ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Package Package talk Event Event talk Topic 0 5277 848184 847864 2026-09-29T00:52:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848184 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ਇਰਾਕ਼ੀ ਗਣਰਾਜ | native_name = {{unbulleted list|item_style=font-size:88%; | {{native name|ar|جمهورية العـراق<br />{{transl|ar|Jumhūrīyyat al-‘Irāq}}|italics=no}} <br /> {{native name|kur|<br /> {{transl|kur|Komari Eraq}}|italics=no}} }} | common_name = ਇਰਾਕ਼ | image_flag = Flag of Iraq.svg | image_coat = Coat of arms of Iraq.svg | image_map = Iraq (orthographic projection).svg | image_map2 = Iraq - Location Map (2013) - IRQ - UNOCHA.svg | national_motto = {{native phrase|ar|الله أكبر|italics=off}}<br>[[Takbir|Allahu Akbar]]{{small|([[transliteration]])<br>[[God in Islam|God]] is the Greatest}} | national_anthem = [[Mawtini]]<br>{{lang|ar|موطني}}<br>{{small|My Homeland}}<br><center>[[File:United States Navy Band - Mawtini.ogg]]</center><!--<br>[[Ardh Alforatain]]{{nbsp|2}}{{small|(previous)}}--> | capital = [[ਬਗ਼ਦਾਦ]] | latd = 33 | latm = 20 | latNS = N | longd = 44 | longm = 26 | longEW = E | largest_city = capital | official_languages = {{hlist |[[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] |[[ਕੁਰਦ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਕੁਰਦ]]}} (ਕੁਰਦਿਸਤਾਨੀ) | religion = [[ਇਸਲਾਮ]] | demonym = ਇਰਾਕ਼ੀ | government_type = [[Federation|Federal]] [[Parliamentary system|parliamentary]] [[republic]] | leader_title1 = [[President of Iraq|President]] | leader_name1 = [[Fuad Masum]] | leader_title2 = [[Prime Minister of Iraq|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Haider al-Abadi]] | legislature = [[Council of Representatives of Iraq|Council of Representatives]] | area_rank = 59th | area_magnitude = 1 E11 | area_km2 = 437,072 | area_sq_mi = 169,234 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 1.1 | population_estimate = 37,056,169<ref>[http://www.mofamission.gov.iq/ Embassies overseas of Republic of İraq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208014232/http://www.mofamission.gov.iq/ |date=2014-02-08 }}: [http://www.mofamission.gov.iq/nld/ab/articledisplay.aspx?gid=1&id=14075 جريدة الصباح تنشر احصائية وزارة التخطيط لعدد نفوس سكان العراق لسنة] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208014232/http://www.mofamission.gov.iq/ |date=2014-02-08 }} {{Cite web |url=http://www.mofamission.gov.iq/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140208014232/http://www.mofamission.gov.iq/ |archive-date=2014-02-08 |url-status=dead}}</ref><ref name=cia>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html |title=Iraq |work=[[CIA Factbook]] |access-date=2016-09-16 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224065934/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224065934/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html |date=2018-12-24 }}</ref> | population_estimate_rank = 36th | population_estimate_year = 2015 | population_census = | population_census_year = | population_density_km2 = 82.7 | population_density_sq_mi = 183.9 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 125th | GDP_PPP = $522.700 billion<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=84&pr.y=14&sy=2009&ey=2015&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=433&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Iraq |publisher=International Monetary Fund |accessdate=2015-02-15 |date=October 2014}}</ref> | GDP_PPP_rank = 37th | GDP_PPP_year = 2015 | GDP_PPP_per_capita = $13,817<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 85th | GDP_nominal_year = 2015 | GDP_nominal = $240.006 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = 47th | GDP_nominal_per_capita = $6,491<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 88th | sovereignty_type = [[Independence]] {{nobold|from the [[United Kingdom]]}} | established_event2 = [[Kingdom of Iraq|Kingdom]] | established_date2 = {{start date|1932|10|03|df=y}} | established_event3 = [[14 July Revolution|Republic declared]] | established_date3 = 14 July 1958 | established_event4 = [[Constitution of Iraq|Current constitution]] | established_date4 = 15 ਅਕਤੂਬਰ 2005 | Gini_year = 2012 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 29.5 <!--number only--> | Gini_ref = <ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=World Bank GINI index |publisher=Data.worldbank.org |accessdate=2016-08-17 }}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = 2014<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.654 <!--number only--> | HDI_ref = <ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 Human Development Report Statistical Annex |date=2015 |accessdate=December 14, 2015 |publisher=United Nations Development Programme | page=9}}</ref> | HDI_rank = 121st | FSI = {{nowrap|111.4 {{increase}} 2.4}} | FSI_year = 2007 | FSI_rank = 2nd | FSI_category = <span style="colour:red;white-space:nowrap;">Alert</span> | currency = [[Iraqi dinar]] | currency_code = IQD | country_code = IRQ | time_zone = [[Arabia Standard Time|AST]] | utc_offset = +3 | drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Iraq|+964]] | cctld = [[.iq]] | footnote_a = Constitution of Iraq, Article 4 (1st). }} '''ਇਰਾਕ਼''' ({{IPAc-en|ɪ|ˈ|r|æ|k}}, {{IPAc-en|audio=En-us-Iraq.ogg|ɪ|ˈ|r|ɑː|k}}, ਜਾਂ {{IPAc-en|aɪ|ˈ|r|æ|k}}; {{lang-ar|العراق}} ''{{transl|ar|al-‘Irāq}}''), ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਇਰਾਕ਼ੀ ਗਣਰਾਜ''' (ਅਰਬੀ: {{lang|ar|{{audio|Ar-Jumhūriyyat al-‘Irāq.oga|جمهورية العراق}}}} ) [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਦੇਸ਼]] ਹੈ। ਇਸ ਦੀ [[ਰਾਜਧਾਨੀ]] [[ਬਗ਼ਦਾਦ]] ਹੈ। ਇਰਾਕ਼ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਅੱਧ [[ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ|ਅਰਬੀਆ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਰਾਕ਼ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ [[ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼]] 17wx34gecsiy9owr2cuw8x1lqt2fc7p 0 10775 848334 755711 2026-09-29T10:30:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848334 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name =ਚੇਨਈ |native_name = சென்னை |native_name_lang = ਤਮਿਲ |other_name = ਮਦਰਾਸ |settlement_type =[[ਮਹਾਂਨਗਰ]] |nickname =Detroit of।ndia, Gateway to South।ndia |subdivision_type = ਦੇਸ਼ |subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] |subdivision_type1 = ਰਾਜ |subdivision_name1 = [[ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ]] |subdivision_type2 = [[ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹੇ|ਜਿਲ੍ਹੇ]] |subdivision_name2 = [[ਚੇਨੱਈ ਜਿਲ੍ਹਾ|ਚੇਨੱਈ]], [[Kanchipuram District|Kanchipuram]] and [[Tiruvallur District|Tiruvallur]]{{#tag:ref|The Chennai metropolitan area also includes portions of [[Kanchipuram District|Kanchipuram]] and [[Tiruvallur District|Tiruvallur]] districts adjoining the [[Chennai District]].|group=upper-alpha}} |subdivision_type3 = ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਨਾਂ |subdivision_name3 = ਮਦਰਾਸ | subdivision_type4 = ਜੱਦੀ ਬੋਲੀ | subdivision_name4 = [[ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] | established_title = ਸਥਾਪਨਾ | established_date = 1639 |image_skyline = Chennai Montage.png<!--DO ''not'' REPLACE THE।MAGE WITHOUT GETTING CONSENSUS।N THE TALK PAGE--> |image_caption = Clockwise from top: [[Madras Central]], [[Marina Beach]], [[Kapaleeswarar Temple]], [[Santhome Basilica]], [[Bharata Natyam|Bharata Natyam recital]]. |pushpin_map =।ndia Tamil Nadu |pushpin_map_caption = Location of Chennai in Tamil Nadu |latd = 13 |latm = 5 |lats =2 |latNS = N |longd = 80 |longm = 16 |longs = 12 |longEW = E |coordinates_region =।N-TN |coordinates_display = inline, title |coordinates_format = dec |pushpin_label_position = left |former_name = Madras |leader_party = |government_type = [[Mayor–council government|Mayor–Council]] |governing_body = [[Chennai Corporation]] |leader_title1 = [[Corporation of Chennai|Mayor]] |leader_name1 = [[Saidai Sa. Duraisamy|Saidai Duraisamy]]<ref>{{cite web|title=Who's Who|url=http://www.chennaicorporation.gov.in/about-chennai-corporation/PublicCMSPages.do?do=listWhoswho|work=About Corporation of Chennai|publisher=[[Corporation of Chennai]]|accessdate=28 December 2012|archive-date=7 ਜਨਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107001608/http://www.chennaicorporation.gov.in/about-chennai-corporation/PublicCMSPages.do?do=listWhoswho|url-status=dead}}</ref> |leader_title2 = [[Deputy Mayor]] |leader_name2 = P. Benjamin |leader_title3 = [[Corporation Commissioner]] |leader_name3 = D.Karthikeyan |leader_title4 = [[Police Commissioner]] |leader_name4 = S George<ref>{{cite news|title=Commissioner of Police|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/article3915661.ece|work=The Hindu|accessdate=28 December 2012|date=20 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107001614/https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/no-compromise-on-law-and-order-top-cop/article3915661.ece|archive-date=7 ਜਨਵਰੀ 2019|url-status=dead}}</ref> |area_total_km2 = 426 |area_total_sq_mi = 164.8 |area_magnitude = 1 E+7 |area_metro_km2 = 1189 |area_metro_sq_mi = 426 |area_footnotes =<ref name="mhupa.gov.in">{{cite web|title=Chennai: PhaseII|url=http://mhupa.gov.in/ray/csmc_ppt/7th_csmc_pilotphase_Chennai-PhaseII.pdf|accessdate=24 April 2014|archive-date=24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424080715/http://mhupa.gov.in/ray/csmc_ppt/7th_csmc_pilotphase_Chennai-PhaseII.pdf|dead-url=yes}}</ref> |elevation_m = 6 |elevation_ft = 20 |timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] |utc_offset1 = +05:30 |population_total = 4,681,087 |population_footnotes =<ref name="Census 2011">{{cite web|title=Cities with population of 1 Lakh and Above|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|publisher=censusindia.gov.in|accessdate=30 January 2014}}</ref> |population_as_of = 2011 |population_density_km2 = auto |population_metro = 8,696,010 |population_metro_footnotes =<ref name="ua_2011">{{cite web|title=Major Agglomerations|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|publisher=citypopulation.de|accessdate=30 January 2014}}</ref> |population_rank = [[List of most populous cities in।ndia|6th]] | population_blank1_title = Metro rank | population_blank1 = [[List of million-plus agglomerations in।ndia|4th]] |population_demonym = Chennaite |blank2_name = {{nowrap|[[Official language]]}} |blank2_info = [[Tamil language|Tamil]] |blank3_name = {{nowrap|[[Spoken languages]]}} |blank3_info = [[Tamil language|Tamil]], English |postal_code_type = [[Postal।ndex Number|Pincode(s)]] |postal_code = 600 xxx,603 xxx,601 xxx,602 xxx 631 5xx |area_code = [[Telephone numbers in।ndia|+91-44]] |registration_plate = ''''TN-01 to TN-14,TN-18,TN-22,TN-85''' |blank_name_sec1 = [[UN/LOCODE]] |blank_info_sec1 =।N MAA |website = {{URL|http://www.chennaicorporation.gov.in/|Chennai Corporation}} |footnotes = {{Reflist|group=upper-alpha}} }} '''''ਚੇਨਈ''''' (ਤਾਮਿਲ: சென்னை;।PA: [ˈtʃɛnnəɪ]), ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ ਮਦਰਾਸ, ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਕੋਰੋਮੰਡਲ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ]] ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।<ref name="Corporation of Chennai">{{cite web|title=About CoC|url=http://www.chennaicorporation.gov.in/about-chennai-corporation/aboutCOC.htm|publisher=[[Corporation of Chennai]]|accessdate=29 September 2013|archive-date=2 ਜੂਨ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602002913/http://www.chennaicorporation.gov.in/about-chennai-corporation/aboutCOC.htm|dead-url=yes}}</ref> ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਚੇਨੱਈ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 43 ਲੱਖ 40 ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਬਸਤੀ ਮਦਰਾਸਪੱਟਨਮ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨੌਸੈਨਿਕ ਅੱਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤ ਕੀਤਾ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਇਹ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੇਸਿਡੇਂਸੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। == ਕਲਾ == ਚੇਨਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਬਖ਼ਤਾਵਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਲਾਨਾ ਮਦਰਾਸ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਸੀਜਨ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਰੰਗਸ਼ਾਲਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਚੰਗੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਲੀਵੁੱਡ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। == ਉਦਯੋਗ == ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਆਟੋਮੋਬਾਇਲ, ਤਕਨੀਕੀ, ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਉਦਯੋਗ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ, ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਕੀ ਸਬੰਧੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਿਰਿਆਤਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਚੇਨਈ ਮੰਡਲ [[ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ]] ਦੇ ਜੀ.ਡੀ.ਪੀ. ਦਾ 39% ਦਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਨਿਰਿਆਤ ਵਿੱਚ 60% ਦਾ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਡੇਟਰਾਏਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] fnz10pvy1ad8mbutff0fb6zu5b97wjz 0 18459 848312 589068 2026-09-29T09:15:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848312 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name =ਗੁੰਟਰ ਗਰਾਸ | image = Günter Grass, 2004.jpg | caption = ਗੁੰਟਰ ਗਰਾਸ 2004 ਵਿੱਚ | birth_name = ਗੁੰਟਰ ਵਿਲਹੈਮ ਗਰਾਸ | birth_date = 16 ਅਕਤੂਬਰ 1927 | birth_place =ਡਾਨਜ਼ਿਗ-ਲਾਂਗਫੁਹਰ, <br/> ਡਾਨਜ਼ਿਗ ਫਰੀ ਸ਼ਹਿਰ | death_date = {{Death date and age|2015|04|13|1927|10|16|df=y}} | death_place =[[ਲਿਊਬੈਕ]], [[ਜਰਮਨੀ]] | occupation = ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਚਿਤਰਕਾਰ, ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕਲਾਕਾਰ, ਬੁੱਤਸਾਜ਼ | nationality = [[ਜਰਮਨ]] | period = 1956–ਹੁਣ | genre = | subject = | movement = [[Vergangenheitsbewältigung]] | notableworks = ''[[The Tin Drum|Die Blechtrommel]]'' <br/> ''[[Cat and Mouse (novella)|Katz und Maus]]'' <br/> ''[[Dog Years (novel)|Hundejahre]]'' <br/> ''[[Crabwalk|Im Krebsgang]]'' <br/> "[[What Must Be Said|Was gesagt werden muss]]" | awards = 1965 ਦਾ ਗਿਉਰਗ ਬੁਚਨੇਰ ਪ੍ਰਾਈਜ਼, 1999 ਦਾ [[ਨੋਬਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ]], 1999 ਦਾ 'ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ਼ ਆਸਟਰੀਆ ਅਵਾਰਡਜ' | influences = [[ਬੋਕਾਸੀਓ]], [[François Rabelais]], [[Grimmelshausen]], [[ਮੀਗੇਲ ਦੇ ਸਿਰਵਾਂਤਿਸ]], [[Voltaire]], [[ਡੇਨਿਸ ਦਿਦਰੋ]] [[Laurence Sterne]], [[ਗੋਇਟੇ]], [[ਥਾਮਸ ਮਾਨ]], [[Friedrich Hölderlin]], [[ਫ਼੍ਰੈੱਡਰਿਕ ਨੀਤਸ਼ੇ]], [[Georg Trakl]], [[ਇਵਾਨ ਗੋਂਚਾਰੇਵ]], [[Theodor Fontane]], [[Rainer Maria Rilke]], [[ਕਾਫ਼ਕਾ]], [[Alfred Döblin]], [[ਕਾਮੂ]], [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਨਾਬੋਕੋਵ]], the [[Nouveau Roman]] | influenced = [[ਗੈਬਰੀਅਲ ਗਾਰਸੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼]], [[ਸਲਮਾਨ ਰਸ਼ਦੀ]], [[Haruki Murakami]], [[John Irving]], [[Philip Roth]], [[Michel Tournier]], [[José Saramago]], [[António Lobo Antunes]], [[Patrick Süskind]], [[ਗ੍ਰਾਹਮ ਸਵਿਫਟ]], [[ਟੌਮ ਰੋਬਿਨਜ਼]] | signature = Günter Grass signature new.svg }} '''ਗੁੰਟਰ ਗਰਾਸ''' (ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ:Günter Grass,16 ਅਕਤੂਬਰ 1927 - 13 ਅਪਰੈਲ 2015) ਇੱਕ [[ਜਰਮਨ]] ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਚਿਤਰਕਾਰ, ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕਲਾਕਾਰ, ਬੁੱਤਸਾਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1999 ਦਾ [[ਨੋਬਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੀਵਤ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.smh.com.au/world/gunter-grass-tries-to-hose-down-row-over-israel-20120407-1wi8c.html|title=Gunter Grass tries to hose down row over Israel|work=The Sydney Morning Herald|date=8 April 2012|first1=Nicholas|last1=Kulish|first2=Ethan|last2=Bronner|quote=GUNTER Grass, Germany's most famous living writer, has tried to quell the growing controversy...|access-date=19 ਦਸੰਬਰ 2012|archive-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120410024422/http://www.smh.com.au/world/gunter-grass-tries-to-hose-down-row-over-israel-20120407-1wi8c.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,825712,00.html|title=Outrage in Germany|work=Der Spiegel|date=4 April 2012|quote=Günter Grass, Germany's most famous living author and the 1999 recipient of the Nobel Prize in literature...}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=265259|title=Yishai: Günter Grass not welcome in Israel|work=The Jerusalem Post|date=4 April 2012|quote=Germany’s most famous living writer, the Nobel literature laureate Günter Grass...}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/international/article3291242.ece|title=Outcry as Gunter Grass poem strongly criticises Israel|work=The Hindu|date=8 April 2012quote=During his long literary career, Gunter Grass has been many things. Author, playwright, sculptor and, unquestionably, Germany's most famous living writer. There is the 1999 Nobel Prize and Mr. Grass's broader post-war role as the country's moral conscience...|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128133743/http://www.thehindu.com/news/international/article3291242.ece|archive-date=28 ਜਨਵਰੀ 2016|access-date=19 ਦਸੰਬਰ 2012|url-status=dead}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨਾਵਲ, ਦ ਟਿਨ ਡਰਮ, 1959 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਉੱਤੇ ਬਣੀ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਆਸਕਰ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਗੁੰਟਰ ਗਰਾਸ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1927 ਨੂੰ - ਪਿਤਾ ਵਿਲਹੇਮ ਗਰਾਸ (1899-1979), ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਜਰਮਨ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹੇਲੇਨ (Knoff) ਗਰਾਸ (1898-1954), ਕਸ਼ੂਬਿਯਾਈ ਪੋਲਸ਼ ਮੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ - ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।<ref>Garland, ''The Oxford Companion to German Literature'', p. 302.</ref><ref>"The Literary Encyclopedia", [http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=4990 Günter Grass (b. 1927)]. Retrieved on 16 August 2006.</ref> ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਗਦਾਂਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ੀ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਸੀ। ਗਾਹਕ ਗਰੀਬ ਸਨ, ਅਕਸਰ ਖਾਤੇ ਉੱਤੇ ਲਿਖਵਾ ਜਾਂਦੇ, ਮਕਾਨ ਛੋਟਾ ਸੀ, ਆਸਪਾਸ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸੀ। ਗਰਾਸ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਮਿਸ਼ਾਏਲ ਯੁਰਗਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਵਿਤਰ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਹਿਟਲਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਬਚਪਨ। ਗਰਾਸ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਵੇਖਿਆ,1944 ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਰੋਧੀ ਟੈਂਕ ਦਸਤੇ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਦਨਾਮ ਨਾਜੀ ਸੰਗਠਨ ਐਸ ਐਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ। ਲੇਕਿਨ ਆਪਣੇ ਇਸ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਦਹਾਕਿਆਂ-ਬੱਧੀ ਛੁਪਾਈ ਰੱਖਿਆ, ਜਦੋਂ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਹੰਗਾਮਾ ਮੱਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਾਂ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦਿਨ ਕੱਟਣੇ ਸਨ।<ref>[http://www.dw.de/%E0%A4%AA%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%8F-%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%9F%E0%A4%B0-%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B8/a-16309774 पचासी के हुए गुंटर ग्रास]</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ]] jn4c7ppsb5i8yxmgbzz9zupunozq7b6 0 18484 848126 847845 2026-09-28T18:42:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848126 wikitext text/x-wiki [[ਸ਼ਹਿਰ]] ਸ਼ਬਦ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤਲਬ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਚੀ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਗਰੀ ਟਿਕਾਣਾ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਹੱਦਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਹੱਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਚੀਬੱਧ ਅਬਾਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾਂ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ। ਹਰੇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਅੰਕੜਾ-ਸੰਬੰਧੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਖੇਤਰਫਲ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ==ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ== {| class="sortable wikitable" |- !ਦਰਜਾ !ਸ਼ਹਿਰ !ਤਸਵੀਰ !ਅਬਾਦੀ !ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ !ਖੇਤਰਫਲ (ਕਿ.ਮੀ.²) !ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ (/ਕਿ.ਮੀ.²) !ਦੇਸ਼ !ਮਹਾਂਦੀਪ |- |1 | [[ਸ਼ੰਘਾਈ]] | [[File:Shanghaiviewpic1.jpg|125px]] | {{nts|17836133}}<ref name=geohive>{{cite web| url=http://www.geohive.com/earth/cy_notagg.aspx| title=Cities: largest (without surrounding suburban areas)| publisher=Geohive}}</ref> | ਅੰਦਰੂਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ<ref>ਇਹਨਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ: Huangpu, Luwan (merged into Huangpu in 2011), Xuhui, Changning, Jing'an, Putuo, Zhabei, Hongkou, Yangpu, Pudong, Baoshan, Minhang, and Jiading, considered "core districts" by Geohive.</ref> | {{nts|2605.8}} | {{nts|6845}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |2 | [[ਇਸਤਾਂਬੁਲ]] | [[File:Ido2.JPG|125px]] | {{nts|13483052}}<ref name="turkey">{{Cite web |url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_buyukbelediye.RDF&p_kod=1&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2012-12-20 |archive-date=2012-08-04 |archive-url=https://www.webcitation.org/69g1xvG4K?url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2 |dead-url=yes }}</ref> | ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|5343}} | {{nts|2481}} | {{flag|ਤੁਰਕੀ}} | ਯੂਰਪ/ਏਸ਼ੀਆ |- |3 | [[ਕਰਾਚੀ]] | [[File:Karachi sky line.jpg|125px]] | {{nts|12991000}}<ref name=geohive /> | ਸ਼ਹਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | {{nts|3527}} | {{nts|5700}} | {{flag|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |4 |[[ਮੁੰਬਈ]] | | {{nts|12478447}}<ref name="india1">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|publisher=Census of India|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011|accessdate=2011-10-18}}</ref> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|603}} | {{nts|20694}} | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |5 | [[ਮਾਸਕੋ]] | [[File:Ночная-Москва,.jpg|125px]] | {{nts|11810000}}<ref name="RusEst2011">[http://www.gks.ru/bgd/free/b04_03/Isswww.exe/Stg/d01/65oz-shisl28.htm Federal State Statistics Service, Russia ('''xls, in Russian''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315160426/http://www.gks.ru/bgd/free/b04_03/Isswww.exe/Stg/d01/65oz-shisl28.htm |date=2012-03-15 }} 2011-01-01 Esimation based on National Census 2010-10-14. Retrieved on 2011-03-30.</ref> | ਸੰਘੀ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|2511}}<ref name="RusArea2009">{{Cite web |url=http://www.rosreestr.ru/upload/www/files/gos_doclad_2008.pdf |title=Ministry of Economic Development of the Russian Federation. Federal Registration, Cadastre&Cartograhy Service. Russia Landuse National Report 2008, p.187-188 ('''in Russian''') |access-date=2012-12-20 |archive-date=2014-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010021939/https://rosreestr.ru/upload/www/files/gos_doclad_2008.pdf |dead-url=yes }}</ref> | {{nts|4705}} | {{flag|ਰੂਸ}} | ਯੂਰਪ |- |6 | [[ਬੀਜਿੰਗ]] | [[File:File-Beijing CBD 2008-6-996735.jpg|125px]] | {{nts|11716000}}<ref name=geohive /> | ਅੰਦਰੂਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ<ref>based on the districts of Dongcheng, Xicheng, Chaoyang, Fengtai, Shijingshan, and Haidian, considered "core districts" by Geohive.</ref> | {{nts|1368.32}} | {{nts|7400}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |7 | [[ਸਾਓ ਪਾਲੋ]] | [[File:Jardim Paulistano2.jpg|125px]] | {{nts|11316149}}<ref name="IBGE2010SP">[ftp://ftp.ibge.gov.br/Censos/Censo_Demografico_2010/resultados/total_populacao_sao_paulo.zip Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística; Censo Demografico 2010, resultados, São Paulo ('''zip''')] Retrieved on 2010-12-01. Census results for 2010-08-01.</ref> | ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|1523}} | {{nts|7383}} | {{flag|ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ}} | ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ |- |8 | [[ਤਿਆਨਜਿਨ]] | [[File:天津南京路滨江道交口.jpg|125px]] | {{nts|11090314}}<ref name=geohive /> | ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | {{nts|7422}} | {{nts|1494}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |9 | [[ਗੁਆਂਗਜੂ]] |[[File:Pearl River Night Cruise.jpg|125px]] | {{nts|11070654}}<ref name=geohive /> | ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ<ref>based on the following districts: Yuexiu, Liwan, Haizhu, Tianhe, Baiyun, Huangpu, Panyu, Huadu, Nansha, and Luogang.</ref> | {{nts|3843}} | {{nts|2881}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |10 | [[ਦਿੱਲੀ]] | [[File:Skyline at Rajiv Chowk.JPG|125px]] | {{nts|11007835}}<ref name="india1" /> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|1397.29 }} | {{nts|7922.9}} | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |11 | [[ਸਿਓਲ]] | | {{nts|10575447}}<ref name="seoul2">{{cite web|url=http://stat.seoul.go.kr/Seoul_System5.jsp?stc_cd=418|title=Seoul Statistics (Population)|publisher=Seoul Metropolitan Government|accessdate=24 March 2010|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220844/http://stat.seoul.go.kr/Seoul_System5.jsp?stc_cd=418|dead-url=yes}}</ref> | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|605.25}}<ref name="seoul1">{{cite web|url=http://stat.seoul.go.kr/Seoul_System5.jsp?stc_cd=412|title=Seoul Statistics (Land Area)|publisher=Seoul Metropolitan Government|accessdate=24 March 2010}}</ref> | {{nts|17473}} | {{flag|ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |12 | [[ਸ਼ੇਨਜੇਨ]] | [[File:Shenzhen night street.JPG|125px]] | {{nts|10357938}}<ref name=geohive /> | ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | {{nts|1989}} | {{nts|5201}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |13 | [[ਜਕਾਰਤਾ]] | [[File:Jakarta Car Free Day.jpg|125px]] | {{nts|9588198}}<ref name=DKCS>[https://web.archive.org/web/20101113150452/http://www.bps.go.id/hasilSP2010/dki/3100.pdf Hasil Sensus Penduduk 2010, Provinsi DKI Jakarta ('''pdf''')] 2010 Census result. Retrieved on 2010-11-21.</ref> | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | {{nts|662.33}} | {{nts|14476}} | {{flag|ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |14 | [[ਟੋਕੀਓ]] | [[File:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|125px]] | {{nts|8887608}}<ref name="StatJapMonthlyCityTokyo">[http://www.toukei.metro.tokyo.jp/juukim/2010/jm106a0000.xls Official monthly estimated de jure population by the Tokyo Metropolitan Government] (in Japanese). Population estimate on 2010-06-01.</ref> | 23 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਲਕੇ<ref>Corresponds to the former City of Tokyo merged into the [[Tokyo|Tokyo Metropolis]] on July 1, 1943. The whole of 23 wards is now a [[Local Autonomy Law|special local public entity]] which provides limited public service, and is sometimes statistically treated as the city proper of Tokyo (e.g. Statistical Bureau of Japan, The [http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2007/Table08.pdf Population of capital cities and cities of 100 000 or more inhabitants. United Nations Statistics Division]).</ref> | {{nts|617.18}} | {{nts|14400}} | {{flag|ਜਪਾਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |15 | [[ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ]] | | {{nts|8873017}}<ref name=Inegi2010prel>[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/preliminares2010.aspx Instituto Nacional de Estadística y Geografía, México; Censo de Población y Vivienda 2010, Resultados preliminares] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226003544/https://www.inegi.org.mx/400.html?aspxerrorpath=%2Fsistemas%2FTabuladosBasicos%2Fpreliminares2010.aspx |date=2018-12-26 }} {{Cite web |url=https://www.inegi.org.mx/400.html?aspxerrorpath=%2Fsistemas%2FTabuladosBasicos%2Fpreliminares2010.aspx |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2025-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225034305/https://www.inegi.org.mx/400.html?aspxerrorpath=%2Fsistemas%2FTabuladosBasicos%2Fpreliminares2010.aspx |archive-date=2018-12-25 |url-status=bot: unknown}} Preliminary 2010 Census results. Retrieved on 2010-11-26.</ref> | ਸੰਘੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | {{nts|1485.49}}<ref name="ConapoZM">[http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=133&Itemid=212 Consejo Nacional de Población, México; Delimitación de las zonas metropolitanas de México 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202063503/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=133&Itemid=212 |date=2010-12-02 }} Retrieved on 2010-11-26.</ref> | {{nts|5973}} | {{flag|ਮੈਕਸੀਕੋ}} | ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ |- |16 | [[ਕਿੰਸ਼ਾਸਾ]] | [[File:Kinshasa 2003.jpg|125px]] | {{nts|8754000}}<ref name=UN/> | ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੂਬਾ<ref>Excluding the rural commune of Maluku</ref> | {{nts|2016}} | {{nts|4342}} | {{flag|ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |17 | [[ਬੰਗਲੌਰ]] | [[File:Bagmane Tech Park, CV Raman Nagar, Bengaluru, India (2004) 1.jpg|125px]] | {{nts|8425970}}<ref name=india1/> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|709.5}}<ref name="delimit">{{cite web|url=http://www.bbmpwards.org/bbmporg/Composition_of_BBMP.aspx|title=BBMP Delimitation 2009|publisher=Government of Karnataka|accessdate=2009-11-09|archive-date=2009-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091030032349/http://www.bbmpwards.org/bbmporg/Composition_of_BBMP.aspx|dead-url=yes}}</ref> | {{nts|11876}} | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |18 | [[ਨਿਊਯਾਰਕ]] | [[File:Top of Rock Cropped.jpg|125px]] | {{nts|8244910}}<ref name=uscensus>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/popmap/|title=Interactive Population Map|publisher=US Census Bureau|accessdate=2011-08-03|archive-date=2013-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013222920/http://2010.census.gov/2010census/popmap/|dead-url=yes}}</ref> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|789.4}} | {{nts|10519}} | {{flag|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} | ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ |- |19 | [[ਤਹਿਰਾਨ]] | | {{nts|8,244,535}}<ref name=UN>[http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=2 UN world Urbanization Prospects estimate for 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031010136/http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=2 |date=2013-10-31 }}. While the UN list is nominally a list of urban agglomerations, this particular city is listed as using the "city proper" statistical concept in the [http://esa.un.org/wup2009/wup/source/country.aspx sources section] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927055752/http://esa.un.org/wup2009/wup/source/country.aspx |date=2011-09-27 }} of the UN report.</ref> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|760}} | {{nts|10359}} | {{ਝੰਡਾ|ਇਰਾਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |20 | [[ਦੋਂਗਗੁਆਨ]] | [[File:Dongguan Avenue (CBD) 2010.jpg|125px]] | {{nts|8220237}}<ref name=geohive /> | ਪ੍ਰੀਫੈਕਟੀ-ਪੱਧਰੀ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|2465}} | {{nts|3335}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |21 | [[ਲੰਡਨ]] | [[File:Canary Wharf Skyline 2, London UK - Oct 2012.jpg|125px]] | {{nts|8174100}}<ref name="2011 ONS Population">{{Cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/mro/news-release/census-result-shows-increase-in-population-of-london-as-it-tops-8-million/censuslondonnr0712.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2012-12-20 |archive-date=2015-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019123117/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/mro/news-release/census-result-shows-increase-in-population-of-london-as-it-tops-8-million/censuslondonnr0712.html |url-status=dead }}</ref> | ਵਡੇਰਾ ਲੰਡਨ<ref>ਲੰਡਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ 32 ਲੰਡਨ ਹਲਕਿਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ</ref> | {{nts|1580}} | {{nts|4863}} | {{flag|ਬਰਤਾਨੀਆ}} | ਯੂਰਪ |- |22 | [[ਲਾਗੋਸ]] | | {{nts|7937932}}<ref name=Metropolitan_Lagos_population>Summing the 16 LGAs making up Metropolitan Lagos (Agege, Ajeromi-Ifelodun, Alimosho, Amuwo-Odofin, Apapa, Eti-Osa, Ifako-Ijaiye, Ikeja, Kosofe, Lagos Island, Lagos Mainland, Mushin, Ojo, Oshodi-Isolo, Shomolu, Surulere) as per:<br>{{cite web| url=http://www.nigerianstat.gov.ng/Connections/Pop2006.pdf| title=Legal Notice on Publication of the Details of the Breakdown of the National and State Provisional Totals 2006 Census| author=Federal Republic of Nigeria Official Gazette| date=15 May 2007| format=PDF| accessdate=2007-06-29| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070704042011/http://www.nigerianstat.gov.ng/Connections/Pop2006.pdf| archivedate=2007-07-04| dead-url=no}}</ref> | ਅੰਕੜਾ-ਸੰਬੰਧੀ ਖੇਤਰ | {{nts|999.6}} | {{nts|7938}} | {{flag|ਨਾਈਜੀਰੀਆ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |23 | [[ਲੀਮਾ]] | [[File:Lima Plaza Mayor1 cropped.jpg|125px]] | {{nts|7605742}}<ref>{{Cite web |url=http://censos.inei.gob.pe/censos2007/Documentos/Primresult_CPV2007.pdf |title=INEI 2007 Census Results |access-date=2012-12-20 |archive-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081010041120/http://censos.inei.gob.pe/censos2007/Documentos/Primresult_CPV2007.pdf |url-status=dead }}</ref> | ਸੂਬਾ<ref>43 ਸੁਤੰਤਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ</ref> | {{nts|2670.4}} | {{nts|2848}} | {{flag|ਪੇਰੂ}} | ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ |- |24 | [[ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸ਼ਹਿਰ]] | | {{nts|7162864}}<ref name="Gso.gov.vn">{{cite web|url=http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=462&idmid=2&idmid=2&ItemID=9789|title=General Statistics Office Of Vietnam|publisher=Gso.gov.vn|date=|accessdate=2010-07-26}}</ref> | ਸੂਬਾ-ਪੱਧਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|2095.01}} | {{nts|3419}} | {{flag|ਵੀਅਤਨਾਮ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |25 | [[ਬੋਗੋਤਾ]] | [[File:Bogotá de noche.jpg|125px]] | {{nts|7467804}}<ref>{{cite web|url=http://www.sdp.gov.co/resources/estadistica/Bogota_en_Cifras_junio_13_V17.xls|title=Bogotá population|publisher=Secretaría Distrital de Planeación|language=Spanish|accessdate=15 June 2011|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201044/http://www.sdp.gov.co/resources/estadistica/Bogota_en_Cifras_junio_13_V17.xls|dead-url=yes}}</ref> | ਰਾਜਧਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | {{nts|1590}} | {{nts|4697}} | {{flag|ਕੋਲੰਬੀਆ}} | ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ |- |26 | [[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] | [[File:Hong Kong view from The Peak 01.jpg|125px]] | {{nts|7108100}}<ref name="HongKongPop">[http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&charsetID=1&displayMode=T Census and Statistics Department, Hong Kong; Population and Vital Events] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080519100835/http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&charsetID=1&displayMode=T |date=2008-05-19 }} Retrieved on 2011-10-18. Estimated population in mid 2011.</ref> | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਖੇਤਰ | {{nts|1108}}<ref>{{cite web|url=http://www.pland.gov.hk/pland_en/info_serv/statistic/landu.html|title=Hong Kong: Broad Land Usage Distribution|publisher=Planning Department: The Government of the Hong Kong Special Administration Region|accessdate=18 October 2011|archive-date=19 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019212830/http://www.pland.gov.hk/pland_en/info_serv/statistic/landu.html|url-status=dead}}</ref> | {{nts|6415}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |27 | [[ਬੈਂਕਾਕ]] | [[File:Aerial view of Lumphini Park.jpg|125px]] | {{nts|7025000}}<ref name="ThaiKeyStat2007">[http://web.nso.go.th/eng/pub/keystat/key07/key07.zip National Statistical Office Thailand, Key Statistics of Thailand 2007; Chapter 1.9, Population Projections (1 July) by Region and Sex '''(embedded in huge 121MB zipped file!)'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511142744/http://web.nso.go.th/eng/pub/keystat/key07/key07.zip |date=2011-05-11 }} Retrieved on 2009-08-05. Projected ''de facto'' population as of 2009. The registered (''de jure'') population was 5,695,956 in 2006.</ref> | ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਖੇਤਰ | {{nts|1568.74}} | {{nts|4478}} | {{flag|ਥਾਈਲੈਂਡ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |28 | [[ਢਾਕਾ]] | [[File:Dhaka city.jpg|125px]] | {{nts|7000940}}<ref name="BangladeshStatPock2008">[https://web.archive.org/web/20101121200847/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SubjectMatterDataIndex/pk_book_09.pdf Bangladesh Bureau of Statistics, Statistical Pocket Book, 2008 ('''pdf-file''')] 2008 Population Estimate. Retrieved 2009-08-05.</ref> | ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਿਗਮ | {{nts|360}}<ref name="dhaka1">{{cite web|url=http://www.dhakacity.org/Page/About_us/About/Category/2/About_us_info|title=Dhaka Area|publisher=Dhaka City Corporation|accessdate=6 February 2010|archive-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090217202213/http://dhakacity.org/Page/About_us/About/Category/2/About_us_info|dead-url=yes}}</ref> | {{nts|19447}} | {{flag|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |29 | [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] | [[File:MindSpace campus in Hyderabad, India.jpg|125px]] | {{nts|6809970}}<ref name=india1/> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|621.48}}<ref name="Hyd1">{{cite web|url=http://www.ghmc.gov.in/greaterhyd.asp|title=Greater Hyderabad Municipal corporation 2010|publisher=GHMC|accessdate=12-04-2010|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201010/https://www.ghmc.gov.in/greaterhyd.asp|dead-url=yes}}</ref> | {{nts|10958}} | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |30 | [[ਕੈਰੋ]] | [[File:Kairo 001.jpg|125px]] | {{nts|6758581}}<ref name="Capmas2006">[http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls Central Agency for Public Mobilisation and Statistics, Population and Housing Census 2006, Governorate level, Population distribution by sex ('''excel-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090124144207/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls |date=2009-01-24 }} For Cairo, figure is an adjusted census result, as Helwan governorate was created on the 17th of April 2008 from a.o. parts of the Cairo governorate.</ref> | ਰਾਜਪਾਲੀ | {{nts|453}} | {{nts|17190}} | {{flag|ਮਿਸਰ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |31 | [[ਹਨੋਈ]] | | {{nts|6451909}}<ref name="Gso.gov.vn"/> | ਸੂਬਾ-ਪੱਧਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|3344.7}} | {{nts|1943.4}} | {{flag|ਵੀਅਤਨਾਮ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |32 | [[ਵੂਹਾਨ]] | [[File:Wuhan from Yellow Crane Tower.jpg|125px]] | {{nts|6434373}}<ref name="wuhan">{{cite web|title=武汉市2010年第六次全国人口普查主要数据公报 (Main Data from Wuhan 2010 Census)|url=http://www.whtj.gov.cn/Article/ShowArticle.aspx?id=6417|publisher=Wuhan Statistics Bureau|date=10 May 2011|accessdate=31 July 2011|archive-date=25 ਅਕਤੂਬਰ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111025103716/http://www.whtj.gov.cn/Article/ShowArticle.aspx?id=6417|dead-url=yes}} Total population as of 2010-11-01 of the central districts: Jiang'an, Jianghan, Qiaokou, Hanyang, Wuchang, Qingshan, and Hongshan, as defined in Wuhan Statistical Yearbook 2010</ref> <br> | ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ<ref name=nbsurban>Refers to fully urban districts, that is districts with a population density of over 1,500 per km².</ref> <br> | {{nts|888.42}}<ref>[https://web.archive.org/web/20111105213243/http://www.whtj.gov.cn/documents/tjnj2010.pdf Wuhan Statistical Yearbook 2010] p. 15</ref> | {{nts|7242}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |33 | [[ਰਿਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ]] | [[File:Rio de Janeiro night.jpg|125px]] | {{nts|6323037}}<ref name="IBGE2010RJ">[ftp://ftp.ibge.gov.br/Censos/Censo_Demografico_2010/resultados/total_populacao_rio_de_janeiro.zip Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística; Censo Demografico 2010, resultados, Rio de Janeiro ('''zip''')] Retrieved on 2010-12-01. Census results for 2010-08-01.</ref> | ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|1182}} | {{nts|5349}} | {{flag|ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ}} | ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ |- |34 | [[ਲਾਹੌਰ]] | [[File:Wapdahouse.jpg|125px]] | {{nts|6318745}}<ref name="GeoHivePunjabLahore">[http://www.geohive.com/cntry/pakistan.aspx?levels=Punjab GeoHive, Pakistan - The Punjab - Administrative units] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019172924/http://www.geohive.com/cntry/pakistan.aspx?levels=Punjab |date=2013-10-19 }} 1998 Census result for Lahore District. Accessed on 2008-09-28. The UN estimated the population of Lahore to be 6,577,000 in 2007. However, that estimate is based on now obsolete administrative boundaries for the Lahore Metropolitan Corporation. The administrative boundaries for Lahore was changed in 2001, when it was transformed from Metropolitan Corporation into a City District. The City District includes the old Metropolitan Corporation as well as the surrounding district. The District of Lahore had a total of 6,318,745 inhabitants in 1998, compared to 5,143,495 for the Metropolitan Corporation. Current, but vague, estimates puts the population of the district at somewhere between 7.5 and 10 million.</ref> | ਸ਼ਹਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | {{nts|1772}} | {{nts|3566}} | {{flag|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |35 | [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] | [[File:Amdavad Aerial.jpg|125px]] | {{nts|5570585}}<ref name=india1/> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|475}} | {{nts|11727}} | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |36 | [[ਬਗ਼ਦਾਦ]] | [[File:Haifa street, as seen from the medical city hospital across the tigres.jpg|125px]] | {{nts|5402486}}<ref name="WG">{{cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan|title=World: largest cities and towns and statistics of their population|publisher=World Gazetteer|accessdate=30 March 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/5mgEK0l5x?url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=|archivedate=10 January 2010|dead-url=yes}}</ref> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|1134}} | {{nts|4064}} | {{flag|ਇਰਾਕ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |37 | [[ਰਿਆਧ]] | [[File:The king Abdullah Financial District..JPG|125px]] | {{nts|5188286}}<ref name="SaudiCensus2010">[http://www.cdsi.gov.sa/pdf/census31-prim-05.pdf Central Department of Statistics and Information, Saudi Arabia; Population of cities with at least 5,000 inhabitants, at the 2010 Population Census ('''pdf, in arabic''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311140301/http://www.cdsi.gov.sa/pdf/census31-prim-05.pdf |date=2012-03-11 }} Retrieved on 2010-12-13.</ref> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|800}} | {{nts|6485}} | {{flag|ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |38 | [[ਸਿੰਘਾਪੁਰ]] | [[File:Singapore Skyline at Night with Blue Sky.JPG|125px]] | {{nts|5183700}}<ref name="Mid-2010 Singapore population">[http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea Statistics Singapore, Population (Mid-Year Estimates)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221030353/http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea |date=2009-02-21 }} Retrieved on September 23, 2010. Estimated population on Mid-2010, including Singapore residents plus non-residents. Population of Singapore citizens and residents was 3,642,700 on 2008-06-30.</ref> | ਸ਼ਹਿਰੀ ਰਾਜ | {{nts|712.4}} | {{nts|7276}} | {{flag|ਸਿੰਘਾਪੁਰ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |39 | [[ਸਾਂਤਿਆਗੋ]] | [[File:Santiago de Chile.jpg|125px]] | {{nts|5012973}}<ref name="ChileProjProv">[http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/DatProv/SalProvUsuarios-T13OK.xls Instituto Nacional de Estadística, Chile; Proyecciones de población al 30 de Junio 1990-2020, Region Metropolitana de Santiago; Provincias ('''excel-file''')] Retrieved on 2009-08-05. Projected population on 2009-06-30.</ref> | ਸੂਬਾ<ref>Composed of 32 independent municipalities</ref> | {{nts|2030}} | {{nts|2469}} | {{flag|ਚਿਲੀ}} | ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ |- |40 | [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ]] | [[File:St Petersburg Neva River004.jpg|125px]] | {{nts|4868520}}<ref name="RusEst2011"/> | ਸੰਘੀ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|1399}}<ref name="RusArea2009"/> | {{nts|3480}} | {{flag|ਰੂਸ}} | ਯੂਰਪ |- |41 | [[ਚੇਨੱਈ]] | [[File:Southern Railway HQ.jpg|125px]] | {{nts|4681087}}<ref name="2011 official India Census">http://www.census2011.co.in/census/district/21-chennai.html</ref> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|176}}<ref name="2011 official India Census"/> | {{nts|26903}}<ref name="2011 official India Census"/> | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |42 | [[ਅੰਕਾਰਾ]] | [[File:MiddleEastTechnicalUniversityCampus800x470.jpg|125px]] | {{nts|4550662}}<ref name=turkey/> | ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|2516}} | {{nts|1551}} | {{flag|ਤੁਰਕੀ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |43 | [[ਚੋਂਗਛਿੰਗ]] | [[File:Chongqing 005.jpg|125px]] | {{nts|4513100}}<ref name="chongqing">{{cite news|title=重庆市2010年第六次全国人口普查主要数据公报 (Main Data from Chongqing 2010 Census)|url=http://news.163.com/11/0503/01/733HTAIV00014AED.html|newspaper=NetEase|date=10 May 2011|accessdate=31 July 2011|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201043/http://news.163.com/11/0503/01/733HTAIV00014AED.html|dead-url=yes}} Total population as of 2010-11-01 of the following districts: Yuzhong, Dadukou, Jiangbei, Shapingba, Jiulongpo, and Nan'an</ref> <br> | ਅੰਦਰੂਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ<ref name=nbsurban/><br> | {{nts|1435}} | {{nts|3145}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |44 | [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] | [[File:Victoria Memorial Hall, Kolkata.jpg|125px]] | {{nts|4486679}}<ref name="india1"/> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|185}} | {{nts|24252}} | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |45 | [[ਸੂਰਤ]] | [[File:GauravPath1.jpg|125px]] | {{nts|4462002}}<ref name=india1/> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|326.515}}<ref>{{Cite web |url=http://www.suratmunicipal.gov.in/content/city/demographics.shtml |title=Demographics: Surat Municipal Corporation |access-date=2012-12-20 |archive-date=2009-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090404112933/http://www.suratmunicipal.gov.in/content/city/demographics.shtml |dead-url=yes }}</ref> | {{nts|13666}} | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |46 | [[ਰੰਗੂਨ]] | [[File:Yangoon-south.jpg|125px]] | {{nts|4350000}}<ref name=UN/> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|598.75}}<ref>[https://web.archive.org/web/20090226114154/http://www.uncrd.or.jp/env/3rd-regional-est-forum/doc/23_Myanmar.pdf Third Regional EST Forum, Presentation of Myanmar]. Retrieved 6 June 2009.</ref> | {{nts|6828}} | {{flag|ਬਰਮਾ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |47 | [[ਸਿਕੰਦਰੀਆ]] | [[File:Alexandria,Egypt,Skyline.jpg|125px]] | {{nts|4110015}}<ref name="Capmas2006"/> | ਰਾਜਪਾਲੀ | {{nts|2680}} | {{nts|1611}} | {{flag|ਮਿਸਰ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |48 | [[ਸ਼ੇਨਯਾਂਗ]] | [[File:Shenyang Zentrum.jpg|125px]] | {{nts|4101197}}<ref name=statfi>[http://pxweb2.stat.fi/Database/Kansainvalisen_tiedon_tietokanta/vrm/Kaupungit/hallintokaupungit_en.htm City and region database of Statistics Finland]</ref> <small>(2006-12-31)</small> | ਅੰਦਰੂਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | {{nts|3495}} | {{nts|1173}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |49 | [[ਸੂਜੂ]] | [[File:China Suzhou Jinjihu Lake.jpg|125px]] | {{nts|4074000}}<ref name=suzhou>{{cite web| url=http://xxw3441.blog.163.com/blog/static/7538362420114912715355| title=苏州市2010年第六次全国人口普查主要数据公报 (Main Data from Suzhou 2010 Census)| publisher=Suzhou Statistics Bureau| date=3 May 2011| accessdate=3 May 2011| archive-date=19 ਅਕਤੂਬਰ 2013| archive-url=https://web.archive.org/web/20131019235449/http://xxw3441.blog.163.com/blog/static/7538362420114912715355| dead-url=yes}}</ref> | ਅੰਦਰੂਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ<ref>Based on the following districts: Pingjiang,Canglang,Jinchang,Huqiu,Wuzhong,Xiangcheng,SND,SIP.</ref> | {{nts|1679.2}} | {{nts|2426}} | {{flag|ਚੀਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |50 | [[ਨਵੀਂ ਤਾਈਪਈ]] | [[File:Taipei Rushhour birdseye.JPG|125px]] | {{nts|3910086}}<ref>{{cite web|url=http://www.ris.ntpc.gov.tw/_file/1392/SG/25351/D.html|title=New Taipei City|publisher=Household Registration Service, New Taipei City Government|language=Chinese|accessdate=18 October 2011|archive-date=25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425075237/http://www.ris.ntpc.gov.tw/_file/1392/SG/25351/D.html|dead-url=yes}}</ref> | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|2052.5667}}<ref>{{cite web|url=http://foreigner.ntpc.gov.tw/web/SG?command=display&pageID=36568&FP=D40000002968000000_5|title=New Taipei City|publisher=New Taipei City Government|accessdate=18 October 2011|archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2012|archive-url=https://archive.today/20120709080120/http://foreigner.ntpc.gov.tw/web/SG?command=display&pageID=36568&FP=D40000002968000000_5|dead-url=yes}}</ref> | {{nts|1905}} | {{flag|ਤਾਈਵਾਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |51 | [[ਜੋਹਾਨਿਸਬਰਗ]] | [[File:South Africa-Johannesburg-Hillbrow001.jpg|125px]] | {{nts|3888180}}<ref name=ZA/> | ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|1644.96}} | {{nts|2364}} | {{flag|ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |52 | [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ]] | [[File:LosAngeles06.jpg|125px]] | {{nts|3819702}}<ref name=uscensus /> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|1290}} | {{nts|2940}} | {{flag|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} | ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ |- |53 | [[ਯੋਕੋਹਾਮਾ]] | [[File:Minato Mirai In Blue.jpg|125px]] | {{nts|3680267}}<ref name="StatJapMonthlyCityYokohama">[http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html Official monthly estimated de jure population by the Kanagawa Prefectural Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424041142/http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html |date=2012-04-24 }} (in Japanese). Population estimate on 2010-06-01.</ref> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|437.38}} | {{nts|8414}} | {{flag|ਜਪਾਨ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |54 | [[ਅਬੀਜਾਨ]] | [[File:Abidjanpyramid.JPG|125px]] | {{nts|3660682}}<ref name=abidjan>{{Cite web |url=http://www.abidjan-da.ci/Accueil/Presentation/Abidjan/index.html |title=Abidjan District estimate for 2003 |access-date=2012-12-20 |archive-date=2010-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100419041332/http://www.abidjan-da.ci/Accueil/Presentation/Abidjan/index.html |dead-url=yes }}</ref> | ਵਿਭਾਗ/ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | {{nts|2119}} | {{nts|1728}} | {{flag|ਦੰਦ ਖੰਡ ਤਟ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |55 | [[ਬੂਸਾਨ]] | [[File:August Afternoon in Haeundae 2.jpg|125px]] | {{nts|3600381}}<ref name="busan1">{{cite web|url=http://english.busan.go.kr/01_about/03_02.jsp|title=Busan: Population and area of Administrative units|publisher=Busan Metropolitan City|accessdate=12 February 2011}}</ref> | ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|766.12}}<ref name="busan1"/> | {{nts|4666}} | {{flag|ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |56 | [[ਬਰਲਿਨ]] | [[File:Über den Dächern von Berlin.jpg|125px]] | {{nts|3499879}}<ref>{{cite web|url=http://www.statistik-berlin-brandenburg.de//Publikationen/OTab/2012/OT_A01-01-00_124_201111_BE.pdf|title=Bevölkerungsstand in Berlin am 30. November 2011 nach Bezirken|work=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg|accessdate=2012-04-23}}</ref> | ਸ਼ਹਿਰੀ ਰਾਜ | {{nts|892}} | {{nts|3924}} | {{flag|ਜਰਮਨੀ}} | ਯੂਰਪ |- |57 | [[ਕੇਪ ਟਾਊਨ]] | [[File:Central Cape Town.jpg|125px]] | {{nts|3497097}}<ref name=ZA>[http://www.statssa.gov.za/Publications/P03011/P030112007.pdf Statistics South Africa, Community Survey, 2007, Basic Results Municipalities ('''pdf-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130825124835/http://www.statssa.gov.za/Publications/P03011/P030112007.pdf |date=2013-08-25 }} Retrieved on 2008-03-23.</ref> | ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|2454.72}} | {{nts|1424}} | {{flag|ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |58 | [[ਡਰਬਨ]] | [[File:Durban 21.08.2009 12-56-40.jpg|125px]] | {{nts|3468086}}<ref name=ZA/> | ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|2291.89}} | {{nts|1513}} | {{flag|ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |59 |[[ਜੱਦਾਹ]] | |{{nts|3430697}}<ref name="SaudiCensus2010" /> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ |{{nts|1230}} |{{nts|2789}} |{{flag|ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |60 | [[ਪਿਓਂਗਯਾਂਗ]] | [[File:0322 Pyongyang Turm der Juche Idee Aussicht.jpg|125px]] | {{nts|3255388}}<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf United Nations Statistics Division; Preliminary results of the 2008 Census of Population of the Democratic People’s Republic of Korea conducted on 1-15 October 2008 ('''pdf-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325102712/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf |date=25 ਮਾਰਚ 2009 }} Retrieved on 2009-03-01.</ref> | ਸਿੱਧੀ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|3194}} | {{nts|1019}} | {{flag|ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |61 | [[ਮਾਦਰਿਦ]] | [[File:Plaza de Colón (Madrid) 06.jpg|125px]] | {{nts|3213271}}<ref>[http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260&file=inebase&L= INE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131208094936/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260&file=inebase&L= |date=2013-12-08 }} (2008)</ref> | ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ | {{nts|698}} | {{nts|4604}} | {{flag|ਸਪੇਨ}} | ਯੂਰਪ |- |62 |[[ਨੈਰੋਬੀ]] | [[File:Nairobi showing KICC Times Tower and City Hall.jpg|125px]] |{{nts|3138369}}<ref name="Kenya2009">[https://web.archive.org/web/20101210081530/http://www.knbs.or.ke/Census%20Results/Presentation%20by%20Minister%20for%20Planning%20revised.pdf Minister of State for Planning, National Development and Vision 2030; 2009 Population and Housing Census Results ('''pdf''')] Retrieved on 2010-12-13.</ref> | [[ਸੂਬਾ]] |{{nts|696}} |{{nts|4509}} |{{flag|ਕੀਨੀਆ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |63 | [[ਪੁਨੇ]] | [[File:AmonoraTownCentre.jpg|125px]] | {{nts|3115431}}<ref name=india1/> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|450.69}} | {{nts|6913}} | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- |64 | [[ਜੈਪੁਰ]] | [[File:DSCN1444.JPG|125px]] | {{nts|3073350}}<ref name=india1/> | ਨਗਰ ਨਿਗਮ | {{nts|485}} | {{nts|6337}} | {{flag|ਭਾਰਤ}} | ਏਸ਼ੀਆ |- | 65 | [[ਆਦਿਸ ਆਬਬਾ]] | [[File:Addis Ababa aerial approach 2009-08-27 15-26-13.jpg|125px]] | {{nts|3040740}}<ref>{{cite web|url=http://www.csa.gov.et/index.php?option=com_rubberdoc&view=doc&id=421&format=raw&Itemid=606|title=Population Size of Towns by Sex, Region, Zone and Wereda: July 2012.|publisher=Central Statistical Agency of Ethiopia|accessdate=6 January 2013}}</ref> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ | | |{{ਝੰਡਾ|ਇਥੋਪੀਆ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |- |66 | [[ਕਾਸਾਬਲਾਂਕਾ]] | [[File:CasablancaFAR.jpg|125px]] | {{nts|3027000}}<ref>[http://www.wmaker.net/myhcp2011/file/112824/ HCP, Centre d’Etudes et de Recherches Démographiques (CERED)] (2009)</ref> | ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ | {{nts|324}} | {{nts|9342}} | {{flag|ਮੋਰਾਕੋ}} | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} q000lfodga85gfyots0thtkyzrocqcy 0 21161 848103 734641 2026-09-28T16:52:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848103 wikitext text/x-wiki {{Infobox Civil Conflict | title = 2002 ਗੁਜਰਾਤ ਹਿੰਸਾ | partof = | image = [[File:Ahmedabad riots1.jpg|300px]] | caption = '''ਫਰਵਰੀ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2002 ਵਿੱਚ ਘਰਾਂ ਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰਕੂ ਭੀੜਾਂ ਦੀ ਲਾਈ ਅੱਗ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਦਾ ਆਕਾਸ਼''' | date = {{Start date|2002|02|27|df=y}}–<br />ਮਧ-ਜੂਨ 2002 | place = [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਭਾਰਤ]] | coordinates = | causes = ਗੋਧਰਾ ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗ | status = | goals = | result = | methods = | side1 = | side2 = | side3 = | leadfigures1 = | leadfigures2 = | leadfigures3 = | howmany1 = | howmany2 = | howmany3 = | casualties1 = 790 ਮੁਸਲਿਮ | casualties2 = 254 ਹਿੰਦੂ | casualties3 = | casualties_label = | notes = }} '''2002 ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਹਿੰਸਾ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਰਵਰੀ]] ਅਤੇ [[ਮਾਰਚ]] [[2002]] ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਫਿਰਕੂ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਤਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ 27 ਫਰਵਰੀ 2002 ਨੂੰ [[ਗੋਦਰਾ]] ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ [[ਸਾਬਰਮਤੀ ਟ੍ਰੇਨ]] ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨਾਲ [[ਆਯੋਧਿਆ]] ਤੋਂ ਪਰਤ ਰਹੇ [[ਹਿੰਦੂਤਵ]] ਨਾਲ ਜੁੜੇ 59 [[ਹਿੰਦੂ]] ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰੇੜ੍ਹੀ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਾਰਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਝਗੜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਰੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਟ੍ਰੇਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਡੱਬੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਅੱਗ ਲਾਈ।<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-12534127 India Godhra train blaze verdict: 31 convicted] BBC News, 22 February 2011.</ref><ref>[http://www.thehindu.com/news/national/article1513008.] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} The Hindu— March 6, 2011</ref><ref name="India 2008">[http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToPrint_TOI&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=TOIM/2008/09/27&ID=Ar01400 The Godhra conspiracy as Justice Nanavati saw it]The Times of India, 28 September 2008. 21 February 2012.</ref><ref name="court-confirms-conspiracy">[http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-nine-years-after-godhra-carnage-verdict-today/20110222.htm Godhra case: 31 guilty; court confirms conspiracy] rediff.com, 22 February 2011 19:26 IST. Sheela Bhatt, Ahmedabad.</ref> ਇਸ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਫਿਰਕੂ ਅਨਸਰਾਂ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕਪਾਸੜ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬਦਲਾਲਊ ਕਾਰਵਾਈ ਕਿਹਾ ਹੈ।<ref name="Hakeem 2012"> {{cite book|last=Hakeem|first=Farrukh B.|title=Policing Muslim Communities: Comparative and International Context|url=https://archive.org/details/policingmuslimco0000hake|year=2012|publisher=Springer|isbn=978-1-4614-3551-8|page=[https://archive.org/details/policingmuslimco0000hake/page/81 81]|coauthors=Maria R. Haberfeld, Arvind Verma}} </ref><ref name="Jeffery 2011"> {{cite book|last=Jeffery|first=Craig|title=A Companion to the Anthropology of India|year=2011|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-1-4051-9892-9|page=1988|editor=Isabelle Clark-Decès}} </ref> ਹੋਰਨਾਂ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਸਕ ਹਮਲੇ ਆਪਮੁਹਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਗੋਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਮੇਲੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਟਰੇਨ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਸੋਚੀ ਸਮਝੀ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਟੇਜਡ ਟ੍ਰਿਗਰ ਸੀ।<ref name="Brass-2005">{{cite book | title = The Production of Hindu-Muslim Violence in Contemporary India | url = https://archive.org/details/productionofhind0000paul | author = Paul R. Brass | publisher = University of Washington Press | year = 2005 | isbn = 978-0-295-98506-0 | pages = [https://archive.org/details/productionofhind0000paul/page/385 385]–393}}</ref><ref name="Baldwin 2002"> {{cite book|last=Kabir|first=Ananya Jahanara|title=Feminism, Literature and Rape Narratives: Violence and Violation|year=2010|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-80608-4|editor=Sorcha Gunne, Zoe Brigley Thompson}} </ref> ਮੌਕੇ ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 790 ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਂ ਜਿੰਦਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 254 ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਵੀ ਜਾਨ ਗਈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਬਰ ਜਿਨਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬੇਘਰ ਅਤੇ ਬੇਰੁਜਗਾਰ ਹੋਏ। ਇਸ ਕਤਲੇਆਮ ਅਤੇ ਸਾੜਫੂਕ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕ ਦੀ ਜਾਂ ਹਤਿਆਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਸੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਟੱਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2002 ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਹਿੰਸਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੰਗੇ]] hjee0ar30vwhmozedrrg9tmyf8zt675 0 26434 848254 675918 2026-09-29T05:22:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848254 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਕਾਬਲੀਵਾਲਾ (1961) | image = Kabuliwala1961dvd.jpg | image_size = | caption = ਕਾਬਲੀਵਾਲਾ (1961) ਡੀ ਵੀ ਦੀ ਕਵਰ | director = ਹੇਮਨ ਗੁਪਤਾ | producer = [[ਬਿਮਲ ਰਾਏ]]<br />[[ਲੀਲਾ ਦੇਸਾਈ]] (ਸਹਿਯੋਗੀ) | writer = ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਬੇਡੇਕਰ <br />ਐੱਸ ਖਲੀਲ<br />[[ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] (ਕਹਾਣੀ) | narrator = | starring = [[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ]] <br /> [[ਉਸ਼ਾ ਕਿਰਨ]] <br />ਸੱਜਣ<br />ਸੋਨੂ | music = [[ਸਲੀਲ ਚੌਧਰੀ]] | cinematography =ਕਮਲ ਬੋਸ | editing = ਮਧੂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਲਕਰ | distributor = | released = 14 ਦਸੰਬਰ 1961 | runtime = 134 ਮਿੰਟ | country = [[ਭਾਰਤ]] | language = [[ਹਿੰਦੀ]] | budget = | gross = | preceded_by = | followed_by = }} '''''ਕਾਬਲੀਵਾਲਾ''''' (काबुलीवाला) ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ [[ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਦੀ ਕਹਾਣੀ ''[[ਕਾਬਲੀਵਾਲਾ]]'' ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 1961 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Kabuliwala-1961/article16189359.ece|title=Kabuliwala (1961)|last=Zaman|first=Rana Siddiqui|date=2010-07-08|work=The Hindu|access-date=2019-06-21|language=en-IN|issn=0971-751X}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। ਇਸ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]] ਦੇ ਨਿਜੀ ਸਕੱਤਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ, ਹੇਮਨ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ [[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ]] ਦੀ ਸਟਾਰ ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲੀ [[ਟਕਸਾਲ]] (1956), ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ [[ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]] (1966), ਸਮੇਤ ਅਨੇਕ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ]], [[ਉਸ਼ਾ ਕਿਰਨ]], ਸੱਜਣ, ਸੋਨੂ ਅਤੇ ਬੇਬੀ ਫਰੀਦਾ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।<ref>[http://www.indiaabroad.rediff.com/movies/2002/may/30dinesh.htm "Of Kabuliwala and Unconditional Love"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715170311/http://www.indiaabroad.rediff.com/movies/2002/may/30dinesh.htm |date=2011-07-15 }}, by Dinesh Raheja, [[Rediff.com]].</ref><ref>[http://movies.nytimes.com/movie/152394/Kabuliwala/overview Kabuliwala] [[New York Times]].</ref> ==ਪਿੱਠਭੂਮੀ == ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ [[ਟੈਗੋਰ]] ਦੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਫ਼ਿਲਮੀ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਹੇਮੇਨ ਗੁਪਤਾ ਦਾ ''ਕਾਬਲੀਵਾਲਾ'' ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਬਿਮਲ ਰਾਏ]] ਸੀ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ]] ਨੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਸਧਾਰਨ ਕਹਾਣੀ, ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੇ-ਮੇਵੇ-ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨੀ ਆਵਾਸੀ ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਖਾਨ, ਅਤੇ ਮਿੰਨੀ (ਸੋਨੂੰ), ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਈ ਆਪਣੇ ਧੀ, ਅਮੀਨਾ ਦੀ ਝਲਕ ਨਜ਼ਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਸਨੇਹ ਦੇ ਬਾਰੇ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1961 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] rqe4ua49em06a2ja1xv4z5cfaud2lm5 0 27998 848311 617317 2026-09-29T09:14:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848311 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਗੁਲਜ਼ਾਰ | image = Gulzar at Tera Bayaan Ghalib.jpg | caption = | birthname = ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲਰਾ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1936|8|18}} | birth_place = [[ਦੀਨਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਦੀਨਾ]], [[ਜਿਹਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]]<br/> (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) | occupation = [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]], [[ਗੀਤਕਾਰ]], [[ਸਕਰੀਨਲੇਖਕ]], [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]], [[ਕਵੀ]] | yearsactive = 1971-1999 (ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ) 1956–ਅੱਜ (ਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ) | Influenced by = | Influenced = [[ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਦਵਾਜ]], [[ਸਵਾਨੰਦ ਕਿਰਕਿਰੇ]] | spouse = [[ਰਾਖੀ]] | parents = ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਕਾਲਰਾ ਅਤੇ ਸੁਜਾਨ ਕੌਰ | children = [[ਮੇਘਨਾ ਗੁਲਜ਼ਾਰ]] }} '''ਗੁਲਜ਼ਾਰ''' ਦਾ ਜਨਮ 18 ਅਗਸਤ 1934 ਨੂ ਹੋਇਆ। ਓਹ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040104/spectrum/book2.htm|title=The poet as the father|author=Amar Chandel|work=Spectrum|publisher=''[[The Tribune]]''|date=4 January 2004| accessdate=23 December 2011}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਇੱਕ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, [[ਫ਼ਿਲਮ|ਫਿਲਮ]] ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ [[ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ]], [[ਖੜੀਬੋਲੀ]], [[ਮਾਰਵਾੜੀ]] ਅਤੇ [[ਹਰਿਆਣਵੀ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀਹੈ। ਗੁਲਜਾਰ ਨੂੰ ਸਾਲ 2002 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਸਰਬਉਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ]] ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ [[ਡੈਨੀ ਬਾਯਲ]] ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫ਼ਿਲਮ [[ਸਲੰਮਡਾਗ ਮਿਲਿਓਨੀਅਰ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ''ਜੈ ਹੋ'' ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੀਤ ਦਾ ਆਸਕਰ ਇਨਾਮ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਗੀਤ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਰੈਮੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨਮੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ 2013 ਦਾ [[ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ]] ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/gulzar-receives-dadasaheb-phalke-award-overwhelmed_154491.html|title=Gulzar receives Dadasaheb Phalke Award, overwhelmed|work=Zee News|date=3 May 2014|access-date=21 ਮਈ 2014|archive-date=3 ਮਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503203135/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/gulzar-receives-dadasaheb-phalke-award-overwhelmed_154491.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|last=Joshua|first=Anita|title=Gulzar to receive Dadasaheb Phalke Award|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/gulzar-to-receive-dadasaheb-phalke-award/article5905165.ece|accessdate=12 April 2014|newspaper=The Hindu|date=12 April 2014|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309070841/https://www.thehindu.com/features/cinema/gulzar-to-receive-dadasaheb-phalke-award/article5905165.ece|archive-date=9 ਮਾਰਚ 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Lyricist Gulzar to receive Dadasaheb Phalke award|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/lyricist-gulzar-to-receive-dadasaheb-phalke-award-114041200776_1.html|accessdate=12 April 2014|newspaper=Business Standard|date=12 April 2014}}</ref> ==ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਜਨਮ ਅਵੰਡ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਜਿਹਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]] (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਦੀਨਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 18 ਅਗਸਤ 1936 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਔਲਾਦ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੱਡ ਕੇ ਚੱਲ ਵੱਸੀ। ਮਾਂ ਦੇ ਆਂਚਲ ਦੀ ਛਾਉਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੁਲਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਨੌਂ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਬਟਵਾਰੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ) ਆਕੇ ਬਸ ਗਿਆ। ਉਥੋਂ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਾਹਿਬ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਰਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਗੈਰੇਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਤੌਰ ਮਕੈਨਿਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ<ref>{{cite book| title = ''Because he is''| author = Meghna Gulzar| publisher = Rupa & Co.