|200x200px]]<br /><br />'''ਬੋਲੇਰੋ''' |'''ਬੋਲੇਰੋ''' |2000 |2020 |ਮੱਧ ਆਕਾਰ ਦੀ SUV |- |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_TUV_300_Chennai_2016_(2).JPG|alt=|200x200px]]<br />ਬੋਲੇਰੋ ਨੀਓ |'''ਬੋਲੇਰੋ ਨੀਓ''' |2021 |2021 |ਮਿੰਨੀ ਐਸ.ਯੂ.ਵੀ |- |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra Thar Photoshoot at Perupalem Beach (West Godavari District, AP, India) Djdavid.jpg|alt=|200x200px]]<br /><br />ਥਾਰ |'''ਥਾਰ''' |2010 |2020 |4x4 ਕੰਪੈਕਟ SUV |- |ਥਾਰ ਰੌਕਸ |'''ਥਾਰ ਰੌਕਸ''' |2024 |2024 |4x4 ਮੱਧ ਆਕਾਰ ਦੀ SUV |- |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Scorpio_GLX_2.6_m-Hawk_2011_(36756517492).jpg|alt=|200x200px]]<br /><br />ਸਕਾਰਪੀਓ |'''ਸਕਾਰਪੀਓ''' |2002 |2022 |ਸੀ-ਸੈਗਮੈਂਟ ਦੀ ਐਸ.ਯੂ.ਵੀ |- |'''ਸਕਾਰਪੀਓ-N''' |'''[[ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ|ਸਕਾਰਪੀਓ-N]]''' |2022 |2022 |ਡੀ-ਸਗਮੈਂਟ SUV |- bgcolor="#e0e0e0" | colspan="5" |''' Crossover SUV''' |- |'''XUV 3XO''' |'''XUV 3XO''' |2019 |2024 |ਬੀ-ਸੈਗਮੈਂਟ ਕਰਾਸਓਵਰ SUV |- |[[ਤਸਵੀਰ:2021_Mahindra_XUV700_2.2_AX7_(India)_front_view.png|frameless]] '''XUV700''' |'''XUV700''' |2021 |2021 |ਸੀ-ਸੈਗਮੈਂਟ ਕਰਾਸਓਵਰ ਐਸ.ਯੂ.ਵੀ |- |- bgcolor="#e0e0e0" | colspan="5" |ਹਲਕਾ ਵਪਾਰਕ ਵਾਹਨ |- |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Bilbao-_08_Marzo_30.jpg|alt=|200x200px]]<br /><br />'''ਸਕਾਰਪੀਓ ਗੇਟਵੇ''' |'''ਸਕਾਰਪੀਓ ਗੇਟਵੇ''' |2006 |2017 |ਪਿਕਅੱਪ ਟਰੱਕ |- |- bgcolor="#e0e0e0" | colspan="5" |'''UTV''' |- |[[ਤਸਵੀਰ:Red_2018_Mahindra_Roxor_with_after_market_hard_cab.jpeg|alt=|199x199px]] ਰੋਕਸਰ |'''ਰੋਕਸਰ''' |2018 |2018 |4x4 ਆਫ-ਰੋਡ ਸਿਰਫ ਸਪੋਰਟਸ ਯੂਟਿਲਿਟੀ ਵਾਹਨ |} ===== ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨ ===== {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size: 0.85em; width: 88%" ! colspan="2" |ਮਾਡਲ ! width="10%" | ਕੈਲੰਡਰ ਸਾਲ ! ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਡਲ ! width="32%" | ਵਾਹਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |- bgcolor="#e0e0e0" | colspan="5" | '''ਕਰਾਸਓਵਰ SUV''' |- |[[ਤਸਵੀਰ:2023_Mahindra_XUV_400_EL_EV_,_Ashiana_Brahmananda,_Jamshedpur,_Jharkhand,_India_(_Ank_Kumar,_Infosys_Limited_)_01.jpg|alt=|200x200px]] '''XUV400''' | '''XUV400''' | 2023 | 2023 | ਬੀ-ਸੈਗਮੈਂਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਕਰਾਸਓਵਰ SUV |- | '''BE6''' | '''BE6''' | 2024 | 2024 | ਸੀ-ਸੈਗਮੈਂਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਕਰਾਸਓਵਰ ਕੂਪੇ SUV |- | '''XEV 9e''' | '''XEV 9e''' | 2024 | 2024 | ਡੀ-ਸਗਮੈਂਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਕਰਾਸਓਵਰ ਕੂਪੇ SUV |- |} ==== ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਮਾਡਲ ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !ਮਾਡਲ !ਜਾਰੀ !ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ !ਚਿੱਤਰ !ਨੋਟ |- |'''ਆਰਮਾਡਾ''' |1993 |2001 |[[ਤਸਵੀਰ:2009-03_Janakpur_32.jpg|200x200px]] | |- |'''ਵੋਏਜਰ''' |1997 |2002 | | |- |'''ਮੇਜਰ''' |2004 |2010 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_CL_550_MDI_@_Changanasseri.jpg|285x285px]] | |- |'''ਮਾਰਕਸਮੈਨ''' |2006 |2020 | | |- |'''ਜ਼ਾਈਲੋ''' |2009 |2019 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Xylo.png|200x200px]] | |- |'''ਮੈਕਸੀਮੋ''' |2010 |2015 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Maxximo_-_Full_Bin.JPG|200x200px]] | |- |'''XUV500''' |2011 |2021 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_XUV_SUV_at_Ashiana_Brahmananda_(Ank_Kumar,_Infosys_Limited)._01.jpg|200x200px]] | |- |ਕੁਆਂਟੋ |2012 |2016 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Quanto_image.JPG|200x200px]] | |- |'''e2o''' |2013 |2017 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_e2o_Kathmandu_2.jpg|200x200px]] | |- |'''ਵਰਿਟੋ ਵਿਬੋ''' |2013 |2019 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Verito_Vibe_2015.JPG|200x200px]] | |- |'''TUV 300''' |2015 |2020 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_TUV300_2016_(2).JPG|200x200px]] |Replacement of TUV 300 comes as Bolero Neo. |- |'''KUV100''' |2016 |2023 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_KUV100_1.2_K4_Plus_2019.jpg|200x200px]] | |- |'''ਨੂਵੋਸਪੋਰਟ''' |2016 |2020 | | |- |'''TUV300 ਪਲੱਸ''' |2018 |2020 | | |- |'''ਅਲਤੁਰ੍ਸ G4''' |2018 |2022 |[[ਤਸਵੀਰ:Ssangyong_Rexton_220_e-XDi_2018.jpg|200x200px]] |Rebadged from Ssangyong Rexton |- |'''ਮਾਰਾਜ਼ੋ''' |2018 |2024 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Marazzo_MPV_SEP_18_(3).jpg|267x267px]] | |} === ਮੋਟਰਾਈਜ਼ਡ ਟ੍ਰਾਈਕ === * ਅਲਫਾ ਡੀਐਕਸ * ਅਲਫ਼ਾ ਡੀਐਕਸ (ਸੀਐਨਜੀ) === ਮੋਟਰਾਈਜ਼ਡ ਕਾਰਗੋ ਟ੍ਰਾਈਕ === * ਅਲਫ਼ਾ ਪਲੱਸ * ਅਲਫ਼ਾ ਪਲੱਸ (CNG) === ਪਿਕਅੱਪ ਟਰੱਕ === * ਬੋਲੇਰੋ ਪਿਕ-ਅੱਪ * ਮੈਕਸ ਪਿਕ-ਅੱਪ ਸਿਟੀ * Maxx Pik-Up HD (ਭਾਰੀ ਡਿਊਟੀ, 2000kg ਪੇਲੋਡ) <ref>{{Cite web |title=maxx-hd |url=https://auto.mahindra.com/pick-up-trucks/maxx-hd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321230334/https://auto.mahindra.com/pick-up-trucks/maxx-hd |archive-date=21 March 2024 |access-date=2024-03-21 |website=auto.mahindra.com |language=en}}</ref> * ਜੀਤੋ ਤਕੜਾ * ਸੁਪਰੋ ਮੈਕਸੀ ਟਰੱਕ * ਸੁਪਰੋ ਮਿੰਨੀ ਟਰੱਕ * ਵੀਰੋ === ਟਰੱਕ === * ਬਲੈਜ਼ੋ ਹੌਲੇਜ * ਬਲੇਜ਼ੋ ਟਿਪਰ * ਬਲੇਜ਼ੋ ਟਰੈਕਟਰ ਟ੍ਰੇਲਰ * ਫੁਰੀਓ * ਜਯੋ * ਓਪਟੀਮੋ ਲੋਡਕਿੰਗ === ਬੱਸ === * ਕਰੂਜ਼ੀਓ * ਕਰੂਜ਼ੀਓ ਗ੍ਰਾਂਡ<ref>{{Cite web |title=Authentic SUVs {{!}} Explore the Impossible |url=https://auto.mahindra.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321225659/https://auto.mahindra.com/ |archive-date=21 March 2024 |access-date=2024-03-21 |website=auto.mahindra.com |language=en}}</ref> === ਧਾਰਨਾਵਾਂ === * ਬੀ.05 * ਬੀ.07 * ਬੀ.09 * ਬੀ.ਈ. RALL-E * XUV.e8 * XUV.e9 * XUV 700 ਪੈਟਰੋਲ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ * ਥਾਰ<ref>{{Cite web |title=New Mahindra Electric SUV {{!}} Electric SUVs |url=https://mahindraelectricautomobile.com/#products |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240122044020/https://mahindraelectricautomobile.com/#products |archive-date=22 January 2024 |access-date=2024-01-22 |website=Born Electric |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਫਟੀ 50]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀਐਸਈ ਸੈਂਸੈਕਸ]] fm9ukrlnze41jf0h3hdfk6e6c3ixblh 0 193238 847867 803308 2026-09-25T19:10:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847867 wikitext text/x-wiki  {{Infobox officeholder | name = Inderjit Singh | native_name = | image = | caption = | birth_name = Inderjit Singh Dhaliwal | birth_date = {{birth date and age|df=y|1960|6|6}} | birth_place = [[Punjab, India]] | nationality = Singaporean | party = [[People's Action Party]] | alma_mater = [[University of Strathclyde]] <br> [[Nanyang Technological University]] | profession = Engineer | website = }} '''ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ''' (ਜਨਮ 5 ਜੂਨ 1960) ਉਦਯੋਗਪਤੀ <ref>[http://www.asiaone.com/Business/SME%2BCentral/Talking%2Bpoint/Story/A1Story20091119-181040.html Singapore as a hub for entrepreneurs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101102161324/http://www.asiaone.com/Business/SME+Central/Talking+point/Story/A1Story20091119-181040.html |date=2010-11-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101102161324/http://www.asiaone.com/Business/SME+Central/Talking+point/Story/A1Story20091119-181040.html|date=2 November 2010}} New Straits Times – 21 November 2009</ref> ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ 1996 ਤੋਂ 2015 ਤੱਕ 'ਐਂਗ ਮੋ ਕਿਓ ਜੀਆਰਸੀ' ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਾਬਕਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)]] ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ 10 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਆ ਗਏ ਸਨ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਕਾਕੀ ਬੁਕਿਟ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਡ੍ਰਿਕ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਟੇਮਾਸੇਕ ਜੂਨੀਅਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ [[ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ|ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ]] ਵਿੱਚ ਨਾਨਯਾਂਗ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (NTU) ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1985 ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਨੈਨਯਾਂਗ ਟੇਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੇ EEE ਕਲੱਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ NTU ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ। ਉਸਨੇ NTI ਅਲੂਮਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਸਟ੍ਰੈਥਕਲਾਈਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। 1991 ਵਿੱਚ [[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ|ਐਮਬੀਏ]] ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਐਮਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ <ref name=":0">{{Cite web |title=NTU EEE Alumni{{!}} Class of 1985 : Professor Inderjit Singh Dhaliwal |url=https://www.ntu.edu.sg/eee/alumni/eee-alumni-awards/professor-inderjit-singh-dhaliwal |access-date=2023-03-31 |website=School of Electrical and Electronic Engineering |language=en |archive-date=2023-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331051817/https://www.ntu.edu.sg/eee/alumni/eee-alumni-awards/professor-inderjit-singh-dhaliwal |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == === ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕੈਰੀਅਰ === ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਟੈਕਸਾਸ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1985 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1996 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਪੌੜੀ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ 13 ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ। ਟੈਕਸਾਸ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਉੱਦਮ|ਉਦਯੋਗਪਤੀ]] ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਸੈਂਟਰ (UTAC) ਇੱਕ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਫਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਿਸਦੀ ਕੀਮਤ 2001 ਵਿੱਚ US$2 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਉੱਦਮ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾਤਰ ਉਸਦੇ ਤਾਈਵਾਨੀ ਦੋਸਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ "ਇੱਛੁਕ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਮ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਰਮ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ"। ਉਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ US$138m ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ UTAC ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਰਮ ਨੂੰ 2004 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ === ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ === ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ 1984 ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਆਗੂ ਬਣ ਗਿਆ। <ref name=":1">{{Cite web |title=Inderjit Singh to step down as MP |url=https://www.todayonline.com/singapore/inderjit-singh-step-down-mp |access-date=2023-03-31 |website=TODAY |language=en}}</ref> ਉਹ 1997 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਐਂਗ ਮੋ ਕਿਓ ਜੀਆਰਸੀ ਵਿੱਚ ਕੇਬੂਨ ਬਾਰੂ ਵਾਰਡ ਲਈ ਸੰਸਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। <ref name=":2">{{Cite web |date=2015-07-25 |title=Inderjit Singh announces his retirement from politics |url=https://www.asiaone.com/singapore/inderjit-singh-announces-his-retirement-politics |access-date=2023-03-31 |website=AsiaOne |language=en}}</ref> ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਇੰਦਰਜੀਤ 2002 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ ਉਪ ਸਰਕਾਰੀ ਵ੍ਹਿਪ ਸੀ <ref name=":1"/> ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਸੀ। 2 ਜਨਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ 24 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ 2015 ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। <ref name=":2"/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|}}{{Navboxes|list={{12th Parliament of Singapore}} {{11th Parliament of Singapore}} {{10th Parliament of Singapore}}}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਗਾਪੁਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960]] mq62dnvrlh4fpt4z3xyvygwf7tdx9ru 0 193361 847810 784208 2026-09-25T16:57:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847810 wikitext text/x-wiki {{Infobox judoka | name = Akram Shah | image = | caption = | headercolor = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | full_name = | nickname = | nationality = [[India]]n | birth_date = {{Birth-date and age|27 July 1978}} | birth_place = Mandalwali, [[Delhi]], [[India]] | death_date = | death_place = | height = {{height|ft=5|in=4.5}} | weight = {{convert|60|kg|lb}} | country = {{IND}} | sport = [[Judo]] | event = | club = | team = | turnedpro = | partner = | former_partner = | coach = | retired = | coaching = | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | highestranking = | medaltemplates = {{MedalSport | Men's [[judo]] }} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition | [[Commonwealth Games]] }} {{MedalSilver | [[2002 Commonwealth Games|2002 Manchester]] | [[2002 Commonwealth Games results|-60 kg]] }} {{MedalCompetition | [[Asian Judo Championships]] }} {{MedalBronze | [[2003 Asian Judo Championships|2003 Jeju]] | -60 kg }} {{MedalCompetition | [[South Asian Games|South Asian (SAF) Games]] }} {{MedalGold | [[2010 South Asian Games|2010 Dhaka]]<ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/cities/lucknow/akram-bags-gold-in-saf-games/ |title=Akram bags gold in SAF Games |publisher=Express News Service |date=February 4, 2010 |quote=Akram Shah of Uttar Pradesh bagged a gold in the 11th SAF Games 2010 being organised at Dhaka, Bangladesh. Akram grabbed the gold in the 60 kg weight category.}}</ref> | -60 kg }} | show-medals = }} '''ਅਕਰਮ ਸ਼ਾਹ''' (ਜਨਮ 11 ਜੂਨ 1974 <ref name="crpf.nic.in">{{Cite web |title=Sports |url=http://crpf.nic.in/sports.HTM |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214115/http://crpf.nic.in/sports.htm |archive-date=2015-09-15 |access-date=16 February 2015 |publisher=Crpf.nic.in}}</ref> ਜਾਂ 27 ਜੁਲਾਈ 1978 <ref name="JudoInside" /> <ref>{{Cite web |title=Akram Shah |url=https://www.olympic.org/akram-shah |access-date=2019-12-10 |website=Olympic.org |publisher=[[International Olympic Committee]]}}</ref> <ref>{{Cite sports-reference|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/sh/akram-shah-1.html|title=Akram Shah|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121106121043/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/sh/akram-shah-1.html|archivedate=2012-11-06|access-date=2025-01-19|url-status=dead}}</ref> ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਜੂਡੋ|ਜੂਡੋਕਾ]] ਹੈ। ਅਕਰਮ ਸ਼ਾਹ ਵਾਧੂ- ਲਾਈਟਵੇਟ (-60) ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਹੈ । <ref name="JudoInside">{{Cite web |title=Akram Shah |url=http://www.judoinside.com/judoka/view/19032/judo-career |access-date=16 February 2015 |website=JudoInside}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਸਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਸਰਵਉੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਪੋਰਟਸਪਰਸਨ ਅਵਾਰਡ - [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="crpf.nic.in" /> ਅਕਰਮ ਸ਼ਾਹ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ 27 ਅਕਤੂਬਰ 1998 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਪੁਲਿਸ ਬਲ (ਸੀਆਰਪੀਐਫ) ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। 