| year = 2004| page = 24}}</ref> ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਦਾ। ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ [[ਬਿਮਲ ਰਾਏ]], [[ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਮੁਖਰਜੀ]], ਅਤੇ [[ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦੀ ਫਿਲਮ ''[[ਬੰਦਨੀ]]'' ਲਈ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ। ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਛੰਦ ਦਾ ਸਿਰਜਕ ਹੈ। == ਰਚਨਾਵਾਂ== * ਚੌਰਸ ਰਾਤ (ਲਘੂ ਕਥਾਵਾਂ, 1962) * ਜਾਨਮ (ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 1963) * ਏਕ ਬੂੰਦ ਚਾਂਦ (ਕਵਿਤਾਵਾਂ, 1972) * ਰਾਵੀ ਪਾਰ (ਕਥਾ ਸੰਗ੍ਰਹ, 1997) * ਰਾਤ, ਚਾਂਦ ਔਰ ਮੈਂ (2002) * ਰਾਤ ਪਸ਼ਮੀਨੇ ਕੀ * ਖਰਾਸ਼ੇਂ (2003) ==ਫ਼ਿਲਮਕਾਰੀ== === ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ === ਗੁਲਜਾਰ ਨੇ ਬਤੌਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਆਪਣਾ ਸਫਰ 1971 ਵਿੱਚ [[ਮੇਰੇ ਅਪਨੇ (1971 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮੇਰੇ ਅਪਨੇ]] ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1972 ਵਿੱਚ ਆਈ [[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ [[ਜਯਾ ਭਾਦੁੜੀ]] ਅਭਿਨੀਤ ਫ਼ਿਲਮ [[ਕੋਸ਼ਿਸ਼]] ਜੋ ਇੱਕ ਗੂੰਗੇ ਬਹਰੇ ਜੋੜੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਹਾਣੀ ਸੀ, ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗੁਲਜਾਰ ਨੇ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਆਂਧੀ (1975), ਮੌਸਮ(1975), ਅੰਗੂਰ(1981) ਅਤੇ ਨਮਕੀਨ(1982) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ====ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ==== * ਮੇਰੇ ਅਪਨੇ (1971) * ਪਰਿਚਯ (1972) * ਕੋਸ਼ਿਸ਼ (1972) * ਅਚਾਨਕ (1973) * ਖੁਸ਼ਬੂ (1974) * ਆਂਧੀ (1975) * ਮੌਸਮ (1976) * ਕਿਨਾਰਾ (1977) * ਕਿਤਾਬ (1978) * ਅੰਗੂਰ (1980) * ਨਮਕੀਨ (1981) * [[ਮੀਰਾ (1979 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮੀਰਾ]] * ਇਜਾਜਤ (1986) * ਲੇਕਿਨ (1990) * ਲਿਬਾਸ (1993) * ਮਾਚਿਸ (1996) * ਹੁ ਤੂ ਤੂ (1999) === ਗੀਤਕਾਰੀ === ਪਿਛਲੇ ਕਰੀਬ ਪੰਜਾਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਭਾਵੇਂ ਨਵੀਂ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਿਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਗਜ਼ ’ਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ। ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਨੇ ਸੱਠਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਵੇਂ ਤੌਰ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦਾ ਵੀ ਖਿਆਲ ਰੱਖਿਆ। ਬਾਲੀਵੁਡ ਵਿੱਚ ਆਈਟਮ ਗੀਤ ਜਿਵੇਂ ‘ਕਜਰਾਰੇ’ ਤੇ ‘ਬੀਡ਼ੀ ਜਲਾਈ ਲੇ’ ਆਦਿ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਲੀਵੁਡ ਫਿਲਮ ਸਲੱਮਡੌਗ ਮਿਲੇਨਿਅਰ ਲਈ ਗੀਤ ‘ਜੈ ਹੋ’ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਆਸਕਰ ਦਿਵਾਇਆ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2015/05/%e0%a8%95%e0%a8%b2%e0%a8%ae-%e0%a8%a6%e0%a9%87-%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%b2-%e0%a8%b9%e0%a9%80-%e0%a8%b6%e0%a9%81%e0%a9%81%e0%a8%b0%e0%a9%82-%e0%a8%b9%e0%a9%81%e0%a9%b0%e0%a8%a6%e0%a9%80-%e0%a8%b9/ ਕਲਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮੇਰੀ ਸੋਚ: ਗੁਲਜ਼ਾਰ]</ref> ਗੁਲਜਾਰ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ- * [[ਓਮਕਾਰਾ]] * [[ਰੇਨਕੋਟ]] * [[ਪਿੰਜਰ]] * [[ਦਿਲ ਸੇ]] * [[ਆਂਧੀ (1975 ਫ਼ਿਲਮ)|ਆਂਧੀ]] * [[ਦੂਸਰੀ ਸੀਤਾ (1974 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੂਸਰੀ ਸੀਤਾ]] * [[ਇਜਾਜਤ]] === ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਣ === * [[ਆਂਧੀ (1975 ਫ਼ਿਲਮ)|ਆਂਧੀ]] (1975) - ਪਟਕਥਾ, ਸੰਵਾਦ * [[ਮੀਰਾ (1979 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮੀਰਾ]] (1979) - ਪਟਕਥਾ, ਸੰਵਾਦ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ}} {{ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936]] dp0yzd8jzqukt641edmnmi1lrt9mnjn 0 28098 848207 845543 2026-09-29T02:08:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848207 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਉਰਵਸੀ ਬੁਤਾਲੀਆ | image = UrvashiButalia.jpg | alt = | caption = ਉਰਵਸੀ ਬੁਟਾਲੀਆ 2011 ਵਿੱਚ | birth_name = | birth_date = 1952 | birth_place = [[ਅੰਬਾਲਾ]], ਹਰਿਆਣਾ | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | other_names = | occupation = [[ਨਾਰੀਵਾਦੀ]], [[ਇਤਹਾਸਕਾਰ]]<br />ਸਹਿ-ਬਾਨੀ [[ਕਾਲੀ ਫ਼ਾਰ ਵਿਮਿੰਨ]] (1984),<br />ਬਾਨੀ [[ਜ਼ੁਬਾਨ|ਜ਼ੁਬਾਨ ਬੁਕਸ]](2003) | known_for = |website={{URL|http://www.zubaanbooks.com/}} }} '''ਉਰਵਸੀ ਬੁਟਾਲੀਆ''' (ਜਨਮ 1952), ਨਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁਨ, ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ 1984 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹਾਊਸ, [[ਕਾਲੀ ਫ਼ਾਰ ਵਿਮਿੰਨ]] ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2003 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਜ਼ੁਬਾਨ|ਜ਼ੁਬਾਨ ਬੁਕਸ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਲਈ।<ref>{{cite news|last=Daftuar|first=Swati|title=Identity matters|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article853524.ece|accessdate=26 April 2013|newspaper=The Hindu|date=28 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20200122161233/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Identity-matters/article15794408.ece|archive-date=22 ਜਨਵਰੀ 2020|url-status=dead}}</ref> ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ== ਬੁਟਾਲੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਬਾਲਾ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਮੀਰ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੁਟਾਲੀਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਭੱਦਰਾ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਸੁਭੱਦਰਾ ਬੁਟਾਲੀਆ, ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸਲਾਹ ਕੇਂਦਰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਬੁਤਾਲੀਆ ਨੇ ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, 1971 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ., 1973 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ 1977 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਇਤਾਲਵੀ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ) ਬੋਲਦੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Urvabu.jpg|thumb|Urvashi Butalia in October 2016]] ਬੁਤਾਲੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 1982 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਸਥਿਤ ਜ਼ੇਡ ਬੁਕਸ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਪਰਤ ਆਈ ਅਤੇ [[ਰੀਤੂ ਮੈਨਨ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 1984 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ [[ਕਾਲੀ ਫਾਰ ਵੁਮੈਨ]] ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite journal|last=Butalia|first=Urvashi|date=1984|title=Women in Indian Cinema|url=http://dx.doi.org/10.2307/1395025|journal=Feminist Review|issue=17|pages=108|doi=10.2307/1395025|issn=0141-7789}}</ref> ਬੁਤਾਲੀਆ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ [[ਅਸ਼ੋਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਵੱਕਾਰੀ "ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ" ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਬਦਲ ਰਹੇ ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਕੋਰਸ ਰਾਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਬੁਤਾਲੀਆ ਦੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵਿਭਾਜਨ ਅਤੇ ਮੌਖਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗ, ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ, ਕੱਟੜਵਾਦ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਕਈ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ, ਨਿਊ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲਿਸਟ, ਦਿ ਸਟੇਟਸਮੈਨ, ਦਿ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਆਉਟਲੁੱਕ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਤਹਿਲਕਾ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਕਾਲਮ ਲੇਖਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ B2B ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਬੁਤਾਲੀਆ ਆਕਸਫੈਮ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਰੀਡਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। === ਕਾਲੀ ਫਾਰ ਵੁਮੈਨ === ਕਾਲੀ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਊਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁਤਾਲੀਆ ਨੇ ਰੀਤੂ ਮੈਨਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1984 ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ' ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਗ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦੇਣਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਔਰਤ ਲੇਖਕਾਂ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>Puri, Jyoti, ''Woman, Body, Desire in Postcolonial India: Narratives of Gender and Sexuality'' (London: Routledge, 1999).</ref> 2003 ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਉਰਵਸ਼ੀ ਬੁਤਾਲੀਆ ਅਤੇ ਰੀਤੂ ਮੈਨਨ ਨੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ਕਾਰਨ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਕਾਲੀ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇ, ਮੈਨਨ ਨੇ ਵੂਮੈਨ ਅਨਲਿਮੀਟਿਡ<ref>{{cite web|url=http://www.womenunlimited.net/authors/authors_ritumenon.htm|title=Ritu Menon|publisher=Women Unlimited|access-date=2019-03-07|archive-date=2014-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20140530061831/http://www.womenunlimited.net/authors/authors_ritumenon.htm|url-status=dead}}</ref> ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੁਤਾਲੀਆ ਨੇ [[ਜ਼ੁਬਾਨ ਬੁਕਸ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। === ਜ਼ੁਬਾਨ ਬੁਕਸ === ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 2003 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜ਼ੁਬਾਨ ਹੁਣ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀ, ਜ਼ੁਬਾਨ ਪਬਲੀਸ਼ਰਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ. ਲਿਮਟਿਡ, ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਬੁਤਾਲੀਆ (ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੀ.ਈ.ਓ.), ਅਨੀਤਾ ਰਾਏ (ਸੰਪਾਦਕ), ਪ੍ਰੀਤੀ ਗਿੱਲ (ਸੰਪਾਦਕ), ਸ਼ਵੇਤਾ ਬਚਨੀ (ਸੰਪਾਦਕ) ਅਤੇ ਸਤੀਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ (ਸੀ.ਐਫ.ਓ.) ਹਨ। ਸੁਤੰਤਰ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਸ, "ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਈ," ਤੇ ਗਲਪ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਜੈਸ਼੍ਰੀ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਨਿਵੇਦਿਤਾ ਮੈਨਨ, ਮੰਜੁਲਾ ਪਦਮਨਾਭਨ, ਸੁਨੀਤੀ ਨਮਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਐਨੀ ਜ਼ੈਦੀ ਹਨ। === ਦ ਅਦਰ ਸਾਇਡ ਆਫ਼ ਸਾਇਲੈਂਸ === ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਮਸਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਕਈ ਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਓਪ-ਐਡ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬੁਤਾਲੀਆ ਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ (ਹੇਠਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ) ​​ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂ ਸਹਿ-ਲੇਖਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਦ ਦਰ ਸਾਈਡ ਆਫ਼ ਸਾਇਲੈਂਸ (1998) ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ, ਜਿਹੜੀ ਸੱਤਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ ਜੋ ਬਤਾਲੀਆ ਨੇ ਵੰਡ ਦੇ ਬਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪਾਠ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੋਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ "ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹਾਲ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਸਮੂਹਕ ਤਜ਼ਰਬੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="Staff">{{cite web|url=https://shop.scroll.in/book/843417/feminist-publisher-urvashi-butalia-wins-the-prestigious-goethe-medal|title=Feminist publisher Urvashi Butalia wins the prestigious Goethe Medal|author=Scroll Staff|website=Scroll.in|language=en-US|access-date=2019-03-07}}</ref>" ਬੁਤਾਲੀਆ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੋਲੋਕਾਸਟ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ "ਜੀਵਿਤ ਇਤਿਹਾਸ" ਹੈ, ਇਸ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਕਿ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਚੇ ਅਜੇ ਵੀ ਆਸ ਪਾਸ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੋਲੋਕਾਸਟ ਦੇ ਮੌਖਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਅਦਰ ਸਾਈਡ ਆਫ਼ ਸਾਇਲੈਂਸ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਓਰਲ ਹਿਸਟਰੀ ਬੁੱਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 2003 'ਚ ਸਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਨਿੱਕਈ ਏਸ਼ੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। == ਸਰਗਰਮੀ == ਬੁਤਾਲੀਆ "ਵਿਮੈਨਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਫਰੀਡਮ ਆਫ਼ ਪ੍ਰੈਸ" (ਡਬਲਿਊ.ਐੱਫ. ਐੱਫ.) ਦੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.wifp.org/who-we-are/associates/|title=Associates {{!}} The Women's Institute for Freedom of the Press|website=www.wifp.org|language=en-US|access-date=21 June 2017}}</ref> == ਕੰਮ == * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7cllAAAAMAAJ|title=In Other Words: New Writing by Indian Women|author1=Urvashi Butalia|author2=Ritu Menon|author3=Kali for Women|publisher=Kali for Women|year=1992|isbn=978-81-85107-48-6}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8mU8AQAAIAAJ|title=Making a Difference: Feminist Publishing in the South|author1=Urvashi Butalia|author2=Ritu Menon|publisher=Bellagio Pub. Network|year=1995}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=CRIqAAAAYAAJ|title=Women and the Hindu Right: A Collection of Essays|author1=Tanika Sarkar|author2=Urvashi Butalia|publisher=Kali For Women|year=1995|isbn=978-81-85107-66-0}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=RjUqAAAAYAAJ|title=Women and Right Wing Movements: Indian Experiences|author1=Tanika Sarkar|author2=Urvashi Butalia|publisher=Zed Books, London|year=1995|isbn=978-1-85649-289-8}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=JGklJI4eiNIC|title=The Other Side of Silence: Voices from the Partition of India|author=Urvashi Butalia|publisher=Penguin Books India|year=1998|isbn=978-0-14-027171-3}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1WvaAAAAMAAJ|title=Speaking Peace: Women's Voices from Kashmir|author=Urvashi Butalia|publisher=Kali for Women|year=2002|isbn=978-81-86706-43-5}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7nfNcEiSSMEC|title=Inner Line: The Zubaan Book of Stories by Indian Women|author=Urvashi Butalia (ed.)|publisher=Zubaan|year=2006|isbn=978-81-89013-77-6}} == ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਇਨਮ == 2000 ਵਿੱਚ, ਬੁਤਾਲਿਆ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲੈ ਪੰਡੋਰਾ ਇਨਾਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.boell.de/en/person/urvashi-butalia|title=Urvashi Butalia|website=Heinrich-Böll-Stiftung|language=en|access-date=2019-03-07}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ, ਬੁਤਾਲਿਆ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। 2017 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰ੍ਮਨ ਫੈਡਰਲ ਰਿਪਬਲਿਕ ਨੇ ਬੁਤਾਲਿਆ ਨੂੰ ਗੋਏਥ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Staff" /><ref>https://www.goethe.de/resources/files/pdf131/about-urvashi-butalia.pdf</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਆਗੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] 6wlxk11230frm1l3ys36qooz2hq9jkr 0 28739 848349 667143 2026-09-29T11:08:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848349 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |motto = | image_name =Jawaharlal Nehru University in New Delhi,।ndia.jpg |image_size = |caption = ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਥਾਨ |established = 1969 |chancellor = [[ਕੇ. ਕਸਤੂਰੀਰੰਗਨ]] |vice_chancellor = ਸੁਧੀਰ ਕੁਮਾਰ ਸੋਪੋਰੀ |type =ਪਬਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |city = ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ |campus = ਸ਼ਹਿਰੀ 1,000 ਏਕੜ (4 ਕਿਃ ਮੀਃ²) |country = ਭਾਰਤ |students = 7,304 (31 ਮਾਰਚ 2010 ਮੁਤਾਬਕ) |postgrad = |postgrad_label = |faculty = 473 (31 ਜਨਵਰੀ 2011 ਮੁਤਾਬਕ) | administrative_staff = 1,276 (31 ਮਾਰਚ 2011 ਮੁਤਾਬਕ) |free_label = |free = |mascot = |affiliations = [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਕਮਿਸ਼ਨ|ਯੂਜੀਸੀ]], ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈੱਸਮੈਂਟ ਐਂਡ ਐਕਰੀਡੇਸ਼ਨ ਕੌਂਸਲ (ਐਨ.ਏ.ਸੀ.ਸੀ),, ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਐਸ਼ੋਸੀਏਸ਼ਨ(ਏਆਈਯੂ) |website = [http://www.jnu.ac.in www.jnu.ac.in] |logos=Jawaharlal Nehru University Logo.webp}} [[File:Library building, JNU.jpg|thumb|ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਇਮਾਰਤ]] [[File:Arts Faculty, JNU.jpg|thumbnail|ਆਰਟਸ ਫੈਕਲਟੀ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] [[File:JNU Biotechnology Department.jpg|thumb|ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਸਕੂਲ]] '''ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''', (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Jawaharlal Nehru University, {{lang-hi|जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय}}) ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਜੇ.ਐਨ.ਯੂ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ [[ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ, ਵਿਗਿਆਨ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਧਿਐਨ ਆਦਿ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਜੁਟੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਆਗੂ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਜੇ.ਐਨ.ਯੂ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈੱਸਮੈਂਟ ਐਂਡ ਐਕਰੀਡੇਸ਼ਨ ਕੌਂਸਲ (ਐਨ.ਏ.ਸੀ.ਸੀ) ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਐਨ.ਏ.ਸੀ.ਸੀ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ 4 ਵਿੱਚੋਂ 3.9 ਗਰੇਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਉੱਚਤਮ ਗਰੇਡ ਹੈ।<ref>http://www.jnu.ac.in/naac.jpg</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/article3625872.ece|title=JNU rated country’s best university|work=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ਜੇ.ਐਨ.ਯੂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1969 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਦੇ ਇੱਕ ਐਕਟ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ-ਮੰਤਰੀ, ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਇਸ ਚਾਂਸਲਰ ਜੀ. ਪਾਰਥਸਾਰਥੀ ਸਨ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਉੱਚਤਮ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ। ==ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ== * [http://www.odishastudents.com/ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.jnu.ac.in/ ਜੇ.ਐੱਨ.ਯੂ. ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [http://admissions.jnu.ac.in/ ਜੇ.ਐੱਨ.ਯੂ ਦਾਖ਼ਲਾ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625054609/http://admissions.jnu.ac.in/ |date=2014-06-25 }} * [http://www.newslaundry.com/2016/03/09/the-kanhaiya-kumar-interview/ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਨਹੱਈਆ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ], ਖ਼ਬਰ, 9 ਮਾਰਚ 2016. ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ]] m3xjyzyd8n28i3kvyfizeolt15ka7pc 0 28761 848328 577522 2026-09-29T09:51:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848328 wikitext text/x-wiki '''''ਗੰਗਾ ਜਮਨੀ ਕਲਚਰ''''' ਜਾਂ '''''ਗੰਗਾ ਜਮਨੀ ਤਹਿਜ਼ੀਬ''''' ([[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ]]: गंगा जमुनी तहज़ीब, گنگا جمنی تهزیب,) ਮਹਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਤਰਜੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਘੁਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਹਿਹੋਂਦ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।<ref name="ref57mapaf">{{Citation | title=Hindu, Sufi, or Sikh: contested practices and identifications of Sindhi Hindus in।ndia and beyond | author=Steven Wesley Ramey | publisher=Macmillan, 2008 | isbn=978-0-230-60832-0 | url=http://books.google.com/books?id=BqUV3v57R0QC | quote=''... the continuing joint Muslim and Hindu participation in public festivals, relating it to "Ganga-Jamuni Tahzeeb," the attitude of refined hospitality and harmonious relations that historically characterized this region ...''}}</ref><ref name="ref71puxod">{{Citation | title=Janata, Volume 62 | author=Socialist Party (India) | publisher= | isbn= | url=http://books.google.com/books?id=Ig1DAAAAYAAJ | quote=''... the ganga-jamuni tehzeeb (composite culture) regarded both religious communities as two eyes of a beautiful bride and their long history witnessed 'give-and-take', at many levels ...''}}</ref> ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਕਲਾ, ਸੰਗੀਤ, ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਅਮਲਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਸਾਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਜਿਹੋ ਜਿਹੇ ਮਰਜੀ ਹੋਣ, ਦਿੱਲੀ, ਲਖਨਊ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਗੰਗਾ ਜਮਨੀ ਤਹਜੀਬ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਪੁੱਟੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। [[ਕਾਲੀਦਾਸ]], [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ]], [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]], [[ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]], [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਗ਼ਾਲਿਬ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਤੇ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਪਿਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਇਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ। ਇਸ ਤਹਜੀਬ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ [[ਹੜੱਪਾ]] ਤੇ [[ਮਹਿੰਜੋਦੜੋ]], [[ਘੜਾਮ]] ਅਤੇ [[ਸੰਘੋਲ]], [[ਗਯਾ]], [[ਗੰਧਾਰਾ]], [[ਟਕਸਿਲਾ]], [[ਮਥਰਾ]], [[ਅਜੰਤਾ]], [[ਅਜਮੇਰ]], [[ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ]], [[ਤਾਜ ਮਹਿਲ]], [[ਜਾਮਾ ਮਸਜਿਦ]], [[ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ਼]] ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੱਖਨ 1950ਵਿਆਂ ਤੱਕ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਮੂਨਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ!! [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਅਵਧ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="ref44qicar">{{Citation | title=The foundations of the composite culture in।ndia | author=Malika Mohammada | publisher=Aakar Books, 2007 | isbn=978-81-89833-18-3 | url=http://books.google.com/books?id=dwzbYvQszf4C | quote=''... developed in Awadh as a genre of composite creativity. ... of multiple।ndian cultural traditions and provided glimpses of the Ganga-Jamuni tehzeeb of north।ndia with Lucknow as its centre ...''}}</ref><ref name="FE20040822" /> [[ਲਖਨਊ]], [[ਕਾਨਪੁਰ]],<ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-13/lucknow/28188578_1_bada-mangal-aliganj-hanuman-temple-prayers-and-prasad Festival has origin in city's composite culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103220857/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-13/lucknow/28188578_1_bada-mangal-aliganj-hanuman-temple-prayers-and-prasad |date=2012-11-03 }}, [[Times of।ndia|TNN]], May 13, 2009, 06.52am।ST</ref><ref>[http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=117450 Karbala revisited], [[Indian Express Group|Express News Service]], Saturday, February 12, 2005</ref> [[ਫੈਜ਼ਾਬਾਦ]]-[[ਅਯੁੱਧਿਆ]],<ref name="FE20040822">[http://www.financialexpress.com/news/plaint-of-ayodhya/113041/ Plaint Of Ayodhya], [[The Financial Express (India)|The Financial Express]], Sunday, Aug 22, 2004 at 0000 hrs।ST</ref><ref>[http://www.deccanchronicle.com/national/twin-towns-welcome-verdict-humility-grace-741 Twin towns welcome verdict with humility, grace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105182309/http://www.deccanchronicle.com/national/twin-towns-welcome-verdict-humility-grace-741 |date=2010-11-05 }}, [[Deccan Chronicle]], October 1st, 2010</ref> [[ਵਾਰਾਣਸੀ]] ([[ਬਨਾਰਸ]])<ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-25/varanasi/28102916_1_goddess-durga-special-puja-durga-puja An apt reflection of Ganga-Jamuni tehzeeb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103220902/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-25/varanasi/28102916_1_goddess-durga-special-puja-durga-puja |date=2012-11-03 }}, Naveen Kumar, [[Times of।ndia|TNN]], Sep 25, 2009, 10.09pm।ST</ref><ref>[http://www.thehindu.com/arts/crafts/article868711.ece Stories behind the masks] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Shailaja Tripathi, NEW DELHI, November 4, 2010, [[The Hindu]]</ref> ਵੀ ਇਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਨੇਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਹਨ। [[ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖਾਨ]] ਨੂੰ ''ਗੰਗਾ ਜਮਨੀ ਤਹਿਜ਼ੀਬ'' ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.hinduonnet.com/2006/08/22/stories/2006082212530100.htm Ustad Bismillah Khan dies, aged 90] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080718061516/http://www.hinduonnet.com/2006/08/22/stories/2006082212530100.htm |date=2008-07-18 }}, Atiq Khan, [[The Hindu]], Aug 22, 2006</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] 4c5yirvvqdrp6ql4v1dybu13uzyiw5s 0 29302 848331 748622 2026-09-29T09:58:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848331 wikitext text/x-wiki {{Infobox Ethnic group |image= |caption=ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ |group= ਚਮਾਰ |population=22-25 ਕਰੋੜ |popplace = ਭਾਰਤ |langs = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] • [[ਉਰਦੂ]] • [[ਹਿੰਦੀ]] |rels = |related = ਹੋਰ [[ਬੁੱਧਿਸਟ]] [[ਰਵੀਦਾਸੀਆ]] [[ਜੁਲਾਹਾ]]| }} '''ਚਮਾਰ''' [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦੀਪ]] ਦੇ ਮੂਲਨਿਵਾਸੀ ਰਾਜੇ ਸਨ।ਇਸ ਕੌਮ ਦੀ ਇੱਕ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਮਾਰ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਨੂੰ 1944 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। [[ਰਾਮਨਾਰਾਇਣ ਰਾਵਤ]] ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ [[ਟੈਨਿੰਗ (ਚਮੜਾ)|ਚਮੜੇ]] ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਧੰਦੇ ਨਾਲ ਚਮਾਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸਾਂਝ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਚਮਾਰ ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/article2914334.ece |publisher=[[The Hindu]] |date=21 February 2012 |title=Aspirations of Chamars in North India |url-status=dead |accessdate=14 January 2013 |location=Chennai, India |first=Bhupendra |last=Yadav |archive-url=https://web.archive.org/web/20120223194005/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/article2914334.ece |archive-date=23 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012}}</ref> ==ਪੁਰਾਤਨ ਚਮਾਰ ਰਾਜੇ== ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਹਾਦੁਰ ਕੌਮ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀਰੀਆ ਤਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਕੌਮ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਇਹ ਸਨ: 01. ਸਮਰਾਟ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ 02. ਸਮਰਾਟ ਬਿੰਦੁਸਾਰ 03. ਮਹਾਨ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਕੁਛ ਚਲਾਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕੌਮ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅਤਿਆਚਾਰ ਇਸ ਕੌਮ ਉੱਤੇ ਹੋਏ। ==ਮੱਧ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪਾਟ== ਇਸ ਕੌਮ ਨੂੰ ਮੱਧ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਚਮਾਰਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਕੌਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਮਰਾਟ ਚਮਰ ਸੇਨ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਵੀ ਜਿੰਦਾ ਸਨ। ==ਚਮਾਰ ਰੈਜੀਮੈਂਟ== ਪਹਿਲੀ ਚਮਾਰ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਇੱਕ ਪੈਦਲ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਸੀ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ [[ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਨੂੰ 1 ਮਾਰਚ 1943 ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ 27 ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.ordersofbattle.com/UnitData.aspx?UniX=63279&Tab=Uhi&Titl=27/2%20Punjab%20Regiment |title=Orders of Battle - 27/2 Punjab Regiment &#91;British Commonwealth&#93; |work=ordersofbattle.com |accessdate=31 March 2011 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਚਮਾਰ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਨਾ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਕੋਹੀਮਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.gautambookcenter.com/images/ww2_kohima.pdf|title=The Battle of Kohima|format=PDF}}</ref> ਰੈਜੀਮੈਂਟ 1946 ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2011 ਵਿਚ, ਕਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।<ref>{{cite web |url= http://www.indianexpress.com/news/rjd-man-raghuvansh-calls-for-reviving-chamar-regiment/759232/ |title=RJD man Raghuvansh calls for reviving Chamar Regiment |work=indianexpress.com |accessdate=31 March 2011}}</ref> ==ਮਸ਼ਹੂਰ ਚਿਹਰੇ== #[[ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ]] #[[ਊਧਮ ਸਿੰਘ]] #[[ਮਾਇਆਵਤੀ]] #[[ਅੰਬੇਡਕਰ]] #ਬਾਬਾ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ #ਬਾਬਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਬਾਬਾ ਮਦਨ ਸਿੰਘ #ਬਾਬਾ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਰਵੀਦਾਸੀਆ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਲੋਕ]] by7hipnyr0dpa74cyw234nmzlv0hz6r 0 37388 848177 576040 2026-09-29T00:11:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848177 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization |name = ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ |bgcolor = |fgcolor = |image = |image_border = |size = |alt = |caption = ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਝੰਡਾ |map = |msize = |malt = |mcaption = |abbreviation = ਏ.ਆਈ.ਏ.ਐਫ |motto = Study And Struggle |formation = 12 ਅਗਸਤ 1936 |General Secretary = Vishvajith Gupta |President = Syed Valihulla Kadhir |type = ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਗਠਨ |status = |purpose = |headquarters = ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ |location = [[ਭਾਰਤ]] |region_served = |membership = 6 Million as of 2013 |language = |leader_title = General Secretary |leader_name = Vishvajith Gupta |main_organ = |affiliations = |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = |Founded by = Paritosh Jain,Rishi sen, Yogeshwari }} '''ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ''' (AISF) ਸਾਡੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿਖੜ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਰਬ ਹਿੰਦ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ 12 ਅਗਸਤ 1936 ਨੂੰ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਏ.ਆਈ.ਐਸ.ਐਫ਼ ਦਾ ਨੀਂਹ ਸਮੇਲਨ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੇਮੋਰੀਅਲ ਹਾਲ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ਤੋਂ 200 ਮਕਾਮੀ ਅਤੇ 11 ਰਾਜਕੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ 936 ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਨੇ ਸਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਸੰਮੇਲਨ ਨੂੰ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]], [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]], [[ਸਰ ਤੇਜ ਬਹਾਦੁਰ ਸਪਰੂ]], [[ਸ਼ਰੀਨਿਵਾਸ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>[http://www.frontline.in/static/html/fl1702/17020970.htm Towards a progressive educational agenda - Frontline]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.banglapedia.org/HT/A_0252.htm |title=All India Student Federation - Banglapedia |access-date=2014-03-27 |archive-date=2008-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520230030/http://www.banglapedia.org/HT/A_0252.HTM |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/aisf-celebrates-71st-anniversary/article1891075.ece |title=AISF celebrates 71st anniversary - The Hindu |access-date=2014-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009195333/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/AISF-celebrates-71st-anniversary/article14815040.ece |archive-date=2025-10-09 |url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਆਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ]] gy5o8mzyunh51lmy524pa4hh32lvajx 0 37863 848223 465583 2026-09-29T03:00:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848223 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਮ | image_size = | caption = ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਐਨ ਰਾਮ | education = [[Loyola College, Chennai]] [[Presidency College, Chennai]] [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | other_names = | employer = | occupation = ਕਸਤੂਰੀ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇ ਪਬਲਿਸ਼ਰ (2013 - ਮੌਜੂਦਾ)<ref>http://www.thehindu.com/news/national/changes-at-the-helm-editorial-and-business/article5257829.ece?homepage=true</ref> <br> [[ਹਿੰਦੂ ਗਰੁੱਪ]] ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (1977-2003) <br> ਫਰੰਟਲਾਈਨ ਅਤੇ [[ਸਪੋਰਟਸਟਾਰ]] ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ (1991-2003) <br> [[ਹਿੰਦੂ ਗਰੁੱਪ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ (2003-2012) | height = | weight = | religion =ਨਾਸਤਿਕ | residence = [[ਚੇਨਈ]] | spouse =ਮਰੀਅਮ ਚੰਦੀ | children = ਵਿਦਿਆ ਰਾਮ (ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ) | signature = | website = | footnotes = |boards = [[ਹਿੰਦੂ ਗਰੁੱਪ]] (2012 - ਹੁਣ) |awards = Asian Investigative Journalist of the Year (1990) <br> JRD Tata Award for Business Ethics (2003) <br> [[Sri Lanka Rathna]] Award (2005)|relatives = [[ਐਨ. ਮੁਰਲੀ]] (brother) <br> [[ਐਨ. ਰਵੀ]] (ਭਰਾ) <br> [[Malini Parthasarathy]] <br> Nalini Krishnan (first cousin) <br> Nirmala Lakshman <br> K. Balaji <br> Ramesh Rangarajan <br> K Venugopal|parents = [[G. Narasimhan]]|known_for = Journalism, Newspapering, exposing Bofors scandal (1989) |party = [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)]]{{citation needed| date:December 2013|date=December 2013}}|image = N._ram.jpg}} '''ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਮ''' (ਜਨਮ 4 ਮਈ 1945) ਭਾਰਤੀ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਅਤੇ ਉਸ ਕਸਤੂਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਦੱਸ ਹੈ ਜੋ [[ਹਿੰਦੂ ਗਰੁੱਪ]] ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ 1977 ਦੇ ਬਾਅਦ ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ]]'' ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ 27 ਜੂਨ 2003 ਤੋਂ 18 ਜਨਵਰੀ 2012 ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ।<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/article2811956.ece Editorial succession in The Hindu group] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120230005/http://www.thehindu.com/news/national/article2811956.ece |date=2012-01-20 }} - [[The Hindu]]</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945]] b23ahnsgqx2x09e0rg04mlgxqmtg7fi 0 40261 848286 529880 2026-09-29T07:20:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848286 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 23em; font-size: 90%;" |+ style="font-size: larger;"| '''ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ (ਭਾਰਤ)''' <tr><td colspan="2" style="text-align: center; padding: 16px 0 16px 0;">[[File:Emblem of।ndia.svg|centre|180px]]</td></tr> |- ! style="text-align:right;"| ਪੋਸਟ ਦਾ ਨਾਮ |:'''ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ''' |- ! style="text-align:right;"| ਆਰੰਭ |:1998 |- ! style="text-align:right;"| ਸਥਾਨ |:[[ਭਾਰਤ]] |- ! style="text-align:right;"| ਸਲਾਹਕਾਰ |:[[ਅਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਡੋਵਾਲ]] |- ! style="text-align:right;"| ਖੇਤਰ |:ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ |- ! style="text-align:right;"|ਕੰਮ |:ਅੰਦਰੁਨੀ ਜਾਂ ਬਾਹਰੀ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸਲਾਹ |- ! style="text-align:right;"| ਪਹਿਲਾ ਸਲਾਹਕਾਰ |:[[ਬ੍ਰਜੇਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ]] |- ! style="text-align:right;"|ਅਥਾਰਟੀ |:'''[[ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]]''' |- ! style="text-align:right;"| ਵੈੱਵਸਾਈਟ |:[http://www.nsa.gov/] |} '''ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ (ਭਾਰਤ)''' ਜੋ [[ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਮੇਸਾ ਹੀ ਅੰਦਰੁਨੀ ਜਾਂ ਬਾਹਰੀ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿਦਾ ਹੈ। :ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। {| class="wikitable" !ਨੰ ! ਨਾਮ ! ਚਿੱਤਰ !colspan="2"| ਸਮਾਂ !ਪਹਿਲਾ ਕੀਤੀ ਨੌਕਰੀ ! [[ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] |- align=center | 1 | [[ਬ੍ਰਜੇਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ]] | [[File:Brajesh Mishra.jpg|75px]] | ਨਵੰਬਰ, 1998 | ਮਈ 2004 | [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ]] | [[ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਬਾਜਪਾਈ]] |- align=center | 2 | [[ਜੇ. ਐਨ. ਦੀਕਸ਼ਤ]] | [[File:Jnd2.JPG|75px]] | ਮਈ 2004 | ਜਨਵਰੀ 2005 | [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ]] |rowspan=3| [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] |- align=center | 3 | [[ਐਮ. ਕੇ. ਨਰਾਇਣਨ]] | [[File:Mayankote Kelath Narayanan - Kolkata 2013-01-07 2702 Cropped.JPG|75px]] | ਜਨਵਰੀ 2005 | ਜਨਵਰੀ 2010 | [[ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾਵਾਂ]] |- align=center | 4 | [[ਸ਼ਿਵਸੰਕਰ ਮੈਨਨ]]<ref>{{cite news|title=Menon is next NSA|url=http://www.thehindu.com/news/national/article84408.ece|publisher=[[The Hindu]]|date=21 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219114021/http://www.thehindu.com/news/national/article84408.ece|archive-date=19 ਦਸੰਬਰ 2013|access-date=31 ਮਈ 2014|url-status=dead }}</ref> | [[File:Msc2011 SZ 004 Menon (cropped).jpg|75px]] | ਜਨਵਰੀ 2010 | ਮਈ 2014 | [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ]] |- align=center | 5 | [[ਅਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਡੋਵਾਲ]]<ref>{{cite news|title=Doval named Modi's security advisor|url=http://www.dailymail.co.uk/indiahome/indianews/article-2639927/Hero-spy-Ajit-Doval-named-Modis-security-advisor.html|publisher=[[Daily Mail]]|date=27 May 2014 }}</ref> | [[File:Ajit Kumar Doval|75px|ਅਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਡੋਵਾਲ]] | ਮਈ 2014 | ''ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ'' | [[ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾਵਾਂ]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] |- align=center |} {{ਅੰਤਕਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦੇ]] ks6orq4m0f828z5z6t48o28r8jyvtcw 0 42790 848194 847869 2026-09-29T01:43:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848194 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਝੀਲ | name = ਈਰੀ ਝੀਲ <br/> Lake Erie | image = Greatlakes amo 2014009.jpg | caption = 9 ਜਨਵਰੀ, 2014 ਨੂੰ ਈਰੀ ਝੀਲ | image_bathymetry = Lake-Erie.svg | caption_bathymetry = ਈਰੀ ਝੀਲ ਅਤੇ ਹੋਰ [[ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ]] | coords = {{coord|42.2|N|81.2|W|type:waterbody_scale:3000000|display=inline}} | location = [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] | group = [[ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ]] | lake_type = ਗਲੇਸ਼ੀਆਈ | inflow = [[ਡੈਟਰਾਇਟ]]<ref name="StateofOhio">State of Ohio, Division of Geological Survey, [http://www.dnr.state.oh.us/tabid/7828/default.aspx Lake Erie Facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130325145738/http://www.dnr.state.oh.us/tabid/7828/Default.aspx |date=2013-03-25 }} {{Cite web |url=http://www.dnr.state.oh.us/tabid/7828/Default.aspx |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130325145738/http://www.dnr.state.oh.us/tabid/7828/Default.aspx |archive-date=2013-03-25 |url-status=dead}}, Accessed May 4, 2013</ref> | outflow = [[ਨਾਇਗਰਾ ਦਰਿਆ]]<br>ਵੈਲੰਡ ਨਹਿਰ<ref name="EPA">US Environmental Protection Agency, [http://www.epa.gov/greatlakes/atlas/gl-fact1.html Great Lakes Factsheet No. 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302010417/http://www.epa.gov/greatlakes/atlas/gl-fact1.html |date=2015-03-02 }}, Accessed May 4, 2013</ref> | catchment = | basin_countries = ਕੈਨੇਡਾ<br>ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | length = {{convert|241|mi|km|abbr=on}} | width = {{convert|57|mi|km|abbr=on}} | area = {{convert|9910|sqmi|km2|0|abbr=on}}<ref name="EPA"/> | depth = {{convert|62|ft|m|0|abbr=on}}<ref name="EPA"/> | max-depth = {{convert|210|ft|m|0|abbr=on}} | volume = {{convert|116|cumi|km3|abbr=on}}<ref name="EPA"/> | residence_time = 2.6 ਵਰ੍ਹੇ | shore = {{convert|799|mi|km|abbr=on}} ਜਮ੍ਹਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ {{convert|72|mi|km|abbr=on}}<ref>[https://www.michigan.gov/deq/0,4561,7-135-3313_3677-15959--,00.html Shorelines of the Great Lakes]</ref> | elevation = {{convert|569|ft|m|0|abbr=on}}<ref name="EPA"/> | islands = 24+ | islands_category = | cities = [[ਬਫ਼ਲੋ, ਨਿਊਯਾਰਕ]]<br> [[ਈਰੀ, ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ]]<br> [[ਟਲੀਡੋ, ਓਹਾਇਓ]]<br> [[ਕਲੀਵਲੈਂਡ, ਓਹਾਇਓ]] | reference = }} '''ਈਰੀ ਝੀਲ'''<ref>[[United States Geological Survey]] Hydrological Unit Code: 04-12-02-00{{Citation needed|date=June 2008}}</ref> ({{IPAc-en|ˈ|ɪr|i}}; {{lang-fr|Lac Érié}}) [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੀਆਂ ਪੰਜ [[ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ]] 'ਚੋਂ ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ।<ref name="Factmonster list">[http://www.factmonster.com/ipka/A0001777.html Large Lakes of the World]. ''Factmonster.com.''</ref> <ref name="GLIN F&F">{{cite web|url=http://www.great-lakes.net/lakes/ref/eriefact.html|title=Lake Erie – Facts and Figures|publisher=Great Lakes Information Network|accessdate=2012-12-10|archive-date=2013-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130104082350/http://www.great-lakes.net/lakes/ref/eriefact.html|dead-url=yes}}</ref> {{ਕਾਮਨਜ਼|Lake Erie|ਈਰੀ ਝੀਲ}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ]] mdf85ct5c5b47whfzvso6alz47y732n 0 44312 848189 484091 2026-09-29T01:28:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848189 wikitext text/x-wiki '''ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ''', '''ਵਿਮਬਲਡਨ ਦਾ ਬੇਰਨ ਸਿੰਘ''' ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਅਤੇ ​​ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲੋਰਡ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖ]] ਅਤੇ ਅੰਤਰਧਰਮ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ ਅਤੇ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ ਰੇਡੀਓ 4]] ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ '''ਥੋਟ ਆਫ਼ ਦਾ ਡੇ''' ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਖਬਾਰ ਅਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਜਿਵੇਂ [[ਦਾ ਟਾਈਮਸ]], [[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ]], ਅਤੇ [[ਦ ਇੰਡੀਪੇਨਡੇਟ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹੈ। ਉਹ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲੋਰਡ ਵਿੱਚ [[ਪੱਗ|ਪੱਗੜੀ]] ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/international/article2430340.ece|title=Lords to have first turbaned Sikh peer|last=Suroor|first=Hasan|publisher=The Hindu|date=7 September 2011|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505003817/http://www.thehindu.com/news/international/article2430340.ece|archive-date=5 ਮਈ 2014|access-date=28 ਅਗਸਤ 2014|url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] 4g8j7sw5x6n9dq6ptbxo3ffb7sxfdt0 0 44770 848314 846733 2026-09-29T09:27:42Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੈਵਨਿਊ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ। 848314 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਬਲਾਕ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | subdivision_type5 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name5 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ<ref>{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}</ref> | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3815 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = | population_note = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01637 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} == ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ == * '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}} * '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == === 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ === ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। === 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I] === 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। === 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ === ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.</ref> === 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ === ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.</ref><ref>{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.</ref> === 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ === ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref> === 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ === ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}</ref> === 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ === ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}</ref> === 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ === 2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}</ref> ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}</ref> ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). == ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == {| class="wikitable" |- ! ਸਾਲ ! ਘਰ ! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ! ਮਰਦ ! ਔਰਤਾਂ ! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਕੁੱਲ ! SC ਮਰਦ ! SC ਔਰਤਾਂ ! ST ਕੁੱਲ ! ST ਮਰਦ ! ST ਔਰਤਾਂ ! ਸਾਖਰ ਕੁੱਲ ! ਸਾਖਰ ਮਰਦ ! ਸਾਖਰ ਔਰਤਾਂ |- | 1961 | 289 | 1,697 | 934 | 763 | 471 | 256 | 215 | — | — | — | — | — | — |- | 1971 | 354 | 2,102 | 1,118 | 984 | 736 | 340 | 396 | — | — | — | 418 | 307 | 111 |- | 1981 | 422 | 2,731 | 1,436 | 1,295 | 1,172 | 628 | 544 | — | — | — | 708 | 476 | 232 |- | 1991 | 485 | 2,924 | 1,540 | 1,384 | 1,375 | 742 | 633 | 0 | 0 | 0 | 1,125 | 696 | 429 |- | 2001 | 644 | 3,556 | 1,870 | 1,686 | 1,733 | 915 | 818 | 0 | 0 | 0 | — | — | — |- | 2011 | 756 | 3,815 | 2,035 | 1,780 | 1,962 | 1,042 | 920 | — | — | — | — | — | — |} ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |author=Punjab Government |title=Gazetteer of the Ferozepore District, 1883-84 |year=1883 |page=129 |publisher=Civil and Military Gazette Press |location=Lahore}}</ref> ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।<ref>{{cite book |title=Who's Who: Punjab Freedom Fighters |volume=1 |editor-first=Fauja |editor-last=Singh |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala |year=1972 |page=578}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।<ref>ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ, ''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਸੰਨ 1926 ਤੋਂ 1976 ਤਕ)'', ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਸਰਚ ਬੋਰਡ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਪੰਨਾ 36.</ref> 1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite book |title=The Government Gazette: Punjab and Its Dependencies |year=1934 |page=301 |publisher=Government of Punjab}}</ref> 1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |title=The Sikh Gurdwaras Act, 1925 |publisher=Government of India |year=1925 |pages=115 |chapter=Schedule }}</ref> 1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=Kanwar |first1=Jaswant Singh |last2=Sehgal |first2=J. L. |last3=Dhingra |first3=D. R. |title=Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab |publisher=Agricultural Information Section, Punjab Agricultural University |year=1963 |page=47}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.<ref>{{cite book |last1=Kanwar |first1=Jaswant Singh |last2=Sehgal |first2=J. L. |last3=Dhingra |first3=D. R. |title=Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab |publisher=Agricultural Information Section, Punjab Agricultural University |year=1963}}</ref> 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ |publisher=ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=1959 |pages=453–454 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=ਸੰਧੂ |first=ਕਿਰਨਜੀਤ |title=ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ. |type=ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ |institution=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=2011 }}</ref> ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।<ref name="malwa1950">{{cite book |editor=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ |chapter=੬੭. ਛਤਿਆਣੇ, ਲਖੀ ਜੰਗਲ, ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ |pages=71–73 |publisher=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਸਦਨ |location=ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ |year=1950 }}</ref> 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਨਾਭਾ |first=ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ |title=Encyclopaedia of Sikh Literature |publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ |location=ਪਟਿਆਲਾ |year=1960 }}</ref> ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{cite web |title=ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ |author=ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ |website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਅਜਮੇਰ%20ਸਿੰਘ,%20ਭਾਈ }}</ref> ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Singha |first=H. S. |title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) |publisher=Hemkunt Press |year=2000 |page=46}}</ref> ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Chhattiāṇā |url=https://eos.learnpunjabi.org/CHHATTIANA.html |website=Encyclopedia of Sikhism |publisher=Punjabi University, Patiala |access-date=18 September 2026}}</ref> === ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) === ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ '''Kot Bhai Jhumbha''' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.”</ref> 1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli.</ref> 1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ '''Kot Bhai Jhumbha ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ''' ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement.</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 ra38i2hvlh4ddepevfxiajevnm306vp 848319 848314 2026-09-29T09:36:32Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ 848319 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਬਲਾਕ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | subdivision_type5 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name5 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ<ref>{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}</ref> | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3815 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = | population_note = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01637 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} == ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ == * '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}} * '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == === 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ === ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। === 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I] === 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। === 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ === ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.</ref> === 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ === ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.</ref><ref>{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.</ref> === 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ === ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref> === 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ === ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}</ref> === 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ === ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}</ref> === 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ === 2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}</ref> ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}</ref> ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). == ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == {| class="wikitable" |- ! ਸਾਲ ! ਘਰ ! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ! ਮਰਦ ! ਔਰਤਾਂ ! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਕੁੱਲ ! SC ਮਰਦ ! SC ਔਰਤਾਂ ! ST ਕੁੱਲ ! ST ਮਰਦ ! ST ਔਰਤਾਂ ! ਸਾਖਰ ਕੁੱਲ ! ਸਾਖਰ ਮਰਦ ! ਸਾਖਰ ਔਰਤਾਂ |- | 1961 | 289 | 1,697 | 934 | 763 | 471 | 256 | 215 | — | — | — | — | — | — |- | 1971 | 354 | 2,102 | 1,118 | 984 | 736 | 340 | 396 | — | — | — | 418 | 307 | 111 |- | 1981 | 422 | 2,731 | 1,436 | 1,295 | 1,172 | 628 | 544 | — | — | — | 708 | 476 | 232 |- | 1991 | 485 | 2,924 | 1,540 | 1,384 | 1,375 | 742 | 633 | 0 | 0 | 0 | 1,125 | 696 | 429 |- | 2001 | 644 | 3,556 | 1,870 | 1,686 | 1,733 | 915 | 818 | 0 | 0 | 0 | — | — | — |- | 2011 | 756 | 3,815 | 2,035 | 1,780 | 1,962 | 1,042 | 920 | — | — | — | — | — | — |} ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |author=Punjab Government |title=Gazetteer of the Ferozepore District, 1883-84 |year=1883 |page=129 |publisher=Civil and Military Gazette Press |location=Lahore}}</ref> ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।<ref>{{cite book |title=Who's Who: Punjab Freedom Fighters |volume=1 |editor-first=Fauja |editor-last=Singh |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala |year=1972 |page=578}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।<ref>ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ, ''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਸੰਨ 1926 ਤੋਂ 1976 ਤਕ)'', ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਸਰਚ ਬੋਰਡ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਪੰਨਾ 36.</ref> 1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite book |title=The Government Gazette: Punjab and Its Dependencies |year=1934 |page=301 |publisher=Government of Punjab}}</ref> 1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |title=The Sikh Gurdwaras Act, 1925 |publisher=Government of India |year=1925 |pages=115 |chapter=Schedule }}</ref> 1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=Kanwar |first1=Jaswant Singh |last2=Sehgal |first2=J. L. |last3=Dhingra |first3=D. R. |title=Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab |publisher=Agricultural Information Section, Punjab Agricultural University |year=1963 |page=47}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.<ref>{{cite book |last1=Kanwar |first1=Jaswant Singh |last2=Sehgal |first2=J. L. |last3=Dhingra |first3=D. R. |title=Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab |publisher=Agricultural Information Section, Punjab Agricultural University |year=1963}}</ref> 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ |publisher=ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=1959 |pages=453–454 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=ਸੰਧੂ |first=ਕਿਰਨਜੀਤ |title=ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ. |type=ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ |institution=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=2011 }}</ref> ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।<ref name="malwa1950">{{cite book |editor=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ |chapter=੬੭. ਛਤਿਆਣੇ, ਲਖੀ ਜੰਗਲ, ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ |pages=71–73 |publisher=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਸਦਨ |location=ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ |year=1950 }}</ref> 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਨਾਭਾ |first=ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ |title=Encyclopaedia of Sikh Literature |publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ |location=ਪਟਿਆਲਾ |year=1960 }}</ref> ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{cite web |title=ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ |author=ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ |website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਅਜਮੇਰ%20ਸਿੰਘ,%20ਭਾਈ }}</ref> ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Singha |first=H. S. |title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) |publisher=Hemkunt Press |year=2000 |page=46}}</ref> ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Chhattiāṇā |url=https://eos.learnpunjabi.org/CHHATTIANA.html |website=Encyclopedia of Sikhism |publisher=Punjabi University, Patiala |access-date=18 September 2026}}</ref> == ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) == ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.” 1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli. 1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement. ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 0egxsf8g3r2s5uz7gj8vq8rq6jajua6 848327 848319 2026-09-29T09:49:38Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) */ ਸਮਗਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ 848327 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਬਲਾਕ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | subdivision_type5 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name5 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ<ref>{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}</ref> | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3815 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = | population_note = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01637 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} == ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ == * '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}} * '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == === 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ === ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। === 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I] === 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। === 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ === ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.</ref> === 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ === ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.</ref><ref>{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.</ref> === 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ === ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref> === 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ === ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}</ref> === 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ === ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}</ref> === 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ === 2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}</ref> ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}</ref> ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). == ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == {| class="wikitable" |- ! ਸਾਲ ! ਘਰ ! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ! ਮਰਦ ! ਔਰਤਾਂ ! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਕੁੱਲ ! SC ਮਰਦ ! SC ਔਰਤਾਂ ! ST ਕੁੱਲ ! ST ਮਰਦ ! ST ਔਰਤਾਂ ! ਸਾਖਰ ਕੁੱਲ ! ਸਾਖਰ ਮਰਦ ! ਸਾਖਰ ਔਰਤਾਂ |- | 1961 | 289 | 1,697 | 934 | 763 | 471 | 256 | 215 | — | — | — | — | — | — |- | 1971 | 354 | 2,102 | 1,118 | 984 | 736 | 340 | 396 | — | — | — | 418 | 307 | 111 |- | 1981 | 422 | 2,731 | 1,436 | 1,295 | 1,172 | 628 | 544 | — | — | — | 708 | 476 | 232 |- | 1991 | 485 | 2,924 | 1,540 | 1,384 | 1,375 | 742 | 633 | 0 | 0 | 0 | 1,125 | 696 | 429 |- | 2001 | 644 | 3,556 | 1,870 | 1,686 | 1,733 | 915 | 818 | 0 | 0 | 0 | — | — | — |- | 2011 | 756 | 3,815 | 2,035 | 1,780 | 1,962 | 1,042 | 920 | — | — | — | — | — | — |} ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |author=Punjab Government |title=Gazetteer of the Ferozepore District, 1883-84 |year=1883 |page=129 |publisher=Civil and Military Gazette Press |location=Lahore}}</ref> ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।<ref>{{cite book |title=Who's Who: Punjab Freedom Fighters |volume=1 |editor-first=Fauja |editor-last=Singh |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala |year=1972 |page=578}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।<ref>ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ, ''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਸੰਨ 1926 ਤੋਂ 1976 ਤਕ)'', ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਸਰਚ ਬੋਰਡ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਪੰਨਾ 36.</ref> 1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite book |title=The Government Gazette: Punjab and Its Dependencies |year=1934 |page=301 |publisher=Government of Punjab}}</ref> 1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |title=The Sikh Gurdwaras Act, 1925 |publisher=Government of India |year=1925 |pages=115 |chapter=Schedule }}</ref> 1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=Kanwar |first1=Jaswant Singh |last2=Sehgal |first2=J. L. |last3=Dhingra |first3=D. R. |title=Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab |publisher=Agricultural Information Section, Punjab Agricultural University |year=1963 |page=47}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.<ref>{{cite book |last1=Kanwar |first1=Jaswant Singh |last2=Sehgal |first2=J. L. |last3=Dhingra |first3=D. R. |title=Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab |publisher=Agricultural Information Section, Punjab Agricultural University |year=1963}}</ref> 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ |publisher=ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=1959 |pages=453–454 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=ਸੰਧੂ |first=ਕਿਰਨਜੀਤ |title=ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ. |type=ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ |institution=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=2011 }}</ref> ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।<ref name="malwa1950">{{cite book |editor=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ |chapter=੬੭. ਛਤਿਆਣੇ, ਲਖੀ ਜੰਗਲ, ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ |pages=71–73 |publisher=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਸਦਨ |location=ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ |year=1950 }}</ref> 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਨਾਭਾ |first=ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ |title=Encyclopaedia of Sikh Literature |publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ |location=ਪਟਿਆਲਾ |year=1960 }}</ref> ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{cite web |title=ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ |author=ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ |website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਅਜਮੇਰ%20ਸਿੰਘ,%20ਭਾਈ }}</ref> ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Singha |first=H. S. |title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) |publisher=Hemkunt Press |year=2000 |page=46}}</ref> ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Chhattiāṇā |url=https://eos.learnpunjabi.org/CHHATTIANA.html |website=Encyclopedia of Sikhism |publisher=Punjabi University, Patiala |access-date=18 September 2026}}</ref> == ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) == ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.” 1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli. 1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement. 1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> 1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 ezla61dzv5nhsgezuy5s1may9q55swq 848329 848327 2026-09-29T09:55:44Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) */ ਸਮਗਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ 848329 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਬਲਾਕ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | subdivision_type5 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name5 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ<ref>{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}</ref> | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3815 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = | population_note = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01637 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} == ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ == * '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}} * '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == === 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ === ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। === 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I] === 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। === 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ === ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.</ref> === 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ === ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.</ref><ref>{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.</ref> === 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ === ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref> === 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ === ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}</ref> === 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ === ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}</ref> === 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ === 2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}</ref> ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}</ref> ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). == ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == {| class="wikitable" |- ! ਸਾਲ ! ਘਰ ! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ! ਮਰਦ ! ਔਰਤਾਂ ! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਕੁੱਲ ! SC ਮਰਦ ! SC ਔਰਤਾਂ ! ST ਕੁੱਲ ! ST ਮਰਦ ! ST ਔਰਤਾਂ ! ਸਾਖਰ ਕੁੱਲ ! ਸਾਖਰ ਮਰਦ ! ਸਾਖਰ ਔਰਤਾਂ |- | 1961 | 289 | 1,697 | 934 | 763 | 471 | 256 | 215 | — | — | — | — | — | — |- | 1971 | 354 | 2,102 | 1,118 | 984 | 736 | 340 | 396 | — | — | — | 418 | 307 | 111 |- | 1981 | 422 | 2,731 | 1,436 | 1,295 | 1,172 | 628 | 544 | — | — | — | 708 | 476 | 232 |- | 1991 | 485 | 2,924 | 1,540 | 1,384 | 1,375 | 742 | 633 | 0 | 0 | 0 | 1,125 | 696 | 429 |- | 2001 | 644 | 3,556 | 1,870 | 1,686 | 1,733 | 915 | 818 | 0 | 0 | 0 | — | — | — |- | 2011 | 756 | 3,815 | 2,035 | 1,780 | 1,962 | 1,042 | 920 | — | — | — | — | — | — |} ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |author=Punjab Government |title=Gazetteer of the Ferozepore District, 1883-84 |year=1883 |page=129 |publisher=Civil and Military Gazette Press |location=Lahore}}</ref> ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।<ref>{{cite book |title=Who's Who: Punjab Freedom Fighters |volume=1 |editor-first=Fauja |editor-last=Singh |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala |year=1972 |page=578}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।<ref>ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ, ''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਸੰਨ 1926 ਤੋਂ 1976 ਤਕ)'', ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਸਰਚ ਬੋਰਡ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਪੰਨਾ 36.</ref> 1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite book |title=The Government Gazette: Punjab and Its Dependencies |year=1934 |page=301 |publisher=Government of Punjab}}</ref> 1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |title=The Sikh Gurdwaras Act, 1925 |publisher=Government of India |year=1925 |pages=115 |chapter=Schedule }}</ref> 1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=Kanwar |first1=Jaswant Singh |last2=Sehgal |first2=J. L. |last3=Dhingra |first3=D. R. |title=Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab |publisher=Agricultural Information Section, Punjab Agricultural University |year=1963 |page=47}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.<ref>{{cite book |last1=Kanwar |first1=Jaswant Singh |last2=Sehgal |first2=J. L. |last3=Dhingra |first3=D. R. |title=Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab |publisher=Agricultural Information Section, Punjab Agricultural University |year=1963}}</ref> 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ |publisher=ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=1959 |pages=453–454 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=ਸੰਧੂ |first=ਕਿਰਨਜੀਤ |title=ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ. |type=ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ |institution=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=2011 }}</ref> ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।<ref name="malwa1950">{{cite book |editor=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ |chapter=੬੭. ਛਤਿਆਣੇ, ਲਖੀ ਜੰਗਲ, ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ |pages=71–73 |publisher=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਸਦਨ |location=ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ |year=1950 }}</ref> 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਨਾਭਾ |first=ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ |title=Encyclopaedia of Sikh Literature |publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ |location=ਪਟਿਆਲਾ |year=1960 }}</ref> ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{cite web |title=ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ |author=ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ |website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਅਜਮੇਰ%20ਸਿੰਘ,%20ਭਾਈ }}</ref> ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Singha |first=H. S. |title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) |publisher=Hemkunt Press |year=2000 |page=46}}</ref> ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Chhattiāṇā |url=https://eos.learnpunjabi.org/CHHATTIANA.html |website=Encyclopedia of Sikhism |publisher=Punjabi University, Patiala |access-date=18 September 2026}}</ref> == ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) == ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.” 1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli. 1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement. 1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> 1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।</ref> ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.</ref> ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 pbgfjkb7jtkgxai1wklix22kngwovt4 0 45009 848238 836712 2026-09-29T04:01:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848238 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |image = ഓണപ്പൂക്കളം.jpg |caption = ਪੂਕਾਲਮ |holiday_name = ਓਣਮ |official_name = {{lang-ml|ഓണം}} |English name = ਓਣਮ |observedby = [[Hindu|Malayali]] |date = ਚਿੰਗਮ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ [[Shravana|ਥਿਰੁਵੋਨਮ]] [[ਨਾਕਸ਼ਤਰਾ]] |observances = [[Sadya]], [[Thiruvathira|Thiruvathira Kali]], [[Puli Kali]], ''Pookalam'', ''Ona-thallu'', Thrikkakarayappan, Onathappan, Thumbi thullal, Onavillu, Kazhchakkula in [[Guruvayur]], Athachamayam in [[Thrippunithura]] and [[Vallamkali]] (Boat race). |type = [[List of Hindu festivals|Hindu Festival]]/[[Public holidays in India|Indian festival]] |significance =ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਸੂਬਾ ਪੱਧਰੀ ਵਾਢੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ |date2013 = 16 ਸਤੰਬਰ |date2014 = 7 ਸਤੰਬਰ |duration = 10 ਦਿਨ |frequency = ਸਲਾਨਾਂ }} '''ਓਣਮ''' ([[ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਲਿਆਲਮ]]: ഓണം) [[ਕੇਰਲਾ]]<ref>{{Cite book|title=Encyclopaedia of India|first=Prabha|last=Chopra|year=1988|page=285|url=http://books.google.com/books?id=yAgMAAAAIAAJ|quote=''Onam — Most important and grandest Hindu festival of Kerala; held in Chingam (August-September)''}}</ref> ਦਾ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਅਗਸਤ-ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਰਲਾ ਦਾ ਰਾਜ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 4 ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਲਿਆਲੀ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਰਾਜਾ [[ਮਹਾਂਬਲੀ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਲਈ ਪਤਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Hindu082010">{{cite web|author=M. Nazeer|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/the-abiding-lore-and-spirit-of-onam/article583395.ece|title=The abiding lore and spirit of Onam|publisher=The Hindu|date=2010-08-10|accessdate=2013-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103045/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/The-abiding-lore-and-spirit-of-Onam/article16138152.ece|archive-date=2023-08-22|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰੰਗੋਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਰਦ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਤੈਰਾਕੀ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੌੜ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਓਣਮ ਕੇਰਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮਲਿਆਲੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਢੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। [[ਵਿਸ਼ੂ]] ਅਤੇ [[ਤਿਰੂਵਤੀਰਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ienxrTPHzzwC&pg=PA454|title=South Asian Folklore: An Encyclopedia|author1=Peter J. Claus|author2=Sarah Diamond|author3=Margaret Ann Mills|publisher=Taylor & Francis|year=2003|isbn=978-0-415-93919-5|page=454}}</ref> ਓਣਮ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਵਾਲਮ ਕਾਲੀ]] (ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ), [[ਪੁਲੀਕਾਲੀ]] (ਟਾਈਗਰ ਡਾਂਸ), [[ਪੂੱਕਲਮ|ਪੂੱਕਕਲਮ]] (ਫੁੱਲ [[ਰੰਗੋਲੀ]]), ਓਨਾਥੱਪਨ (ਪੂਜਾ), ਓਣਮ ਕਾਲੀ, ਤਗ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਯੁੱਧ, ਥੰਬੀ ਥੁੱਲਲ (ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਨ੍ਰਿਤ), [[ਕੁਮੈਟਟਿਕਲੀ]] (ਮਾਸਕ ਡਾਂਸ), ਓਨਾਥੱਲੂ (ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ), [[ਓਨਾਵਿਲੂ]] (ਸੰਗੀਤ), ਕਾਝਚੱਕੁਲਾ (ਪਲੈਨਟੀਨ ਭੇਟਾਂ), ਓਨਾਪੋਟਨ (ਪੋਸ਼ਾਕ), ਅਠਾਚਮਯਾਮ (ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਡਾਂਸ), ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="Hindu0820102">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/the-abiding-lore-and-spirit-of-onam/article583395.ece|title=The abiding lore and spirit of Onam|author=M. Nazeer|date=10 August 2010|publisher=The Hindu|accessdate=26 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103045/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/The-abiding-lore-and-spirit-of-Onam/article16138152.ece|archive-date=22 ਅਗਸਤ 2023|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਮਲਿਆਲੀਆਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7V6CBgAAQBAJ|title=Islamic Reform in South Asia|author1=Filippo Osella|author2=Caroline Osella|publisher=Cambridge University Press|year=2013|isbn=978-1-107-27667-3|page=152}}, Quote: "Onam [Malyali Hindu new year] (...)"</ref><ref name="CushRobinson2012p573">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3N4mGlbutbgC&pg=PA573|title=Encyclopedia of Hinduism|author1=Denise Cush|author2=Catherine Robinson|author3=Michael York|publisher=Routledge|year=2012|isbn=978-1-135-18978-5|pages=573–574}}</ref> ਓਣਮ ਕੇਰਲਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਜਨਤਕ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 'ਉਥਰਾਡੋਮ' (ਓਣਮ ਦੀ ਸ਼ਾਮ) ਤੋਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/onam-week-celebration/608|title=Onam Celebrations}}</ref> ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮਾਲੇਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="cush574">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kzPgCgAAQBAJ&pg=PA574|title=Encyclopedia of Hinduism|last=Cush|first=Denise|last2=Robinson|first2=Catherine|last3=York|first3=Michael|publisher=Routledge|year=2012|isbn=978-1135189792|location=|pages=573–574|language=en|quote=Despite its Hindu associations, Onam is celebrated by all communities.}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਕੇਰਲ ਦੇ ਗੈਰ-ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤਿਉਹਾਰ ਮੰਨਦਿਆਂ ਓਣਮ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।<ref name="cush574" /><ref>[http://indiatoday.intoday.in/story/muslim-man-celebrates-onam-kerala-payasam-fest/1/762527.html Malayali Muslim man celebrates Onam after a preacher calls the festival 'haram'], India Today, Shreya Biswas (12 September 2016); [http://www.thehindu.com/features/metroplus/mahabali-comes-calling/article6383238.ece Mahabali comes calling], The Hindu, Neeti Sarkar (5 September 2014)</ref><ref name="Ponnumuthan1996p210" /> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ]] 3mlxlbzxxkr6rlobruppnb1p6uktppz 0 49253 848188 735287 2026-09-29T01:24:02Z Kaur.gurmel 7222 +ਹਵਾਲਾ 848188 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | latd = | latm = | lats = | latNS = N | longd = | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = | subdivision_type =ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 =ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = [[ਬਲਾਕ]] | parts = ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type =[[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] | website = | footnotes = }} '''ਸੁਸਨਾ'''<ref>{{Cite web |title= |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Hoshiarpur/Hoshiarpur_1ai/Susana}}</ref> ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।<ref>http://pbplanning.gov.in/districts/Hoshiarpur-1.pdf</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] bc5dp9jdktwensl8er41tb6rapuo35w 0 52509 848168 682274 2026-09-28T23:41:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848168 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =ਆਬਿਦ ਹੁਸੈਨ | image = Ambassador Abid Hussain.jpg | imagesize = | caption =ਆਬਿਦ ਹੁਸੈਨ | birth_date = 26 ਦਸੰਬਰ 1926 | birth_place = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ]] | death_date = 21 ਜੂਨ 2012 (ਉਮਰ 85 ਸਾਲ) | death_place =ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ |occupation= ਭਾਰਤੀ [[ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ]], ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟ | birthname = ਆਬਿਦ ਹੁਸੈਨ | othername = | homepage = | spouse = ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਕਾਰਕੀ ਹੁਸੈਨ }} ਡਾ. '''ਆਬਿਦ ਹੁਸੈਨ''' (26 ਦਸੰਬਰ 1926 – 21 ਜੂਨ 2012) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਸੀ। ਉਹ 1992 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਟੇਟਸ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਜਦੂਤ ਸੀ ਅਤੇ 1985 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ [[ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ==ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਸ ਨੇ "ਹਿੰਦ-ਚੀਨ ਝਗੜਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਦੀਪ ਚ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ', (1977) ਦੀ ਲੇਖਕ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਕਾਰਕੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ [[ਇਰਸ਼ਾਦ ਪੰਜਾਤਨ]] ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਮਾਈਮ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਜਰਮਨ ਫਿਲਮ '' [[Der Schuh des Manitu]]'' 'ਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਹੁਸੈਨ, ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ (ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1942 ਵਿੱਚ ਉਥੋਂ ਦੇ [[ਨਿਜ਼ਾਮ ਕਾਲਜ]] ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|title=Peers lavish praise on Abid Hussain|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article3619353.ece|publisher=The Hindu|date=9 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120712090652/http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article3619353.ece|archive-date=12 ਜੁਲਾਈ 2012|access-date=16 ਨਵੰਬਰ 2014|url-status=dead}}</ref> ਆਬਿਦ ਹੁਸੈਨ ਸਿਵਲ ਸੁਸਾਇਟੀ डा ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ]], [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸੈਂਸਰਿਸ਼ਪ]], [[ਲਿੰਗ ਮੁੱਦੇ]], [[ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ]], ਅਤੇ [[ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਾਪੇਖਵਾਦ]] ਸਮੇਤ ਅਨੇਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਲੀ ਸਮਕਾਲੀ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਤਕੜਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref>{{Cite web |url=http://www.hri.ca/tribune/viewArticle.asp?ID=2444 |title=A Conversation with the Special Rapporteur on freedom of opinion and expression, September 1999 |access-date=2014-11-16 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927194934/http://www.hri.ca/tribune/viewArticle.asp?ID=2444 |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.icec-council.org/icec/abidhussain.htm Abid Hussain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831070342/http://www.icec-council.org/icec/abidhussain.htm |date=2009-08-31 }} ICEC.</ref><ref>[http://www.hindu.com/2005/01/28/stories/2005012817950300.htm Globalisation unstoppable: Abid Hussain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405050214/http://www.hindu.com/2005/01/28/stories/2005012817950300.htm |date=2005-04-05 }} By Our Special Correspondent, [[The Hindu]], 28 January 2005.</ref><ref>[http://www.rediff.com/news/1998/jul/04bomb.htm India and US should clear the air through talks, says Abid Hussain] [[Rediff.com]], 4 July 1998.</ref><ref>[http://www.thehindubusinessline.in/2002/12/23/stories/2002122301640300.htm `Time to assess globalisation dispassionately'] [[The Hindu]], [[Business Line]], 23 December 2002.</ref><ref>[http://www.nytimes.com/1991/10/11/world/libya-denies-india-atom-link.html Libya Denies India Atom Link] [[New York Times]], 11 October 1991."Dr. Abid Hussain, India's Ambassador to the United States, had .."</ref> 21 ਜੂਨ 2012 ਨੂੰ, ਆਬਿਦ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਦਿਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Abid-Hussain-former-Indian-ambassador-to-US-dies-in-London/articleshow/14322862.cms| title=Abid Hussain, former Indian ambassador to US, dies in London |publisher=The Times of India date=21 June 2012}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] 1y1rgzfdlgiqzvvq7nyi4lwslby1s58 0 53428 848326 847048 2026-09-29T09:49:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848326 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = ਗੜੀਮਾਈ ਤਿਉਹਾਰ | native_name = गढ़िमाई पर्ब | native_name_lang = hindi | logo = | logo_caption = | image = | caption = | status = Active | genre = ਤਿਉਹਾਰ | date = <!--"dates=" also works, but do not use both--> | begins = 28 ਨਵੰਬਰ 2014 | ends = ਨਵੰਬਰ 2014 | frequency = ਹਰ 5 ਸਾਲ ਬਾਅਦ | venue = [[Bariyarpur, Bara|ਬਰੀਆਰਪੁਰ]] | location = [[ਬਾਰਾ ਜਿਲ੍ਹਾ]] | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|type:landmark|display=inline,title}} --> | years_active = | first = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}}; "founded=" and "established=" also work --> | founder_name = | last = 2014 <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | prev = 2009 | next = 2019 | participants = | attendance = 30 ਲੱਖ ਲੋਕ | area = ਗੜੀਮਾਈ ਮੰਦਿਰ ਦੇ 3-5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਘੇਰੇ ਅੰਦਰ | budget = | activity = | patron = | organised = <!--"organized=" also works--> | filing = <!-- Filing status --> | people = | member = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ਗੜੀਮਾਈ ਤਿਉਹਾਰ''' [[ਨੇਪਾਲ]] ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਗੜੀਮਾਈ ਨਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮੱਝਾਂ, ਸੂਰਾਂ, ਕਬੂਤਰਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਮੁਰਗਿਆਂ ਅਤੇ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="BBC">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8375591.stm|title=Devotees flock to Nepal animal sacrifice festival|last=Jolly|first=Joanna |date=24 November 2009|work=BBC|accessdate=24 November 2009}}</ref> ਇਹ ਹਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ [[ਬਾਰਾ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ [[ਬਰੀਆਰਪੁਰ]] ਦੇ [[ਗੜੀਮਾਈ ਮੰਦਿਰ]] ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ, ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਕਠਮੰਡੂ]] ਤੋਂ 160 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ [[ਭਾਰਤ|ਇੰਡੋ]]-[[ਨੇਪਾਲ]] ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਤਲਿਆਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਵਰਣਨ== ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 50 ਲੱਖ ਲੋਕ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਮਧੇਸੀ ਲੋਕ|ਮਧੇਸੀ]] ਅਤੇ 70% ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਬਿਹਾਰ]] ਅਤੇ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਤੋਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ<ref>{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2009/11/20/gadhimai-festival-nepal-m_n_364790.html|title=Gadhimai Festival: Nepal Mass Animal Sacrifice Festival To Go Ahead Despite Protests|date=20 November 2009|work=The Huffington Post |accessdate=25 November 2009}}</ref>। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੜੀਮਾਈ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਖਤਮ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਆਵੇਗੀ।<ref name="th" /><ref name="toi">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-11-24/south-asia/28087161_1_porous-indo-nepal-border-maoist-mp-nepal-government|title=Indians throng Nepal's Gadhimai fair for animal sacrifice|last=Sarkar|first=Sudeshna|date=24 November 2009|work=The Times of India|accessdate=24 November 2009|archive-date=25 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025113235/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-11-24/south-asia/28087161_1_porous-indo-nepal-border-maoist-mp-nepal-government|dead-url=yes}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ (ਮਕਰ ਸਕ੍ਰਾਤੀ ਨੂੰ) ਖਤਮ ਹੋਇਆ। 2009 ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਲਗਭਗ 20,000 ਮੱਝਾਂ<ref name="nn">{{cite news|url=http://www.nepalnews.com/index.php/politics-archive/19-news/general/2577-over-20000-buffaloes-slaughtered-in-gadhimai-festival|title=Over 20,000 buffaloes slaughtered in Gadhimai festival|date=25 November 2009|work=NepalNews.com|accessdate=25 November 2009|archive-date=7 ਜਨਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107054801/http://www.nepalnews.com/index.php/politics-archive/19-news/general/2577-over-20000-buffaloes-slaughtered-in-gadhimai-festival|dead-url=yes}}</ref> ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 500,000 ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਬੁੱਚੜਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਬਲੀ ਦੇਣ ਕੰਮ ਕੀਤਾ<ref>{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-11/25/content_12536544.htm|title=Gadhimai festival begins in central Nepal|last=Xiang|first=Zhang|work=Xinhua News Agency|accessdate=25 November 2009|archive-date=4 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104134333/http://news.xinhuanet.com/english/2009-11/25/content_12536544.htm|url-status=dead}}</ref> । ==ਵਿਵਾਦ== ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ<ref name=TKP>{{cite news|title=Never Again|url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/11/23/oped/never-again/215205/|accessdate=20 March 2012|newspaper=The Kathmandu Post|archive-date=7 ਜਨਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107054756/http://kathmandupost.ekantipur.com/|dead-url=yes}}</ref><ref name=Tdifferently>{{cite web|title=Gadhimai Festival:Why it must never happen Again|url=http://www.think-differently-about-sheep.com/The_Gadhimai_festival_Why_it-must-never_happen-Again.htm|publisher=Think Differently|accessdate=18 March 2012|archive-date=7 ਜਨਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107054807/http://www.think-differently-about-sheep.com/The_Gadhimai_festival_Why_it-must-never_happen-Again.htm|dead-url=yes}}</ref>। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ [[ਬ੍ਰਿਗੇਤ ਬਾਰਦੋ]] ਅਤੇ [[ਮੇਨਕਾ ਗਾਂਧੀ]] ਨੇ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8369740.stm|title= Bardot appeal over animal slaughter at Nepal festival|date=20 November 2009|work=BBC|accessdate=25 November 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/belief/2009/nov/25/gadhimai-animal-sacrifice-nepal |title= The Gadhimai sacrifice is grotesque |first = Anil |last = Bhanot |date= 25 November 2009|publisher =The Guardian |accessdate=25 November 2009}}</ref> । ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ [[ਮਧੇਸੀ ਲੋਕ|ਮਧੇਸੀ ਲੋਕਾਂ]] ਦੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਦੇਣਗੇ।<ref name="th">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/international/article53883.ece|title=Gadhimai festival begins despite protests in Nepal|date=24 November 2009|work=The Hindu|accessdate=24 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701064944/http://www.thehindu.com/news/international/article53883.ece|archive-date=1 ਜੁਲਾਈ 2014|url-status=dead}}</ref> ==ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ== ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲਿਆ ਨੇ ਇਹ ਫੈਂਸਲਾ ਲਿਆ ਕਿ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਨਵਰ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite news|url = http://www.ekantipur.com/2014/10/13/editors-pick/gadaimai-slaughter-bihar-up-asked-to-check-animal-flow-into-bara/396254.html|title = Gadaimai slaughter: Bihar, UP asked to check animal flow into Bara|date = 13 October 2014|accessdate = 29 November 2014|newspaper = Kantipur|archive-date = 13 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141113020031/http://www.ekantipur.com/2014/10/13/editors-pick/gadaimai-slaughter-bihar-up-asked-to-check-animal-flow-into-bara/396254.html|dead-url = yes}}</ref> [[ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ|ਯੂਨਾਇਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਦੀ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਜੋਆਨਾ ਲੁਮਲੇ]] ਨੇ ਮਧੇਸੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url = http://www.dailymail.co.uk/news/article-2789504/end-nepal-s-festival-slaughter-joanna-lumley-calls-ban-sacrifice-250-000-animals-hindu-goddess.html|title = End Nepal's festival of slaughter: Joanna Lumley calls for ban on sacrifice of 250,000 animals to Hindu goddess|date = 11 October 2014|accessdate = 29 November 2014|newspaper = Daily Mail}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ]] qq0xdpwhxbbkq7zk1hin0891arruikr 0 53469 848293 735282 2026-09-29T08:08:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848293 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ਗਜਰੇਲਾ | image = [[File:Gajar Ka Halwa.JPG|250px]] | caption = ਪਲੇਟ ਵਿੱਚ ਗਜਰੇਲਾ | alternate_name = ਗਾਜਰ ਦਾ ਹਲਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਗਜਰੇਲਾ, ਗਾਜਰਪਾਕ | country = [[ਭਾਰਤ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | region = ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ | creator = | course = ਖੁਸ਼ਕ | served =ਠੰਡਾ ਜਾਂ ਗਰਮ | main_ingredient =ਗਾਜਰ, ਦੁੱਧ, ਪਾਣੀ, ਘੀ, ਖੰਡ | variations = ਲਾਲ ਮਖਮਲੀ ਹਲਵਾ, ਗਾਜਰ ਅਤੇ ਚੁਕੰਦਰ ਹਲਵਾ, ਗਾਜਰ ਅਤੇ ਪਨੀਰ ਦਾ ਹਲਵਾ | calories = | other = }} '''ਗਜਰੇਲਾ''',ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਗਾਜਰਪਾਕ ਅਤੇ ਗਾਜਰ ਦਾ ਹਲਵਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref>{{cite book| title=Classic Punjabi vegetarian and Grain Cooking| author=Julie Sahni| authorlink=| year=1985| publisher=HarperCollins| isbn=0-688-04995-8| page=512| url=http://books.google.com/?id=OppwQgAACAAJ&dq=gajar+halwa}}</ref><ref>{{cite web|last=NDTV Cooks|title=Gajar Ka Gajrela|url=http://cooks.ndtv.com/recipe/show/gajjar-ka-gajrela-232876|accessdate=23 August 2012}}</ref>, ਇੱਕ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ਕ ਮਿਠਾਈ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref>{{cite news|last=The Hindu|title=Vasundhara Chauhan Article72932|url=http://www.thehindu.com/opinion/columns/Vasundhara_Chauhan/article72932.ece|accessdate=23 August 2012|location=Chennai,।ndia|date=2 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106040537/http://www.thehindu.com/opinion/columns/Vasundhara_Chauhan/article72932.ece|archive-date=6 ਜਨਵਰੀ 2014|url-status=dead}}</ref>। ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਗਾਜਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਦੂਕਸ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਚੀਨੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅੱਗ ਤੇ ਸੇਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਤਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਾਜੂ ਅਤੇ ਬਦਾਮ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ<ref>{{cite web|last=Gulfnews|title=Carrot Halwa Panna Cotta|url=http://gulfnews.com/life-style/food/carrot-halwa-panna-cotta-1.704790|accessdate=23 August 2012|archive-date=6 ਜਨਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106040355/http://gulfnews.com/life-style/food/carrot-halwa-panna-cotta-1.704790|dead-url=yes}}</ref>। ਇਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ [[ਦਿਵਾਲੀ]], [[ਈਦ]], [[ਹੋਲੀ]] ਅਤੇ [[ਰੱਖੜੀਆਂ]] ਦੇ ਤਿਓਹਾਰਾਂ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਖਾਣਾ]] 9mektqa8jhrxavdbfwuhj95bip7qers 0 53525 848100 469855 2026-09-28T15:03:41Z Nitesh Gill 8973 848100 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | bgcolour = | name = ਜਿਓਰਜਿਓ ਵਾਸਾਰੀ | image = Giorgio Vasari Selbstporträt.jpg | caption = ਵਾਸਾਰੀ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ | birth_date = {{birth date|1511|7|30|df=y}} | birth_place = [[Arezzo]], Tuscany | death_date = {{Death date and age|1574|6|27|1511|7|30|df=y}} | death_place = [[ਫਲੋਰੈਂਸ]]<ref name=gaunt>Gaunt, W. (ed.) (1962) ''Everyman's dictionary of pictorial art. Volume II.'' London: Dent, p. 328. ISBN 0-460-03006-X</ref> | nationality = Italian | field = [[ਚਿੱਤਰਕਾਰ]], [[ਆਰਕੀਟੈਕਟ]] | training = [[Andrea del Sarto]] | movement = [[Renaissance]] | works =ਇਟਲੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਮੂਰਤੀਕਾਰਾਂ, ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ | patrons = | influences = | influenced = [[Karel van Mander]] }} '''ਜਿਓਰਜਿਓ ਵਾਸਾਰੀ''' ({{IPA-it|ˈdʒordʒo vaˈzari|lang}}; 30 ਜੁਲਾਈ 1511 – 27 ਜੂਨ 1574) ਇੱਕ [[ਇਤਾਲਵੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਇਤਾਲਵੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]], ਆਰਕੀਟੈਕਟ, [[ਲੇਖਕ]] ਅਤੇ [[ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] ਸੀ, ਜੋ ਅੱਜ ''ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਮੂਰਤੀਕਾਰਾਂ, ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ'' ਲਿਖਣ ਕਰ ਕੇ ਵਧੇਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਕੰਮ [[ਕਲਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਕਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ]] ਲੇਖਣੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਬੁਨਿਆਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਆਰੰਭਿਕ ਜੀਵਨ == ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਆਧਾਰ|}} tieyj6n164gzppic8tj8vmxyt8b66gv 0 58564 848160 535601 2026-09-28T22:15:49Z CommonsDelinker 156 Removing [[:c:File:Nuh_(Noah)1.png|Nuh_(Noah)1.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:ChemSim|ChemSim]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]]. 848160 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ਨੂਹ | honorific_suffix = alayhi s-salām - <br> (عليه السلام) | native_name = Nūḥ - نوح<ref name="Dictionary of Islam">{{cite book|last=Hughes|first=Thomas Patrick|title=Dictionary of Islam: being a cyclopaedia of the doctrines, rites, ceremonies, and customs, together with the technical and theological terms of the Muhammadan religion|year=1995|publisher=Asian Educational Services|location=New Delhi|isbn=9788120606722|page=435|url=http://books.google.com/books?id=O84eYLVHvB0C&pg=PA435&dq=Noah+in+Islam&hl=en&sa=X&ei=RrFPUq71JKHK0AWJqYCACA&redir_esc=y#v=onepage&q=Noah%20in%20Islam&f=false|edition=Reprint}}</ref> | native_name_lang = | image = | image_size = | alt = | caption = [[ਇਸਲਾਮੀ ਕੈਲੀਗਰਾਫ਼ੀ]] ਵਿੱਚ ''ਨੂਹ'' ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ [[ਅਲੀਏ ਅੱਸਲਾਮ]]. | birth_name = | birth_date = | birth_place = | disappeared_date = <!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --> | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | other_names = | years_active = | known_for = [[ਨੂਹ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ#ਇਸਲਾਮ|ਨੂਹ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ]] | notable_works = | style = | influences = | influenced = | predecessor = | successor = | opponents = | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = [[ਸ਼ੇਮ]], [[ਹਾਮ (ਨੂਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ)|ਹਾਮ]], [[ਯਾਫ਼ਥ]], ਕੇਨਾਨ (ਇਸਲਾਮੀ ਰਵਾਇਤ) | parents = | relatives = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | footnotes = | box_width = }} '''ਨੂਹ''' ({{lang-ar-at|a=نوح|t=ਨੂਹ}}),<ref name="Dictionary of Islam" /> ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਅੱਲ੍ਹਾ ([[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]]: [[ਅੱਲ੍ਹਾ|{{Rtl-lang|ar|الله}}]] ''{{transl|ar|DIN|Allāh}}'') ਦਾ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ 900 ਸਾਲ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਬੁਲਾਇਆ ਮਗਰ ਉਸ ਦੀ ਕੌਮ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਵੀ ਸਾਡੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਹੈਂ ਅਗਰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰਸੂਲ ਭੇਜਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦਾ ਔਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 80 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਦੀਨ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ]] 9xg10lje0h4r552qirlsq7jon5k0yxv 0 60053 848338 822338 2026-09-29T10:36:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848338 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਚੌਥੀ ਕੂਟ |image =The Fourth Direction Cannes 3.jpg |caption =2015 ਵਿੱਚ ਕੈਨਸ ਵਿਖੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਟੀਮ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ | director = [[ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | producer = ਕਾਰਤਿਕੇ ਨਾਰਾਇਣ ਸਿੰਘ | writer = [[ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ]]<br>ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | based on = {{based on|''ਚੌਥੀ ਕੂਟ'' ਅਤੇ ''ਮੈਂ ਹੁਣ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹਾਂ''|ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ}} | starring = ਸੁਵਿੰਦਰ ਵਿੱਕੀ, ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ, ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਹਰਨੇਕ ਔਲਖ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਭੰਗੂ | music = ਮਾਰਕ ਮਾਰਡਰ | cinematography = ਸੱਤਿਆ ਰਾਏ ਨਾਗਪਾਲ | editing = ਭੁਪੇਸ਼ 'ਮਿਕੀ' ਸ਼ਰਮਾ | studio = The Film Café | distributor = | released = {{film date|2015|5|15|[[2015 ਕੈਨਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ|ਕੈਨਸ]]|df=yes}} | runtime = 115 ਮਿੰਟ | country = [[ਭਾਰਤ]] | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] }} '''''ਚੌਥੀ ਕੂਟ''''' ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ [[ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] ਦੀਆਂ ਦੀ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ- [[ਚੌਥੀ ਕੂਟ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)]] ਤੇ ‘ਮੈਂ ਹੁਣ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹਾਂ’, ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਬਣੀ [[ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਾਰਤਿਕੇ ਨਾਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦੀ ਕਹਾਣੀ 1980 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ|ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਦੇ ਮਾਹੌਲ]] ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite news|last=Shankar|first=Lekha|title=Many nominations for Indian films|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3356293.ece|accessdate=June 27, 2012|newspaper=The Hindu|date=April 26, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630202256/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3356293.ece|archive-date=ਜੂਨ 30, 2012|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਮਈ 2015 ਨੂੰ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਕਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। == ਕਲਾਕਾਰ== * ਜੋਗਿੰਦਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਵਿੰਦਰ ਵਿੱਕੀ * ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ * ਹਰਲੀਨ ਕੌਰ * ਤਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ * ਜੁਗਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ * ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰਨੇਕ ਔਲਖ * ਦਾਦੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਭੰਗੂ * ਸਿੱਖ ਮੁਸਾਫਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤੇਜਪਾਲ ਸਿੰਘ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== *{{IMDb title|4636068}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] lgn1tcn7otjic3u8egxloaq207agn16 0 60228 848186 847866 2026-09-29T01:00:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848186 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ਇਵਾਨ ਯਾਕੋਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਕੋ<br>Іван Якович Франко | image = Ivan Franko (1898).png | imagesize = | caption = | birth_name = Іван Якович Франко | pseudonym = ਮਾਈਰੋਨ, ਕਰੇਮਿਨ, ਜ਼ਾਈਵੀ | birth_date = {{OldStyleDate|August 27|1856|August 15}} | birth_place = [[ਨਾਹੀਊਵੇਚੀ]], [[ਆਸਟਰੀਅਨ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਯੂਕਰੇਨ]]) | death_date = {{OldStyleDate|May 28|1916|May 15}} | death_place = [[ਲੈਂਬਰਗ]], [[ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ]] (ਹੁਣ [[ਯੂਕਰੇਨ]]) | occupation = ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨ | ethnicity = [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੋਕ|ਯੂਕਰੇਨੀ]] | period = 1874–1916 | genre = [[ਮਹਾਂਕਾਵਿ]], [[ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ]], [[ਨਾਵਲ]], [[ਨਾਟਕ]] | subject = | movement = [[ਯਥਾਰਥਵਾਦ (ਕਲਾ)|ਯਥਾਰਥਵਾਦ]], [[ਡੈਕਾਡੈਂਟ ਲਹਿਰ]] | spouse = ਓਲਹਾ ਫ਼ੇਦੋਰੀਵਨਾ ਖੋਰੂਜ਼ਿੰਸਕਾ | children = ਆਂਦਰੀਏ <br>[[ਪੇਤਰੋ ਫ਼ਰਾਂਕੋ]] <br> ਤਾਰਾਸ ਫ਼ਰਾਂਕੋ<br> ਹਾਨਾ ਕਲਿਊਚਕੋ (ਫ਼ਰਾਂਕੋ) | influences = [[ਮਿਖਾਇਲੋ ਦਰਾਹੋਮਾਨੋਵ]], [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ]] | influenced = | signature = }} '''ਇਵਾਨ ਯਾਕੋਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਕੋ''' ({{lang-uk|Іван Якович Франко}}, {{IPA-uk|iˈvɑn ˈjɑkovɪt͡ʃ frɐnˈkɔ|pron}}) ({{OldStyleDate|27 ਅਗਸਤ|1856|15 ਅਗਸਤ}} &ndash; {{OldStyleDate|28 ਮਈ|1916|15 ਮਈ}}) ਇੱਕ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ। [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਜਸੂਸੀ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸਨੇ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]], [[ਲੋਰਡ ਬਾਇਰਨ]], [[ਵਿਕਤੋਰ ਊਗੋ]], [[ਦਾਂਤੇ ਆਲੀਗੇਰੀ]], [[ਗੋਏਥੇ]] ਵਰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ [[ਯੂਕਰੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਕਰੇਨੀ]] ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸਨੇ [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਚਿੰਤਨ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਅਸਰ ਪਾਇਆ। ==ਜੀਵਨ== ਫ਼ਰਾਂਕੋ ਦਾ ਜਨਮ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪਿੰਡ ਨਾਹੀਊਵੇਚੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ<ref>[http://gska2.rada.gov. ua/pls/z7502/A005?rdat1=17.07.2005&rf7571=19469 Облікова картка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130801122059/http://gska2.rada.gov/ |date=2013-08-01 }} {{Cite web |url=http://gska2.rada.gov/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130801122059/http://gska2.rada.gov/ |archive-date=2013-08-01 |url-status=bot: unknown}} {{uk icon}}</ref> ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਸਟਰੀਅਨ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਹ ਖਾਂਦੇ-ਪੀਂਦੇ ਘਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਕੋਲ ਨੌਕਰ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 59 ਕਿੱਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ।<ref>{{YouTube|L1IXCePNN5I|Film about Ivan Franko by Sofia Chemerys, part 2}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ== {{Commons category|Ivan Franko}} * [http://www.encyclopediaofukraine.com/pages/F/R/FrankoIvan.htm Article on Ivan Franko] from the Encyclopedia of Ukraine * [http://chtyvo.org.ua/authors/Franko/Borislav_stories_anhl/ Ivan Franko ''Boa Constrictor and Other Stories''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150423225714/http://chtyvo.org.ua/authors/Franko/Borislav_stories_anhl/ |date=2015-04-23 }} * [http://chtyvo.org.ua/authors/Franko/Poems_and_Stories_anhl/ Ivan Franko ''Poems and Stories'' trans. by John Weir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150423181614/http://chtyvo.org.ua/authors/Franko/Poems_and_Stories_anhl/ |date=2015-04-23 }} * [http://chtyvo.org.ua/authors/Franko/Selections_Poems_and_Stories_anhl/ Ivan Franko ''Selections: Poems and Stories''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150423233459/http://chtyvo.org.ua/authors/Franko/Selections_Poems_and_Stories_anhl/ |date=2015-04-23 }} * [http://chtyvo.org.ua/authors/Franko/The_Poet_of_Western_Ukraine_Selected_Poems_anhl/ Ivan Franko ''The Poet of Western Ukraine. Selected Poems''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150423234512/http://chtyvo.org.ua/authors/Franko/The_Poet_of_Western_Ukraine_Selected_Poems_anhl/ |date=2015-04-23 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਵੀ]] 2xzmn3n0jkkz34ngk5sj58vi3jtm8jd 0 60660 848285 724248 2026-09-29T07:19:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848285 wikitext text/x-wiki [[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਨਾਈਜੀਰੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2012 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਗਣਿਤ ਵਰ੍ਹਾ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਕੌਮੀ ਗਣਿਤ ਵਰ੍ਹਾ ਗਣਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ [[ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਆਇੰਗਰ|ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਾਮਾਨੁਜਨ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 22 ਦਸੰਬਰ 1887 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ 125ਵਾਂ ਜਨਮ ਦਿਨ 22 ਦਸੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name=PMSpeech>{{cite web|title=PM's speech at the 125th Birth Anniversary Celebrations of Ramanujan at Chennai|url=http://pmindia.nic.in/speech-details.php?nodeid=1117|publisher=Government of India|accessdate=20 April 2012|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20120729041631/http://pmindia.nic.in/speech-details.php?nodeid=1117|archivedate=29 July 2012}}</ref><ref>{{cite news|last=K Venkataramanan|title=Manmohan's concern over decline in quality of maths teachers|url=http://www.thehindu.com/news/national/article2749097.ece|accessdate=20 April 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=26 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120428230630/http://www.thehindu.com/news/national/article2749097.ece|archive-date=28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012|url-status=dead}}</ref> ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ, ਸਾਲ 2012 ਨੂੰ ਗਣਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੌਮੀ ਗਣਿਤ ਵਰ੍ਹਾ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite news|last=Idoko|first=Clement|title=FG declares 2012 National Mathematics Year|url=http://tribune.com.ng/index.php/news/36643-fg-declares-2012-national-mathematics-year|accessdate=20 April 2012|newspaper=[[Nigerian Tribune]]|date=27 February 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405150129/http://tribune.com.ng/index.php/news/36643-fg-declares-2012-national-mathematics-year|archivedate=5 April 2012}}</ref><ref>{{cite news|last=Onochie|first=Maureen|title=Jonathan proclaims 2012 as National Mathematics year|url=http://www.dailytrust.com.ng/index.php?option=com_content&view=article&id=155049:jonathan-proclaims-2012-as-national-mathematics-year&catid=1:news&Itemid=2|accessdate=20 April 2012|newspaper=[[Daily Trust]]|date=20 February 2012}}</ref> == ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਗਣਿਤ ਵਰ੍ਹਾ == ਸਾਲ 2012 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਗਣਿਤ ਵਰ੍ਹਾ ਵਜੋਂ ਮਨੋਨੀਤ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਐਲਾਨ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ|ਡਾ: ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] ਨੇ 26 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਦੀ 125ਵੀਂ ਜਯੰਤੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। 2012। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ 22 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ 2012 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਣਿਤ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਮੇਟੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਮ.ਐਸ. ਰਘੂਨਾਥਨ, ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਜੋਂ ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਗਣਿਤਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਦਿਨੇਸ਼ ਸਿੰਘ, ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਗਣਿਤ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ, ਕੌਮੀ ਗਣਿਤ ਵਰ੍ਹਾ ਦੇ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਮੰਤਰੀ ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite news|title=Year-long celebration|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/science/article2746997.ece|accessdate=20 April 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=26 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120504162819/http://www.thehindu.com/sci-tech/science/article2746997.ece|archive-date=4 ਮਈ 2012|url-status=dead}}</ref> == ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਗਣਿਤ ਵਰ੍ਹਾ == ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ, ਕੌਮੀ ਗਣਿਤ ਵਰ੍ਹਾ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਥੀਮ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੋਣਗੀਆਂ ਗਣਿਤ: ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਕੁੰਜੀ। ਸਮਾਗਮਾਂ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 1 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ ਮੂਸਾ ਯਾਰਡੁਆ ਡੋਮ, ਅਬੂਜਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੇ 13 ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ]] rml5ja4u9ue95hn47q4uv75lr15dqin 0 63079 848315 577471 2026-09-29T09:28:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848315 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = ਗੋਦਾਵਰੀ ਮਹਾ ਪੁਸ਼ਕਰਮ | native_name = గోదావరి పుష్కరాలు | native_name_lang = Pushkaralu | logo = Godavari river maha pushkaram logo.png | logo_alt = ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਮਹਾ ਪੁਸ਼ਕਰਮ ਲੋਗੋ | logo_caption = ਦਫ਼ਤਰੀ ਮਹਾ ਪੁਸ਼ਕਰਮ ਲੋਗੋ 2015 | logo_size = 100px | image = Sunset at Godavri.JPG | image_size = 200px | alt = | caption = ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ [[Rajahmundry]] ਆਥਣ | status = Active | genre = [[Hindu festivals]] | begins = {{start date|2015|07|14}} | ends = {{start date|2015|07|25}} | frequency = {{unbulleted list|every 12 years|every 144 years <small>(Maha Pushkaram)</small>}} | venue = {{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; <!--Hides borders and improves row spacing--> |title=List of Major [[Ghats]] |1='''[[Basar]]''' |2='''[[Dharmapuri, Telangana|Dharmapuri]]''' |3=[[Kotilingala]] |4=[[Kaleshwaram]] |5='''[[Bhadrachalam]]''' |6=[[Dowlaiswaram]] |7='''[[Rajahmundry]]''' |8=[[Kovvur]] |9=[[Narsapuram]] |10=[[Antervedi]] }} | location = [[ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ]] | coordinates = {{coord|16.990991|81.774002|type:event|display=inline,title}} | country = [[ਭਾਰਤ]] | first = ancestral<!-- {{start date|YYYY|mm|dd}} "founded=" and "established=" also work --> | founder_name = Tundiludu | last = {{start date|2003|06|30}} | prev = {{start date|1991|08|14}} | next = ਪੁਸ਼ਕਰਮ 2027 ਅਤੇ ਮਹਾ ਪੁਸ਼ਕਰਮ 2159 ਵਿੱਚ | participants = 4 ਤੋਂ 5 ਕਰੋੜ | attendance = | capacity = | area = [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]], [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | budget =।NR 1,295 [[ਕਰੋੜ]] (2015 ਵਿੱਚ)<ref name="Eenadu">{{Cite web |url=http://www.eenaduindia.com/State/AndhraPradhesh/2015/06/11160715/Chandrababu-reviews-Godavari-Maha-Pushkaram.vpf |title=CM Chandrababu reviews Godavari 'Maha Pushkaram' |accessdate=2015-06-11 |publisher=Eenadu।ndia.com |archive-date=2015-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702123812/http://www.eenaduindia.com/State/AndhraPradhesh/2015/06/11160715/Chandrababu-reviews-Godavari-Maha-Pushkaram.vpf |dead-url=yes }}</ref> | activity = Holy river dip and worship at the temples on the banks of the river | leader_name = | patron = | organised = <!-- "organized=" also works --> | people = | member = | website = {{URL|http://www.godavarimahapushkaram.org/|godavarimahapushkaram.org}} | footnotes = }} [[File:Godavari River.png|thumb|right|260px|Course of the Godavari River through the [[South।ndian]] Peninsula]] {{Hinduism}} '''ਗੋਦਾਵਰੀ ਮਹਾ ਪੁਸ਼ਕਰਮ''' ਕੁੰਭ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਮੇਲਾ ਹੈ, ਜੋ 14 ਜੁਲਾਈ 2015 ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਦੀ ਅਵਧੀ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ 12-ਸਾਲ ਬਾਅਦ [[ਗੋਦਾਵਰੀ ਪੁਸ਼ਕਰਮ]] ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ 12ਵੀਂ ਵਾਰ, ਹਰ 144 ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name=Maha>{{Cite web|url=http://www.godavarimahapushkaram.org/2015/06/22/godavari-maha-pushkaram-2015/|title=Godavari Maha Pushkaram 2015|accessdate=3 June 2015|publisher=Official website of Godavari Mahapushkaram Organization|archive-date=2 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702134335/http://www.godavarimahapushkaram.org/2015/06/22/godavari-maha-pushkaram-2015/|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਹਾੜ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਧਵੀਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਸਿੰਹ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name=Maha/>{{Sfn|Roshen|2014|p=921}} ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਲ ਭਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਉਸ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਹਿਲੇ 12 ਦਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="Eenadu"/><ref name=Maha/><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/yw/2003/07/26/stories/2003072601020300.htm|title=Holy Dip|author=Ranee Kumar|newspaper=The Hindu|date=2003-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160724102437/http://www.thehindu.com/thehindu/yw/2003/07/26/stories/2003072601020300.htm|archive-date=2016-07-24|access-date=2015-07-14|url-status=dead }}</ref>{{Sfn|Roshen|2014|p=921}} ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਾਰਾਲੁ ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[File:River Godavari at Bhadrachalam during Pushkaram in 2015.JPG|thumb|right|[[Godavari Pushkaram]] at [[Bhadrachalam]], 2015]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} dk38j1svll8kr6svzzh2tdktcmqd1i6 0 63456 848351 842574 2026-09-29T11:14:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848351 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ਜਹਾਂਗੀਰ ਪਹਿਲਾ | title = ਪਾਦਸ਼ਾਹ <br>ਅਲ-ਸੁਲਤਾਨ ਅਲ-ਆਜ਼ਮ | image = Indian - Single Leaf of a Portrait of the Emperor Jahangir - Walters W705 - Detail.jpg | caption = ਚੌਥੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ | succession = [[File:Flag of the Mughal Empire.svg|border|22x20px]] ਚੌਥਾ [[ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] | reign = 3 ਨਵੰਬਰ 1605 – 28 ਅਕਤੂਬਰ 1627 | coronation = 24 ਨਵੰਬਰ 1605 | predecessor = [[ਅਕਬਰ]] | successor = ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਮਿਰਜ਼ਾ (''ਹਕੀਕੀ'') <br> [[ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ]] | birth_name = ਨੂਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸਲੀਮ | birth_date = {{birth date|1569|8|30|df=y}} | birth_place = [[ਫ਼ਤਿਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] ([[ਭਾਰਤ]])<ref>Henry Beveridge, ''Akbarnama of Abu'l Fazl Volume II'' (1907), p. 503</ref> | death_date = {{death date and age|1627|10|28|1569|8|30|df=yes}} | death_place = [[ਭਿੰਬੇਰ]], [[ਕਸ਼ਮੀਰ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) | burial_place = [[ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ]], [[ਲਹੌਰ]] | spouse = {{Unbulleted list| {{marriage|[[ਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ (ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਪਤਨੀ)|ਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ]]|13 February 1585|16 May 1604|end= {{Abbr|ਮੌ.|ਮੌਤ}}}}<ref>{{Cite book|last=Emperor of India|first=Jahangir|title=The Jahangirnama: memoirs of Jahangir, Emperor of India|publisher=Washington, D. C.: Freer Gallery of Art, Arthur M. Sackler Gallery, Smithsonian Institution; New York: Oxford University Press|year=1999|isbn=9780195127188|pages=12|translator-last=Thackston|translator-first=W. M.}}</ref> |{{marriage|[[ਜਗਤ ਗੋਸੈਨ|ਬਿਲਕੀਸ ਮਕਾਨੀ]]|21 September 1586|8 April 1619|end= {{Abbr|ਮੌ.|ਮੌਤ}}}}<ref>{{Cite book|last=Trimizi|first=S. A. I.|title=Mughal Documents|publisher=Manohar|year=1989|pages=31}}</ref><ref>{{Cite book|last=Sarkar|first=Jadunath|title=Mughal Administration|url=https://archive.org/details/dli.ministry.04529|publisher=M. C. Sarkar|year=1952|pages=[https://archive.org/details/dli.ministry.04529/page/156 156]–57}}</ref> |{{marriage|[[ਖਾਸ ਮਹਿਲ]]|1596}}<ref name=Q>{{cite book|first=Sir William|last=Foster|title=Early travels in India, 1583-1619|url=https://archive.org/details/earlytravelsinin0000fost|publisher=AMS Press|year=1975|pages=[https://archive.org/details/earlytravelsinin0000fost/page/100 100]–101|isbn=978-0-404-54825-4}}</ref> |[[ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਹਕੀਮ]] ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ<ref name=Q/> |{{marriage|[[ਸਾਲਿਹਾ ਬਾਨੂ ਬੇਗਮ]]|1608|1620|end= {{Abbr|ਮੌ.|ਮੌਤ}}}}<ref name=Q/> |{{marriage|[[ਨੂਰ ਜਹਾਂ]]|1611}}<ref name=Q/>}} | spouses = {{ubl |{{Marriage|[[ਸਾਹਿਬ ਜਮਾਲ]]|1586|1599|end= {{Abbr|ਮੌ.|ਮੌਤ}}}} |{{marriage|[[ਮਲਿਕਾ ਜਹਾਂ]]|1587}} |{{marriage|[[ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ (ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਪਤਨੀ)|ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ]]|1592}} }} | spouse-type = ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ | spouses-type = ਪਤਨੀਆਂ <br>[[#ਵਿਆਹ|''ਹੋਰ...'']] | issue = {{Plainlist| *[[ਸੁਲਤਾਨ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ]] *[[ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ]] *[[ਪਰਵਿਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ]] *[[ਬਹਾਰ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ]] *[[ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ]] *[[ਲੁਜ਼ਤ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ]] *[[ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਮਿਰਜ਼ਾ]] }} | issue-link = #ਵਾਰਸ | issue-pipe = ਹੋਰ... | full name = ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸਲੀਮ | era dates = [[16ਵੀਂ ਸਦੀ|16ਵੀਂ]] & [[17ਵੀਂ ਸਦੀ|17ਵੀਂ ਸਦੀ]] | regnal name = ਜਹਾਂਗੀਰ | posthumous name = ਜੰਨਤ ਮਕਾਨੀ ({{lit|ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਨਿਵਾਸ}}) | house = [[ਤੈਮੂਰ ਵੰਸ਼|ਤੈਮੂਰ ਦਾ ਘਰ]] | father = [[ਅਕਬਰ]] | mother = [[ਮਰੀਅਮ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ]] | signature = Persian 47 Wellcome L0050349.jpg | signature_type = [[ਮੋਹਰ (ਚਿੰਨ੍ਹ)|ਸ਼ਾਹੀ ਮੋਹਰ]] | religion = [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]]<ref>Andrew J. Newman, ''Twelver Shiism: Unity and Diversity in the Life of Islam 632 to 1722'' (Edinburgh University Press, 2013), online version: p. 48: "Jahangir [was] ... a Sunni."</ref><ref>John F. Richards, ''The Mughal Empire'' (Cambridge University Press, 1995), p. 103</ref> {{small|([[ਹਨਾਫੀ]])}} | dynasty = [[ਮੁਗ਼ਲ ਵੰਸ਼]] }} '''ਨੂਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸਲੀਮ'''<ref name=Singh14>{{cite book |editor-last1=Singh |editor-first1=Pashaura |editor1-link=Pashaura Singh (Sikh scholar) |editor-last2=Fenech |editor-first2=Louis E. |title=The Oxford handbook of Sikh studies |year=2014 |publisher=Oxford University Press |page=647 |isbn=978-0-19-969930-8}}</ref> (30 ਅਗਸਤ 1569 – 28 ਅਕਤੂਬਰ 1627), ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਹੀ ਨਾਮ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ({{Lang-fa|{{nq|جهانگیر}}}}, {{IPA-fa|d͡ʒahɑːn'giːr}}; {{lit|ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ}}),<ref name=Brit>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Jahangir |title=Jahāngīr |website=Encyclopædia Britannica |access-date=2 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180724183907/https://www.britannica.com/biography/Jahangir |archive-date=24 July 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ਚੌਥਾ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1605 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1627 ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਭਾਰਤੀ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਸਲੀਮ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == [[File:Birth of jahangir.jpg|thumb|ਫਤਿਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਮਰੀਅਮ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ।]] ਪ੍ਰਿੰਸ ਸਲੀਮ ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਰਾਣੀ ਮਰੀਅਮ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ,<ref name="farishta" >{{cite book|last1=Hindu Shah|first1=Muhammad Qasim|title=Gulshan-I-Ibrahimi|page=223}}</ref> ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 30 ਅਗਸਤ 1569 ਨੂੰ ਫਤਿਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name=tuzk-e-jahangiri>{{cite book |url=http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D11001080%26ct%3D0 |title=The Tūzuk-i-Jahangīrī Or Memoirs Of Jahāngīr |author=Jahangir |translator1=Alexander Rogers |translator2=Henry Beveridge |access-date=19 November 2017 |page=1 |publisher=Royal Asiatic Society |date=1909–1914 |location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012916/http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D11001080%26ct%3D0 |archive-date=5 March 2016 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਨ, ਹਸਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਹੁਸੈਨ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਜੋ ਕਿ 1564 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਜੁੜਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ, ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite book |last=Lal |first=Muni |year=1980 |title=Akbar |url=https://archive.org/details/Akbar/page/n142/mode/1up |publisher=Vikas Publishing House |page=133 |isbn=978-0-7069-1076-6}}</ref><ref>{{Cite book |last=Foreign Department Of India |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35314 |title=References In The Press To The Visit Of Their Royal Highnesses, The Prince And Princess Of Wales To India, 1905-06 |date=1905 |pages=421}}</ref><ref>{{Cite book |last=Havell |first=E. B. (Ernest Binfield) |url=http://archive.org/details/historyofaryanru00have |title=The history of Aryan rule in India from the earliest times to the death of Akbar |date=1918 |publisher=New York, Frederick A. Stokes company |others=The Library of Congress |pages=469}}</ref><ref>{{Cite book |last=Havell EB |url=http://archive.org/details/pli.kerala.rare.9313 |title=A Handbook to Agra and the Taj Sikandra, Fatehpur-Sikri and the Neighbourhood. |date=1912 |publisher=Longmans, Green & Co, London |others=Kerala State Library |pages=107}}</ref><ref>{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |url=https://www.worldcat.org/oclc/61751123 |title=The empire of the great Mughals: history, art and culture |date=2004 |others=Corinne Attwood, Burzine K. Waghmar, Francis Robinson |isbn=1-86189-185-7 |location=London |pages=35 |oclc=61751123}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬੱਚੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਗਏ ਸਨ, ਅਕਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਾਰਸ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੰਗਿਆ।<ref>{{cite book|last=Thompson|first=Della|title=The 9th edition of the concise oxford Dictionary of English|year=1995|volume=7|publisher=Oxford University Press}}</ref> ਜਦੋਂ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮੁੱਖ ਹਿੰਦੂ ਪਤਨੀ ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ੇਖ ਸਲੀਮ ਚਿਸਤੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀਕਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਆਦੇਸ਼ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਰਹਿਣ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੰਤ ਮਰੀਅਮ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਅਕਬਰ ਖੁਦ ਸੀਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਅੱਧਾ ਸਮਾਂ ਸੀਕਰੀ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|last1=Ahmed|first1=Nizamuddin|title=Tabaqat-i-Akbari|date=1599|page=144}}</ref> ਜਦੋਂ ਮਰੀਅਮ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ ਆਪਣੀ ਕੈਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੇਖ ਸਲੀਮ ਦੇ ਨਿਮਰ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੇਖ ਸਲੀਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=tuzk-e-jahangiri /><ref>{{cite book|last=Eraly|first=Abraham|author-link=Abraham Eraly|title=Emperors of the Peacock Throne: The Saga of the Great Mughals|url=https://books.google.com/books?id=04ellRQx4nMC&pg=PA171|year=2000|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-100143-2|page=171}}</ref> ਅਕਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਰਸ ਦੀ ਖਬਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦਾਵਤ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਅਪਰਾਧ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਸਮੁੱਚੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਡਮੁੱਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੀਕਰੀ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੇ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੀਕਰੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਡੀਕਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਾ ਦੇਖਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੋਤਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ। ਇਸਲਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਤੋਂ 41 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਸੀਕਰੀ ਗਿਆ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਪਾਲਕ ਮਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਸਲੀਮ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਕ ਭਰਾ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਕੋਕਾ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਕੁੱਬੂ), ਚਿਸ਼ਤੀ ਦਾ ਪੋਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|title = The Tūzuk-i-Jahāngīrī or Memoirs of Jahāngīr, Volume 2|year=1909|publisher=Royal Asiatic Society, London|page=62|editor-first=Alexander|editor-last=Rogers|editor-first2= Henry|editor-last2=Beveridge}}</ref><ref>{{cite book |last=Jahangir, Emperor of Hindustan |date=1999 |title=The Jahangirnama: Memoirs of Jahangir, Emperor of India |translator-last=Thackston |translator-first=Wheeler M. |translator-link=Wheeler Thackston |publisher=Oxford University Press |page=65 |isbn=978-0-19-512718-8 |quote=Qutbuddin Khan Koka's mother passed away. She had given me milk in my mother's stead—indeed, she was kinder than a mother—and I had been raised from infancy in her care. I took one of the legs of her bier on my own shoulder and carried it a bit of the way. I was so grieved and depressed that I lost my appetite for several days and did not change my clothes.}}</ref> ਸਲੀਮ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ, ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਦਾਅਵਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਸਤਾਦ ਕੁਤੁਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਟਿਊਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਣਨੀਤਕ ਤਰਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਮਾ, ਭਗਵੰਤ ਦਾਸ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੁੱਧ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਸਨ।{{Citation needed|date=September 2022}} ਸਲੀਮ ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਪੂਰਵ-ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਤੁਰਕੀ, ਮੁਗਲ ਪੂਰਵਜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ "ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ" ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite book|last=Asher|first=Catherine B.|url=http://dx.doi.org/10.1017/chol9780521267281|title=Architecture of Mughal India|date=1992-09-24|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26728-1|pages=99|doi=10.1017/chol9780521267281 }}</ref> == ਰਾਜ == <!--- Due to the size of the infobox this image distorts the layout. [[File:8 Abu'l Hasan. Celebrations at the accession of Jahangir. Jahangirnama. St. Petersburg Album. ca. 1615-18, Institute of Oriental Studies, St. Petersburg..jpg|thumb|Celebrations at the accession of Jahangir in 1600, when [[Akbar]] was away from the capital on an expedition, Salim organised a coup and declared himself emperor. Akbar had to hastily return to [[Agra]] and restore order.|upright]] [[File:سکه_جهانگیرشاه_هند.jpg|thumb|Commemorative Coin of Jahangir for 6th year of rule; with [[Lion and Sun]] symbol and Legends in [[Persian language|Persian]]. 1611]] ---> ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਅੱਠ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਵੀਰਵਾਰ, 3 ਨਵੰਬਰ 1605 ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ। ਸਲੀਮ ਨੂਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਜਹਾਂਗੀਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਗਾਜ਼ੀ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 36 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ 22-ਸਾਲ ਦਾ ਰਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਜਹਾਂਗੀਰ, ਜਲਦੀ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਗਲਾ ਵਾਰਸ ਬਣਨ ਲਈ ਅਕਬਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। 1606 ਵਿਚ ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿਚ ਕੈਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਆਪਣੇ ਤੀਜੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁਰਰਮ (ਰਾਜਸੀ ਨਾਮ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ) ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ, ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |url=https://www.brown.edu/Departments/Portuguese_Brazilian_Studies/ejph/html/issue6/html/flores_main.html |title=The Internationalization of Portuguese Historiography |website=brown.edu |access-date=23 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170514034521/http://www.brown.edu/Departments/Portuguese_Brazilian_Studies/ejph/html/issue6/html/flores_main.html |archive-date=14 May 2017 |url-status=live}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 1616 ਵਿਚ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁਰਰਮ ਨੂੰ ਅਹਿਮਦਨਗਰ, ਬੀਜਾਪੁਰ ਅਤੇ ਗੋਲਕੁੰਡਾ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।<ref name=":2">{{Cite book |last=Lal |first=Ruby |title=Empress - The astonishing reign of Nur Jahan |url=https://archive.org/details/empressastonishi0000lalr |publisher=W. W. Norton & Company |year=2018 |isbn=9780393239348 |edition=1st |location=United States of America |pages=[https://archive.org/details/empressastonishi0000lalr/page/126 126], 191}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਦੋਂ ਫਰਵਰੀ 1621 ਵਿੱਚ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ, ਲਾਡਲੀ ਬੇਗਮ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਖੁਰਰਮ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸੌਤੇਲੀ ਮਾਂ ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਨੂੰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਦੱਖਣ ਦੇ ਰੁੱਖੇ ਇਲਾਕਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਖੁਰਰਮ ਨੇ 1622 ਵਿਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਖੁਰਰਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਗੱਦੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।<ref name="Findly1993">{{cite book |author=Ellison Banks Findly |title=Nur Jahan: Empress of Mughal India |url={{Google books|ugxFjVDk3I8C|page=PA171|keywords=|text=|plainurl=yes}} |date= 1993 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-536060-8 |pages=170–172}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਫਾਵਿਦ ਸ਼ਾਸਕ ਸ਼ਾਹ ਅੱਬਾਸ ਨੇ 1622 ਦੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਧਾਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਾਬਰ ਦੇ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਸਫਾਵਿਡਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਦੀ ਤਜਰਬੇਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਅਫਗਾਨ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੰਧਾਰ ਸਫਾਵਿਡਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਮਾਰਚ 1623 ਵਿੱਚ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਜਰਨੈਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਬਤ ਖਾਨ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਖੁਰਮ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਖੁਰਰਮ ਉੱਤੇ ਮਹਾਬਤ ਖ਼ਾਨ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਕਤੂਬਰ 1625 ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name=":2" /> <ref name="Brit" /> === ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਬੰਧ === <!--- Due to the size of the infobox this image distorts the layout. [[File:Shah ʿAbbas I receiving Khan ʿÁlam, ambassador from Jahángír in 1617.jpg|thumb|Shah Abbas I receiving Khan Alam, ambassador from Jahangir in 1617]] ---> ਉਸਨੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕਿੰਗ ਜੇਮਸ ਨੂੰ ਸਰ ਥਾਮਸ ਰੋ ਨੂੰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਆਗਰਾ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਭੇਜਣ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ।<ref name="Anarchy"> {{cite book |last1=Dalrymple |first1=Willian |title=The Anarchy: The Relentless Rise of the East India Company |url=https://archive.org/details/anarchyrelentles0000dalr |date=2019 |publisher=Bloomsbury |location=London |isbn=978-1-4088-6437-1 |pages=[https://archive.org/details/anarchyrelentles0000dalr/page/15 15]–19 |edition=1}} </ref> ਰੋ ਨੇ 1619 ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ "ਰੈੱਡ ਵਾਈਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਕਸੇ" ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਲੈ ਕੇ ਪਹੁੰਚਿਆ: 16- ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ "ਬੀਅਰ ਕੀ ਸੀ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ?"।<ref name="Anarchy"/>{{rp|17}} ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਨਤੀਜਾ ਸੂਰਤ ਵਿਖੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ ਲਈ ਇਜਾਜ਼ਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, "ਰੋ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਇੱਕ ਮੁਗਲ-ਕੰਪਨੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ EIC ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁਗਲ ਗਠਜੋੜ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਵੇਗਾ"।<ref name="Anarchy"/>{{rp|19}} ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੋ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰਸਾਲੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਰਾਜ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਸਰੋਤ ਹਨ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਡਾਇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੱਖ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।<ref name=Roe> {{cite book |last1=Roe |first1=Sir Thomas |editor1-last=Foster |editor1-first=W |title=The Embassy of Sir Thomas Roe to the Court of the Great Mughal |date=1899 |publisher=Humphrey Milford |location=London |edition=Rev. 1926 | url=https://archive.org/details/embassysirthoma03roegoog}} </ref><ref name="Anarchy"/>{{rp|19}} ਸੰਨ 1623 ਵਿਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਹਵੀਲਦਾਰ ਖਾਨ ਆਲਮ ਨੂੰ 800 ਸਿਪਾਹੀਆਂ, ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਦਸ ਹਾਉਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਫ਼ਾਰਸ ਦੇ ਅੱਬਾਸ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਫਾਵਿਦ ਪਰਸ਼ੀਆ ਭੇਜਿਆ। ਕੰਧਾਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ।{{citation needed|date=January 2016}} ਖਾਨ ਆਲਮ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਫਾਵਿਦ ਪਰਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਖਾਨੇਟਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਤੋਹਫ਼ੇ ਅਤੇ ਮੀਰ ਸ਼ਿਕਾਰ (ਹੰਟ ਮਾਸਟਰਾਂ) ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।{{citation needed|date=January 2016}} 1626 ਵਿੱਚ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਕੰਧਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਫਾਵਿਡਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਓਟੋਮਾਨ, ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਠਜੋੜ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਓਟੋਮਨ ਸੁਲਤਾਨ, ਮੁਰਾਦ ਚੌਥੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵੀ ਲਿਖਿਆ। 1627 ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। == ਵਿਆਹ == ਸਲੀਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ ਉਸਦੇ ਮਾਮੇ ਰਾਜਾ ਭਗਵੰਤ ਦਾਸ, ਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਕੋਮਲ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite encyclopedia |last=Rahman |first=Munibur |encyclopedia=Encyclopédie de l'Islam |title=Salīm, Muḥammad Ḳulī |publisher=BRILL |doi=10.1163/9789004206106_eifo_sim_6549}}</ref> ਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ, 1585 ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਮਨਸਬ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਵਧਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite book|first=ʽAbd al-Qadir|last=Badayuni|title=Muntakhab-ut-Tawarikh|volume=II|page=358}}</ref> ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸਲੀਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵੀਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|first=Nizamuddin|last=Ahmad|title=Tabaqat-i-Akbari|page=599|volume=2}}</ref> ਅਕਬਰਨਾਮਾ ਵਿਚ ਅਬੁਲ ਫਜ਼ਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਚੇ ਕੱਦ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite book|last=Fazl|first=Abul|title=Ain-I-Akbari|year=1590|volume=3|pages=677–678}}</ref> ਮਾਨ ਬਾਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ 24 ਫਰਵਰੀ 1585 ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਕਸਬੇ ਆਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜੋ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਮਰੀਅਮ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ ਦਾ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਸੀ। ਅਕਬਰ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਪਤਵੰਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮੇਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੁਲਹਨ ਦੀ ਪਾਲਕੀ ਨੂੰ ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਸਲੀਮ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਸਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਹਰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਲਗਾਵ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਨੋਟ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name=Beveridge1909>{{cite book|title = The Tūzuk-i-Jahāngīrī or Memoirs of Jahāngīr, Volume 2|year=1909|publisher=Royal Asiatic Society, London|editor-first=Alexander|editor-last=Rogers|editor-first2= Henry|editor-last2=Beveridge|page=13}}</ref> ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|last=Emperor of India|first=Jahangir|title=The Jahangirnama: memoirs of Jahangir, Emperor of India|publisher=Washington, D. C.: Freer Gallery of Art, Arthur M. Sackler Gallery, Smithsonian Institution; New York: Oxford University Press|year=1999|url=https://archive.org/details/jahangirnamamemo00jaha/page/51/mode/1up?q=Shah+begum|isbn=9780195127188|pages=51|translator-last=Thackston|translator-first=W. M.}}</ref> [[File:Manohar. Emperor Jahangir Weighs Prince Khurram. Page from Tuzuk-i Jahangiri. 1610-1615, British Museum, London.jpg|thumb|left|ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਕਲਾਕਾਰ ਮਨੋਹਰ (1615) ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁਰਰਮ (ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ) ਨੂੰ ਤੋਲਦੇ ਹੋਏ।]] ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਮਾਨਵਤੀ ਬਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਵਿਆਹ 11 ਜਨਵਰੀ 1586 ਨੂੰ ਲਾੜੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Dimensions of Indian Womanhood, Volume 3|year=1993|pages=338}}</ref> ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਜਗਤ ਗੋਸਾਈਂ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਖੁਰਮ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਗੱਦੀ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। 26 ਜੂਨ 1586 ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਾਜਾ ਰਾਏ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite book|last=Fazl|first=Abul|title=The Akbarnama|publisher=ASIATIC SOCIETY OF BENGAL|volume=III|location=Calcutta|pages=748|translator-last=Beveridge|translator-first=Henry}}</ref> ਜੁਲਾਈ 1586 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਬੂ ਸਈਦ ਖਾਨ ਚਗਤਾਈ ਦੀ ਧੀ ਮਲਿਕਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। 1586 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਕੋਕਾ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ, ਹੇਰਾਤ ਦੇ ਖਵਾਜਾ ਹਸਨ ਦੀ ਧੀ ਸਾਹਿਬ-ਏ-ਜਮਾਲ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। 1587 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਮਲਿਕਾ ਜਹਾਂ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਰਾਜਾ ਦਰਿਆ ਮਲਭਾਸ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਅਕਤੂਬਰ 1590 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸੰਜਰ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦੀ ਧੀ ਜ਼ੋਹਰਾ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਮਰਤਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੇਸ਼ੋ ਦਾਸ ਰਾਠੌਰ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਕਰਮਸੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite book|title=Mertiyo Rathors of Merta, Rajasthan Vol II|pages=361}}</ref> 11 ਜਨਵਰੀ 1592 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਗੁਲ ਖਾਤੂਨ ਨਾਲ ਅਲੀ ਸ਼ੇਰ ਖਾਨ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਕੰਵਲ ਰਾਣੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਅਕਤੂਬਰ 1592 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਹੁਸੈਨ ਚੱਕ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਜਨਵਰੀ/ਮਾਰਚ 1593 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਹੁਸੈਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਗੁਲਰੁਖ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਸਤੰਬਰ 1593 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਖਾਨਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਲੀ ਖਾਨ ਫਾਰੂਕੀ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਬਦੁੱਲਾ ਖਾਨ ਬਲੂਚ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। 