2001 ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਅਤੇ 2005 ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤ ਕੇ ਜੂਡੋ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੁਲਿਸ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ 2000 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਦਸ ਸਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੂਡੋ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇੱਕ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਨਾਇਕ ਰਿਹਾ। ਅਕਰਮ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 2004 ਏਥਨਜ਼ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜੂਡੋ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref name="crpf.nic.in"/> == ਅਵਾਰਡ == {| class="wikitable" width="30%" ! width="10%" |ਸਾਲ ! width="10%" | ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ |- | style="text-align:center;" | 2003 | style="text-align:center;" | ''[[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ]]'' |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974]] jmy3mmr0eowbvw75e0efuurawhsxwwu 0 193578 847934 785786 2026-09-26T03:10:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847934 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Talat Hussain | honorific_suffix = [[Pride of Performance|PP]] [[Sitara-i-Imtiaz|SI]] | image = | image_size = | caption = | native_name = طلعت حسین | native_name_lang = ur | birth_name = Talat Hussain Warsi | birth_date = {{birth date|df=y|1940|9|18}} | birth_place = [[Delhi]], [[British India]] | death_date = {{death date and age|df=y|2024|5|26|1940|9|18}} | death_place = [[Karachi]], [[Sindh]], Pakistan | alma_mater = [[London Academy of Music and Dramatic Art]] | occupation = Actor <br> Radio host <br> Teacher | years_active = 1962–2024 | children = 3 | awards = [[Sitara-i-Imtiaz]] (2021)<br/>[[Pride of Performance]] (1982) }} '''ਤਲਤ ਹੁਸੈਨ ਵਾਰਸੀ''' ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਹੋਸਟ ਸੀ ਤਲਤ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਇਸਤਾ ਬੇਗਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਜੋ ਕਿ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। <ref name="Dawn">{{Cite web |last=InpaperMagazine |first=From |date=2012-10-20 |title=Profile: The pause factor |url=https://www.dawn.com/2012/10/20/profile-the-pause-factor/ |access-date=2024-05-29 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> ਤਲਤ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਬਹੁਮੁਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ "ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਲਾਰੈਂਸ ਓਲੀਵੀਅਰ]] " ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। <ref name=":0">{{Cite web |last=Peerzada |first=Salman |date=27 May 2024 |title=OBITUARY: Talat Hussain’s last bow |url=https://www.dawn.com/news/1835910 |website=[[Dawn News]]}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਤਲਤ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਸਤੰਬਰ 1940 ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੰਡ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ [[ਕਰਾਚੀ]] ਚਲੇ ਗਏ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸ਼ਾਇਸਤਾ ਬੇਗਮ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਵਜੋਂ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। <ref name=":0"/> ਤਲਤ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਨ। <ref name=":1">{{Cite web |last=Suhayb |first=Muhammad |date=3 June 2024 |title=Talat Hussain: The Inevitable Pause |url=https://www.youlinmagazine.com/article/talat-hussain-the-inevitable-pause/MjgwMQ== |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711164138/https://www.youlinmagazine.com/article/talat-hussain-the-inevitable-pause/MjgwMQ== |archive-date=11 July 2024 |website=Youlin Magazine}}</ref> ਤਲਤ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ [[ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ]] ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। <ref name=":0"/> == ਕਰੀਅਰ == === 1960-1970: ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮ === ਤਲਤ ਹੁਸੈਨ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ''ਚਿਰਾਘ ਜਲਤਾ ਰਹਾ'' (1962) ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਹੁਣ ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਵੌਇਸਓਵਰ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ। <ref name=":0"/> ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਕ੍ਰੀਨ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਇਸ਼ਾਰਾ'' (1969) ਵਿੱਚ ਵਹੀਦ ਮੁਰਾਦ ਜਾਂ ''ਇੰਸਾਨ ਔਰ ਆਦਮੀ'' (1970) ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ । <ref name=":1"/> === 1970-1980: ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਵੱਲ ਵਧਣਾ === 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਪੀਟੀਵੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਤਲਤ ਹੁਸੈਨ ਨੇ <nowiki><i id="mwRg">ਬੰਦਿਸ਼</i></nowiki> (1976) ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। <ref name=":1"/> === 1990-2010: ਪਰਿਪੱਕ ਪਾਤਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ === ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਚਰਿੱਤਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਕਸ਼ਕੋਲ'' (1993) ਵਿੱਚ। <ref name=":1"/> === ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮਾਂ === ਤਲਤ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਕਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕੀ ਫਿਲਮ ''ਮਲਕੋਕੋਲੂ ਓਲੁਮ ਫੇਡੇਲੇਰੀ'' (1971) <ref name=":0"/> ਚੈਨਲ ਫੋਰ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ''ਟਰੈਫਿਕ'' (1989) ਅਤੇ ''ਫੈਮਿਲੀ ਪ੍ਰਾਈਡ'' (1991) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ''।'' 2006 ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਨਾਰਵੇਈ ਫਿਲਮ ''ਇੰਪੋਰਟ-ਐਕਸਪੋਰਟ'' (2005) ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਅਮਾਂਡਾ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। <ref name="Dawn"/> ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ''ਸੌਤੇਨ ਕੀ ਬੇਟੀ'' (1989) ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ''ਜਿਨਾਹ'' (1998) ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। <ref name="Dawn" /> == ਹੋਰ ਕੰਮ == === ਐਕਟਿੰਗ ਅਧਿਆਪਕ === 2012 ਤੱਕ ਉਹ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ (NAPA) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸਿਖਾਈ। <ref name="Dawn"/> <ref name="Tribune"/> ਤਲਤ ਆਰਟਸ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਸੀ। <ref name=":0"/> === ਸਾਹਿਤ === ਉਸਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਸੰਦੂਕ'' ਅਤੇ ''ਤਾਜ਼ਾ ਬਸਤੀਆਨ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਉਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਵਲਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name=":0"/> ਉਸਨੇ [[ਵਾਰਤਕ ਕਵਿਤਾ|ਵਾਰਤਕ ਕਵਿਤਾ ਦੀ]] ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web |last=Peerzada |first=Salman |date=3 June 2024 |title=Fellow artists remember Talat Hussain — the late actor, radio host and luminary |url=https://images.dawn.com/news/1192484 |website=Dawn News |quote=Mr Hussain also wrote prose poems.}}</ref> === ਕੁਰਾਨ ਦਾ ਵਰਣਨ === 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ [[ਕ਼ੁਰਆਨ|ਕੁਰਾਨ]] ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |last=Shuayb |first=Haroon |date=3 June 2022 |title=Talat Hussain: An Actor with Extraordinary Grace and Skill |url=https://www.youlinmagazine.com/article/talat-hussain-an-actor-with-extraordinary-grace-and-skill/MjI3Mg== |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711170049/https://www.youlinmagazine.com/article/talat-hussain-an-actor-with-extraordinary-grace-and-skill/MjI3Mg== |archive-date=11 July 2024 |website=Youlin Magazine}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰੱਖਸ਼ੰਦਾ ਹੁਸੈਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ ਦੋ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ: ਤਜ਼ੀਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਛੋਟੀ ਧੀ ਰੂਹੈਨਾ ਦੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਾਟਕ ਹਨ। <ref name="Dawn"/> == ਬੀਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੌਤ == ਫਰਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਤਲਤ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਚਮੜੀ ਦੀ ਐਲਰਜੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਕਾਸਮੈਟੋਲੋਜਿਸਟ ਦੁਆਰਾ ਗਲਤ ਇਲਾਜ ਕਾਰਨ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ "ਮੈਂ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕੱਲੇ ਤੁਰਨ ਜਾਂ ਬੈਠਣ ਦਿਓ।" <ref name="Tribune"/> 26 ਮਈ 2024 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ 83 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। <ref>{{Cite web |last=Dawn.com |date=2024-05-26 |title=Veteran actor Talat Hussain passes away in Karachi |url=https://www.dawn.com/news/1835799 |access-date=2024-05-26 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ == ਤਲਤ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਲੇਖਕ [[Huma Mir|ਹੁਮਾ ਮੀਰ]] ਨੇ ''ਯੇ ਹੈਂ ਤਲਤ ਹੁਸੈਨ'' ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। 2014 ਵਿੱਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਰਟਸ ਕੌਂਸਲ, ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਹਸੀਨਾ ਮੋਇਨ, ਅਲੀਫ਼ ਨੂਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਅਨੁਭਵੀ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰ/ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਕਮਾਲ ਅਹਿਮਦ ਰਿਜ਼ਵੀ ; ਪੱਤਰਕਾਰ ਮਜ਼ਹਰ ਅੱਬਾਸ ; ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰ ਕਾਜ਼ੀ ਵਾਜਿਦ । == ਚੁਣੀ ਗਈ ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role !Director !Channel !Notes !Ref |- | rowspan="2" |1976 |''Parchaiyan'' |Shiraz | | rowspan="7" |PTV | |<ref name="Dawn"/><ref name="Tribune"/> |- |''Bandish'' |Shahzad | | | |- |1979 |''Typist'' |Safdar Ali | | | |- | rowspan="2" |1980 |''Rabta'' |Tahir | | | |- |''Waiting Room'' |Kamal Akmal | | | |- |1982 |''Sarab'' |Shahid | | | |- |1985 |''Karawaan'' |Tofeeq Ahmed | | |- |1989 |''Traffik'' |Drug lord Tariq Butt | |Channel 4 |English production |<ref name="Dawn" /> |- |1990 |''Kareem Sahab Ka Ghar'' |Kareem | |PTV | |- |1993 |''Kashkol'' |Fazal Jah | |NTM | |<ref name="Dawn" /> |- |1994 |''Umedon Ke Saye'' |{{Na}} |{{Ya}} | rowspan="8" |PTV | | |- |1997 |''Hawain'' |Meer Muhammad | | | |- | rowspan="2" |2000 |''Aansoo'' |Doctor Ahsan | | | |- |''Sath Sath Ya Alag Alag'' |{{Na}} |{{Ya}} | | |- |2001 |''Doordesh'' |Raja | | | |- | rowspan="3" |2002 |''Des Pardes'' |Malik Nasir | | | |- |''Thori Khushi Thora Gham'' |Shamsheer | | | |- |''The Castle: Aik Umeed'' |Fawad Ali Syed | | | |- | rowspan="2" |2004 |''Meharun Nisa'' |Yousuf | |Indus TV/ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|Zee TV]] | | |- |'' Ana'' |Agha Jalal Khan | | rowspan="2" |ARY Digital | | |- |2005 |''Riyasat'' |Qadir Jogi | | | |- |2011 |''Dolly Aunty Ka Dream Villa'' |Malik Nazeer | |Geo TV | | |- |2016 |''[[ਮਨ ਮਾਇਲ|Mann Mayal]]'' |Rehman | |Hum TV | | |- |2019 |''Damsa'' |Sohail | |ARY Digital | | |- |2023 |''Na Tumhain Khabar Na Humien Khabar'' |Mansoor | |Aan TV | | |} === ਫਿਲਮਾਂ === * ''ਚਿਰਾਘ ਜਲਤਾ ਰਾਹਾ'' (1962) * ''ਇਸ਼ਾਰਾ'' (1969 - ਵਹੀਦ ਮੁਰਾਦ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ, ਨਿਰਮਿਤ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ) * ''ਇੰਸਾਨ ਔਰ ਆਦਮੀ'' (1970) <ref name="pakmag" /> * ''ਮਲਕੋਕੋਗਲੂ ਓਲੂਮ ਫੇਦਾਲੇਰੀ'' (1971, ਤੁਰਕੀ-ਇਰਾਨੀ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਣ ਫਿਲਮ) * ਮੁਹੱਬਤ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਤੀ (1977) <ref name="pakmag" /> * ''ਬੰਦਗੀ'' <ref name="pakmag" /> ( 1972) * ''ਕੁਰਬਾਨੀ'' (1981 ਫਿਲਮ) * ''ਗੁਮਨਾਮ'' (1983) * ''ਕਾਮਿਆਬੀ'' (1984) * ''ਹਲਚਲ'' (1985) * ''ਏਕ ਕਹਿ ਬਾਰਹ ਕਰ ਏਕ'' (1987) * ''ਸੌਤਨ ਕੀ ਬੇਟੀ'' (ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ) <ref name="Tribune">{{Cite web |last=Rafay Mahmood |date=20 February 2012 |title=Celebrated TV star waits to light up screens again (Talat Hussain) |url=https://tribune.com.pk/story/338999/celebrated-tv-star-waits-to-light-up-screens-again/ |access-date=25 August 2022 |publisher=The Express Tribune (newspaper)}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRafay_Mahmood2012">Rafay Mahmood (20 February 2012). [https://tribune.com.pk/story/338999/celebrated-tv-star-waits-to-light-up-screens-again/ "Celebrated TV star waits to light up screens again (Talat Hussain)"]. The Express Tribune (newspaper)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 August</span> 2022</span>.</cite></ref> * ''[[Raja Sahab|ਰਾਜਾ ਸਾਹਬ]]'' (1996) * ''ਜ਼ਰ ਗੁਲ'' (1997) * ''ਜਿਨਾਹ - ਫਿਲਮ'' (1998) <ref name="Dawn"/> <ref name="Tribune" /> * ਲਾਜ (2003) <ref name="Tribune" /> <ref name="pakmag">{{Cite web |title=Filmography of Talat Hussain |url=http://pakfilms.net/actors/TalatHussain.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428052505/http://pakfilms.net/actors/TalatHussain.php |archive-date=28 April 2017 |access-date=25 August 2022 |website=Pakistan Film Magazine website}}</ref> * ''ਆਯਾਤ-ਐਕਸਪੋਰਟ'' (2005 ਨਾਰਵੇਜਿਅਨ ਫਿਲਮ) <ref name="Dawn" /> * ''[[ਐਕਟਰ ਇਨ ਲਾਅ]]'' (2016) <ref name="pakmag" /> * ''ਚੁਪਨ ਚੁਪਾਈ'' (2017) * ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗਾਜ਼ੀ'' ( 2017) === ਸਟੇਜ === * ''ਅੰਧੇਰਾ ਉਜਾਲਾ'' * ''ਰਾਜ਼ ਓ ਨਿਆਜ਼'' * ''ਗੁਰਿਆ ਘਰ'' * ''ਲਾਉ ਤਉ ਕਤਲਨਾਮਾ ਮੇਰਾ'' * ''ਸੁਫ਼ੈਦ ਖ਼ੂਨ'' * ''ਖਾਲਿਦ ਕੀ ਖਾਲਾ'' * ''ਜੋ ਚਲੈ ਤੋ ਜਾਨ ਸੇ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈ'' == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == * [[ਤਮਗ਼ਾ ਹੁਸਨ ਕਾਰਕਰਦਗੀ|ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡ]] (1982)। * ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਗੁਮਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ (1985)। * ਫਿਲਮ ''ਮਿਸ ਬੈਂਕਾਕ'' (1986) ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ 1986 ਵਿੱਚ ਨਿਗਾਰ ਅਵਾਰਡ * ਅਮਾਂਡਾ ਅਵਾਰਡ (2006) ਨਾਰਵੇਜਿਅਨ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ - ''ਇੰਪੋਰਟ ਏਕਸਪੋਰਟ'' (2005)। <ref name="Dawn"/> <ref name="Tribune"/> * ਪਹਿਲਾ ਇੰਡਸ ਡਰਾਮਾ ਅਵਾਰਡ (2005) ਨਾਮਜ਼ਦ: ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼। * 2021 ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼]] (ਸਟਾਰ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ) ਅਵਾਰਡ === ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ === ਸਰੋਤ: <ref>[https://www.fashioncentral.pk/people-parties/events/celebrations/story-383-winners-announced-for-8th-lux-style-awards/ Winners announced for the 8th Lux Style Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161130191244/http://www.fashioncentral.pk/people-parties/events/celebrations/story-383-winners-announced-for-8th-lux-style-awards//|date=30 November 2016}}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.rewaj.pk/lux-style-awards-for-the-year-2004/ |title=Lux Style Awards for the year 2004 |access-date=2025-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030715233432/http://www.luxstyleawards.com/winners/pastwinners.asp |archive-date=2003-07-15 |url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030715233432/http://www.luxstyleawards.com/winners/pastwinners.asp|date=15 July 2003}}</ref> {| class="wikitable style" !