28 ਜੂਨ 1596 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਕਾਬਲ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਕੋਕਾ ਦੀ ਧੀ ਖਾਸ ਮਹਿਲ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕੋ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਪਰ ਸਲੀਮ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਅਕਬਰ ਨੇ ਇਸ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। 1608 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਮੈਂਬਰ, ਕਾਸਿਮ ਖਾਨ ਦੀ ਧੀ ਸਲੀਹਾ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਸਦੀ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਦਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖਿਤਾਬ ਬਰਕਰਾਰ ਰਿਹਾ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਖਿਤਾਬ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[File:Mogul- Jahangir - Münzkabinett, Berlin - 5549603.jpg|thumb|ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ]] 17 ਜੂਨ 1608 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਅੰਬਰ ਦੇ ਯੁਵਰਾਜ, ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਕੋਕਾ ਕੁਮਾਰੀ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਇਹ ਵਿਆਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮਾਂ ਮਰੀਅਮ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 11 ਜਨਵਰੀ 1610 ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਮ ਚੰਦ ਬੁੰਦੇਲਾ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite book|last=Emperor of Hindustan|first=Jahangir|url=https://archive.org/details/jahangirnamamemo00jaha/page/104/mode/2up?q=Shahryar|title=The Jahangirnama: memoirs of Jahangir, Emperor of India|publisher=Freer Gallery of Art, Arthur M. Sackler Gallery, Smithsonian Institution & Oxford University Press|year=1999|location=Washington, D. C. & New York|pages=104|isbn=978-0-19-512718-8 |translator-last=Thackston|translator-first=Wheeler Mclntosh}}</ref> ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ ਸਮਰਾਟ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਹਕੀਮ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|last=Nicoll|first=Fergus|title=Shah-Jahan: The Rise and Fall of the Mughal Emperor|quote=In fact, official records indicate that Khurram's father had at least twelve more wives, including the (unnamed) daughters of Mirza Muhammad Hakim.}}</ref><ref>{{cite book|first=Sir William|last=Foster|title=Early travels in India, 1583-1619|url=https://archive.org/details/earlytravelsinin0000fost|publisher=AMS Press|year=1975|pages=[https://archive.org/details/earlytravelsinin0000fost/page/100 100]–101|isbn=978-0-404-54825-4}}</ref> ਉਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ 25 ਮਈ 1611 ਨੂੰ ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ (ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਅਫਗਾਨ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਸੀ। ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪਤਨੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਚੁਸਤ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਨੂਰ ਜਹਾਂ ('ਵਰਲਡ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ') ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੂੰ ਨੂਰ ਮਹਿਲ ('ਮਹਿਲ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ') ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1620 ਵਿੱਚ ਸਲੀਹਾ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਪਦਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1627 ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਉਣ ਤੱਕ ਸੀ। == ਜਿੱਤਾਂ == [[File:Mogul- Jahangir - Münzkabinett, Berlin - 5549249.jpg|thumb|ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਸਿੱਕਾ]] ਸਾਲ 1594 ਵਿੱਚ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ, ਆਸਫ ਖਾਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਜਾਫਰ ਬੇਗ ਅਤੇ ਅਬੂਲ-ਫਜ਼ਲ ਇਬਨ ਮੁਬਾਰਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਾਲ ਬੁੰਦੇਲਾ ਦੇ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਿਓ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਓਰਛਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਭਿਆਨਕ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਹਾਂਗੀਰ 12,000 ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੁੰਦੇਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਿਓ ਨੂੰ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਿਓ ਨੇ 5000 ਬੁੰਦੇਲਾ ਪੈਦਲ ਅਤੇ 1000 ਘੋੜਸਵਾਰ ਫੌਜ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਭਗੌੜਾ ਰਿਹਾ। ਜੇਤੂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ, 26 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਓਰਛਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੁਗਲ ਗੜ੍ਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। [[File:Jahangir hunting with a falcon..jpg|thumb|left|ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਬਾਜ਼ ਨਾਲ ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਫਿਰ ਅਲੀ ਕੁਲੀ ਖਾਨ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਰਾਇਣ ਨਾਲ ਲੜਿਆ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਰਾਇਣ ਨੇ ਫਿਰ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਜ਼ੀਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਥਰੋਕੋਠਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਗੜੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1613 ਵਿੱਚ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਕੋਲੀਆਂ ਦੀ ਨਸਲ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਦਨਾਮ ਲੁਟੇਰੇ ਅਤੇ ਲੁਟੇਰੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਕੋਲੀ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਆਪਣੇ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਵੱਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਅਜਿਹੇ ਕੋਲੀ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ 169 ਮੁਖੀ 'ਬੋਲੋਡੋ' ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਨੂਰੁੱਲਾ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੁਆਰਾ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ।<ref>{{Cite book |last=Hanif |first=N. |url=https://books.google.com/books?id=CXH4RHYwkEsC |title=Islamic Concept of Crime and Justice: Political justice and crime |publisher=Sarup & Sons |year=1999 |isbn=978-81-7625-063-4 |location=[[New Delhi]], [[India]] |pages=73–74 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Herbert |first=Sir Thomas |url=https://books.google.com/books?id=46NMAQAAMAAJ |title=Sir Thomas Herbert, Bart: Travels in Africa, Persia, and Asia the Great : Some Years Travels Into Africa and Asia the Great, Especially Describing the Famous Empires of Persia and Hindustan, as Also Divers Other Kingdoms in the Oriental Indies, 1627-30, the 1677 Version |publisher=ACMRS (Arizona Center for Medieval and Renaissance Studies) |year=2012 |isbn=978-0-86698-475-1 |location=New Delhi, India |pages=180 |language=en}}</ref> 1613 ਵਿੱਚ, ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੇ ਮੁਗਲ ਜਹਾਜ਼ ਰਹੀਮੀ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ 100,000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਮਾਲ ਨਾਲ ਸੂਰਤ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ, ਜੋ ਸਾਲਾਨਾ ਹੱਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮੱਕਾ ਅਤੇ ਮਦੀਨਾ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਹੀਮੀ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਮਰੀਅਮ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਪਤਨੀ ਸੀ।<ref name="farishta" /><ref>{{cite book |author=Sekhara Bandyopadhyaya |year=2004 |title=From Plassey to Partition: A History of Modern India |publisher=Orient Blackswan |page=37 |isbn=978-81-250-2596-2}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ 'ਮੱਲਿਕਾ-ਏ-ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ' (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਣੀ) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਹੀਮੀ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਾਰਤੀ ਜਹਾਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ "ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਜਹਾਜ਼" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਰੌਲਾ ਅਸਾਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੀ। ਗੁੱਸਾ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਖੁਦ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦਮਨ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ; ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਚਰਚਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਜੋ ਜੇਸੁਇਟਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੌਲਤ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਬਸਤੀੀਕਰਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਮੇਵਾੜ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਦੀ ਲੰਬੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਨ-ਮਾਲ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ। 1608 ਵਿੱਚ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਰੋ-ਭੁਯਾਨ ਸੰਘ ਦੇ ਮਸਨਾਦ-ਏ-ਆਲਾ, ਬਾਗੀ ਮੂਸਾ ਖਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਲਾਮ ਖਾਨ I ਨੂੰ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ,<ref>{{cite book |url= https://www.google.ca/books/edition/Bangladesh_and_Pakistan_Flirting_with_Fa/IDBdEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=isa+khan+dynasty+bengal&pg=PA12&printsec=frontcover |title= Bangladesh and Pakistan Flirting with Failure in South Asia|date= 2022 |author= Pawan singh |publisher= gaurav book center |page= 21 }}</ref><ref name=bpedia>{{cite Banglapedia|article=Musa Khan|author=Muazzam Hussain Khan}}</ref> ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ।<ref>{{cite book|pages=12|title=400 years of Dhaka|first=M A Hannan|last=Feroz|publisher=Ittyadi|year=2009}}</ref><ref name="sen2">{{Cite book |last=Sen |first=Sailendra |title=A Textbook of Medieval Indian History |publisher=Primus Books |year=2013 |isbn=978-9-38060-734-4 |pages=165}}</ref> ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ 1615 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗੜਾ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਵੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਮੁਗ਼ਲ ਜਾਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਏ ਸਨ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ 1620 ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ "ਚੰਬਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਨ ਸੀ।" ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਵੀ 1620 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਮੌਤ == [[File:Tomb of Jahangir and gardens 3.jpg|thumb|250px|ਸ਼ਾਹਦਰਾ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ]] ਅਫੀਮ ਅਤੇ ਵਾਈਨ ਦਾ ਜੀਵਨ ਭਰ ਉਪਭੋਗਤਾ, ਜਹਾਂਗੀਰ 1620 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਬਿਮਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਕਾਬੁਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਬੁਲ ਤੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਗਿਆ ਪਰ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ ਕਾਰਨ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1627 ਨੂੰ ਭਿੰਬਰ ਨੇੜੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="Allan 1934 p. 398">{{cite book |last1=Allan |first1=J. |last2=Haig |first2=Sir T. Wolsely |last3=Dodwell |first3=H. H. |editor-last=Dodwell |editor-first=H. H. |editor-link=H. H. Dodwell |year=1934 |title=The Cambridge Shorter History of India |url=https://books.google.com/books?id=9_48AAAAIAAJ&pg=PA398 |publisher=Cambridge University Press |page=398}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਅੰਤੜੀਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਭਿੰਬਰ ਨੇੜੇ ਬਾਗਸਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਲਕੀ ਰਾਹੀਂ ਲਾਹੌਰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਕਬਰਾ ਅੱਜ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੰਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਨੂਰਜਹਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ, ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਅਬੂ-ਉਲ-ਹਸਨ ਅਸਫ਼ ਖਾਨ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁਰਰਮ ਨਾਲ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਪੱਤਰ-ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਬੂਲ ਹਸਨ ਨੇ ਦਾਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਕਠਪੁਤਲੀ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਦਰੇ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਰਵਰੀ 1628 ਵਿਚ ਆਗਰਾ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ, ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁਰਮ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਅਤੇ ਡਾਵਰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ (ਸ਼ਿਹਾਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਖੁਰਰਮ) ਦਾ ਰਾਜਕੀ ਨਾਂ ਰੱਖ ਲਿਆ।<ref>{{Cite book |last=Lal |first=Ruby |title=Empress - The Astonishing Reign of Nur Jahan |url=https://archive.org/details/empressastonishi0000lalr |publisher=W. W. Norton & Company |year=2018 |isbn=9780393239348 |edition=1st |location=New York |pages=[https://archive.org/details/empressastonishi0000lalr/page/214 214]–216}}</ref> == ਵਾਰਸ == ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: * [[ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ]] (16 ਅਗਸਤ 1587 – 26 ਜਨਵਰੀ 1622) — ਅੰਬਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭਗਵੰਤ ਦਾਸ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਨਾਲ। * [[ਪਰਵਿਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ]] (31 ਅਕਤੂਬਰ 1589 – 28 ਅਕਤੂਬਰ 1626) — ਖਵਾਜਾ ਹਸਨ ਦੀ ਧੀ ਸਾਹਿਬ ਜਮਾਲ ਬੇਗਮ ਨਾਲ। * ਮੁਹੰਮਦ ਖੁਰਰਮ (5 ਜਨਵਰੀ 1592 – 22 ਜਨਵਰੀ 1666) — ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਬਿਲਕੀਸ ਮਕਾਨੀ ਨਾਲ। * ਜਹਾਂਦਰ ਮਿਰਜ਼ਾ (ਜਨਮ {{Circa|1605}}) — with a concubine. * [[ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਮਿਰਜ਼ਾ]] (16 ਜਨਵਰੀ 1605 – 23 ਜਨਵਰੀ 1628) — ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਬਿਲਕੀਸ ਮਕਾਨੀ ਨਾਲ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਨ: * [[ਸੁਲਤਾਨ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ]] (25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1586 – 5 ਸਤੰਬਰ 1646) — ਅੰਬਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭਗਵੰਤ ਦਾਸ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|title=Akbarnama Of Abul Fazl; Volume III|pages=746}}</ref> * ਇਫਤ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ (ਜਨਮ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1589) — ਕਾਸ਼ਘਰ ਦੇ ਸੈਦ ਖਾਨ ਜਗਤਾਈ ਦੀ ਧੀ ਮਲਿਕਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬੇਗਮ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|title=Akbarnama Of Abul Fazl; Volume III|pages=816}}</ref> * ਦੌਲਤ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ (ਜਨਮ 24 ਦਸੰਬਰ 1589) — ਰਾਜਾ ਦਰਿਆ ਮਲਭਾਸ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|last=Fazl|first=Abul|title=Akbarnama|publisher=ASIATIC SOCIETY OF BENGAL|volume=III|pages=866}}</ref> * [[ਬਹਾਰ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ]] (9 ਅਕਤੂਬਰ 1590 – 8 ਸਤੰਬਰ 1653) — ਮਰਤੀਆ ਦੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾਸ ਰਾਠੌਰ ਦੀ ਧੀ ਕਰਮਸੀ ਬੇਗਮ ਨਾਲ।<ref name=":1">{{Cite book|title=Akbarnama Of Abul Fazl; Volume III|pages=880}}</ref> * ਬੇਗਮ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ (ਜਨਮ 9 ਅਕਤੂਬਰ 1590) — ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਬਿਲਕੀਸ ਮਕਾਨੀ ਨਾਲ।<ref name=":1" /> * ਇੱਕ ਪੁੱਤਰੀ (ਜਨਮ 21 ਜਨਵਰੀ 1591) — ਖਵਾਜਾ ਹਸਨ ਦੀ ਧੀ ਸਾਹਿਬ ਜਮਾਲ ਬੇਗਮ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|last=Fazl|first=Abul|title=Akbarnama Vol. III|pages=883|quote=On this day also Sultan Parviz had a sister born.}}</ref> * ਇੱਕ ਪੁੱਤਰੀ(ਜਨਮ 14 ਅਕਤੂਬਰ 1594) — ਖਵਾਜਾ ਹਸਨ ਦੀ ਧੀ ਸਾਹਿਬ ਜਮਾਲ ਬੇਗਮ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|last=Fazl|first=Abul|title=Akbarnama Vol. III|quote=On the 21st, after the passing of 8 hours and 28 minutes, a sister to Sulān Parvīz was born. It is the rule that H.M. promptly gives names to the children and grandchildren. Though the inner servants expressed a wish that he would do this, he did not accept the proposition. Suddenly that newly-born one descended into non-existence, and H.M.'s knowledge of hidden things was anew displayed!}}</ref> * ਇੱਕ ਪੁੱਤਰੀ (ਜਨਮ ਜਨਵਰੀ 1595) — ਅਬਦੁੱਲਾ ਖਾਨ ਬਲੂਚ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|title=Akbarnama Of Abul Fazl; Volume III|pages=1015}}</ref> * ਇੱਕ ਪੁੱਤਰੀ (ਜਨਮ 28 ਅਗਸਤ 1595) — ਇਬਰਾਹਿਮ ਹੁਸੈਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|title=Akbarnama Of Abul Fazl; Volume III|pages=1031}}</ref> * [[ਲੁਜ਼ਤ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ]] (ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ 1597) — ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਬਿਲਕੀਸ ਮਕਾਨੀ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|title=Akbarnama Of Abul Fazl; Volume III|pages=1094}}</ref> == ਧਰਮ == [[File:Jahangir with sufi.jpg|thumb|upright=0.7| 1620 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ, ਓਟੋਮੈਨ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜੇਮਸ ਪਹਿਲੇ (ਡੀ. 1625) ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਤਸਵੀਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ: "ਭਾਵੇਂ ਬਾਹਰੋਂ ਸ਼ਾਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।"]] ਸਰ ਥਾਮਸ ਰੋ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਦੂਤ ਸੀ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧ 1617 ਵਿਚ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਹੋ ਗਏ ਜਦੋਂ ਰੋ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉਮੀਦ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਿਆਂ ਕਰਾਂਗੇ। ". ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਸਾਲ 1618 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਫਰਮਾਨ ਨੂੰ ਸੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। [[File:Portrait of Emperor Jahangir Praying.jpg|thumb|upright|ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਦੁਆ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਚਿੱਤਰ]] ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਕਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਰੋ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਸਤਿਕ ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸੁੰਨੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰੋ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, "ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ [ਪੈਗੰਬਰ] ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਿੰਨਾ ਮਹਾਨ ਪੈਗੰਬਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ... ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੇਲੇ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਚਾਪਲੂਸੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।"{{citation needed|date=January 2017}} ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇਹਨਾਂ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੌਜੂਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜਦੂਤ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰੋ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਰੋਅ ਦੇ ਗਲੇ ਦੁਆਲੇ "ਤਾਰ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੇਨ 'ਤੇ ਲਟਕਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ" ਲਟਕਾਈ। ਰੋ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਹਿਸਾਨ ਸਮਝਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਜੋ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ (ਜੋ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਛੇ ਪੈਨਸ ਜਿੰਨਾ ਵੱਡੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।"<ref> {{cite book |last1=Roe |first1=Sir Thomas |editor1-last=Foster |editor1-first=W |title=The Embassy of Sir Thomas Roe to the Court of the Great Mughal |date=1899 |publisher=Humphrey Milford |location=London |edition=Rev. 1926}} </ref>{{rp|214–15}} ਜੇ ਰੋ ਨੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਘਪਲੇਬਾਜ਼ੀ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਆਈ. ਅਜਿਹੇ ਚੇਲੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਸਮੂਹ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਚੇਲੇ ਬਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਸਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰੀਕੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰੋਅ ਦੁਆਰਾ 'ਨਾਸਤਿਕ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਅਸਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਿਆ। ਰੋ ਨੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਕਿ ਸਮਰਾਟ ਜਾਂ ਤਾਂ "ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਸੰਭਵ ਆਦਮੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੁਣਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇੰਨਾ ਘੱਟ ਧਰਮ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।"{{citation needed|date=January 2017}} ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਬਹੁ-ਇਕਬਾਲੀਆ ਰਾਜ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਸਨ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਲਈ ਰਾਜਤੰਤਰ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਡਾ.{{citation needed|date=September 2020}} ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ "ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ 'ਉਲਾਮਾ' ਦੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਲਗਾਉਣ।" ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੱਟੜ ਸੁੰਨੀ ਆਸਵੰਦ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ. ਅਬੂਲ ਫਜ਼ਲ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰੁਖ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ, ਉਸ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਅਤੇ ਖਾਤਮੇ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਰਈਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਮੂਹ ਨੇ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਮੀਰ ਬਖਸ਼ੀ ਵਰਗੇ ਰਈਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite book |url= https://www.google.ca/books/edition/History_of_India_and_Pakistan/OgpuAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=highest%20post%20in%20mughal%20government%20is%20mir%20bakhshi |title= History of India and Pakistan: pt. 1. Great Mughals |page= 342 |author= Muhammad Tariq Awan |publisher= University of Michigan |date= 1994 |isbn= 9789690100344 }}</ref> ਸਭ ਤੋਂ ਬਦਨਾਮ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸਰੋ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਸੀ।<ref>{{cite book |last=Wynbrandt |first=James |date=2009 |title=A Brief History of Pakistan |url={{Google books|xQGwgJnCPZgC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |publisher=Infobase Publishing |pages=83–84 |isbn=978-0-8160-6184-6}}</ref> ਇਹ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕੀ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ "ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਦੇ ਦਿਲਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਅਣਜਾਣ ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਢੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ। .. ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ (ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੁਕਾਨ ਨੂੰ ਗਰਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਬਾਗੀ ਪੁੱਤਰ ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ ਲਈ ਉਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ: "ਕਈ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਅਰਥ ਕੰਮ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਆਇਆ। ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ।"<ref>Goel, The Story of Islamic Imperialism in India, 59.</ref> ਜਹਾਂਗੀਰ ਵੀ ਜੈਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਤਾਉਣ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, “ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸੀਓਰਸ [ਜੈਨਾਂ] ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਨੇ ਕਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਦਰ ਬਣਾ ਲਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਝੂਠੇ ਦੇਵਤੇ ਰੱਖ ਲਏ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਲੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹੁਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>Shourie et al., Hindu Temples, 272.</ref> ਖੁਦ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੇਵਤੇ ਵਰਗੇ ਸੂਰ ਦਾ ਮੰਦਰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਾਫੀ ਹੈਰਾਨ ਸੀ। "ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਬੇਕਾਰ ਧਰਮ ਇਹ ਹੈ," ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਜੋਗੀ ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਬੇਦਖਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।<ref>Shourie et al., Hindu Temples, 266.</ref><ref>Tuzuk-i-Jahangiri, translated into English by Alexander Rogers, first published 1909-1914, New Delhi Reprint, 1978, Vol. I, pp. 254-55</ref> ਰਿਚਰਡ ਐਮ ਈਟਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦਾ ਜਾਰੀ ਕਰਨਾ ਇਹ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ। ਉਸਨੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਨਿਰਪੱਖ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਮੁਗਲ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਸਥਿਰਤਾ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਲੀਆ ਮੁੱਖ ਫੋਕਸ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰਜਾ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਬਦੀਲੀ।<ref>{{Cite web |last=Ashraf |first=Ajaz |title='We will never know the number of temples desecrated through India's history': Richard Eaton |url=http://scroll.in/article/769463/we-will-never-know-the-number-of-temples-desecrated-through-indias-history-richard-eaton |access-date=2022-05-17 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref> ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਬਹੁ-ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਾਦਰੂਪ ਗੋਸਾਈਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਤਪੱਸਵੀ ਨੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਪੱਸਿਆ ਜੀਵਨ ਕਾਰਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ।<ref>{{Cite book|title=Tuzuk-i-Jahangiri: Memoirs of Jahangir(Complete)|publisher=Library of Alexandria|pages=403–404}}</ref> ਡਾ: ਫੈਜ਼ਾਨ ਮੁਸਤਫਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਜੈਨ ਪਰਯੂਸ਼ਨ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ 12 ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਜੈਨ ਪਰਜਾ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news |date=2021-09-26|title=Mohan Bhagwat is right: British are to blame for India's Hindu-Muslim division|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/rss-mohan-bhagwat-hindu-muslim-divide-british-7532872/|access-date=2021-10-19|work=The Indian Express|language=en}}</ref> ਮੁਕਰਾਬ ਖਾਨ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪਰਦਾ (ਟੇਪੇਸਟ੍ਰੀ) ਭੇਜਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਫਰੈਂਕ [ਯੂਰਪੀਅਨ] ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।" ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਕ ਹਾਲ "ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।" ਈਸਾਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਤੁਜ਼ੁਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਨੌਕਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉੱਕਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਆਖ਼ਰੀ ਸੀਨ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ (ਹਜ਼ਰਤ) ਯਿਸੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਯਿਸੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਆਦਮੀ ਯਿਸੂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਖੜੇ ਹਨ। " ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਗੁਲਾਮ ਦਾ ਕੰਮ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਹੈਨਰੀ ਬੇਵਰਿਜ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੂਲ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਜਿੱਥੋਂ ਵੀ ਆਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸ਼ੈਲੀ ਮੁਗਲ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਈ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਗੁਲਾਮ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਜੋਂ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। == ਕਲਾ == [[File:Jahangir inscription on the Allahabad pillar of Ashoka.jpg|thumb|ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਥੰਮ੍ਹ ਉੱਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ।<ref name="RT">Description and recent photograph in {{cite web |last1=Thapar |first1=Romila |title=India and the World as Viewed from a Pillar of Ashoka Maurya |url=https://guftugu.in/2018/06/pillar-of-ashokamaurya-romila-thapar/ |date=13 June 2018}}</ref>]] ਜਹਾਂਗੀਰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਜਹਾਂਗੀਰਨਾਮਾ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਵਰਣਨ, ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹੋਰ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਮਨਸੂਰ ਵਰਗੇ ਦਰਬਾਰੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੱਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਣਗੇ।<ref>{{Cite book|last=Cleveland Beach|first=Milo|title=Mughal and Rajput Painting|url=https://archive.org/details/mughalrajputpain0000beac|publisher=Cambridge University Press|year=1992|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/mughalrajputpain0000beac/page/n141 90]}}</ref> ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, 1619 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਬਾਜ਼ ਦੇ ਡਰ ਵਿੱਚ ਕਾਗਜ਼ ਉੱਤੇ ਕਲਮ ਪਾ ਦਿੱਤੀ: “ਮੈਂ ਇਸ ਪੰਛੀ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਾਰੇ ਕੀ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਇਸ 'ਤੇ ਕਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਖੰਭਾਂ, ਪਿੱਠ ਅਤੇ ਪਾਸਿਆਂ 'ਤੇ ਹਰ ਖੰਭ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, "ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਤਾਦ ਮਨਸੂਰ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|last=Jahangir|title=The Jahangirnama: Memoirs of Jahangir, Emperor of India|url=https://archive.org/details/jahangirnamamemo00jaha|publisher=Freer Gallery of Art, Arthur M. Sackler Gallery in Association with Oxford University Press|year=1999|location=New York|pages=[https://archive.org/details/jahangirnamamemo00jaha/page/314 314]|isbn=978-0-19-512718-8 |translator-last=Thackston|translator-first=W.M.}}</ref> ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਕਈ ਵਾਰ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਰਗੇ ਥੀਮ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|last=Cleveland Beach|first=Milo|title=Mughal and Rajput Painting|url=https://archive.org/details/mughalrajputpain0000beac|publisher=Cambridge University Press|year=1992|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/mughalrajputpain0000beac/page/n133 82]}}</ref> ਜਹਾਂਗੀਰ ਖੁਦ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੋਰਟਰੇਟ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: {{blockquote|text=...ਪੇਂਟਿੰਗ ਲਈ ਮੇਰੀ ਪਸੰਦ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੇਰਾ ਅਭਿਆਸ ਅਜਿਹੇ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜਾਂ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਨਾਮ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ, ਮੈਂ ਇਸ ਪਲ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ 'ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਆਦਮੀ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਤਸਵੀਰ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੋਰਟਰੇਟ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਚਿਹਰਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੋਜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਚਿਹਰਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਅੱਖ ਅਤੇ ਭਰਵੱਟੇ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸਲੀ ਚਿਹਰਾ ਕਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਅੱਖ ਅਤੇ ਭਰਵੱਟੇ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।}} [[File:Jahangirs huqqa close national museum india.JPG|thumb|ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਜੇਡ ਹੁੱਕਾ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਉਦਾਹਰਣ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੌਬਤ ਖਾਨ ਦੀ ਉਸਤਾਦ ਮਨਸੂਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਾਨਸੇਨ ਦੇ ਜਵਾਈ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਹਜ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਸਹੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਡਬਲਯੂ. ਐੱਮ. ਥੈਕਸਟਨ ਦੇ ਜਹਾਂਗੀਰਨਾਮੇ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਮੁਖਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਮਿਲੋ ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਬੀਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਥਿਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਲਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਜੋ "ਸਮਰਾਟ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਤਸ਼ਾਹ"।<ref>{{Cite book|last=Jahangir|title=The Jahangirnama: Memoirs of Jahangir, Emperor of India|url=https://archive.org/details/jahangirnamamemo00jaha|publisher=Freer Gallery of Art, Arthur M. Sackler Gallery in Association with Oxford University Press|year=1999|location=New York|pages=vii|isbn=978-0-19-512718-8 |translator-last=Thackston|translator-first=W.M.}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਲਾਸਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ, ਹਰੇ ਭਰੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ, ਉਹ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਜਦੋਂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਰਹੀਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਬਾਘ ਦੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|last=Verma|first=Som Prakash|title=Mughal Painter of Flora and Fauna: Ustād Manṣūr|publisher=Abhinav Publications|year=1999|location=New Delhi|pages=25}}</ref> ਜੈਸੂਇਟਸ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਉੱਕਰੀ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਹੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਮੰਗਵਾ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੁਗਲ "ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਕਗਾਰ 'ਤੇ ਸਨ", ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਲਾਕਾਰੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕੀਤਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਆਈਕੋਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਜਿਸ ਲਈ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਕਲਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦੇ ਮਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਾਹਰਨ ਸਰ ਥਾਮਸ ਰੋ ਦੀਆਂ ਡਾਇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰ ਦੀ ਕਈ ਵਾਰ ਕਾਪੀ ਕਰਕੇ ਕੁੱਲ ਪੰਜ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਏ ਸਨ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਫਿਰ ਰੋ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਸਲੀ ਨੂੰ ਚੁਣੇ, ਇੱਕ ਕਾਰਨਾਮਾ ਸਰ ਥਾਮਸ ਰੋ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ।{{citation needed|date=June 2017}} ਜਹਾਂਗੀਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਣ ਵਿਚ ਵੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੀ। ਲੰਡਨ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ 74 ਚਿੱਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਪੋਰਟਰੇਟ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਚਿਹਰੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਮੋਢੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਸਮੇਤ ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਹਨ। <ref>{{cite book |last1=Losty |first=J.P. |title=The Carpet at the Window: a European Motif in the Mughal Jharokha Portrait |publisher=Mapin Publishing |location=Ahmedabad|date=2013|pages=52–64 |editor1-last=Sharma |editor1-first=M |editor2-last=Kaimal |editor2-first=P |series=Indian Painting: Themes, History and Interpretations; Essays in Honour of B.N. Goswamy}}</ref> == ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਦਵਾਈ == ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਜਨ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ। ਆਪਣੇ ਰਲੇਵੇਂ ਤੋਂ ਠੀਕ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਬਾਰਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਪਾਸ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 2 ਇਸ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਪੰਜਵੇਂ ਹੁਕਮ ਨੇ ਰਾਈਸ-ਸਪਿਰਿਟ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਦਸਵਾਂ ਹੁਕਮ ਉਸ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੀ।<ref name="Chattopadhyay_1995">{{cite journal | vauthors = Chattopadhyay A | title = Jahangir's interest in public health and medicine | journal = Bull Indian Inst Hist Med Hyderabad | pages = 170–182 | date = 1995| volume = 25 | issue = 1–2 | pmid = 11618835 | doi = }}</ref> == ਆਲੋਚਨਾ == ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਅਸਮਰੱਥ ਸ਼ਾਸਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=Lach |first1=Donald F. |last2=Kley |first2=Edwin J. Van |title=Asia in the Making of Europe Vol. III, Bk. 2: A Century of Advance, South Asia |date=1998 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |isbn=978-0-226-46767-2 |page=629 |edition=Pbk.}}</ref><ref>{{cite book |last1=Flores |first1=Jorge |title=The Mughal Padshah: A Jesuit Treatise on Emperor Jahangir's Court and Household |date=2015 |publisher=Brill|isbn=978-9004307537 |page=9 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Schimmel |first1=Annemarie |author-link=Annemarie Schimmel |editor-last=Waghmar |editor-first=Burzine K. |translator-last=Attwood |translator-first=Corinne |title=The empire of the Great Mughals : history, art and culture |date=2005 |publisher=Sang-E-Meel Pub. |location=Lahore |isbn=978-1-86189-185-3 |page=[https://archive.org/details/empireofgreatmug00anne/page/45 45] |edition=Revised |url-access=registration |url=https://archive.org/details/empireofgreatmug00anne/page/45 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Hansen |first1=Valerie |last2=Curtis |first2=Ken |title=Voyages in World History, Volume 1 to 1600 |date=2013 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-1-285-41512-3 |page=446 |language=en}}</ref> ਪੂਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈਨਰੀ ਬੇਵਰਿਜ (ਤੁਜ਼ਕ-ਏ-ਜਹਾਂਗੀਰੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ) ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟ ਕਲੌਡੀਅਸ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ "ਕਮਜ਼ੋਰ ਆਦਮੀ ਸਨ... ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤ ਥਾਵਾਂ' ਤੇ... [ਅਤੇ] ਜਹਾਂਗੀਰ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ। ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ... [ਉਹ] [ਇੱਕ] ਬਿਹਤਰ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਆਦਮੀ ਹੁੰਦਾ।"<ref name="Findly pg 311">{{cite book |last1=Findly |first1=Ellison Banks |title=Nur Jahan, empress of Mughal India |url=https://archive.org/details/nurjahanempressm00find |url-access=limited |date=1993 |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=978-0-19-536060-8 |page=[https://archive.org/details/nurjahanempressm00find/page/n323 311]}}</ref> ਅੱਗੇ ਉਹ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਉਸਨੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਕੰਧਾਰ ਨੂੰ ਫਾਰਸੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਗੁਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ, ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਆਲਸ, ਇੱਕ ਫਾਇਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੇ ਬਹੁਤ ਖੂਨ-ਖਰਾਬਾ ਬਚਾਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇੱਕ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਜੋਂ ਕਸੂਰ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੀ ਅਧੀਨਗੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ।<ref>{{cite book |last1=Beveridge|first1=Henry|title=Tuzuk-i-Jahangiri |publisher=Royal Asiatic Society, London |volume=II |page=6(preface)|url=https://indianculture.gov.in/rarebooks/tuzuk-l-jahangiri-or-memoris-jahangir-thirteenth-beginning-nineteenth-year-his-reign}}</ref> ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਹਾਕਿੰਸ, ਜੋ 1609 ਵਿਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇੰਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਕਿ ਇਸ ਆਦਮੀ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਏਕਬਰ ਪਦਾਸ਼ਾ [ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਦੱਕੇ ਤੋਂ ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਰਾਜਾ, ਸੇਲਿਮ ਸ਼ਾ [ਜਹਾਂਗੀਰ] ਗੁਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।"<ref name="Findly pg 311" /> ਇਤਾਲਵੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ, ਨਿਕੋਲਾਓ ਮਾਨੂਚੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਪੋਤੇ, ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਚਰਚਾ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ: "ਇਹ ਤਜਰਬੇ ਦੁਆਰਾ ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦੇ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।"<ref name="Findly pg 311" /> ਜੌਹਨ ਐਫ. ਰਿਚਰਡਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਸੁਸਤਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਵਾਈਨ ਅਤੇ ਅਫੀਮ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਲਤ ਕਾਰਨ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite book |last1=Richards |first1=John F |title=The New Cambridge History of India: Mughal Empire |date=2008 |publisher=Cambridge University Press |location=Delhi |isbn=978-81-85618-49-4 |page=102}}</ref> == ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ == [[File:Prince Salim (the future Jahangir) and his legendary illicit love.jpg|thumb|250px|ਜਹਾਂਗੀਰ ਅਤੇ ਅਨਾਰਕਲੀ]] === ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ === * 1939 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਚੰਦਰ ਮੋਹਨ ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite book |last=Bajaj |first=J. K. |date=2014 |title=On & Behind the Indian Cinema |url={{Google books|_1UqAwAAQBAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd |page=2020 |isbn=9789350836217}}</ref> * 1953 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਅਨਾਰਕਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite book |last=U |first=Saiam Z. |date=2012 |title=Houseful The Golden Years of Hindi Cinema |url={{Google books|JSVCCwAAQBAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |publisher=Om Books International |isbn=9789380070254}}</ref> * 1955 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਆਦਿਲ-ਏ-ਜਹਾਂਗੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਡੀ ਕੇ ਸਪਰੂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। * 1955 ਦੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਅਨਾਰਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਏ.ਐਨ.ਆਰ. * 1960 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ 'ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ' ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਜਲਾਲ ਆਗਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਛੋਟੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।<ref name=":0" /><ref name=":0">{{cite news |title=Mughal-E-Azam: Lesser known facts |url=http://timesofindia.indiatimes.com/photo-features/Mughal-E-Azam-Lesser-known-facts/photostory/47653911.cms |newspaper=The Times of India |access-date=12 July 2016}}</ref> * 1966 ਦੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਅਨਾਰਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਜ਼ੀਰ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news |last=Vijaykumar |first=B. |title=Anarkali 1966 |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/anarkali-1966/article788581.ece |date=31 May 2010 |newspaper=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=12 July 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 1979 ਦੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਅਕਬਰ ਸਲੀਮ ਅਨਾਰਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। * 1988 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮ ਬੈਨੇਗਲ ਦੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਭਾਰਤ ਏਕ ਖੋਜ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਵਿਜੇ ਅਰੋੜਾ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। * ਜਹਾਂਗੀਰ ਸਵਰਨਮੁਦਰਾ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਜਾਸੂਸ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਤਰ ਫੈਲੂਦਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫਿਲਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। * 2000 ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਿੰਦ ਸੋਮਨ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite magazine |last=Vetticad |first=Anna M. M. |date=27 September 1999 |title=Model Milind Soman to play Salim in serial Noorjahan on DD1 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/model-milind-soman-to-play-salim-in-serial-noorjahan-on-dd1/1/255257.html |magazine=India Today |access-date=12 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815223107/http://indiatoday.intoday.in/story/model-milind-soman-to-play-salim-in-serial-noorjahan-on-dd1/1/255257.html |archive-date=15 August 2016 |url-status=live}}</ref> * 2013 ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ ਦੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਵੀ ਭਾਟੀਆ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਯਾਨ ਜ਼ੁਬੈਰ ਰਹਿਮਾਨੀ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਸਲੀਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। * 2014 ਵਿੱਚ ਇੰਦੂ ਸੁਦਰਸਨ ਦੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕਰਣਵੀਰ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਂਸ਼ੂ ਪਾਂਡੇ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news |last=Kotwani |first=Hiren |date=20 March 2015 |title=Sudhanshu Pandey replaces Karanvir Sharma in Siyaasat |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sudhanshu-Pandey-replaces-Karanvir-Sharma-in-Siyaasat/articleshow/46632331.cms |newspaper=The Times of India |access-date=12 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031413/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sudhanshu-Pandey-replaces-Karanvir-Sharma-in-Siyaasat/articleshow/46632331.cms |archive-date=4 March 2016 |url-status=live}}</ref> * 2014 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਿਟਕਾਮ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਾ ਹਾਲ ਅਕਬਰ ਬੀਰਬਲ ਵਿੱਚ, ਪਵਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਲੀਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। * 2018 ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ ਦਾਸਤਾਨ-ਏ-ਮੁਹੱਬਤ ਸਲੀਮ ਅਨਾਰਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰ ਸ਼ੇਖ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। === ਸਾਹਿਤ === * ਜਹਾਂਗੀਰ ਇੰਦੂ ਸੁੰਦਰੇਸਨ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਦ ਟਵੰਟੀਥ ਵਾਈਫ (2002) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸੀਕਵਲ ਦ ਫੀਸਟ ਆਫ਼ ਰੋਜ਼ਜ਼ (2003) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ।<ref>{{Cite book|last=Sundaresan|first=Indu|title=The Feast of Roses: A Novel|url=https://archive.org/details/feastofrosesnove00sund|publisher=Simon and Schuster|isbn=9780743481960|year=2003}}</ref><ref>{{Cite book|last=Sundaresan|first=Indu|url=https://archive.org/details/twentiethwife00sund_0/page/11|title=Twentieth wife : a novel|publisher=Washington Square Press|isbn=9780743428187|edition=Paperback|location=New York|year=2002}}</ref> * ਜਹਾਂਗੀਰ ਐਲੇਕਸ ਰਦਰਫੋਰਡ ਦੇ ਨਾਵਲ ਰੂਲਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਵਰਲਡ (2011) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸੀਕਵਲ ਦ ਟੈਂਟੇਡ ਥ੍ਰੋਨ (2012) ਦੀ ਲੜੀ ਐਮਪਾਇਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਮੁਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ।<ref>{{Cite book|last=Rutherford|first=Alex|title=Ruler of the World|publisher=Hachette UK|year=2011|isbn=978-0-755-34758-2}}</ref><ref>{{Cite book|last=Rutherford|first=Alex|title=The Tainted Throne|publisher=Hachette UK|year=2012|isbn=978-0-755-34761-2}}</ref> * ਜਹਾਂਗੀਰ ਤਨੁਸ਼੍ਰੀ ਪੋਦਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਨਾਵਲ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੀ ਧੀ (2005) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ।<ref>{{Cite book|last=Podder|first=Tanushree|title=Nur Jahan's Daughter|url=https://archive.org/details/nurjahansdaughte0000podd|publisher=Rupa & Co.|year=2005|isbn=9788129107220|location=New Delhi}}</ref> * ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਾਵਲ ਪਿਆਰੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਹਿਲ: ਨੀਨਾ ਕੌਂਸੁਏਲੋ ਐਪਟਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ।<ref>{{Cite book|last=Epton|first=Nina Consuelo|title=Beloved Empress Mumtaz Mahal: A Historical Novel|url=https://archive.org/details/belovedempressmu0000epto|publisher=Roli Books|year=1996}}</ref> * ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਾਵਲ ਨੂਰਜਹਾਂ: ਜੋਤੀ ਜਾਫਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ।.<ref>{{Cite book|last=Jafa|first=Jyoti|title=Nurjahan: A Historical Novel|publisher=Writers Workshop|year=1978|location=India}}</ref> * ਜਹਾਂਗੀਰ ਤਿਮੇਰੀ ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਨਾਵਲ ਤਾਜ, ਮੁਗਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ।<ref>{{Cite book|last=Murari|first=Timeri|title=Taj, a Story of Mughal India|url=https://archive.org/details/tajstoryofmughal0000mura|publisher=Penguin|year=2004}}</ref> == ਆਨਲਾਈਨ ਕੰਮ == * {{cite book |last=Emperor of Hindustan |first=Jahangir |translator-last=Price |translator-first=David |date=1829 |title=Memoirs of the Emperor Jahangueir |url=https://archive.org/stream/memoirsofemperor00jaharich#page/n5/mode/2up |location=London |publisher=J. Murray}} * {{cite book |last=Elliot |first=Henry Miers |author-link=Henry Miers Elliot |date=1875 |title=Wakiʼat-i Jahangiri |url=https://archive.org/stream/wakiatijahangiri00jaha#page/n5/mode/2up |location=Lahore |publisher=Sheikh Mubarak Ali}} == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਜਹਾਂਗੀਰਨਾਮਾ]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{cite book|title=The Human Record: Sources of Global History. Vol. 2: Since 1500|url=https://archive.org/details/humanrecordsourc0002andr_y8u5|last1=Andrea|first1=Alfred J.|last2=Overfield|first2=James H.|edition=Fifth|year=2005|publisher=Houghton Mifflin|location=Boston|isbn=978-0-618-37041-2}} * {{cite journal|last=Alvi|first=Sajida S.|author-link=Sajida Alvi|year=1989|title=Religion and State during the Reign of Mughal Emperor Jahǎngǐr (1605–27): Nonjuristical Perspectives|journal=Studia Islamica|issue=69|pages=95–119|doi=10.2307/1596069|jstor=1596069}} * {{cite book |last=Balabanlilar |first=Lisa |title=The Emperor Jahangir: Power and Kingship in Mughal India |location=London |publisher=[[I. B. Tauris]] |year=2020 |isbn=9781838600426}} * {{cite journal |last=Findly |first=Ellison B. |date=April–June 1987 |title=Jahāngīr's Vow of Non-Violence |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_april-june-1987_107_2/page/245 |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=107 |issue=2 |pages=245–256 |doi=10.2307/602833 |jstor=602833}} * {{Cite book|last1=Gascoigne|first1=Bamber|title=The Great Moghuls|last2=Gascoigne|first2=Christina|publisher=Constable|year=1998|location=London|pages=130–179|oclc=39270860|orig-year=1971}} * {{cite journal |last=Lefèvre |first=Corinne |year=2007 |title=Recovering a Missing Voice from Mughal India: The Imperial Discourse of Jahāngīr (r. 1605–1627) in his Memoirs |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=50 |issue=4 |pages=452–489 |doi=10.1163/156852007783245034|s2cid=153839580 |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00706230/file/Recovering%20a%20Missing%20Voice_JESHO.pdf }} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Wikiquote}} {{Commons category}} * {{Gutenberg author|id=47485}} * [http://www.kforknowledge.com/2011/09/jehangir-and-shah-jehan.html Jehangir and Shah Jehan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120505015507/http://www.kforknowledge.com/2011/09/jehangir-and-shah-jehan.html |date=2012-05-05 }} * [https://web.archive.org/web/20100528145829/http://www.boloji.com/history/012.htm The World Conqueror: Jahangir] * [http://www.jainpedia.org/themes/places/jainism-and-islam/jains-and-the-mughals.html Jains and the Mughals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180308013841/http://www.jainpedia.org/themes/places/jainism-and-islam/jains-and-the-mughals.html |date=2018-03-08 }} {{s-start}} {{s-hou|[[ਤੈਮੂਰ ਵੰਸ਼]] || 20 ਸਤੰਬਰ 1569 || 8 ਨਵੰਬਰ 1627}} {{s-reg|}} {{s-bef|before=[[ਅਕਬਰ]]}} {{s-ttl|title=[[ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] | years=1605–1627}} {{s-aft|after=[[ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ]]}} {{s-end}} {{Mughal Empire}} {{Authority control}} bmw0sj08bdnz843wwvk35pwsmgz2b35 0 63721 848324 784429 2026-09-29T09:47:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848324 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ਗੌਹਰ ਰਜ਼ਾ |image = Gauhar Raza.JPG |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1956|08|17}} |birth_place = [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ]] |death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> |death_place = |nationality = |other_names = |spouse= ਸ਼ਬਨਮ ਹਾਸ਼ਮੀ |known_for = |occupation = [[ਵਿਗਿਆਨੀ]], ਉਰਦੂ ਕਵੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ, documentary filmmaker }} '''ਗੌਹਰ ਰਜ਼ਾ'''(ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ 1956) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਮੋਹਰੀ ਉਰਦੂ ਕਵੀ, ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://nawanzamana.in//news_details.html?id=24564|title=ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣੀ ਹੋਵੇਗੀ: ਗੌਹਰ ਰਜ਼ਾ|website=nawanzamana.in|language=en|access-date=2019-09-30}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਜੰਗ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] ਬਾਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਨਾਂ ਦੀ ਫਿਲਮ<ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/article1294551.ece {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਗੌਹਰ ਰਜ਼ਾ ਨੇ ਹੀ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਮੀਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ== ਗੌਹਰ ਰਜ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ 1956 ਨੂੰ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ]], ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ, [[ਭਾਰਤ]] ਚ ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਥੀਏਟਰ ਕਾਰਕੁਨ [[ਸਫਦਰ ਹਾਸ਼ਮੀ]] ਦੀ ਭੈਣ [[ਸ਼ਬਨਮ ਹਾਸ਼ਮੀ]], ਗੌਹਰ ਰਜ਼ਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। <br /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] ielui6cb2ngrpyzwzes5u8a258scpwo 0 64708 848232 718413 2026-09-29T03:46:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848232 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਐਸ. ਐਸ. ਰਾਜਾਮੌਲੀ | native_name = కోడూరి శ్రీశైల శ్రీ రాజమౌళి | image = S. S. Rajamouli at the trailer launch of Baahubali.jpg | caption = | birth name = ਕੋਦੁਰੀ ਸ੍ਰੀਸੈਲਾ ਸ੍ਰੀ ਰਾਜਾਮੌਲੀ | Origin = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1973|10|10}} | occupation = ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ<br/>ਸਕ੍ਰੀਨ ਰਾਇਟਰ | salary = | networth = | spouse = ਰਾਮਾ ਰਾਜਾਮੌਲੀ<ref>{{cite web|url=http://www.cinegoer.com/gallery/events/chatrapati100/|title=CineGoer.com - Gallery - Events - Chatrapati 100 Days Function|work=cinegoer.com|access-date=2015-09-09|archive-date=2012-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108204725/http://www.cinegoer.com/gallery/events/chatrapati100/|dead-url=yes}}</ref> | children = | residence = [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਗਰ]], [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] | website ={{url|ss-rajamouli.com}} }} '''ਐਸ. ਐਸ. ਰਾਜਾਮੌਲੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ-ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ "ਤੇਲੁਗੂ ਸਿਨੇਮਾ" ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>द हिन्दू [http://www.thehindu.com/features/cinema/flight-of-imagination/article4009318.ece Fight of imagination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116170436/http://www.thehindu.com/features/cinema/flight-of-imagination/article4009318.ece |date=2016-01-16 }} अभिगमन तिथि :०२ मई २०१७</ref> ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਉਸ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਚੁਸਤੀ(ਟੈਕਨੀਕਲ ਅਗਿਲਟੀ) ਤੇ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ। ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਉੱਚ ਕਲਪਨਾ(ਫੈਂਟਸੀ) ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਰਹੀਆਂ ਜਿਵੇਂ [[ਮਗਧੀਰਾ]] ([[2009]]), [[ਈਗਾ]] ([[2012]]) ਅਤੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਰਿਲੀਜ਼ 'ਬਾਹੂਬਲੀ' ਫ਼ਿਲਮ। 'ਬਾਹੂਬਲੀ' ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਗ [[ਬਾਹੂਬਲੀ: ਦਿ ਬਿਗਨਿੰਗ]] ਸਾਲ [[2015]] 'ਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ [[ਬ੍ਰਸੇਲਸ ਇਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਨਟੈਸਟਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] 'ਚ ਕੀਤਾ<ref>{{cite web|url=http://www.primepost.in/bahubali-2-to-be-screened-at-british-film-institute/|title=Bahubali-2 To Be Screened At British Film Institute|date=1 March 2017|publisher=|access-date=30 ਮਈ 2017|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225011036/http://www.primepost.in/bahubali-2-to-be-screened-at-british-film-institute/|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਭਾਗ [[ਬਾਹੂਬਲੀ-2: ਦਿ ਕਨਕਲਿਉਜ਼ਿਨ]] ਸਾਲ [[2017]] 'ਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟਿਚਿਊਟ]] ਚ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/baahubali-2-premiere-queen-elizabeth-ii-will-watch-it-before-anybody-else-in-india-4548315/|title=Baahubali 2 premiere: Queen Elizabeth II will watch it before anybody else in India?|date=28 February 2017|publisher=}}</ref> ਬਾਹੂਬਲੀ ਲੜੀ ਦੀਆਂ ਦੋਨੋਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ==ਜੀਵਨ== ਰਾਜਾਮੌਲੀ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ 'ਰਾਏਚੌਰ' ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਗੋਦਾਵਰੀ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ 'ਕੋਵਵਰਾ' ਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾ 'ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ' ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਨੇ ਸੰਪਾਦਕ [[ਕੋਟਾਗਿਰੀ ਵੈਕਾਟੇਸਬਰਾ ਰਾਓ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 'ਰਾਮਾਂ' ਨਾਲ ਵਿਆਹੇ ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਲੜਕੇ ਦਾ ਨਾਂ 'ਐਸ.ਐਸ. ਕਾਰਥੀਕੇਆ' ਤੇ ਇੱਕ ਗੋਦ ਲਈ ਲੜਕੀ ਦਾ ਨਾਂ 'ਐਸ. ਐਸ. ਮਾਯੋਖਾ' ਹੈ। ਪਰ ਦੋਨੋਂ ਉਸ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ। ਐਸ. ਐਸ. ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਧਾਰਮਿਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ [[ਨਾਸਤਿਕ]] ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/entertainment/ss-rajamouli-on-baahubali-2-the-conclusion-being-an-atheist-and-his-love-for-cinema-3408524.html|title=SS Rajamouli on Baahubali 2: The Conclusion, being an atheist and his love for cinema|date=27 April 2017|publisher=}}</ref> ==ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ/ਫ਼ਿਲਮੀ ਜੀਵਨ== {| class="wikitable sortable" |- ੱ ! rowspan="2" | Year !! colspan="2" |Original !! colspan="2" |Remake !! colspan="2" |Dub |- !ਸਿਰਲੇਖ਼ !ਭਾਸ਼ਾ !ਸਿਰਲੇਖ਼ !ਭਾਸ਼ਾ !ਸਿਰਲੇਖ਼ !ਭਾਸ਼ਾ |- | 2001 || ''[[ਸਟੂਡੈਂਟ ਨੰਬਰ-1]]'' || [[ਤੇਲੁਗੂ]] || ''[[ਸਟੂਡੈਂਟ ਨੰਬਰ-1]]'' || ਤਮਿਲ || ''ਆਜ ਕਾ ਮੁਜ਼ਿਰਮ'' || ਹਿੰਦੀ |- | rowspan="2" | 2003 || rowspan="2" | ''[[ਸਿਮਹਾਦਰੀ (2003)]]'' || rowspan="2" | ਤੇਲੁਗੂ || ''[[ਗਜੇਂਦਰ]]'' || ਤਮਿਲ || ''ਥਮਰਾਜ ਏਕ ਫ਼ੌਲਾਦ '' ||ਹਿੰਦੀ |- |''[[ਕ੍ਰਾਂਤੀਵੀਰਾ]]'' || ਕੰਨੜ ||''ਸਿਮਹਾਦਰੀ'' ||ਮਲਿਆਲਮ |- | rowspan="3" | 2004 || rowspan="3" | ''[[ਸੀਯੇ (2004)]]'' || rowspan="3" | ਤੇਲੁਗੂ || || ||''ਆਰ-ਪਾਰ-ਦਿ ਜਜਮੈਂਟ ਡੇਅ'' || [[ਹਿੰਦੀ]] |- | || || ''ਚੈਲੇਂਜ'' || ਮਲਿਆਲਮ |- | || || ''ਕਾਲੁਗੂ'' || [[ਤਮਿਲ]] |- | rowspan="3" |2005 || rowspan="3" |''[[ਛੱਤਰਪਤੀ (2005)]]'' || rowspan="3" |ਤੇਲੁਗੂ || ''[[ਛੱਤਰਪਤੀ (2013)]]'' || [[ਕੰਨੜ]] || ''ਚੰਦਰਮੌਲੀ'' || ਤਮਿਲ |- | ''[[ਰਿਫ਼ਿਉਜੀ (2006)]]'' || ਬੰਗਾਲੀ || ''ਹਕੂਮਤ ਕੀ ਜੰਗ'' || ਹਿੰਦੀ |- | || || ''ਛੱਤਰਪਤੀ '' || ਮਲਿਆਲਮ |- | rowspan="6" |2006 || rowspan="6" |''[[ਵਿਕਰਮਾਕੁਡੂ]]'' || rowspan="6" |ਤੇਲਗੂ || ''[[ਰਾਉਡੀ ਰਾਠੌਰ]]'' || ਹਿੰਦੀ || ''ਪ੍ਰਤਿਆਗਤ'' || ਹਿੰਦੀ |- | ''[[ਸੀਰੂਥਾਈ]]'' || ਤਮਿਲ || ''ਵਿਕਰਮਾਥੀਥੀਆ'' || ਮਲਿਆਲਮ |- | ''[[ਵੀਰਮਦਾਕਰੀ]]'' || ਕੰਨੜ || ''ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ-IPS'' || ਭੋਜਪੁਰੀ |- | ''[[ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ: ਦਿ ਲੌਆਇਨ ਇਜ ਬੈਕ]]'' || [[ਬੰਗਾਲੀ]] || || |- | ''[[ਉਲਟਾ ਪਲਟਾ 69]]'' || ਬੰਗਾਲੀ<br>(ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼) || || |- | ''[[ਐਕਸ਼ਨ ਜੈਸਮਾਿੲਨ]]'' || ਬੰਗਾਲੀ<br>(ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼) || || |- | rowspan="2" | 2007 || rowspan="2" | ''[[ਯਮਾਡੌਂਗਾ]]'' || rowspan="2" | ਤੇਲੁਗੂ || || || ''ਲੋਕ-ਪਰਲੋਕ'' || ਹਿੰਦੀ |- | || || ''ਯਮਰਾਜ'' || [[ਉੜੀਆ]] |- | rowspan="3" |2009 || rowspan="3" |''[[ਮਗਧੀਰਾ]]'' || rowspan="3" |ਤੇਲਗੂ || rowspan="3" | ''[[ਯੋਧਾ- ਦਿ ਵਾਰੀਅਰ]]'' || rowspan="3" |ਬੰਗਾਲੀ || ''ਮਾਂਵੀਰਾਂ'' || ਤਮਿਲ |- | ''ਮਗਧੀਰਾ'' || ਹਿੰਦੀ |- | ''ਧੀਰਾ-ਦਿ ਵਾਰੀਅਰ'' || ਮਲਿਆਲਮ |- | rowspan="5" |2010 || rowspan="5" |''[[ਮਰਿਆਦਾ ਰਾਮਨਾ]]'' || rowspan="5" |ਤੇਲੁਗੂ || ''[[ਸਨ ਆਫ਼ ਸਰਦਾਰ]]'' || ਹਿੰਦੀ || || |- | ''[[ਵਾਲਾਵਨੁਕੂ ਪੁਲੁਮ ਆਯੁਧਿਅਮ]]'' || ਤਮਿਲ || || |- | ''[[ਇਵਨ ਮਰਿਆਦਾਰਮਨ]]'' || ਮਲਿਆਲਮ || || |- | ''[[ਫੰਡੇ ਪੋਰੀਆ ਬੋਗਾ ਕੰਡੇ ਰੇ]]'' || ਬੰਗਾਲੀ || || |- |''ਮਰਿਆਦਾ ਰਾਮਨਾ'' || ਕੰਨੜ || || |- | 2011 || ''[[ਰਾਝਣਾਂ]] (ਐਕਸ਼ਨ ਸੀਕੁੈਂਸ)'' || ਤੇਲੁਗੂ || || || || |- | rowspan="2" |2012 || rowspan="2" | ''[[ਈਗਾ]]/[[ਨਾਨ ਈਅ]] || rowspan="2" | ਤੇਲੁਗੂ, ਤਮਿਲ || || || ''ਈਚਾ'' || ਮਲਿਆਲਮ |- | || ||''[[ਮੱਖੀ]]'' || ਹਿੰਦੀ |- | rowspan="4" | 2015 || rowspan="4" | ''[[ਬਾਹੂਬਲੀ: ਦਿ ਬਿਗਨਿੰਗ]]" (2015)|| rowspan="4" | ਤੇਲੁਗੂ, ਤਮਿਲ || || || rowspan="4"|''[[ਬਾਹੂਬਲੀ: ਦਿ ਬਿਗਨਿੰਗ]]'' || ਹਿੰਦੀ |- | || || [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | || || [[ਫ਼ਰੈਂਚ]] |- | || || [[ਜਰਮਨ]] |- | rowspan="4" | 2017 || rowspan="4" | ''[[ਬਾਹੂਬਲੀ-2: ਦਿ ਕਨਕਲਿਉਜ਼ਨ]]'' || rowspan="4" | ਤੇਲੁਗੂ, ਤਮਿਲ|| || || rowspan="4"|''[[ਬਾਹੂਬਲੀ-2: ਦੀ ਕਨਕਲਿਉਜ਼ਨ]]'' || ਹਿੰਦੀ |- | || || ਮਲਿਆਲਮ |- | || || ਫ਼ਰੈਂਚ |- | || || ਜਰਮਨ |} ==ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹੁੰਚ== ===ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਮਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ=== 1)ਐਸ. ਐਸ. ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਦੀ [[ਈਗਾ]] ਭਾਵ [[ਮੱਖੀ]] ਫ਼ਿਲਮ 2012 'ਚ [["ਕਰੀਟੀਕਲ ਅਕਲੇਮ ਐਟ ਲਿਐਟਰੇਂਜ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ"]] 'ਚ ਦਿਖਾਈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ [[ਫੈਂਟਸੀ]] ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਿੲਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ [[ਤਾਮਿਲ]] ਵਰਜਨ 10ਵੇਂ [[ਚੇਨਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] 'ਚ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ(ਥਿਏਟਰ) 'ਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="123telugu CIFF">{{cite web |url=http://www.123telugu.com/mnews/rajamoulis-eega-to-be-screened-at-chennai-film-festival-hm.html |title=Rajamouli's Eega to be screened at Chennai Film Festival |publisher=123telugu.com |accessdate=5 November 2012}}</ref><ref name="123Telugu Eega 60th NFA 2012">{{cite web |url=http://www.123telugu.com/mnews/rajamoulis-eega-wins-national-awards.html |title=Rajamouli's 'Eega' wins National Awards |publisher=123telugu.com |date=18 March 2013|accessdate=18 March 2013}}</ref> 'ਈਗਾ' ਫ਼ਿਲਮ [[ਮੈਡਰਿਡ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] 'ਚ ਛੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ', 'ਸਰਬੋਤਮ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ','ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਪਾਦਨ'(Best Editing), 'ਸਰਬੋਤਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ'(Best Special Effcet),'ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਸੰਪਾਦਨ','ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਪਾਦਕ( Best Editor) ਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ' ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। 2) 2015 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ 'ਚ ਬਣੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਬਾਹੂਬਲੀ: ਦਿ ਬਿਗਨਿੰਗ" [[ਵਿਸ਼ਵ]] ਭਰ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rajamoulis-Bahubali-is-Indias-costliest-film/articleshow/21051759.cms Rajamouli's Bahubali is India’s costliest film? – The Times of India]. Timesofindia.indiatimes.com (13 July 2013). Retrieved on 2015-10-21.</ref> ===ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਖ਼ਾਸੀਅਤ=== [[ਹਿੰਦੀ]] ਵਿੱਚ [[ਰਾਉਡੀ ਰਾਠੌਰ]] ਫ਼ਿਲਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]] ਤੇ [[ਪ੍ਰਭੂਦੇਵਾ]] ਮੁੱਖ ਰੂਪ 'ਚ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ, ਕਾਫ਼ੀ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਦੀ ਤਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸਿਰੂਥਾਈ' ਦਾ ਮੁੜ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅੱਠਵੀਂ ਵਾਰ 'ਰਾਉਡੀ ਰਾਠੌਰ' ਨਾਮ ਬਣੀ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਕੰਨੜ 'ਚ "ਵੀਰਮਦਾਕਾਰੀ" ਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸੀ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com"/><ref>an – Express India] {{Cite web |url=http://expressindia.indianexpress.com/latest-news/South-director-SS-Rajamouli-wants-to-direct-Aamir-Khan/1038538/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=30 ਮਈ 2017 |archive-date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141015000406/http://expressindia.indianexpress.com/latest-news/South-director-SS-Rajamouli-wants-to-direct-Aamir-Khan/1038538/ |dead-url=unfit }}</ref> #ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਦੀ [[ਰਾਮਚਰਨ ਤੇਜਾ]] ਅਭਿਨੀਤ ਫ਼ਿਲਮ ਮਗਧੀਰਾ "ਤੇਲੁਗੂ ਸਿਨੇਮਾ" ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਰਹੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt1447500/|title=Magadheera (2009)|author=Patalay, Avinash |date=30 July 2009|work=IMDb}}</ref> #ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ-ਥ੍ਰਿਲਰ ਫ਼ਿਲਮ 'ਮਰਿਆਦਾ ਰਾਮਨਾ' ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਮੁੜ-ਨਿਰਮਾਣ [[ਸਨ ਆਫ਼ ਸਰਦਾਰ]] ਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਾਫ਼ੀ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ।<ref>[http://www.idlebrain.com/celeb/interview/ssrajamouli-maryadaramanna.html SS Rajamouli about Maryada Ramanna interview – Telugu Cinema interview – Telugu film director]. Idlebrain.com (20 July 2010). Retrieved on 21 October 2015.</ref><ref>[http://www.rajeevmasand.com/reviews/our-films/singh-song/ Singh song | Rajeev Masand – movies that matter : from bollywood, hollywood and everywhere else] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130312140353/http://www.rajeevmasand.com/reviews/our-films/singh-song/ |date=2013-03-12 }}. Rajeevmasand.com (13 November 2012). Retrieved on 21 October 2015.</ref> ਮਸ਼ਹੂਰਮ ਚੈਨਲ ਟੀ.ਵੀ. ਸ਼ੋਅ ਤੇ ਮੀ-ਸਟਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, 'ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਮਰਿਆਦਾ ਰਾਮਨਾ' ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਤੇ ਦਿਲ-ਅਜ਼ੀਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ==ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ 'ਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾ== ਐਸ.ਐਸ. ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੇ [[ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ]] 'ਤੇ ਵੀ ਚੰਗੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਰਵਾ ਇਸਮ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ, #ਸਟੂਡੈਂਟ ਨੰਬਰ(2001)- ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 1.8 ਕਰੋੜ ਬਣੀ ਤੇ ਅਤੇ ਇਸਨੇ 12 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਿੲਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। #ਸਿਮਹਾਦਰੀ(2003)- ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 5.5 ਕਰੋੜ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਬਣੀ ਅਤੇ ਬਾਕਸ 'ਤੇ 24 ਕਰੋੜ ਦੀ ਕਮਾਈ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਕੀਤੀ। #ਸੀਯੇ(2004)-ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਇਹ ਫਿਲਮ 08 ਕਰੋੜ 'ਚ ਬਣੀ ਤੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ 12 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਕਮਾਏ। #ਛੱਤਰਪਤੀ(2005)-8 ਕਰੋੜ ਦੀ ਿੲਸ ਬਜ਼ਟ ਵਾਲੀ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ 'ਤੇ 22 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਕਮਾਏ। #ਵਿਕਰਮਾਕੁਡੂ(2006)- ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ 'ਚ ਬਣੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਲਾਗਤ 11 ਕਰੋੜ ਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਕਮਾਈ 22 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੈ। ਿੲਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 7-8 ਵਾਰੀ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਮੁੜ-ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਤਮਿਲ, ਮਲਿਆਲਮ, ਕੰਨੜ, ਭੋਜਪੁਰੀ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਆਦਿ। #ਯਮਾਡੌਂਗਾ(2007)- ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਬਜ਼ਟ 22 ਕਰੋੜ ਸੀ ਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ 'ਤੇ ਇਸਮ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ 32 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਕਮਾਏ। #ਮਗਧੀਰਾ(2009)- ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਬਜ਼ਟ ਸਿਰਫ਼ 35 ਕਰੋੜ ਸੀ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ 84 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਕਮਾਏ। #ਮਰਿਆਦਾ ਰਮਨਾ(2010)-ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਿਲ-ਅਜ਼ੀਜ਼ੀ ਤੇ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਬਜ਼ਟ 12 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ 'ਤੇ ਕਮਾਈ 30 ਕਰੋੜ ਸੀ। #ਈਗਾ(2012)-ਹਿੰਦੀ 'ਚ "ਮੱਖੀ" ਨਾਂ ਨਾਲ 'ਡੱਬ' ਹੋਈ ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਬਜ਼ਟ 30 ਕਰੋੜ ਤੇ ਕਮਾਈ 56 ਕਰੋੜ ਸੀ। #ਬਾਹੂਬਲੀ-ਦਿ ਬਿੰਗਨਿੰਗ(2015)-ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਰਹੀ ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਬਜ਼ਟ 180 ਕਰੋੜ ਸੀ ਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਕਮਾਈ 650 ਕਰੋੜ ਸੀ। #ਬਾਹੂਬਲੀ-ਦਿ ਕਨਕਲਿਉਜ਼ਨ(2017)- ਬਾਹੂਬਲੀ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਬਜ਼ਟ 250 ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਕਮਾਈ '1600 ਕਰੌੜ' ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਹੈ।<ref>boxoffice.com and youtube.com</ref> ==ਸਨਮਾਨ== #ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ:-ਐਸ. ਐਸ. ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਨੂੰ [[2016]] ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ [["ਪਦਮ-ਸ਼੍ਰੀ"]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ।<ref>{{cite web|=http://indiatoday.intoday.in/story/baahubali-director-ss-rajamouli-to-receive-padma-shri-award/1/579227.html|title=Baahubali director SS Rajamouli to receive Padma Shri Award|publisher=}}</ref> #ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ:-ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ 'ਰਾਜਾਮੌਲੀ' ਨੂੰ 'ਈਗਾ'(2012) ਤੇ ਬਾਹੂਬਲੀ: ਬਿਗਨਿੰਗ ਲਈ ਮਿਲਿਆ। #ਫ਼ਿਲਮ ਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ:-ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ 'ਮਗਧੀਰਾ', 'ਈਗਾ' ਅਤੇ 'ਬਾਹੂਬਲੀ-ਦਿ ਬਿਗਨਿੰਗ' ਲਈ ਮਿਲਿਆਂ। #ਨੰਦੀ ਅਵਾਰਡ:-ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮੇ ਵਿੱਚ ਿਦੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਇਹ ਅਵਾਰਡ (ਪੁਰਸਕਾਰ) 'ਈਗਾ' ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸਕਰੀਨ-ਪਲੇਅ ਲਈ ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। #ਆਇਫ਼ਾ ਅਵਾਰਡ:-ਪਹਿਲੇ ਆਇਫਾ-ਐਵਾਰਡ ਉਤਸਵ 'ਚ ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ(ਤੇਲੁਗੂ)' ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਨੇ ਬਾਹੂਬਲੀ ਲਈ ਮਿਲਿਆ। #ਸਿਨੇਮਾ ਪੁਰਸਕਾਰ:-ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ 'ਮਗਧੀਰਾ' ਤੇ 'ਬਾਹੂਬਲੀ' ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ' ਲਈ ਮਿਲਿਆ। ==ਹਵਾਲੇ== 6iph9bbvnkqlivgclmez0fuqb2h9739 0 65732 848204 828303 2026-09-29T02:07:14Z Raippa-Valli 62204 File 848204 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ਆਰਥਰ ਬੀ ਮਕਡੋਨਾਲਡ | image = | image_size = | caption = | birth_name = ਆਰਥਰ ਬਰੂਸ ਮਕਡੋਨਾਲਡ | birth_date = {{birth date and age|1943|8|29}} | birth_place = ਸਿਡਨੀ, ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ੀਆ | death_date = | death_place = | residence = [[ਕਿੰਗਸਟਨ, ਓਨਟਾਰੀਓ]] | citizenship = [[ਕੈਨੇਡੀਅਨ]] | nationality = | ethnicity = | field = ਐਸਟਰੋ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ | work_institutions = [[ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਕੁਈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | alma_mater = [[ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਕਾਲਟੈਕ]] | doctoral_advisor = | doctoral_students = | known_for = ਸੂਰਜੀ ਨਿਊਟਰੀਨੋ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | prizes = {{no wrap|ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਫਰੈਂਕਲਿਨ ਮੈਡਲ (ਫ੍ਰੈਂਕਲਿਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ) {{small|(2007)}}<br>ਹੈਨਰੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਟੋਰੀ ਮੈਡਲ {{small|(2011)}}<br> ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ {{small|(2015)}}}} | religion = | footnotes = | signature = }} [[ਤਸਵੀਰ:Arthur_B._McDonald_5193-2015.jpg|thumb|Arthur B. McDonald (2015)]] '''ਆਰਥਰ "ਆਰਟ" ਬਰੂਸ ਮਕਡੋਨਾਲਡ''', (ਜਨਮ 29 ਅਗਸਤ 1943) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਡਬੇਰੀ ਨਿਊਟਰੀਨੋ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿੰਗਸਟਨ, ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਕੁਈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਸਟਰੋ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗੋਰਡਨ ਅਤੇ ਪਟਰੀਸੀਆ ਗਰੇ ਚੇਅਰ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਕਾਕੀ ਕਾਜੀਤਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ 2015 ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸਿਡਨੀ, ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ<ref>{{Cite web|url = http://www.nserc-crsng.gc.ca/Prizes-Prix/Excellence-Excellence/Profiles-Profils_eng.asp?ID=1011|title = Past Winner 2003 NSERC Award of Excellence McDonald|work = Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada|accessdate = 2012-09-21|archive-date = 2020-07-11|archive-url = https://web.archive.org/web/20200711214822/https://www.nserc-crsng.gc.ca/Prizes-Prix/Excellence-Excellence/Profiles-Profils_eng.asp?ID=1011|url-status = dead}}</ref> ਮਕਡੋਨਾਲਡ ਨੇ ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 1964 ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੀਐਸਸੀ ਅਤੇ 1965 ਵਿੱਚ ਐਮਐਸਸੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। <ref name="franklin">{{Cite web|title = Arthur B. McDonald|url = https://www.fi.edu/laureates/arthur-b-mcdonald|website = www.fi.edu|publisher = The Franklin Institute|accessdate = 6 October 2015}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]] o2217lz7z10w4lcjsra96slnvylau9y 0 69289 848213 847873 2026-09-29T02:28:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848213 wikitext text/x-wiki '''ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ''' (ਏਅਰਬਰਲਿਨ ਜਾਂ airberlin.com ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ) ਲੁਫ਼ਤਹਾਂਸਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਹੈ।<ref>''[http://www.airberlin.com/site/company/profile/index.php?cat=strategie&LANG=eng airberlin Strategy and Business Model] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120813201418/http://www.airberlin.com/site/company/profile/index.php?LANG=eng&cat=strategie |date=2012-08-13 }} {{Cite web |url=http://www.airberlin.com/site/company/profile/index.php?LANG=eng&cat=strategie |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120813201418/http://www.airberlin.com/site/company/profile/index.php?LANG=eng&cat=strategie |archive-date=2012-08-13 |url-status=bot: unknown}}''. Air Berlin, retrieved on 15 December 2015</ref> ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦਾ ਹੱਬ ਬਰਲਿਨ ਟੈਗਲ ਏਅਰਪੋਰਟ<ref>{{cite web|url=http://www.anna.aero/2010/03/16/berlin-tegel-still-airberlins-1-base/ |title=Berlin Tegel still Air Berlin’s #1 base |publisher=Anna.aero |date= |accessdate=15 December 2015}}</ref> ਅਤੇ ਡਸਲ਼ਡੋਰਫ਼ ਏਅਰਪੋਰਟ ਹੈ। ਇਹ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ 17 ਜਰਮਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੱਖਣੀ ਯੂਰੋਪ ਅਤੇ ਉਤੱਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਸਥਾਨਾਂਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਡਾਣ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਓਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਹਾਦ੍ਵੀਪ ਵਿਚਕਾਰ ਕੈਰਿਬਿਯਾਈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{cite web|url=http://www.cleartrip.com/flight-booking/air-berlin-airlines.html|title=About Air Berlin|publisher=cleartrip.com|accessdate=15 December 2015|archive-date=4 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704002319/http://www.cleartrip.com/flight-booking/air-berlin-airlines.html|dead-url=yes}}</ref> ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ ਵਾਨਵਲੱਡ ਗਠਜੋੜ ਦਾ ਵੀ ਸਦੱਸ ਹੈ, ਇਹ ਨੀਕੀ ਦੀ ਓਸਟੀ੍ਆ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬੱਲੇਅਰ ਦੀ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਲਕੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਕੰਪਨੀ ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ ਪੀ-ਐਲ-ਸੀ ਤੇ ਕੰਪਨੀ ਲੁਫ਼ਤਵਰਕਹਿਰਸ ਕੇਜੀ, ਫਰੈਂਕਫਰਟ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ। 2011 ਤੋਂ ਲੈਕੇ, ਇਤੱਹਾਦ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਰ ਹਨ।<ref>{{cite web |url=http://sw-gb.de/airberlin/index.php?id=2769&PHPSESSID=37082bb062b756b21645583d53f7dd8a |title=Annual Report 2012 - Financial Figures |publisher=Air Berlin |accessdate=15 December 2015 |archive-date=12 ਅਗਸਤ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140812192821/http://sw-gb.de/airberlin/index.php?id=2769&PHPSESSID=37082bb062b756b21645583d53f7dd8a |url-status=dead }}</ref> ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਚੈਰਲੋਟਣਬਰੱਗ-ਵਿਲਮਰਸਡੋਰਫ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋਕਿ ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈI<ref>{{cite web |url=http://sw-gb.de/airberlin/index.php?id=2769&PHPSESSID=37082bb062b756b21645583d53f7dd8a |title=Annual Report 2012 - Financial Figures |publisher=Air Berlin |accessdate=15 December 201 |archive-date=2014-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140812192821/http://sw-gb.de/airberlin/index.php?id=2769&PHPSESSID=37082bb062b756b21645583d53f7dd8a |url-status=dead }}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ===1978-1990: ਵੈਸਟ ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਚੈਟਰ ਏਅਰਲਾਈਨ === ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ ਯੂਐਸਏ[7] ਨਾਂ ਨਾਲ ਰਜ਼ਿਸਟਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਕੰਪਨੀ 1978 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੈਲਕੋ, ਜੋਕਿ ਅਮਰੀਕਨ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਐਂਟਰਪਾ੍ਇਸ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਓਰੈਗਨ[7] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੇਠਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਤਾਂਕਿ ਬਰਲਿਨ ਟੈਗਲ ਏਅਰਪੋਰਟ ਤੋਂ ਜਰਮਨ ਟੂਰ ਓਪਰੇਟਰਾਂ ਵੱਲੋ ਚੈਟਰ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਜੋਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਹਾਲੀਡੇ ਰਿਜ਼ਾਰਟਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਸਕਣ।<ref>{{cite journal|title=World Airline Directory: Air Berlin USA|journal=Flight International|date=26 July 1980|page=272|url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1980/1980%20-%201891.html|accessdate=15 December 2015}}</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਪਛੱਮ ਬਰਲਿਨ ਏਅਰਲਾਈਨ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਸ਼ੀਤ ਯੁਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬਰਲਿਨ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਏਅਰ ਕੋਰੀਡੋਰਸ ਦੀ ਤੇਗਲ ਏਅਰਪੋਰਟ ਤੋਂ ਆਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਕੇਵਲ ਫ਼ਰਾਂਸ, ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ ਜਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਈ ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਤੇਗਲ ਏਅਰਪੋਰਟ ਸੀ ਅਤੇ ਲਿਓਨਾਰਡ ਲੰਡਗਰੇਨ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੀ। ਏਅਰਲਾਈਨ ਲਾਈਸੈਂਸ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਦੋ ਬੋਇੰਗ 707 ਜੈਟ ਏਅਰਲਾਇੰਸ ਖਰੀਦੇ ਜੋਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਟਰਾਸ ਵਲੱਡ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦੇ ਸੀ, ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ ਯੂਐਸਏ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 1979 ਨੂੰ ਬਰਲਿਨ-ਤੇਗਲ ਤੋਂ ਪਾਲਮਾ ਦੇ ਮਾੱਲੋਰਕਾ ਤੱਕ ਉਡਾਣ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|title=Out into the world from Berlin: The history of airberlin in a nutshell|url=http://www.airberlin.com/en-DE/site/affiliate/30jahreJubel/index.php|publisher=Air Berlin|accessdate=15 December 2015|archive-date=30 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130530024835/http://www.airberlin.com/en-DE/site/affiliate/30jahreJubel/index.php|dead-url=yes}}</ref> ਏਅਰ ਫਲੋਰਿਡਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ(ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਮਝੌਤੇ ਤੇ ਫ਼ਰਵਰੀ 1979 ਵਿੱਚ ਹਸਤਾਖਰ ਹੋਏ)[12], ਪਛੱਮ ਬਰਲਿਨ-ਬਰੁਸ਼ੈਲ਼ਸ-ਫਲੋਰਿਡਾ ਰੂਟਾਂ ਲਈ ਲੰਬੀ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ, ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਏਅਰ ਫਲੋਰਿਡਾ[13] ਤੋਂ ਲੀਜ਼ ਤੇ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ ਯੂਐਸਏ ਨੇ ਬੋਇੰਗ 737-200 ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਲਿਤੇ। 1982 ਤੱਕ, 707 ਵਾਲੇ ਏਅਰਕਰਾਫਟਾਂ ਨੂੰ ਹੱਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ, ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ ਯੂਐਸਏ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ 737-200[14] ਜਾਂ (1986 ਤੋਂ) ਦਾ ਹੀ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 1990 ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ, ਦੋ ਹੋਰ ਅਧੁਨਿਕ ਬੋਇੰਗ 737-400 ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ। ==1990-2000: ਮਲਕੀਅਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਰੇਟ ਤੇ ਉਡਾਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ== ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਵਕ ਇਂਕਲਾਬ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਜਰਮਨ ਮਹਿਕਮੇ ਕਰਕੇ ਬਰਲਿਨ ਐਵਿਏਸ਼ਨ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਰਮਨ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਸਕੀ। ਸਾਲ 1991 ਵਿੱਚ, ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ 90 ਕਰਮਚਾਰੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ) ਜੋਆਚਿਮ ਹੁਨੌਲਡ (ਡੇ), ਜੋਕਿ ਐਲਟੀਯੂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਸਬਕਾ ਸੇਲ੍ਸ ਅਤੇ ਮਾਰਕੇਟਿੰਗ ਡਰੈਕਟਰ ਸੀ, ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਸਦਾ ਏਅਰ ਬਰਲਿਨ ਜੀਐਮਬੀਐਚ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਲੁਫ਼ਤਵਰਕਿਹਰਸ ਕੇਜੀ, ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਰਜ਼ਿਸਟਰੇਸਨ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਤੌਰ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕੀਤਾ। ==ਹਵਾਲੇ== mo9aqrzxw0h1jbze42aflkudby8ttbf 0 70281 848214 576344 2026-09-29T02:29:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848214 wikitext text/x-wiki ==ਡੈਸਕਟਾਪ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ== ===ਫੀਨੋਮ ਸੀਰੀਜ=== ====ਅਗੇਨਾ==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !ਮਾਡਲ&nbsp;ਨੰਬਰ || [[Stepping (version numbers)|Step.]] || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || [[CPU caches#Multi-level caches|L3&nbsp;Cache]] || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[CPU core voltage|Voltage]] || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release&nbsp;Date || Part&nbsp;Number |- |width="150 px"|[http://products.amd.com/en-us/DesktopCPUDetail.aspx?id=402 Phenom X4 9100e] || B2 || 1.8&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 1.6&nbsp;GHz || 9x || 1.10 - 1.15 || 65 [[Watt|W]] || [[Socket AM2+|AM2+]] || March 27, 2008 || HD9100OBJ4BGD |- |[http://products.amd.com/en-na/DesktopCPUDetail.aspx?id=448 Phenom X4 9150e] || B3 || 1.8&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 1.6&nbsp;GHz || 9x || 1.075 - 1.125 || 65 W || AM2+ || July 1, 2008 || HD9150ODJ4BGH |- |[http://products.amd.com/en-ca/DesktopCPUDetail.aspx?id=450 Phenom X4 9350e] || B3 || 2.0&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 10x || 1.075 - 1.125 || 65 W || AM2+ || July 1, 2008 || HD9350ODJ4BGH |- |[http://products.amd.com/en-us/DesktopCPUDetail.aspx?id=488 Phenom X4 9450e] || B3 || 2.1&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 10.5x || 1.075 - 1.125 || 65 W || AM2+ || October, 2008 || HD9450ODJ4BGH |- |[http://products.amd.com/en-us/DesktopCPUDetail.aspx?id=20 Phenom X4 9500] || B2 || 2.2&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 11x || 1.15 - 1.25 || 95 W || AM2+ || November 19, 2007 || HD9500WCJ4BGD |- |[http://products.amd.com/en-us/DesktopCPUDetail.aspx?id=400 Phenom X4 9550] || B3 || 2.2&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 11x || 1.15 - 1.25 || 95 W || AM2+ || March 27, 2008 || HD9550WCJ4BGH |- |[http://products.amd.com/en-us/DesktopCPUDetail.aspx?id=19 Phenom X4 9600] || B2 || 2.3&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 11.5x || 1.15 - 1.25 || 95 W || AM2+ || November 19, 2007 || HD9600WCJ4BGD |- |[http://products.amd.com/en-us/DesktopCPUDetail.aspx?id=374 Phenom X4 9600] '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup> || B2 || 2.3&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 11.5x || 1.15 - 1.25 || 95 W || AM2+ || December 19, 2007 || HD960ZWCJ4BGD |- |Phenom X4 9650 || B3 || 2.3&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 11.5x || 1.15 - 1.25 || 95 W || AM2+ || March 27, 2008 || HD9650WCJ4BGH |- |rowspan="2"|Phenom X4 9750 || B3 || 2.4&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 12x || 1.15 - 1.25 || 95 W || AM2+ || March 27, 2008 || HD9750WCJ4BGH |- | B3 || 2.4&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 12x || 1.20 - 1.30 || 125 W || AM2+ || March 27, 2008 || HD9750XAJ4BGH |- |rowspan="2"|Phenom X4 9850 || B3 || 2.5&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 2&nbsp;GHz || 12.5x || 1.20 - 1.25 || 95 W || AM2+ || October, 2008 || HD9850WCJ4BGH |- | B3 || 2.5&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 2&nbsp;GHz || 12.5x || 1.20 - 1.30 || 125 W || AM2+ || July 1, 2008 || HD9850XAJ4BGH |- |Phenom X4 9850 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup> || B3 || 2.5&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 2&nbsp;GHz || 12.5x || 1.20 - 1.30 || 125 W || AM2+ || March 27, 2008 || HD985ZXAJ4BGH |- |rowspan="2"|Phenom X4 9950 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup> || B3 || 2.6&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 2&nbsp;GHz || 13x || 1.20 - 1.30 || 125 W || AM2+ || October, 2008 || HD995ZXAJ4BGH |- | B3 || 2.6&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 2&nbsp;GHz || 13x || 1.25 - 1.30 || 140 W || AM2+ || July 1, 2008 || HD995ZFAJ4BGH |- |colspan="12" align="center"|'''Business Class''' |- |rowspan="2"|Phenom X4 9600B<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]]</sup> || B2 || 2.3&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 11.5x || 1.20 - 1.25 || 95 W || AM2+ || April 28, 2008 || HD960BWCJ4BGD |- | B3 || 2.3&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 11.5x || 1.20 - 1.25 || 95 W || AM2+ || August 15, 2008 || HD960BWCJ4BGH |- |Phenom X4 9750B<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]]</sup> || B3 || 2.4&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 12x || 1.20 - 1.25 || 95 W || AM2+ || August 15, 2008 || HD975BWCJ4BGH |- |Phenom X4 9850B<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]]</sup> || B3 || 2.5&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 12.5x || 1.225 - 1.25 || 95 W || AM2+ || August 15, 2008 || HD985BWCJ4BGH |} ===="''ਟੋਲੀਮੈਨ''"==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model&nbsp;Number || [[Stepping (version numbers)|Step.]] || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || [[CPU caches#Multi-level caches|L3&nbsp;Cache]] || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[CPU core voltage|Voltage]] || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release&nbsp;Date || Part&nbsp;Number |- |width="115 px"|Phenom X3 8250e || B3 || 1.9&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2 MB || 1.6&nbsp;GHz || 9.5x || 1.125 - 1.20 || 65 [[Watt|W]] || [[Socket AM2+|AM2+]] || September 8, 2008 || HD8250ODJ3BGH |- |Phenom X3 8400 || B2 || 2.1&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 10.5x || 1.20 - 1.25 || 95 W || AM2+ || March 27, 2008 || HD8400WCJ3BGD |- |Phenom X3 8450 || B3 || 2.1&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 10.5x || 1.20 - 1.25 || 95 W || AM2+ || April 23, 2008 || HD8450WCJ3BGH |- |Phenom X3 8450e || B3 || 2.1&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 10.5x || 1.125 - 1.20 || 65 W || AM2+ || September 8, 2008 || HD8450ODJ3BGH |- |Phenom X3 8550 || B3 || 2.2&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 11x || 1.20 - 1.25 || 95 W || AM2+ || April 23, 2008 || HD8550WCJ3BGH |- |Phenom X3 8600 || B2 || 2.3&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 11.5x || 1.20 - 1.25 || 95 W || AM2+ || March 27, 2008 || HD8600WCJ3BGD |- |Phenom X3 8650 || B3 || 2.3&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 11.5x || 1.20 - 1.25 || 95 W || AM2+ || April 23, 2008 || HD8650WCJ3BGH |- |Phenom X3 8750 || B3 || 2.4&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 12x || 1.20 - 1.25 || 95 W || AM2+ || April 23, 2008 || HD8750WCJ3BGH |- |Phenom X3 8750 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup>|| B3 || 2.4&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 12x || 1.20 - 1.25 || 95 W || AM2+ || September 8, 2008 || HD875ZWCJ3BGH |- |Phenom X3 8850 || B3 || 2.5&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 12.5x || 1.20 - 1.25 || 95 W|| AM2+ || October 21, 2008 || HD8850WCJ3BGH |- |colspan="12" align="center"|'''Business Class''' |- |rowspan="2"|Phenom X3 8600B<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]] || B2 || 2.3&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 11.5x || 1.25 || 95 W || AM2+ || April 28, 2008 || HD860BWCJ3BGD |- | B3 || 2.3&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 11.5x || 1.25 || 95 W || AM2+ || August 15, 2008 || HD860BWCJ3BGH |- |Phenom X3 8750B<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]] || B3 || 2.4&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 12x || 1.25 || 95 W || AM2+ || August 15, 2008 || HD875BWCJ3BGH |} ===ਐਂਥਲੌਨ ਐਕਸ2 (ਫੀਨੋਮ ਸੰਬੰਧਤ)=== ===="''ਕੁਮਾ''"==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model&nbsp;Number || [[Stepping (version numbers)|Step.]] || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || [[CPU caches#Multi-level caches|L3&nbsp;Cache]] || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[CPU core voltage|Voltage]] || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release&nbsp;Date || Part&nbsp;Number |- |width="115 px"|Athlon X2 6500 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup> || B3 || 2.3&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 11.5x || 1.1 - 1.25 || 95 [[Watt|W]] || [[Socket AM2+|AM2+]] || September 8, 2008 || AD6500WCJ2BGH |- |Athlon X2 7450 || B3 || 2.4&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 12x || 1.05 - 1.325 || 95 W || AM2+ || December 15, 2008 || AD7450WCJ2BGH |- |Athlon X2 7550 || B3 || 2.5&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 12.5x || 1.05 - 1.325 || 95 W || AM2+ || December 15, 2008 || AD7550WCJ2BGH |- |Athlon X2 7750 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup> || B3 || 2.7&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 13.5x || 1.05 - 1.325 || 95 W || AM2+ || December 15, 2008 || AD775ZWCJ2BGH |- |Athlon X2 7850 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup> || B3 || 2.8&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 2 MB || 1.8&nbsp;GHz || 14x || 1.05 - 1.325 || 95 W || AM2+ || April 28, 2009 || AD785ZWCJ2BGH |} ===Phenom II series=== ===="''ਥੁਬਨ''" (E0, 45 nm, Hexa-core)==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model Number || [[Stepping (version numbers)|Step.]] || Freq. || Turbo || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || L3&nbsp;Cache || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]&nbsp;<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[CPU core voltage|Voltage]] || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release Date || Part Number(s) |- |width="120 px"|Phenom II X6 1035T || E0 || 2.6&nbsp;GHz || 3.1&nbsp;GHz || 6x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 13x || 0.975 - 1.425 || 95&nbsp;[[Watt|W]]|| [[Socket AM3|AM3]] || May 2010 (OEM) || HDT35TWFK6DGR |- |Phenom II X6 1045T || E0 || 2.7&nbsp;GHz || 3.2&nbsp;GHz || 6x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 13.5x || 0.975 - 1.425 || 95&nbsp;W || AM3 || September 2010 (OEM) || HDT45TWFK6DGR |- |rowspan="2"|Phenom II X6 1055T || E0 || 2.8&nbsp;GHz || 3.3&nbsp;GHz || 6x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 14x || 1.0 - 1.475 || 125&nbsp;W || AM3 || April 27, 2010 || HDT55TFBK6DGR |- | E0 || 2.8&nbsp;GHz || 3.3&nbsp;GHz || 6x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 14x || 0.975 - 1.425 || 95&nbsp;W || AM3 || May, 2010 || HDT55TWFK6DGR |- |Phenom II X6 1065T || E0 || 2.9&nbsp;GHz || 3.4&nbsp;GHz || 6x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 14.5x || 1.0 - 1.475 || 95 W || AM3 || December 7, 2010 || HDT65TWFK6DGR |- |Phenom II X6 1075T || E0 || 3.0&nbsp;GHz || 3.5&nbsp;GHz || 6x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 15x || 1.0 - 1.475 || 125&nbsp;W || AM3 || September 21, 2010 || HDT75TFBK6DGR |- |Phenom II X6 1075T '''Black Edition'''<ref>[http://www.cpu-world.com/CPUs/K10/AMD-Phenom%20II%20X6%201075T%20Black%20Edition%20-%20HDT75ZFBK6DGR%20(HDT75ZFBGRBOX).html Phenom II X6 1075T BE]</ref> || E0 || 3.0&nbsp;GHz || 3.5&nbsp;GHz || 6x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 15x || 1.0 - 1.475 || 125&nbsp;W || AM3 || May / beginning of June 2010 || HDT75ZFBK6DGR |- |Phenom II X6 1090T '''Black Edition''' || E0 || 3.2&nbsp;GHz || 3.6&nbsp;GHz || 6x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 16x || 1.0 - 1.475 || 125&nbsp;W || AM3 || April 27, 2010 || HDT90ZFBK6DGR |- |Phenom II X6 1100T '''Black Edition''' || E0 || 3.3&nbsp;GHz || 3.7&nbsp;GHz || 6x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 16.5x || 1.0 - 1.475 || 125&nbsp;W || AM3 || December 7, 2010 || HDE00ZFBK6DGR |} ===="''ਜ਼ੋਸਮਾ''"==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model Number || [[Stepping (version numbers)|Step.]] || Freq. || Turbo || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || L3&nbsp;Cache || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]&nbsp;<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[CPU core voltage|Voltage]] || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release Date || Part Number(s) |- |width="120 px"|Phenom II X4 650T<ref>[http://www.cpu-world.com/CPUs/K10/AMD-Phenom%20II%20X4%20650T%20-%20HD650TWFK4FGR.html AMD Phenom II X4 650T]</ref> || E0 || 2.7&nbsp;GHz || 3.2&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 4 MB || 2&nbsp;GHz || 13.5x || 0.825 - 1.400 || 95 [[Watt|W]] || [[Socket AM3|AM3]] || 2011 (OEM) || HD650TWFK4FGR |- |width="120 px"|Phenom II X4 840T<ref>[http://www.cpu-world.com/CPUs/K10/AMD-Phenom%20II%20X4%20840T%20-%20HD840TWFK4DGR.html AMD Phenom II X4 840T]</ref><ref>[http://www.cpu-world.com/news_2010/2010110301_AMD_Phenom_II_X4_840T_unlocks_to_six-core.html Phenom II X4 840T unlocks to six-core]</ref> || E0 || 2.9&nbsp;GHz || 3.2&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 14.5x || 0.825 - 1.400 || 95 W || AM3 || Q4 2010 (OEM) || HD840TWFK4DGR |- |Phenom II X4 960T<br>'''Black Edition'''<ref>[http://www.cpu-world.com/CPUs/K10/AMD-Phenom%20II%20X4%20960T%20Black%20Edition%20-%20HD96ZTWFK4DGR.html Phenom II X4 960T BE]</ref><ref>[http://www.cpu-world.com/news_2010/2010092801_AMD_Phenom_II_X4_840T_and_960T_CPUs_are_shipped_in_Hewlett-Packard_PCs.html AMD Phenom II X4 840T and 960T CPUs are shipped in Hewlett-Packard PCs]</ref> || E0 || 3.0&nbsp;GHz || 3.4&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 15x || 0.825 - 1.400 || 95 W || AM3 || Q4 2010 (OEM) || HD96ZTWFK4DGR |- |- |Phenom II X4 960T<ref>[http://www.cpu-world.com/CPUs/K10/AMD-Phenom%20II%20X4%20960T%20-%20HD960TFBK4DGR.html Phenom II X4 960T]</ref> || E0 || 3.0&nbsp;GHz || 3.4&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 15x || 0.825 - 1.400 || 125 W || AM3 || Q4 2010 (OEM) || HD960TFBK4DGR |- |Phenom II X4 970 <br>'''Black Edition'''<ref name=":0">[http://www.cpu-world.com/Compare/378/AMD_Phenom_II_X4_970_(rev._C3)_vs_AMD_Phenom_II_X4_970_(rev._E0).html difference between AMD Phenom II X4 970 (rev. C3) and AMD Phenom II X4 970 (rev. E0)]</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=http://www.hardware-specs.net/actualites/actualites-cpu/des-phenom-ii-x4-970-black-edition-deblocables-en-phenom-ii-x6.html |title=Two Steppings E0, C3 |access-date=2015-12-28 |archive-date=2010-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101107123804/http://www.hardware-specs.net/actualites/actualites-cpu/des-phenom-ii-x4-970-black-edition-deblocables-en-phenom-ii-x6.html |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.cpu-world.com/CPUs/K10/AMD-Phenom%20II%20X4%20970%20Black%20Edition%20-%20HDZ970FBK4DGR.html Phenom II X4 970]</ref><ref>[http://www.cpu-world.com/news_2010/2010102101_AMD_Phenom_II_X4_970_BE_with_unlockable_cores.html AMD Phenom II X4 970 BE with unlockable cores]</ref> || E0 || 3.5&nbsp;GHz || N/A || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 17.5x || 0.825 - 1.400 || 125 W || AM3 || Q4 2010 (OEM) || HDZ970FBK4DGR |} ===="''ਦੇਨੇਬ''" (C2/C3, 45 nm, Quad-core)==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model&nbsp;Number || [[Stepping (version numbers)|Step.]] || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || [[CPU caches#Multi-level caches|L3&nbsp;Cache]] || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[CPU core voltage|Voltage]] || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release&nbsp;Date || Part&nbsp;Number |- |width="115 px"|Phenom II X4 805 || C2 || 2.5&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 4 MB || 2&nbsp;GHz || 12.5x || 0.875 - 1.425 || 95 [[Watt|W]] || [[Socket AM3|AM3]] || February 9, 2009 || HDX805WFK4FGI |- |Phenom II X4 810 || C2 || 2.6&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 4 MB || 2&nbsp;GHz || 13x || 0.875 - 1.425 || 95 W || AM3 || February 9, 2009 || HDX810WFK4FGI |- |Phenom II X4 820 || C2 || 2.8&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 4 MB || 2&nbsp;GHz || 14x || 0.9 - 1.425 || 95 W || AM3 || Q3, 2009 || HDX820WFK4FGI |- |Phenom II X4 830<ref>[http://www.cpu-world.com/CPUs/K10/AMD-Phenom%20II%20X4%20830%20-%20HDX830WFK4DGM.html Phenom II X4 830]</ref><ref>[http://www.cpu-world.com/news_2010/2010102601_Obscure_CPUs_AMD_Phenom_II_X4_830.html Obscure CPUs: AMD Phenom II X4 830]</ref> || C3 || 2.8&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB<sup id="fn_12_back">[[#fn 12|12]]</sup> || 2&nbsp;GHz || 14x || 0.9 - 1.425 || 95 W || AM3 || Q3 2010 (OEM) || HDX830WFK4DGM |- |Phenom II X4 900e || C2 || 2.4&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 12x || 0.850 - 1.250 || 65 W || AM3 || June 2, 2009 || HD900EOCK4DGI |- |Phenom II X4 905e || C2 || 2.5&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 12.5x || 0.825 - 1.250 || 65 W || AM3 || June 2, 2009 || HD905EOCK4DGI |- |Phenom II X4 910 || C2 || 2.6&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 13x || 0.875 - 1.425 || 95 W || AM3 || February 9, 2009 || HDX910WFK4DGI |- |Phenom II X4 910e || C3 || 2.6&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 13x || 0.850 - 1.250 || 65 W || AM3 || January 25, 2010 || HD910EOCK4DGM |- |Phenom II X4 920 || C2 || 2.8&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 1.8&nbsp;GHz || 14x || 0.875 - 1.425 || 125 W || [[Socket AM2+|AM2+]] || January 8, 2009 || HDX920XCJ4DGI |- |rowspan="2"|Phenom II X4 925 || C2 || 2.8&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 14x || 0.850 - 1.425 || 95 W || AM3 || May 11, 2009 || HDX925WFK4DGI |- | C3 || 2.8&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 14x || 0.9 - 1.400 || 95 W || AM3 || November 4, 2009 || HDX925WFK4DGM |- |Phenom II X4 940 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup>|| C2 || 3.0&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 1.8&nbsp;GHz || 15x || 0.875 - 1.425 || 125 W || AM2+ || January 8, 2009 || HDZ940XCJ4DGI |- |rowspan="3"|Phenom II X4 945|| C2 || 3.0&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 15x || 0.875 - 1.425 || 125 W || AM3 || April 23, 2009 || HDX945FBK4DGI |- | C2 || 3.0&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 15x || 0.850 - 1.425 || 95 W || AM3 || June 12, 2009 || HDX945WFK4DGI |- | C3 || 3.0&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 15x || 0.850 - 1.400 || 95 W || AM3 || November 4, 2009 || HDX945WFK4DGM |- |rowspan="3"|Phenom II X4 955 || C2 || 3.2&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 16x || 0.850 - 1.400 || 125 W || AM3 || April 2009 || HDX955FBK4DGI |- | C3 || 3.2&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 16x || 0.850 - 1.400 || 125 W || AM3 || November 4, 2009 || HDX955FBK4DGM |- | C3 || 3.2&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 16x || 0.850 - 1.400 || 95 W || AM3 || Q2 2010 || HDX955WFK4DGM |- |rowspan="2"|Phenom II X4 955 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup>|| C2 || 3.2&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 16x || 0.875 - 1.425 || 125 W || AM3 || April 23, 2009 || HDZ955FBK4DGI |- | C3 || 3.2&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 16x || 0.825 - 1.425 || 125 W || AM3 || December, 2009 || HDZ955FBK4DGM |- |rowspan="2"|Phenom II X4 965 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup>|| C2 || 3.4&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 17x || 0.850 - 1.425 || 140 W || AM3 || August 13, 2009 || HDZ965FBK4DGI |- | C3 || 3.4&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 17x || 0.825 - 1.400 || 125 W || AM3 || November 4, 2009 || HDZ965FBK4DGM |- |Phenom II X4 970 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]] </sup><ref name=":0" /><ref name=":1" />|| C3 || 3.5&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 17.5x || 0.825 - 1.400 || 125 W || AM3 || September 21, 2010 || HDZ970FBK4DGM |- |Phenom II X4 975 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup>|| C3 || 3.6&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 18x || 0.825 - 1.400 || 125 W || AM3 || January 4, 2011 || HDZ975FBK4DGM |- |Phenom II X4 980 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup>|| C3 || 3.7&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 18.5x || 0.825 - 1.400 || 125 W || AM3 || May 3, 2011 || HDZ980FBK4DGM |- |colspan="12" align="center"|'''Business Class''' |- |Phenom II X4 B93<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]]</sup>|| C2 || 2.8&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 14x || 0.800 - 1.425 || 95 W || AM3 || October 2009 || HDXB93WFK4DGI |- |Phenom II X4 B95<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]]</sup>|| C2 || 3.0&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 15x || 0.800 - 1.425 || 95 W || AM3 || October 2009 || HDXB95WFK4DGI |- |Phenom II X4 B97<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]]</sup>|| C3 || 3.2&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 16x || 0.800 - 1.425 || 95 W || AM3 || May 11, 2010 || HDXB97WFK4DGM |- |Phenom II X4 B99<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]]</sup>|| C3 || 3.3&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 16.5x || 0.800 - 1.425 || 95 W || AM3 || 2011 || HDXB99WFK4DGM |} ===="''ਪ੍ਰੋਪੁਸ''"==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model&nbsp;Number || [[Stepping (version numbers)|Step.]] || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[CPU core voltage|Voltage]] || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release&nbsp;Date || Part&nbsp;Number |- |width="105 px"|Phenom II X4 840<ref>[http://www.cpu-world.com/CPUs/K10/AMD-Phenom%20II%20X4%20840%20-%20HDX840WFK42GM.html Phenom II X4 840]</ref> || C3 || 3.2&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 16x || 1.05 - 1.4 || 95 [[Watt|W]] || [[Socket AM3|AM3]] || January 4, 2011 (OEM) || HDX840WFK42GM |- |width="105 px"|Phenom II X4 850<ref>[http://www.cpu-world.com/CPUs/K10/AMD-Phenom%20II%20X4%20850.html Phenom II X4 850]</ref> || C3 || 3.3&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 16.5x || 1.05 - 1.4 || 95 W || AM3 || Q2 2011 (OEM) || HDX850WFK42GM |} ===="''ਹੇਕਾ''" ==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model&nbsp;Number || [[Stepping (version numbers)|Step.]] || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || [[CPU caches#Multi-level caches|L3&nbsp;Cache]] || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[CPU core voltage|Voltage]] || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release&nbsp;Date || Part&nbsp;Number |- |width="115 px"|Phenom II X3 700e || C2 || 2.4&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 12x || 0.825 - 1.25 || 65 [[Watt|W]] || [[Socket AM3|AM3]] || June 2, 2009 || HD700EOCK3DGI |- |Phenom II X3 705e || C2 || 2.5&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 12.5x || 0.800 - 1.25 || 65 W || AM3 || June 2, 2009 || HD705EOCK3DGI |- |Phenom II X3 710 || C2 || 2.6&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 13x || 0.875 - 1.325 || 95 W || AM3 || February 9, 2009 || HDX710WFK3DGI |- |Phenom II X3 715 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup> || C2 || 2.8&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 6 MB || 1.8&nbsp;GHz || 14x || 0.875 - 1.325 || 95 W || AM2+ || ??? || HDZ715WCJ3DGI |- |Phenom II X3 720 || C2 || 2.8&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 14x || 0.875 - 1.325 || 95 W || AM3 || ??? || HDX720WFK3DGI |- |Phenom II X3 720 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup> || C2 || 2.8&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 14x || 0.850 - 1.325 || 95 W || AM3 || February 9, 2009 || HDZ720WFK3DGI |- |Phenom II X3 740 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup> || C2 || 3.0&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 15x || 0.850 - 1.425 || 95 W || AM3 || September, 2009 || HDZ740WFK3DGI |- |colspan="12" align="center"|'''Business Class''' |- |Phenom II X3 B73<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]] || C2 || 2.8&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 14x || 0.800 - 1.325 || 95 W || AM3 || October 2009 || HDXB73WFK3DGI |- |Phenom II X3 B75<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]] || C2 || 3.0&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 15x || 0.800 - 1.425 || 95 W || AM3 || October 2009 || HDXB75WFK3DGI |- |Phenom II X3 B77<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]] || C3 || 3.2&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 16x || 0.800 - 1.425 || 95 W || AM3 || May 11, 2010 || HDXB77WFK3DGM |} ===="''ਕੈਲੀਸਟੋ''"==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model&nbsp;Number || [[Stepping (version numbers)|Step.]] || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || [[CPU caches#Multi-level caches|L3&nbsp;Cache]] || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[CPU core voltage|Voltage]] || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release&nbsp;Date || Part&nbsp;Number |- |width="115 px" rowspan="2"|Phenom II X2 545 || C2 || 3.0&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 15x || 0.875 - 1.425 || 80 [[Watt|W]] || [[Socket AM3|AM3]] || June 1, 2009 || HDX545WFK2DGI |- | C3 || 3.0&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 15x || 0.900 - 1.40 || 80 W || AM3 || November 4, 2009 || HDX545WFK2DGM |- |Phenom II X2 550 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup> || C2 || 3.1&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 15.5x || 0.850 - 1.425 || 80 W || AM3 || June 1, 2009 || HDZ550WFK2DGI |- |Phenom II X2 550 || C3 || 3.1&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 15.5x || 0.875 - 1.40 || 80 W || AM3 || November 4, 2009 || HDX550WFK2DGM |- |Phenom II X2 555 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup> || C3 || 3.2&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 16x || 0.875 - 1.40 || 80 W || AM3 || January 25, 2010 || HDZ555WFK2DGM |- |Phenom II X2 560 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup> || C3 || 3.3&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 16.5x || 0.875 - 1.40 || 80 W || AM3 || September 21, 2010 || HDZ560WFK2DGM |- |Phenom II X2 565 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup> || C3 || 3.4&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 17x || 0.875 - 1.40 || 80 W || AM3 || December 7, 2010 || HDZ565WFK2DGM |- |Phenom II X2 570 '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup> || C3 || 3.5&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 6 MB || 2&nbsp;GHz || 17.5x || 0.875 - 1.40 || 80 W || AM3 || May 3, 2011 || HDZ570WFK2DGM |- |colspan="12" align="center"|'''Business Class''' |- |Phenom II X2 B53<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]] || C3 || 2.8&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 6 MB || 2.2&nbsp;GHz || 14x || 0.80 - 1.425 || 80 W || AM3 || October 2009 || HDXB53WFK2DGM |- |Phenom II X2 B55<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]] || C3 || 3.0&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 6 MB || 2.2&nbsp;GHz || 15x || 0.775 - 1.425 || 80 W || AM3 || October 2009 || HDXB55WFK2DGM |- |Phenom II X2 B57<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]] || C3 || 3.2&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 6 MB || 2.2&nbsp;GHz || 16x || 0.775 - 1.425 || 80 W || AM3 || May 11, 2010 || HDXB57WFK2DGM |- |Phenom II X2 B59<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]] || C3 || 3.4&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 6 MB || 2.2&nbsp;GHz || 17x || 0.775 - 1.425 || 80 W || AM3 || 2011 || HDXB59WFK2DGM |- |Phenom II X2 B60<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]] || C3 || 3.5&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 6 MB || 2.2&nbsp;GHz || 17.5x || 0.775 - 1.425 || 80 W || AM3 || 2011 || HDXB60WFK2DGM |} ===="''ਰੇਗੋਰ''" ==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model&nbsp;Number || [[Stepping (version numbers)|Step.]] || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] ||[[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[CPU core voltage|Voltage]] || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release&nbsp;Date || Part&nbsp;Number |- |width="105 px"|Phenom II X2 511<ref>[http://www.cpu-world.com/CPUs/K10/AMD-Phenom%20II%20X2%20511%20-%20HDX511OCK23GM.html AMD Phenom II X2 511]</ref> || C3 || 3.4&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 17x || 0.825 - 1.40 || 65 [[Watt|W]] || [[Socket AM3|AM3]] || January 2011 || HDX511OCK23GM |- |width="105 px"|Phenom II X2 521<ref>[http://www.cpu-world.com/CPUs/K10/AMD-Phenom%20II%20X2%20521%20-%20HDX521OCK23GM.html AMD Phenom II X2 521]</ref> || C3 || 3.5&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 17.5x || 0.825 - 1.40 || 65 W || AM3 || Q2 2011 || HDX521OCK23GM |} ====Phenom II 42 TWKR ==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model&nbsp;Number || [[Stepping (version numbers)|Step.]] || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || [[CPU caches#Multi-level caches|L3&nbsp;Cache]] || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[CPU core voltage|Voltage]] || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release&nbsp;Date || Part&nbsp;Number |- |width="125 px"|Phenom II 42 TWKR '''Black&nbsp;Edition'''<sup id="fn_2_back">[[#fn 2|2]]</sup>|| C2 || 2.0+&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 6 MB || 1.8&nbsp;GHz || 10x&nbsp;-&nbsp;35x || 1.150 - 1.425 || ??? || [[Socket AM3|AM3]] || June, 2009 || Not for Sale |} ===Athlon II series (Phenom II-based)=== ===="''ਜ਼ੋਸਮਾ''" (E0, 45 nm, Quad-core)==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model Number || [[Stepping (version numbers)|Step.]] || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]&nbsp;<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[CPU core voltage|Voltage]] || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release Date || Part Number(s) |- |width="120 px"|Athlon II X4 640<ref>[http://www.cpu-world.com/CPUs/K10/AMD-Athlon%20II%20X4%20640%20-%20ADX640WFK42GR.html AMD Athlon II X4 640]</ref> || E0 || 3.0&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 15x || 0.825 - 1.400 || 95 [[Watt|W]] || [[Socket AM3|AM3]] || 2011 || ADX640WFK42GR |- |} ===="''ਪ੍ਰੋਪੁਸ''" (C2/C3, 45 nm, Quad-core)==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model&nbsp;Number || [[Stepping (version numbers)|Step.]] || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[CPU core voltage|Voltage]] || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release&nbsp;Date || Part&nbsp;Number |- |width="105 px"|Athlon II X4 600e || C2 || 2.2&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 11x || 0.775 - 1.2 || 45 [[Watt|W]] || [[Socket AM3|AM3]] || October 20, 2009 || AD600EHDK42GI |- |rowspan=2|Athlon II X4 605e || C2 || 2.3&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 11.5x || 0.775 - 1.2 || 45 W || AM3 || October 20, 2009 || AD605EHDK42GI |- | C3 || 2.3&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 11.5x || 0.775 - 1.25 || 45 W || AM3 || || AD605EHDK42GM |- |Athlon II X4 610e || C3 || 2.4&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 12x || 0.775 - 1.25 || 45 W || AM3 || May 11, 2010 || AD610EHDK42GM |- |Athlon II X4 615e || C3 || 2.5&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 12.5x || 0.775 - 1.25 || 45 W || AM3 || September 21, 2010 || AD615EHDK42GM |- |Athlon II X4 620e || C3 || 2.6&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 13x || 0.775 - 1.25 || 45 W || AM3 || May 3, 2011 || AD620EHDK42GM |- |Athlon II X4 620 || C2 || 2.6&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 13x || 0.925 - 1.425 || 95 W || AM3 || September 16, 2009 || ADX620WFK42GI |- |rowspan=2|Athlon II X4 630 || C2 || 2.8&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 14x || 0.90 - 1.425 || 95 W || AM3 || September 16, 2009 || ADX630WFK42GI |- | C3 || 2.8&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 14x || 0.90 - 1.4 || 95 W || AM3 || || ADX630WFK42GM |- |rowspan=2|Athlon II X4 635 || C2 || 2.9&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 14.5x || 0.85 - 1.25 || 95 W || AM3 || January 25, 2010 || ADX635WFK42GI |- | C3 || 2.9&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 14.5x || 0.875 - 1.4 || 95 W || AM3 || March 2010 || ADX635WFK42GM |- |Athlon II X4 640 || C3 || 3.0&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 15x || 0.875 - 1.425 || 95 W || AM3 || May 11, 2010 || ADX640WFK42GM |- |Athlon II X4 645 || C3 || 3.1&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 15.5x || 0.875 - 1.425 || 95 W || AM3 || September 21, 2010 || ADX645WFK42GM |- |Athlon II X4 650 || C3 || 3.2&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 16x || 0.875 - 1.425 || 95 W || AM3 || Q2 2011 || ADX650WFK42GM |} ===="''ਰਾਣਾ''" (C2/C3, 45 nm, Tri-core)==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model&nbsp;Number || [[Stepping (version numbers)|Step.]] || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[CPU core voltage|Voltage]] || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release&nbsp;Date || Part&nbsp;Number |- |width="105 px"|Athlon II X3 400e || C2 || 2.2&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 11x || 0.775-1.2 || 45 [[Watt|W]] || [[Socket AM3|AM3]] || October 20, 2009 || AD400EHDK32GI |- |rowspan="2"|Athlon II X3 405e || C2 || 2.3&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 11.5x || 0.775-1.2 || 45 W|| AM3 || October 20, 2009 ||AD405EHDK32GI |- | C3 || 2.3&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 11.5x || 0.775 - 1.25 || 45 W|| AM3 || March 2010 ||AD405EHDK32GM |- |Athlon II X3 415e || C3 || 2.5&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 12.5x || 0.775 - 1.25 || 45 W || AM3 || May 11, 2010 || AD415EHDK32GM |- |Athlon II X3 420e || C3 || 2.6&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 13x || 0.775 - 1.25 || 45 W || AM3 || September 21, 2010 || AD420EHDK32GM |- |Athlon II X3 425e || C3 || 2.7&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 13.5x || 0.775 - 1.25 || 45 W || AM3 || May 3, 2011 || AD425EHDK32GM |- |Athlon II X3 425 || C2 || 2.7&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 13.5x || 0.85 - 1.425 || 95 W || AM3 || October 20, 2009 || ADX425WFK32GI |- |Athlon II X3 435 || C2 || 2.9&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 14.5x || 0.85 - 1.425 || 95 W || AM3 || October 20, 2009 || ADX435WFK32GI |- |rowspan="2"|Athlon II X3 440 || C2 || 3.0&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 15x || 0.85 - 1.425 || 95 W|| AM3 || January 25, 2010 || ADX440WFK32GI |- | C3 || 3.0&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 15x || 0.85 - 1.4 || 95 W|| AM3 || March 2010 || ADX440WFK32GM |- |Athlon II X3 445 || C3 || 3.1&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 15.5x || 0.85 - 1.4 || 95 W || AM3 || May 11, 2010 || ADX445WFK32GM |- |Athlon II X3 450 || C3 || 3.2&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 16x || 0.85 - 1.4 || 95 W || AM3 || September 21, 2010 || ADX450WFK32GM |- |Athlon II X3 455 || C3 || 3.3&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 16.5x || 0.85 - 1.4 || 95 W || AM3 || December 7, 2010 || ADX455WFK32GM |- |Athlon II X3 460 || C3 || 3.4&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 17x || 0.85 - 1.4 || 95 W || AM3 || May 3, 2011 || ADX460WFK32GM |} ===="''ਰੇਗੋਰ''" ==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model&nbsp;Number || [[Stepping (version numbers)|Step.]] || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] ||[[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[CPU core voltage|Voltage]] || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release&nbsp;Date || Part&nbsp;Number |- |width="105 px"|Athlon II X2 250u || C2 || 1.6&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 8x || 0.85 - 1.15 || 25 [[Watt|W]] || [[Socket AM3|AM3]] || October 20, 2009 || AD250USCK23GQ |- |rowspan="2"|Athlon II X2 260u || C2 || 1.8&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 9x || 0.85 - 1.15 || 25 W || AM3 || October 20, 2009 || AD260USCK23GQ |- | C3 || 1.8&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 9x || 0.85 - 1.15 || 25 W || AM3 || March 2010 || AD260USCK23GM |- |Athlon II X2 270u || C3 || 2.0&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 10x || 0.825 - 1.15 || 25 W || AM3 || September 21, 2010 || AD270USCK23GM |- |Athlon II X2 210e || C2 || 2.6&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 13x || 0.825 - 1.30 || 45 W || AM3 || September 21, 2010 || AD210EHDK22GI |- |rowspan=2|Athlon II X2 215 || C2 || 2.7&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 13.5x || 0.85 - 1.425 || 65 W || AM3 || October 20, 2009 || ADX215OCK22GQ |- | C3 || 2.7&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 13.5x || 0.90 - 1.40 || 65 W || AM3 || July 2010 || ADX215OCK22GM |- |Athlon II X2 220 || C3 || 2.8&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 14x || 0.90 - 1.40 || 65 W || AM3 || September 21, 2010 || ADX220OCK22GM |- |Athlon II X2 235e || C2 || 2.7&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 13.5x || 0.775 - 1.35 || 45 W || AM3 || October 20, 2009 || AD235EHDK23GQ |- |Athlon II X2 240 || C2 || 2.8&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 14x || 0.85 - 1.425 || 65 W || AM3 || July 23, 2009 || ADX240OCK23GQ |- |rowspan="2"|Athlon II X2 240e || C2 || 2.8&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 14x || 0.775 - 1.35 || 45 W || AM3 || October 20, 2009 || AD240EHDK23GQ |- | C3 || 2.8&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 14x || 0.875 - 1.4 || 45 W || AM3 || May 11, 2010 || AD240EHDK23GM |- |rowspan=2|Athlon II X2 245 || C2 || 2.9&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 14.5x || 0.85 - 1.425 || 65 W || AM3 || July 23, 2009 || ADX245OCK23GQ |- | C3 || 2.9&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 14.5x || 0.85 - 1.40 || 65 W || AM3 || July 2010 || ADX245OCK23GM |- |Athlon II X2 245e || C3 || 2.9&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 14.5x || 0.875 - 1.4 || 45 W || AM3 || May 11, 2010 || AD245EHDK23GM |- |Athlon II X2 250e || C3 || 3.0&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 15x || 0.875 - 1.4 || 45 W || AM3 || September 21, 2010 || AD250EHDK23GM |- |rowspan=2|Athlon II X2 250 || C2 || 3.0&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 15x || 0.85 - 1.425 || 65 W || AM3 || June 2, 2009 || ADX250OCK23GQ |- | C3 || 3.0&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 15x || 0.85 - 1.40 || 65 W || AM3 || July 2010 || ADX250OCK23GM |- |rowspan="2"|Athlon II X2 255 || C2 || 3.1&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 15.5x || 0.85 - 1.425 || 65 W || AM3 || January 25, 2010 || ADX255OCK23GQ |- | C3 || 3.1&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 15.5x || 0.85 - 1.4 || 65 W || AM3 || March 2010 || ADX255OCK23GM |- |Athlon II X2 260 || C3 || 3.2&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 16x || 0.825 - 1.40 || 65 W || AM3 || May 11, 2010 || ADX260OCK23GM |- |Athlon II X2 265 || C3 || 3.3&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 16.5x || 0.825 - 1.40 || 65 W || AM3 || September 21, 2010 || ADX265OCK23GM |- |Athlon II X2 270 || C3 || 3.4&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 17x || 0.825 - 1.40 || 65 W || AM3 || Jul 2011 || ADX270OCK23GM |- |Athlon II X2 280 || C3 || 3.6&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 18x || 0.825 - 1.40 || 65 W || AM3 || February 1, 2013 || ADX280OCK23GM |- |colspan="11" align="center"|'''Business Class''' |- |Athlon II X2 B22<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]] || C2 || 2.8&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 14x || 0.85 - 1.425 || 65 W || AM3 || October 20, 2009 || ADXB22OCK23GQ |- |Athlon II X2 B24<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]] || C2 || 3.0&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 15x || 0.85 - 1.425 || 65 W || AM3 || October 20, 2009 || ADXB24OCK23GQ |- |Athlon II X2 B26<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]] || C3 || 3.2&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 16x || 0.85 - 1.425 || 65 W || AM3 || May 11, 2010 || ADXB26OCK23GM |- |Athlon II X2 B28<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]] || C3 || 3.4&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 17x || 0.85 - 1.425 || 65 W || AM3 || December 7, 2010 || ADXB28OCK23GM |- |Athlon II X2 B30<sup id="fn_3_back">[[#fn 3|3]] || C3 || 3.6&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 2&nbsp;GHz || 18x || 0.85 - 1.425 || 65 W || AM3 || 2011 || ADXB30OCK23GM |} ===="''ਸਾਰਗਾਸ''"==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model&nbsp;Number || [[Stepping (version numbers)|Step.]] || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] ||[[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[CPU core voltage|Voltage]] || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release&nbsp;Date || Part&nbsp;Number |- |width="105 px"|Athlon II 160u || C2 || 1.8&nbsp;GHz || 1 MB || 1.8&nbsp;GHz || 9x || 0.875 - 1.225 || 20 [[Watt|W]] || [[Socket AM3|AM3]] || October 20, 2009 || AD160UEAK13GM |- |Athlon II 170u || C3 || 2.0&nbsp;GHz || 1 MB || 1.8&nbsp;GHz || 10x || 0.875 - 1.225 || 20 W || AM3 || May 11, 2010 || AD170UEAK13GM |} ===Sempron 100 series (Phenom II-based)=== ===="''ਰੇਗੋਰ''" ==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model&nbsp;Number || [[Stepping (version numbers)|Step.]] || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] ||[[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[CPU core voltage|Voltage]] || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release&nbsp;Date || Part&nbsp;Number |- |Sempron 180 || C3 || 2.4&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 12x || 0.825 - 1.35 || 45 [[Watt|W]] || [[Socket AM3|AM3]] || Q3 2010 || SDX180HDK22GM |- |Sempron 190 || C3 || 2.5&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 2&nbsp;GHz || 12.5x || 0.825 - 1.35 || 45 [[Watt|W]] || [[Socket AM3|AM3]] || Q3 2011 || SDX190HDK22GM |} ===="''ਸਾਰਗਾਸ''"==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model&nbsp;Number || [[Stepping (version numbers)|Step.]] || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] ||[[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[CPU core voltage|Voltage]] || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release&nbsp;Date || Part&nbsp;Number |- |Sempron 130 || C2<br>C3 || 2.6&nbsp;GHz || 512 KB || 2&nbsp;GHz || 13x || 0.825 - 1.35 || 45 [[Watt|W]] || [[Socket AM3|AM3]] || Q2 2011 || SDX130HBK12GQ<br>SDX130HBK12GM |- |width="105 px"|[http://products.amd.com/en-us/DesktopCPUDetail.aspx?id=585 Sempron 140] || C2 || 2.7&nbsp;GHz || 1 MB || 2&nbsp;GHz || 13.5x || 0.825 - 1.35 || 45 W || AM3 || July 22, 2009 || SDX140HBK13GQ |- | [http://products.amd.com/en-us/DesktopCPUDetail.aspx?id=722 Sempron 145] || C3 || 2.8&nbsp;GHz || 1 MB || 2&nbsp;GHz || 14x || 0.825 - 1.35 || 45 W || AM3 || September 21, 2010 || SDX145HBK13GM |- |[http://products.amd.com/en-us/DesktopCPUDetail.aspx?id=731 Sempron 150] || C3 || 2.9&nbsp;GHz || 1 MB || 2&nbsp;GHz || 14.5x || 0.825 - 1.35 || 45 W || AM3 || December 7, 2010 || SDX150HBK13GM |} ==ਮੋਬਾਇਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ== ===Phenom II mobile processors=== ===="''ਚੈਮਪਲੇਨ''"==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model Number || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]&nbsp;<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release Date || Part Number(s) |- |Phenom II P920 || 1.6&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 1.8&nbsp;GHz || 8x || 25W || [[Socket S1|S1G4]] || May 12, 2010 ||HMP920SGR42GM |- |Phenom II P940 || 1.7&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 1.8&nbsp;GHz || 8.5x || 25W || S1G4 || October 4, 2010 ||HMP940SGR42GM |- |Phenom II P960 || 1.8&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 1.8&nbsp;GHz || 9x || 25W || S1G4 || October 19, 2010 ||HMP960SGR42GM |- |Phenom II N930 || 2.0&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 1.8&nbsp;GHz || 10x || 35 W || S1G4 || May 12, 2010 ||HMN930DCR42GM |- |Phenom II N950 || 2.1&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 1.8&nbsp;GHz || 10.5x || 35 W || S1G4 || October 4, 2010 ||HMN950DCR42GM |- |Phenom II N970 || 2.2&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 1.8&nbsp;GHz || 11x || 35 W || S1G4 || January 4, 2011 ||HMN970DCR42GM |- |Phenom II X920 BE || 2.3&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 1.8&nbsp;GHz || 11.5x || 45 W || S1G4 || May 12, 2010 ||HMX920HIR42GM |- |Phenom II X940 BE || 2.4&nbsp;GHz || 4x 512 KB || 1.8&nbsp;GHz || 12x || 45 W || S1G4 || January 4, 2011 ||HMX940HIR42GM |} ===="''ਚੈਮਪਲੇਨ''" (45 nm, Triple-core)==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model Number || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]&nbsp;<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release Date || Part Number(s) |- |Phenom II P820 || 1.8&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 1.8&nbsp;GHz || 9x || 25 W || [[Socket S1|S1G4]] || May 12, 2010 ||HMP820SGR32GM |- |Phenom II P840 || 1.9&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 1.8&nbsp;GHz || 9.5x || 25 W || S1G4 || October 4, 2010 ||HMP840SGR32GM |- |Phenom II P860 || 2.0&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 1.8&nbsp;GHz || 10x || 25 W || S1G4 || January 4, 2011 ||HMP8460SGR32GM |- |Phenom II N830 || 2.1&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 1.8&nbsp;GHz || 10.5x || 35 W || S1G4 || May 12, 2010 ||HMN830DCR32GM |- |Phenom II N850 || 2.2&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 1.8&nbsp;GHz || 11x || 35 W || S1G4 || October 4, 2010 ||HMN850DCR32GM |- |Phenom II N870 || 2.3&nbsp;GHz || 3x 512 KB || 1.8&nbsp;GHz || 11.5x || 35 W || S1G4 || January 4, 2011 ||HMN870DCR32GM |} ===="''ਚੈਮਪਲੇਨ''"==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model Number || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]&nbsp;<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release Date || Part Number(s) |- |Phenom II P650 || 2.6&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 1.8&nbsp;GHz || 13x || 25 W || [[Socket S1|S1G4]] || October 19, 2010 ||HMP650SGR23GM |- |Phenom II N620 || 2.8&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 1.8&nbsp;GHz || 14x || 35 W || S1G4 || May 12, 2010 ||HMN620DCR23GM |- |Phenom II N640 || 2.9&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 1.8&nbsp;GHz || 14.5x || 35 W || S1G4 || October 4, 2010 ||HMN640DCR23GM |- |Phenom II N660 || 3.0&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 1.8&nbsp;GHz || 15x || 35 W || S1G4 || January 4, 2011 ||HMN660DCR23GM |- |Phenom II X620 BE || 3.1&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 1.8&nbsp;GHz || 15.5x || 45 W || S1G4 || May 12, 2010 ||HMX620HIR23GM |- |Phenom II X640 BE || 3.2&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 1.8&nbsp;GHz || 16x || 45 W || S1G4 || May 10, 2011 || HMX640HIR23GM |} ===ਟੂਰੀਅਨ II (Phenom II-based)=== ===="''ਚੈਮਪਲੇਨ''" (45 nm, Dual-core)==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model Number || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]&nbsp;<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release Date || Part Number(s) |- |Turion II Neo K625 ||1.5&nbsp;GHz ||2x 1 MB ||1.6&nbsp;GHz ||7.5x ||15 W ||ASB2 ||May 12, 2010 ||TMK625GAV23GM |- |Turion II Neo K645 ||1.6&nbsp;GHz ||2x 1 MB ||1.6&nbsp;GHz ||8x ||15 W ||ASB2 ||January 4, 2011 ||TMK645GAV23GM |- |Turion II Neo K665 ||1.7&nbsp;GHz ||2x 1 MB ||1.6&nbsp;GHz ||8.5x ||15 W ||ASB2 ||May 12, 2010 ||TMK665GAV23GM |- |Turion II Neo K685 ||1.8&nbsp;GHz ||2x 1 MB ||1.6&nbsp;GHz ||9x ||15 W ||ASB2 ||January 4, 2011 ||TMK685GAV23GM |- |Turion II P520 ||2.3&nbsp;GHz ||2x 1 MB ||1.8&nbsp;GHz ||11.5x ||25 W ||[[Socket S1|S1G4]] ||May 12, 2010 ||TMP520SGR23GM |- |Turion II P540 ||2.4&nbsp;GHz ||2x 1 MB ||1.8&nbsp;GHz ||12x ||25 W ||S1G4 ||October 4, 2010 ||TMP540SGR23GM |- |Turion II P560 ||2.5&nbsp;GHz ||2x 1 MB ||1.8&nbsp;GHz ||12.5x ||25 W ||S1G4 ||October 19, 2010 ||TMP560SGR23GM |- |Turion II N530 ||2.5&nbsp;GHz ||2x 1 MB ||1.8&nbsp;GHz ||12.5x ||35 W ||S1G4 ||May 12, 2010 ||TMN530DCR23GM |- |Turion II N550 ||2.6&nbsp;GHz ||2x 1 MB ||1.8&nbsp;GHz ||13x ||35 W ||S1G4 ||October 4, 2010 ||TMN550DCR23GM |- |Turion II N570 ||2.7&nbsp;GHz ||2x 1 MB ||1.8&nbsp;GHz ||13.5x ||35 W ||S1G4 ||January 4, 2011 ||TMN570DCR23GM |} ===Athlon II mobile processor=== ===="''ਚੈਮਪਲੇਨ''" ==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model Number || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]&nbsp;<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release Date || Part Number(s) |- |Athlon II Neo K325 || 1.3&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 1.0&nbsp;GHz || 6.5x || 12 W || ASB2 || May 12, 2010 ||AMK325LAV23GM |- |Athlon II Neo K345 || 1.4&nbsp;GHz || 2x 1 MB || 1.0&nbsp;GHz || 7x || 12 W || ASB2 || January 4, 2011 ||AMK345LAV23GM |- |Athlon II P320 || 2.1&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 1.6&nbsp;GHz || 10.5x || 25 W || [[Socket S1|S1G4]] || May 12, 2010 ||AMP320SGR22GM |- |Athlon II P340 || 2.2&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 1.6&nbsp;GHz || 11x || 25 W || S1G4 || October 4, 2010 ||AMP340SGR22GM |- |Athlon II P360 || 2.3&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 1.6&nbsp;GHz || 11.5x || 25 W || S1G4 || January 4, 2011 ||AMP360SGR22GM |- |Athlon II N330 || 2.3&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 1.6&nbsp;GHz || 11.5x || 35 W || S1G4 || May 12, 2010 ||AMN330DCR22GM |- |Athlon II N350 || 2.4&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 1.6&nbsp;GHz || 12x || 35 W || S1G4 || October 4, 2010 ||AMN350DCR22GM |- |Athlon II N370 || 2.5&nbsp;GHz || 2x 512 KB || 1.6&nbsp;GHz || 12.5x || 35 W || S1G4 || January 4, 2011 ||AMN370DCR22GM |} ===="''ਚੈਮਪਲੇਨ''" ==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model Number || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]&nbsp;<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release Date || Part Number(s) |- |Athlon II Neo K125 || 1.7&nbsp;GHz || 1 MB || 1.0&nbsp;GHz || 8.5x || 12 W || ASB2 || May 12, 2010 ||AMK125LAV13GM |- |Athlon II Neo K145 || 1.8&nbsp;GHz || 1 MB || 1.0&nbsp;GHz || 9x || 12 W || ASB2 || January 4, 2011 ||AMK145LAV13GM |} ===ਵੀ-ਸੀਰੀਜ=== ===="''ਚੈਮਪਲੇਨ''"==== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center" !Model Number || Freq. || [[CPU caches#Multi-level caches|L2&nbsp;Cache]] || [[HyperTransport|HT]] || [[Clock multiplier|Multi]]&nbsp;<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[Thermal Design Power|TDP]] || [[CPU socket|Socket]] || Release Date || Part Number(s) |- |V105 || 1.2&nbsp;GHz || 512 KB || 1.0&nbsp;GHz || 6x || 9 W || [[Socket S1|S1G4]] ||May 12, 2010 ||VMV105FDV12GM |- |V120 || 2.2&nbsp;GHz || 512 KB || 1.6&nbsp;GHz || 11x || 25 W || S1G4 ||May 12, 2010 ||VMV120SGR12GM |- |V140 || 2.3&nbsp;GHz || 512 KB || 1.6&nbsp;GHz || 11.5x || 25 W || S1G4 ||October 4, 2010 ||VMV140SGR12GM |- |V160 || 2.4&nbsp;GHz || 512 KB || 1.6&nbsp;GHz || 12x || 25 W || S1G4 ||January 4, 2011 ||VMV160SGR12GM |} ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ== ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ== * [http://www.amd.com/us/products/desktop/processors/phenom-ii/Pages/phenom-ii-model-number-comparison.aspx Model Number and Feature Comparisons - AMD Phenom II X4 Processors] * [http://products.amd.com/en-us/DesktopCPUResult.aspx Official AMD processors for desktop comparison website] * [https://web.archive.org/web/20250227044738/https://www.legitreviews.com/article/1009/ Legit Reviews:AMD 42 TWKR BE] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਸੈਸਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਐੱਮਡੀ ਫ਼ੀਨੋਮ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਐੱਮਡੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ]] e5zy22h8p1jmbgkzv49k7vw5by464l2 0 71130 848303 708135 2026-09-29T08:46:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848303 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਗੀਤਿਕਾ ਜਾਖਰ | image = Geetika_Jakhar_Arjuna_Award_August_29,_2007.jpg | imagesize = | caption = | birth_name = | fullname = | nickname = | nationality = ਭਾਰਤੀ | residence = ਹਿਸਾਰ | birth_date = {{birth-date and age|18 August 1983}} | birth_place = [[Agroha (town)|Agroha]], [[India]] | height = 160 cm | weight = 63 Kg | website = | country = ਭਾਰਤ | sport = [[Freestyle wrestling]] | event = 63 kg | collegeteam = | club = | team = | turnedpro = | coach = Amar Chand Jakhar | retired = | coaching = | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | Asian Games = | highestranking = 2 | pb = | medaltemplates = {{MedalCountry |{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[Commonwealth Games]]}} {{MedalSilver|[[Wrestling at the 2014 Commonwealth Games|2014 Glasgow]]| [[Wrestling at the 2014 Commonwealth Games – Women's freestyle 63 kg|63 kg]]}} {{MedalCompetition |[[Asian Games]]}} {{MedalSilver|[[Wrestling at the 2006 Asian Games|2006 Doha]]| [[Wrestling at the 2006 Asian Games – Women's freestyle 63 kg|63 kg]]}} {{MedalBronze|[[Wrestling at the 2014 Asian Games|2014 Incheon]]| [[Wrestling at the 2014 Asian Games – Women's freestyle 63 kg|63 kg]]}} {{MedalCompetition |[[Asian Wrestling Championships]]}} {{MedalSilver|[[2003 Asian Wrestling Championships#Women.27s freestyle|2003 Delhi]]| 63 kg}} {{MedalSilver|[[2005 Asian Wrestling Championships#Women.27s freestyle|2005 Wuhan]]| 63 kg}} {{MedalBronze|[[2013 Asian Wrestling Championships#Women.27s freestyle|2013 Delhi]]| 63 kg}} {{MedalCompetition|[[Commonwealth Wrestling Championship]]}} {{MedalGold| 2003 London<ref>{{cite web|title=2003 Commonwealth Wrestling Championships - London, Ontario, Canada ARTICLES & RESULTS|url=http://commonwealthwrestling.sharepoint.com/Pages/2003Championships.aspx|website=http://commonwealthwrestling.sharepoint.com/|publisher=Commonwealth Amateur Wrestling Association (CAWA)|accessdate=12 September 2015|archive-date=23 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023093647/http://commonwealthwrestling.sharepoint.com/Pages/2003Championships.aspx|dead-url=yes}}</ref> | 63 kg}} {{MedalGold| 2005 Cape Town<ref>{{cite web|title=2005 - Commonwealth Wrestling Championships - Information & RESULTS|url=http://commonwealthwrestling.sharepoint.com/Pages/2005Championships.aspx|website=http://commonwealthwrestling.sharepoint.com/|publisher=Commonwealth Amateur Wrestling Association (CAWA)|accessdate=12 September 2015|archive-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021164842/http://commonwealthwrestling.sharepoint.com/Pages/2005Championships.aspx|dead-url=yes}}</ref> | 63 kg}} {{MedalSilver| 2007 Ontario<ref>{{cite web|title=2007 - Commonwealth Wrestling Championships - Information & RESULTS|url=http://commonwealthwrestling.sharepoint.com/Pages/2007Championships.aspx|website=http://commonwealthwrestling.sharepoint.com/|publisher=Commonwealth Amateur Wrestling Association (CAWA)|accessdate=12 September 2015|archive-date=23 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023093657/http://commonwealthwrestling.sharepoint.com/Pages/2007Championships.aspx|dead-url=yes}}</ref> | 63 kg}} {{MedalCompetition | World Junior Wrestling Championships}} {{MedalSilver| 2005 Vilnius<ref>{{cite news|title=Haryana grapplers strike gold in SA|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20050712/sports.htm#11|accessdate=12 September 2015|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]}}</ref> | 63 kg}} {{MedalCompetition | Asian Junior Wrestling Championships}} {{MedalGold| 2004 Almaty<ref>{{cite news|title=India wins four medals|url=http://www.thehindu.com/2004/06/23/stories/2004062309561800.htm|accessdate=12 September 2015|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310044956/http://www.thehindu.com/2004/06/23/stories/2004062309561800.htm|archive-date=10 ਮਾਰਚ 2016|url-status=dead}}</ref> | 67 kg}} {{MedalSilver| 2005 Jeju Island<ref>{{cite news|title=Indian wrestlers win 10 medals|url=http://www.thehindu.com/2005/06/13/stories/2005061304981800.htm|accessdate=12 September 2015|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310045003/http://www.thehindu.com/2005/06/13/stories/2005061304981800.htm|archive-date=10 ਮਾਰਚ 2016|url-status=dead}}</ref> | 63 kg}} | show-medals = yes }} '''ਗੀਤਿਕਾ ਜਾਖਰ''' (ਜਨਮ 18 ਅਗਸਤ 1985) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] [[ਕੁਸ਼ਤੀ]] ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਗੀਤਿਕਾ ਨੂੰ 2005 ਦੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਖਿਡਾਰਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਖੇਡ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰਨ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਨ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ। ਗੀਤਿਕਾ ਦੀ ਵਧੀਆ ਖੇਡ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਡੰਟ ਆਫ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਚੁਣਿਆ<ref>[http://results.glasgow2014.com/athlete/wrestling/1097884/g_jakhar.html Geetika Jakhar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709141504/http://results.glasgow2014.com/athlete/wrestling/1097884/g_jakhar.html |date=2016-07-09 }}. glasgow2014.com</ref> ਗੀਤਿਕਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਖੇਡ ਸੁਧਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜੇ.ਏਸ.ਡਵਲਿਓ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ.<ref>{{Cite web|title = JSW Sports Excellence Program Wrestling|url = http://www.jsw.in/sports/wrestling|website = www.jsw.in|accessdate = 2015-11-02}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਗੀਤਿਕਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੱਤਿਆਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਾਖਰ ਹਿਸਾਰ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਫਿਸਰ ਹਨ। ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਗੀਤਿਕਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਚੈਂਪੀਅਨ ਅਮਰ ਚੰਦ ਜਾਖਰ ਜੀ ਤੋਂ ਮਿਲੀ। ਗੀਤਿਕਾ ਨੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਖੇਡ ਦੀ ਸੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨਿਕਾ ਕਾਲੀਰਮਨ ਨੂੰ 2000 ਦੀਆ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਦੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਰਾਉਣ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਕੇਸਰੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਗੀਤਿਕਾ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ 9 ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਕੇਸਰੀ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ। == ਕੈਰੀਅਰ == === 1999 === === 2000 === * ਸੋਨ ਤਗਮਾ- ਯੁਨੀਅਰ ਨੇਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, ਟਲਕਟੋਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ| ਨਿਊ ਦਿੱਲੀ]]. === 2001 === == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀਏ ਕੈਰੀਅਰ == ਗੀਤਿਕਾ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਦੌਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 2002 ਵਰਲਡ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, ਨਿਊ ਯੋਰਕ [[ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2002|2002 ਵਰਲਡ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]], [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊ ਯੋਰਕ]], ਯੂ.ਏਸ.ਏ. ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ।  === 2002 === === 2003 === === 2005 === === 2007 === === 2012 === * ਸੀਨੀਅਰ ਨੇਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ === 2013 === * ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਨਿਊ ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ === 2014 === == ਸਨਮਾਨ<ref name=":0">{{Cite web|title = Athletes_Profile {{!}} Biographies {{!