ਸਮਾਰੋਹ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ! ਨਤੀਜਾ |- | ਤੀਜਾ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਬੋਤਮ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ | '''''ਲਾਜ''''' | rowspan="2" {{Nom}} |- | 4ਵਾਂ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ | rowspan="3" | ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਸੈਟੇਲਾਈਟ) | '''''ਅਨਾ''''' |- | rowspan="2" | 5ਵਾਂ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ | '''''ਯੇ ਭੀ ਕਿਸੀ ਕੀ ਬੇਤੀ ਹੈ''''' | {{Won}} |- | '''''ਰਿਆਸਤ''''' | {{Nom}} |- | 8ਵਾਂ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਧਰਤੀ) | '''''ਕਬਿ ਆਇ ਨ ਜੁਦਾਈ'''''| {{Won}} |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ * ਲਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|0403982}} {{Pride of Performance for Arts}}{{NigarAwardBestSupportingActor}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] bglcfuatlzri2rnlebj3aj6qezpw7j8 0 195685 847813 798774 2026-09-25T17:03:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847813 wikitext text/x-wiki '''ਅਗਰਤਲਾ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Agartala Book Fair;''' [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ]]: আগরতলা বইমেলা) ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲਾ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਵਰੀ, ਫਰਵਰੀ ਜਾਂ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ [[ਅਗਰਤਲਾ]], [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Agartala book fair begins, bibliomania grips people |url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/agartala-book-fair-begins-bibliomania-grips-people-117021100642_1.html |access-date=2021-02-12 |website=Business Standard |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Agartala book fair from today |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/agartala-book-fair-from-today/cid/1445722 |access-date=2021-02-12 |website=www.telegraphindia.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=12 day long 38th Agartala book fair inaugurated |url=https://www.tripurachronicle.in/Tripura/12-day-long-38th-agartala-book-fair-inaugurated-19741.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228041150/http://tripurachronicle.in/Tripura/12-day-long-38th-agartala-book-fair-inaugurated-19741.cms |archive-date=2020-02-28 |access-date=2021-02-12 |website=www.tripurachronicle.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Agartala Book Fair begins |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/agartala-book-fair-begins/1744841 |access-date=2021-02-12 |website=www.outlookindia.com/}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਇਹ 30 ਮਾਰਚ 1981 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=ডেস্ক |first=এনএনভি |date=2016-08-08 |title=দেশ বিদেশের বই মেলা! |url=https://www.newsnviewsbd.com/%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%87-%E0%A6%AE%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE/ |access-date=2024-01-31 |website=Newsnviewsbd.Com |language=en-US |archive-date=2022-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421162539/https://www.newsnviewsbd.com/%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%87-%E0%A6%AE%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |date=25 January 2020 |title=Prominent literary figures to assemble at Agartala Book Fair |url=https://nenow.in/north-east-news/tripura/prominent-literary-figures-to-assemble-at-agartala-book-fair.html |access-date=2021-02-12 |website=NORTHEAST NOW |language=en-US}}</ref> ਇਹ 10 ਦਿਨ ਚੱਲਿਆ। 2017 ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਰਘੂਨਾਥ ਸਰਕਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਗਰਤਲਾ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲਾ ਹੈ।"<ref name=":0" /> ਇਸਦੀ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ (25 ਸਾਲ) 2007 ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਗਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ 1990 ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਨਾਈ ਗਈ ਸੀ। 2020 ਤੱਕ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਮਾਕਾਂਤ ਅਕੈਡਮੀ ਜਾਂ ਅਗਰਤਲਾ ਚਿਲਡਰਨ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਲਾ ਹਪਾਨੀਆ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੇਲਾ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2020-02-26 |title=Agartala Book Fair venue change: CM Biplab Deb says 'reflects new mindset' |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/tripura/agartala-book-fair-venue-change-cm-biplab-deb-says-reflects-new-mindset/ |access-date=2023-03-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਸਾਲ 2022 ਤੋਂ, ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲਾ ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਾਰਚ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 43ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ 2 ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ 14 ਜਨਵਰੀ 2025 ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Ghosh |first=Subrata |title=43rd Agartala Book Fair: CM urges next generation to embrace joy of reading books {{!}} Northeast Herald |url=https://www.neherald.com/tripura/43rd-agartala-book-fair-cm-urges-next-generation-to-embrace-joy-of-reading-books |access-date=2025-01-08 |website=43rd Agartala Book Fair: CM urges next generation to embrace joy of reading books {{!}} Northeast Herald |language=English}}</ref> == ਸਮਾਗਮ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰ == ਮੇਲਾ ਦਸ ਦਿਨ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਬਈ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਗੁਹਾਟੀ, ਦਿੱਲੀ ਆਦਿ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿਕਰੇਤਾ ਸਟਾਲ ਲਗਾ ਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":2" /><ref name=":0" /> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲਾ|ਕੋਲਕਾਤਾ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲਾ]] * ਚੇਨਈ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲਾ * ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲਾ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲੇ]] bx3wdsuxdooi4971m2r1zp9ajfbh8tr 0 195929 848027 844434 2026-09-26T11:09:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848027 wikitext text/x-wiki  {{Infobox musician awards|name=Lata Mangeshkar|image=File:Lata Mangeshkar.jpg|image_size=200px|caption=Lata Mangeshkar in 2013|wins=82|nominations=99|customs={{Infobox musician awards/customs|[[Filmfare Awards]]|7|22}} {{Infobox musician awards/customs|[[National Film Awards]]|4|4}} {{Infobox musician awards/customs|[[Bengal Film Journalists' Association Awards]]|14|14}} {{Infobox musician awards/customs|[[Maharashtra State Film Awards]]|5|5}} {{Infobox musician awards/customs|[[International Indian Film Academy Awards|IIFA]]|2|2}} {{Infobox musician awards/customs|[[Screen Awards]]|2|2}} {{Infobox musician awards/customs|[[Zee Cine Awards|Zee Cine]]|1|3}} {{Infobox musician awards/customs|[[Mirchi Music Awards|Mirchi Music]]|1|1}}}}{{Infobox musician awards|name=Lata Mangeshkar|image=File:Lata Mangeshkar.jpg|image_size=200px|caption=Lata Mangeshkar in 2013|wins=82|nominations=99|customs={{Infobox musician awards/customs|[[Filmfare Awards]]|7|22}} {{Infobox musician awards/customs|[[National Film Awards]]|4|4}} {{Infobox musician awards/customs|[[Bengal Film Journalists' Association Awards]]|14|14}} {{Infobox musician awards/customs|[[Maharashtra State Film Awards]]|5|5}} {{Infobox musician awards/customs|[[International Indian Film Academy Awards|IIFA]]|2|2}} {{Infobox musician awards/customs|[[Screen Awards]]|2|2}} {{Infobox musician awards/customs|[[Zee Cine Awards|Zee Cine]]|1|3}} {{Infobox musician awards/customs|[[Mirchi Music Awards|Mirchi Music]]|1|1}}}} '''[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]]''' (ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ 1929-6 ਫਰਵਰੀ 2022) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ]], ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਲਈ]] ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਇਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਇੰਨੇ ਲੰਬੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। == [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ == * 1969-[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] * 1989-[[ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਇਨਾਮ|ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] * 1999-[[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ|ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] * 2001-[[ਭਾਰਤ ਰਤਨ]] <ref>{{Cite web |title=Bharat Ratna Award |url=http://india.gov.in/myindia/bharatratna_awards.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307062946/http://india.gov.in/myindia/bharatratna_awards.php |archive-date=7 March 2008 |website=india.gov.in}}</ref> * 2008-ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ 60ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਣ ਲਈ "ਵਨ ਟਾਈਮ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ" ਸਨਮਾਨ <ref>{{Cite web |date=25 April 2016 |orig-date=2 April 2011 |title="I have known Abhishek since Mohabbatein days" – Jimmy Sheirgill |url=http://indiafm.com/news/2008/06/21/11586/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080626073910/http://www.indiafm.com/news/2008/06/21/11586/index.html |archive-date=26 June 2008 |access-date=14 February 2014 |website=Indiafm.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 September 2008 |title=Dilip Kumar gets standing ovation at award ceremony |url=http://www.screenindia.com/news/Dilip-Kumar-gets-standing-ovation-at-award-ceremony/356818/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130202025823/http://www.screenindia.com/news/Dilip-Kumar-gets-standing-ovation-at-award-ceremony/356818/ |archive-date=2 February 2013 |website=[[Screen (magazine)|Screen]]}}</ref> == ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ == * 1966-ਫ਼ਿਲਮ '''ਸਾਦੀ ਮਾਨਸਾ''<nowiki/>' ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਬੈਸਟ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ * 1966-'ਸਾਧੂ ਮਾਨਸਾ' ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ('ਆਨੰਦਘਨ' ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਮਰਾਠੀ) * 1977-'''ਜੇਤ ਰੇ ਜੇਤ''<nowiki/>' ਲਈ ਬੈਸਟ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ * 1997-ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਭੂਸ਼ਣ ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite web |last=Prasanna Zore |year=1997 |title=Maharashtra Bhushan award for Lata Mangeshkar |url=http://www.rediff.com/news/oct/16maha.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100530003731/http://www.rediff.com//news/oct/16maha.htm |archive-date=30 May 2010 |access-date=7 August 2012 |website=Rediff.com}}</ref> * 2001-ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਤਨ (ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ) == [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ]] == ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੇ 61 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੀ ਜੇਤੂ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਲੇਕਿਨ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਹੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਦੁਰਲੱਭ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਗਟਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਲਈ" ਦਿੱਤਾ।<ref name="38thawardPDF">{{Cite web |title=38th National Film Awards |url=http://dff.nic.in/2011/38th_nff_1991.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215163809/http://dff.nic.in/2011/38th_nff_1991.pdf |archive-date=15 December 2017 |access-date=14 February 2014 |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref> * 1972-ਫ਼ਿਲਮ ''ਪਰੀਚੇ'' ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ <ref name="20thaward">{{Cite web |title=20th National Film Awards |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm20thNFAAward.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105220349/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm20thNFAAward.aspx |archive-date=5 November 2013 |access-date=14 February 2014 |publisher=[[International Film Festival of India]] |format=PDF}}</ref> * 1974-ਫਿਲਮ ਕੋਰਾ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ <ref name="22ndawardPDF">{{Cite web |title=22nd National Film Awards |url=http://dff.nic.in/2011/22nd_nff_1974.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120404122730/http://dff.nic.in/2011/22nd_nff_1974.pdf |archive-date=4 April 2012 |access-date=14 February 2014 |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref> * 1990-ਫਿਲਮ 'ਲੇਕਿਨ "ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ <ref name="38thawardPDF"/> == [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] == ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1959 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਨ। ਸੰਨ 1956 ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਦੀ ਫਿਲਮ <nowiki><i id="mwdA">ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ</i></nowiki> ਦੇ ਗੀਤ "ਰਸਿਕ ਬਲਮਾ" ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਗੀਤ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਲਤਾ ਨੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਈਵ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਆਖਰਕਾਰ 1959 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇਣੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੇ 1959 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 'ਤੇ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਸੰਨ 1970 ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਨੇ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ। * 1959-''ਮਧੂਮਤੀ'' ਤੋਂ "ਆਜਾ ਰੇ ਪਰਦੇਸੀ" * 1963-'ਬੀਸ ਸਾਲ ਬਾਦ' ਤੋਂ 'ਕਹੀ ਦੀਪ ਜਲੇ ਕਹੀ ਦਿਲ'''[[ਬੀਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ (1962 ਫ਼ਿਲਮ)|ਬੀਸ ਸਾਲ ਬਾਦ]]'' * 1966-"ਤੁਮਹੀ ਮੇਰੇ ਮੰਦਰ ਤੁਮਹੀ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ" ਖਾਨਦਨ ਤੋਂ * 1970-'''ਜੀਨੇ ਕੀ ਰਾਹ''<nowiki/>' ਤੋਂ 'ਆਪ ਮੁਝੇ ਅੱਛੇ ਲਗਨੇ ਲਗੇ ' * 1993-[[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਜੀਵਨਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ]] * 1994-ਫਿਲਮ 'ਹਮ ਆਪਕੇ ਹੈਂ ਕੌਨ "ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਅਵਾਰਡ।''[[ਹਮ ਆਪਕੇ ਹੈਂ ਕੌਨ..!]]'' * 2004-ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਥੇ 50 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੋਲਡਨ ਟਰਾਫੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਬੰਗਾਲ ਫਿਲਮ ਪੱਤਰਕਾਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ == ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ * 1964-ਵਾਹ ਕੌਨ ਥੀ? * 1967-''[[ਮਿਲਾਨ|ਮਿਲਨ]]'' ਲਈ * 1968-''ਰਾਜਾ ਔਰ ਰੰਕ'' ਲਈ * 1969-''ਸਰਸਵਤੀਚੰਦਰ'' ਲਈ * 1970-ਦੋ ਰਾਸਤੇ ਲਈ * 1971-''ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਸਪਨੇ'' ਲਈ * 1972-ਪਾਕੀਜ਼ਾ ਲਈ * 1973-''ਬੋਨ ਪਲਾਸੀਰ ਪਦਾਬਲੀ'' (ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ) ਲਈ * 1973-ਅਭਿਮਾਨ ਲਈ * 1975-''ਕੋਰਾ ਕਾਗਾਜ਼'' ਲਈ * 1981-'ਏਕ ਦੂਜੇ ਕੇ ਲਿਏ' ਲਈ * 1983-ਲਤਾ ਜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲਈ''ਲਤਾਜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ'' * 1985-''[[ਰਾਮ ਤੇਰੀ ਗੰਗਾ ਮੈਲ਼ੀ|ਰਾਮ ਤੇਰੀ ਗੰਗਾ ਮੈਲੀ]]'' ਲਈ * 1987-ਅਮਰ ਸੰਗੀ (ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ) ਲਈ * 1991-ਲੈਕਿਨ ਲਈ...''