}} Sports|url = http://www.incheon2014ag.org/Sports/Biographies/Athletes_Profile/?ParticCode=5123771&lang=en|website = www.incheon2014ag.org|accessdate = 2015-11-02|archive-date = 2014-10-04|archive-url = https://web.archive.org/web/20141004050030/http://www.incheon2014ag.org/Sports/Biographies/Athletes_Profile/?ParticCode=5123771&lang=en|dead-url = yes}}</ref> == * Bhim Award, 2003 - given to outstanding athletes from the state of Haryana, India * [[ਅਰਜੁਨ ਇਨਾਮ|Arjuna Award]] - 2006 * [[ਕਲਪਨਾ ਚਾਵਲਾ|Kalpana Chawla Excellence award for Outstanding Women]], 2009 == ਹੋਰ ਦੇਖੋ == * Martine Dugrenier * [https://www.facebook.com/Geetika-Jakhar-365361713632942/ Official Facebook page of Geetika Jakhar] * [https://unitedworldwrestling.org/DATABASE Official FILA page of Geetika Jakhar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150714104459/https://unitedworldwrestling.org/database |date=2015-07-14 }} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] h1h9f49ca1p2cevt3fbqemej4ie6sh5 0 71676 848172 837669 2026-09-29T00:08:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848172 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Aranmula mirror.jpg|right|thumb|"ਆਰਣਮੁਲ ਕਨਾਟੀ" ਸ਼ੀਸ਼ਾ]] '''ਆਰਣਮੁਲ ਕਨਾਟੀ''' ({{Lang-ml|ആറന്മുളക്കണ്ണാടി}}, ਅਰਥ '''ਆਰਣਮੁਲ ਸ਼ੀਸ਼ਾ''') [[ਕੇਰਲਾ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਆਰਣਮੁਲ]] ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਮ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੂਹਰੇ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦੇ। ਇਸਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਨ ਬਾਰੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ '''[[ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ]]''' ({{Lang-ml|വിശ്വകർമ്മജർ}}) ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਹੱਸ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਾਂਭਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਤ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਦੱਸਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਤਾਂਬਾ|ਤਾਂਬੇ]] ਅਤੇ [[ਟਿਨ]] ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨ ਪਾਲਸ਼ ਕਰਕੇ ਚਮਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Hindu2012">{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3634151.ece?textsize=small&test=2|location = Kollam, India|work = The Hindu|title = Aranmula mirrors|date = 2012-07-13|archive-url = https://web.archive.org/web/20181224184857/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/aranmula-mirrors-for-sale/article3634151.ece?test=2&textsize=small|archive-date = 2018-12-24|access-date = 2016-01-26|url-status = dead}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ 8 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ “ਅਸ਼ਟਮੰਗਲਿਅਮ" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਕੇਰਲ ਦੁਲਹਨ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਕੇਰਲ ਦੀ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੀਮਤ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਸੂਚਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Hindu2012"/> ਇਹ ਆਰਣਮੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਆਰਣਮੁਲ ਪਰਥਾਸਾਰਾਥੀ ਮੰਦਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੰਤ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਦਰ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਅੱਠ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਤੋਂ ਆਰਣਮੁਲ ਵਿੱਚ ਪਰਥਾਸਾਰਾਥੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਲੰਡਨ ਦੇ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ|ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਜਾਇਬਘਰ]] ਵਿੱਚ 45 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਆਰਣਮੁਲ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।<ref name="Hindu2012"/> 2004-05 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੂਚਕ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name="GITag">{{Cite web|url = http://ipindia.nic.in/girindia/|title = STATE WISE REGISTRATI ON DETAILS OF G.I APPLICATIONS|year = 2004-05|publisher = |pages = |accessdate = 13 June 2013|location = India}}</ref> == ਹੋਰ ਵੇਖੋ == * ਆਰਣਮੁਲ ਕੋਟਰਮ *  ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.aranmulakannadi.org aranmulakannadi.org] * [http://www.aranmulamirror.com aranmulamirror.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190607004907/http://aranmulamirror.com/ |date=2019-06-07 }} * [http://www.exploreruralindia.org/sitenvillages/Aranmula/tourism_interests.asp?atpSltState=Kerala&atpSltVillage=Aranmula ਐਕਸਪਲੋਰ ਰੂਰਲ ਇੰਡੀਆ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Explore Rural India) == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੀਸ਼ੇ]] cghade3zfvqqslendgd1ejk0kw2cm0g 4 72800 848158 313443 2026-09-28T21:00:07Z Nimmzo 62202 /* ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਫਰਮਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ */ [[Module:Bananas]] → [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]] 848158 wikitext text/x-wiki {{WikiProject Lua/header}} {{Information page|WP:Lua}} {{Namespaces}} ਲੂਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ, [[mw: Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਲੁਆ ਕੋਡ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਟੈਂਪਲੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਿਰਬੰਟੋ ਦੇ <nowiki>"{{#invoke:}}"</nowiki> ਫੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਜੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ ਜੁਲਾਈ 2015 ਤੋਂ ਲੁਆ 5.1 {{as of|lc=y|2015|07}} ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੁਆ [[ਸੋਰਸ]] ਕੋਡ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ (ਯਾਨਿ ਕਿ, [[Module:Bananas]]) ਨਾਮਕ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਫੇਰ ਟੈਂਪਲੈਂਟ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ "<nowiki>{{#invoke:}}"</nowiki> ਕੋਡ ਰਾਹੀਂ ਇਨਵੋਕ (ਬੁਲਾਏ) ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (ਜਿਵੇਂ [[Module:Bananas/doc]] ਇਸ "Hello, world!" ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਵਾਸਤੇ <code><nowiki>{{#invoke:Bananas|hello}}</nowiki></code> ਕੋਡ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।) === ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਵਰਤਣਾ === ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਮੌਡਿਊਲਾਂ ਵੱਲ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਤਰਾਂ ਫਰਮੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਪਾਈਪ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅੱਖਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਦੂਜੀ ਪਾਈਪ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। &#123;{#invoke:''module name''|''function name''|''first positional argument''|''second positional argument''|''named argument'' = ''value''}} ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, [[Module:BananasArgs]] ਵਿੱਚ , "hello" ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੱਖਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਤਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ: * <code><nowiki>{{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}} * <code><nowiki>{{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}} BananasArgs ਕੋਲ ਇੱਕ "count_fruit" ਨਾਮਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ <code>bananas</code> and <code>apples</code> ਨਾਮਕ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਕੇਲਿਆਂ (ਬਾਨਾਨਾਜ਼) ਅਤੇ ਸੇਬਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: * <code><nowiki>{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}} * <code><nowiki>{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}} ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਪੰਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣਗੇ ਜਿਸਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਹੋਣਗੇ । == ੳਦਾਹਰਨਾਂ == * [[Module:Bananas]]: ਸਰਲਤਮ ਸੰਭਵ ਸਕ੍ਰਿਪਟ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ * [[Module:BananasArgs]]: ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਰਾਮੀਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਨਾ ਹੈ == ਕਿਸੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ == *ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਲੂਆ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ '''[[Wikipedia:Lua requests]]''' ਤੇ ਜਾਓ == ਇਤਿਹਾਸ == [[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|ਸੌਰਡਿਡ ਇਤਿਹਾਸ]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ਪਾਰਜ਼ਰਫੰਕਸ਼ਨ (ParserFunctions)]], [[mw:Extension:Lua|ਲੂਆ ਸ਼ਾਖਾ]], ਵਿਕੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]] ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਾਇਆ, ਲੂਆ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਟਿੱਮ [[mw:Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਲਿਖਦਾ ਹੈ| ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਲੂਆ ਨੂੰ [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਵਾਸਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇਨਸਟਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੂਆ ਮੌਡਿਊਲਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਲੂਆ ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ mediawiki.org ਅਤੇ Wikimedia test wikis ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਨਸਟਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ| == ਲੂਆ ਬਾਰੇ == :''See also [[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch's short presentation for a basic example of how to convert a wikitext template into a Lua module.]]'' Lua is a [[scripting language]] which can be used to analyze data, calculate expressions, and format results using functions or [[object-oriented programming]]. Although some Lua scripts can be kept simple, for easy understanding, Lua allows complex structures including tables, dynamic functions, and [[associative array]]s where index [[subscript]]s can be words as well as index numbers. Lua also supports [[recursion]] of re-nested functions, so care should be taken to avoid excessive complexity where other users would not understand how to maintain a Lua module. The following is an example of Lua [[source code]] for a [[hello world]] function contained in [[Module:HelloWorld]]: <syntaxhighlight lang="lua"> -- All Lua modules on Wikipedia must begin by defining a variable that will hold their -- externally accessible functions. They can have any name and may also hold data. my_object = {} -- Add a function to the variable. These are callable in Wikipedia via the #invoke command. -- "frame" will contain the data that Wikipedia sends this function when it is called. my_object.hello = function( frame ) -- Declare a local variable and assign data to it. local str = "Hello World!" -- Quit this function and send the information in "str" back to Wikipedia. -- The "print" function is not allowed, so all output is accomplished via -- returning strings in this fashion. return str -- End the function. end -- All modules end by returning the variable containing its functions to Wikipedia. return my_object -- We can now use this module by calling {{#invoke: HelloWorld | hello }}. -- The #invoke command begins with the module's name, in this case "HelloWorld", -- then takes the name of one of its functions as an argument, in this case "hello". </syntaxhighlight> A sample of Lua is highlighted by tag "&lt;source lang="lua">...&lt;/source>" placed around the Lua source code. To view some more complex examples of Lua, see article: "[[Lua (programming language)]]". For instructions on how to use Lua within MediaWiki (and hence Wikipedia), see [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == ਯੂਨਿਟ ਪਰਖਣਾ == A unit testing framework for Lua scripts on Wikipedia is available at [[Module:UnitTests]]. It allows you to execute your script on a given set of inputs and verify that the expected outputs are produced. Unit tests are especially useful for rapidly detecting regressions, where modifications to a script introduce new (or old) problems. By convention, unit tests for a module like [[Module:Bananas]] are placed in [[Module:Bananas/testcases]], and are executed on [[Module talk:Bananas/testcases]] with e.g. <code><nowiki>{{#invoke: Bananas/testcases | run_tests}}</nowiki></code>. Test methods must begin with "test". A simple example from [[Module:Bananas/testcases]] is below. <syntaxhighlight lang="lua"> -- Unit tests for [[Module:Bananas]]. Click talk page to run tests. local p = require('Module:UnitTests') function p:test_hello() self:preprocess_equals('{{#invoke:Bananas | hello}}', 'Hello, world!') end return p </syntaxhighlight> For a list of all modules using unit tests, see [[Special:Whatlinkshere/Module:UnitTests]]. There's also an alternative unit testing framework [[Special:Whatlinkshere/Module:ScribuntoUnit|in use]] called [[Module:ScribuntoUnit]], that originates from Hungarian Wikipedia. Feature-wise it's very similar to [[Module:UnitTests]], but it has a different coding style, and throws real errors that are trapped using protected calls. It also has a method to compare floats within a given precision. == ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ == Overall: Lua can only get input as text strings passed to the <code><nowiki>{{#invoke:}}</nowiki></code> and what can be fetched via mw.title.new(...):getContent() and frame:expandTemplate(). Lua output will not be preprocessed unless frame:preprocess() is explicitly called, meaning that template calls, parser functions, etc. in the output will not work correctly. Also, all Lua in the page is limited to 10 seconds CPU time (you can look in the source code of a rendered page to see how long a template or module took to parse). And relative to standard Lua, Scribunto's Lua lacks all sorts of functions (see {{section link|mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual|Differences from standard Lua}}). === ਲੂਆ ਇਨਪੁੱਟ ਕਮੀਆਂ === Lua code in Scribunto is only run when the page is being parsed. Therefore, the only user input that Lua can receive is by ''page editing'' - it cannot create a box that calculates the square root of a number you type in, or recalculate a piece of the Mandelbrot set depending on which part of the parent set you click on. The input Lua can receive includes any transcludeable text page on Wikipedia. This does ''not'' include graphics files (not even [[Wikipedia:SVG help|.SVG]] files, although they are actually text, unless you cut and paste it onto a Wiki text page), the list of pages listed in a [[Help:Category|category]], nor the contents of [[Wikipedia:Transclusion#Special pages|non-transcludeable]] [[Help:Special|special pages]]. === ਵਿਕੀਟੈਕਸਟ=== Transcluded Wikipedia headers frequently contain a hidden code such as "UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU" which may need to be stripped out in order for them to be parsed effectively. Wikilinks of the [[Wikipedia:Pipe trick|type]] '''<nowiki>[[Wikipedia:Help|]]</nowiki>''' won't work if returned as output - they need to be written explicitly as '''<nowiki>[[Wikipedia:Help|Help]]</nowiki>'''. Other pre-save transforms, such as replacing <code>~~<nowiki/>~~</code> with signatures, will also fail to be processed. Template transclusions, parser function calls, and variable substitutions (i.e. anything with a <code><nowiki>{{...}}</nowiki></code>) will not be processed, nor will tags such as {{tag|ref|o}} or {{tag|nowiki|o}}. == ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਫਰਮਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ== {{lua|ਮੌਡਿਊਲ:Bananas}} ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ {{tl|lua}} ਫਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਫਰਮਿਆਂ ਦੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਉੱਪ-ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ ਜੋ ਲੂਆ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਲੂਆ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਫਰਮਾ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਦੱਦ ਕਰੇਗਾ| {{clear}} ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == ; English Wikipedia-specific resources * [[Wikipedia:Lua style guide]] &ndash; standards to improve the readability of code through consistency * [[Special:PrefixIndex/Module:]] &ndash; tracking of Lua modules can be done by using [[Special:PrefixIndex]] * [[Help:Lua debugging]] &ndash; a how-to guide about [[debugging]] Lua modules * [[Module:Sandbox]] provides a pseudo-namespace for experimenting with Lua modules * [[WP:Lua requests]] &ndash; requests for Lua-based templates or tasks * [[:Category:Lua-based templates]] &ndash; groups of Lua-based templates * [[:Category:Lua metamodules]] &ndash; == ਨੋਟਸ == {{reflist}} {{Wikipedia technical help|collapsed}} [[Category:Wikipedia modules]] 0b92xixry70ht6cgvmeadnag88x2oex 0 76246 848251 576726 2026-09-29T04:56:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848251 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:XIX Commonwealth Games-2010 Delhi (Women’s) Athletics 10000m Final, Kavita Raut of India won the Silver medal, at Jawaharlal Nehru Stadium, in New Delhi on October 08, 2010.jpg|thumb]] {{Infobox athlete | name = ਕਵਿਤਾ ਰਾਉਤ | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1985|5|5}} | birth_place = [[ਨਾਸ਼ਿਕ]], ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ | sport = [[ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫ਼ੀਲਡ]] | event = [[ਲੋਂਗ-ਡਿਸਟੇਂਸ ਟਰੈਕ ਇਵੇਂਟ|ਲੋਂਗ-ਡਿਸਟੇਂਸ ਰਨਿੰਗ]] | pb = [[5,000 ਮੀਟਰ]]: 16:05.90 (2009)<ref name="hindu_nov09">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/athletics/article46543.ece|title=Kavita Raut picks up a bronze in 5000m|date=10 November 2009|publisher=[[The Hindu]]|accessdate=9 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020212125/http://www.thehindu.com/sport/athletics/article46543.ece|archive-date=20 ਅਕਤੂਬਰ 2012|url-status=dead}}</ref><br /> [[10,000 metres]]: 32:41.31 (2010)<ref name="iaaf">{{cite web|url=http://www.iaaf.org/athletes/biographies/letter=r/country=ind/athcode=223876/index.html|title=iaaf.org – Athletes – Kavita Raut Biography|accessdate=9 October 2010}}</ref> | updated = [[9 ਅਕਤੂਬਰ]], [[2010]] | medaltemplates = {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalSport|Women's athletics}} {{MedalCompetition|[[Asian Games]]}} {{MedalSilver|[[2010 Asian Games|2010 Guangzhou]]|[[Athletics at the 2010 Asian Games|10,000m]]}} {{MedalBronze|[[2010 Asian Games|2010 Guangzhou]]|[[Athletics at the 2010 Asian Games|5,000m]]}} {{MedalCompetition|[[Commonwealth Games]]}} {{MedalBronze|[[2010 Commonwealth Games|2010 Delhi]]|[[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Women's 10,000 metres|10,000m]]}} }} '''ਕਵਿਤਾ ਰਾਉਤ''' (ਜਨਮ [[5 ਮਈ]] [[1985]]) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਲੋਂਗ-ਡਿਸਟੈਂਸ ਟਰੈਕ ਇਵੈਂਟ|ਲੋਂਗ-ਡਿਸਟੈਂਸ ਰਨਰ]] ਹੈ ਜੋ [[ਨਾਸ਼ਿਕ]], ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ [[ਐਥੇਲੀਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ]] ਬਨਾਇਆ ਜੋ 34:32 ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ [[ਰੋਡ ਰਨਿੰਗ]] ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।<ref name="iaaf_news">{{cite web|url=http://www.iaaf.org/news/kind=100/newsid=50813.html|title=Merga and Mergia take thrilling 10km victories in Bangalore|date=31 May 2010|accessdate=9 October 2010|archive-date=23 ਜੁਲਾਈ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090723223527/http://www.iaaf.org/news/kind%3D100/newsid%3D50813.html|dead-url=yes}}</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ 1:12:50 ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ ਮੈਰਾਥਨ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਕਾਡ ਬਨਾਇਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.indianathletics.in/records/Records%20seniors%20(As%20on%2031.12.2011).pdf|title=National records|publisher=ATHLETICS FEDERATION of INDIA|date=2011-12-31|accessdate=2013-08-17}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸਨੇ [[2010 ਕੋਮਨਵੈਲਥ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ [[10,000 ਮੀਟਰ]] ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਇਕਹਿਰਾ ਟਰੈਕ ਤਮਗਾ ਸੀ ਜੋ [[ਕੋਮਨਵੈਲਥ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਐਥੇਲੀਟ ਔਰਤ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="hindu_oct10">{{cite news|url=http://hindu.com/2010/10/09/stories/2010100956762200.htm|title=Kavita claims 10,000m bronze|date=9 October 2010|work=[[The Hindu]]|accessdate=9 October 2010|archive-date=25 ਜਨਵਰੀ 2013|archive-url=https://archive.today/20130125151827/http://hindu.com/2010/10/09/stories/2010100956762200.htm|dead-url=yes}}</ref> ਇਸਨੇ [[2010 ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ 10,000 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="TOI_Nov21">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/16th-asian-games-2010/india-news/Asian-Games-Sudha-Singh-wins-fifth-gold-for-India/articleshow/6964801.cms|title=Asian Games: Double gold for India on the opening day of athletics|date=21 November 2010|work=[[Times of India]]|accessdate=22 November 2010}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] 8dhlxgbvouqh0lc6jg3401w5ol8q16p 2 79619 848308 841090 2026-09-29T09:03:56Z CommonsDelinker 156 Replacing Ellen-McArthur_(1).jpg with [[File:Ellen-MacArthur_(1).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error)). 848308 wikitext text/x-wiki {| class='wikitable sortable' style='width:100%' !image !Name !date of birth !TED speaker ID |- | [[File:A j Jacobs 5187774.jpg|center|128px]] | [[:en:A. J. Jacobs]] | 1968-03-20 | 256 |- | | ''[[:d:Q23759591|Aakash Odedra]]'' | | 2027 |- | [[File:Aaron OConnell.jpg|center|128px]] | [[:en:Aaron D. O'Connell]] | 1981-03-05 | 951 |- | | [[:en:Aaron Huey]] | 1975-12-09 | 859 |- | [[File:Aaron Koblin.jpg|center|128px]] | [[:en:Aaron Koblin]] | 1982-01-14 | 883 |- | | ''[[:d:Q23769266|Abe Davis]]'' | | 2436 |- | | [[:en:Abha Dawesar]] | 1974-01-01 | 1557 |- | [[File:Abigail Washburn.jpg|center|128px]] | [[:en:Abigail Washburn]] | 1977-11-10 | 1185 |- | [[File:Abraham verghese 2010.jpg|center|128px]] | [[:en:Abraham Verghese]] | 1955 | 995 |- | | [[:en:Achenyo Idachaba]] | 1969 | Achenyo_Idachaba |- | [[File:Adam Davidson (NPR) May 2012.jpg|center|128px]] | [[:en:Adam Davidson (journalist)|Adam Davidson]] | | 1452 |- | | ''[[:d:Q23662644|Adam Garone]]'' | | 1426 |- | | ''[[:d:Q23759997|Adam Grosser]]'' | | 249 |- | | ''[[:d:Q23712711|Adam Ockelford]]'' | | 1675 |- | | [[:en:Adam Ostrow]] | | adam_ostrow<br/>1080 |- | [[File:Adam Sadowsky presenting at the Cusp Conference, Chicago IL September 2011.jpg|center|128px]] | [[:en:Adam Sadowsky]] | 1970-10-28 | 718 |- | [[File:AdamSavageJul2011 cropped.jpg|center|128px]] | [[:en:Adam Savage]] | 1967-07-15 | 422 |- | [[File:Adam Spencer 255.JPG|center|128px]] | [[:en:Adam Spencer]] | 1969-01-27 | 1492 |- | | [[:en:Aditi Shankardass]] | | 771 |- | [[File:AdoraSvitakOct10.jpg|center|128px]] | [[:en:Adora Svitak]] | 1997-10-15 | 689 |- | | ''[[:d:Q23728757|Adrianne Haslet-Davis]]'' | | 1847 |- | | ''[[:d:Q23671006|Afra Raymond]]'' | | 1546 |- | [[File:Ahn Trio (anyjazz65).jpg|center|128px]] | [[:en:Ahn Trio]] | | 812 |- | | ''[[:d:Q23809255|Aicha el-Wafi and Phyllis Rodriguez]]'' | | 858 |- | [[File:Aimee Mullins portrait 2009.jpg|center|128px]] | [[ਐਮੀ ਮੌਲਿੰਜ਼]] | 1976-07-20 | 402 |- | | [[:en:Ajit Narayanan]] | 1981-08-21 | 1491 |- | [[File:Al Gore at SapphireNow 2010 cropped.jpg|center|128px]] | [[ਅਲ ਗੋਰ]] | 1948-03-31 | 2 |- | [[File:Al Seckel in 2009.jpg|center|128px]] | [[:en:Al Seckel]] | 1958-09-03 | 78 |- | | ''[[:d:Q23657171|Al Vernacchio]]'' | | 1133 |- | | [[:en:Al-Mayassa bint Hamad bin Khalifa Al-Thani]] | 1983 | 813 |- | [[File:Murabit, Alaa Open Debate.jpg|center|128px]] | [[:en:Alaa Murabit]] | 1989-10-26 | 2513 |- | [[File:Alaindebotton.png|center|128px]] | [[:en:Alain de Botton]] | 1969-12-20 | 464 |- | [[File:Alan Eustace in 2008.jpg|center|128px]] | [[:en:Alan Eustace]] | 1957 | 2435 |- | [[File:Alan Kay (3097597186) (cropped).jpg|center|128px]] | [[:en:Alan Kay]] | 1940-05-17 | 202 |- | | [[:en:Alan Russell]] | 1956-06-04 | 124 |- | | [[:en:Alan Siegel]] | 1938-08-26 | 683 |- | | ''[[:d:Q23663053|Alanna Shaikh]]'' | | 1383 |- | | ''[[:d:Q23712851|Alastair Parvin]]'' | | 1485 |- | [[File:Alberto Cairo - veDrò 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3608178|Alberto Cairo]]'' | 1952-05-17 | 1130 |- | [[File:Alec Soth Headshot.jpeg|center|128px]] | [[:en:Alec Soth]] | 1969 | 2440 |- | [[File:Alejandro Aravena and Michelle Bachelet 2015.jpg|center|128px]] | [[:en:Alejandro Aravena]] | 1967-06-22 | 2028 |- | | ''[[:d:Q23661662|Aleph Molinari]]'' | | 1219 |- | | ''[[:d:Q23759674|Alessandra Orofino]]'' | | 2029 |- | | ''[[:d:Q23712668|Alessandro Acquisti]]'' | | 1559 |- | | ''[[:d:Q23671474|Alex Laskey]]'' | | 1499 |- | [[File:Alex Steffen in 2008.jpg|center|128px]] | [[:en:Alex Steffen]] | 1968 | 74 |- | [[File:Alex Tabarrok speaking at TED in 2009.jpg|center|128px]] | [[:en:Alex Tabarrok]] | 1966 | 355 |- | | [[:en:Alexander Wissner-Gross|Alex Wissner-Gross]] | | 1797 |- | [[File:Double Take-Alexa Meade.jpg|center|128px]] | [[:en:Alexa Meade]] | 1986 | 1560 |- | | [[:en:Alexander Tsiaras]] | 1953 | 1104 |- | [[File:Alexis Ohanian 1-17-2012.jpg|center|128px]] | [[:en:Alexis Ohanian]] | 1983-04-24 | 630 |- | | ''[[:d:Q23784887|Ali Carr-Chellman]]'' | | 931 |- | | ''[[:d:Q23760514|Alice Bows-Larkin]]'' | | 2556 |- | | [[:en:Alice Dreger]] | | alice_dreger<br/>1063 |- | | [[:en:Alice Goffman]] | 1982 | 2434 |- | | ''[[:d:Q23759747|Alisa Miller]]'' | | 210 |- | [[File:Alison Gopnik Photo.jpg|center|128px]] | [[:en:Alison Gopnik]] | 1955-06-16 | 998 |- | | [[:en:Alison Jackson]] | 1960 | 186 |- | | ''[[:d:Q23769251|Alison Killing]]'' | | 2248 |- | | ''[[:d:Q23782666|Alix Generous]]'' | | 2514 |- | | ''[[:d:Q23727980|Allan Adams]]'' | | 1784 |- | | ''[[:d:Q23784267|Allan Jones]]'' | | 997 |- | [[File:Allan-profile.jpg|center|128px]] | [[:en:Allan Savory]] | 1935-09-15 | 1484 |- | | ''[[:d:Q23662577|Allison Hunt]]'' | | 131 |- | | [[:en:Alwar Balasubramaniam]] | 1971 | 527 |- | | ''[[:d:Q23782900|Alyson McGregor]]'' | | 2708 |- | | [[:en:Amanda Bennett]] | 1952-07-09 | amanda_bennett<br/>1691 |- | [[File:Charlie Rose Amanda Burden Shankbone 2010.jpg|center|128px]] | [[:en:Amanda Burden]] | 1944 | 1752 |- | [[File:Amanda serious.jpg|center|128px]] | [[:en:Amanda Palmer]] | 1976-04-30 | amanda_palmer<br/>1483 |- | | ''[[:d:Q23797155|Amber Case]]'' | | 820 |- | [[File:AmeenahGurib1.jpg|center|128px]] | [[:en:Ameenah Gurib]]-Fakim | 1959-10-17 | 2073 |- | | [[:en:Ami Klin]] | | 1370 |- | | ''[[:d:Q23784357|Amit Sood]]'' | | 991 |- | [[File:Amory Lovins.jpg|center|128px]] | [[:en:Amory Lovins]] | 1947-11-13 | 47 |- | | ''[[:d:Q21550740|Amos Winter]]'' | | 1438 |- | | [[:en:Amy B. Smith]] | 1962-11-03 | 3 |- | [[File:Acuddy.jpg|center|128px]] | [[:en:Amy Cuddy]] | 1972 | 1284 |- | | ''[[:d:Q23656175|Amy Lockwood]]'' | | 1089 |- | | ''[[:d:Q23798804|Amy O'Toole]]'' | | 1351 |- | [[File:Amy Purdy - PopTech 2012 - Narrow.jpg|center|128px]] | [[:en:Amy Purdy]] | 1979-11-08 | 1112 |- | [[File:Amy Tan Portrait 2 (2704552927).jpg|center|128px]] | [[:en:Amy Tan]] | 1952-02-19 | 224 |- | [[File:AmyWebb.jpg|center|128px]] | [[:en:Amy Webb]] | 1974 | 1685 |- | | ''[[:d:Q23661617|Anand Agarawala]]'' | | 118 |- | | [[:en:Anand Giridharadas]] | 2001-09-11 | 2432 |- | | [[:en:Anand Varma]] | | 2442 |- | | [[:en:Ananda Shankar Jayant]] | 1961-09-27 | 554 |- | | [[:en:Anant Agarwal]] | 1959 | 1561 |- | | [[:en:Anas Aremeyaw Anas]] | | 1500 |- | | [[:en:Anastasia Taylor-Lind]] | | 2250 |- | | ''[[:d:Q23783020|Anders Fjellberg]]'' | | 2658 |- | | ''[[:d:Q23784626|Anders Ynnerman]]'' | | 935 |- | | ''[[:d:Q23712695|Andras Forgacs]]'' | | 1636 |- | | [[:en:Andrea M. Ghez]] | 1965-06-16 | 484 |- | [[File:Andreas Ekström.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q5707482|Andreas Ekström]]'' | 1975-10-29 | 2723 |- | | ''[[:d:Q23670498|Andreas Raptopoulos]]'' | | 1562 |- | [[File:Andreas Schleicher 2013 (8721296410).jpg|center|128px]] | [[:en:Andreas Schleicher]] | 1964-07-07 | 1326 |- | | ''[[:d:Q23713628|Andres Lozano]]'' | | 1633 |- | | ''[[:d:Q23728849|Andrew Bastawrous]]'' | | 1838 |- | [[File:Andrew-Bird.jpg|center|128px]] | [[:en:Andrew Bird]] | 1973-07-11 | 603 |- | | ''[[:d:Q23662266|Andrew Blum]]'' | | 1290 |- | | ''[[:d:Q23073107|Andrew Connolly]]'' | | 1768 |- | | ''[[:d:Q23713796|Andrew Fitzgerald]]'' | | 1689 |- | [[File:Andrew McAfee FT-McKinsey BBYA 2014(LowerContrast).jpg|center|128px]] | [[:en:Andrew McAfee]] | 1967 | 1417 |- | [[File:Andrew Mwenda.jpg|center|128px]] | [[:en:Andrew Mwenda]] | 1972 | andrew_mwenda<br/>132 |- | [[File:Andrew Solomon 2015.jpg|center|128px]] | [[:en:Andrew Solomon]] | 1963-10-30 | 1655 |- | [[File:Andrew Stanton cropped.jpg|center|128px]] | [[:en:Andrew Stanton]] | 1965-12-03 | 1134 |- | | ''[[:d:Q23840135|Andrés Ruzo]]'' | | andres_ruzo |- | | [[:en:Andy Hobsbawm]] | 1950 | 319 |- | | [[:en:Andy Puddicombe]] | 1972-09-23 | 1519 |- | | ''[[:d:Q23759707|Andy Yen]]'' | | 2030 |- | | [[:en:Angela Belcher]] | 1968 | 985 |- | | [[:en:Angela Duckworth]] | | 1648 |- | | ''[[:d:Q23797730|Angela Patton]]'' | | 1520 |- | | [[:en:Angelo Vermeulen]] | 1971 | 2257 |- | | ''[[:d:Q23783480|Anil Ananthaswamy]]'' | | 982 |- | [[File:Anil K gupta Erudite Conclave Medical College, Thiruvananthapuram.JPG|center|128px]] | [[:en:Anil Kumar Gupta]] | | 535 |- | | ''[[:d:Q23782708|Ann Cooper]]'' | | 283 |- | | ''[[:d:Q23783053|Ann Morgan]]'' | | 2665 |- | [[File:Anna Deavere Smith.jpg|center|128px]] | [[:en:Anna Deavere Smith]] | 1950-09-18 | 67 |- | | ''[[:d:Q23656753|Anna Mracek Dietrich]]'' | | 1034 |- | [[File:Anne Curzan - Anatol Rodgers Lecture.jpg|center|128px]] | [[:en:Anne Curzan]] | | 1938 |- | | [[:en:Anne Milgram]] | | 1788 |- | [[File:Anne-Marie Slaughter at the Miller Center 2011.jpg|center|128px]] | [[:en:Anne-Marie Slaughter]] | 1958-09-27 | 1634 |- | | ''[[:d:Q23670515|Annette Heuser]]'' | | 1563 |- | [[File:Annie Lennox SING campaign, Vienna 2010 b.jpg|center|128px]] | [[:en:Annie Lennox]] | 1954-12-25 | 735 |- | | ''[[:d:Q23657111|Annie Murphy Paul]]'' | | 1031 |- | | [[:en:AnnMarie Thomas]] | | 973 |- | [[File:Anote Tong (1) (cropped).jpg|center|128px]] | [[:en:Anote Tong]] | 1952-06-11 | 2689 |- | [[File:Anthony Atala, Printing a Human Kidney on Stage (5507356887).jpg|center|128px]] | [[:en:Anthony Atala]] | 1958 | 653 |- | | ''[[:d:Q23759553|Antonio Donato Nobre]]'' | | 2167 |- | [[File:AntonyGarrettLisi.jpg|center|128px]] | [[:en:Antony Garrett Lisi]] | 1968-01-24 | 297 |- | | [[:en:Antony Gormley]] | 1950-08-30 | 1337 |- | [[File:Antonio Damasio.jpg|center|128px]] | [[:en:Antonio Damasio|António Damásio]] | 1944-02-25 | 884 |- | | [[:en:Anupam Mishra]] | 1948 | 545 |- | | ''[[:d:Q23657177|Aparna Rao]]'' | | 1101 |- | | [[:en:Apollo Robbins]] | 1974-05-23 | 1616 |- | [[File:Arianna Huffington 2011 Shankbone 2.JPG|center|128px]] | [[:en:Arianna Huffington]] | 1950-07-15 | 879 |- | [[File:Ariel Garten Playing Quintephone at ICMC2007imgp7900cpq.jpg|center|128px]] | [[:en:Ariel Garten]] | 1979 | 1209 |- | | ''[[:d:Q23662627|Aris Venetikidis]]'' | | 1418 |- | | [[:en:Arthur Ganson]] | 1955 | 239 |- | | [[:en:Arthur Potts Dawson]] | | 746 |- | [[File:Arthur T. Benjamin in 2007.jpg|center|128px]] | [[:en:Arthur T. Benjamin]] | 1961-03-19 | arthur_benjamin<br/>177 |- | | [[:en:Arunachalam Muruganantham]] | 1962 | 1435 |- | [[File:Arvind Gupta Oct 2010 IUCAA.JPG|center|128px]] | [[ਅਰਵਿੰਦ ਗੁਪਤਾ]] | | 987 |- | | ''[[:d:Q23727967|Ash Beckham]]'' | | 1804 |- | | ''[[:d:Q23768737|Asha de Vos]]'' | | 2233 |- | | ''[[:d:Q23783386|Asher Hasan]]'' | | 638 |- | [[File:Ashraf Ghani Ahmadzai July 2014 (cropped).jpg|center|128px]] | [[:en:Ashraf Ghani]] Ahmadzai | 1949 | 4 |- | | ''[[:d:Q23782514|Aspen Baker]]'' | | 2515 |- | | [[:en:Atul Gawande]] | 1965-11-05 | 1136 |- | [[File:Aubrey de Grey.jpg|center|128px]] | [[:en:Aubrey de Grey]] | 1963-04-20 | 34 |- | | ''[[:d:Q23795350|Auret van Heerden]]'' | | 753 |- | | [[:en:Avi Reichental]] | | 1770 |- | [[File:Avi rubin kimball brace cfp2006.jpg|center|128px]] | [[:en:Avi Rubin]] | 1967-11-08 | 1253 |- | [[File:Ayah Bdeir.jpg|center|128px]] | [[:en:Ayah Bdeir]] | 1982 | 1267 |- | | ''[[:d:Q23728366|Aziz Abu Sarah]]'' | | 1823 |- | | ''[[:d:Q23728292|Aziza Chaouni]]'' | | 1821 |- | | [[:en:B. Joseph Pine II]] | 1958 | 392 |- | | [[:en:Baba Shiv]] | | 1389 |- | | ''[[:d:Q23662610|Bahia Shehab]]'' | | 1398 |- | | ''[[:d:Q23662600|Bandi Mbubi]]'' | | 1414 |- | | [[:en:Barat Ali Batoor]] | 1983 | 2530 |- | | [[:en:Barbara Block]] | | 801 |- | | [[:en:Barbara Natterson-Horowitz]] | | 2150 |- | | [[:en:Barry Schuler]] | 1953-09-07 | 394 |- | [[File:Barry Schwartz.jpg|center|128px]] | [[:en:Barry Schwartz (psychologist)|Barry Schwartz]] | 1946 | 91 |- | | ''[[:d:Q23662325|Bart Knols]]'' | | 1353 |- | | ''[[:d:Q23795783|Bart Weetjens]]'' | | 878 |- | | [[:en:Barton Seaver]] | 1979-04-12 | 810 |- | | ''[[:d:Q23769533|Bassam Tariq]]'' | | 2237 |- | | ''[[:d:Q23671506|Bastian Schaefer]]'' | | 1670 |- | [[File:Beardyman at Camp Bestival 2008.jpg|center|128px]] | [[:en:Beardyman]] | 1982-05-14 | 1482 |- | | ''[[:d:Q23795352|Beau Lotto]]'' | | 419 |- | | ''[[:d:Q23662243|Becci Manson]]'' | | 1300 |- | | ''[[:d:Q23795670|Becky Blanton]]'' | | 576 |- | | [[:en:Beeban Kidron]] | 1961-05-02 | 1373 |- | | ''[[:d:Q23769253|Bel Pesce]]'' | | 2258 |- | | ''[[:d:Q23760173|Ben Ambridge]]'' | | 2460 |- | | ''[[:d:Q23796181|Ben Cameron]]'' | | 794 |- | [[File:Ben Goldacre TAM London 2009.JPG|center|128px]] | [[:en:Ben Goldacre]] | 1974 | 981 |- | | ''[[:d:Q23656758|Ben Kacyra]]'' | | 1033 |- | | [[:en:Ben Katchor]] | 1951-11-19 | 438 |- | | ''[[:d:Q23657093|Ben Roche]]'' | | 1124 |- | | [[:en:Ben Saunders (explorer)|Ben Saunders]] | 1977-08-05 | 87 |- | | ''[[:d:Q23760188|Ben Wellington]]'' | | 2470 |- | | ''[[:d:Q23769525|Benedetta Berti]]'' | | 2487 |- | | [[:en:Benjamin B. Dunlap]] | 1937-12-03 | 185 |- | [[File:Benjamin R Barber in 2010.jpg|center|128px]] | [[:en:Benjamin Barber]] | 1939-08-02 | 1565 |- | | ''[[:d:Q23782723|Benjamin Wallace]]'' | | 378 |- | [[File:Benjamin Zander 2009.jpg|center|128px]] | [[:en:Benjamin Zander]] | 1939-03-09 | 247 |- | [[File:Mandelbrot p1130861.jpg|center|128px]] | [[:en:Benoit Mandelbrot]] | 1924-11-20 | 622 |- | | [[:en:Bernie Krause]] | 1938-12-08 | 1568 |- | [[File:Bertrand Piccard01.jpg|center|128px]] | [[:en:Bertrand Piccard]] | 1958-03-01 | 508 |- | [[File:BethNoveckJI1.jpg|center|128px]] | [[:en:Beth Simone Noveck]] | 1971 | 1315 |- | | ''[[:d:Q23661644|Bilal Bomani]]'' | | 1199 |- | [[File:Bill Clinton.jpg|center|128px]] | [[ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ]] | 1946-08-19 | 82 |- | | ''[[:d:Q23784989|Bill Davenhall]]'' | | 657 |- | | ''[[:d:Q23662933|Bill Doyle]]'' | | 1214 |- | [[File:Dts news bill gates wikipedia.JPG|center|128px]] | [[ਬਿਲ ਗੇਟਸ]] | 1955-10-28 | 339 |- | | [[:en:Bill Gross (entrepreneur)|Bill Gross]] | 1958 | 405<br/>Bill_Gross |- | [[File:Bill joy.jpg|center|128px]] | [[:en:Bill Joy]] | 1954-11-08 | 317 |- | [[File:Bill Strickland in 2008.jpg|center|128px]] | [[:en:Bill Strickland]] | 1947 | 184 |- | [[File:Bill T. Jones.jpg|center|128px]] | [[:en:Bill T. Jones]] | 1952-02-15 | 2547 |- | [[File:Billie Jean King TFF 2007 Shankbone.jpg|center|128px]] | [[:en:Billie Jean King]] | 1943-11-22 | 2516 |- | [[File:Billy Collins.jpg|center|128px]] | [[:en:Billy Collins]] | 1941-03-22 | 1139 |- | [[File:Billy Graham bw photo, April 11, 1966.jpg|center|128px]] | [[:en:Billy Graham]] | 1918-11-07 | 258 |- | | ''[[:d:Q23798780|Birke Baehr]]'' | | 873 |- | | ''[[:d:Q23769545|BJ Miller]]'' | | 2430 |- | [[File:Bjarke Ingels.jpg|center|128px]] | [[:en:Bjarke Ingels]] | 1974-10-02 | bjarke_ingels<br/>490 |- | [[File:Bjørn Lomborg 1.jpg|center|128px]] | [[:en:Bjørn Lomborg]] | 1965-01-06 | 64 |- | [[File:Black Yoyo 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17214011|Black]]'' | | 1481 |- | | ''[[:d:Q23797800|Black Label Movement]]'' | | 1993 |- | | [[:en:Blaise Agüera y Arcas]] | 1975-08-28 | 117 |- | | ''[[:d:Q23662240|Boaz Almog]]'' | | 1299 |- | | [[:en:Bobby Ghosh]] | | 1444 |- | [[File:Bobby McFerrin 2011.jpg|center|128px]] | [[:en:Bobby McFerrin]] | 1950-03-11 | 670 |- | | ''[[:d:Q23670967|Boghuma Kabisen Titanji]]'' | | 1518 |- | | [[:en:Boniface Mwangi]] | 1983-07-10 | 2234 |- | | [[:en:Bonnie Bassler]] | 1962 | 328 |- | [[File:Bono at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|center|128px]] | [[:en:Bono]] | 1960-05-10 | 59 |- | | ''[[:d:Q23713817|Boyd Varty]]'' | | 1699 |- | [[File:Etech05 Bran1.jpg|center|128px]] | [[:en:Bran Ferren]] | 1953-01-16 | 1756 |- | [[File:Brenda at TEDx 2011.JPG|center|128px]] | [[:en:Brenda Romero|Brenda Brathwaite]] | 1966-10-12 | 1314 |- | [[File:Brenda-laurel-sxsw.jpg|center|128px]] | [[:en:Brenda Laurel]] | | 413 |- | [[File:Dr. Brene Brown at Texas Conference for Women (cropped).jpg|center|128px]] | [[:en:Brené Brown]] | 1965-11-18 | brene_brown<br/>914 |- | [[File:Brewster Kahle 2009.jpg|center|128px]] | [[:en:Brewster Kahle]] | 1960-10-22 | 282 |- | [[File:Brian Cox.jpg|center|128px]] | [[:en:Brian Cox (physicist)|Brian Cox]] | 1968-03-03 | 228 |- | | [[:en:Brian Dettmer]] | 1974 | 2310 |- | | [[:en:Brian Goldman]] | | 1208 |- | [[File:Brian Greene World Science Festival.jpg|center|128px]] | [[:en:Brian Greene]] | 1963-02-09 | 227 |- | [[File:Brian Skerry.JPG|center|128px]] | [[:en:Brian Skerry]] | 1962 | 717 |- | | [[:en:British Paraorchestra]] | | 1196 |- | | ''[[:d:Q23656783|Britta Riley]]'' | | 1111 |- | | ''[[:d:Q23783511|Bruce Aylward]]'' | | 928 |- | | [[:en:Bruce Bueno de Mesquita]] | 1946-11-24 | 344 |- | | [[:en:Bruce Feiler]] | 1964-10-25 | 939 |- | | [[:en:Bruce McCall]] | 1935 | 423 |- | [[File:Bruce Schneier 1.jpg|center|128px]] | [[:en:Bruce Schneier]] | 1963-01-15 | 984 |- | | ''[[:d:Q23759795|Bruno Bowden]]'' | | 266 |- | | ''[[:d:Q5395568|Bruno Maisonnier]]'' | | 1553 |- | | ''[[:d:Q23759670|Bruno Torturra]]'' | | 2031 |- | [[File:Bryan Stevenson at TED 2012.jpg|center|128px]] | [[:en:Bryan Stevenson]] | 1959-11-14 | 1140 |- | [[File:Sanjit Bunker Roy at Time 2010.jpg|center|128px]] | [[:en:Bunker Roy]] | 1945-08-02 | bunker_roy<br/>1000 |- | [[File:Burt Rutan - Cropped.JPG|center|128px]] | [[:en:Burt Rutan]] | 1943-06-17 | 5 |- | | ''[[:d:Q23691925|Béatrice Coron]]'' | | 885 |- | [[File:CKWilliams.jpg|center|128px]] | [[:en:C. K. Williams]] | 1936-11-04 | 426 |- | | ''[[:d:Q23662175|C. Noel Bairey Merz]]'' | | 1264 |- | | ''[[:d:Q23662822|Caitria O'Neill]]'' | | 1406 |- | | ''[[:d:Q23782397|Caleb Chung]]'' | | 286 |- | | ''[[:d:Q18921892|Cameron Herold]]'' | | 768 |- | [[File:Cameron Russell upstate New York 2008.jpg|center|128px]] | [[:en:Cameron Russell]] | 1987-06-14 | 1522 |- | [[File:Architecture for Humanity - Design like you give a damn.jpg|center|128px]] | [[:en:Cameron Sinclair]] | 1973-11-16 | 54 |- | | ''[[:d:Q23657188|Camille Seaman]]'' | | 1066 |- | | ''[[:d:Q23662781|Candy Chang]]'' | | 1411 |- | | ''[[:d:Q23670521|Carin Bondar]]'' | | 1606 |- | | [[:en:Carl Honoré]] | 1967 | 73 |- | [[File:Carl Safina.jpg|center|128px]] | [[:en:Carl Safina]] | 1955 | 778 |- | | ''[[:d:Q23662330|Carl Schoonover]]'' | | 1355 |- | | [[:en:Carlo Ratti]] | 1971 | 887 |- | | [[:en:Carmen Agra Deedy]] | | 280 |- | [[File:Carne Ross (Independent Diplomat).jpg|center|128px]] | [[:en:Carne Ross]] | 1966 | 793 |- | | [[:en:Carol Dweck]] | 1946-10-17 | 2379 |- | | ''[[:d:Q23797152|Caroline Casey]]'' | | 821 |- | | [[:en:Caroline Lavelle]] | 1969 | 98 |- | | ''[[:d:Q23797623|Caroline Phillips]]'' | | 797 |- | [[File:Carolyn porco.jpg|center|128px]] | [[:en:Carolyn Porco]] | 1953-03-06 | 160 |- | | ''[[:d:Q23783079|Carolyn Steel]]'' | | 475 |- | | ''[[:d:Q23797359|Carter Emmart]]'' | | 775 |- | | ''[[:d:Q23662237|Carvens Lissaint]]'' | | 1273 |- | [[File:Cary Fowler - Pop!Tech 2007.jpg|center|128px]] | [[:en:Cary Fowler]] | 1949 | 466 |- | | ''[[:d:Q23783406|Cat Laine]]'' | | 639 |- | | ''[[:d:Q23662763|Catarina Mota]]'' | | 1308 |- | | [[:en:Catherine Bracy]] | | 1805 |- | | [[:en:Catherine Crump]] | 1978 | 2238 |- | | ''[[:d:Q23782401|Catherine Mohr]]'' | | 322 |- | | ''[[:d:Q23663116|Cesar Harada]]'' | | 1384 |- | | [[:en:Cesar Kuriyama]] | | 1176 |- | | [[:en:Chade-Meng Tan]] | 1971 | 974 |- | | [[:en:Charity Sunshine Tillemann-Dick]] | 1983 | 932 |- | | ''[[:d:Q23783383|Charles Anderson]]'' | | 526 |- | [[File:CharlesElachi.jpg|center|128px]] | [[:en:Charles Elachi]] | 1947-04-18 | 313 |- | [[File:Charles Fleischer.jpg|center|128px]] | [[:en:Charles Fleischer]] | 1950-08-27 | 649 |- | | [[:en:Charles Hazlewood]] | 1966-11-14 | 1004 |- | | [[:en:Charles J. Moore]] | | charles_moore<br/>409 |- | [[File:Charles Leadbeater author of WeThink 2008-09-17.JPG|center|128px]] | [[:en:Charles Leadbeater]] | 1959 | 60 |- | | ''[[:d:Q23783472|Charles Limb]]'' | | 927 |- | | ''[[:d:Q23714138|Charles Robertson]]'' | | 1618 |- | | ''[[:d:Q23657205|Charlie Todd]]'' | | 1103 |- | | [[:en:Charmian Gooch]] | 1965 | charmian_gooch<br/>1569 |- | | ''[[:d:Q23657121|Chee Pearlman]]'' | | 1146 |- | [[File:ChelseaShields2.png|center|128px]] | [[:en:Chelsea Shields]] | 1981-11 | 2595 |- | | [[:en:Cheryl Hayashi]] | | 591 |- | | [[:en:Chieko Asakawa]] | 1958 | 2697 |- | [[File:ChimamandaAdichie.jpg|center|128px]] | [[ਚੀਮਾਮਾਨਡਾ ਆਦੀਚੀਏ]] | 1977-09-15 | 458 |- | [[File:ChipConley Google.jpg|center|128px]] | [[:en:Chip Conley]] | 1960-10-31 | 595 |- | [[File:6.28.12ChipKiddByLuigiNovi1.jpg|center|128px]] | [[:en:Chip Kidd]] | 1964-09-12 | 1141 |- | [[File:Chris Abani by David Shankbone.jpg|center|128px]] | [[:en:Chris Abani]] | 1966-12-27 | 137 |- | | [[:en:Chris Adami]] | 1962-08-30 | 1090 |- | [[File:Etech05 Chris.jpg|center|128px]] | [[:en:Chris Anderson (writer)|Chris Anderson]] | 1961-07-09 | chris_anderson_wired<br/>72 |- | [[File:TED Curator Chris Anderson.jpg|center|128px]] | [[:en:Chris Anderson (entrepreneur)|Chris Anderson]] | 1957 | chris_anderson_ted<br/>187 |- | [[File:Chris Bangle in 2009.jpg|center|128px]] | [[:en:Chris Bangle]] | 1956-10-14 | 6 |- | | [[:en:Chris Bliss]] | | 1249 |- | | [[:en:Chris Burkard]] | 1986-03-12 | 2428 |- | | ''[[:d:Q23759541|Chris Domas]]'' | | 1992 |- | | ''[[:d:Q23712280|Chris Downey]]'' | | 1710 |- | | ''[[:d:Q23662509|Chris Gerdes]]'' | | 1386 |- | [[File:Chris Hadfield 2011.jpg|center|128px]] | [[:en:Chris Hadfield]] | 1959-08-29 | 1774 |- | | [[:en:Chris Jordan (artist)|Chris Jordan]] | 1963 | 246 |- | [[File:Chris Kluwe postgame 2010-11-28.jpg|center|128px]] | [[:en:Chris Kluwe]] | 1981-12-24 | 1766 |- | | ''[[:d:Q23727966|Chris McKnett]]'' | | 1799 |- | [[File:Chris Milk - Headshot.jpg|center|128px]] | [[:en:Chris Milk]] | 2000s | 2504 |- | | ''[[:d:Q23760309|Chris Urmson]]'' | | 2465 |- | | [[:en:Christien Meindertsma]] | 1980 | christien_meindertsma<br/>740 |- | | ''[[:d:Q23662209|Christina Warinner]]'' | | 1278 |- | | [[:en:Christine Sun Kim]] | | 2591 |- | | ''[[:d:Q23797209|Christopher C. Deam]]'' | | 428 |- | | [[:en:Christopher deCharms]] | | 205 |- | | [[:en:Christopher Emdin]] | | 1861 |- | | [[:en:Christopher McDougall]] | 1962 | 941 |- | [[File:Christopher Poole at XOXO Festival September 2012.jpg|center|128px]] | [[:en:Christopher Poole]] | 1988 | 605 |- | | [[:en:Christopher Ryan (author)|Christopher Ryan]] | | 1480 |- | [[File:2013-12-29 30C3 - Christopher Soghoian 3145.JPG|center|128px]] | [[:en:Christopher Soghoian]] | 1981 | 1811 |- | [[File:Chrystia Freeland - India Economic Summit 2011.jpg|center|128px]] | [[:en:Chrystia Freeland]] | 1968-02-08 | chrystia_freeland<br/>1570 |- | [[File:Cindy gallop speaking cropped.jpg|center|128px]] | [[:en:Cindy Gallop]] | 1960-02-01 | 588 |- | [[File:Claron Mc Faddon 01 (cropped).JPG|center|128px]] | [[:en:Claron McFadden]] | 1961 | 970 |- | [[File:Clay Shirky (6723907001).jpg|center|128px]] | [[:en:Clay Shirky]] | 1964 | 243 |- | | ''[[:d:Q23728708|Clayton Cameron]]'' | | 1816 |- | | [[:en:Clifford Stoll]] | 1950-06-04 | 213 |- | | ''[[:d:Q23759721|Clint Smith]]'' | | 2015 |- | | [[:en:Colin Camerer]] | 1959-12-04 | 1566 |- | | [[:en:Colin Grant (author)|Colin Grant]] | 1961 | 2110 |- | [[File:Colin powell (official portrait).png|center|128px]] | [[:en:Colin Powell]] | 1937-04-05 | 1525 |- | | ''[[:d:Q23662150|Colin Robertson]]'' | | 1257 |- | | ''[[:d:Q23670969|Colin Stokes]]'' | | 1523 |- | [[File:Transmediale-2010-Conrad Wolfram.jpg|center|128px]] | [[:en:Conrad Wolfram]] | 1970-06-10 | 756 |- | | [[:en:Corneille Ewango]] | | 254 |- | | ''[[:d:Q23760253|Cosmin Mihaiu]]'' | | 2486 |- | | [[:en:Courtney E. Martin]] | 1979-12-31 | 825 |- | [[File:Craigventer2.jpg|center|128px]] | [[:en:Craig Venter]] | 1946-10-14 | 7 |- | | ''[[:d:Q23769089|Cristina Domenech]]'' | | 2360 |- | | ''[[:d:Q23728751|Curtis Wong]]'' | | 200 |- | [[File:2010 Cynthia Breazeal 4641804653.png|center|128px]] | [[:en:Cynthia Breazeal]] | 1967-11-15 | 817 |- | [[File:Cyntia Kenyon 01.JPG|center|128px]] | [[:en:Cynthia Kenyon]] | 1954-02-21 | 1003 |- | | [[:en:Cynthia P. Schneider]] | 1953-08-16 | 585 |- | [[File:Dale-Dougherty-2013.jpg|center|128px]] | [[:en:Dale Dougherty]] | 1955 | 940 |- | [[File:Dalia Mogahed.jpg|center|128px]] | [[:en:Dalia Mogahed]] | 1974 | 1361 |- | [[File:Dambisa Moyo.jpg|center|128px]] | [[:en:Dambisa Moyo]] | 1969-02-02 | 1567 |- | | ''[[:d:Q23662494|Damian Palin]]'' | | 1368 |- | | ''[[:d:Q23656822|Damon Horowitz]]'' | | 1062 |- | [[File:Dan Ariely speaking at TED in 2009.jpg|center|128px]] | [[:en:Dan Ariely]] | 1967-04-29 | dan_ariely<br/>332 |- | | ''[[:d:Q23759547|Dan Barasch]]'' | | 1997 |- | | [[:en:Dan Barber]] | 1969 | 318 |- | | ''[[:d:Q23727949|Dan Berkenstock]]'' | | 1795 |- | [[File:DanBuettnerOct10.jpg|center|128px]] | [[:en:Dan Buettner]] | 1960 | dan_buettner<br/>641 |- | | ''[[:d:Q23796178|Dan Cobley]]'' | | 790 |- | | ''[[:d:Q23759538|Dan Ellsey]]'' | | 216 |- | | [[:en:Dan Gross (activist)|Dan Gross]] | | dan_gross |- | | ''[[:d:Q23785279|Dan Meyer]]'' | | 706 |- | | ''[[:d:Q23759543|Dan Pacholke]]'' | | 2036 |- | | [[:en:Dan Pallotta]] | 1961 | 1476 |- | | [[:en:Dan Phillips]] | | 872 |- | [[File:Daniel Dennett.jpg|center|128px]] | [[:en:Daniel Dennett]] | 1942-03-28 | 92 |- | [[File:Daniel Todd Gilbert.jpg|center|128px]] | [[:en:Daniel Gilbert (psychologist)|Daniel Gilbert]] | 1957-11-05 | 94 |- | | [[:en:Daniel Goldstein]] | 1969-04-21 | 1129 |- | [[File:Daniel Goleman - World Economic Forum Annual Meeting 2011.jpg|center|128px]] | [[:en:Daniel Goleman]] | 1946-03-07 | 178 |- | | ''[[:d:Q23712794|Daniel H. Cohen]]'' | | 1673 |- | | [[:en:Daniel H. Pink]] | 1964 | 510 |- | [[File:Daniel KAHNEMAN.jpg|center|128px]] | [[:en:Daniel Kahneman]] | 1934-03-05 | 607 |- | [[File:Daniel Kish - PopTech 2011 - Camden Maine USA 3.jpg|center|128px]] | [[:en:Daniel Kish]] | 1966 | 2437 |- | [[File:Kraft-PicColor.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5217831|Daniel Kraft]]'' | | 519 |- | [[File:Levitin.jpg|center|128px]] | [[:en:Daniel Levitin]] | 1957-12-27 | 2660 |- | [[File:Daniel Libeskind.jpg|center|128px]] | [[:en:Daniel Libeskind]] | 1946-05-12 | 326 |- | [[File:Daniel Pauly Pauly Symposium.jpg|center|128px]] | [[:en:Daniel Pauly]] | 1946-05-02 | 1255 |- | | ''[[:d:Q23670526|Daniel Reisel]]'' | | 1501 |- | | ''[[:d:Q23662187|Daniel Schnitzer]]'' | | 1268 |- | [[File:DanielSuarezJI.jpg|center|128px]] | [[:en:Daniel Suarez (author)|Daniel Suarez]] | 1964-12-21 | 1571 |- | [[File:Daniel Tammet at Reykjavik University.jpg|center|128px]] | [[:en:Daniel Tammet]] | 1979-01-31 | 936 |- | | [[:en:Daniel Wolpert]] | 1963-09-08 | 1036 |- | | ''[[:d:Q23768726|Daniele Quercia]]'' | | 2277 |- | | [[:en:Danielle de Niese]] | 1979-04-11 | 1001 |- | | [[:en:Daphne Bavelier]] | | 1437 |- | [[File:The Future of Higher Education Daphne Koller (8411917358).jpg|center|128px]] | [[:en:Daphne Koller]] | 1968-08-27 | 1309 |- | | ''[[:d:Q1165874|Daria van den Bercken]]'' | 1979 | 1946 |- | [[File:Dave deBronkart-20091229.jpg|center|128px]] | [[:en:Dave deBronkart]] | 1950-02-18 | 1072 |- | [[File:Dave Eggers by David Shankbone.jpg|center|128px]] | [[:en:Dave Eggers]] | 1970-03-12 | 206 |- | | [[:en:Dave Logan (writer)|Dave Logan]] | | david_logan |- | | ''[[:d:Q23783490|Dave Meslin]]'' | | 977 |- | | ''[[:d:Q23768720|Dave Troy]]'' | | 2252 |- | [[File:David B. Agus World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]] | [[:en:David Agus]] | 1965-01-29 | 663 |- | | [[:en:David Binder]] | 1967-10-28 | 1410 |- | | ''[[:d:Q23663105|David Birch]]'' | | 1363 |- | | ''[[:d:Q23795339|David Bismark]]'' | | 759 |- | | [[:en:David Blaine]] | 1973-04-04 | 651 |- | | [[:en:David Bolinsky]] | 1952-05-02 | 130 |- | [[File:DavidBrooks.jpg|center|128px]] | [[:en:David Brooks (journalist)|David Brooks]] | 1961-08-11<br/>1961-08-22 | 888 |- | [[File:David Byrne 2006.jpg|center|128px]] | [[:en:David Byrne]] | 1952-05-14 | 616 |- | [[File:David Cameron official.jpg|center|128px]] | [[ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰਨ]] | 1966-10-09 | 667 |- | [[File:TYPO Berlin 2014 – Day Two (14178868916).jpg|center|128px]] | [[:en:David Carson (graphic designer)|David Carson]] | 1954-09-08<br/>1956-09-08<br/>1957-09-08 | david_carson<br/>395 |- | [[File:David Chalmers TASC2008.JPG|center|128px]] | [[:en:David Chalmers]] | 1966-04-20 | 1790 |- | | [[:en:David Christian (historian)|David Christian]] | 1946-06-30 | david_christian<br/>915 |- | | ''[[:d:Q23657118|David Damberger]]'' | | 1121 |- | | [[:en:David Deutsch]] | 1953 | 48 |- | | [[:en:David Eagleman]] | 1971-04-25 | 2425 |- | | [[:en:David Epstein (journalist)|David Epstein]] | | 1780 |- | | ''[[:d:Q23759665|David Gallo]]'' | | 183 |- | | ''[[:d:Q23768708|David Grady]]'' | | 2348 |- | | ''[[:d:Q23769550|David Griffin]]'' | | 270 |- | | [[:en:David Hanson (robotics designer)|David Hanson]] | 1969-12-20 | 565 |- | | [[:en:David Hoffman (filmmaker)|David Hoffman]] | | 218 |- | | [[:en:David Holt (musician)|David Holt]] | 1946-10-15 | david_holt<br/>365 |- | | [[:en:David Isay]] | 1966-12-05 | 2426 |- | | [[:en:David J. Anderson]] | 1956 | 1555 |- | | [[:en:David J. C. MacKay]] | 1967-04-22 | 1360 |- | | [[:en:David Keith (scientist)|David Keith]] | 1963 | 172<br/>David_Keith |- | | [[:en:David Kwong]] | | 1769 |- | | ''[[:d:Q23727546|David Lang]]'' | | 1731 |- | | ''[[:d:Q23795662|David Logan]]'' | | 524 |- | | [[:en:David M. Kelley]] | 1951 | 110 |- | [[File:David Macaulay.jpg|center|128px]] | [[:en:David Macaulay]] | 1946-12-02 | 191 |- | | [[:en:David McCandless]] | | 739 |- | | ''[[:d:Q23782406|David Merrill]]'' | | 407 |- | [[File:David Perry.jpg|center|128px]] | [[:en:David Perry (game developer)|David Perry]] | 1967-04-04 | david_perry<br/>291 |- | | ''[[:d:Q23662636|David Pizarro]]'' | | 1422 |- | [[File:DavidPogueOct10.jpg|center|128px]] | [[:en:David Pogue]] | 1963-03-09 | 8 |- | [[File:DavidPuttnamBAFTA07b.JPG|center|128px]] | [[:en:David Puttnam]] | 1941-02-25 | 1798 |- | | ''[[:d:Q23663083|David R. Dow]]'' | | 1376 |- | | [[:en:David Rockwell]] | | 9 |- | [[File:David Rothkopf Bio Photo.jpg|center|128px]] | [[:en:David Rothkopf]] | 1955-12-24 | 2424 |- | | [[:en:David S. Rose]] | 1957-06-12 | 284 |- | | ''[[:d:Q23728768|David Sengeh]]'' | | 1834 |- | [[File:Br.David St.Gerold.jpg|center|128px]] | [[:en:David Steindl-Rast]] | 1926-07-12 | 1617 |- | [[File:Justin Townes Earle & Dawn Landes - 2010-01-27 Nashville, TN.jpg|center|128px]] | [[:en:Dawn Landes]] | 1980-12-05 | 2448 |- | | [[:en:Dayananda Saraswati (Arsha Vidya)|Dayananda Saraswati]] | 1930-08-15 | 580 |- | [[File:Dean kamen.jpg|center|128px]] | [[:en:Dean Kamen]] | 1951-04-05 | 10 |- | [[File:DeanOrnishJI1.jpg|center|128px]] | [[:en:Dean Ornish]] | 1953-07-16 | 11 |- | [[File:Deb Roy (11881280833).jpg|center|128px]] | [[:en:Deb Roy]] | | 889 |- | [[File:Deborah Gordon.jpg|center|128px]] | [[:en:Deborah M. Gordon]] | 1955-12-30 | 127 |- | | ''[[:d:Q23797192|Deborah Rhodes]]'' | | 839 |- | [[File:Deborah Scranton 2010 Tribeca Shankbone.jpg|center|128px]] | [[:en:Deborah Scranton]] | 1962 | 150 |- | | ''[[:d:Q23759731|Debra Jarvis]]'' | | 2172 |- | | ''[[:d:Q23727975|Del Harvey]]'' | | 1775 |- | [[File:Dutton HandAxe Steve Jurvetson.jpg|center|128px]] | [[:en:Denis Dutton]] | 1944-02-09 | 620 |- | | [[:en:Denise L. Herzing]] | | 1502 |- | | ''[[:d:Q23795342|Dennis Hong]]'' | | 691 |- | | [[:en:Dennis vanEngelsdorp]] | | 374 |- | | ''[[:d:Q3023696|Dereck and Beverly Joubert]]'' | | 856 |- | [[File:Derek Paravicini 20apr08 2.JPG|center|128px]] | [[:en:Derek Paravicini]] | 1979-07-26 | 1674 |- | [[File:Derek Sivers, November 2014.jpg|center|128px]] | [[:en:Derek Sivers]] | 1969-09-22 | 659 |- | [[File:Devdutt Pattanaik 02.jpg|center|128px]] | [[:en:Devdutt Pattanaik]] | 1970-12-11 | 548 |- | | ''[[:d:Q23796030|Diana Laufenberg]]'' | | 881 |- | | [[:en:Diana Nyad]] | 1949-08-22 | 1202 |- | | [[:en:Diana Reiss]] | 2013 | 1510 |- | | ''[[:d:Q23797204|Diane Benscoter]]'' | | 456 |- | | ''[[:d:Q23662554|Diane Kelly]]'' | | 1367 |- | | [[:en:Diane Savino]] | 1963 | 783 |- | | ''[[:d:Q23796688|Dianna Cohen]]'' | | 809 |- | [[File:Didier Sornette.png|center|128px]] | [[:en:Didier Sornette]] | 1957-06-25 | 1572 |- | | [[:en:Dilip Ratha]] | | 2079 |- | | [[:en:Dimitar Sasselov]] | 1961 | dimitar_sasselov<br/>750 |- | [[File:Francis Kéré.jpg|center|128px]] | [[:en:Diébédo Francis Kéré]] | 1965 | 1733 |- | | [[:en:Don Levy]] | 1932 | 1455 |- | [[File:Don Tapscott BW.jpg|center|128px]] | [[:en:Don Tapscott]] | 1947-06-01 | 1298 |- | | ''[[:d:Q23769269|Donald Hoffman]]'' | | 2423 |- | [[File:Donald Norman at AWF05.jpg|center|128px]] | [[:en:Don Norman|Donald Norman]] | 1935-12-25 | 416 |- | [[File:Donald Sadoway Lecture Cropped.JPG|center|128px]] | [[:en:Donald Sadoway]] | 1950-03-07 | 1143 |- | | ''[[:d:Q23712628|Dong Woo Jang]]'' | | 1475 |- | [[File:Doris Kearns Goodwin speaking.jpg|center|128px]] | [[:en:Doris Kearns Goodwin]] | 1943-01-04 | 292 |- | | ''[[:d:Q23662639|Doris Kim Sung]]'' | | 1424 |- | [[File:Dorothy Roberts.JPG|center|128px]] | [[:en:Dorothy Roberts]] | 1956-03-08 | dorothy_roberts |- | [[File:Douglas adams portrait cropped.jpg|center|128px]] | [[:en:Douglas Adams]] | 1952-03-11 | 680 |- | | ''[[:d:Q23809276|Dr. Hawa Abdi and Dr. Deqo Mohamed]]'' | | 876 |- | [[File:Dr. Srikumar Rao.jpg|center|128px]] | [[:en:Srikumar Rao|Dr. Srikumar Rao]] | 1951-04-11 | srikumar_rao<br/>674 |- | | [[:en:Drew Berry]] | 1970 | 1194 |- | [[File:Drewbeer.jpg|center|128px]] | [[:en:Drew Curtis]] | 1973-02-07 | 1276 |- | | ''[[:d:Q23661672|Drew Dudley]]'' | | 1228 |- | [[File:DY portrait edit.jpg|center|128px]] | [[:en:Dustin Yellin]] | 1975-07-22 | 2422 |- | | ''[[:d:Q23656142|Dyan deNapoli]]'' | | 1082 |- | | ''[[:d:Q23795632|Eames Demetrios]]'' | | 514 |- | | ''[[:d:Q23795453|Eben Bayer]]'' | | 760 |- | | ''[[:d:Q23662606|Ed Gavagan]]'' | | 1416 |- | | ''[[:d:Q23797198|Ed Ulbrich]]'' | | 346 |- | | [[:en:Ed Yong]] | | 1773 |- | [[File:Eddi Reader2.jpg|center|128px]] | [[:en:Eddi Reader]] | 1959-08-28 | 104 |- | [[File:Eddie Obeng on ball.jpg|center|128px]] | [[:en:Eddie Obeng]] | 1959 | 1335 |- | | ''[[:d:Q23727579|Eddy Cartaya]]'' | | 1734 |- | [[File:Edi Rama2.jpg|center|128px]] | [[ਏਡੀ ਰਾਮਾ]] | 1964-07-04 | 1538 |- | [[File:Edie thumb 33 ft.jpg|center|128px]] | [[:en:Edith Widder]] | 1951 | 696 |- | [[File:Eduardo Paes - 2008.JPG|center|128px]] | [[:en:Eduardo Paes]] | 1969-11-14 | 1207 |- | | ''[[:d:Q23769256|Eduardo Sáenz de Cabezón]]'' | | 2367 |- | [[File:Edward Boyden World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]] | [[:en:Edward Boyden]] | 1979-08-18 | 890 |- | [[File:Ed Burtynsky (38148537).jpg|center|128px]] | [[:en:Edward Burtynsky]] | 1955-02-22 | 56 |- | [[File:Plos wilson.jpg|center|128px]] | [[:en:E. O. Wilson|Edward O. Wilson]] | 1929-06-10 | 83 |- | [[File:Edward Snowden.jpg|center|128px]] | [[ਐਡਵਰਡ ਸਨੋਡਨ]] | 1983-06-21 | 1843 |- | | ''[[:d:Q23795681|Edward Tenner]]'' | | 891 |- | [[File:Edwidge Danticat by David Shankbone.jpg|center|128px]] | [[:en:Edwidge Danticat]] | 1969-01-19 | 648 |- | | ''[[:d:Q23691666|Einstein]]'' | | 277 |- | [[File:ELSeed.jpg|center|128px]] | [[:en:eL Seed]] | 1981-08-21 | 2497 |- | | [[:en:Elaine Morgan (writer)|Elaine Morgan]] | 1920-11-07 | 504 |- | | ''[[:d:Q23712765|Eleanor Longden]]'' | | 1474 |- | [[File:Dr Eleni Gabre-Madhin.png|center|128px]] | [[:en:Eleni Zaude Gabre-Madhin]] | | 165 |- | | [[:en:Eli Beer]] | 1973-09-13 | 1671 |- | [[File:Eli Pariser - Flickr - Knight Foundation.jpg|center|128px]] | [[:en:Eli Pariser]] | 1980-12-17 | 955 |- | [[File:ElifShafak Ask EbruBilun Wiki cropped.jpg|center|128px]] | [[:en:Elif Şafak]] | 1971-10-25 | 752 |- | | [[:en:Elizabeth Coleman]] | 1937 | 350 |- | | ''[[:d:Q1225543|Elizabeth Diller]]'' | 1954 | 290 |- | [[File:Elizabeth Gilbert at TED.jpg|center|128px]] | [[:en:Elizabeth Gilbert]] | 1969-07-18 | 361 |- | | [[:en:Elizabeth Kapu'uwailani Lindsey]] | 1956-04-17 | 819 |- | | [[:en:Elizabeth Lesser]] | | elizabeth_lesser<br/>818 |- | [[File:Elizabeth Loftus-TAM 9-July 2011.JPG|center|128px]] | [[:en:Elizabeth Loftus]] | 1944-10-16 | elizabeth_loftus<br/>1573 |- | | [[:en:Elizabeth Murchison]] | | 1037 |- | | ''[[:d:Q23782690|Elizabeth Nyamayaro]]'' | | 2518 |- | [[File:ElizabethPisaniAtQEDcon2014-2.jpg|center|128px]] | [[:en:Elizabeth Pisani]] | 1964 | 610 |- | | [[:en:Ellen 't Hoen]] | 1960 | 1448 |- | | ''[[:d:Q23796172|Ellen Dunham-Jones]]'' | | 773 |- | | [[:en:Ellen Gustafson]] | | 777 |- | | ''[[:d:Q23662797|Ellen Jorgensen]]'' | | 1289 |- | [[File:Ellen-MacArthur (1).jpg|center|128px]] | [[:en:Ellen MacArthur]] | 1976-07-08 | 2467 |- | | ''[[:d:Q23784323|Elliot Krane]]'' | | 993 |- | [[File:Elon Musk 2015.jpg|center|128px]] | [[:en:Elon Musk]] | 1971-06-28 | 1479 |- | | ''[[:d:Q23760249|Elora Hardy]]'' | | 2476 |- | | [[:en:Elyn Saks]] | | 1316 |- | | ''[[:d:Q23759555|Eman Mohammed]]'' | | 1837 |- | | [[:en:Emiliano Salinas]] | 1976 | emiliano_salinas<br/>1071 |- | | ''[[:d:Q23782719|Emilie Wapnick]]'' | | 2673 |- | | ''[[:d:Q23768714|Emily Balcetis]]'' | | 2370 |- | | [[:en:Emily Levine]] | | 430 |- | | [[:en:Emily Oster]] | | 126 |- | | ''[[:d:Q23795673|Emily Pilloton]]'' | | 745 |- | | ''[[:d:Q21392291|Emma C. Teeling]]'' | | 1425 |- | [[File:Emmanuel Jal by David Shankbone.jpg|center|128px]] | [[:en:Emmanuel Jal]] | 1980 | 492 |- | | [[:en:Enric Sala]] | 1968-11-26 | 705 |- | [[File:Enrique Peñalosa 1.JPG|center|128px]] | [[:en:Enrique Peñalosa]] | 1954-09-30 | 1732 |- | [[File:Erez Lieberman Aiden.jpg|center|128px]] | [[:en:Erez Lieberman Aiden]] | 1980 | 1088 |- | | ''[[:d:Q23795686|Eric Berlow]]'' | | 860 |- | | ''[[:d:Q23797191|Eric Dishman]]'' | | 679 |- | | ''[[:d:Q23783074|Eric Giler]]'' | | 485 |- | [[File:Some Wicked Piano.jpg|center|128px]] | [[:en:Eric Lewis (pianist)|Eric Lewis]] | 1973-05-13 | eric_lewis<br/>415 |- | [[File:Eric Liu.jpg|center|128px]] | [[:en:Eric Liu]] | 1968 | 2037 |- | | ''[[:d:Q23785222|Eric Mead]]'' | | 677 |- | | [[:en:Eric Topol]] | 1954 | 669 |- | | [[:en:Eric W. Sanderson]] | | 472 |- | [[File:Ewcolor.jpg|center|128px]] | [[:en:Eric Whitacre]] | 1970-01-02 | 695 |- | | ''[[:d:Q23671465|Eric X. Li]]'' | | 1575 |- | | ''[[:d:Q23662179|Erica Frenkel]]'' | | 1216 |- | [[File:Erik Brynjolfsson at MIT Sloan CIO Symposium 2013.jpg|center|128px]] | [[:en:Erik Brynjolfsson]] | 2000s | 1486 |- | [[File:Erik Hersman PopTech 2013.jpg|center|128px]] | [[:en:Erik Hersman]] | | 437 |- | [[File:Erik4.jpg|center|128px]] | [[:en:Erik Johansson (artist)|Erik Johansson]] | 1985 | 1225 |- | | ''[[:d:Q23671001|Erik Schlangen]]'' | | 1540 |- | [[File:Erin McKean.jpg|center|128px]] | [[:en:Erin McKean]] | 1971 | 143 |- | | ''[[:d:Q23760623|Ernest Madu]]'' | | 226 |- | | ''[[:d:Q23662694|Ernesto Sirolli]]'' | | 1440 |- | | ''[[:d:Q22703937|Esta Soler]]'' | 1947 | 1702 |- | [[File:Esther Duflo - Pop!Tech 2009 - 001 (cropped).jpg|center|128px]] | [[:en:Esther Duflo]] | 1972-10-25 | 625 |- | | [[:en:Esther Perel]] | 1958 | 1542 |- | [[File:Ethan A. Nadelmann - World Economic Forum on Latin America.jpg|center|128px]] | [[:en:Ethan Nadelmann]] | 1957-03-13 | 2032 |- | [[File:Ethan-zuckerman.jpg|center|128px]] | [[:en:Ethan Zuckerman]] | 1972 | 758 |- | | [[:en:Ethel (string quartet)|Ethel]] | | 114 |- | [[File:Euvin Naidoo - World Economic Forum on Africa 2012 crop.jpg|center|128px]] | [[:en:Euvin Naidoo]] | 1971 | euvin_naidoo<br/>138 |- | | [[:en:Eva Vertes]] | 1985 | 13 |- | [[File:Eva Zeisel.jpg|center|128px]] | [[:en:Eva Zeisel]] | 1906-11-13 | 372 |- | | ''[[:d:Q23783431|Evan Grant]]'' | | 522 |- | [[File:TechCrunch50 Day Two Afternoon - Evan Williams.jpg|center|128px]] | [[:en:Evan Williams (Internet entrepreneur)|Evan Williams]] | 1972-03-31 | 412 |- | [[File:Eve Ensler at a Hudson Union Society event in March 2011.jpg|center|128px]] | [[:en:Eve Ensler]] | 1953-05-25 | 66 |- | [[File:Evelyn-glennie.jpg|center|128px]] | [[:en:Evelyn Glennie]] | 1965-07-19 | 99 |- | [[File:Evgeni morozov re-publica2010.jpg|center|128px]] | [[:en:Evgeny Morozov]] | 1984 | evgeny_morozov<br/>505 |- | | ''[[:d:Q23784493|Eythor Bender]]'' | | 949 |- | | ''[[:d:Q23796639|Fabian Hemmert]]'' | | 798 |- | | [[:en:Fabian Oefner]] | 1984 | 1646 |- | [[File:TEDxBrooklyn - Fabien Cousteau (5173719132).jpg|center|128px]] | [[:en:Fabien Cousteau]] | 1967-10-02 | 2033 |- | | ''[[:d:Q23670985|Fahad Al-Attiya]]'' | | 1531 |- | | ''[[:d:Q23662658|Faith Jegede]]'' | | 1427 |- | | [[:en:Fei-Fei Li]] | | 2454 |- | [[File:Imam Feisal Abdul Rauf (1).jpg|center|128px]] | [[:en:Feisal Abdul Rauf]] | 1948 | 579 |- | | [[:en:Felix Dennis]] | 1947-05-27 | 450 |- | | ''[[:d:Q23783216|Fields Wicker-Miurin]]'' | | 586 |- | | ''[[:d:Q23784380|Fiorenzo Omenetto]]'' | | 892 |- | | ''[[:d:Q23782707|Frances Larson]]'' | | 2557 |- | | ''[[:d:Q23783036|Francesco Sauro]]'' | | 2667 |- | [[File:Francis Collins official portrait.jpg|center|128px]] | [[:en:Francis Collins]] | 1950-04-14 | 1556 |- | | ''[[:d:Q23759562|Francis de los Reyes]]'' | | 2228 |- | | ''[[:d:Q23769571|Franco Sacchi]]'' | | 315 |- | [[File:Frank Gehry 2006 crop.jpg|center|128px]] | [[:en:Frank Gehry]] | 1929-02-28 | 14 |- | | ''[[:d:Q23657144|Frank Warren]]'' | | 1144 |- | [[File:Frans de Waal.jpg|center|128px]] | [[:en:Frans de Waal]] | 1948-10-29 | 1274 |- | [[File:Frans Lanting; September 13, 2006; Ittoqqortoormiit, Greenland.jpg|center|128px]] | [[:en:Frans Lanting]] | 1951-07-13 | 35 |- | | ''[[:d:Q23769264|Fred Jansen]]'' | | 2421 |- | | [[:en:Fred Swaniker]] | | 1895 |- | | ''[[:d:Q23714153|Frederic Kaplan]]'' | | 1742 |- | | ''[[:d:Q23785270|Frederick Balagadde]]'' | | 698 |- | | [[:en:Fredy Peccerelli]] | 1971 | 2320 |- | | [[:en:Freeman A. Hrabowski III]] | 1950-08-13 | 1473 |- | [[File:Freeman Dyson.jpg|center|128px]] | [[:en:Freeman Dyson]] | 1923-12-15 | 259 |- | | ''[[:d:Q23797774|Gabby Giffords and Mark Kelly]]'' | | 1796 |- | | [[:en:Gabe Barcia-Colombo]] | | 1388 |- | [[File:TNW Con EU15- Gabe Zichermann -1.jpg|center|128px]] | [[:en:Gabe Zichermann]] | 1974-05-20 | 1107 |- | | ''[[:d:Q23759565|Gail Reed]]'' | | 2147 |- | | [[:en:Garik Israelian]] | 1963 | garik_israelian<br/>491 |- | | ''[[:d:Q23661679|Garth Lenz]]'' | | 1247 |- | | ''[[:d:Q23662677|Gary Greenberg]]'' | | 1430 |- | | [[:en:Gary Haugen]] | 2000s | 2420 |- | [[File:Gary Kovacs at the World Economic Forum Annual Meeting of the New Champions in Tianjin, China, 2012..jpg|center|128px]] | [[:en:Gary Kovacs]] | 2013-04 | 1332 |- | | ''[[:d:Q23785051|Gary Lauder]]'' | | 675 |- | | ''[[:d:Q23712673|Gary Slutkin]]'' | | 1688 |- | [[File:Gary Vaynerchuk by Erik Kastner.jpg|center|128px]] | [[:en:Gary Vaynerchuk]] | 1975-11-14 | 678 |- | [[File:Gary William Flake FLoC 2006.jpg|center|128px]] | [[:en:Gary William Flake]] | | 672 |- | | [[:en:Gary Wolf (journalist)|Gary Wolf]] | | 799 |- | | [[:en:Gavin Pretor-Pinney]] | | 1577 |- | | [[:en:Gavin Schmidt]] | 2000s | 1782 |- | | [[:en:Gayle Tzemach Lemmon]] | | 1210 |- | [[File:GeWang.jpg|center|128px]] | [[:en:Ge Wang]] | 1977-11-02 | ge_wang<br/>1991 |- | [[File:Model Geena Rocero Coming out Transgender (13563189244).jpg|center|128px]] | [[:en:Geena Rocero]] | 1984 | geena_rocero<br/>1783 |- | | [[:en:Geert Chatrou]] | 1969-02-06 | 944 |- | | ''[[:d:Q23760544|Genevieve von Petzinger]]'' | | 2592 |- | [[File:Geoff Mulgan.jpg|center|128px]] | [[:en:Geoff Mulgan]] | 1961 | 517 |- | [[File:GeoffreyCanada.jpg|center|128px]] | [[:en:Geoffrey Canada]] | 1952-01-13 | 1639 |- | [[File:Geoffrey West.jpg|center|128px]] | [[:en:Geoffrey West]] | 1940 | 1010 |- | [[File:George Ayittey detail.jpg|center|128px]] | [[:en:George Ayittey]] | 1945 | 133 |- | [[File:George Dyson.jpg|center|128px]] | [[:en:George Dyson (science historian)|George Dyson]] | 1953 | george_dyson<br/>197 |- | [[File:George Smoot.jpg|center|128px]] | [[:en:George Smoot|George F. Smoot]] | 1945-02-20 | 316 |- | [[File:GeorgeWhitesides.jpg|center|128px]] | [[:en:George M. Whitesides]] | 1939-08-03 | 609 |- | [[File:George Monbiot (cropped).jpg|center|128px]] | [[:en:George Monbiot]] | 1963-01-27 | 1656 |- | [[File:George Papandreou (junior).jpg|center|128px]] | [[:en:George Papandreou]] | 1952-06-16 | 1578 |- | [[File:George Takei by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | [[:en:George Takei]] | 1937-04-20 | 2018 |- | | [[:en:Georgette Mulheir]] | | 1431 |- | | ''[[:d:Q23727544|Geraldine Hamilton]]'' | | 1729 |- | [[File:Gero Miesenböck FRS.jpg|center|128px]] | [[:en:Gero Miesenböck|Gero Andreas Miesenböck]] | 1965-07-15 | 741 |- | | [[:en:Gever Tulley]] | | 180 |- | [[File:Gian Francesco Giudice.JPG|center|128px]] | [[:en:Gian Francesco Giudice]] | 1961-01-25 | 1696 |- | [[File:Giles Duley.jpg|center|128px]] | [[:en:Giles Duley]] | 1971-09-15 | 1395 |- | [[File:Glenn Greenwald 2014-01-20 001.jpg|center|128px]] | [[:en:Glenn Greenwald]] | 1967-03-06 | 2081 |- | [[File:Golan Levin in 2006.jpg|center|128px]] | [[:en:Golan Levin]] | 1972 | 15 |- | [[File:Gordon Brown official.jpg|center|128px]] | [[:en:Gordon Brown]] | 1951-02-20 | 521 |- | | [[:en:Graham Hawkes]] | 1947-12-23 | 305 |- | | ''[[:d:Q23795659|Graham Hill]]'' | | 710 |- | | ''[[:d:Q23670497|Greg Asner]]'' | | 1579 |- | | ''[[:d:Q23663036|Greg Gage]]'' | | 1260 |- | | [[:en:Greg Lynn]] | 1964 | 387 |- | | ''[[:d:Q23796887|Greg Stone]]'' | | 824 |- | | [[:en:Gregory Petsko]] | 1948-08-07 | 320 |- | | [[:en:Gregory Stock]] | 1949 | 432 |- | | ''[[:d:Q23670337|Grégoire Courtine]]'' | | 1590 |- | | ''[[:d:Q23809293|Gustavo Dudamel and the Teresa Carreño Youth Orchestra]]'' | | 408 |- | | ''[[:d:Q23728362|Guy Hoffman]]'' | | 1746 |- | | ''[[:d:Q23769541|Guy Winch]]'' | | 2461 |- | | ''[[:d:Q23657222|Guy-Philippe Goldstein]]'' | | 1095 |- | [[File:Haas&Hahn Dutch Artists.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19280315|Haas&Hahn]]'' | | 2085 |- | | ''[[:d:Q23662747|Hadyn Parry]]'' | | 1454 |- | | ''[[:d:Q23796957|Halla Tomasdottir]]'' | | 849 |- | | ''[[:d:Q23748667|Hamish Jolly]]'' | | 1865 |- | | [[:en:Handspring Puppet Company]] | | 921 |- | | [[:en:Hanna Rosin]] | 1970 | 842 |- | | ''[[:d:Q23662784|Hannah Brencher]]'' | | 1436 |- | | ''[[:d:Q23657278|Hannah Fry]]'' | | 1404 |- | [[File:Hans Rosling 2012 Shankbone.JPG|center|128px]] | [[:en:Hans Rosling]] | 1948-07-27 | hans_rosling<br/>90 |- | | [[:en:Harald Haas (engineer)|Harald Haas]] | 1968 | 1009 |- | [[File:Flickr - World Economic Forum - Harish Manwani - Annual Meeting of the New Champions Tianjin 2008.jpg|center|128px]] | [[:en:Harish Manwani]] | 1954 | 1744 |- | | ''[[:d:Q23769245|Harry Baker]]'' | | 2340 |- | | ''[[:d:Q23840678|Harry Cliff]]'' | | harry_cliff |- | [[File:Harsha Bhogle walks for Manish Malhotra & Shaina NC's show for CPAA 21.jpg|center|128px]] | [[:en:Harsha Bhogle]] | 1961-07-19 | 530 |- | | [[:en:Harvey V. Fineberg]] | 1945-09-15 | 911 |- | [[File:Hasan Elahi 20110204.jpg|center|128px]] | [[:en:Hasan M. Elahi]] | 1972 | 1008 |- | | [[:en:Heather Barnett]] | | 2021 |- | [[File:Heather Brooke May 12.jpg|center|128px]] | [[:en:Heather Brooke]] | 1970 | 1317 |- | | ''[[:d:Q23797061|Heather Knight]]'' | | 846 |- | [[File:HectorRuiz.png|center|128px]] | [[:en:Hector Ruiz]] | 1945-12-25 | 214 |- | [[File:Helen Fisher at LaWeb 2008 in Paris.jpg|center|128px]] | [[:en:Helen Fisher (anthropologist)|Helen Fisher]] | 1947 | 17 |- | | [[:en:Hendrik Poinar]] | 1969-05-31 | 1654 |- | | ''[[:d:Q23712262|Henry Evans]]'' | | 1726 |- | | [[:en:Henry Lin]] | 1995 | henry_lin<br/>1807 |- | [[File:Henry Markram Brain research & ICT futures.jpg|center|128px]] | [[:en:Henry Markram]] | 1962-03-28 | 421 |- | [[File:HerbieHancock.jpg|center|128px]] | [[:en:Herbie Hancock]] | 1940-04-12 | 380 |- | | ''[[:d:Q23795333|Heribert Watzke]]'' | | 754 |- | | ''[[:d:Q23712659|Hetain Patel]]'' | | 1627 |- | | [[:en:Hilary Cottam]] | 1965 | 2657 |- | | ''[[:d:Q23796161|Hillel Cooperman]]'' | | 772 |- | | [[:en:Hod Lipson]] | 1967 | 151 |- | | [[:en:Holly Morris (author)|Holly Morris]] | 2015-06 | 1580<br/>holly_morris |- | [[File:Homaro Cantu Cusp Conference 2008.jpg|center|128px]] | [[:en:Homaro Cantu]] | 1976-09-23 | 909 |- | | [[:en:Honor Harger]] | 1975 | 1069 |- | [[File:HowardRheingoldJI4.jpg|center|128px]] | [[:en:Howard Rheingold]] | 1947-07-07 | 192 |- | | [[:en:Hubertus Knabe]] | 1959 | 1950 |- | [[File:Hugh Herr, 2013-crop.jpg|center|128px]] | [[:en:Hugh Herr]] | 1964-10-25 | 1779 |- | | ''[[:d:Q17280334|Hélder Guimarães]]'' | 1982-11-16 | 1754 |- | | ''[[:d:Q23797233|Iain Hutchison]]'' | | 730 |- | | [[:en:Iain McGilchrist]] | | 1097 |- | | [[:en:Ian Dunbar]] | 1947-04-15 | 272 |- | | [[:en:Ian Goldin]] | 1955 | 573 |- | | [[:en:Ian Ritchie (entrepreneur)|Ian Ritchie]] | | 1093 |- | | ''[[:d:Q23759716|Ilona Szabó de Carvalho]]'' | | 2039 |- | [[File:Imogen Heap Coachella.jpg|center|128px]] | [[:en:Imogen Heap]] | 1977-12-09 | 487 |- | | [[:en:Improv Everywhere]] | | 1035 |- | [[File:InaraGeorge2.jpg|center|128px]] | [[:en:Inara George]] | 1974-07-04 | 1242 |- | | ''[[:d:Q23795297|Inge Missmahl]]'' | | 742 |- | | [[:en:IO Tillett Wright]] | 1985-09-02 | 1530 |- | [[File:Iqbal Quadir.jpg|center|128px]] | [[:en:Iqbal Quadir]] | 1958-08-13 | 79 |- | [[File:Iredlener-photo small.JPG|center|128px]] | [[:en:Irwin Redlener]] | 1944-08-12 | 221 |- | | [[:en:Isaac Mizrahi]] | 1961-10-14 | 312 |- | [[File:Isabel Allende - 001.jpg|center|128px]] | [[ਇਜ਼ਾਬੇਲ ਅਲੈਂਦੇ]] | 1942-08-02 | 181 |- | | [[:en:Isabel Behncke]] | | isabel_behncke_izquierdo<br/>968 |- | | ''[[:d:Q23760196|Ismael Nazario]]'' | | 2501 |- | | [[:en:Itay Talgam]] | 1958 | itay_talgam<br/>477 |- | | [[:en:Ivan Krastev]] | 1965-01-01 | 1297 |- | | ''[[:d:Q23662491|Ivan Oransky]]'' | | 1377 |- | [[File:Iwan at Rock Garden.JPG|center|128px]] | [[:en:Iwan Baan]] | 1975-02-08 | 1692 |- | [[File:J. J. Abrams (23175170706) (cropped).jpg|center|128px]] | [[:en:J. J. Abrams]] | 1966-06-27 | 182 |- | [[File:J. K. Rowling 2010.jpg|center|128px]] | [[ਜੇ. ਕੇ. ਰਾਓਲਿੰਗ]] | 1965-07-31 | 661 |- | [[File:Jp-at-reboot-2006.