...'' == ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀਆਂ ਉਪਾਧਿਆਂ == * ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਿਆਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਬਡ਼ੌਦਾ (2005) <ref>{{Cite web |title=Speech by Montek Singh Ahluwalia at the 2005 convocation of M S University of Baroda |url=http://www.planningcommission.nic.in/aboutus/speech/spemsa/msa044.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410042053/http://planningcommission.nic.in/aboutus/speech/spemsa/msa044.pdf |archive-date=10 April 2009 |access-date=19 August 2008}}</ref> * ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੋਲਹਾਪੁਰ, ਭਾਰਤ * ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਭਾਰਤ * ਇੰਦਰਾ ਕਲਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਿਆ, ਖੈਰਾਗਡ਼੍ਹ, ਭਾਰਤ <ref>{{Cite web |title=Lata Mangeshkar profile |url=http://www.rumela.com/women/lata_award.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928041631/http://www.rumela.com/women/lata_award.htm |archive-date=28 September 2007 |access-date=19 February 2007 |website=Rumela's web}}</ref><ref>[[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|Sangeet Natak Akademi]] {{Cite web |url=https://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=340&at=1 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਮਾਰਚ 2025 |archive-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227220422/https://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=340&at=1 |url-status=bot: unknown }}</ref> * 1989 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋ <ref>http://sangeetnatak.gov.in/sna/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190421165120/http://sangeetnatak.gov.in/sna/|date=21 April 2019}}[http://sangeetnatak.gov.in/sna/Awardees.php?section=af&awtype=&page=6 Sangeet Natak Akademi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200302105351/https://sangeetnatak.gov.in/sna/Awardees.php?section=af&awtype=&page=6|date=2 March 2020}}</ref> * [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਭਾਰਤ]] * ਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (1995) <ref>{{Cite web |title=Honorary Degree Recipients - University Secretariat |url=https://www.yorku.ca/secretariat/senate/sub-committee-on-honorary-degrees-and-ceremonials/honorary-degree-recipients/#M |access-date=30 July 2023}}</ref> * ਬਡ਼ੌਦਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ == ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 1974 - ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਣੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਗਿਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ * 1980 - ਜਾਰਜਟਾਊਨ, ਗੁਆਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚਾਬੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ * 1980 - ਸੂਰੀਨਾਮ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ * 1985 - 9 ਜੂਨ, ਟੋਰਾਂਟੋ, ਓਨਟਾਰੀਓ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * 1987 - ਹਿਊਸਟਨ, ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ * 1990 - ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਾ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਚੇਨਈ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਾ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਵਾਰਡ * 1996 - ਹਮ ਆਪਕੇ ਹੈ ਕੌਨ ਲਈ ਬੈਸਟ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਸਿੰਗਰ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ..! * 1996 - ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ * 1996 - ਸਟਾਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ * 1997 - ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਅਵਾਰਡ<ref>[http://www.hindu.com/thehindu/revents/01/19970199.htm National Events in 1997] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101023142907/http://hindu.com/thehindu/revents/01/19970199.htm|date=23 October 2010}}</ref> * 1998 -ਇੰਡੀਅਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲੋਂ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite web |title=Doyens conferred lifetime awards |url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19980410/10050424.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929124618/http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19980410/10050424.html |archive-date=29 September 2007 |website=www.indianexpress.com}}</ref> * 1999 - ਏੱਨ ਟੀ ਆਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ * 1999 - ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਲਈ ਜ਼ੀ ਸਿਨੇ ਅਵਾਰਡ * "ਦਿਲ ਤੋ ਪਾਗਲ ਹੈ" ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਜ਼ੀ ਸਿਨੇਮਾ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2000 - ਆਈਫਾ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2000 - ਚਤੁਰੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵਨ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2001 - ਹੀਰੋ ਹੋਂਡਾ ਅਤੇ ਫਾਈਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ "ਸਟਾਰਡਸਟ" ਦੁਆਰਾ ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ (ਔਰਤ * 2001 - ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ) * 2002 - ਸਾਲ ਦੇ 'ਸਵਰ ਰਤਨ' ਲਈ ਸਹਿਯਾਦਰੀ ਨਵਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ। * 2002 - ਸੀਆਈਆਈ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ (ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ) * 2002 - ਹਕੀਮ ਖਾਨ ਸੁਰ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਮਹਾਰਾਣਾ ਮੇਵਾੜ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਲਈ) * 2002 - ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ) * 2003 - ਐਮਟੀਵੀ ਇਮੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ / ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ [1] * 2004 - ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਚੈਂਬਰ ਆਫ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇੰਡਸਟਰੀ (FICCI) ਦੁਆਰਾ ਲਿਵਿੰਗ ਲੈਜੇਂਡ ਅਵਾਰਡ। [2] * 2005 - ਸਹਾਰਾ ਵਨ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਲੈਜੇਂਡ ਆਨਰ [1] * 2006 - ਮੈਰਿਲ ਲਿੰਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਅਤੇ ਅਡੋਰਾ (ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੀਰਾ ਨਿਰਯਾਤਕ) ਦੁਆਰਾ ਲਾਈਫ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ [3] * 2007 - ਫਾਰਐਵਰ ਇੰਡੀਅਨ ਅਵਾਰਡ [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] * 2007 - ਉੱਤਮ ਵਾਗਗੇਕਰ ਜਿਆਲਾਲ ਵਸੰਤ ਅਵਾਰਡ [1] * 2009 - ਏਐਨਆਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ 2010 - ਨਾਈਟ ਆਫ਼ ਦ ਲੀਜਨ ਆਫ਼ ਆਨਰ (ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ) * 2010 - "ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ - ਕਲਾ ਸਰਸਵਤੀ" ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ। [1] * 2010 - ਉਮਰੀਆ ਕੈਲੀ ਟੋਹਰੇ ਨਾਮ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਭੋਜਪੁਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ * 2010 - ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਲਈ ਵੱਡਾ ਮਰਾਠੀ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ (ਸਰਬੋਤਮ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ) * 2010 - ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਲਈ ਜੀਆਈਐਮਏ ਅਵਾਰਡ।2010 - "ਸ਼੍ਰੀ ਹਨੂੰਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ" ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਭਗਤੀ ਐਲਬਮ ਲਈ ਜੀਆਈਐਮਏ ਅਵਾਰਡ। * 2011 - ਪੁਣੇ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੁਆਰਾ ਸਵਰਭਾਸਕਰ ਅਵਾਰਡ (ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ) * 2011 - ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਨਰਸ਼ੇਖਰੇਂਦਰ ਸਰਸਵਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਮੀਨੈਂਸ ਅਵਾਰਡ।[2] * 2011-ਸਵਰਾਲਿਆ ਯੇਸੂਦਾਸ ਲੀਜੈਂਡਰੀ ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite web |title=Swaralaya Awards for Lata Mangeshkar and Shreya Ghoshal |url=http://www.kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=8050 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305041447/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=8050 |archive-date=5 March 2016 |access-date=6 August 2011}}</ref> * 2011-ਪਜ਼ਹੱਸੀ ਰਾਜਾ ਅਵਾਰਡ 2011 ਦਾ ''ਸੰਗੀਤਾ ਰਤਨ'' ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite web |date=14 August 2011 |title=Pazhassi Raja award 2011 announced. |url=http://www.kottaka.com/blog/2011/08/pazhassiraja-award-2011-announced |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426194641/http://www.kottaka.com/blog/2011/08/pazhassiraja-award-2011-announced/ |archive-date=26 April 2012 |access-date=14 August 2011 |publisher=Kottaka.com}}</ref> * 2018-ਸਵਰ ਮੌਲੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਵਿਦਿਆ ਨਰਸਿਮ੍ਹਾ ਭਾਰਤੀ ਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸਵਰ ਮੌਲੀ ਖਿਤਾਬ <ref>https://m.tribuneindia.com/news/archive/nation/lata-mangeshkar-conferred-with-swara-mauli-award-588598 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220212055612/https://www.tribuneindia.com/news/archive/nation/lata-mangeshkar-conferred-with-swara-mauli-award-588598 |date=2022-02-12 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220212055612/https://www.tribuneindia.com/news/archive/nation/lata-mangeshkar-conferred-with-swara-mauli-award-588598 |date=2022-02-12 }} {{Dead link|date=February 2022}}</ref> * 2020-TRA ਦੀ ਮੋਸਟ ਡਿਜਾਇਰਡ ਪਰਸਨੈਲਿਟੀ ਲਿਸਟ 2020 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ 23 ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ <ref>{{Cite web |title= |url=https://www.adgully.com/old-is-gold-says-tra-s-most-desired-personality-list-2020-90895.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505104058/https://www.adgully.com/old-is-gold-says-tra-s-most-desired-personality-list-2020-90895.html |archive-date=5 May 2020 |website=www.adgully.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dailyhunt |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/english/bollyy-epaper-bolyy/old+is+gold+says+tra+s+most+desired+personality+list+2020-newsid-164077548/amp |access-date=2025-03-18 |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318174022/https://m.dailyhunt.in/news/india/english/bollyy-epaper-bolyy/old+is+gold+says+tra+s+most+desired+personality+list+2020-newsid-164077548/amp |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Old is gold says TRA's Most Desired Personality list 2020 – Retropoplifestyle |url=https://retropoplifestyle.com/old-is-gold-says-tras-most-desired-personality-list-2020/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200212235526/https://retropoplifestyle.com/old-is-gold-says-tras-most-desired-personality-list-2020/ |archive-date=12 February 2020 |website=retropoplifestyle.com}}</ref> * 2023-ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ "ਆਲ ਟਾਈਮ ਦੇ 200 ਮਹਾਨ ਗਾਇਕਾਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 84 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{Cite magazine|date=2023-01-01|title=The 200 Greatest Singers of All Time|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-singers-all-time-1234642307/|magazine=Rolling Stone|language=en-US|access-date=2023-01-05}}</ref> * [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ "ਅਵਧ ਸਨਮਾਨ"।<ref>{{Cite web |title=Anil Kapoor to be awarded the Avadh Samman |url=http://www.ndtv.com/ent/story.asp?section=Movies&slug=Anil+Kapoor+to+be+awarded+the+Avadh+Samman&id=1020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929141211/http://www.ndtv.com/ent/story.asp?section=Movies&slug=Anil+Kapoor+to+be+awarded+the+Avadh+Samman&id=1020 |archive-date=29 September 2007 |access-date=24 June 2007}}</ref> * ਸੰਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ "ਸਵਰ ਭਾਰਤੀ" ਪੁਰਸਕਾਰ * ਈ. ਐੱਮ. ਆਈ. ਲੰਡਨ ਦੀ ਪਲੈਟੀਨਮ ਡਿਸਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕਲੌਤਾ ਏਸ਼ੀਆਈ * ''ਅਸਥਾਨ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਵਾਨ ਸਰਲੂ'' (ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਤਿਰੂਪਤੀ) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ। * ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} iw41gw92b4pfhrsfy3ekwjftynzlw2t 0 196149 847872 839207 2026-09-25T19:43:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847872 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਊਸ਼ਾ ਥੋਰਾਟ | image = | width = | caption = | birth_name = ਊਸ਼ਾ ਅਈਅਰ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1950|2|20}} | birth_place = ਚੇਨਈ | death_date = | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | residence = ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | citizenship = ਭਾਰਤੀ | alma_mater = ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ | occupation = | predecessor = ਕੇ ਜੇ ਉਦੇਸ਼ੀ | successor = ਆਨੰਦ ਸਿਨਹਾ | party = | spouse = | partner = | children = | relations = | signature = | website = | footnotes = | term_start = 10 ਨਵੰਬਰ 2005 | term_end = 8 ਨਵੰਬਰ 2010 | order = ਡਿਪਟੀ ਗਵਰਨਰ [[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ]] | governor = }} '''ਊਸ਼ਾ ਥੋਰਾਟ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Usha Thorat;''' ਜਨਮ 20 ਫਰਵਰੀ 1950) ਨੇ 10 ਨਵੰਬਰ 2005 ਤੋਂ 8 ਨਵੰਬਰ 2010 ਤੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ]]<ref>{{Cite news|last=Roy|first=Anup|date=2019-08-09|title=RBI's Usha Thorat panel for easier foreign play in currency market|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/economy-policy/rbi-s-usha-thorat-panel-for-easier-foreign-play-in-currency-market-119080900031_1.html|access-date=2021-05-16}}</ref> (RBI) (ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ) ਦੀ ਡਿਪਟੀ [[ਗਵਰਨਰ]] ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ।<ref>{{Cite news|location=Chennai, India}}</ref><ref>{{Cite news|last=Saha|first=Anup Roy & Manojit|date=2021-04-20|title='Father of banking reforms': Ex-RBI governor M Narasimham passes away at 94|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/finance/father-of-banking-reforms-narasimham-passes-away-at-94-121042001279_1.html|access-date=2021-05-16}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਥੋਰਾਟ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ।<ref name="thoratdir">{{Cite web |title=The Indian Express, 2 May 1998. |url=http://www.thehindubusinessline.com/2005/11/11/stories/2005111102990900.htm, |access-date=4 December 2017 |website=Thehindubusinessline.com}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਊਸ਼ਾ ਥੋਰਾਟ [[ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ|ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ]], [[ਇੰਡੀਅਨ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਬੈਂਕ]] ਅਤੇ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀਜ਼ ਟਰੇਡਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਬੋਰਡਾਂ 'ਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="thoratdir" /> ਉਹ ਅਪ੍ਰੈਲ 2004 ਤੋਂ ਆਰਬੀਆਈ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਡਿਪਟੀ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਭਾਗ, ਜਮ੍ਹਾਂ ਬੀਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਗਰੰਟੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਨਿਰੀਖਣ ਵਿਭਾਗ, ਪ੍ਰੀਮਾਈਸਿਸ ਵਿਭਾਗ, ਪੇਂਡੂ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੈਂਕ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Why did the govt take six months to pick an RBI deputy governor? - Livemint |url=http://www.livemint.com/2009/06/14212726/Why-did-the-govt-take-six-mont.html?h=B |access-date=4 December 2017 |website=Livemint.com}}</ref> ਉਹ ਵਿੱਤੀ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Financial literacy essential for getting financial inclusion: Usha thorat |url=http://www.financialexpress.com/news/financial-literacy-essential-for-getting-financial-inclusion-usha-thorat/197887/ |publisher=Financial Express}}</ref><ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/News/Economy/Finance/Frills-in-the-framework-of-banking-correspondent-model/articleshow/6296458.cms?curpg=3|work=The Times Of India|title=Frills in the framework of banking-correspondent model|date=12 August 2010}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=RBI reaches out, makes inclusion pitch |url=http://www.livemint.com/2009/12/28002612/RBI-reaches-out-makes-inclusi.html |website=Livemint.com}} * {{Cite web |title="Inclusive growth means affordable finance" Q&A: Usha Thorat, Deputy Governor, RBI |url=http://www.business-standard.com/india/news/qa-usha-thorat-deputy-governor-rbi/407534/}} * {{Cite web |title=The Hindu Business Line : Financial inclusion alone is not enough |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/07/05/stories/2007070550240800.htm}} * {{Cite web |title=Iibf.org.in |url=http://www.iibf.org.in/uploads/Speech_Usha_Thorat_Treating%20Bank%20Customers.doc }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite web |title=Reserve Bank of India |url=http://www.rbi.org.in/scripts/BS_SpeechesView.aspx?Id=342}} * {{Cite web |date=7 May 2009 |title=Usha Thorat panel to assist Nabard in restructuring |url=http://www.financialexpress.com/news/usha-thorat-panel-to-assist-nabard-in-restructuring/455487/ |website=Financialexpress.com}} * [https://web.archive.org/web/20080513225104/http://www.rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?PrId=9077 Reserve Bank of India] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] m50tu6kowt4nywegu0fsaq2fx4mmpti 0 196849 847851 802455 2026-09-25T17:55:00Z Meenukusam 51574 Created by translating the section ""Lag Jaa Gale" since 1964" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1365949566|Lag Jaa Gale]]" 847851 wikitext text/x-wiki "'''ਲਗ ਜਾ ਗਲੇ'''" (ਅਨੁਵਾਦਃ ਗਲੇ ਸੇ ਲਗ ਜਾਓ) ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਗੀਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਮਦਨ ਮੋਹਨ|ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਕੋਹਲੀ]] ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੋਲ [[ਰਾਜਾ ਮਹਿਦੀ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਰਾਜਾ ਮਹਿਦੀ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਦੇ ਹਨ, ਜੋ 1964 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਵੋ ਕੌਨ ਥੀ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ? ਸੰਗੀਤ ਲੇਬਲ [[ਸਾਰੇਗਾਮਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ <ref>{{Cite web |title=Opinion {{!}} Saregama, success and sad songs |url=https://www.livemint.com/mint-lounge/features/saregama-success-and-sad-songs-1558064781315.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103112035/https://www.livemint.com/mint-lounge/features/saregama-success-and-sad-songs-1558064781315.html |archive-date=3 January 2022 |access-date=18 March 2021}}</ref> ਸਕ੍ਰੀਨ ਉੱਤੇ, ਇਹ ਗੀਤ ਫਿਲਮ ਦੀ ਨਾਇ [[ਸਾਧਨਾ ਸ਼ਿਵਦਾਸਾਨੀ|ਸਾਧਨਾ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ]] [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ == ਸੰਗੀਤ [[ਰਾਗ]] ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੀਤ ਦਾਦਰਾ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=June 2022}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2022)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> == 1964 ਤੋਂ "ਲਗ ਜਾ ਗਲੇ" == ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦਾ ਕਰੀਅਰ 70 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ (1942 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ) ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਤਾ ਨੇ ਖੁਦ ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਛੇ ਮਨਪਸੰਦ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ 20 ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਸੀ। ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਦੀ ਪੰਜਾਹਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾਃ "ਨਮਸਕਾਰ ਇਜ਼ ਵਰਸ਼' ਲਗ ਜਾ ਗਲੇ ਕੇ ਫਿਰ ਯੇ ਹਸੀਨ ਰਾਤ 'ਗੀਤ ਕੋ 50 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ. ਐਸਾ ਮਧੁਰ ਗੀਤ ਆਜ ਭੀ ਪੁਰਾਨਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾ" (ਇਸ ਸਾਲ ਗੀਤ' ਲਗ ਜਾ ਗਾਲੇ ਕੇ ਫਿਰ ਯੇ ਹਸੀ 'ਨ ਰਾਤ' 50 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇੰਨਾ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਟਰੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।) == "ਲਗ ਜਾ ਗਲੇ" 1964 ਤੋਂ == ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦਾ ਕਰੀਅਰ (1942 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ) 70 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਕਰਕੇ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੇ ਖੁਦ ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਛੇ ਮਨਪਸੰਦ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ 20 ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਇਹ ਇੱਕ ਸੀ। ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਦੀ ਪੰਜਾਹਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾਃ "ਨਮਸਕਾਰ ਇਸ ਵਰਸ਼' ਲਗ ਜਾ ਗਲੇ ਕੇ ਫਿਰ ਯੇ ਹਸੀਨ ਰਾਤ 'ਗੀਤ ਕੋ 50 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ. ਐਸਾ ਮਧੁਰ ਗੀਤ ਆਜ ਭੀ ਪੁਰਾਨਾ ਨਹੀਂ ਲਗਤਾ" (ਇਸ ਸਾਲ ਗੀਤ' ਲਗ ਜਾ ਗਲੇ ਕੇ ਫਿਰ ਯੇ ਹਸੀ 'ਨ ਰਾਤ' 50 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇੰਨਾ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਪੁਰਾਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ) == ਬੋਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Two_YPJ_fighters_hug.jpg|thumb|ਗਲੇ ਲਗਾਨਾ-ਕੁਰਦਿਸ਼ ਔਰਤਾਂ]] ਗੀਤ ਵਿੱਚ, ਗਾਇਕਾ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅੱਜ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਵੇਖੇਗੀ।ਹੇਠਾਂ, ਗੀਤ ਦੇਵਨਾਗਰੀ (ਹਿੰਦੀ) [[ਨਸਤਾਲੀਕ਼|ਨਾਸਤਾਲਿਕ]] (ਉਰਦੂ) ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਲਮ '''ਵੋ ਕੌਨ ਥੀ''<nowiki/>' ਲਈ ਗੀਤ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਉਦੋਂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਸੁਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਾਬਕਾ ਸਟਾਰ ਸਾਧਨਾ ਦੀ 2015 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਸ ਗੀਤ ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਦਾਕਾਰ [[ਇਰਫ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨ|ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੀਤ ਸੁਣਦੇ ਸਨ। == ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ == ਸੰਨ 1966 ਵਿੱਚ, ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੀਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀਃ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਯਾਰ ਨੀ?, ਇਸ ਨੂੰ "ਪੋਨਮੇਨੀ ਥਜ਼ੂਵਾਲ", ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ 'ਏਮੇ ਏਵਾਰੂ' ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ? ਇਸ ਨੂੰ "ਅੰਡਲਾ ਈ ਰੇਈ" ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1968 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਪਰਾ ਬੋਸ ਨੇ ਇਸੇ ਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਸਕਰਣ, "ਸ਼ੋਂਗੀ ਜੇ ਕੇ ਏ ਮੋਂਕੇ ਅਮਰ ਆਜ ਡੋਲਾਲੋ" ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਗੀਤ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਤੂ ਘੋਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Citation |title=Sangi je ke e manke amar Sipra Basu Lyric Miltu Ghosh Music Madan Mohan |url=https://www.youtube.com/watch?v=Gg8Vqt62bXQ |language=en |access-date=2021-07-16}}</ref> ਗਾਇਕਾ [[ਸ਼੍ਰੇਆ ਘੋਸ਼ਾਲ]] ਨੇ 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਲਮ ''[[ਕੇਦਾਰਨਾਥ]]'' ਵਿੱਚ ਸਨਮ ਦੇ ਗਾਇਕ ਸਨਮ ਪੁਰੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। [[ਜੋਨੀਤਾ ਗਾਂਧੀ|ਜੋਨਿਤਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਗੀਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 2018 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਸਾਹਿਬ, ਬੀਵੀ ਔਰ ਗੈਂਗਸਟਰ 3'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ। == ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ 'ਤੇ ਸੋਗ == ਲਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਨੇ ਇਸ ਗੀਤ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਲਾਈਨਾਂ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਗਾਈਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਲਗਭਗ 40 ਨੌਜਵਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ। ਮਲਿਆਲਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਕੈਲਾਸ ਮੈਨਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 'ਲਗ ਜਾ ਗਲੇ' ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜੀਓ ਨਿਊਜ਼ ਨੇ ਸੂਫੀ ਗਾਇਕਾ ਆਬਿਦਾ ਪਰਵੀਨ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਲਤਾ ਨੂੰ "ਲਗ ਜਾ ਗਲੇ ਗਾਇਕ" ਕਿਹਾ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਲਿਓਰਾ ਇਤਜ਼ਾਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਿੱਚ "ਲਗ ਜਾ ਗਲੇ" ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਸੀ। ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ ਮਾਹਿਰਾ ਖਾਨ ਨੇ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਣੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] dhfm6ozfyeon8pvg3vmh48s19d2seev 0 196957 847854 806001 2026-09-25T18:04:37Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life and career" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1354696103|Abdul Latif Khan]]" 847854 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Abdul Latif Khan | image = | image_size = | caption = | other_names = | birth_date = 27 March 1927 | birth_place = Gohad (Dist. Bhind), [[Madhya Pradesh]], India | death_date = 23 April 2003 (aged 74) | death_place = [[Bhopal]], [[Madhya Pradesh]], India | resting_place = | resting_place_coordinates = | occupation = Classical musician, instrumentalist | years_active = | known_for = [[Sarangi]] playing | spouse = | partner = | children = Ustad Anwar Hussain, Ustad Nafees Ahmed Khan, Abdul Rashid Khan, Abdul Shafeek Khan, Farookh Latif Khan, also a famous Sarangi Maestro. Khan sahab had two daughters Fauzia Khan and Razia Khan. His grandson Sarwar Hussain is an accomplished Sarangi Maestro of the country. His Great Grandson Amaan Hussain (Son of Sarwar Hussain) is an uprising prodigy and Sarangi performer | parents = Ustad Chhote Khan, Rausiya Begum | awards = [[Padma Shri]] in 2002<br/>[[Sangeet Natak Akademi Award]] in 1990 }} '''ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ ਖਾਨ''' (1927-2003) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ਿੰਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਸਾਰੰਗੀ]], ਇੱਕ ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੱਗੀਤ ਸਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Sarangi">{{Cite web |date=2015 |title=Abdul Latif Khan (Sarangi player) |url=http://sarangi.info/sarangi/alk/ |access-date=2 January 2022 |publisher=Sarangi.info website |archive-date=28 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128023724/https://sarangi.info/sarangi/alk/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Swarganga Music Foundation">{{Cite web |date=2015 |title=Profile of Abdul Latif Khan |url=http://www.swarganga.org/artist_details.php?id=314 |access-date=2 January 2022 |publisher=SwarGanga Music Foundation website |archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928233641/https://www.swarganga.org/artist_details.php?id=314 |url-status=dead }}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਹੈਦਰ ਖਾਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ, ਛੋਟੇ ਖਾਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਛੋਟੇ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਦੈ ਖਾਨ ਅਤੇ ਹੱਦੂ ਖਾਨ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਖਿਆਲ ਘਰਾਣੇ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ [[ਸਿਤਾਰ]], [[ਸੰਤੂਰ]] ਅਤੇ [[ਤਬਲਾ]] ਵਰਗੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਸਾਬਿਰ ਖਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ [[ਸਾਰੰਗੀ]] ਸਿੱਖੀ।<ref name="Swarganga Music Foundation"/> ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ ਖਾਨ ਨੇ [[ਭੋਪਾਲ]] ਸਾਰੰਗੀ ਮੇਲੇ ਵਰਗੇ ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]], ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟਾਫ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="Swarganga Music Foundation"/> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਅਮੀਰ ਖਾਨ, [[ਹੀਰਾਬਾਈ ਬਰੋਡੇਕਰ]], [[ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਸੀਆ ਘਰਾਨਾ|ਨਜ਼ਾਕਤ ਅਤੇ ਸਲਾਮਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]], [[ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ]], [[ਪੰਡਿਤ ਮਲਿਕਾਰਜੁਨ ਮਨਸੂਰ|ਮਲਿਕਾਰਜੁਨ ਮਨਸੂਰ]] ਅਤੇ [[ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਆਮੋਣਕਰ|ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਅਮੋਨਕਰ]] ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Swarganga Music Foundation" /> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ ਖਾਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ । ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ ਖਾਨ ਨੇ ਅਪਨੇ ਦਾਦਾ ਹੈਦਰ ਖਾਨ, ਅਪਨੇ ਪਿਤਾ, ਛੋਟੇ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਦੈ ਖਾਨ ਅਤੇ ਹੱਦੂ ਖਾਨ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੇੰਬਰ ਸਨ। ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ ਖਾਨ ਨੇ ਖਿਆਲ ਘਰਾਣੇ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ [[ਸਿਤਾਰ]], [[ਸੰਤੂਰ]] ਅਤੇ [[ਤਬਲਾ]] ਵਰਗੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਸਾਬਿਰ ਖਾਨ ਦੀ ਸ਼ਗਿਰਦੀ ਕਰਕੇ [[ਸਾਰੰਗੀ]] ਸਿੱਖੀ।<ref name="Swarganga Music Foundation">{{Cite web |date=2015 |title=Profile of Abdul Latif Khan |url=http://www.swarganga.org/artist_details.php?id=314 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928233641/https://www.swarganga.org/artist_details.php?id=314 |archive-date=28 September 2021 |access-date=2 January 2022 |publisher=SwarGanga Music Foundation website}}</ref> ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ ਖਾਨ ਨੇ [[ਭੋਪਾਲ]] ਸਾਰੰਗੀ ਮੇਲਾ ਵਰਗੇ ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]], ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟਾਫ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ।<ref name="Swarganga Music Foundation" /><ref name="TheHindu">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/story-of-the-sarangi/article23602589.ece|title=Story of the sarangi|last=Jyoti Nair|date=19 April 2018|work=The Hindu newspaper|access-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121152622/https://www.thehindu.com/entertainment/music/story-of-the-sarangi/article23602589.ece|archive-date=21 November 2023}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਅਮੀਰ ਖਾਨ, [[ਹੀਰਾਬਾਈ ਬਰੋਡੇਕਰ]], [[ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਸੀਆ ਘਰਾਨਾ|ਨਾਜ਼ਾਕਤ ਅਤੇ ਸਲਾਮਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]], [[ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ]], [[ਪੰਡਿਤ ਮਲਿਕਾਰਜੁਨ ਮਨਸੂਰ|ਮਲਿਕਾਰਜੁਨ ਮਨਸੂਰ]] ਅਤੇ [[ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਆਮੋਣਕਰ|ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਮੋਨਕਰ]] ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Swarganga Music Foundation" /> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * ਸੰਨ 1990 ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, <ref name="Swarganga Music Foundation"/><ref name="Sangeet">{{Cite web |date=17 April 2010 |title=Sangeet Natak Akademi Awards list (scroll down to read awards under title (Instrumental - Sarangi) |url=http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331060603/http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |archive-date=31 March 2016 |access-date=2 January 2022 |website=Sangeet Natak Akademi website}}</ref> * ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ ਖਾਨ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=14 August 2013 |title=Padma Awards Directory (1954 - 2013) |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=2 January 2022 |publisher=Ministry of Home Affairs (Public Section) |page=(page 119 of 172)}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਆਸ਼ਿਕ ਅਲੀ ਖਾਨ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2002]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] ry9a3wauyhpv0qvuby8wvvwke5ykqz0 0 197288 848028 803745 2026-09-26T11:13:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848028 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | footer = ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੇਤਰ 2007 (ਖੱਬੇ) ਵਿੱਚ ਅਤੇ 2013 (ਸੱਜੇ) ਵਿੱਚ। | image1 = Naxalite affected districts of India map 2007.svg | width1 = 195 | image2 = Naxalite affected districts of India map 2013.svg | width2 = 200 }} '''ਲਾਲ ਕੋਰੀਡੋਰ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਇੱਕ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ [[ਨਕਸਲੀ]] ([[ਕਮਿਊਨਿਸਟ]]) ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਸਰਗਰਮ ਹਨ।