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12318774|J.P. Rangaswami]]'' | 1957-11-12 | 1352 |- | | ''[[:d:Q23769228|Jaap de Roode]]'' | | 2311 |- | | ''[[:d:Q23782383|Jacek Utko]]'' | | 360 |- | [[File:Jack Andraka 2013.jpg|center|128px]] | [[:en:Jack Andraka]] | 1997-01-08 | 1503 |- | | ''[[:d:Q23657134|Jack Choi]]'' | | 1178 |- | [[File:Jack Horner.jpg|center|128px]] | [[:en:Jack Horner (paleontologist)|Jack Horner]] | 1946-06-15 | jack_horner<br/>896 |- | | ''[[:d:Q23729170|Jackie Savitz]]'' | | 1899 |- | | [[:en:Jackie Tabick]] | 1948 | jackie_tabick<br/>574 |- | [[File:JacksonBrowne3.jpg|center|128px]] | [[:en:Jackson Browne]] | 1948-10-09 | 976 |- | | [[:en:Jackson Katz]] | 1960-05-07 | 1653 |- | | [[:en:Jacqueline Novogratz]] | | 89 |- | | [[:en:Jae Rhim Lee]] | | jae_rhim_lee<br/>1047 |- | [[File:Jaime Lerner May 2004.jpg|center|128px]] | [[:en:Jaime Lerner]] | 1937-12-17 | 189 |- | [[File:Jake Barton in Local Projects, Aug 2014.jpg|center|128px]] | [[:en:Jake Barton]] | 1972-11-07 | 1679 |- | | ''[[:d:Q23662959|Jake Wood]]'' | | 1429 |- | | ''[[:d:Q6215569|Jakob Trollbäck]]'' | 1959-10-06 | 219 |- | | [[:en:Jamais Cascio]] | | 400 |- | | [[:en:James A. Forbes]] | 1935 | 578 |- | | ''[[:d:Q23760213|James A. White Sr.]]'' | | 2469 |- | | ''[[:d:Q23671470|James B. Glattfelder]]'' | | 1541 |- | | [[:en:James Balog]] | 1952-07-15 | james_balog<br/>459 |- | | ''[[:d:Q23769563|James Burchfield]]'' | | 294 |- | [[File:JamesCameronHWOFOct2012.jpg|center|128px]] | [[:en:James Cameron]] | 1954-08-16 | 665 |- | [[File:Stavridis EUCOM.jpg|center|128px]] | [[:en:James G. Stavridis]] | 1955-02-15 | 1330 |- | | [[:en:James Geary]] | 1962 | 478 |- | | [[:en:James H. Fallon]] | 1947-10-18 | 520 |- | [[File:James E Hansen.jpg|center|128px]] | [[:en:James Hansen]] | 1941-03-29 | james_hansen<br/>1147 |- | [[File:James Simons 2007.jpg|center|128px]] | [[:en:James Harris Simons]] | 1938 | 2417 |- | | [[:en:James Heywood (chief executive)|James Heywood]] | 1966-10-04 | 662 |- | [[File:Jim w mustache.jpg|center|128px]] | [[:en:James Howard Kunstler]] | 1948-10-19 | 103 |- | | ''[[:d:Q23712699|James Lyne]]'' | | 1472 |- | [[File:Nachtwey MSK2011.jpg|center|128px]] | [[:en:James Nachtwey]] | 1948-03-14 | 84 |- | | ''[[:d:Q23748686|James Patten]]'' | | 1866 |- | [[File:Jim Flynn Political Studies University of Otago.jpg|center|128px]] | [[:en:Jim Flynn (academic)|James R. Flynn]] | 1934 | 1504 |- | [[File:RANDI.jpg|center|128px]] | [[:en:James Randi]] | 1928-08-07 | 697 |- | [[File:JamesSurowieckiMUleft.jpg|center|128px]] | [[:en:James Surowiecki]] | 1967-04-30 | 306 |- | [[File:James D Watson.jpg|center|128px]] | [[:en:James Watson|james watson radikal]] | 1928-04-06 | 36 |- | | [[:en:Jamie Bartlett (journalist)|Jamie Bartlett]] | | 2564 |- | | ''[[:d:Q23662542|Jamie Drummond]]'' | | 1366 |- | [[File:Jamie Oliver retouched.jpg|center|128px]] | [[:en:Jamie Oliver]] | 1975-05-27 | 633 |- | | ''[[:d:Q23795294|Jamil Abu-Wardeh]]'' | | 719 |- | | ''[[:d:Q23759680|Jamila Lyiscott]]'' | | 1939 |- | | [[:en:Jan Chipchase]] | | 170 |- | [[File:Jane Marie Chen.jpg|center|128px]] | [[:en:Jane Chen]] | 1978-12-05 | 658 |- | [[File:Jane Fonda Cannes nineties.jpg|center|128px]] | [[:en:Jane Fonda]] | 1937-12-21 | 1131 |- | [[File:Jane Goodall HK.jpg|center|128px]] | [[:en:Jane Goodall]] | 1934-04-03 | 12 |- | [[File:Mcgonigal jane 8485 (1).jpg|center|128px]] | [[:en:Jane McGonigal]] | 1977-10-21 | 600 |- | [[File:Champions for Change photo.jpg|center|128px]] | [[:en:Jane Poynter]] | | 455 |- | [[File:Janet Echelman Portrait.jpg|center|128px]] | [[:en:Janet Echelman]] | 1966-02-19 | janet_echelman<br/>922 |- | | ''[[:d:Q23729136|Janet Iwasa]]'' | | 1826 |- | | [[:en:Janette Sadik-Khan]] | | 1687 |- | | [[:en:Janine Benyus]] | 1958 | 19 |- | | [[:en:Janine di Giovanni]] | 1961 | 1524 |- | | [[:en:Janine Shepherd]] | 1962 | 1442 |- | | [[:en:Janna Levin]] | 1967 | 947 |- | [[File:Jared diamond.jpg|center|128px]] | [[:en:Jared Diamond]] | 1937-09-10 | 295 |- | | ''[[:d:Q23657161|Jared Ficklin]]'' | | 1148 |- | [[File:Jarreth Merz 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1683706|Jarreth Merz]]'' | 1970-05-01 | 1053 |- | [[File:10.14.12JarrettJKrosoczkaByLuigiNovi.jpg|center|128px]] | [[:en:Jarrett J. Krosoczka]] | 1977-12-22 | 1511 |- | | ''[[:d:Q23795288|Jason Clay]]'' | | 765 |- | | ''[[:d:Q23795888|Jason Fried]]'' | | 871 |- | | ''[[:d:Q23662557|Jason McCue]]'' | | 1287 |- | [[File:Jason Pontin.jpg|center|128px]] | [[:en:Jason Pontin]] | 1967-05-11 | 1686 |- | | ''[[:d:Q23656752|Jay Bradner]]'' | | 1098 |- | [[File:Jay Walker.jpg|center|128px]] | [[:en:Jay S. Walker]] | 1955-11-05 | 376 |- | | [[:en:Jay Silver]] | | 1650 |- | | ''[[:d:Q23657167|JD Schramm]]'' | | 1064 |- | | ''[[:d:Q23657155|Jean-Baptiste Michel]]'' | | 1087 |- | | [[:en:Jean-Paul Mari]] | 1950 | 2749 |- | | ''[[:d:Q23760219|Jedidah Isler]]'' | | 2484 |- | [[File:Jeff Bezos 2005.jpg|center|128px]] | [[:en:Jeff Bezos]] | 1964-01-12 | jeff_bezos<br/>101 |- | | ''[[:d:Q23662685|Jeff Hancock]]'' | | 1432 |- | [[File:Jeff Hawkins by Jeff Kubina.jpeg|center|128px]] | [[:en:Jeff Hawkins]] | 1957-06-01 | 112 |- | | ''[[:d:Q23768700|Jeff Iliff]]'' | | 2261 |- | [[File:Meg Ryan and Jeff Skoll.jpg|center|128px]] | [[:en:Jeffrey Skoll|Jeff Skoll]] | 1965-01-16 | 147 |- | [[File:Jeffsmithedited-400x600.jpg|center|128px]] | [[:en:Jeff Smith (Missouri politician)|Jeff Smith]] | 1973-12-09 | 1446 |- | | ''[[:d:Q23713807|Jeff Speck]]'' | | 1690 |- | [[File:Table-cum-touch display.jpg|center|128px]] | [[:en:Jefferson Han]] | 1975 | 65 |- | | ''[[:d:Q23760258|Jeffrey Brown]]'' | | 2458 |- | [[File:Jeffrey Kluger.jpg|center|128px]] | [[:en:Jeffrey Kluger]] | 1954-05-21 | 1252 |- | | [[:en:Jehane Noujaim]] | 1974-05-17 | 55 |- | | [[:en:Jen Golbeck]] | 1976-12-16 | 1849 |- | | [[:en:Jenna McCarthy]] | | jenna_mccarthy<br/>1241 |- | | ''[[:d:Q23809207|Jenni Chang and Lisa Dazols]]'' | | 2543 |- | | [[:en:Jennifer 8. Lee]] | 1976-03-15 | 383 |- | [[File:Dr. Jennifer A. Doudna 2015.jpg|center|128px]] | [[:en:Jennifer Doudna]] | 1964-02-19 | 2663 |- | [[File:Jennifer Granholm 5.jpg|center|128px]] | [[:en:Jennifer Granholm]] | 1959-02-05 | 1535 |- | | ''[[:d:Q23713350|Jennifer Healey]]'' | | 1638 |- | | [[:en:Jennifer Lin]] | 1990 | 46 |- | [[File:Jennifer Pahlka of Code for America, speaking at the opening of Open Up!.jpg|center|128px]] | [[:en:Jennifer Pahlka]] | 1969 | 1222 |- | | ''[[:d:Q23728486|Jennifer Senior]]'' | | 1767 |- | | ''[[:d:Q23662183|Jer Thorp]]'' | | 1266 |- | [[File:Jeremy Gilley (cropped).jpg|center|128px]] | [[:en:Jeremy Gilley]] | 1969 | 1038 |- | | [[:en:Jeremy Heimans]] | | 1949 |- | | [[:en:Jeremy Howard (entrepreneur)|Jeremy Howard]] | 1973 | 2374 |- | [[File:JeremyJackson1243.jpg|center|128px]] | [[:en:Jeremy Jackson (scientist)|Jeremy Jackson]] | 1942-11-13 | 704 |- | [[File:Jeremy Rifkin 2009 by Stephan Röhl.jpg|center|128px]] | [[:en:Jeremy Rifkin]] | 1945-01-26 | jeremy_rifkin<br/>791 |- | | [[:en:Jessa Gamble]] | 1979-04-25 | 796 |- | | [[:en:Jesse Schell]] | 1970-06-13 | 690 |- | | ''[[:d:Q23656726|Jessi Arrington]]'' | | 1061 |- | | [[:en:Jessica Green]] | | 1081 |- | [[File:Jessica Jackley.jpg|center|128px]] | [[:en:Jessica Jackley]] | 1977 | 732 |- | | ''[[:d:Q23783057|Jessica Shortall]]'' | | 2798 |- | [[File:JiHaeMusicJournal0512.jpg|center|128px]] | [[:en:Ji-hae Park]] | 1985 | 1490 |- | [[File:Jill Bolte Taylor - observing a stroke from within.jpg|center|128px]] | [[:en:Jill Bolte Taylor]] | 1959-05-15 | jill_bolte_taylor<br/>203 |- | [[File:JillHeinerth.jpg|center|128px]] | [[:en:Jill Heinerth]] | | jill_heinerth |- | | ''[[:d:Q23759545|Jill Shargaa]]'' | | 1999 |- | [[File:Jill Sobule in 2013.jpg|center|128px]] | [[:en:Jill Sobule]] | 1965-01-16 | 105 |- | [[File:Jill Tarter at TED in 2009.jpg|center|128px]] | [[:en:Jill Tarter]] | 1944-01-16 | 348 |- | [[File:Jim Al-Khalili (cropped and shadow enhanced).jpg|center|128px]] | [[:en:Jim Al-Khalili]] | 1962-09-20 | 2568 |- | | [[:en:Jim Holt (philosopher)|Jim Holt]] | 1954-10-30 | 1762 |- | | [[:en:Jim Toomey]] | 1960-12-26 | 787 |- | [[File:JimmyCarterPortrait2.jpg|center|128px]] | [[ਜਿੰਮੀ ਕਾਰਟਰ]] | 1924-10-01 | 2522 |- | | [[:en:Jimmy Nelson (photographer)|Jimmy Nelson]] | 1976 | 2040 |- | [[File:Jimmy Wales Fundraiser Appeal.JPG|center|128px]] | [[ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਸ]] | 1966-08-04 | 37 |- | | ''[[:d:Q23670510|Jinsop Lee]]'' | | 1498 |- | | [[:en:Joachim de Posada]] | | 446 |- | | [[:en:Joan Halifax]] | 1942 | 838 |- | | [[:en:JoAnn Kuchera-Morin]] | 1951 | joann_kuchera_morin<br/>379 |- | [[File:JodyWilliamsMay2010.jpg|center|128px]] | [[ਜੋਡੀ ਵਿਲੀਅਮਜ]] | 1950-10-09 | 851 |- | | ''[[:d:Q23727954|Joe Kowan]]'' | | 1758 |- | | [[:en:Joe Landolina]] | 1993-01-27 | 2247 |- | | [[:en:Joe Madiath]] | 1950-12-03 | 2087 |- | | [[:en:Joe Sabia]] | | 1110 |- | | ''[[:d:Q23662319|Joe Smith]]'' | | 1313 |- | | [[:en:Joel Burns (politician)|Joel Burns]] | 1969-02-04 | 807 |- | | ''[[:d:Q23785260|Joel Levine]]'' | | 684 |- | | ''[[:d:Q23671459|Joel Selanikio]]'' | | 1662 |- | | [[:en:Joey Alexander]] | 2003-06-25 | 2468 |- | [[File:Johan Rockström 1c389 8409.jpg|center|128px]] | [[:en:Johan Rockström]] | 1965 | 792 |- | [[File:Johannhari.jpg|center|128px]] | [[:en:Johann Hari]] | 1979-01-21 | 2560 |- | | ''[[:d:Q23795344|Johanna Blakley]]'' | | 715 |- | [[File:2012-04-21 USA Trip 1574 - NECSS (New York) (7980184439).jpg|center|128px]] | [[:en:John Bohannon]] | | john_bohannon<br/>1113 |- | | ''[[:d:Q23796177|John Delaney]]'' | | 782 |- | [[File:John Doerr.jpg|center|128px]] | [[:en:John Doerr]] | 1951-06-29 | 116 |- | | [[:en:John Francis (environmentalist)|John Francis]] | 1946 | 307 |- | | [[:en:John Gerzema]] | | 568 |- | | [[:en:John Graham-Cumming]] | | 1392 |- | [[File:John Green by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | [[:en:John Green (author)|John Green]] | 1977-08-24 | 2587 |- | | ''[[:d:Q23688353|John Hardy]]'' | | 729 |- | [[File:John Hockenberry.jpg|center|128px]] | [[:en:John Hockenberry]] | 1956-06-04 | 1221 |- | [[File:John hodgman.jpg|center|128px]] | [[:en:John Hodgman]] | 1971-06-03 | 299 |- | | ''[[:d:Q23784955|John Hunter]]'' | | 897 |- | | ''[[:d:Q23783403|John Kasaona]]'' | | 634 |- | | ''[[:d:Q23783066|John La Grou]]'' | | 452 |- | [[File:John Legend performing in Pennsylvania.jpg|center|128px]] | [[:en:John Legend]] | 1978-12-28 | 1647 |- | [[File:John lloyd secret comedy podcast.jpg|center|128px]] | [[:en:John Lloyd (producer)|John Lloyd]] | 1951-09-30 | 502 |- | [[File:John Maeda.jpg|center|128px]] | [[:en:John Maeda]] | 1966 | 155 |- | [[File:JohnMcWhorter.jpg|center|128px]] | [[:en:John McWhorter]] | 1965 | 1470 |- | | ''[[:d:Q23782393|John Q. Walker]]'' | | 273 |- | [[File:John searle2.jpg|center|128px]] | [[:en:John Searle]] | 1932-07-31 | 1665 |- | | ''[[:d:Q23783401|John Underkoffler]]'' | | 596 |- | [[File:John Wilbanks Portrait by Nick Vedros.jpg|center|128px]] | [[:en:John Wilbanks]] | | john_wilbanks<br/>1324 |- | [[File:Johnwooden.jpg|center|128px]] | [[:en:John Wooden]] | 1910-10-14 | 425 |- | | [[:en:Johnny Lee (computer scientist)|Johnny Lee]] | | 204 |- | [[File:Joichi Ito Headshot 2007.jpg|center|128px]] | [[:en:Joi Ito]] | 1966-06-19 | 1776 |- | [[File:Jok Church.jpg|center|128px]] | [[:en:Jok Church]] | 1949-11-28 | jok_church<br/>1068 |- | | [[:en:Jon Gosier]] | 2009 | 2254 |- | | [[:en:Jon Mooallem]] | | 1786 |- | | ''[[:d:Q23662502|Jon Nguyen]]'' | | 1381 |- | [[File:Jon Ronson TAM London 2009.JPG|center|128px]] | [[:en:Jon Ronson]] | 1967-05-10 | 1151 |- | | ''[[:d:Q5708819|Jonas Eliasson]]'' | 1969-02-03 | 1441 |- | | [[:en:Jonas Gahr Støre]] | 1960-08-25 | 1192 |- | | [[:en:Jonathan Bergmann]] | | jon_bergmann<br/>1280 |- | | ''[[:d:Q23782385|Jonathan Drori]]'' | | 276 |- | | [[:en:Jonathan Eisen]] | 1967 | 1385 |- | | ''[[:d:Q23662200|Jonathan Foley]]'' | | 1271 |- | [[File:Jonathan Haidt 2012 03.jpg|center|128px]] | [[:en:Jonathan Haidt]] | 1963-10-19 | 278 |- | | [[:en:Jonathan Harris (artist)|Jonathan Harris]] | 1979 | 125 |- | | [[:en:Jonathan Klein (Getty Images)|Jonathan Klein]] | | 693 |- | | ''[[:d:Q23662788|Jonathan Trent]]'' | | 1291 |- | [[File:Zittrain-20080308-crop.jpg|center|128px]] | [[:en:Jonathan Zittrain]] | 1969-12-24 | 493 |- | | [[:en:Jor-El]] | | 688<br/>jor_el |- | | ''[[:d:Q23759657|Jorge Soto]]'' | | 2088 |- | | ''[[:d:Q23670640|Jose Miguel Sokoloff]]'' | | 1581 |- | | [[:en:Joseph DeRisi]] | | 403 |- | [[File:Joseph DeSimone 2010 11 22 History Live.JPG|center|128px]] | [[:en:Joseph DeSimone]] | 1964-05-16 | 2457 |- | | ''[[:d:Q23671269|Joseph Kim]]'' | | 1582 |- | | [[:en:Joseph Lekuton]] | | 195 |- | [[File:Joseph Nye - Chatham House 2011.jpg|center|128px]] | [[:en:Joseph Nye]] | 1937-01-19 | 744 |- | [[File:Josette Sheeran Shiner May 2007.jpg|center|128px]] | [[:en:Josette Sheeran]] | 1954 | 1005 |- | | ''[[:d:Q23783050|Josh Luber]]'' | | 2691 |- | [[File:Joshua-foer-2007.png|center|128px]] | [[:en:Joshua Foer]] | 1982-09-23 | 1152 |- | | [[:en:Joshua Klein]] | 1974 | 220 |- | | [[:en:Joshua Prager (writer)|Joshua Prager]] | 1971 | 1469 |- | | [[:en:Joshua Prince-Ramus]] | 1969-08-11 | 49 |- | [[File:Joshua Roman (TED 2011).jpg|center|128px]] | [[:en:Joshua Roman]] | 1983-12-16 | 1057 |- | | [[:en:Joshua Silver]] | | 494 |- | | ''[[:d:Q23656020|Joshua Walters]]'' | | 1070 |- | | [[:en:José Antonio Abreu]] | 1939-05-07 | 349 |- | | ''[[:d:Q23662467|José Bowen]]'' | | 1354 |- | | ''[[:d:Q23729164|Joy Sun]]'' | | 2006 |- | [[File:JR (artist).jpg|center|128px]] | [[:en:JR (artist)|JR]] | 1983-02-22 | 913 |- | [[File:Juan Enríquez - PopTech 2012.jpg|center|128px]] | [[:en:Juan Enríquez]] | 1959 | juan_enriquez<br/>80 |- | | ''[[:d:Q23671268|Judy MacDonald Johnston]]'' | | 1652 |- | [[File:Julia Bacha Headshot.jpg|center|128px]] | [[:en:Julia Bacha]] | 1980 | 1039 |- | [[File:Julia Sweeney.jpg|center|128px]] | [[:en:Julia Sweeney]] | 1959-10-10 | 85 |- | [[File:Julian Assange cropped (Norway, March 2010).jpg|center|128px]] | [[ਜੂਲੀਅਨ ਅਸਾਂਜੇ]] | 1971-07-03 | 779 |- | [[File:Julian Baggini-1.jpg|center|128px]] | [[:en:Julian Baggini]] | 1968 | 1200 |- | | ''[[:d:Q23795650|Julian Treasure]]'' | | 567 |- | | ''[[:d:Q23785249|Juliana Machado Ferreira]]'' | | 682 |- | [[File:Juliana Rotich - World Economic Forum on Africa 2012.jpg|center|128px]] | [[:en:Juliana Rotich]] | | juliana_rotich<br/>1657 |- | | ''[[:d:Q23657214|Julie Burstein]]'' | | 1153 |- | [[File:Julie Taymor Shankbone 2009 Metropolitan Opera.jpg|center|128px]] | [[:en:Julie Taymor]] | 1952-12-15 | 245 |- | | ''[[:d:Q23657166|Justin Hall-Tipping]]'' | | 1048 |- | [[File:Kailash Satyarthi.jpg|center|128px]] | [[ਕੈਲਾਸ਼ ਸਤਿਆਰਥੀ]] | 1954-01-11 | 2462 |- | | [[:en:Kakenya Ntaiya]] | | 1547 |- | [[File:WebsterHall2008.jpg|center|128px]] | [[:en:Kaki King]] | 1979-08-24 | 448 |- | | [[:en:Kamal Meattle]] | | kamal_meattle<br/>424 |- | | ''[[:d:Q23759742|Kare Anderson]]'' | | 2215 |- | | [[:en:Karen Armstrong]] | 1944-11-14 | 208 |- | | ''[[:d:Q23662231|Karen Bass]]'' | | 1193 |- | | [[:en:Karen I. Tse]] | | karen_tse<br/>1017 |- | | ''[[:d:Q6370083|Karen Thompson Walker]]'' | 1980 | 1293 |- | | ''[[:d:Q23759696|Karima Bennoune]]'' | | 2019 |- | | ''[[:d:Q23783421|Kartick Satyanarayan]]'' | | 646 |- | [[File:Kary Mullis.jpg|center|128px]] | [[:en:Kary Mullis]] | 1944-12-28 | 384 |- | | ''[[:d:Q23784307|Kate Hartman]]'' | | 898 |- | | [[:en:Kate Orff]] | | 833 |- | | ''[[:d:Q23670574|Kate Stone]]'' | | 1505 |- | | ''[[:d:Q23795674|Katherine Fulton]]'' | | 497 |- | | ''[[:d:Q23301824|Katherine Kuchenbecker]]'' | | 1574 |- | [[File:Kathryn Schulz - official author photo.JPG|center|128px]] | [[:en:Kathryn Schulz]] | | 910 |- | [[File:Kavita N. Ramdas World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]] | [[:en:Kavita Ramdas]] | 2002-11-10 | 550 |- | [[File:KeesMoeliker.jpg|center|128px]] | [[:en:Kees Moeliker]] | 1960-10-09 | 1494 |- | [[File:TED Magic Show.jpg|center|128px]] | [[:en:Keith Barry]] | 1976-10-02 | 50 |- | | ''[[:d:Q23782683|Keith Bellows]]'' | | 281 |- | | [[:en:Keith Chen]] | | 1323 |- | | ''[[:d:Q23661670|Keith Nolan]]'' | | 1227 |- | | [[:en:Keith Schacht]] | | 303 |- | | ''[[:d:Q23713542|Keller Rinaudo]]'' | | 1548 |- | | ''[[:d:Q23662160|Kelli Anderson]]'' | | 1259 |- | | ''[[:d:Q23712681|Kelli Swazey]]'' | | 1684 |- | | [[:en:Kelly McGonigal]] | 1977-10-21 | 1585 |- | [[File:Ken-goldberg.jpg|center|128px]] | [[:en:Ken Goldberg]] | 1961 | 1359 |- | [[File:KenJenningsByPhilKonstantin.jpg|center|128px]] | [[:en:Ken Jennings]] | 1974-05-23 | 1631 |- | [[File:Sir Ken Robinson @ The Creative Company Conference.jpg|center|128px]] | [[:en:Ken Robinson (educationalist)|Ken Robinson]] | 1950-03-04 | sir_ken_robinson<br/>69 |- | | [[:en:Kenichi Ebina]] | 1974-01-01 | 145 |- | | ''[[:d:Q23729173|Kenneth Cukier]]'' | | 1941 |- | | [[:en:Kenneth Kamler]] | | 676 |- | | ''[[:d:Q23769238|Kenneth Shinozuka]]'' | | 2316 |- | | [[:en:Kent Larson (architect)|Kent Larson]] | | 1413 |- | | ''[[:d:Q23728252|Keren Elazari]]'' | | 1789 |- | | ''[[:d:Q23662144|Kevin Allocca]]'' | | 1254 |- | [[File:Kevin Bales at Chatham House 2013.jpg|center|128px]] | [[:en:Kevin Bales]] | 1952-02-09 | 629 |- | | ''[[:d:Q23712692|Kevin Breel]]'' | | 1682 |- | | [[:en:Kevin Briggs]] | | 1749 |- | [[File:KevinKellySF.png|center|128px]] | [[:en:Kevin Kelly (editor)|Kevin Kelly]] | 1952-08-14 | 20<br/>kevin_kelly |- | | [[:en:Kevin R. Stone]] | 1955-06-04 | 780 |- | [[File:Kevin Rudd official portrait.jpg|center|128px]] | [[:en:Kevin Rudd]] | 1957-09-21 | 2416 |- | | ''[[:d:Q23656201|Kevin Slavin]]'' | | 1016 |- | | [[:en:Kevin Surace]] | 1962-07-12 | 453 |- | | ''[[:d:Q23769225|Khadija Gbla]]'' | | 2438 |- | | [[:en:Khalida Brohi]] | | 2043 |- | | ''[[:d:Q23795688|Kim Gorgens]]'' | | 870 |- | [[File:Kimyoungha.jpg|center|128px]] | [[:en:Kim Young-ha]] | 1968-11-11 | 1543<br/>young_ha_kim |- | | [[:en:Kimberley Motley]] | | 2090 |- | [[File:Kiran Bedi at the SWIM Conference.JPG|center|128px]] | [[:en:Kiran Bedi]] | 1949-06-09 | 816 |- | [[File:Kiran Bir Sethi.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17089348|Kiran Bir Sethi]]'' | 1966-04-08 | 553 |- | | ''[[:d:Q23662751|Kirby Ferguson]]'' | | 1310 |- | | ''[[:d:Q23785264|Kirk Citron]]'' | | 687 |- | | ''[[:d:Q23661631|Kirk Sorensen]]'' | | 1195 |- | | ''[[:d:Q23748704|Kitra Cahana]]'' | | 1841 |- | | ''[[:d:Q23657081|Klaus Stadlmann]]'' | | 1120 |- | | ''[[:d:Q23713567|Krista Donaldson]]'' | | 1712 |- | [[File:Krista tippett 1050.JPG|center|128px]] | [[:en:Krista Tippett]] | 1960-11-09 | 945 |- | | [[:en:Kristen Ashburn]] | 1973 | 301 |- | | ''[[:d:Q23760564|Kristen Marhaver]]'' | | 2498 |- | | ''[[:d:Q23795680|Kristina Gjerde]]'' | | 869 |- | | [[:en:Kwabena Boahen]] | | 263 |- | [[File:Kwame Anthony Appiah by David Shankbone.jpg|center|128px]] | [[:en:Kwame Anthony Appiah]] | 1954-05-08 | 1893 |- | [[File:Lakshmi Pratury.jpg|center|128px]] | [[:en:Lakshmi Pratury]] | | 179 |- | | ''[[:d:Q23301825|Lalitesh Katragadda]]'' | | 647 |- | [[File:Larry Brilliant.jpg|center|128px]] | [[:en:Larry Brilliant]] | 1944-05-05 | 58 |- | | [[:en:Larry Burns]] | | 352 |- | [[File:Larry Page in the European Parliament, 17.06.2009.jpg|center|128px]] | [[ਲੈਰੀ ਪੇਜ]] | 1973-03-26 | 109 |- | | ''[[:d:Q23662777|Larry Smith]]'' | | 1258 |- | | ''[[:d:Q23760296|Latif Nasser]]'' | | 2445 |- | | [[:en:LaToya Ruby Frazier]] | 1982 | 2499 |- | | ''[[:d:Q23767452|Laura Boushnak]]'' | | 2230 |- | [[File:LauraJSnyder.jpg|center|128px]] | [[:en:Laura J. Snyder]] | 1964 | 1292 |- | | [[:en:Laura L. Carstensen]] | | 1277 |- | | [[:en:Laura Schulz]] | | 2415 |- | | ''[[:d:Q23769557|Laura Trice]]'' | | 287 |- | [[File:Laurel Braitman.jpg|center|128px]] | [[:en:Laurel Braitman]] | 1978-02-11 | 1836 |- | | ''[[:d:Q23798375|Lauren Hodge]]'' | | 1189 |- | | ''[[:d:Q23797175|Lauren Zalaznick]]'' | | 853 |- | [[File:Laurie Garrett at Poptech shot by Kris Krug.jpg|center|128px]] | [[:en:Laurie Garrett]] | 1951 | 302 |- | | [[:en:Laurie R. Santos]] | 1975 | laurie_santos<br/>749 |- | [[File:Lessig portrait.jpg|center|128px]] | [[:en:Lawrence Lessig]] | 1961-06-03 | 167 |- | | [[:en:Leah Buechley]] | | 1434 |- | [[File:Dr Leana Wen Jan 2013.jpg|center|128px]] | [[:en:Leana Wen]] | 1983-01-27 | 2158 |- | [[File:Escape from North Korea.jpg|center|128px]] | [[:en:Lee Hyeon-seo]] | 1980 | 1495 |- | | ''[[:d:Q21059962|Lee Jin-ha]]'' | | 1663 |- | | ''[[:d:Q23760283|Lee Mokobe]]'' | | 2480 |- | [[File:LeeSmolinAtHarvard.JPG|center|128px]] | [[:en:Lee Smolin]] | 1955-06-06 | 310 |- | [[File:Lemn Sissay hopemas xmas partyeventful-org-uk low 18 (5273390039).jpg|center|128px]] | [[:en:Lemn Sissay]] | 1967 | lemn_sissay<br/>1423 |- | | [[:en:Lemon Andersen]] | 1975 | 1447 |- | [[File:Lennart Green 2006.jpg|center|128px]] | [[:en:Lennart Green]] | 1941-12-25 | 269 |- | [[File:LeonardSusskindStanford2009.jpg|center|128px]] | [[ਲੀਓਨਾਰਡ ਸਸਕਿੰਡ]] | 1940-01-01 | 992 |- | [[File:LeeCronin.jpg|center|128px]] | [[:en:Leroy Cronin]] | 1973-06-01 | 1015 |- | | [[:en:Lesley Hazleton]] | 1945 | 923 |- | | ''[[:d:Q23656887|Leslie Dodson]]'' | | 1114 |- | | [[:en:Leslie Morgan Steiner]] | 1965-07-20 | 1527 |- | | [[:en:Leslie T. Chang]] | | 1283 |- | [[File:Headshot Lewis Pugh.jpg|center|128px]] | [[:en:Lewis Pugh|Lewis Gordon Pugh]] | 1969-12-05 | lewis_pugh<br/>469 |- | | ''[[:d:Q23670651|Leyla Acaroglu]]'' | | 1467 |- | [[File:Leymah Gbowee (October 2011).jpg|center|128px]] | [[:en:Leymah Gbowee]] | 1972-02-01 | 1155 |- | | ''[[:d:Q23670480|Lian Pin Koh]]'' | | 1586 |- | | ''[[:d:Q21552205|Linda A. Hill]]'' | | 2503 |- | | ''[[:d:Q23760269|Linda Cliatt-Wayman]]'' | | 2523 |- | | ''[[:d:Q23712829|Lisa Bu]]'' | | 1487 |- | [[File:Dan Rosenweig and Lisa Gansky.jpg|center|128px]] | [[:en:Lisa Gansky]] | 1958-05-01 | 953 |- | | ''[[:d:Q23661649|Lisa Harouni]]'' | | 1201 |- | | [[:en:Lisa Kristine]] | 1965-09-02 | 1402 |- | | ''[[:d:Q23797751|Lisa Margonelli]]'' | | 789 |- | [[File:LIUBOLIN.JPG|center|128px]] | [[:en:Liu Bolin]] | 1973-01-07 | 1466 |- | [[File:Liza Donnelly at the Friar's Club.jpg|center|128px]] | [[:en:Liza Donnelly]] | 1955 | 822 |- | | [[:en:Loretta Napoleoni]] | 1955 | 506 |- | | [[:en:Lorrie Cranor]] | | 1940 |- | | [[:en:Louie Schwartzberg|Louis Schwartzberg]] | 1950-02-21 | 989 |- | | [[:en:Louise Fresco]] | 1952-02-11 | 341 |- | | [[:en:Louise Leakey]] | 1971-03-21 | 260 |- | | [[:en:Luca Turin]] | 1953-11-20 | 309 |- | | ''[[:d:Q23656158|Lucianne Walkowicz]]'' | | 1083 |- | | [[:en:Lucien Engelen]] | 1962-07-02 | 1243 |- | | ''[[:d:Q23662194|Lucy McRae]]'' | | 1272 |- | | ''[[:d:Q23662726|Ludwick Marishane]]'' | | 1445 |- | [[File:Luis von Ahn.jpg|center|128px]] | [[:en:Luis von Ahn]] | 1978<br/>1979 | 1117 |- | | ''[[:d:Q23727939|Luke Syson]]'' | | 1745 |- | | [[:en:LZ Granderson]] | 1972-03-11 | 1374 |- | [[File:Maajid Nawaz speaking at LibDem campaign event.jpg|center|128px]] | [[:en:Maajid Nawaz]] | 1978-11-02 | 1014 |- | [[File:Mac Barnett.JPG|center|128px]] | [[:en:Mac Barnett]] | 1982-08-23 | 2138 |- | | ''[[:d:Q23782713|Mac Stone]]'' | | 2671 |- | [[File:Albrightmadeleine.jpg|center|128px]] | [[:en:Madeleine Albright]] | 1937-05-15 | 814 |- | [[File:Mae-jemison.jpg|center|128px]] | [[:en:Mae Jemison|Mae C. Jemison]] | 1956-10-17 | 444 |- | | [[:en:Magnus Larsson]] | 1970-03-25 | 500 |- | [[File:Maira kalman 2010.jpg|center|128px]] | [[:en:Maira Kalman]] | 1949 | 162 |- | [[File:Majora.Xena rdx.JPG|center|128px]] | [[:en:Majora Carter]] | 1966-10-27 | 51 |- | [[File:Malcolmgladwell.jpg|center|128px]] | [[:en:Malcolm Gladwell]] | 1963-09-03 | 21 |- | | ''[[:d:Q23713725|Malcolm London]]'' | | 1644 |- | [[File:MalcomMcLarenspeaking.jpg|center|128px]] | [[:en:Malcolm McLaren]] | 1946-01-22 | 1058 |- | [[File:Mallika-sarabhai-before-performance-saarang-2011-iit-madras.jpg|center|128px]] | [[ਮੱਲਿਕਾ ਸਾਰਾਭਾਈ]] | 1954-05-09 | 552 |- | [[File:20110808 MalteSpitz.png|center|128px]] | [[:en:Malte Spitz]] | 1984-04-14 | malte_spitz<br/>1333 |- | [[File:Manal al-Shraif.jpg|center|128px]] | [[:en:Manal al-Sharif]] | 1979-04-25 | 1587 |- | | ''[[:d:Q23782698|Mandy Len Catron]]'' | | 2613 |- | | ''[[:d:Q22063727|Manu Prakash]]'' | | 1815 |- | | [[:en:Manuel Lima]] | 1978-05-03 | 495 |- | | [[:en:Marc Abrahams]] | | 2174 |- | | ''[[:d:Q23662529|Marc Goodman]]'' | | 1318 |- | [[File:Marc koska.jpg|center|128px]] | [[:en:Marc Koska]] | 1961-03-14 | 570 |- | | [[:en:Marc Kushner]] | | 1753 |- | | [[:en:Marc Pachter]] | 2008-01 | 590 |- | | ''[[:d:Q18521479|Marcel Dicke]]'' | 1957-11-28 | 725 |- | | [[:en:Marcin Jakubowski]] | | 978 |- | | ''[[:d:Q23728391|Marco Annunziata]]'' | | 1737 |- | [[File:Marco Tempest.jpg|center|128px]] | [[:en:Marco Tempest]] | 1964-12-03 | 1012 |- | | [[:en:Marcus Byrne]] | | 1450 |- | [[File:Sautoy2 cropped.JPG|center|128px]] | [[:en:Marcus du Sautoy]] | 1965-08-26 | 420 |- | | ''[[:d:Q23765418|Margaret Gould Stewart]]'' | | 766 |- | | [[:en:Margaret Heffernan]] | 1955-06-16 | 1325 |- | | [[:en:Margaret Wertheim]] | 1958 | 334 |- | | ''[[:d:Q23671015|Maria Bezaitis]]'' | | 1649 |- | [[File:Marian Bantjes Pop!Tech.jpg|center|128px]] | [[:en:Marian Bantjes]] | 1963-03-23 | 601 |- | [[File:Mariana Mazzucato.jpg|center|128px]] | [[:en:Mariana Mazzucato]] | 1968-06-16 | 1620 |- | [[File:Marina Abramović - The Artist Is Present - Viennale 2012 (cropped).jpg|center|128px]] | [[:en:Marina Abramović]] | 1946-11-30 | 2412 |- | | ''[[:d:Q23760166|Marisa Fick-Jordan]]'' | | 261 |- | | [[:en:Mark Applebaum]] | 1967 | 1401 |- | | ''[[:d:Q23784752|Mark Bezos]]'' | | 966 |- | | [[:en:Mark Bittman]] | | 234 |- | [[File:Mark Forsyth portrait.jpg|center|128px]] | [[:en:Mark Forsyth]] | 1977 | 1405 |- | | ''[[:d:Q23670507|Mark Kendall]]'' | | 1609 |- | | [[:en:Mark Pagel]] | 1954-06-05 | 1059 |- | | [[:en:Mark Plotkin]] | 1955-05-21 | 2091 |- | | ''[[:d:Q23662165|Mark Raymond]]'' | | 1262 |- | [[File:Mark-Ronson.jpg|center|128px]] | [[:en:Mark Ronson]] | 1975-09-04 | 1763 |- | | [[:en:Mark Roth (scientist)|Mark Roth]] | 1958 | 604 |- | | ''[[:d:Q23713549|Mark Shaw]]'' | | 1549 |- | [[File:Mark Z. Jacobson.jpg|center|128px]] | [[:en:Mark Z. Jacobson]] | 1965 | 654 |- | | ''[[:d:Q23662733|Markham Nolan]]'' | | 1449 |- | | ''[[:d:Q23656649|Markus Fischer]]'' | | 1055 |- | | [[:en:Marla Spivak]] | 1955 | 1588 |- | [[File:Marlene Zuk, Palmerston North City Library.JPG|center|128px]] | [[:en:Marlene Zuk]] | 1956-05-20 | 2525 |- | | ''[[:d:Q23656755|Martin Hanczyc]]'' | | 1100 |- | | [[:en:Martin Jacques]] | 1945 | 937 |- | | [[:en:Martin Pistorius]] | 1975 | 2672 |- | [[File:Martin Rees at Jodrell Bank in 2007.jpg|center|128px]] | [[:en:Martin Rees]] | 1942-06-23 | sir_martin_rees<br/>44 |- | [[File:Flickr - The U.S. Army - Comprehensive Soldiers Fitness (1)cropped.jpg|center|128px]] | [[:en:Martin Seligman]] | 1942-08-12 | 257 |- | [[File:Photo of filmmaker Martin Villeneuve, April 2015.jpg|center|128px]] | [[:en:Martin Villeneuve]] | 1978-03-13 | martin_villeneuve<br/>1493 |- | [[File:Martine Rothblatt.jpg|center|128px]] | [[:en:Martine Rothblatt]] | 1954 | 2411 |- | [[File:Marvin Minsky.jpg|center|128px]] | [[:en:Marvin Minsky]] | 1927-08-09 | 285 |- | [[File:Mary-lou-jepsen-google-io-2013.jpg|center|128px]] | [[:en:Mary Lou Jepsen]] | 1965 | 1465 |- | [[File:Mary Roach at TED in 2009.jpg|center|128px]] | [[:en:Mary Roach]] | 1959-03-20 | 335 |- | [[File:Mary Robinson World Economic Forum 2013 crop.jpg|center|128px]] | [[:en:Mary Robinson]] | 1944-05-21 | 2526 |- | [[File:TempleGrandin.jpg|center|128px]] | [[:en:Temple Grandin|Mary Temple Grandin]] | 1947-08-29 | 611 |- | | [[:en:Maryn McKenna]] | | 2410 |- | | ''[[:d:Q16174456|Massimo Banzi]]'' | | 1304 |- | | ''[[:d:Q23783045|Mathias Jud]]'' | | 2666 |- | | ''[[:d:Q3298792|Mathieu Lehanneur]]'' | 1974-08-29 | 501 |- | [[File:Matt Cutts Headshot.jpg|center|128px]] | [[:en:Matt Cutts]] | 1967-12-21 | 1075 |- | | ''[[:d:Q23769530|Matt Kenyon]]'' | | 2485 |- | | ''[[:d:Q23662668|Matt Killingsworth]]'' | | 1428 |- | | ''[[:d:Q23662543|Matt Mills]]'' | | 1349 |- | [[File:Matt Ridley at Thinking Digital 2009 (cropped).jpg|center|128px]] | [[:en:Matt Ridley]] | 1958-02-07 | 763 |- | | ''[[:d:Q23301826|Matt Weinstein]]'' | | 644 |- | [[File:Matthew Carter, 2014.jpg|center|128px]] | [[:en:Matthew Carter]] | 1937-10-01 | 1755 |- | | ''[[:d:Q23783062|Matthew Childs]]'' | | 434 |- | | ''[[:d:Q23759559|Matthew O'Reilly]]'' | | 2014 |- | | ''[[:d:Q23783080|Matthew White]]'' | | 482 |- | [[File:Matthieu Ricard 2008.jpg|center|128px]] | [[:en:Matthieu Ricard]] | 1946-02-15 | 171 |- | [[File:Seracini.JPG|center|128px]] | [[:en:Maurizio Seracini]] | 1946-12-16 | 1296 |- | | ''[[:d:Q23662756|Max Little]]'' | | 1397 |- | | [[:en:May El-Khalil]] | 1955-12-20 | 1621 |- | | [[:en:Maya Beiser]] | 1963-12-31 | 900 |- | [[File:Maya Penn headshot.jpeg|center|128px]] | [[:en:Maya Penn]] | 2000-02-10 | 1717 |- | | [[:en:Maysoon Zayid]] | 1974 | 1707 |- | [[File:051207-MPLS-011MazJobrani.jpg|center|128px]] | [[:en:Maz Jobrani]] | 1972-02-26 | 733 |- | | ''[[:d:Q23798616|McKenna Pope]]'' | | 1792 |- | | ''[[:d:Q23759676|Meaghan Ramsey]]'' | | 2129 |- | [[File:Mechai Viravaidya 2008.jpg|center|128px]] | [[:en:Mechai Viravaidya]] | 1941-01-17 | 800 |- | | ''[[:d:Q23759544|Meera Vijayann]]'' | | 2071 |- | | ''[[:d:Q23670504|Meg Jay]]'' | | 1497 |- | | ''[[:d:Q23662848|Megan Kamerick]]'' | | 1369 |- | [[File:Megan Washington.jpg|center|128px]] | [[:en:Megan Washington]] | 1986-01-07 | 2025 |- | | [[:en:Meklit Hadero]] | | meklit_hadero<br/>1714 |- | | ''[[:d:Q23688634|Melati and Isabel Wijsen]]'' | | melati_and_isabel_wijsen |- | [[File:Melinda Gates - World Economic Forum Annual Meeting 2011.jpg|center|128px]] | [[:en:Melinda Gates]] | 1964-08-15 | 803 |- | | ''[[:d:Q23759770|Melissa Fleming]]'' | | 2045 |- | | ''[[:d:Q23662348|Melissa Garren]]'' | | 1357 |- | | ''[[:d:Q23662916|Melissa Marshall]]'' | | 1420 |- | [[File:Mellody Hobson.jpg|center|128px]] | [[:en:Mellody Hobson]] | 1969-04-03 | 1759 |- | | ''[[:d:Q23760334|Memory Banda]]'' | | 2544 |- | [[File:Mena Trott from The Sew Weekly.jpeg|center|128px]] | [[:en:Mena Grabowski Trott]] | 1977-09-16 | 22 |- | | ''[[:d:Q23782693|Mia Birdsong]]'' | | 2527 |- | [[File:Michael Anti.JPG|center|128px]] | [[:en:Michael Anti (journalist)|Michael Anti]] | 1975 | 1329 |- | | [[:en:Michael Dickinson (biologist)|Michael Dickinson]] | 1963 | 1551 |- | | ''[[:d:Q23670632|Michael Green]]'' | | 1464 |- | | ''[[:d:Q23759758|Michael Green]]'' | | 2109 |- | | [[:en:Michael Hansmeyer]] | | 1295 |- | | [[:en:Michael Kimmel]] | 1951-02-26 | 2528 |- | | ''[[:d:Q23662341|Michael McDaniel]]'' | | 1356 |- | | [[:en:Michael Merzenich]] | 1942 | 439 |- | | ''[[:d:Q23727972|Michael Metcalfe]]'' | | 1806 |- | | [[:en:Michael Moschen]] | | 231 |- | [[File:Michael Nielsen.jpg|center|128px]] | [[:en:Michael Nielsen]] | 1974-01-04 | 1094 |- | | ''[[:d:Q23662981|Michael Norton]]'' | | 1279 |- | | ''[[:d:Q23784724|Michael Pawlyn]]'' | | 943 |- | [[File:Michael Pollan at Yale 1 cropped.jpg|center|128px]] | [[:en:Michael Pollan]] | 1955-02-06 | 190 |- | [[File:Michael Porter.jpg|center|128px]] | [[:en:Michael Porter]] | 1947-05-23 | 1622 |- | | ''[[:d:Q23783071|Michael Pritchard]]'' | | 511 |- | | ''[[:d:Q23768729|Michael Rubinstein]]'' | | 2381 |- | [[File:Michael Sandel Me Judice.png|center|128px]] | [[:en:Michael J. Sandel|Michael Sandel]] | 1953-03-05 | 594 |- | [[File:Michael Shermer wiki portrait4.jpg|center|128px]] | [[:en:Michael Shermer]] | 1954-09-08 | michael_shermer<br/>23 |- | [[File:Michael Specter Headshot new.jpg|center|128px]] | [[:en:Michael Specter]] | 1955 | 602 |- | | [[:en:Michael Stevens (Internet personality)|Michael Stevens]] | 1986-02-23 | 1637 |- | [[File:MTTKeepingScore.jpg|center|128px]] | [[:en:Michael Tilson Thomas]] | 1944-12-21 | 1156 |- | | ''[[:d:Q23727986|Michel Laberge]]'' | | 1778 |- | | ''[[:d:Q23661627|Michelle Borkin]]'' | | 1180 |- | [[File:Michelle Obama 2013 official portrait.jpg|center|128px]] | [[:en:Michelle Obama]] | 1964-01-17 | 447 |- | [[File:Mick Cornett (cropped).jpg|center|128px]] | [[:en:Mick Cornett]] | 1958-07-16 | 1739 |- | | [[:en:Mick Ebeling]] | 2013-11 | mick_ebeling<br/>975 |- | | [[:en:Mick Mountz]] | | mick_mountz<br/>1212 |- | [[File:Nicolelis.jpg|center|128px]] | [[:en:Miguel Nicolelis]] | 1961-03-07 | 1545 |- | [[File:Mihaly Csikszentmihalyi.jpg|center|128px]] | [[:en:Mihaly Csikszentmihalyi]] | 1934-09-29 | 296 |- | | [[:en:Mike Archer (paleontologist)|Mike Archer]] | 0321 | 1661 |- | | ''[[:d:Q23657163|Mike Biddle]]'' | | 1011 |- | [[File:Mike deGruy.jpg|center|128px]] | [[:en:Mike deGruy]] | 1951-12-29 | mike_degruy<br/>694 |- | [[File:Mikematas.jpg|center|128px]] | [[:en:Mike Matas]] | 1986-03-23 | 986 |- | [[File:Mike Rowe.jpg|center|128px]] | [[:en:Mike Rowe]] | 1962-03-18 | 414 |- | [[File:2011-10-13 TEDxRotterdam 046.JPG|center|128px]] | [[:en:Mikko Hyppönen]] | 1969 | 1049 |- | [[File:Milton glaser.jpg|center|128px]] | [[:en:Milton Glaser]] | 1929-06-26 | 406 |- | | [[:en:Mina Bissell]] | | 1322 |- | | ''[[:d:Q23809265|Miranda Wang and Jeanny Yao]]'' | | 1456 |- | [[File:Miru Kim in paris catacombs.jpg|center|128px]] | [[:en:Miru Kim]] | 1981 | 411 |- | | [[:en:Misha Glenny]] | 1958 | 486 |- | [[File:Mitchel Resnick.jpg|center|128px]] | [[:en:Mitchel Resnick]] | 2000s | 1529 |- | | ''[[:d:Q23795567|Mitchell Besser]]'' | | 722 |- | [[File:Mitchell joachim 2008.jpg|center|128px]] | [[:en:Mitchell Joachim]] | 1972-02-03 | 776 |- | | ''[[:d:Q23795336|Miwa Matreyek]]'' | | 738 |- | | ''[[:d:Q23712268|Mohamed Ali]]'' | | 1715 |- | | ''[[:d:Q23712650|Mohamed Hijri]]'' | | 1698 |- | | [[:en:Molly J. Crockett]] | | 1451 |- | | [[:en:Molly Stevens]] | | 1589 |- | [[File:Monica lewinsky.jpg|center|128px]] | [[:en:Monica Lewinsky]] | 1973-07-23 | 2409 |- | | ''[[:d:Q3860861|Monika Bulaj]]'' | 1966-05-21 | 1122 |- | | ''[[:d:Q23662833|Morgan O'Neill]]'' | | 1407 |- | [[File:Morgan Spurlock 2012 Shankbone.JPG|center|128px]] | [[:en:Morgan Spurlock]] | 1970-11-07 | 608 |- | | ''[[:d:Q23769521|Morgana Bailey]]'' | | 2339 |- | | [[:en:Morley (singer)|Morley]] | | morley<br/>827 |- | [[File:Moshe Safdie.jpg|center|128px]] | [[:en:Moshe Safdie]] | 1938-07-14 | moshe_safdie<br/>194 |- | | ''[[:d:Q23768724|Mundano]]'' | | 2380 |- | | ''[[:d:Q23662706|Munir Virani]]'' | | 1433 |- | [[File:Murray Gell-Mann - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg|center|128px]] | [[:en:Murray Gell-Mann]] | 1929-09-15 | 173 |- | [[File:Mustafa Akyol (tv 27jul07 21).jpg|center|128px]] | [[:en:Mustafa Akyol]] | 1972 | 1056 |- | | ''[[:d:Q23759569|Myriam Sidibe]]'' | | 2123 |- | | [[:en:N. Jeremy Kasdin]] | | 1817 |- | | ''[[:d:Q20423647|Nadia Al-Sakkaf]]'' | | 1060 |- | | [[:en:Nadine Burke Harris]] | 1975 | 2463 |- | | ''[[:d:Q23795283|Naif Al-Mutawa]]'' | | 721 |- | [[File:Nalini Nadkarni speaking at TED in 2009.jpg|center|128px]] | [[:en:Nalini Nadkarni]] | 1954-10-13 | 364 |- | | [[:en:Nancy Duarte]] | | nancy_duarte<br/>1218 |- | | ''[[:d:Q11789453|Nancy Etcoff]]'' | 1955 | 454 |- | | ''[[:d:Q23768711|Nancy Frates]]'' | | 2369 |- | | [[:en:Nancy Kanwisher]] | | 1764 |- | [[File:Nancy Lublin.jpg|center|128px]] | [[:en:Nancy Lublin]] | 1971 | 1307 |- | [[File:Nandan M. Nilekani.jpg|center|128px]] | [[:en:Nandan Nilekani]] | 1955-06-02 | 342 |- | [[File:Naomi Klein Warsaw Nov.20 2008 Fot Mariusz Kubik 02.jpg|center|128px]] | [[ਨੈਓਮੀ ਕਲੇਨ]] | 1970-05-08 | 845 |- | [[File:Naomi Oreskes, HSS 2008.jpg|center|128px]] | [[:en:Naomi Oreskes]] | 1958 | 1889 |- | | ''[[:d:Q23798128|Naomi Shah]]'' | | 1191 |- | | [[:en:Natalie Jeremijenko]] | 1966 | 806 |- | [[File:Natalie MacMaster - Seattle - 2010.jpg|center|128px]] | [[:en:Natalie MacMaster]] | 1972-06-13 | 102 |- | [[File:NatalieMerchant.jpg|center|128px]] | [[:en:Natalie Merchant]] | 1963-10-26 | 615 |- | | ''[[:d:Q23656760|Natalie Warne]]'' | | 1108 |- | | [[:en:Natasha Tsakos]] | | 343 |- | | ''[[:d:Q23661623|Nate Garvis]]'' | | 1179 |- | [[File:Nate Silver 2009.png|center|128px]] | [[:en:Nate Silver]] | 1978-01-13 | 371 |- | | [[:en:Nathalie Cabrol]] | | 2408 |- | | ''[[:d:Q23656749|Nathalie Miebach]]'' | | 1096 |- | [[File:Nathan Myhrvold.jpg|center|128px]] | [[:en:Nathan Myhrvold]] | 1959-08-03 | 238 |- | [[File:Nathan Wolfe 2011 Shankbone.JPG|center|128px]] | [[:en:Nathan Wolfe]] | 1970-08-24 | 354 |- | [[File:Nathaniel Kahn.jpg|center|128px]] | [[:en:Nathaniel Kahn]] | 1962-11-09 | 429 |- | [[File:Naturally7.jpg|center|128px]] | [[:en:Naturally 7]] | | 359 |- | | [[:en:Navi Radjou]] | 1970-08-14 | 2046 |- | | ''[[:d:Q23657268|Neil Burgess]]'' | | 1220 |- | [[File:Neil Gershenfeld 2007.jpg|center|128px]] | [[:en:Neil Gershenfeld]] | 1959-12-01 | 88 |- | [[File:Neil Harbisson cyborgist.jpg|center|128px]] | [[:en:Neil Harbisson]] | 1982-07-27 | 1321 |- | [[File:Neil MacGregor.jpg|center|128px]] | [[:en:Neil MacGregor]] | 1946-06-16 | 1018 |- | [[File:Neil Pasricha San Diego.jpg|center|128px]] | [[:en:Neil Pasricha]] | 1979-09-17 | 929 |- | [[File:NeilTurok1990.jpg|center|128px]] | [[:en:Neil Turok]] | 1958-11-16 | 207 |- | [[File:Nellie McKay.png|center|128px]] | [[:en:Nellie McKay]] | 1984-04-13 | 248 |- | [[File:Neri Oxman - Pop!Tech 2009 - Camden, ME.jpg|center|128px]] | [[:en:Neri Oxman]] | | 2407 |- | | [[:en:Newton Aduaka]] | 1966 | newton_aduaka<br/>232 |- | [[File:Okonjo-Iweala, Ngozi (2008 portrait).jpg|center|128px]] | [[:en:Ngozi Okonjo-Iweala]] | 1954-06-13 | 115 |- | [[File:World Debate - Niall Ferguson crop.jpg|center|128px]] | [[:en:Niall Ferguson]] | 1964-04-18 | 1019 |- | | [[:en:Nic Marks]] | | 737 |- | [[File:Nicholas Christakis.jpg|center|128px]] | [[:en:Nicholas A. Christakis]] | 1962-05-07 | 599 |- | [[File:Nicholas Negroponte USNA 20090415 cropped.jpg|center|128px]] | [[:en:Nicholas Negroponte]] | 1943-12-01 | 38 |- | [[File:Nicholas Stern.jpg|center|128px]] | [[:en:Nicholas Stern, Baron Stern of Brentford]] | 1946-04-22 | 2127 |- | [[File:Nick Bostrom, Stanford 2006 (square crop).jpg|center|128px]] | [[:en:Nick Bostrom]] | 1973-03-10 | 39 |- | | [[:en:Nick Hanauer]] | 1959 | 2022 |- | | ''[[:d:Q23769567|Nick Sears]]'' | | 353 |- | | [[:en:Nick Veasey]] | 1962 | 481 |- | | ''[[:d:Q23727944|Nicolas Perony]]'' | | 1794 |- | [[File:NielsDiffrient.jpg|center|128px]] | [[:en:Niels Diffrient]] | 1928-09-06 | 436 |- | | ''[[:d:Q23783481|Nigel Marsh]]'' | | 942 |- | | ''[[:d:Q23729145|Nikolai Begg]]'' | | 2020 |- | | ''[[:d:Q23670940|Nilofer Merchant]]'' | | 1512 |- | [[File:Nina Jablonski.JPG|center|128px]] | [[:en:Nina Jablonski]] | 1953-08-20 | 340 |- | | ''[[:d:Q23657225|Nina Tandon]]'' | | 1079 |- | [[File:Nirmalya Kumar.JPG|center|128px]] | [[:en:Nirmalya Kumar]] | 1960-03-08 | 1382 |- | | ''[[:d:Q23769268|Nizar Ibrahim]]'' | | 2308 |- | [[File:Noah Feldman.jpg|center|128px]] | [[:en:Noah Feldman]] | 1970 | 274 |- | | ''[[:d:Q23663073|Noah Wilson-Rich]]'' | | 1394 |- | | [[:en:Nonny de la Peña]] | | 2531 |- | | ''[[:d:Q23797707|Nora York]]'' | | 81 |- | [[File:Noreena Hertz - Trento - 1.JPG|center|128px]] | [[:en:Noreena Hertz]] | 1967-09-24 | 957 |- | [[File:Norman Foster dresden 061110.jpg|center|128px]] | [[:en:Norman Foster, Baron Foster of Thames Bank|Norman Foster]] | 1935-06-01 | 157 |- | | [[:en:Norman Spack]] | | 1864 |- | | ''[[:d:Q23769298|Noy Thrupkaew]]'' | | 2405 |- | [[File:Ogyen Trinley Dorje in Washington.jpg|center|128px]] | [[:en:Ogyen Trinley Dorje]] | 1985-06-26 | 539 |- | | [[:en:Ola Rosling]] | | 1951 |- | [[File:The Future of Art - Olafur Eliasson crop.jpg|center|128px]] | [[:en:Olafur Eliasson]] | 1967-02-05 | 336 |- | [[File:Ole Scheeren in Frankfurt.20130525.jpg|center|128px]] | [[:en:Ole Scheeren]] | 1971 | ole_scheeren |- | [[File:Oliversacks.jpg|center|128px]] | [[:en:Oliver Sacks]] | 1933-07-09 | 337 |- | | [[:en:Omar Ahmad (politician)|Omar Ahmad]] | 1964-06-25 | 699 |- | [[File:OnoraONeillChairingWCITColloquiumHouseOfLords26June2013.jpg|center|128px]] | [[:en:Onora O'Neill]], Baroness O'Neill of Bengarve | 1941-08-23 | 1681 |- | | ''[[:d:Q23656126|Onyx Ashanti]]'' | | 1067 |- | | ''[[:d:Q23759585|Oren Yakobovich]]'' | | 2047 |- | [[File:Ory Okolloh, Sept. 2006.jpg|center|128px]] | [[:en:Ory Okolloh]] | 1977 | 267 |- | | [[:en:P. Dee Boersma]] | | dee_boersma<br/>711 |- | [[File:Peter Warren Singer 2010.jpg|center|128px]] | [[:en:P. W. Singer]] | 1974 | 321 |- | [[File:Paddy Ashdown 3.jpg|center|128px]] | [[:en:Paddy Ashdown]] | 1941-02-27 | 1149 |- | | ''[[:d:Q23662584|Pam Warhurst]]'' | | 1399 |- | [[File:PamelaMeyerSeptember2015.jpg|center|128px]] | [[:en:Pamela Meyer]] | | 1020 |- | | [[:en:Pamela Ronald]] | | 2404 |- | [[File:Vienna 2013-07-12 'central garden' - Blublut feat. Colin Webster 078 Pamelia Kurstin.jpg|center|128px]] | [[:en:Pamelia Kurstin]] | 1978-05-28 | pamelia_kurstin<br/>193 |- | | [[:en:Pankaj Ghemawat]] | 1959-09-30 | 1311 |- | [[File:Paola Antonelli in 2008.jpg|center|128px]] | [[:en:Paola Antonelli]] | 1963-05-13 | 148 |- | | ''[[:d:Q23662717|Paolo Cardini]]'' | | 1443 |- | [[File:Parag Khanna (6856923986).jpg|center|128px]] | [[:en:Parag Khanna]] | 1977-07-27 | 499 |- | [[File:Pardis-Sabeti-davos-2008.jpg|center|128px]] | [[:en:Pardis Sabeti]] | 1975-12-25 | pardis_sabeti |- | [[File:Parul Sehgal NBCC 2011 Shankbone.jpg|center|128px]] | [[:en:Parul Sehgal]] | | 1695 |- | | [[:en:Pat Mitchell]] | 1943-01-20 | 1021 |- | | ''[[:d:Q23782661|Patience Mthunzi]]'' | | 2496 |- | | ''[[:d:Q23782676|Patricia Burchat]]'' | | 271 |- | | [[:en:Patricia K. Kuhl]] | | 946 |- | | ''[[:d:Q23784397|Patricia Ryan]]'' | | 971 |- | | [[:en:Patrick Awuah]], Jr. | 1965 | 139 |- | | [[:en:Patrick Chappatte]] | 1967 | 723 |- | | ''[[:d:Q23769549|Patrícia Medici]]'' | | 2240 |- | | [[:en:Patsy Rodenburg]] | 1953 | 686 |- | [[File:Pattie Maes and Hiroshi Ishii.jpg|center|128px]] | [[:en:Pattie Maes]] | 1961 | 362 |- | | ''[[:d:Q23782390|Paul Bennett]]'' | | 40 |- | | [[:en:Paul Bloom (psychologist)|Paul Bloom]] | 1963-12-24 | 1041 |- | [[File:Paul Collier World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]] | [[:en:Paul Collier]] | 1949 | 240 |- | | ''[[:d:Q23661675|Paul Conneally]]'' | | 1245 |- | | [[:en:Paul Debevec]] | 2000s | 569 |- | [[File:PaulGilding.png|center|128px]] | [[:en:Paul Gilding]] | | 1177 |- | [[File:Paul J. Zak.png|center|128px]] | [[:en:Paul J. Zak]] | 1962-02-09 | paul_zak<br/>1022 |- | | ''[[:d:Q23712890|Paul Kemp-Robertson]]'' | | 1667 |- | | [[:en:Paul Lewis (journalist)|Paul Lewis]] | | 1091 |- | [[File:Paul maccready.jpg|center|128px]] | [[:en:Paul MacCready]] | 1925-09-29 | 159 |- | | [[:en:Paul Moller]] | 1936-12-11 | 386 |- | | [[:en:Paul Nicklen]] | 1968-07-21 | 902 |- | | [[:en:Paul Pholeros]] | 1953 | paul_pholeros<br/>1658 |- | | ''[[:d:Q23728301|Paul Piff]]'' | | 1738 |- | [[File:Paul Romer in 2005.jpg|center|128px]] | [[:en:Paul Romer]] | 1955-11-07<br/>1955-11-06 | 471 |- | | [[:en:Paul Root Wolpe]] | 1957-02-26 | 969 |- | [[File:Paul Sereno in 2007.jpg|center|128px]] | [[:en:Paul Sereno]] | 1957-10-11 | 385 |- | | ''[[:d:Q23657114|Paul Snelgrove]]'' | | 1043 |- | [[File:Paul Stamets with Agarikon.jpg|center|128px]] | [[:en:Paul Stamets]] | 1955-07-17 | 229 |- | | [[:en:Paul Tudor Jones]] | 1954-09-28 | 2473 |- | | [[:en:Paul W. Ewald]] | | 230 |- | | [[:en:Paul W. K. Rothemund]] | | 163 |- | | [[:en:Paula Johnson]] | | 1718 |- | | [[:en:Paula Scher]] | 1948-10-06 | paula_scher<br/>393 |- | | [[:en:Pavan Sukhdev]] | 1960-03-30 | 1023 |- | | [[:en:Pawan Sinha]] | | 556 |- | | ''[[:d:Q23671263|Pearl Arredondo]]'' | | 1645 |- | | [[:en:Penelope Boston]] | | 381 |- | | ''[[:d:Q23662947|Penelope Jagessar Chaffer]]'' | | 1230 |- | | ''[[:d:Q23783063|Pete Alcorn]]'' | | 451 |- | | ''[[:d:Q23712954|Peter Attia]]'' | | 1659 |- | [[File:PeterZG-small.jpg|center|128px]] | [[:en:Peter Diamandis]] | 1961-05-20 | 252 |- | | [[:en:Peter Donnelly]] | 1959-05-15 | 63 |- | | ''[[:d:Q23712235|Peter Doolittle]]'' | | 1727 |- | [[File:Peter Eigen.jpg|center|128px]] | [[:en:Peter Eigen]] | 1938-06-11 | 666 |- | [[File:Peter Gabriel Allan Warren.jpg|center|128px]] | [[:en:Peter Gabriel]] | 1950-02-13 | peter_gabriel<br/>24 |- | | ''[[:d:Q23759857|Peter Haas]]'' | | 805 |- | | ''[[:d:Q23769555|Peter Hirshberg]]'' | | 279 |- | [[File:Peter Molyneux 20080927 Festival du jeu video 02.jpg|center|128px]] | [[:en:Peter Molyneux]] | 1959-05-05 | 743 |- | [[File:Peter Norvig 2000 (1).jpg|center|128px]] | [[:en:Peter Norvig]] | 1956-12-05 | 1379 |- | | [[:en:Peter Reinhart]] | | 390 |- | | ''[[:d:Q23662569|Peter Saul]]'' | | 1265 |- | [[File:Singer1.jpg|center|128px]] | [[:en:Peter Singer]] | 1946-07-06 | 1462 |- | | ''[[:d:Q23796156|Peter Tyack]]'' | | 767 |- | | ''[[:d:Q23712817|Peter van Manen]]'' | | 1672 |- | [[File:Peter van Uhm.jpg|center|128px]] | [[:en:Peter van Uhm]] | 1955-07-15 | 1213 |- | | [[:en:Peter Ward (paleontologist)|Peter Ward]] | 1949 | 398 |- | | [[:en:Phil Borges]] | 1942 | 41 |- | | [[:en:Phil Hansen (artist)|Phil Hansen]] | 1979 | 1461 |- | [[File:Philip Plait 2007.jpg|center|128px]] | [[:en:Phil Plait]] | 1964-09-30 | 1109 |- | | ''[[:d:Q23728383|Philip Evans]]'' | | 1810 |- | | [[:en:Philip K. Howard]] | 1948 | 621 |- | [[File:Philip Rosedale, Web 2.0 Conference.jpg|center|128px]] | [[:en:Philip Rosedale]] | 1968-09-29 | 325 |- | [[File:Zimbardo in Warsaw 2009.jpg|center|128px]] | [[:en:Philip Zimbardo]] | 1933-03-23 | 242 |- | [[File:PhilippePetitAAFeb09.jpg|center|128px]] | [[:en:Philippe Petit]] | 1949-08-13 | 1158 |- | [[File:Philippe Starck.jpg|center|128px]] | [[:en:Philippe Starck]] | 1949-01-18 | 176 |- | | [[:en:Pia Mancini]] | | 2094 |- | [[File:Pico Iyer 2.08.12 (6847745503).jpg|center|128px]] | [[:en:Pico Iyer]] | 1957-02-11 | 1593 |- | | [[:en:Pilobolus (dance company)|Pilobolus]] | | 25 |- | | ''[[:d:Q23662189|Plankton Chronicles Project]]'' | | 1270 |- | [[File:Pranavmistry.jpg|center|128px]] | [[:en:Pranav Mistry]] | 1981-05-14 | 417 |- | [[File:Preston Reed June 2011.jpg|center|128px]] | [[:en:Preston Reed]] | 1955-04-13 | 1301 |- | | ''[[:d:Q23656762|Péter Fankhauser]]'' | | 1044 |- | | ''[[:d:Q23783069|Qi Zhang]]'' | | 457 |- | | ''[[:d:Q23657158|Quixotic Fusion]]'' | | 1159 |- | | ''[[:d:Q23657089|Quyen Nguyen]]'' | | 1123 |- | | ''[[:d:Q23795664|Rachel Armstrong]]'' | | 575 |- | | ''[[:d:Q20995290|Rachel Botsman]]'' | | 882 |- | | ''[[:d:Q23783093|Rachel Pike]]'' | | 584 |- | | [[:en:Rachel Sussman]] | 1975 | 769 |- | [[File:Horizonte 2014 Fr 1464.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q18397247|Rachelle Garniez]]'' | 2000s | 253 |- | | [[:en:Raffaello D'Andrea]] | | raffaello_d_andrea<br/>1594 |- | | ''[[:d:Q23795356|Raghava KK]]'' | | 618 |- | [[File:Ramesh Mashelkar Apr09.jpg|center|128px]] | [[:en:Raghunath Anant Mashelkar]] | 1943-01-01 | 543 |- | | ''[[:d:Q23768717|Rainer Strack]]'' | | 2271 |- | | [[:en:Rajesh P. N. Rao|Rajesh P.N. Rao]] | 1970-07-02 | 903 |- | | ''[[:d:Q23760316|Rajiv Maheswaran]]'' | | 2455 |- | | ''[[:d:Q23784293|Ralph Langner]]'' | | 960 |- | | ''[[:d:Q23759575|Ramanan Laxminarayan]]'' | | 2151 |- | | [[:en:Ramesh Raskar]] | | ramesh_raskar<br/>1328 |- | | ''[[:d:Q23657180|Ramona Pierson]]'' | | 1125 |- | | ''[[:d:Q23712989|Ramsey Musallam]]'' | | 1641 |- | | [[:en:Rana el Kaliouby]] | 1978 | 2533 |- | [[File:Randall Munroe ducks.JPG|center|128px]] | [[:en:Randall Munroe]] | 1984-10-17 | 1750 |- | [[File:RandyPausch Wiki 2.jpg|center|128px]] | [[:en:Randy Pausch]] | 1960-10-23 | 643 |- | | ''[[:d:Q23751633|Raspyni Brothers]]'' | | 198 |- | [[File:Raul Midón.jpg|center|128px]] | [[:en:Raúl Midón|Raul Midón]] | 1966-03-14 | 168 |- | | ''[[:d:Q23784984|Ravin Agrawal]]'' | | 652 |- | | [[:en:Ray Anderson (entrepreneur)|Ray Anderson]] | 1934-07-28 | 351 |- | [[File:Raymond Kurzweil Fantastic Voyage.jpg|center|128px]] | [[:en:Ray Kurzweil]] | 1948-02-12 | 42 |- | [[File:Ray Zahab speaking at TED in 2009.jpg|center|128px]] | [[:en:Ray Zahab]] | 2006-11-01 | 399 |- | | [[:en:Read Montague]] | 1960 | 1319 |- | [[File:Rebecca Goldstein.jpg|center|128px]] | [[:en:Rebecca Goldstein]] | 1950-02-23 | 1172 |- | [[File:Rebeccamackinnon wenxin.jpg|center|128px]] | [[:en:Rebecca MacKinnon]] | 1969-09-16 | 1028 |- | | [[:en:Rebecca Onie]] | 1977 | 1372 |- | | [[:en:Rebecca Saxe]] | | 473 |- | | ''[[:d:Q23759787|Reed Kroloff]]'' | | 262 |- | [[File:Reggie Watts at PopTech 2011 (a).jpg|center|128px]] | [[:en:Reggie Watts]] | 1972-03-23 | 1160 |- | [[File:DARPA Director Dr regina dugan.jpeg|center|128px]] | [[:en:Regina E. Dugan]] | 1963-03-19 | 1161 |- | | ''[[:d:Q23783055|Regina Hartley]]'' | | 2606 |- | [[File:Renata Salecl, Subversive Film Festival, Zagreb.JPG|center|128px]] | [[:en:Renata Salecl]] | 1962-01-09 | 1595 |- | | ''[[:d:Q23795629|Renny Gleeson]]'' | | 431 |- | [[File:Reshma Saujani (6723908891).jpg|center|128px]] | [[:en:Reshma Saujani]] | 1975-11-18 | reshma_saujani |- | | [[:en:Reuben Heyday Margolin]] | | 1163 |- | | [[:en:Ric Elias]] | 1967-05-21 | ric_elias<br/>983 |- | | [[:en:Ricardo Semler]] | 1959 | 2048 |- | | [[:en:Rich Benjamin]] | | 2534 |- | [[File:Richard Baraniuk at the SPARC 2014 OA Meeting - DSC00777 (cropped).JPG|center|128px]] | [[:en:Richard Baraniuk]] | | 26 |- | [[File:5.3.10RichardBransonByDavidShankbone.jpg|center|128px]] | [[:en:Richard Branson]] | 1950-07-18 | 161 |- | [[File:Richard Dawkins Cooper Union Shankbone.jpg|center|128px]] | [[ਰਿਚਰਡ ਡੋਕਿਨਜ਼]] | 1941-03-26 | 93 |- | [[File:RichardFeynman-PaineMansionWoods1984 copyrightTamikoThiel bw.jpg|center|128px]] | [[:en:Richard Feynman]] | 1918-05-11 | 673 |- | [[File:RichardWilkinson.jpg|center|128px]] | [[:en:Richard G. Wilkinson]] | 1943-07-03 | 1027 |- | | ''[[:d:Q21340682|Richard L. Pyle]]'' | 1967 | 410 |- | [[File:Richard H. Ledgett.jpg|center|128px]] | [[:en:Richard Ledgett]] | | 1845 |- | | [[:en:Richard Preston]] | 1954-08-05 | 323 |- | | ''[[:d:Q23656666|Richard Resnick]]'' | | 1085 |- | | ''[[:d:Q23785283|Richard Sears]]'' | | 712 |- | | ''[[:d:Q23657219|Richard Seymour]]'' | | 1092 |- | | ''[[:d:Q23795641|Richard St. John]]'' | | 70 |- | | ''[[:d:Q23797900|Richard Turere]]'' | | 1460 |- | | ''[[:d:Q23670529|Richard Weller]]'' | | 1521 |- | | ''[[:d:Q23662323|Rick Guidotti]]'' | | 1347 |- | [[File:Rick.Smolan.headshot.jpg|center|128px]] | [[:en:Rick Smolan]] | 1949-11-05 | rick_smolan<br/>251 |- | [[File:Pastor Rick Warren Crop.jpg|center|128px]] | [[:en:Rick Warren]] | 1954-01-28 | 71 |- | [[File:Rickard Falkvinge - 2006-06-03 (Jon Åslund).jpg|center|128px]] | [[:en:Rick Falkvinge|Rickard Falkvinge]] | 1972-01-21 | 1269 |- | | ''[[:d:Q23759728|Rishi Manchanda]]'' | | 2023 |- | | ''[[:d:Q23671271|Rita F. Pierson]]'' | | 1640 |- | | [[:en:Rives (poet)|Rives]] | 1966 | 27 |- | | ''[[:d:Q23796184|Rob Dunbar]]'' | | 795 |- | | [[:en:Rob Forbes]] | | 388 |- | | ''[[:d:Q23783483|Rob Harmon]]'' | | 965 |- | [[File:Voices of Transition Rob Hopkins.png|center|128px]] | [[:en:Rob Hopkins]] | 1968 | 488 |- | | [[:en:Rob Knight (biologist)|Rob Knight]] | 1976 | 1748 |- | [[File:Kid President in White House 2013 Easter Egg Roll Promo.jpg|center|128px]] | [[:en:Robby Novak]] | 2003-01-26 | 1532 |- | | [[:en:Robert Ballard]] | 1942-06-30 | 235 |- | | [[:en:Robert Fischell]] | 1930 | 57 |- | | ''[[:d:Q23728142|Robert Full]]'' | | 174 |- | | ''[[:d:Q23797194|Robert Gupta]]'' | | 685 |- | | [[:en:Robert Hammond (High Line)|Robert Hammond]] | | 1073 |- | | [[:en:Robert J. Gordon]] | 1940-09-03 | 1496 |- | [[File:Robert Lang.JPG|center|128px]] | [[:en:Robert J. Lang]] | 1961-05-04 | 264 |- | | ''[[:d:Q23797695|Robert Lee Hotz]]'' | | 786 |- | | [[:en:Robert Legato]] | 1956 | 1334 |- | | [[:en:Robert Mankoff]] | 1944-05-01 | 1660 |- | | ''[[:d:Q23759693|Robert Muggah]]'' | | 2049 |- | [[File:Robert Neuwirth in 2011.jpg|center|128px]] | [[:en:Robert Neuwirth]] | | 43 |- | [[File:RobReid.jpg|center|128px]] | [[:en:Robert Reid (author)|Robert Reid]] | 1966-10-02 | rob_reid<br/>1231 |- | [[File:Robert Sapolsky-edited.jpg|center|128px]] | [[:en:Robert Sapolsky]] | 1957 | 645 |- | | [[:en:Robert Swan]] | 1956-07-28 | 2050 |- | [[File:Robert Thurman 2006.jpg|center|128px]] | [[:en:Robert Thurman]] | 1941-08-03 | 119 |- | [[File:Robert Wright journalist.jpg|center|128px]] | [[:en:Robert Wright (journalist)|Robert Wright]] | 1957-01-25 | 61 |- | | ''[[:d:Q23809243|Roberto D'Angelo and Francesca Fedeli]]'' | | 1666 |- | [[File:Robinchase2008.jpg|center|128px]] | [[:en:Robin Chase]] | | 188 |- | [[File:Robin Ince - EdSciFest 2014.JPG|center|128px]] | [[:en:Robin Ince]] | 1969-02-20 | 1051 |- | [[File:RobinMorgan profile.jpg|center|128px]] | [[:en:Robin Morgan]] | 1941-01-29 | 2535 |- | | ''[[:d:Q23782688|Robin Murphy]]'' | | 2540 |- | | ''[[:d:Q23713828|Robin Nagle]]'' | | 1709 |- | | ''[[:d:Q23760207|Robyn Stein DeLuca]]'' | | 2511 |- | [[File:Rodney Brooks ML40.jpg|center|128px]] | [[:en:Rodney Brooks]] | 1954-12-30 | 289 |- | [[File:Rodney Mullen-2.jpg|center|128px]] | [[:en:Rodney Mullen]] | 1966-08-17 | rodney_mullen<br/>1375 |- | | ''[[:d:Q23712290|Rodrigo Canales]]'' | | 1708 |- | | ''[[:d:Q23657103|Roger Doiron]]'' | | 1126 |- | [[File:Roger Ebert (extract) by Roger Ebert.jpg|center|128px]] | [[:en:Roger Ebert]] | 1942-06-18 | 904 |- | [[File:Roger-McNamee.jpg|center|128px]] | [[:en:Roger McNamee]] | 1956-05-02 | 1102 |- | | ''[[:d:Q23728309|Roger Stein]]'' | | 1741 |- | | [[:en:Rogier van der Heide]] | 1970 | 967 |- | [[File:Rokia Traoré - Festival du Bout du Monde 2013 - 003.jpg|center|128px]] | [[:en:Rokia Traoré]] | 1974-01-24 | 166 |- | | [[:en:Roman Mars]] | | 2403 |- | | ''[[:d:Q23769241|Romina Libster]]'' | | 2357 |- | [[File:Mr. Romulus Whitaker.JPG|center|128px]] | [[:en:Romulus Whitaker]] | 1943-05-23<br/>1943 | 563 |- | | [[:en:Ron Eglash]] | 1958-12-25 | 142 |- | | [[:en:Ron Finley]] | | 1506 |- | | [[:en:Ron Gutman]] | | ron_gutman<br/>990 |- | | [[:en:Ron McCallum]] | 1948-10-08 | 1680 |- | | ''[[:d:Q23662811|Ronny Edry]]'' | | 1453 |- | [[File:Rory Bremner at the Savoy 2007.jpg|center|128px]] | [[:en:Rory Bremner]] | 1961-04-06 | 461 |- | [[File:Rory Stewart MP.jpg|center|128px]] | [[:en:Rory Stewart]] | 1973-01-03 | 1045 |- | | [[:en:Rory Sutherland (advertising)|Rory Sutherland]] | 1965 | 476 |- | | [[:en:Rose George]] | 1969 | 1459 |- | | ''[[:d:Q23759550|Rose Goslinga]]'' | | 1944 |- | | ''[[:d:Q23728320|Roselinde Torres]]'' | | 1802 |- | | ''[[:d:Q23759581|Rosie King]]'' | | 2144 |- | [[File:Portrait of Ross Lovegrove.jpg|center|128px]] | [[:en:Ross Lovegrove]] | 1958 | 28 |- | [[File:Roxane gay 9134940.JPG|center|128px]] | [[:en:Roxane Gay]] | 1974 | 2536 |- | | ''[[:d:Q23728739|Roy Gould]]'' | | 199 |- | | [[:en:Roz Savage]] | 1967-12-23 | 701 |- | [[File:Ruby Wax.jpg|center|128px]] | [[:en:Ruby Wax]] | 1951-04-19 | 1320 |- | [[File:Rufus Cappadocia.jpg|center|128px]] | [[:en:Rufus Cappadocia]] | | 265 |- | | ''[[:d:Q23809230|Rufus Griscom and Alisa Volkman]]'' | | 857 |- | | ''[[:d:Q23713556|Rupal Patel]]'' | | 1705 |- | [[File:Russell G Foster - EdSciFest 2014 (20).JPG|center|128px]] | [[:en:Russell Foster (neuroscientist)|Russell G. Foster]] | 1959 | 1623 |- | | [[:en:Ruth Chang]] | | 1890 |- | | ''[[:d:Q23727935|Ryan Holladay]]'' | | 1743 |- | | ''[[:d:Q23783358|Ryan Lobo]]'' | | 541 |- | | ''[[:d:Q16876158|Ryan Merkley]]'' | | 1421 |- | | [[:en:Sakena Yacoobi]] | | 2537 |- | | ''[[:d:Q23670961|Saki Mafundikwa]]'' | | 1458 |- | | [[:en:Sally Kohn]] | 1977-03-27 | 1730 |- | [[File:Salman Khan TED 2011.jpg|center|128px]] | [[:en:Salman Khan (educator)|Salman Khan]] | 1976-10-11 | salman_khan<br/>916 |- | | ''[[:d:Q23670952|Salvatore Iaconesi]]'' | | 1611 |- | [[File:Sam Harris 01.jpg|center|128px]] | [[:en:Sam Harris]] | 1967-04-09 | 593 |- | | ''[[:d:Q23795645|Sam Martin]]'' | | 564 |- | | [[:en:Sam Richards (sociologist)|Sam Richards]] | 1960-09-03 | 980 |- | [[File:Samantha Power 2008.jpg|center|128px]] | [[:en:Samantha Power]] | 1970-09-21 | 311 |- | | ''[[:d:Q23782711|Samuel Cohen]]'' | | 2572 |- | | ''[[:d:Q23670660|Sandra Aamodt]]'' | | 1612 |- | | ''[[:d:Q23657109|Sandra Fisher-Martins]]'' | | 1099 |- | | ''[[:d:Q23782729|Sandrine Thuret]]'' | | 2573 |- | | ''[[:d:Q23769249|Sangu Delle]]'' | | 2249 |- | | ''[[:d:Q23713544|Sanjay Dastoor]]'' | | 1544 |- | | ''[[:d:Q23662565|Sanjay Pradhan]]'' | | 1286 |- | | ''[[:d:Q23728286|Sara Lewis]]'' | | 1751 |- | | [[:en:Sara Seager]] | 1971-07-21 | 2402 |- | | ''[[:d:Q23760629|Sarah Bergbreiter]]'' | | 2312 |- | [[File:SarahJones.jpg|center|128px]] | [[:en:Sarah Jones (stage actress)|Sarah Jones]] | 1973-11-29 | 370 |- | | ''[[:d:Q23797164|Sarah Kaminsky]]'' | | 808 |- | [[File:Sarah Kay esinemas konverentsil TED 2011. aastal. Foto Steve Jürvetson.jpg|center|128px]] | [[:en:Sarah Kay (poet)|Sarah Kay]] | 1988-06-19 | 905 |- | | [[:en:Sarah Lewis (curator)|Sarah Lewis]] | | 1809 |- | [[File:Sarah Parcak, 2014 (crop).jpg|center|128px]] | [[:en:Sarah Parcak]] | 1979 | 1164 |- | | [[:en:Sarah-Jayne Blakemore]] | 1974-08-11 | sarah_jayne_blakemore |- | | ''[[:d:Q23656709|Sasha Dichter]]'' | | 1086 |- | [[File:Saul Griffith shot at Pop!Tech by Kris Krug.jpg|center|128px]] | [[:en:Saul Griffith]] | 1974 | 52 |- | | [[:en:Saša Vučinić]] | | 75 |- | | [[:en:Scilla Elworthy]] | 1943-06-03 | 1403 |- | | ''[[:d:Q23782703|Scott Dinsmore]]'' | | 2645 |- | | ''[[:d:Q23662590|Scott Fraser]]'' | | 1412 |- | | [[:en:Scott Kim]] | 1955 | 589 |- | [[File:Scott McCloud.Making Comics Tour.RISD.gk.JPG|center|128px]] | [[:en:Scott McCloud]] | 1960-06-10 | 389 |- | | ''[[:d:Q23661641|Scott Rickard]]'' | | 1198 |- | | ''[[:d:Q21551156|Scott Summit]]'' | | 1261 |- | | ''[[:d:Q23817870|Sean Gourley]]'' | | 440 |- | [[File:Seanmcarroll2.jpg|center|128px]] | [[:en:Sean M. Carroll]] | 1966-10-05 | sean_carroll<br/>671 |- | | ''[[:d:Q23662471|Sebastian Deterding]]'' | | 1362 |- | [[File:Sebastian Junger, April 2013.jpg|center|128px]] | [[:en:Sebastian Junger]] | 1962-01-17 | 1901 |- | | [[:en:Sebastian Seung]] | | 751 |- | [[File:Sebastian Thrun World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]] | [[:en:Sebastian Thrun]] | 1967-05-14 | 972 |- | | ''[[:d:Q23795349|Sebastian Wernicke]]'' | | 702 |- | [[File:Sebastiaosalgado2006.jpg|center|128px]] | [[:en:Sebastião Salgado]] | 1944-02-08 | 1508 |- | | [[:en:Sendhil Mullainathan]] | 2000s | 546 |- | | ''[[:d:Q23729052|Sergei Lupashin]]'' | | 1829 |- | [[File:Sergey Brin Ted 2010.jpg|center|128px]] | [[:en:Sergey Brin]] | 1973-08-21 | 1552 |- | [[File:Seth F. Berkley - Annual Meeting of the New Champions 2012.jpg|center|128px]] | [[:en:Seth Berkley]] | 1956-10-18 | 617 |- | [[File:Seth Godin in 2009.jpg|center|128px]] | [[:en:Seth Godin]] | 1960-07-10 | seth_godin<br/>29 |- | | [[:en:Seth Priebatsch]] | | 784 |- | [[File:CSICON 2011-Seth Shostak.JPG|center|128px]] | [[:en:Seth Shostak]] | 1943-07-20 | seth_shostak<br/>1371 |- | | ''[[:d:Q23759752|Severine Autesserre]]'' | | 2096 |- | [[File:Seyi Oyesola.jpg|center|128px]] | [[:en:Seyi Oyesola]] | | 237 |- | | [[:en:Shabana Basij-Rasikh]] | | 1539 |- | | [[:en:Shaffi Mather]] | 1970-02-06 | shaffi_mather<br/>544 |- | [[File:Shai Agassi2.jpg|center|128px]] | [[:en:Shai Agassi]] | 1968-04-19 | 356 |- | [[File:Shai Reshef.jpg|center|128px]] | [[:en:Shai Reshef]] | 1955-09-11 | 1812 |- | | [[:en:Shaka Senghor]] | | 1803 |- | | [[:en:Shane Koyczan]] | 1976-05-22 | 1550 |- | | [[:en:Shaolan Hsueh]] | 1971 | 1643 |- | [[File:Sharmeen Obaid Chinoy World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]] | [[:en:Sharmeen Obaid-Chinoy]] | 1978-11-12 | 716 |- | [[File:Sasi tharoor2.JPG|center|128px]] | [[:en:Shashi Tharoor]] | 1956-03-09 | 560 |- | | [[:en:Shawn Achor]] | 1978 | 1215 |- | | [[:en:Shea Hembrey]] | 1974 | 907 |- | [[File:Sheena Iyengar.jpg|center|128px]] | [[:en:Sheena Iyengar]] | 1969-11-29 | 731 |- | | [[:en:Sheila Nirenberg]] | | 1128 |- | | ''[[:d:Q23797211|Sheila Patek]]'' | | 77 |- | [[File:Shekhar kapur 02.jpg|center|128px]] | [[ਸ਼ੇਖਰ ਕਪੂਰ]] | 1945-12-06 | 538 |- | | [[:en:Shereen El Feki]] | 1968 | 624 |- | [[File:Sherry Turkle.jpg|center|128px]] | [[:en:Sherry Turkle]] | 1948-06-18 | 1166 |- | | [[:en:Sherwin B. Nuland]] | 1930-12-08 | 169 |- | [[File:Sheryl Sandberg World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]] | [[:en:Sheryl Sandberg]] | 1969-08-28 | 848 |- | [[File:WuDunn, Sheryl.jpg|center|128px]] | [[:en:Sheryl WuDunn]] | 1959-11-16 | 757 |- | [[File:Centre Pompidou-Metz - Pose de la première pierre -2.jpg|center|128px]] | [[:en:Shigeru Ban]] | 1957-08-05 | 1676 |- | | ''[[:d:Q23729147|Shih Chieh Huang]]'' | | 1842 |- | | [[:en:Shilo Shiv Suleman]] | 1989 | 1250 |- | | ''[[:d:Q23795685|Shimon Schocken]]'' | | 868 |- | | ''[[:d:Q23796822|Shimon Steinberg]]'' | | 811 |- | | ''[[:d:Q23760199|Shimpei Takahashi]]'' | | 2502 |- | [[File:Viennale talk (2), Shirin Neshat.jpg|center|128px]] | [[ਸ਼ੀਰੀਂ ਨਿਸ਼ਾਤ]] | 1957-03-26 | 830 |- | | ''[[:d:Q23662139|Shlomo Benartzi]]'' | | 1251 |- | | ''[[:d:Q23797949|Shree Bose]]'' | | 1190 |- | | ''[[:d:Q23728304|Shubhendu Sharma]]'' | | 1822 |- | | [[:en:Shukla Bose]] | | shukla_bose<br/>531 |- | | ''[[:d:Q23662246|Shyam Sankar]]'' | | 1302 |- | [[File:Dr. Siddhartha Mukherjee 2011.jpg|center|128px]] | [[:en:Siddhartha Mukherjee]] | 1970 | 2400 |- | | ''[[:d:Q23670511|Siddharthan Chandran]]'' | | 1596 |- | | [[:en:Siegfried Woldhek]] | 1951-05-14 | 212 |- | [[File:Simon Anholt.JPG|center|128px]] | [[:en:Simon Anholt]] | 1961 | 1945 |- | | ''[[:d:Q23657275|Simon Berrow]]'' | | 1244 |- | | ''[[:d:Q23657193|Simon Lewis]]'' | | 1078 |- | [[File:Simon sinek.jpg|center|128px]] | [[:en:Simon Sinek]] | 1973-10-09 | simon_sinek<br/>703 |- | | [[:en:Sirena Huang]] | 1994 | 45 |- | [[File:Sivamani 2009.jpg|center|128px]] | [[:en:Sivamani]] | 1959 | 557 |- | | [[:en:Skylar Tibbits]] | | 1084 |- | | [[:en:Sleepy Man]] | | 1439 |- | | [[:en:Somi]] | 1979-06-06<br/>1981-06-06 | 1832 |- | | ''[[:d:Q23661638|Sonaar Luthra]]'' | | 1197 |- | | [[:en:Sonia Shah]] | 1969 | 1597 |- | | [[:en:Sophal Ear]] | | 515 |- | [[File:Sophie Hunger 2009.jpg|center|128px]] | [[:en:Sophie Hunger]] | 1983-03-31 | 489 |- | [[File:Sophie scott photo.jpeg|center|128px]] | [[:en:Sophie Scott]] | 2013-09 | 2399 |- | [[File:Spencer Wells.jpg|center|128px]] | [[:en:Spencer Wells]] | 1969-04-06 | 268 |- | [[File:Srdja Popovic (1).jpg|center|128px]] | [[:en:Srđa Popović (activist)|Srđa Popović]] | 1973-02-01 | 1116 |- | | ''[[:d:Q23769382|Stacey Baker]]'' | | 2441 |- | | ''[[:d:Q23796642|Stacey Kramer]]'' | | 802 |- | [[File:Stanley McChrystal BG 1999.jpg|center|128px]] | [[:en:Stanley A. McChrystal]] | 1954-08-14 | 924 |- | | ''[[:d:Q23713770|Stefan Larsson]]'' | | 1723 |- | [[File:Stefan Sagmeister - 2008.jpg|center|128px]] | [[:en:Stefan Sagmeister]] | 1962-08-06 | 53 |- | | [[:en:Stefan Wolff]] | | 755 |- | | ''[[:d:Q23795676|Stefana Broadbent]]'' | | 462 |- | | ''[[:d:Q23795300|Stefano Mancuso]]'' | | 736 |- | [[File:Stefon Harris.jpg|center|128px]] | [[:en:Stefon Harris]] | 1973-03-23 | 1119 |- | [[File:Stella Young.jpg|center|128px]] | [[:en:Stella Young]] | 1982-02-24 | 1937 |- | [[File:Stephen Burt NBCC 2011 Shankbone.jpg|center|128px]] | [[:en:Stephen Burt]] | | 1598 |- | | ''[[:d:Q23727585|Stephen Cave]]'' | | 1735 |- | | ''[[:d:Q23661665|Stephen Coleman]]'' | | 1223 |- | [[File:Stephen Friend at NightScience 2013 in Paris.jpg|center|128px]] | [[:en:Stephen Friend]] | 1953-12-10 | 1801 |- | [[File:Stephen Hawking.StarChild.jpg|center|128px]] | [[ਸਟੀਵਨ ਹਾਕਿੰਗ]] | 1942-01-08 | 209 |- | | ''[[:d:Q23661621|Stephen Lawler]]'' | | 121 |- | | ''[[:d:Q23797692|Stephen Palumbi]]'' | | 774 |- | | ''[[:d:Q23301821|Stephen Petranek]]'' | | 129 |- | | ''[[:d:Q23662878|Stephen Ritz]]'' | | 1396 |- | [[File:Stephen Wolfram PR.jpg|center|128px]] | [[:en:Stephen Wolfram]] | 1959-08-29 | stephen_wolfram<br/>655 |- | | ''[[:d:Q23670647|Steve Howard]]'' | | 1613 |- | [[File:Steve Jobs Headshot 2010-CROP.jpg|center|128px]] | [[ਸਟੀਵ ਜੌਬਜ਼]] | 1955-02-24 | 640 |- | [[File:Steve Jurvetson in 2004.jpg|center|128px]] | [[:en:Steve Jurvetson]] | 1967-03-01 | 201 |- | | ''[[:d:Q23656010|Steve Keil]]'' | | 1065 |- | | ''[[:d:Q23712705|Steve Ramirez]]'' | | 1677 |- | [[File:Dame steve shirley.jpg|center|128px]] | [[:en:Steve Shirley]] | 1933-09-16 | 1713 |- | | [[:en:Steve Silberman]] | | 2447 |- | | [[:en:Steve Truglia]] | 1962 | 480 |- | | ''[[:d:Q23662571|Steven Addis]]'' | | 1237 |- | [[File:Professor Steven Cowley FRS.jpg|center|128px]] | [[:en:Steven Cowley]] | 2000s | 463 |- | [[File:Steven Berlin Johnson - South by Southwest 2008 crop.jpg|center|128px]] | [[:en:Steven Johnson (author)|Steven Johnson]] | 1968-06-06 | 68 |- | | [[:en:Steven Levitt]] | 1967-05-29 | 30 |- | | [[:en:Steven M. Wise]] | 1952 | 2397 |- | [[File:Steven Pinker 2005.jpg|center|128px]] | [[:en:Steven Pinker]] | 1954-09-18 | 154 |- | | ''[[:d:Q23670976|Steven Schwaitzberg]]'' | | 1526 |- | | [[:en:Steven Strogatz]] | 1959-08-13 | 382 |- | | [[:en:Stew (musician)|Stew]] | 1961-08-16 | 108 |- | [[File:Stewart Brand -Sausalito, California, USA -at home-14Dec2010.jpg|center|128px]] | [[:en:Stewart Brand]] | 1938-12-14 | stewart_brand<br/>111 |- | [[File:Sting ThePolice 2007.jpg|center|128px]] | [[:en:Sting (musician)|Sting]] | 1951-10-02 | 1791 |- | | ''[[:d:Q23783413|Stuart Brown]]'' | | 418 |- | [[File:Stuart Firestein 2012.JPG|center|128px]] | [[:en:Stuart Firestein]] | | 1457 |- | | [[:en:Sue Austin]] | 1965-09-07 | 1509 |- | [[File:Sue Savage Rumbaugh 2011 Shankbone.JPG|center|128px]] | [[:en:Sue Savage-Rumbaugh]] | 1946 | Susan_Savage-Rumbaugh<br/>76 |- | [[File:Sugra mitra.jpg|center|128px]] | [[:en:Sugata Mitra]] | 1952-02-12 | sugata_mitra<br/>158 |- | [[File:SuheirHammad.jpg|center|128px]] | [[:en:Suheir Hammad]] | 1973-10-25 | 840 |- | [[File:Suki Kim, Miami Book Fair 2015 - 2.jpg|center|128px]] | [[:en:Suki Kim]] | | 2450 |- | [[File:SunithaKrishnanJI1.jpg|center|128px]] | [[:en:Sunitha Krishnan]] | 1972 | 540 |- | | [[:en:Sunni Brown]] | 1977-07-08 | 908 |- | [[File:Susan Blackmore (2014).jpg|center|128px]] | [[:en:Susan Blackmore]] | 1951-07-29 | 241 |- | [[File:SusanCainPortrait 250px 20120305.jpg|center|128px]] | [[:en:Susan Cain]] | 1968 | 1167 |- | | ''[[:d:Q23769279|Susan Colantuono]]'' | | 2229 |- | [[File:Susan Shaw with Seal Pup 2007.jpg|center|128px]] | [[:en:Susan D. Shaw]] | 1943-10-24 | susan_shaw<br/>781 |- | | ''[[:d:Q23759572|Susan Etlinger]]'' | | 2220 |- | | [[:en:Susan L. Solomon]] | 1951 | 1285 |- | [[File:Dr Susan Lim Mey Lee.jpg|center|128px]] | [[:en:Susan Lim]] | | 979 |- | | [[:en:Suzana Herculano-Houzel]] | 1972 | 1635 |- | | [[:en:Suzanne Lee]] | | 988 |- | | ''[[:d:Q23727927|Suzanne Talhouk]]'' | | 1740 |- | [[File:Plos paabo.jpg|center|128px]] | [[:en:Svante Pääbo]] | 1955-04-20 | 1026 |- | | [[:en:Sxip Shirey]] | | 250 |- | [[File:SylviaEarle.jpg|center|128px]] | [[:en:Sylvia Earle]] | 1935-08-30 | 347 |- | [[File:T Boone Pickens 2011 Shankbone.JPG|center|128px]] | [[:en:T. Boone Pickens]] | 1928-05-22 | 1170 |- | [[File:TaiyeSelasi P1030135.JPG|center|128px]] | [[:en:Taiye Selasi]] | 1979-11-02 | 2108 |- | | [[:en:Takaharu Tezuka]] | 1964-02-23 | 2541 |- | | ''[[:d:Q23760236|Tal Danino]]'' | | 2478 |- | | ''[[:d:Q23662204|Tal Golesworthy]]'' | | 1275 |- | | [[:en:Tali Sharot]] | | 1168 |- | | ''[[:d:Q23729163|Talithia Williams]]'' | | 2026 |- | | ''[[:d:Q23662544|Tamara Roukaerts]]'' | | 1390 |- | [[File:TanTTLe.jpg|center|128px]] | [[:en:Tan Le]] | 1977-05-20 | 734 |- | | ''[[:d:Q23714031|Tania Luna]]'' | | 1669 |- | | [[:en:Tania Simoncelli]] | | tania_simoncelli |- | | [[:en:Taryn Simon]] | 1975-02-04 | 474 |- | | ''[[:d:Q23759688|Tasso Azevedo ]]'' | | 2102 |- | [[File:MAKERS event New York Feb 7, 2013.jpg|center|128px]] | [[:en:Tavi Gevinson]] | 1996-04-21 | 1346 |- | [[File:Taylor Mali.jpg|center|128px]] | [[:en:Taylor Mali]] | 1965-03-28 | 656 |- | [[File:Taylor Wilson - 02.jpg|center|128px]] | [[:en:Taylor Wilson]] | 1994-05-07 | taylor_wilson<br/>1256 |- | [[File:MK34966 Teddy Cruz.jpg|center|128px]] | [[:en:Teddy Cruz]] | 1962 | 1625 |- | [[File:Teiturpiano.jpg|center|128px]] | [[:en:Teitur Lassen]] | 1977-01-04 | 2396 |- | | ''[[:d:Q23783488|Terry Moore]]'' | | 994 |- | [[File:Thandie Newton 2, 2010.jpg|center|128px]] | [[:en:Thandie Newton]] | 1972-11-06 | 1025 |- | | ''[[:d:Q23797880|The Lady Lifers]]'' | | 2553 |- | | ''[[:d:Q23797818|The LXD]]'' | | 632 |- | | ''[[:d:Q23798957|The TED Staff]]'' | | 1848 |- | [[File:Unleashing Entrepreneurial Innovation with Stanford University Theaster Gates.jpg|center|128px]] | [[:en:Theaster Gates]] | 1973-08-28 | 2477 |- | | [[:en:Thelma Golden]] | 1966 | 363 |- | [[File:Jansen Theo Hannover.jpg|center|128px]] | [[:en:Theo Jansen]] | 1948-03-17 | theo_jansen<br/>144 |- | [[File:2015LinnellFlansburghTMBG.jpg|center|128px]] | [[:en:They Might Be Giants]] | | 225 |- | | [[:en:Thom Mayne]] | 1944-01-19 | 31 |- | [[File:Thomas Dolby, 2006.jpg|center|128px]] | [[:en:Thomas Dolby]] | 1958-10-14 | 107 |- | | ''[[:d:Q23783479|Thomas Goetz]]'' | | 938 |- | [[File:Thomas Heatherwick at Strelka Institute.jpg|center|128px]] | [[:en:Thomas Heatherwick]] | 1970-02-17 | 948 |- | | ''[[:d:Q23768719|Thomas Hellum]]'' | | 2371 |- | | [[:en:Thomas P. Campbell]] | 1962 | 1217 |- | [[File:Thomas Barnett.jpg|center|128px]] | [[:en:Thomas P. M. Barnett]] | 1962 | 33 |- | [[File:Piketty in Cambridge 3 crop.jpg|center|128px]] | [[ਤੋਮਾਂ ਪਿਕੇਤੀ]] | 1971-05-07 | 1942 |- | [[File:2014-01-08 Thomas Pogge 4737-cropped.JPG|center|128px]] | [[:en:Thomas Pogge]] | 1953-08-13 | 1127 |- | [[File:Thomas Insel NIMH 2011.JPG|center|128px]] | [[:en:Thomas R. Insel]] | 1951-10-19 | 1632 |- | | ''[[:d:Q23657200|Thomas Suarez]]'' | | 1105 |- | | ''[[:d:Q23784804|Thomas Thwaites]]'' | | 930 |- | | [[:en:Thulasiraj Ravilla]] | | 571 |- | | [[:en:Tierney Thys]] | 1966 | 113 |- | [[File:Sir Tim Berners-Lee.jpg|center|128px]] | [[ਟਿਮ ਬਰਨਰਸ-ਲੀ]] | 1955-06-08 | tim_berners_lee<br/>338 |- | | [[:en:Tim Birkhead]] | 1950-02-20 | 700 |- | | ''[[:d:Q1735158|Tim Brown]]'' | 1962-06-24 | 308 |- | [[File:Tim Harford in 2012.jpg|center|128px]] | [[:en:Tim Harford]] | 1973-09-27 | 1077 |- | [[File:Tim Jackson (2005).jpg|center|128px]] | [[:en:Tim Jackson (economist)|Tim Jackson]] | 1957-06-04 | 764 |- | | ''[[:d:Q23663091|Tim Leberecht]]'' | | 1419 |- | [[File:TimFerriss.jpg|center|128px]] | [[:en:Tim Ferriss|Timothy Ferriss]] | 1977-07-20 | 433 |- | | [[:en:Timothy J. Bartik]] | 1952-10-01 | 1642 |- | | ''[[:d:Q23662586|Timothy Prestero]]'' | | 1408 |- | | ''[[:d:Q23670500|Toby Eccles]]'' | | 1602 |- | | [[:en:Toby Shapshak]] | | 1614 |- | [[File:Tod Machover JI1.jpg|center|128px]] | [[:en:Tod Machover]] | 1953-11-24 | 215 |- | | ''[[:d:Q23662531|Todd Humphreys]]'' | | 1387 |- | | ''[[:d:Q23656743|Todd Kuiken]]'' | | 1054 |- | | [[:en:Tom Chatfield]] | 1980 | 724 |- | | ''[[:d:Q23765117|Tom Honey]]'' | | 97 |- | | ''[[:d:Q23655997|Tom Rielly]]'' | | 106 |- | | [[:en:Tom Shannon (artist)|Tom Shannon]] | 1947-06-23 | 445 |- | | ''[[:d:Q23712919|Tom Thum]]'' | | 1664 |- | | ''[[:d:Q23783043|Tom Uglow]]'' | | 2709 |- | [[File:Tom Wujec Speaking Photo.JPG|center|128px]] | [[:en:Tom Wujec]] | 1959-07-14 | 211 |- | | ''[[:d:Q23727824|Toni Griffin]]'' | | 1736 |- | [[File:Tony Fadell.jpg|center|128px]] | [[:en:Tony Fadell]] | 1969-03-22 | 2395 |- | | ''[[:d:Q9360020|Tony Porter]]'' | | 836 |- | [[File:Tony Robbins.jpg|center|128px]] | [[:en:Tony Robbins]] | 1960-02-29 | 95 |- | | ''[[:d:Q23782672|Tony Wyss-Coray]]'' | | 2567 |- | | ''[[:d:Q23769244|Topher White]]'' | | 2296 |- | | ''[[:d:Q23759778|Torsten Reil]]'' | | 255 |- | [[File:TraceyChevalier.jpg|center|128px]] | [[:en:Tracy Chevalier]] | 1962-11-19<br/>1962-10-19 | 1393 |- | | [[:en:Trevor Aaronson]] | | 2492 |- | | [[:en:Tristram Stuart]] | 1977 | 1415 |- | | ''[[:d:Q23729168|Tristram Wyatt]]'' | | 1898 |- | | [[:en:Trita Parsi]] | 1974-07-21 | 1604 |- | [[File:Tyler Cowen 1.jpg|center|128px]] | [[:en:Tyler Cowen]] | 1962-01-21 | 1186 |- | | ''[[:d:Q23670993|Tyler DeWitt]]'' | | 1536 |- | | [[:en:Tyrone Hayes]] | 1967-07-29 | 1229 |- | [[File:Gegenschatz.jpg|center|128px]] | [[:en:Ueli Gegenschatz]] | 1971-01-03 | ueli_gegenschatz<br/>404 |- | | [[:en:Uldus Bakhtiozina]] | 1986-07-22 | 1835 |- | [[File:Alon Uri.jpg|center|128px]] | [[:en:Uri Alon]] | 1969 | 1615 |- | [[File:Frankfurter Buchmesse 2011 - Ursus Wehrli 1.JPG|center|128px]] | [[:en:Ursus Wehrli]] | 1969-08-13 | ursus_wehrli<br/>314 |- | | ''[[:d:Q23662548|Usman Riaz]]'' | | 1341 |- | [[File:Vanjonesadvisorforgreenjobs.png|center|128px]] | [[:en:Van Jones]] | 1968-09-20 | 933 |- | | ''[[:d:Q23769282|Vernā Myers]]'' | | 2373 |- | | ''[[:d:Q23663066|Vicki Arroyo]]'' | | 1306 |- | | [[:en:Vijay Kumar (roboticist)|Vijay Kumar]] | 1962-04-12 | 1248 |- | [[File:Vic Muniz World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]] | [[:en:Vik Muniz]] | 1961-12-20 | 32 |- | | [[:en:Vikram Patel]] | 1964-05-05 | 1350 |- | [[File:Viktor Frankl2.jpg|center|128px]] | [[:en:Viktor Frankl]] | 1905-03-26 | 707 |- | [[File:Vilayanur S Ramachandran 2011 Shankbone.JPG|center|128px]] | [[:en:Vilayanur S. Ramachandran]] | 1951 | 164 |- | | ''[[:d:Q23662545|Vinay Venkatraman]]'' | | 1391 |- | | ''[[:d:Q16682693|Vincent Cochetel]]'' | 2000s | 2388 |- | [[File:Vincent Moon.jpg|center|128px]] | [[:en:Vincent Moon]] | 1979-08-25 | 2104 |- | [[File:Vinton Cerf.jpg|center|128px]] | [[:en:Vint Cerf]] | 1943-06-23 | 1517 |- | [[File:Virginia Postrel.jpg|center|128px]] | [[:en:Virginia Postrel]] | 1960-01-14 | 300 |- | | ''[[:d:Q23783076|Vishal Vaid]]'' | | 523 |- | [[File:Vusi Mahlasela.jpg|center|128px]] | [[:en:Vusi Mahlasela]] | 1965 | 136 |- | [[File:Danny Hillis2.jpg|center|128px]] | [[:en:Danny Hillis|W. Daniel Hillis]] | 1956-09-25 | 961 |- | [[File:Wadah Khanfar.jpg|center|128px]] | [[:en:Wadah Khanfar]] | 1968 | 956 |- | [[File:Wade-Davis.jpg|center|128px]] | [[:en:Wade Davis (anthropologist)|Wade Davis]] | 1953-12-14 | 62 |- | [[File:Wael ghonim.jpg|center|128px]] | [[:en:Wael Ghonim]] | 1980-12-23 | 964 |- | | [[:en:Wayne McGregor]] | 1970-03-12 | 1281 |- | | ''[[:d:Q23727987|Wendy Chung]]'' | | 1781 |- | | [[:en:Wendy Freedman]] | 1957-07-17<br/>1957 | 2105 |- | [[File:Wes Moore credit Amunankhra House Ltd.jpg|center|128px]] | [[:en:Wes Moore]] | 1978-10-15 | 1900 |- | | ''[[:d:Q23688148|Will Marshall]]'' | | 1772 |- | [[File:Will Potter 0959.JPG|center|128px]] | [[:en:Will Potter]] | 1980 | 1840 |- | [[File:Will Wright - Game Developers Conference 2010 (2).jpg|center|128px]] | [[:en:Will Wright (game designer)|Will Wright]] | 1960-01-20 | 128 |- | | [[:en:Willard Wigan]] | 1957 | willard_wigan<br/>483 |- | [[File:Bill Ford 2011.jpg|center|128px]] | [[:en:William Clay Ford Jr.