<ref name="ref75vifof">[http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Map/Revelations-from-the-red-corridor/Article1-847288.aspx Revelations from the red corridor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120054203/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Map/Revelations-from-the-red-corridor/Article1-847288.aspx|date=20 जनवरी 2013}}, Ajay Agarwal, The Hindustan Times, Accessed 27 अप्रैल 2012</ref> [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]], [[ਓਡੀਸ਼ਾ|ਉੜੀਸਾ]], [[ਝਾਰਖੰਡ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਅਤੇ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਇਹ ਖੇਤਰ,]] ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਸਾਖਰਤਾ|ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ]], ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰਾਂ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।<ref name="ref52limeg">[http://www.mo.be/index.php?id=61&no_cache=0&tx_uwnews_pi2%5Bart_id%5D=21704 Armed revolt in the Red Corridor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722224433/http://www.mo.be/node/18076 |date=2012-07-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722224433/http://www.mo.be/node/18076|date=22 जुलाई 2012}}, Mondiaal Nieuws, Belgium, Accessed 2008-10-17</ref><ref name="ref51qeduq">[http://www.asianpacificpost.com/portal2/ff8080810ba5e679010bbae9487b017f_Indian_woman_red_fighter.do.html Women take up guns in India's red corridor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060622224400/http://www.asianpacificpost.com/portal2/ff8080810ba5e679010bbae9487b017f_Indian_woman_red_fighter.do.html|date=22 जून 2006}}, The Asian Pacific Post, Accessed 2008-10-17</ref> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੁਲਾਈ 2011 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਲਾਲ ਕੋਰੀਡੋਰ ਵਿੱਚ 83 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Centre to declare more districts Naxal-hit |url=http://www.indianexpress.com/news/centre-to-declare-more-districts-naxalhit/812671/ |url-status=live |archive-url=https://www.webcitation.org/6MSI3tV0c?url=http://www.indianexpress.com/news/centre-to-declare-more-districts-naxalhit/812671/ |archive-date=7 जनवरी 2014 |access-date=11 जनवरी 2013}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2019 ਤੱਕ, 11 ਰਾਜਾਂ ਦੇ 90 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਅੱਤਵਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Naxal affected Districts |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=188075 |access-date=2020-05-15 |website=www.pib.gov.in}}</ref> == ਆਰਥਿਕਤਾ == ਲਾਲ ਕੋਰੀਡੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ [[ਅਰਥਚਾਰਾ|ਆਰਥਿਕਤਾ]] ਅਕਸਰ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਵਰਗੇ ਮੁੱਢਲੇ ਕਿੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ [[ਖਾਣਕਾਰੀ|ਖਾਣਾਂ]] ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਉਦਯੋਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਕਸਤ ਕਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਅਵਿਕਸਿਤ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦੇ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਓਡੀਸ਼ਾ|ਉੜੀਸਾ]] ਵਿੱਚ 'ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕਸਾਈਟ ਦਾ 60%, ਇਸਦੇ ਕੋਲੇ ਦਾ 25%, ਲੋਹੇ ਦਾ 28%, ਨਿੱਕਲ ਦਾ 92% ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮੈਂਗਨੀਜ਼ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦਾ 28%' ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=''"Forbes India: industry vs tribals in battleground Orissa"'', Forbes India Magazine, 03 जुलाई 2009 |url=http://ibnlive.in.com/news/forbes-india-industry-vs-tribals-in-battleground-orissa/96185-3.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012002230/http://ibnlive.in.com/news/forbes-india-industry-vs-tribals-in-battleground-orissa/96185-3.html |archive-date=12 अक्तूबर 2012 |access-date=11 जनवरी 2013}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤਰ]] aro4dagq2qd7oowtx9ta8f98fi3msrx 0 197761 848010 805728 2026-09-26T09:41:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848010 wikitext text/x-wiki {{ਬੇਹਵਾਲਾ।}} {{Infobox scientist | name = ਮੀਰਾ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ | native_name = ಮೀರಾ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ | native_name_lang = ka | image = | image_size = | caption = | birth_date = {{birth year and age|1949}} | birth_place = [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = | death_place = | nationality = [[ਸਯੁੰਕਤ ਰਾਜ|ਅਮਰੀਕੀ]] | alma_mater = [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ]], [[ਉੜੁਪੀ]] [[ਬੀ. ਐਸਸੀ.]], <br /> [[ਇਡਿੰਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਮਦਰਾਸ]] [[ਐਮ.ਐਸਸੀ.]], <br>[[ਬਰਾਊਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.]] | doctoral_advisor = [[ਫਰੈਡ ਪੋੱਲਕ]] | doctoral_students = | known_for = High pressure studies of semiconductors; Hands-on physics programs for K-12 school students and teachers | website = {{URL|faculty.missouri.edu}} | footnotes = | spouse = [[ਐਚ.ਆਰ. ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ]] }} '''ਡਾ. ਮੀਰਾ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ''' (ਕੰਨਡ਼ਃ கண்டரா சென்ர்ச்ச்ர்) ਮਿਸੂਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਊਰੇਟਰ ਅਧਿਆਪਨ ਹੈ। ਉਹ 2014 ਬੇਲਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰਾਬਰਟ ਫੋਸਟਰ ਚੈਰੀ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਗ੍ਰੇਟ ਟੀਚਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਦਬਾਅ ਅਧੀਨ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਪਰਕੰਡਕਟਰਾਂ ਦੀ ਆਪਟੀਕਲ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪੀ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਮੀਰਾ ਨੇ ਗ੍ਰੇਡ 5-12 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਹੈਂਡਸ-ਆਨ ਫਿਜੀਕਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਕੇ-12 ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਲਈ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਕੰਨਡਿਗਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਚੰਦਰਪਾਲ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਕੁਸੁਮਾ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਿਸੂਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਚ. ਆਰ. ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਚੰਦਰਪਾਲ ਨੇ ਬੀ. ਐਸ. ਸੀ. ਕੀਤੀ। 1968 ਵਿੱਚ ਉਡੁਪੀ ਦੇ ਐਮ. ਜੀ. ਐਮ. ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਐਮ. ਐਸ. ਸੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਮਦਰਾਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮਦਰਾਸ]], ਭਾਰਤ ਉਸ ਨੇ 1976 ਵਿੱਚ [[ਬ੍ਰਾਉਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬਰਾਊਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪੀਐਚ. ਡੀ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮੈਕਸ ਪਲੈਂਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਸੋਲਿਡ ਸਟੇਟ ਰਿਸਰਚ ਵਿਖੇ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1978 ਵਿੱਚ ਮਿਸੂਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। == ਖੋਜ ਦਿਲਚਸਪੀ == ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਰੁਚੀਆਂ ਉੱਚ-ਦਬਾਅ ਦੇ ਅਧਿਐਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰਧ-ਕੰਡਕਟਰਾਂ, ਸੁਪਰਕੰਡਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਜੂਗੇਟਿਡ ਪੋਲੀਮਰਾਂ ਦੀ ਆਪਟੀਕਲ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 120 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੇਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। == ਵਿੱਦਿਅਕ ਦਿਲਚਸਪੀ == ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕੋਰਸਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਕੋਰਸ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 140 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਦਾਖਲਾ ਹੈ। 1993 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੇ-12 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਲਈ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਿਸੂਰੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ 5 ਤੋਂ 7 ਜਮਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਡ਼ੀਆਂ ਲਈ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਹੱਥੀਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਹੈ-ਫੈਮਲੀ ਈਵਨਿੰਗਜ਼ ਵਿਦ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ (ਫੈਸਟ) ਇੱਕ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਿੱਥੇ ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਵਰਕਿੰਗ ਡਰਾਅ ਬ੍ਰਿਜ ਸੈਟਰਡੇ ਸਾਇੰਟਿਸਟ ਬਣਾਇਆ, 8 ਤੋਂ 9 ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗ ਅਧਾਰਤ ਤਜਰਬਾ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਕਰੀਅਰ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ-ਨਿਊਟਨ ਸਮਰ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਲਈ 9-11 ਗ੍ਰੇਡ ਲਡ਼ਕੀਆਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਿਡੌਣਾ ਫੈਕਟਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਡ ਸਾਇੰਸ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਲਈ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ, ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸਲਾਹ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਪੀ. ਏ. ਈ. ਐੱਸ. ਐੱਮ. ਈ.) ਮਿਲਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਏ ਟਾਈਮ ਫਾਰ ਫਿਜੀਕਸ ਫਸਟ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਲਈ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ 9ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਪੱਧਰ' ਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਕੋਰਸ ਲਾਗੂ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਡੋਰੀਨਾ ਕੋਸਟੀਨ ਨੇ ਸੰਕਲਪਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਪਾਠਕ੍ਰਮ, ਐਕਸਪਲੋਰਿੰਗ ਫਿਜੀਕਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। === ਸਨਮਾਨ === * 2014 ਰਾਬਰਟ ਫੋਸਟਰ ਚੈਰੀ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਗ੍ਰੇਟ ਟੀਚਿੰਗ, ਬੇਲਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ * 2013 ਫਾਈਨਲਿਸਟ, ਰਾਬਰਟ ਫੋਸਟਰ ਚੈਰੀ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਗ੍ਰੇਟ ਟੀਚਿੰਗ, ਬੇਲਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ * 2008 ਮਿਸੂਰੀ ਐਜੂਕੇਟਰ ਅਵਾਰਡ, ਮਿਸੂਰੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਆਪਕ * 2006 ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਮਿਸੂਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ * 2004 ਕਿਊਰੇਟਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਆਪਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਸ਼ਿਪ, ਮਿਸੂਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ * 2004 ਸਾਇੰਸ ਟੀਚਰਜ਼ ਆਫ਼ ਮਿਸੂਰੀ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਸਰਵਿਸ ਅਵਾਰਡ * 2002 ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਐਲੂਮਨੀ ਅਵਾਰਡ, ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮਦਰਾਸ * 1999 ਵਿਗਿਆਨ, ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸਲਾਹਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ * 1998 ਗਵਰਨਰਜ਼ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਇਨ ਟੀਚਿੰਗ * 1997 ਵਿਲੀਅਮ ਟੀ. ਕੈਂਪਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਫਾਰ ਟੀਚਿੰਗ ਐਕਸੀਲੈਂਸ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮਿਸੂਰੀ * 1992 ਅਮਰੀਕੀ ਸਰੀਰਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਚੁਣਿਆ ਫੈਲੋ * 1990 ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਖੋਜ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਲਈ ਚਾਂਸਲਰ ਅਵਾਰਡ, ਮਿਸੂਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ * 1987 ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਪਰਪਲ ਚਾਕ ਅਵਾਰਡ। ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਰਕਾਰ * 1985 ਅਲਫਰੈਡ ਪੀ. ਸਲੋਅਨ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ * 1970 ਐਮ. ਐਸ. ਸੀ. ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਰੈਂਕ ਲਈ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਮੈਰਿਟ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਕਲਾਸ, ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮਦਰਾਸ * 1968 ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਡਿਸਟਿੰਕਸ਼ਨ ਲਈ ਅਤੇ ਬੀ. ਐਸ. ਸੀ. ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਰੈਂਕ ਕਲਾਸ, ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ * 1965-70 ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਟੈਲੇਂਟ ਸਰਚ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ == * ਕੁਡ਼ੀਆਂ ਨੂੰ E = mc ^ 2 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਮਿਸੂਰੀਅਨ, 1993. * ਕੈਂਪਰ ਅਵਾਰਡ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਮਿਸੂਰੀਅਨ, 1997 * ਸਾਇੰਟਿਸਟ ਜੋ ਮੈਂਟਰਜ਼ ਗਰਲਜ਼ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ [ਸਥਾਈ ਡੈੱਡ ਲਿੰਕ], ਸੇਂਟ ਲੂਯਿਸ ਪੋਸਟ ਡਿਸਪੈਚ, 1999 ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।{{Dead link|date=January 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} * ਮੀਰਾ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਮੇਕਿੰਗ ਸਟ੍ਰਾਈਡਸ ਨਿਊਜ਼ਲੈਟਰ, ਨਿਊਜ਼ ਆਨ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ (ਐਮਜੀਈ) ਵਾਲੀਅਮ 2 ਨੰਬਰ 1 ਫਰਵਰੀ 2000 ਵਰਜੀਨੀਆ ਵੈਨ ਹੌਰਨ, ਐਮ. ਜੀ. ਈ. ਸੀਨੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਦੁਆਰਾ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == # ਧਰੁਵੀਕਰਨ ਲਈ ਅੰਨ੍ਹੇ-ਮਨੁੱਖ ਕੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ (ਵੀਡੀਓ) ਬੇਲਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਲੈਕਚਰ, ਅਕਤੂਬਰ 2013. # ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਨੇ ਚੋਟੀ ਦਾ ਯੂ. ਐੱਸ. ਅਧਿਆਪਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਦ ਇਕਨਾਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼, 18 ਜਨਵਰੀ 2014 # ਹਾਈ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਧੀਨ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਅਤੇ ਸੁਪਰਕੰਡਕਟਰ, ਬੰਗਲੌਰ ਸਾਇੰਸ ਫੋਰਮ ਲੈਕਚਰ (5 ਜੁਲਾਈ 2015) । # [https://www.youtube.com/watch?v=yVNU8YXXo8g ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ] ਆਈਆਈਟੀ ਮਦਰਾਸ-ਆਈ ਐਂਡ ਏਆਰ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਲੈਕਚਰ ਲਡ਼ੀ (ਵੀਡੀਓ 9 ਜੁਲਾਈ 2015) । # [https://web.archive.org/web/20161207132448/http://www.columbiamissourian.com/news/higher_education/mu-professors-develop-app-to-help-teach-ninth-graders-physics/article_93e3a1a4-571d-11e5-9b76-3f243a98bbfd.html ਮਿਸੂਰੀਅਨ. ਐਮਯੂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਨੇ ਨੌਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਪਡ਼੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਐਪ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ, ਯੁਆਨ ਯੁਆਨ 14 ਸਤੰਬਰ 2015] # [http://www.kmzu.com/physics-now-mandatory-in-some-freshman-classrooms/ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਹੁਣ ਕੁਝ ਫਰੈਸ਼ਮੈਨ ਕਲਾਸਰੂਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, KMZU 100.7 FM, ਐਸ਼ਲੇ ਜਾਨਸਨ, 15 ਸਤੰਬਰ 2015] # [https://web.archive.org/web/20151206190000/http://www.voxmagazine.com/2015/12/a-conversation-with-meera-chandrasekhar/ ਮੀਰਾ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤਃ ਇਹ ਐਮਯੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਿਗਿਆਨ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਲਿੰਗ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ-ਆਰਥਰ ਕੁੱਕ ਬ੍ਰੇਮਰ ਦੁਆਰਾ, 3 ਦਸੰਬਰ 2015] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] fajsc6t82cvot0tk05l9fjr9gkgwpyw 2 199470 847787 842729 2026-09-25T15:39:03Z ListeriaBot 61041 Wikidata list updated [V2] 847787 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list|sparql=SELECT ?item ?itemLabel ?itemDescription WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . [] schema:about ?item; schema:isPartOf <https://pa.wikisource.org/>; schema:name ?ws . MINUS { [] schema:about ?item; schema:isPartOf <https://pa.wikipedia.org/> } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "pa,en". } } |columns=label:Article,description,p131:Place,P580,P582,p625,P18 |section=131 |min_section=3 |sort=label |links=text |thumb=128 |autolist=fallback }} == Misc == {| class='wikitable sortable' ! Article ! description ! Place ! ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਾਂ ! ਅੰਤ ਸਮਾਂ ! ਭੂਗੋਲਿਕ ਗੁਣਕ ! ਤਸਵੀਰ |- | ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ | ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਕਾਰ | | | | | |- | ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ | ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ | | | | | [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]] |- | ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਦੇਵੀ ਦਾਸ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ | ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦਕ | | | | | |- | ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ | | | | | |- | ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ | ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦਕ | | | | | |- | ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ | [[ਜਪਾਨ|ਜਪਾਨ]] [[ਲਿਖਾਰੀ|ਲੇਖਕ]], ਨਾਵਲਕਾਰ (1894–1945) ♂ | | | | | [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]] |- | ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ | ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ | | | | | |- | ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ | ਭਾਰਤੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ | | | | | [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]] |- | ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | |- | ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ | ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ | | | | | |- | ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ' | ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ | | | | | [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} 18q51g6wuh6gnfu9rpqtf6d2fl72nzx 0 201886 847859 828816 2026-09-25T18:30:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847859 wikitext text/x-wiki ਹੇਠਾਂ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਆਧੁਨਿਕ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ ਜੋ 1947 ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ)|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ, [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦੁਆਰਾ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ, ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾ ਸੂਬਾ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ]] ਅਤੇ [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਚੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੀਮਾਵਾਂ (ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾਇਦਾਦਾਂ), ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ==ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ== {{Expand list|date=August 2016}} {| class="sortable wikitable" style="vertical-align:center; text-align:center;" |- !ਰੈਂਕ !ਸ਼ਹਿਰ !ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ !ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਰਾਜ !ਤਸਵੀਰ !ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਹੀ ਆਬਾਦੀ !ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ !ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ |- | style="text-align:left;"| 1 | [[ਲਾਹੌਰ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[Image:Badshahi Mosquee, Lahore.jpg|125px]] | {{nts|11,126,285}}<ref name="citypopulation.de">{{Cite web|url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html|title = Pakistan: Provinces and Major Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information}}</ref><br />(2017) | {{nts|11,545,000}}<ref name="Demographia">{{cite book|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=11 August 2016}}</ref><br />(2016) |  |- | style="text-align:left;"| 2 | [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[Image:Clock Tower Faisalabad by Usman Nadeem.jpg|125px]] | {{nts|3203846}}<ref>{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/08/28/ten-major-cities-population-up-by-74pc/|title=Ten major cities' population up by 74pc|access-date=2017-09-06}}</ref><br />(2017) | {{nts|3675000}}<ref name="Demographia"/><br />(2016) |  |- | style="text-align:left;" | 3 | [[ਗੁੜਗਾਓਂ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:DLF Gateway Tower.png|125px]] | {{nts|2982928}}<ref>{{Cite web |title=Gurgaon Population 2021 - Current Population of Gurgaon (Gurugram) |url=https://www.indiaonlinepages.com/population/gurgaon-population.html |access-date=2023-08-21 |website=www.indiaonlinepages.com}}</ref><br />(2021) | | |- | style="text-align:left;" | 4 | [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[File:Perspective view from main gate - Christ Church, Rawalpindi.jpg|125px]] | {{nts|2098231}}<ref name="citypopulation.de" /><br />(2017) | | |- | style="text-align:left;" | 5 | [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[Image:University of the Punjab, Gujranwala Campus 2.jpg|125px]] | {{nts|2027001}}<ref name="citypopulation.de" /><br />(2017) | {{nts|2705000}}<ref>http://pu.edu.pk/images/journal/csas/PDF/V_26_No_2_9Dr.%20Asad%20Ali%20Khan.pdf {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref>(2016) | |- | style="text-align:left;" | 6 | [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Canal Road Ludhiana.jpg|125px]] | {{nts|1885456}}<ref>{{Cite web|title=Ludhiana Population|url=https://worldpopulationreview.com/world-cities/ludhiana-population|access-date=2021-10-22|language=en-US}}</ref><br />(2021 ਅਨੁਮਾਨ) | {{nts|1740000}}<ref name="Demographia" /><br />(2016) | |- | style="text-align:left;" | 7 | [[ਮੁਲਤਾਨ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[Image:Ghanta Ghar Multan complete view.jpg|125px]] | {{nts|1871843}}<ref name="citypopulation.de" /><br />(2017) | {{nts|3100000}}<ref>http://pcgip.urbanunit.gov.pk/docs/ADPDocumnets/ConsolidatedMultan_ADP.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190109165911/http://pcgip.urbanunit.gov.pk/docs/ADPDocumnets/ConsolidatedMultan_ADP.pdf%20 |date=2019-01-09 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190109165911/http://pcgip.urbanunit.gov.pk/docs/ADPDocumnets/ConsolidatedMultan_ADP.pdf%20 |date=9 January 2019 }} {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref>(2016) | |- | style="text-align:left;"| 8 | [[ਫਰੀਦਾਬਾਦ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Vatika Business Towers Faridabad.png|125px]] | {{nts|1404653}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;" | 9 | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Golden Temple India.jpg|125px]] | {{nts|1400311}}<ref>{{cite web|url=https://worldpopulationreview.com/world-cities/amritsar-population|title=Amritsar Population|website=Worldpopulationreview.com}}</ref><br />(2021 ਅਨੁਮਾਨ) | {{nts|1285000}}<ref name="Demographia" /><br />(2016) | |- | style="text-align:left;"| 10 | [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] | [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ| ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | {{IND}} | [[Image:Open Hand monument, Chandigarh.jpg|125px]] | {{nts|1055880}}<ref name="2011 Census of India">{{cite web|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|accessdate=10 October 2015|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref><br />(2011) | {{nts|1150000}}<ref name="Demographia"/><br />(2016) |  |- | style="text-align:left;"| 11 | [[ਜਲੰਧਰ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Pushpa Gujral Science City - Outside View of IMAX Theater.jpg|125px]] | {{nts|862196}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | {{nts|970000}}<ref name="Demographia"/><br />(2016) |  |- | style="text-align:left;"| 12 | [[ਬਹਾਵਲਪੁਰ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[Image:NoorMahal1.JPG|125px]] | {{nts|762111}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) | {{nts|930000}}<ref name="Demographia"/><br />(2016) |  |- | style="text-align:left;"| 13 | [[ਸਰਗੋਧਾ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[File:Central Library of University of Sargodha.jpg|130px]] | {{nts|659862}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) | {{nts|1550000}}<ref name="Demographia"/><br />(2016) |  |- | style="text-align:left;"| 14 | [[ਸਿਆਲਕੋਟ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[File:Sialkot Boulevard.jpg|125px]] | {{nts|655852}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) | {{nts|580000}}<ref name="Demographia"/><br />(2016) |  |- | style="text-align:left;"| 15 | [[ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[Image:Hiran Minar and Tank.jpg|125px]] | {{nts|473129}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) | {{nts|540000}}<ref name="Demographia"/><br />(2016) |  |- | style="text-align:left;"| 16 | [[ਪਟਿਆਲਾ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:MotiBaghPalace.jpg|125px]] | {{nts|446246}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | {{nts|803242}}<ref name="Demographia"/><br />(2016) |  |-  | style="text-align:left;"| 17 | [[ਰਹੀਮ ਯਾਰ ਖ਼ਾਨ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|420,419}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) | |  |- | style="text-align:left;"| 18 | [[ਝੰਗ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[Image:Darbarsharif.jpg|125px]] | {{nts|414,131}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 19 | [[ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|399064}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  | |- | style="text-align:left;"| 20 | [[ਗੁਜਰਾਤ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[File:Eid Gah Gujrat Pakistan.jpg|125px]] | {{nts|390533}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 21 | [[ਸਾਹੀਵਾਲ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|389605}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 22 | [[ਵਾਹ ਛਾਉਣੀ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|380103}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 23 | [[ਰੋਹਤਕ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:Delhi road rohtak.jpg|125px]] | {{nts|374,292}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 24 | [[ਕਸੂਰ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[Image:Bulleh Shah's Shrine.JPG|125px]] | {{nts|358409}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 25 | [[ਓਕਾੜਾ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[File:Shrine of Khoo Pak near okara.jpg|125px]] | {{nts|357935}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 26 | [[ਹਿਸਾਰ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:Sheela Mata Temple Agroha.jpg|125px]] | {{nts|301249}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 27 | [[ਅੰਬਾਲਾ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:Ambala Cantt station.jpg|125px]] | {{nts|300484}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 28 | [[ਪਾਣੀਪਤ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:Kabuli Bagh Mosque.JPG|125px]] | {{nts|294150}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 29 | [[ਕਰਨਾਲ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | {{n/a}} | {{nts|286964}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 30 | [[ਬਠਿੰਡਾ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | | {{nts|285813}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |   |  |- | style="text-align:left;"| 31 | [[ਚਿਨਿਓਟ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|278747}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 32 | [[ਸੋਨੀਪਤ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Khwaja Khizar Tomb, Sonipat.jpg|125px]] | {{nts|277053}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |   |  |- | style="text-align:left;"| 33 | [[ਕਾਮੋਕੇ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|249767}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 34 | [[ਹਾਫਿਜ਼ਾਬਾਦ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|245784}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 35 | [[ਸਾਦਿਕਾਬਾਦ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|239677}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 36 | [[ਬੂਰੇਵਾਲਾ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|231797}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 37 | [[ਖ਼ਾਨੇਵਾਲ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[File:Shanti nagar khanewal.jpg|125px]] | {{nts|227059}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 38 | [[ਯਮੁਨਾਨਗਰ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | {{n/a}} | {{nts|216,628}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 39 | [[ਪੰਚਕੂਲਾ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:Yagya Shala, within the Mansa Devi temple complex, Panchkula near Chandigarh.jpg|125px]] | {{nts|211355}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 40 | [[ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[File:Date trees at Ghazi Ghat.jpg|125px]] | {{nts|209604}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  | |- | style="text-align:left;"| 41 | [[ਮੰਡੀ ਬਹਾਉਦੀਨ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|198609}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 42 | [[ਭਿਵਾਨੀ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | {{n/a}} | {{nts|197662}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 43 | [[ਜੇਹਲਮ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[File:A Fort in Jhelum City.jpg|125px]] | {{nts|190425}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 44 | [[ਖ਼ਾਨਪੁਰ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|184793}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 45 | [[ਸਿਰਸਾ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | {{n/a}} | {{nts|183282}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 46 | [[ਪਾਕਪੱਤਨ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[File:Darbar Hazrat Baba Farid ud Deen Ganj Shakar Rahmatullah Alaih - panoramio.jpg|125px]] | {{nts|176693}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 47 | [[ਡਸਕਾ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|175170}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 48 | [[ਗੋਜਰਾ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|174860}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 49 | [[ਬਹਾਦੁਰਗੜ੍ਹ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:PDM University.jpg|125px]] | {{nts|170426}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 50 | [[ਸ਼ਿਮਲਾ]] | [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:Shimla, India, Panoramic view of Shimla hills.jpg|125px]] | {{nts|169758}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 51 | [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:College6.jpg|125px]] | {{nts|168443}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;"| 52 | [[ਮੁਰੀਦਕੇ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|166652}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 53 | [[ਜੀਂਦ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | {{n/a}} | {{nts|166225}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 54 | [[ਬਟਾਲਾ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:BatalaRoad.jpg|125px]] | {{nts|156400}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;"| 55 | [[ਥਾਨੇਸਰ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:Backside view Sheikh Chilli's Tomb.jpg|125px]] | {{nts|154962}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 56 | [[ਮੋਗਾ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Mount Litera.JPG|125px]] | {{nts|150432}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;"| 57 | [[ਪਠਾਨਕੋਟ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Pathankot City.jpg|125px]] | {{nts|148357}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;"| 58 | [[ਮੋਹਾਲੀ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:YPS Junior Wing.JPG|125px]] | {{nts|146104}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;"| 59 | [[ਅਬੋਹਰ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | {{n/a}} | {{nts|145238}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;"| 60 | [[ਕੈਥਲ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:Ruins of Kaithal fortress, Haryana.jpg|125px]] | {{nts|144633}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 61 | [[ਰਿਵਾੜੀ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:Historic 'Delhie Gate' at Rewari.JPG|125px]] | {{nts|140864}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 62 | [[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:GovtCollege.jpg|125px]] | {{nts|135330}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;"| 63 | [[ਖੰਨਾ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Jain mandir khanna.jpg|125px]] | {{nts|128130}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;"| 64 | [[ਪਲਵਲ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | {{n/a}} | {{nts|127931}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 65 | [[ਜਗਾਧਰੀ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | {{n/a}} | {{nts|124915}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 66 | [[ਮੁਕਤਸਰ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Gurudwara Muktsar Sahib.jpg|125px]] | {{nts|117085}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;"| 67 | [[ਬਰਨਾਲਾ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | {{n/a}} | {{nts|116454}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  | |- | style="text-align:left;"| 68 | [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Shaheed Bhagat Singh College Of Engineering & Technology, Ferozepur Mechanical Block.jpg|125px]] | {{nts|110091}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 69 | [[ਕਪੂਰਥਲਾ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Kapurthala Sainik School.jpg|125px]] | {{nts|101654}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |} ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== * [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * [[ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] *[[ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * [[ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * [[ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਸਬੰਧਤ ਸੂਚੀਆਂ]] o4z02mq9ot8ql6vigpe20mzkezwyq4c 0 202149 847858 827939 2026-09-25T18:24:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 847858 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:AkashPrimeSAM.jpg|thumb|ਨਵੀਨਤਮ ਰੂਪ, ਆਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਾਈਮ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਲਾਂਚਰ ਤੋਂ ਦਾਗਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ]] '''ਆਕਾਸ਼''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Akash''') ਇੱਕ ਮੱਧਮ-ਰੇਂਜ ਮੋਬਾਈਲ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ (SAM) ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ<ref name="ndtv.com">{{Cite web |title=India Successfully Test Fires Medium-Range Akash Missile |url=http://www.ndtv.com/india-news/india-successfully-test-fires-medium-range-akash-missile-579358 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812154859/http://www.ndtv.com/india-news/india-successfully-test-fires-medium-range-akash-missile-579358 |archive-date=12 August 2016 |access-date=26 July 2016 |website=NDTV}}</ref> ਜੋ [[ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾ|ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ]] (DRDO) ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸੈਨਾ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ|ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ]] ਰੂਪ ਭਾਰਤ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਲਿਮਟਿਡ (BDL) ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ|ਭਾਰਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਲਿਮਟਿਡ]] (BEL) ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name=":12">{{Cite web |title=IAF to get 7 more Akash missile squadrons |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/iaf-to-get-7-more-akash-missile-squadrons-760765.html |access-date=2024-12-23 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨਿਯੰਤਰਣ ਰਾਡਾਰ, ਟੈਕਟੀਕਲ ਕਮਾਂਡ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਲਾਂਚਰ BEL, ਟਾਟਾ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਿਸਟਮ ਲਿਮਟਿਡ ਅਤੇ ਲਾਰਸਨ ਐਂਡ ਟੂਬਰੋ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Akash Surface-to-Air Missile (SAM) System |url=https://www.airforce-technology.com/projects/akash-surface-to-air-missile-system/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240116061116/https://www.airforce-technology.com/projects/akash-surface-to-air-missile-system/?cf-view |archive-date=2024-01-16 |access-date=2019-11-17 |website=Airforce Technology}}</ref> ਆਕਾਸ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 45 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (28 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਤੱਕ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name=":3">[http://indianexpress.com/article/india/india-others/akash-missile-successfully-test-fired-for-second-day/ Akash missile successfully test fired for second day, ''Dated:18 November 2014''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150706133433/http://indianexpress.com/article/india/india-others/akash-missile-successfully-test-fired-for-second-day/|date=6 July 2015}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼, ਕਰੂਜ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹਵਾਈ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Nuclear-capable Akash missile test fired |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Nuclear-capable-Akash-missile-test-fired/articleshow/2620568.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827221431/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/more-akash-systems-for-army/article18620841.ece |archive-date=27 August 2017 |access-date=29 May 2012 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ ਬੈਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ PESA 3D ਰਾਜੇਂਦਰ ਰਾਡਾਰ ਅਤੇ ਚਾਰ ਲਾਂਚਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਬੈਟਰੀ 64 ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 12 ਤੱਕ ਹਮਲਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਵਿੱਚ {{Convert|60|kg|lb|abbr=on}} ਉੱਚ-ਵਿਸਫੋਟਕ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਖੰਡਿਤ ਵਾਰਹੈੱਡ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੇੜਤਾ ਫਿਊਜ਼ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਸਿਸਟਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਚੱਲਦੇ ਕਾਫਲੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਲਾਂਚ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੂੰ ਪਹੀਏਦਾਰ ਅਤੇ ਟਰੈਕ ਕੀਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ SAM ਵਜੋਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਜਾਂਚ ਇੱਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਰੱਖਿਆ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਸਟਮ 2,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (770 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਲਈ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਕਵਰੇਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਰਾਡਾਰ ਸਿਸਟਮ (WLR ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ) ਸਮੇਤ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਆਰਡਰਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕੀਮਤ ₹28,800 ਕਰੋੜ (2023 ਵਿੱਚ ₹400 ਬਿਲੀਅਨ ਜਾਂ US$4.8 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਹੈ।<ref name="AW01">{{Cite web |url=http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_generic.jsp?topicName=india&id=news/awx/2010/06/09/awx_06_09_2010_p0-233041.xml |title=Akash Missile System For Indian Army OK'd |access-date=2025-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827221431/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/more-akash-systems-for-army/article18620841.ece |archive-date=2017-08-27 |url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170827221431/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/more-akash-systems-for-army/article18620841.ece|date=27 August 2017}}</ref><ref>{{Cite web |title=Akash Surface-to-Air Missile (SAM) System |url=https://www.airforce-technology.com/projects/akash-surface-to-air-missile-system/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240116061116/https://www.airforce-technology.com/projects/akash-surface-to-air-missile-system/?cf-view |archive-date=2024-01-16 |access-date=2019-11-17 |website=Airforce Technology}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref> ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ (MoD) ਰਿਪੋਰਟ 2018 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਆਰਡਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਯਾਤ 'ਤੇ ₹34,500 ਕਰੋੜ (2023 ਵਿੱਚ ₹460 ਬਿਲੀਅਨ ਜਾਂ US$5.5 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਬਚਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Nuclear-capable Akash missile test fired |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Nuclear-capable-Akash-missile-test-fired/articleshow/2620568.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827221431/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/more-akash-systems-for-army/article18620841.ece |archive-date=27 August 2017 |access-date=29 May 2012 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2025 ਵਿੱਚ, [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਨੇ ਪੂਰਬੀ [[ਲੱਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] ਵਿੱਚ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਆਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਾਈਮ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਉੱਚ-ਉਚਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰੀਖਣ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕੀਤੇ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸੰਚਾਲਨ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਸੀ। 15,000 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਣ ਨੂੰ ਆਰਮੀ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਕੋਰ ਅਤੇ [[ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾ|ਡਿਫੈਂਸ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (DRDO)]] ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਅਭਿਆਸ ਦੌਰਾਨ, ਆਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਾਈਮ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਵਾਈ ਟੀਚਿਆਂ 'ਤੇ ਦੋ ਸਿੱਧੇ ਹਿੱਟ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਰਲੱਭ ਉੱਚ-ਉਚਾਈ ਵਾਲੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪ੍ਰੀਖਣ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਹੈ ਅਤੇ ' ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ ' ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਅਤੇ ਲਚਕੀਲਾ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਰੱਖਿਆ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਟੀਚੇ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Akash Surface-to-Air Missile (SAM) System |url=https://www.airforce-technology.com/projects/akash-surface-to-air-missile-system/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240116061116/https://www.airforce-technology.com/projects/akash-surface-to-air-missile-system/?cf-view |archive-date=2024-01-16 |access-date=2019-11-17 |website=Airforce Technology}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਜ਼ਾਇਲਾਂ]] gc3m0l8r63qr9ggqf4bs3xeojrodo0k 0 205268 847843 847780 2026-09-25T17:26:20Z Nitesh Gill 8973 847843 wikitext text/x-wiki {{ਬੇਹਵਾਲਾ|}} '''ਪੱਤੋ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ [[ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ [[ਪੱਤੋ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ]] ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ [[ਖੋਟੇ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਸਤੀਆਂ == * '''ਸਵ. ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ''' - ਪਿਤਾ ਸ. ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ, ਗੋਤ ਬੈਂਸ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। * '''ਸਵ. ਕਾਮਰੇਡ ਹਜੂਰਾ ਸਿੰਘ''' - ਪਿਤਾ ਸ. ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ, ਗੋਤ ਬੈਂਸ। ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} jcutdizmk9fkrhpsaybyv5a6smgr8lw 847844 847843 2026-09-25T17:26:46Z Nitesh Gill 8973 Nitesh Gill ਨੇ [[ਪੱਤੋ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ`]] ਵਰਕੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਮੋੜ ਛੱਡੇ [[ਪੱਤੋ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] 'ਤੇ ਥਾਂ-ਬਦਲੀ ਕੀਤੀ ਏ: spelling error 847843 wikitext text/x-wiki {{ਬੇਹਵਾਲਾ|}} '''ਪੱਤੋ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ [[ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ [[ਪੱਤੋ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ]] ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ [[ਖੋਟੇ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਸਤੀਆਂ == * '''ਸਵ. ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ''' - ਪਿਤਾ ਸ. ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ, ਗੋਤ ਬੈਂਸ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। * '''ਸਵ. ਕਾਮਰੇਡ ਹਜੂਰਾ ਸਿੰਘ''' - ਪਿਤਾ ਸ. ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ, ਗੋਤ ਬੈਂਸ। ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} jcutdizmk9fkrhpsaybyv5a6smgr8lw