|William Clay Ford]] | 1957-05-03 | 912 |- | [[File:William K. Black.jpg|center|128px]] | [[:en:William K. Black]] | 1951-09-06 | 1888 |- | [[File:William Kamkwamba at TED in 2007.jpg|center|128px]] | [[:en:William Kamkwamba]] | 1987-08-05 | 135 |- | | ''[[:d:Q23783392|William Li]]'' | | 597 |- | [[File:William McDonough.jpg|center|128px]] | [[:en:William McDonough]] | 1951-02-21 | 100 |- | | ''[[:d:Q23662458|William Noel]]'' | | 1358 |- | | [[:en:William Stone (caver)|William Stone]] | 1952-12-07 | bill_stone<br/>123 |- | | [[:en:William Ury]] | | 877 |- | [[File:Willie Smits.jpg|center|128px]] | [[:en:Willie Smits]] | 1957-02-22 | willie_smits<br/>366 |- | | ''[[:d:Q23301429|Wingham Rowan]]'' | | 1528 |- | | ''[[:d:Q23662498|Wolfgang Kessling]]'' | | 1378 |- | | [[:en:Woody Norris]] | 1938 | 401 |- | [[File:Xaviervilalta2010.jpg|center|128px]] | [[:en:Xavier Vilalta]] | 1980-05-08 | 1697 |- | | ''[[:d:Q23713831|Xu Liu]]'' | | 1678 |- | [[File:Yang Lan - Annual Meeting of the New Champions 2012.jpg|center|128px]] | [[:en:Yang Lan]] | 1968-03-31 | 852 |- | [[File:Yann Arthus-Bertrand portrait.jpg|center|128px]] | [[:en:Yann Arthus-Bertrand]] | 1946-03-13 | yann_arthus_bertrand<br/>331 |- | | ''[[:d:Q23728380|Yann Dall'Aglio]]'' | | 1800 |- | [[File:Huang Yasheng.jpg|center|128px]] | [[:en:Yasheng Huang]] | | 1030 |- | | [[:en:Yassmin Abdel-Magied]] | | 2554 |- | | ''[[:d:Q23656971|Yoav Medan]]'' | | 1118 |- | [[File:YochaiBenklerJI6.jpg|center|128px]] | [[:en:Yochai Benkler]] | 1964 | 223 |- | | [[:en:Yoruba Richen]] | 1972 | 1765 |- | [[File:Yossi Vardi, 2005.jpg|center|128px]] | [[:en:Yossi Vardi]] | 1942 | 175 |- | [[File:Yuval Noah Harari October 2011 small.jpg|center|128px]] | [[:en:Yuval Harari]] | 1976-02-24 | 2555 |- | | ''[[:d:Q23712653|Yuyu Rau]]'' | | 1693 |- | [[File:Yves Behar.jpg|center|128px]] | [[:en:Yves Béhar]] | 1967 | 236 |- | | ''[[:d:Q23728732|Yves Morieux]]'' | | 1747 |- | [[File:Yves Rossi mg 4625.jpg|center|128px]] | [[:en:Yves Rossy]] | 1959-08-27 | 1029 |- | | [[:en:Zach Kaplan]] | | zach_kaplan<br/>304 |- | | ''[[:d:Q23670988|Zahra' Langhi]]'' | | 1533 |- | [[File:Zainab Salbi.jpg|center|128px]] | [[:en:Zainab Salbi]] | 1969 | 748 |- | | ''[[:d:Q23728371|Zak Ebrahim]]'' | | 1760 |- | [[File:Ze Frank at the 2010 Streamy Awards (cropped).jpg|center|128px]] | [[:en:Ze Frank]] | 1972-03-31 | 86 |- | [[File:Zeresenay Alemseged (2013-01).JPG|center|128px]] | [[:en:Zeresenay Alemseged]] | 1969-06-04 | 141 |- | | ''[[:d:Q23759736|Zeynep Tufekci]]'' | | 2106 |- | [[File:Remise du Prix Sakharov à Malala Yousafzai Strasbourg 20 novembre 2013 01.jpg|center|128px]] | [[:en:Ziauddin Yousafzai]] | 1969-01 | ziauddin_yousafzai<br/>1761 |- | | ''[[:d:Q23728728|Ziyah Gafić]]'' | | 1818 |} 092pi8gvxhzd6ykjhejdln7y87kclz3 0 81319 848295 847908 2026-09-29T08:22:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848295 wikitext text/x-wiki '''ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ''' 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]] ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ [[ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਕੈਡਮੀ|ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਕੈਡਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦੀ ਛੱਤਰ ਹੇਠ ਇੱਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਹਜ਼ਰਤ ਖਵਾਜਾ ਨਿਜਾਮੁਦੀਨ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਬਾਰੇ == ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਗ਼ਾਲਿਬ[[ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਕੈਡਮੀ|ਅਕੈਡਮੀ]] ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਐਲਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੀਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ|ਡਾ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ]] ਨੇ ਗ਼ਾਲਿਬ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ 22 ਫਰਵਰੀ 1969 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਰਹਾਇਸ਼, ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ। ਮੁਗਲ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਮੁਹਰਾਂ, ਸਿੱਕੇ, ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਅਤੇ ਹਥਲਿਖਤ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਇਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।   [[ਮਕਬੂਲ ਫ਼ਿਦਾ ਹੁਸੈਨ|ਐਮ ਐਫ ਹੁਸੈਨ]], [[ਸਤੀਸ਼ ਗੁਜਰਾਲ]], ਅਨੀਸ ਫਾਰੂਕੀ ਵਰਗੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹਨ। ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਕਵਿਤਾ[[ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ|, ਕੈਲੀਗਰਾਫ਼ੀ]] ਅਤੇ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵੀ ਦੇਖਣ ਲਈ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref><cite class="citation web">[http://www.delhitourism.gov.in/delhitourism/entertainment/ghalib_academy.jsp "Ghalib Academy"]<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref><ref><cite class="citation web">[http://www.ghalibacademy.org/frame.htm "BRIEF REVIEW OF GHALIB ACADEMY, NEW DELHI"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226044232/http://www.ghalibacademy.org/frame.htm%20 |date=2018-12-26 }} {{Cite web |url=http://www.ghalibacademy.org/frame.htm%20 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226044232/http://www.ghalibacademy.org/frame.htm%20 |archive-date=2018-12-26 |url-status=bot: unknown}}<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref>  ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਐਨ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਇਹ ਹਜ਼ਰਤ ਨਿਜਾਮੁਦੀਨ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ  ਇਥੋਂ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਤੋਂ [[ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ|ਹਮਾਯੂੰ ਦੀ ਕਬਰ]] ਪੈਦਲ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। == ਗੈਲਰੀ == <gallery> File:Ghalib academy 16.JPG| File:Ghalib academy 15.JPG| File:Ghalib academy 14.JPG| File:Ghalib academy 13.JPG| File:Ghalib academy 12.JPG| File:Ghalib academy 11.JPG| File:Ghalib academy 03.JPG| </gallery> == ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ == * ਕੈਲੀਗਰਾਫ਼ੀ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ<gallery> File:Gm 02 artefacts.JPG| File:Gm 03 artefacts.JPG| File:Gm 04 artefacts.JPG| File:Gm 10 artefacts.JPG| </gallery> * ਪੱਤਰ<gallery> File:Gm 05 artefacts.JPG| File:Gm 06 artefacts.JPG| File:Gm 09 artefacts.JPG| </gallery> * ਮੁਹਰਾਂ<br><gallery> File:Gm 08 artefacts.JPG| File:Gm 11 artefacts.JPG| </gallery> * ਸਿੱਕੇ<gallery> File:Gm 14 artefacts.JPG| File:Gm 15 artefacts.JPG| File:Gm 16 artefacts.JPG| File:Gm 17 artefacts.JPG| File:Gm 18 artefacts.JPG| File:Gm 19 artefacts.JPG| File:Gm 20 artefacts.JPG| File:Gm 21 artefacts.JPG| File:Gm 22 artefacts.JPG| </gallery> * ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ<br><gallery> | | File:Gm 31 artefacts.JPG| </gallery> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *[[ਗ਼ਾਲਿਬ]] *[[ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਕੈਡਮੀ|ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਕੈਡਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] *[[ਗ਼ਾਲਿਬ ਕੀ ਹਵੇਲੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਾਲਿਬ]] 4pn9d1p2lmkmjjvlnzrfq99tmd1ott3 0 81376 848218 847878 2026-09-29T02:48:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848218 wikitext text/x-wiki '''ਐਂਡੋਥੀਲਿਨ-3''' ਇੱਕ [[ਪ੍ਰੋਟੀਨ]] ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਵਿੱਚ ''EDN3'' [[ਜੀਨ]] ਦੁਆਰਾ ਇੰਕੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="entrez"><cite class="citation web">[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=1908 "Entrez ਜੀਨ: EDN3 endothelin 3"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506204841/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=1908 |date=2021-05-06 }} {{Cite web |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=1908 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2026-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506204841/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=1908 |archive-date=2021-05-06 |url-status=bot: unknown}}.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3AEndothelin+3&rft.btitle=Entrez+Gene%3A+EDN3+endothelin+3&rft.genre=unknown&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.ncbi.nlm.nih.gov%2Fsites%2Fentrez%3FDb%3Dgene%26Cmd%3DShowDetailView%26TermToSearch%3D1908&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&#x20;</span></ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ]] ex5gn60i2h615l36hrrjalykngdltec 0 82507 848309 589058 2026-09-29T09:06:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848309 wikitext text/x-wiki {{Infobox athlete | name = ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ | nickname = | image = | imagesize = | caption = | nationality =[[ਭਾਰਤ]] | sport = [[ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਖੇਤਰ]] | event = [[20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੈਦਲ ਚਾਲ]] | club = | collegeteam = | birth_date ={{Birth date and age|df=yes|1985|7|1}}<ref name=IAAFProfile>{{cite web | url=http://www.iaaf.org/athletes/biographies/country=ind/athcode=221714/index.html | title=Gurmeet Singh।AAF profile | publisher=iaaf.org. [[IAAF]] | accessdate=26 June 2012}}</ref> | birth_place = [[ਉਤਰਾਖੰਡ]] | residence = [[ਝਾਰਖੰਡ]], ਭਾਰਤ }} '''ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 1 ਜੁਲਾਈ 1985 ਉਤਰਾਖੰਡ, ਭਾਰਤ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਥਲੀਟ ਹੈ ਜੋ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੈਦਲ ਚਾਲ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੈਦਲ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਮਰਦ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਲਡਰ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਮਈ 2011 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ 'ਚ ਭਾਰਤੀ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰੀਕਸ, ਮਈ 2011<ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-04/athletics/29499360_1_national-games-medal-prospect-london-olympics|title=Gurmeet smashes 20km walk national record|newspaper=[[The Times of।ndia]]|publisher=timesofindia.indiatimes.com|location=New Delhi|date=4 May 2011|accessdate=26 June 2012|archive-date=3 ਜਨਵਰੀ 2013|archive-url=https://archive.today/20130103091618/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-04/athletics/29499360_1_national-games-medal-prospect-london-olympics|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ। ਗੁਰਮੀਤ ਨੂੰ ਮਿੱਤਲ ਜੇਤੂ ਟਰੱਸਟ, ਜੋ ਕੇ ਸਟੀਲ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਐਨ ਮਿੱਤਲ<ref><cite class="citation web">[http://mittalchampionstrust.com/wordpress/?p=1906 "10 Mittal Champions qualify for London Olympics Games 2012"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614002756/http://mittalchampionstrust.com/wordpress/?p=1906 |date=2012-06-14 }}. mittalchampionstrust.com. </cite></ref> ਵਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਮੀਤ ਉਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵਿਚੋਂ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 'ਏ ਦਰਜੇ' ਦੀ ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨਾਲ 2012 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਹ ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1:22:30<ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://www.thehindu.com/sport/athletics/article2988634.ece|title=Berth for Baljinder, silver for Gurmeet|newspaper=[[The Hindu]]|publisher=thehindu.com|date=13 March 2012|accessdate=26 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314041959/http://www.thehindu.com/sport/athletics/article2988634.ece|archive-date=14 ਮਾਰਚ 2012|url-status=dead}}</ref> ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਯਰਲੈਂਡ ਡਬ੍ਲਿਨ ਦੀਆਂ 18ਵੀਆਂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰੀਕਸ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 1:22:05 ਦੇ ਸਮਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਚਾਲ ਪੂਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਛੇਵੇ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।<ref><cite class="citation web">[http://www.iaaf.org/WRC11/news/newsid=60413.html "Victories go to China and Finland in Dublin"]. iaaf.org. </cite></ref> ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 1:23:34 ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰੰਕ 33rd ਮੁਕੰਮਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।<ref><cite class="citation web">[http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/si/gurmeet-singh-1.html "Gurmeet Singh Bio, Stats, and Results"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150912131343/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/si/gurmeet-singh-1.html |date=2015-09-12 }}. </cite></ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਗੁਰਮੀਤ ਉਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ . ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਵੀ ਇੱਕ ਡਿਸਕਸ ਥਰੋਅਰ ਹੈ, ਤੋਂ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲਈ। ਉਸ ਨੇ ਕੌਮੀ ਜੂਨੀਅਰ ਖਿਤਾਬ 2000 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰੂਨੇਈ ਵਿੱਚ 2001 ਏਸ਼ੀਆਈ ਜੂਨੀਅਰ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿਲਵਰ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref><cite class="citation web">[http://conclave.intoday.in/article/gurmeet-singh-athletics/3247/38.html "Gurmeet Singh"]. intoday.in [[India Today]]. 16 March 2012<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜੁਲਾਈ 1985 ਨੂੰ ਉਤਰਾਖੰਡ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।  ਗੁਰਮੀਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਥਲੀਟ ਹੈ ਜੋ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੈਦਲ ਚਾਲ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੈਦਲ ਚਾਲ ਦੀ ਐਥਲੀਟ ਦੀਪਮਾਲਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।<ref name="hindu12">{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|title=The loneliness of the long-distance walkers|url=http://www.thehindu.com/arts/magazine/article3613051.ece|publisher=[[The Hindu]]|date=July 7, 2012|access-date=ਜੁਲਾਈ 30, 2016|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 4, 2013|archive-url=https://archive.today/20130204063607/http://www.thehindu.com/arts/magazine/article3613051.ece|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] l9jo1bm4u3u5ocjtwux3hwahlbwcyux 0 83579 848244 734236 2026-09-29T04:27:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848244 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Kamal khan.jpg|thumb|]]{{ਅੰਦਾਜ਼}} ਕਮਲ ਖਾਨ (ਜਨਮ 25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1989) ਇਕ ਬਾਲੀਵੂਡ ਪਿੱਠ ਵਰਤੀ  (ਪਲੇਅ ਬੈਕ ਸਿੰਗਰ) ਗਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਯਥਾਰਥ ਗਾਇਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ 'ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਸਿੰਗਿੰਗ ਸੁਪਰਸਟਾਰ' 2010 ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈ।<ref>{{Cite web|title=Kamal Khan is the Winner of Saregamapa Singing Superstar 2010|url=http://saregamapashow.com/2010/12/kamal-khan-is-the-winner-of-saregamapa-singing-superstar-2010.html|publisher=saregamapashow.com|date=25 December 2010|accessdate=1 November 2012|archive-date=6 ਜੁਲਾਈ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120706044741/http://saregamapashow.com/2010/12/kamal-khan-is-the-winner-of-saregamapa-singing-superstar-2010.html|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਇਸ਼ਕ ਸੂਫ਼ੀਆਨਾ''' ( ਫ਼ਿਲਮ: [[ਦਾ ਡਰਟੀ ਪਿਚਰ|ਡਰਟੀ ਪਿਕਚਰ]]) ਗੀਤ ਗਾਉਣ 'ਤੇ  [[ਜ਼ੀ ਸਿਨਮਾ]] ਅਵਾਰਡ " ਫਰੈਸ਼ ਸਿੰਗਿਗ ਟੇਲੈਂਟ 2012" ਦਾ ਵੀ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ।  == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾ == ਕਮਲ ਖਾਨ ਪਿੰਡ ਰੀਠ ਖੇੜੀ ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਪਟਿਆਲਾ]], ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆਂ। ਕਮਲ ਦੇ ਮਾਤਾ ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਪਿਤਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਰਾ ਵਨੀਤ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਵਰਕਰ ਹਨ। ਕਮਲ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਿਆ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ ਦੀਵਾਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ  ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਤੋਂ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪੜਾਈ ਛੱਡ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਗੀਤਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਮਲ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਜੂੜ ਗਿਆ ਪਰ ਕਮਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਮਲ ਦਾ ਗਾਉਣਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name="tri11">{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|title=Hero's welcome for Kamal on reaching home|url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110103/punjab.htm#5|publisher=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|date=3 January 2011}}</ref><ref name="trilad" /> == ਕੰਮ-ਕਾਰ ==ਕਮਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲੇ ਨੇੜੇ ਰੀਠ ਖੇੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਜ਼ਫ਼ਰ ਖਾਨ, ਸਕੀਨਾ ਅਲੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੈ। ਕਮਲ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ. ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ. ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਗਾਉਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ. ਜਦ ਤੱਕ, ਉਹ ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਬਣ ਜਾਵੇ. ਉਸਨੇ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਦਿੱਖ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਦਿਹਾੜੀ ਸਿਰਫ ਰੁਪਏ ਸੀ. 40 ਇੱਕ ਦਿਨ. ਤਨਖਾਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਤਨਖਾਹ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ. ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਡੈਡੀ ਕਮਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਉੱਥੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੀਕ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਮਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਮਲ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰਨੇਮ 'ਖਾਨ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਗਾਣੇ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ. [2] []] []] ਕੈਰੀਅਰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਉਸਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਬਦਲ ਗਿਆ ਜਦੋਂ 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਗਾਇਕੀ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਸਿੰਗਿੰਗ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਉਸ ਕੋਲ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੋੜੀ ਬਤੌਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ। 25 ਦਸੰਬਰ, 2010 ਨੂੰ ਅੰਧੇਰੀ ਸਪੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਗ੍ਰੈਂਡ ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ, ਉਹ ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਇਕ ਗ੍ਰੈਂਡਡੇ ਐਮ ਕੇ II ਕਾਰ ਅਤੇ ਇਕ ਹੀਰੋ ਜ਼ੈਡਐਮਆਰ ਬਾਈਕ ਵੀ ਮਿਲੀ. []] []] ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜੋੜੀ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਸ਼ੇਖਰ ਜੋ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਸਨ, ਉਹ ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਣਾ, ਵਲਾਹ ਰੇ ਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਟੀਸ ਮਾਰ ਖਾਂ (2010) ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿ ਡਰਟੀ ਪਿਕਚਰ (2012) ਲਈ ਹਿੱਟ ਇਸ਼ਕ ਸੂਫੀਆਨਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ. []] 2013 ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੌਲੀ ਐਲਐਲਬੀ ਦੇ ਗਾਣੇ ‘ਝੂਲ ਬੋਲਿਆ’ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ. 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਗਾਣੇ "ਦਿਲੀ ਸਾਰਾ" ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ.''ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਸਿੰਗਿੰਗ ਸੁੱਪਰ ਸਟਾਰ '''ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਜੇਤੂ ਹੋਣ ਦੇ ਕਮਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਆਇਆ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਜੋੜੀ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ  ਇਸਨੂੰ 25 ਦਸੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਇਕ ਕਾਰ ਅਤੇ ਹੀਰੋ ਜੈਡਐਮਆਰ ਮੋਰਟਸਾਇਕਲ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਮਿਲਿਆ।<ref name="trilad">{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|title=Patiala lad strikes the right notes: Wins Zee TV’s Sa Re Ga Ma Pa Singing Superstar contest|url=http://www.tribuneindia.com/2010/20101227/main7.htm|publisher=The Tribune|date=27 December 2010|access-date=17 ਅਗਸਤ 2016|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304092227/http://www.tribuneindia.com/2010/20101227/main7.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|title=Kamal Khan wins 'Sa Re Ga Ma Pa'|url=http://www.sify.com/movies/kamal-khan-wins-sa-re-ga-ma-pa-news-national-kmzxOghjjhh.html|publisher=[[Sify]]|date=25 December 2010|accessdate=1 November 2012|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101226235713/http://www.sify.com/movies/kamal-khan-wins-sa-re-ga-ma-pa-news-national-kmzxOghjjhh.html|dead-url=yes}}</ref>''' '''ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ੇਖਰ ਜੋ ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਸਿੰਗਿੰਗ ਸੁੱਪਰ ਸਟਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਨੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ''ਤੀਸ ਮਾਰ ਖਾਨ (2010)  ''ਵਿਚ'' ਵੱਲ੍ਹਾ ਵੱਲ੍ਹਾ''  ਗੀਤ ਗਵਾਇਆ।<ref name="tri11" />ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਫ਼ਿਲਮ : ਡਰਟੀ ਪਿਕਚਰ (2012)  ''<nowiki/>'ਚ ''ਇਸ਼ਕ ਸੂਫ਼ੀਆਨਾ  ''ਗੀਤ  ਗਾਇਆ।<ref name="hindu12">{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|title=On a good note: interview Singer Kamal Khan tracks success with ‘Ishq Sufiyana'|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article3453841.ece|publisher=|date=25 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203153619/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article3453841.ece|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013|access-date=17 ਅਗਸਤ 2016|url-status=dead}}</ref> == ਐਲਬਮ ਅਤੇ ਇਕਹਿਰੇ ਗੀਤ ==ਗੀਤ ਸਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਯੇ ਦਿਲ ਹੈ (ਪੁੰਨਰ ਵਿਵਾਹ) 2011 ਹਿੰਦੀ ਕੋਈ ਪੰਚੀ (ਨਾਈ ਸੋਚ) 2013 ਹਿੰਦੀਜਨਮ ਨਾਮ ਕਮਲ ਖਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ 25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1989 (ਉਮਰ 30) ਪਟਿਆਲਾ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਉਣਾ. ਕਿੱਤਾ ਗਾਇਕ ਸਾਜ਼ ਵੋਕਲਿਸਟ ਸਾਲ ਸਰਗਰਮ 2010 - ਮੌਜੂਦ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਕਮਲਖਾਨਮਿusicਜਕ. Com 2017 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਕੁਵਾਰ ਵਿਰਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲਾ ਇਕੋ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣਾ "ਦਿਲੀ ਸਾਰਾ" ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ. ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਗਾਣਾ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਬਣ ਗਿਆ. ਅਗਸਤ 2018 ਤੱਕ ਵੀਡੀਓ ਯੂਟਿ onਬ 'ਤੇ 34 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖੇ ਗਏ ਹਨ. ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ ਕਮਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲੇ ਨੇੜੇ ਰੀਠ ਖੇੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਜ਼ਫ਼ਰ ਖਾਨ, ਸਕੀਨਾ ਅਲੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੈ। ਕਮਲ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ. ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ. ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਗਾਉਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ. ਜਦ ਤੱਕ, ਉਹ ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਬਣ ਜਾਵੇ. ਉਸਨੇ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਦਿੱਖ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਦਿਹਾੜੀ ਸਿਰਫ ਰੁਪਏ ਸੀ. 40 ਇੱਕ ਦਿਨ. ਤਨਖਾਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਤਨਖਾਹ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ. ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਡੈਡੀ ਕਮਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਉੱਥੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੀਕ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਮਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਮਲ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰਨੇਮ 'ਖਾਨ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਗਾਣੇ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ. [2] ਰੀ ਨਾੱਲ 2013 ਪੰਜਾਬੀ Sajna Tere Aan (ਸਾਈਂ 2) 2014 ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਿਅਨ ਦੀ ਅਖੀਅਨ ਰੁਬਰੂ (ਸਹਿਯੋਗੀ 3) 2014 ਪੰਜਾਬੀ ਸਦਾ ਹਾਲ 2015 ਪੰਜਾਬੀ ਕੱਦਕੇ ਕਾਲਜਾ (ਐਲਬਮ / ਸੰਗੀਤ: ਸੁਕਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ) 2015 ਪੰਜਾਬੀ ਓ ਕਿਥੇ (ਸਿੰਗਲ) (ਸੋਨੀ ਸੰਗੀਤ ਇੰਡੀਆ) 2015 ਪੰਜਾਬੀ ਮੇਰੀ ਹੀਰ (ਸਿੰਗਲ) (ਕੇਬੀਐਸ ਰਿਕਾਰਡ) 2016 ਪੰਜਾਬੀ ਹੁਸਨ (ਸਿੰਗਲ) (ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼) 2016 ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹ (ਸਿੰਗਲ) (ਸੋਨੀ ਮਿ Musicਜ਼ਿਕ ਇਨੀਡਾ) 2016 ਪੰਜਾਬੀ ਕਰੋ ਨੈਨ (ਸਿੰਗਲ) (ਕੇਬੀਐਸ ਰਿਕਾਰਡ) 2016 ਪੰਜਾਬੀ ਵੀਚਰੀਅਨ ਰੋਹਾਨ ਫੁੱਟ ਡਾ ਜ਼ੀਅਸ, ਫਤਿਹ (ਸਿੰਗਲ) (ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਸ) 2016 ਪੰਜਾਬੀ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ (ਸੰਗੀਤ ਦੁਆਰਾ: ਰੁਪਿਨ ਕਾਹਲੋਂ) (ਸਿੰਗਲ) (ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼) 2016 ਪੰਜਾਬੀ ਡੱਲੀ ਸਾਰਾ 2017 ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਤਲ ਬਾਂਡ ਵੀ ਪਾ ਪਾ ਕੇ (ਬੋਤਲ ਖੋੋਲ 4) ਫੁੱਟ. ਠੱਗ ਪਨ (ਸੰਗੀਤ ਦੁਆਰਾ: ਟ੍ਰੂ-ਸਕੂਲ) (ਸਿੰਗਲ) (ਗੇਮ ਕਿੱਲਰਜ਼) 2018 ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲਵ ਗਾਣਾ - ਕਾਈਟਸ ਮੀਡੀਆ 2018 ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸੁਪਨਾ (ਕਾਲਾ ਸ਼ਾਹ ਕਾਲਾ) 2019 ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ਸੋਧ Gīta sāla dī bhāśā| class="wikitable sortable" !ਗੀਤ !ਸਾਲ !ਭਾਸ਼ਾ |- |ਯੇਹ ਦਿਲ ਹੈ ( ਪੁਨਰ ਵਿਵਾਹ) | 2011 |ਹਿੰਦੀ |- |ਕੋਈ ਪੰਛੀ ( ਨਈਂ ਸੋਚ) | 2013 |ਹਿੰਦੀ<br> |- |ਤੇਰੇ ਨਾਲ  | 2013 |ਪੰਜਾਬੀ |- |ਸਜਣਾ ਤੇਰੇੇ ਆਂ (ਸਾਈਆਂ 2) | 2014 |ਪੰਜਾਬੀ<br> |- |ਅੱਖੀਆਂ ਦੇ ਅੱਖੀਆਂ ਰੂਬਰੂ ( ਕੋਲੱਬਰੇਸ਼ਨ 3) | 2014 |ਪੰਜਾਬੀ<br> |- |ਸਾਡਾ ਹਾਲ | 2015 |ਪੰਜਾਬੀ<br> |- |ਕੱਢ ਕੇ ਕਾਲਜਾ ਐਲਬਮ/ਸਗੀਤ<br>  ਸੁੱਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ | 2015 |ਪੰਜਾਬੀ<br> |- |ਉਹ ਕਿੱਥੇ  ( ਇਕਹਿਰਾ) | 2015 |ਪੰਜਾਬੀ<br> |- |ਮੇਰੀ ਹੀਰ ( ਇਕਹਿਰਾ) ਕੇਬੀਐਸ ਰਿਕਾਰਡਸ | 2016 |ਪੰਜਾਬੀ |} == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !ਫ਼ਿਲਮਾ !ਸਾਲ !ਭਾਸ਼ਾ !ਟਰੈਕ |- |ਤੀਸ ਮਾਰ ਖਾਨ |2010 |ਹਿੰਦੀ |ਵੱਲ੍ਹਾ ਰੇ ਵੱਲ੍ਹਾ |- | Love Express | 2011 |ਹਿੰਦੀ<br> |ਰੌਕਿੰਗ ਸ਼ੌਕਿਗ ਫੈਮਲੀ |- | [[ਦਾ ਡਰਟੀ ਪਿਚਰ|The Dirty Picture]] | 2011 |ਹਿੰਦੀ<br> |ਇਸ਼ਕ ਸੂਫ਼ੀਆਨਾਂ<br> ( ਮੇਲ) |- |ਪਤਾ ਨੀ ਰੱਬ ਕਿਹੜੇ ਰੰਗਾਂ 'ਚ ਰਾਜ਼ੀ | 2012 |ਪੰਜਾਬੀ |ਪਤਾ ਨੀ ਰੱਬ ਕਿਹੜੇ ਰੰਗਾਂ 'ਚ ਰਾਜ਼ੀ<br> |- |ਪਿੰਕੀ ਮੋਗੇ ਵਾਲੀ | 2012 |ਪੰਜਾਬੀ<br> |ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ  |- |''ਫਿਉਚਰ ਤੁ ਬਰਾਈਟ ਹੈ ਜੀ'' | 2012 |ਹਿੰਦੀ<br> |ਅੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਦੇ |- |''ਰੀਤ'' | 2012 |ਡੋਗਰੀ |ਤੇਰੇ ਨੈਨਾ |- |ਮਿਰਜ਼ਾ (ਦੀ ਅਨਟੋਲਡ ਸੇੋਟੋਰੀ) | 2012 |ਪੰਜਾਬੀ |ਮਾਉਲਾ<br> |- |''ਸਟੁਪਿਡ'' | 2013 |ਪੰਜਾਬੀ |ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਓ ਜ਼ਿੰਦਗੀ  |- |ਜੌਲੀ ਐਲ ਐਲ ਬੀ | 2013 |ਹਿੰਦੀ |ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ |- |ਸਾਡਾ ਹੱਕ | 2013 |ਪੰਜਾਬੀ |ਨੈਨਾ<br> |- | ''SIKANDER'' | 2013 |ਪੰਜਾਬੀ<br> |ਸਿਕੰਦਰ |- |ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਕੀਅਟ |2013 |ਪੰਜਾਬੀ<br> |ਨੈਨਾ |- |ਬੈਸ਼ਟ ਆਫ ਲੱਕ | 2013 |ਪੰਜਾਬੀ<br> |ਰਾਤਾਂ ਲੰਮੀਆਂ |- |ਫੇਰ ਾਮਲਾ ਗੜਬੜ ਗੜਬੜ | 2013 |ਪੰਜਾਬੀ |ਦਿਲ ਦੇ ਵਰਕੇ |- |ਹੀਰ ਅੈਂਡ ਹੀਰੋ | 2013 |ਪੰਜਾਬੀ<br> |ਹੀਰੀਏ |- |''ਦਿਲ ਸਾਡਾ ਲੁਟਿਆ ਗਿਆ'' | 2013 |ਪੰਜਾਬੀ<br> |ਮੌਲਾ ਵੇ |- |ਗੋਰੀ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਮੇਂ | 2013 |ਹਿੰਦੀ |ਨੈਨਾ<br> |- |''ਲੱਕੀ ਕਬੂਤਰ'' | 2013 |ਹਿੰਦੀ |ਹਾਲ ਦਾ ਮਹਿਰਮ ਤੂੰ |- |''ਹਾਏਓ ਰੱਬਾ ਇਸ਼ਕ ਨਾ ਹੋਵੇ'' |2013 |ਪੰਜਾਬੀ |ਹਾਏਓ ਰੱਬਾ ਇਸ਼ਕ ਨਾ ਹੋਵੇ<br> |- |''ਕੌਮ ਦੇ ਹੀਰੇ'' | 2014 |ਪੰਜਾਬੀ |ਗੁਨਹਾਗਾਰ |- |ਡਿਸਕੋ ਸਿੰਘ | 2014 |ਪੰਜਾਬੀ |ਫੈਸਲੇ |- |''ਚਹਿਰਾ'' | 2014 |ਹਿੰਦੀ |ਆਇਆ ਨਹੀ ਸਾਈਂਆਂ |- |''18.11 ਏ ਕੋਡ ਆਫ਼ ਸੀਕਰੇਸੀ'' | 2014 |ਹਿੰਦੀ |ਅੱਲਾ ਕਿਆ ਤੇਰੀ ਸ਼ਾਨ |- |ਆ ਗਏ ਮੂੰਡੇ ਜੂ ਕੇ ਦੇ  | 2014 |ਪੰਜਾਬੀ<br> |ਤੇਰੇ ਹੀ ਨਾਲ |- |''ਗੋਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦਫਾ ਕਰੋ '' | 2014 |ਪੰਜਾਬੀ<br> |ਜਾਨੇ ਦਿਲ |- |''ਸਿੰਘ ਆਫ ਫੈਸਟੀਵਲ'' | 2015 |ਪੰਜਾਬੀ<br> |ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ |- |ਹੀਰੋ ਨਾਮ ਯਾਦ ਰਖਨਾ | 2015 |ਪੰਜਾਬੀ<br> |ਨੈਨਾ |- |''ਵਾਪਸੀ'' | 2016 |ਪੰਜਾਬੀ |ਵਾਪਸੀ ਟਾਈਟਲ ਅਤੇ ਮਾਂ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [[imdbname:4399203|Kamal Khan]]<span> at the </span>[[ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੂਵੀ ਡੈਟਾਬੇਸ|Internet Movie Database]] * [http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/index/id/3346 Kamal Khan] Bollywood Hungama [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਫਿਲਮ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ]] 9aqu31xfyq5i4zmnfrmhbtmzujzzqcg 0 84091 848362 577882 2026-09-29T11:55:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848362 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | honorific_prefix = | name = ਜਿਲ ਵਿਟਮਰ | honorific_suffix = | image = <!-- name.jpg --> | image_size = <!-- Use only when absolutely necessary --> | alt = | caption = | headercolor = | textcolor = | <!-- Personal information --> | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | fullname = | nickname = | nationality = <!-- will not display if national_team is defined --> | national_team = ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਟੀਮ | ethnicity = | citizenship = | birth_date = {{birth date and age|1991|10|01}} | birth_place = ਲੰਕੈਸਟਰ | death_date = <!-- {{death date and age|death year|death month|death day|birth year|birth month|birth day}} --> | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | monuments = | residence = | education = | alma_mater = [[ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | occupation = | years_active = | employer = | agent = | height = <!-- "X cm", "X m" or "X ft Y in" plus optional reference (conversions are automatic) --> | weight = <!-- "X kg", "X lb" or "X st Y lb" plus optional reference (conversions are automatic) --> | spouse = | life_partner = | other_interests = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | module = | <!-- Sport --> | country = | sport = [[ਹਾਕੀ]] | position = ਸਟਰਾਈਕਰ<ref name="Pugliese, Diana; Penn Manor's">{{cite news|last1=Pugliese|first1=Diana|title=Penn Manor's Jill Witmer, Warwick's Alyssa Manley named to US Olympic field hockey roster|url=http://lancasteronline.com/sports/fieldhockey/usa/penn-manor-s-jill-witmer-warwick-s-alyssa-manley-named/article_f23ccfa6-3fa6-11e6-a05a-23d6f8da79f5.html|accessdate=6 July 2016|publisher=Lancaster Online|date=1 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203543/http://lancasteronline.com/sports/fieldhockey/usa/penn-manor-s-jill-witmer-warwick-s-alyssa-manley-named/article_f23ccfa6-3fa6-11e6-a05a-23d6f8da79f5.html|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2017|url-status=dead}}</ref> | disability = | disability_class = | weight_class = | weight_class_type = | rank = | event = | event_type = | collegeteam = | universityteam = | league = | league_type = | club = | team = | turnedpro = | turnedpro_type = | partner = | former_partner = | coach = | retired = | coaching = | module2 = | <!-- Achievements and titles --> | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | commonwealth = | highestranking = | pb = | <!-- Medal record --> | show-medals = | medaltemplates = | medaltemplates-title = | module3 = | updated = 6 ਜੁਲਾਈ 2016 }} '''ਜਿਲ ਵਿਟਮਰ''' (ਜਨਮ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1991) ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੀ ਮਹਿਲਾ [[ਹਾਕੀ]] ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਵਿਟਮਰ ਦੀ ਚੋਣ 2013 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦੀ ਚੋਣ [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2016 ਰਿਓ ਓਲੰਪਿਕ]] ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Team USA">{{cite web|title=Jill Witmer Field Hockey|url=http://www.teamusa.org/usa-field-hockey/athletes/Jill-Witmer|website=Team USA|accessdate=6 July 2016|archive-date=11 ਜੁਲਾਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160711200353/http://www.teamusa.org/usa-field-hockey/athletes/Jill-Witmer|dead-url=yes}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ == * [http://www.teamusa.org/usa-field-hockey/athletes/Jill-Witmer ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵਿਟਮਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160711200353/http://www.teamusa.org/usa-field-hockey/athletes/Jill-Witmer |date=2016-07-11 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖਿਡਾਰੀ]] n3dpdj5vjoydti0p1egtqpu1g6t0985 0 84367 848274 847904 2026-09-29T06:35:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848274 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ਕੇਪ ਮੇ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ |official_name = ਕੇਪ ਮੇ ਸ਼ਹਿਰ |settlement_type = [[City (New Jersey)|ਸ਼ਹਿਰ]] |nickname = |motto = The Nation's Oldest Seashore Resort <!--।mages --> |image_skyline = Cape May Beach Ave from the sea 3.JPG |imagesize = 250x200px |image_caption = Beach Avenue, from the sea |image_flag = |image_seal = <!-- Maps --> |image_map = Cape_May_County_New_Jersey_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Cape_May_Highlighted.svg |mapsize = 250x200px |map_caption = Cape May City highlighted in Cape May County.।nset map: Cape May County highlighted in the State of New Jersey. |image_map1 = Cape May Map.svg |mapsize1 = |map_caption1 = Census Bureau map of Cape May, New Jersey <!-- Location --> |subdivision_type = [[ਦੇਸ਼]] |subdivision_name = {{nowrap|{{flag|United States}}}} |subdivision_type1 = [[U.S. state|State]] |subdivision_name1 = {{flag|New Jersey}} |subdivision_type2 = [[List of counties in New Jersey|County]] |subdivision_name2 = [[Cape May County, New Jersey|Cape May]] |government_footnotes =<ref name=DataBook/> |government_type = [[Faulkner Act (Council-Manager)]] |governing_body = City Council |leader_title = [[ਮੇਅਰ]] |leader_name = Edward J. Mahaney, Jr. (term ends December 31, 2016)<ref name=Mayor/><ref>[http://www.state.nj.us/dca/home/2016mayors.pdf 2016 New Jersey Mayors Directory], [[New Jersey Department of Community Affairs]]. Accessed June 14, 2016. As of date accessed, Mahaney is listed as mayor with a term-end date of June 30, 2016, which does not reflect the shift of municipal elections from May to November.</ref> |leader_title1 = [[City manager|Manager]] |leader_name1 = Bruce A. MacLeod<ref>[http://www.capemaycity.com/Cit-e-Access/webpage.cfm?TID=103&TPID=10675 Administration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121225180355/http://www.capemaycity.com/Cit-e-Access/webpage.cfm?TID=103&TPID=10675 |date=2012-12-25 }}, City of Cape May. Accessed June 27, 2016.</ref> |leader_title2 = [[Clerk (municipal official)|Clerk]] |leader_name2 = Louise F. Cummiskey<ref>[http://www.capemaycity.com/Cit-e-Access/webpage.cfm?TID=103&TPID=10665 City Clerk and Registrar of Vital Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121225175750/http://www.capemaycity.com/Cit-e-Access/webpage.cfm?TID=103&TPID=10665 |date=2012-12-25 }}, City of Cape May. Accessed June 27, 2016.</ref> |established_title = [[Municipal corporation|Incorporated]] |established_date = March 8, 1848, as Cape।sland Borough |established_title2 = Reincorporated |established_date2 = March 10, 1851, as Cape।sland City |established_title3 = Reincorporated |established_date3 = March 9, 1869, as Cape May City |named_for = [[Cornelius Jacobsen Mey]] <!-- Area --> |unit_pref =।mperial |area_footnotes =<ref name=CensusArea>[http://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/county_sub_list_34.txt 2010 Census Gazetteer Files: New Jersey County Subdivisions], [[United States Census Bureau]]. Accessed May 21, 2015.</ref> |area_magnitude = |area_total_km2 = 7.103 |area_land_km2 = 6.226 |area_water_km2 = 0.877 |area_total_sq_mi = 2.743 |area_land_sq_mi = 2.404 |area_water_sq_mi = 0.339 |area_water_percent = 12.35 |area_rank = 359th of 566 in state<br>8th of 16 in county<ref name=CensusArea/> <!-- Population --> |population_as_of = [[2010 United States Census|2010 Census]] |population_footnotes =<ref name=Census2010>[http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/DPDP1/0600000US3400910270 DP-1 - Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 for Cape May city, Cape May County, New Jersey] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200212104646/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/DPDP1/0600000US3400910270 |date=2020-02-12 }}, [[United States Census Bureau]]. Accessed April 20, 2012.</ref><ref name=Districts2011/><ref name=LWD2010>[http://lwd.dol.state.nj.us/labor/lpa/census/2010/dp/dp1_cap/capemay1.pdf Table DP-1. Profile of General Demographic Characteristics: 2010 for Cape May city], [[New Jersey Department of Labor and Workforce Development]]. Accessed April 20, 2012.</ref> |population_total = 3607 |population_rank = 428th of 566 in state<br>8th of 16 in county<ref name=GCTPH1NJ2010>[http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_SF1/GCTPH1.ST16/0400000US34 GCT-PH1 Population, Housing Units, Area, and Density: 2010 - State -- County Subdivision from the 2010 Census Summary File 1 for New Jersey]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[United States Census Bureau]]. Accessed October 9, 2012.</ref> |population_density_km2 = 579.4 |population_density_sq_mi = 1500.6 |population_density_rank = 336th of 566 in state<br>6th of 16 in county<ref name=GCTPH1NJ2010/> |population_est = 3514 |pop_est_as_of = 2015 |pop_est_footnotes =<ref name=PopEst/> <!-- General information --> |timezone = [[Eastern Time Zone|Eastern (EST)]] |utc_offset = -5 |timezone_DST = [[Eastern Daylight Time|Eastern (EDT)]] |utc_offset_DST = -4 |elevation_footnotes =<ref>{{Gnis|885178|City of Cape May}}, [[Geographic Names।nformation System]]. Accessed March 5, 2013.</ref> |elevation_m = |elevation_ft = 10 |coordinates_type = region:US_type:city |coordinates_region = US-NJ |coordinates_display = inline,title |coordinates_footnotes =<ref name=CensusArea/><ref name="GR1">[http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazette.html US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990], [[United States Census Bureau]]. Accessed September 4, 2014.</ref> |latd = 38.940782 |longd = -74.903198 <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = [[ZIP code]] |postal_code = 08204<ref>[http://tools.usps.com/go/ZipLookupResultsAction!input.action?resultMode=0&city=cape%20may&state=NJ Look Up a ZIP Code for Cape May, NJ], [[United States Postal Service]]. Accessed November 6, 2011.</ref><ref>[http://www.state.nj.us/infobank/njzips.htm Zip Codes], State of [[New Jersey]]. Accessed October 8, 2013.</ref> |area_code = [[Area code 609|609]]<ref>[http://www.area-codes.com/search.asp?frmNPA=&frmNXX=&frmState=NJ&frmCity=Cape+May Area Code Lookup - NPA NXX for Cape May, NJ], Area-Codes.com. Accessed October 8, 2013.</ref> |blank_name = [[Federal।nformation Processing Standards|FIPS code]] |blank_info = 3400910270<ref name=CensusArea/><ref name="GR2">[http://factfinder.census.gov American FactFinder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080521160844/http://factfinder.census.gov./ |date=2008-05-21 }} {{Cite web |url=http://factfinder.census.gov./ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080521160844/http://factfinder.census.gov./ |archive-date=2008-05-21 |url-status=dead}}, [[United States Census Bureau]]. Accessed September 4, 2014.</ref><ref>[http://mcdc2.missouri.edu/webrepts/commoncodes/ccc_nj.html A Cure for the Common Codes: New Jersey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121128193249/http://mcdc2.missouri.edu/webrepts/commoncodes/ccc_nj.html |date=2012-11-28 }}, Missouri Census Data Center. Accessed July 10, 2012.</ref> |blank1_name = [[Geographic Names।nformation System|GNIS]] feature।D |blank1_info = 0885178<ref name=CensusArea/><ref name="GR3">[http://geonames.usgs.gov US Board on Geographic Names], [[United States Geological Survey]]. Accessed September 4, 2014.</ref> |website = {{URL|http://www.capemaycity.com}} |footnotes = }} ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਰਾਜ ਵਿਖੇ '''ਕੇਪ ਮੇ''' ਕਾਊਂਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਪ ਆਈਲੈਂਡ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸੰਨ 1869 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਂ ਇੱਕ ਡੱਚ ਖੋਜੀ ਕਾਰਨੀਲੀਅਸ ਜੈਕੋਬਸਨ ਮੇ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜਿਹੜਾ 1623 ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। ===ਇਤਿਹਾਸ=== ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੀਚ ਆਰਾਮਗਾਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਵਰਣਨ ਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਟਲ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2000 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਠਹਿਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਉਸਾਰੀ ਕਲਾ ਵਾਲੇ ਮਕਾਨ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ==ਦਿਲਕਸ਼ ਨਜਾਰੇ== ਇਥੇ ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਕਿ. ਮੀ. ਲੰਬੀ ਬੀਚ ਸੈਰਗਾਹ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੇਪ ਮੇ ਦਾ ਚਾਨਣਾ ਮੁਨਾਰਾ ਅਤੇ ਯੂ. ਐਯ. ਕੋਸਟ ਗਾਰਡ ਹੈ। ਰੇਤ ਦੇ ਟਿੱਬੇ ਤੋਂ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਫ਼ਲਾਈਵੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਇਧਰ ਉਧਰ ਜਾਣ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ==ਅਬਾਦੀ== ਆਬਾਦੀ – 4,853 (1980) 38°56' ਉ. ਵਿਥ. ; 74°55' ਪੱ. ਲੰਬ. ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} <ref>[http://www.punjabipedia.org PUNJABIPEDIA]</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.punjabiapps.com/ |title=PUNJABIAPPS |access-date=2022-05-19 |archive-date=2021-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621095326/https://punjabiapps.com/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[http://www.gurmukhifontconverter.com GURMUKHIFONTCONVERTER]</ref> <ref>[http://www.punjabigyan.com PUNJABIGYAN]</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਪ ਮੇ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ]] 0xlu30fogijyjf5ecr8u6lhiaq5g3rr 0 84789 848258 772767 2026-09-29T05:37:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848258 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Tamil_Nadu_topo_deutsch_mit_Gebirgen.png|thumb|ਕਾਵੇਰੀ ਦਰਿਆ ਦੱਖਣੀ ਕਰਨਾਟਕ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ।]] ਕਾਵੇਰੀ ਦਰਿਆ ਆਪਣੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਬੀਜ ੧੮੯੨ ਤੇ ੧੯੨੪ ਦੌਰਾਨ ਸੂਬਾ ਮਦਰਾਸ  ਤੇ ਮੈਸੂਰ ਰਾਜਵਾੜੀ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੀਜਿਆ ਗਿਆ। ੮੦੨ ਕਿ.ਮੀ. ( ੪੯੮ ਮੀਲ) ਲੰਬਾ ਕਾਵੇਰੀ ਦਰਿਆ <ref>Sood, Jyotika (31 October 2012).</ref> ਦਾ ੪੪੦੦੦ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਬੇਸਿਨ ਖੇਤਰ-ਫਲ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ੩੨੦੦੦ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਖੇਤਰ-ਫਲ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਬਣਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਜਦਕਿ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ੩,੦੦੦,੦੦੦ ਏਕੜ ( ੧੨੦੦੦ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ) ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਜੋਗ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਨਤੀਜਤਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪੈਟਰਨ ਤੇ ਪੂਰਾ ਨਿਰਭਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।ਕੋਈ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲੱਖਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਰੋਟੀ ਰੋਜ਼ੀ ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪਾਵੇਗੀ।<center class="" style=""> {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! !ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ !ਕਰਨਾਟਕ !ਕੇਰਾਲਾ !ਪਾਂਡੂਚੈਰੀ |ਕੁੱਲ |- |'''ਬੇਸਿਨ ਖੇਤਰਫਲ(km²)<ref name="Lawmin.nic.in"><cite class="citation web">[http://lawmin.nic.in/ncrwc/finalreport/v2b3-6.htm "A Background Paper on Article 262 and Inter-State Disputes Relating to Water"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409234827/http://lawmin.nic.in/ncrwc/finalreport/v2b3-6.htm |date=2009-04-09 }}. </cite></ref>''' | 44,016 ''(54%)'' | 34,273 ''(42%)'' | 2,866 ''(3.5%)'' | 148(-) | '''81,155''' |- |'''ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਸੋਕਾ ਗ੍ਰਸਤ (km²)'''<ref name="pdf"><cite class="citation book">Anand, P. B. (2004). </cite></ref> | 12,790 ''(36.9%)'' | 21,870 ''(63.1%)'' | -- | -- | '''34,660''' |- |'''ਟਰਿਬੂਅਨਲ ਫ਼ੈਸਲੇ ੨੦੦੭ ਮੁਤਾਬਕ ਹਿੱਸਾ(TMC/%)''' <ref name="rediffjudge"><cite class="citation web">[http://www.rediff.com/news/2007/feb/05cau.htm "Cauvery tribunal gives TN 419 tmcft, 270 to Karnataka"]. </cite></ref> | 419 (58%) | 270 (37%) | 30 (4%) | 7 (1%) | '''726''' |} </center> == ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਇਤਹਾਸ == *੧੮੭੦ ਦੌਰਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਕੀਮ ਮੁਤਾਬਕ ਕਾਵੇਰੀ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸੋਕੇ ਤੇ ਕਾਲ ਕਾਰਨ ਰੁਕਾਵਟ। *੧੮੮੧ ਵਿੱਚ ਮੈਸੂਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਕੀਮ ਦੇ ਨਵਨਿਯੋਜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਰੁਕਾਵਟ।ਫਿਰ ਵੀ ੧੮੯੨ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤੀ ਤੇ ਸੰਧੀ। *1910 ਵਿੱਚ ਮਸੂਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨਸਲਵਾਦੀ ਕਰਿਸ਼ਨਰਾਜਾ ਵੁਡਯਾਰ ਅਧੀਨ ਕੈਪਟਨ ਡੇਵਿਸ ਮੁੱਖ ਇੰਜੀਅਨਰ ਦੀ ਕਨਾਮਬਾੜੀ ਬੰਧ ਦੁਆਰਾ 41.5 TMC ਪਾਣੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਮਦਰਾਸ ਵੱਲੋਂ ਅਸਵੀਕਾਰ, ਸਗੋਂ ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਮੈਟੂਰ ਬੰਧ ਵਿੱਚ 80 TMC  ਪਾਣੀ ਬੰਨਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ।ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮੈਸੂਰ ਰਿਆਸਤ ਨੂੰ ਕੇਵਲ 11 TMC ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲਾ ਡੈਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ। *ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ ਨੇ ਡੈਮ ਬਣਾਉਣ ਸਮੇਂ ਪੂਰੇ 41.5 TMC ਵਾਲੇ ਡੈਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ 1892 ਸੰਧੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਟਰਿਬੂਅਨਲ ਨੂੰ ਵਿਚੋਲਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਹਵਾਲਾ। *ਵਿਚੋਲੇ ਐਚ ਡੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਨ ਵੱਲੋਂ 12 ਮਈ 1914 ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਮੁਤਾਬਕ 11 TMC ਤੱਕ ਨਿਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਵਿਰੁੱਧ ਮਦਰਾਸ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਅਪੀਲ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ 1924 ਵਿੱਚ ਸੰਧੀ ਤੇ 1929, 1933 ਦੌਰਾਨ ਛੋਟੀਆਂ ਦੋ ਹੋਰ ਸੰਧੀਆਂ। *1924 ਦੀ ਸੰਧੀ ਦੀ ਮਿਆਦ 50 ਸਾਲ ਮਿਥੀ ਗਈ। == 1947 ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਦ == ਅਜ਼ਾਦੀ ਬਾਦ 1956 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹੋਈ ਹੱਦਬੰਦੀ ਮੁਤਾਬਕ ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀ ਦਾ ਸਰੋਤ,ਕੁਰਗ ਜਾਂ ਕੋਡਾਗੂ, ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ।ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਿਆਸਤ ਤੇ ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ।ਮਾਲਾਬਾਰ ਤਟ ਦੇ ਕਈ ਇਲਾਕੇ ਜੋ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ ਕੇਰਾਲਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਾਂਡੂਚੈਰੀ 1954 ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਕਾਬਿਨੀ ਜੋ ਕਾਵੇਰੀ ਦੀ ਸਹਿ ਨਦੀ ਹੈ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੁਣ ਕੇਰਾਲਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਪਾਂਡੂਚੈਰੀ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਰਤਦਾ ਸੀ।ਇਸ ਲਈ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੇ ਮੈਸੂਰ ਤੋਂ ਬਾਦ ਕੇਰਾਲਾ ਤੇ ਪਾਂਡੂਚੈਰੀ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਮੰਗਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣ ਗਏ। [[ਤਸਵੀਰ:Tamil_Nadu_topo_deutsch_mit_Gebirgen.png|thumb|ਕਾਵੇਰੀ ਦਰਿਆ ਦੱਖਣੀ ਕਰਨਾਟਕ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ।]] == 1970 ਦਾ ਦਸ਼ਕ == 1974 ਨਜ਼ਦੀਕ ਆਉਂਦਾ ਜਾਣ ਕੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸਲੀਅਤ ਜਾਨਣ ਕਮੇਟੀ (CFFC) ਬਣਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਦੀ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟ 1973 ਵਿੱਚ ਆਈ।ਰਿਪੋਰਟ ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਕਾਵੇਰੀ ਘਾਟੀ ਅਥਾਰਿਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਬਾਬੂ ਜਗਜੀਵਨ ਰਾਮ ਉਦੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੰਚਾਈ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਣੇ ਸੰਧੀ ਦੇ ਮਸੌਦੇ ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਸੌਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕਰਨਾਟਕ ਨੇ ਕੁਸ਼ਾਲਨਗਾਰਾ ਵਿਖੇ ਹਾਰੰਗੀ ਡੈਮ ਦਾ ਕੋਡਾਗੂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਨ ਅਰੰਭਿਆ ਤਾਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਨੇ ਫਿਰ ਰੁਕਾਵਟ ਖੜੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਇੰਟਰ ਸਟੇਟ ਦਰਿਆਈ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਵਾਦ ਐਕਟ 1956 ਅਧੀਨ ਟਰਿਬੂਅਨਲ ਗਠਨ ਕਰਨ ਤੇ ਨਿਰਮਾਨ ਤੁਰੰਤ ਰੋਕਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। == 1980 ਦਾ ਦਸ਼ਕ == ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਨੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਟਰਿਬੂਅਨਲ ਤੋਂ ਕੇਸ ਹਟਾ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਰੰਭੀ।1986 ਵਿੱਚ ਤੰਜੋਰ ( ਮਦਰਾਸ) ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਟਰਿਬੂਅਨਲ ਗਠਨ ਲਈ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਗੁਹਾਰ ਲਗਾਈ ਜੋ ਕੇਸ ਜਾਰੀ ਸੀ ਜਦ ਅਪ੍ਰੈਲ 1990 ਤੱਕ ਦੋਵਾਂ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵੀ ਬੇਸਿੱਟਾ ਜਾਰੀ ਸੀ। === ਟਰਿਬੂਅਨਲ ਦਾ ਗਠਨ === ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਤੇ 2 ਜੂਨ 1990 ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਪੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੱਜ ਚਿਟਾਟੋਸ਼ ਮੁਖ਼ਰਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰੀ ਟਰਿਬੂਅਨਲ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਚਾਰ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨਿਮਨ ਲਿਖਤ ਅਨੁਸਾਰ ਟਰੀਬਿਊਨਲ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀਆਂ : ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਬਣਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਜਦਕਿ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ੩,੦੦੦,੦੦੦ ਏਕੜ ( ੧੨੦੦੦ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ) ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਜੋਗ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਨਤੀਜਤਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪੈਟਰਨ ਤੇ ਪੂਰਾ ਨਿਰਭਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।ਕੋਈ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲੱਖਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਰੋਟੀ ਰੋਜ਼ੀ ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪਾਵੇਗੀ। :* ਕਰਨਾਟਕ- 465 billion ft³ (13 km³) ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਮੰਗੀ :* ਕੇਰਾਲਾ- 99.8 billion ft³ (2.83 km³) ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਮੰਗੀ :* ਪਾਂਡੂਚੈਰੀ - 9.3 billion ft³ (0.3 km³) ਦੀ ਮੰਗ :* ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ- 1892 ਤੇ 1924 ਦੇ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਭਾਵ (ie., 566 billion ft³ (16 km³) ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੇ ਪਾਂਡੀਚਰੀ ਲਈ ; 177 billion ft³ (5 km³) ਕਰਨਾਟਕ ਲਈ ਤੇ 5 billion ft³ (0.1 km³) ਕੇਰਾਲਾ ਲਈ। === ਮੱਧਿਆਵਰਤੀ ਫੈਸਲਾ ਤੇ ਫ਼ਸਾਦ === ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਸੁਪ੍ਰੀਮ-ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਲਾਈ ਗੁਹਾਰ ਤੇ ਕੋਰਟ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਤੇ ਟਰਿਬੂਅਨਲ ਨੇ 25 ਜੂਨ 1991 ਨੂੰ ਅੰਤਰਿਮ ਫੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ।ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ 1980-81 ਤੇ 1989-90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਮੱਧਮਾਨ ਵਹਾਅ ਜੋ  205 billion ft³ (5.8&nbsp;km³) ਬਣਿਆ, ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਤੋਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਨੂੰ ਭੇਜਣਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ।ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਨਾਟਕ ਨੂੰ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਤੇ ਮਾਸਕ ਵਹਾਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਾਹੀ ਹੇਠਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਜੋ ਉਸ ਵਕਤ {{Convert|1120000|acre|km2}} ਬਣਦੀ ਸੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਰਨਾਟਕ ਨੇ ਇੱਕ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਟਰੀਬਿਊਨਲ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 11 ਦਸੰਬਰ 1991 ਦੇ ਗਜ਼ਟ ਰਾਹੀਂ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਰਨਾਟਕ ਅੰਤਰਿਮ ਫੈਸਲਾ ਮੰਨਣ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਕਰਨਾਟਕ ਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਲਗਾਤਾਰ ਹਿੰਸਕ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਦਾ ਦੌਰ ਚਲਿਆ।ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਾਮਿਲ ਵਾਸੀਆ ਨੂੰ ਬੰਗਲੌਰੂ ਤੋਂ ਉੱਜੜ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਤੇ ਬੰਗਲੌਰੂ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਕਾਲਜ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬੰਦ ਰਹੇ।<ref>http://www.bangaloremirror.com/bangalore/others/For-1991-riot-survivor-the-nightmare-returns/articleshow/54299799.cms</ref> === 1995-96 ਦਾ ਸੰਕਟ === 1995 ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ।ਕਰਨਾਟਕ ਟਰਿਬੂਅਨਲ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਣੀ ਛੱਡਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਪੁਰ-ਜ਼ੋਰ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਦੀ ਮੰਗ ਲਈ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਪੁਜਾ।ਕੋਰਟ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨ ਤੇ ਟਰੀਬਿਊਨਲ ਨੇ 30 ਦੀ ਮੰਗ ਬਦਲੇ 11 TMC ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਫਿਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਦਖ਼ਲ ਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਘਟਾ ਕੇ 6 TMC ਤੇ ਸਿਮਟ ਗਿਆ, ਇਸ ਤਰਾਂ ਸੰਕਟ ਟਲਿਆ। === ਕਾਵੇਰੀ ਦਰਿਆ ਅਥਾਰਿਟੀ(CRA) ਦਾ ਗਠਨ === ਕਰਨਾਟਕ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਤਰਿਮ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਫਿਰ ਵੀ 1995-96 ਦੇ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।ਪਰ ਅੰਤਰਿਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੰਕਟ ਸਮਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਵਿਧਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਇਸ ਲਈ 1997 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਾਵੇਰੀ ਦਰਿਆ ਅਥਾਰਿਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਰਖਿਆ।ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਝਗੜੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਡੈਮਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈਣ ਦਾ ਪ੍ਰਾਵਿਧਾਨ ਸੀ।ਕਰਨਾਟਕ ਨੇ ਇਹ ਪਰਵਾਨ ਨਾ ਕੀਤਾ।ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਦਲਾਅ ਕਰਕੇ ਕਾਵੇਰੀ ਦਰਿਆ ਅਥਾਰਿਟੀ ਤੇ ਕਾਵੇਰੀ ਮੋਨਟਰਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੋ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰਖਿਆ।ਅਥਾਰਿਟੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਨੋਕਰੈਟ, ਇੰਜੀਅਨਰ ਤੇ ਹੋਰ ਅਫਸਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤਾਂ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਣ ਲਈ ਹਨ। === 2002 ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ === 2002 ਦੀ ਗਰਮ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਮੌਨਸੂਨ ਦੋਵਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਫੇਲ  ਹੋਏ। ਟਰਿਬੂਅਨਲ ਨੇ ਸੰਕਟ ਕਾਲੀਨ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਨੂੰ ਗੌਲਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।t<ref name="cauverytangle"><cite class="citation journal">Iyer, Ramaswamy R. (September 2002). </cite></ref> ਕਰਨਾਟਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।੍<ref><cite class="citation news">[http://www.rediff.com/news/2002/jun/25criver.htm "Delayed monsoon rekindles Cauvery row"]. </cite></ref> 27 ਅਗਸਤ 2002 ਨੂੰ ਕਾਵੇਰੀ ਦਰਿਆ ਅਥਾਰਿਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਜੈਲਲਿਤਾ ਵਾਕ-ਆਊਟ ਕਰ ਗਈ।ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 1.25 TMC ਪਾਣੀ ਰੋਜ ਛੱਡਣ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਦਰਿਆ ਅਥਾਰਿਟੀ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।8 ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅਥਾਰਿਟੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 0.8 TMC ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ==== ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ==== ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਹੁਣ ਵਿਕਰਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਮਾਂਡਿਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਤੇ ਹੋਰ ਹਿਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ।ਕਰਨਾਟਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਐਸ  ਐਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਬੰਗਲੌਰੂ ਤੋਂ ਮਾਂਡਿਆ ਤੱਕ ਪਦ ਯਾਤਰਾ ਅਰੰਭੀ।ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਤੇ ਰੋਕ ਲੱਗੀ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ। == 2007 - ਦਾ ਫੈਸਲਾ == 5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2007 .<ref>"The Report of the Cauvery Water Disputes Tribunal" ([http://wrmin.nic.in/writereaddata/linkimages/Volume-I1920752696.pdf Vol.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127032324/http://www.wrmin.nic.in/writereaddata/linkimages/Volume-I1920752696.pdf |date=2013-01-27 }}</ref> ਨੂੰ ਟਰਿਬੂਅਨਲ ਨੇ ਆਖਰੀ ਫੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ।ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ ਕਾਵੇਰੀ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ  419 billion ft³ (12&nbsp;km³) ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਨੂੰ,while 270 billion ft³ (7.6&nbsp;km³) ਕਰਨਾਟਕ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ। ਕਰਨਾਟਕ ਦੁਆਰਾ  ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ  ਨੂੰ ਅਸਲ ਸਲਾਨਾ ਵਹਾਅ 192 billion ft³ (5.4&nbsp;km³) ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।ਹੋਰ  30 billion ft³ ਕੇਰਾਲਾ ਨੂੰ ਤੇ [[ਪਾਂਡੀਚਰੀ|Puducherry]] 7 billion ft³.<ref><cite class="citation news">[http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-02-05/news/28453533_1_cauvery-water-disputes-tribunal-tamil-nadu-justice-n-p-singh "Tamil Nadu wins the Cauvery water battle"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160918041434/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-02-05/news/28453533_1_cauvery-water-disputes-tribunal-tamil-nadu-justice-n-p-singh |date=2016-09-18 }}. </cite></ref> ਪਾਂਡੀਚਰੀ ਨੂੰ ਜਾਵੇਗਾ। == 2012 == <ref><cite class="citation news">Venkatesan, J. (6 December 2012). </cite></ref> ਸਤੰਬਰ 2012 ਤੋਂ 6 ਦਸੰਬਰ 2012 ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਤੇ 10000 ਕਿਊਸਕ ਰੋਜ ਪਾਣੀ ਛੱਡਣ ਦਾ ਦਬਾਅ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ == 2013 ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਾਵੇਰੀ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅਤਿ ਟਰੀਬਿਊਨਲ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਨੋਟੀਫੀਕੇਸ਼ਨ == 20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਟਰੀਬਿਊਨਲ ਦੇ ਅੰਤਮ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਨੋਟੀਫੀਕੇਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਅੰਤਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਲਾਨਾ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਨੂੰ 419 TMC, ਕਰਨਾਟਕ ਨੂੰ 270 TMC, ਕੇਰਾਲਾ ਨੂੰ 30 ਤੇ ਪਾਂਡੂਚੈਰੀ ਨੂੰ 7 TMC ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਕੁਲ 726 TMC ਉਪਲਬਧ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ 14 TMC ਸੇਮ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰੁੜ ਜਾਣ ਦੇ ਖਾਤੇ ਰਖਿਆ ਗਿਆ। <ref><cite class="citation news">Parsai, Gargi (20 February 2013). </cite></ref><ref><cite class="citation news">[http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/centre-notifies-cauvery-tribunal-award/articleshow/18590390.cms "Centre notifies Cauvery Tribunal award"]. </cite></ref><ref><cite class="citation news">Vaidyanathan, A. (20 February 2013). </cite></ref> <center class="" style=""> {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! !ਕਰਨਾਟਕ !ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ !ਕੇਰਾਲਾ !ਪਾਂਡੂਚੈਰੀ |ਕੁਲ |- |'''ਬੇਸਿਨ ਖੇਤਰਫਲ(in km²)<ref name="Lawmin.nic.in"/>''' | 34,273 ''(42%)'' | 44,016 ''(54%)'' | 2,866 ''(3.5%)'' | 148(-) | '''81,303''' |- |''' ਕਾਵੇਰੀ ਟਰੀਬਿਊਨਲ ਅੰਤਮ '''<ref><cite class="citation web">[http://www.thehindu.com/multimedia/archive/01370/Cauvery_Water_Disp_1370822a.pdf "Cauvery Water Disputes Tribunal report"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130228080408/http://www.thehindu.com/multimedia/archive/01370/Cauvery_Water_Disp_1370822a.pdf |date=2013-02-28 }} (PDF). </cite></ref> | 270 (37%) | 419 (58%) | 30 (4%) | 7 (1%) | '''726''' |} </center> ==2016== 5 ਸਤੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ 20 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ 12000 ਕਿਊਸਕ ਪਾਣੀ ਰੋਜ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਜੁ ਉਹ ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਸਕੇ।, . ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਜਲ ਵਿਵਾਦ ਕਾਰਨ ਹਿੰਸਕ ਪਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ== <div class="reflist columns references-column-count references-column-count-2" style="-moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; column-count: 2; list-style-type: decimal;"> <references /></div> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਿਆ]] 8kw52aaco25qddu5319bqoz70pxakme 0 86304 848183 847863 2026-09-29T00:52:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848183 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict = ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ |partof= [[ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੀ ਜੰਗ]] |image = [[File:Iraq War montage.png|border|300px]] |caption = '''Clockwise from top''': U.S. troops at Uday and Qusay Hussein's hideout; insurgents in northern Iraq; an Iraqi insurgent firing a [[MANPADS]]; the toppling of the [[Saddam Hussein]] statue in [[Firdos Square]]. |date={{start date|df=yes|2003|3|20}}{{spaced ndash}}{{End date|df=yes|2011|12|18}}<br />({{Age in years, months and days|2003|03|20|2011|12|18}}) |place=[[Iraq]] |result = * [[2003 ਦਾ ਇਰਾਕ ਤੇ ਹਮਲਾ|ਹਮਲਾ]] ਅਤੇ [[ਇਰਾਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (2003-11)|ਇਰਾਕ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ]] * Overthrow of [[Arab Socialist Ba'ath Party– Iraq Region|Ba'ath Party]] government and [[execution of Saddam Hussein]] * [[ਇਰਾਕੀ ਬਗ਼ਾਵਤ (ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ)|ਇਰਾਕੀ ਬਗ਼ਾਵਤ]], [[ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ]] ਦਾ ਉਭਾਰ, ਅਤੇ [[ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨਾ ਜੰਗ (2006–07)|ਖ਼ਾਨਾ ਜੰਗ]]<ref>{{cite news|title=Sectarian divisions change Baghdad's image|publisher=MSNBC|date=3 July 2006|url=http://www.msnbc.msn.com/id/13684759/|accessdate=18 February 2007|archive-date=4 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104110601/http://www.msnbc.msn.com/id/13684759/|url-status=dead}}</ref><ref name="ctc.usma.edu">{{cite news |url=https://www.ctc.usma.edu/posts/the-jrtn-movement-and-iraq%E2%80%99s-next-insurgency |title=The JRTN Movement and Iraq's Next Insurgency &#124; Combating Terrorism Center at West Point |publisher=Ctc.usma.edu |accessdate=2014-08-02 |archive-date=2011-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826043422/http://www.ctc.usma.edu/posts/the-jrtn-movement-and-iraq%E2%80%99s-next-insurgency |dead-url=yes }}</ref> * Subsequent reduction in violence and depletion of al-Qaeda in Iraq<ref>{{cite news|url=http://www.macleans.ca/news/world/the-decline-of-al-qaeda/|title=The decline of al-Qaeda|publisher=[[Maclean's]]|author=Michael Petrou|date=9 September 2011|quote=George W. Bush gambled on surging thousands more troops to the embattled country. It paid off. Al-Qaeda in Iraq is now a diminished force without territory.}}</ref><ref>{{cite book|title=U.S. Conflicts in the 21st Century: Afghanistan War, Iraq War, and the War on Terror|author=[[Spencer C. Tucker]]|quote=Al Qaeda in Iraq was decimated by the end of the Iraq War in 2011|isbn=1440838798}}</ref> * Establishment of [[Iraqi parliamentary election, January 2005|democratic elections]] and formation of new [[Shia]] led government * [[Withdrawal of U.S. troops from Iraq|Withdrawal]] of [[United States Forces– Iraq|U.S. forces from Iraq]] in 2011 * Stronger Iranian influence in Iraq<ref>{{cite book |last=Galbraith |first=Peter W. |year=2007 |title=The End of Iraq: How American Incompetence Created a War Without End |url=https://archive.org/details/endofiraqhowamer0000galb_p4u8 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0743294249}}{{page needed|date=August 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/2015/03/23/us-mideast-iran-region-insight-idUSKBN0MJ1G520150323|title=Iran expands regional 'empire' ahead of nuclear deal|work=Reuters|access-date=2016-12-05|archive-date=2015-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20151110003249/http://www.reuters.com/article/2015/03/23/us-mideast-iran-region-insight-idUSKBN0MJ1G520150323|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151110003249/http://www.reuters.com/article/2015/03/23/us-mideast-iran-region-insight-idUSKBN0MJ1G520150323 |date=2015-11-10 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nationalreview.com/corner/416770/how-stop-irans-growing-hegemony-mario-loyola|title=How to Stop Iran's Growing Hegemony - National Review Online|work=National Review Online}}</ref> * [[Iraqi insurgency (post-U.S. withdrawal)|Escalation of sectarian insurgency after U.S. withdrawal]] leading to the rise of the [[Islamic State of Iraq and the Levant]], the successor of al-Qaeda in Iraq<ref name="ctc.usma.edu"/><ref>{{cite news |url=http://www.state.gov/p/nea/rls/rm/221274.htm |title=Al-Qaeda's Resurgence in Iraq: A Threat to U.S. Interests|publisher=U.S Department of State|accessdate=26 November 2010|date=5 February 2014}}</ref> |combatant1 = '''Invasion phase (2003)'''<br /> {{flag|United States}}<br /> {{flag|United Kingdom}}<br /> {{flag|Australia}}<br /> {{flag|Poland}} ''support from:''<br />{{flagdeco|Kurdistan}} [[Peshmerga]] |combatant1a = '''Post-invasion<br />(2003–11)<br /> {{flag|United States}} <small></small><br /> {{flag|United Kingdom}} <small></small><br /> {{flag|Australia}} <small>(2003–09)</small><br /> {{Flagdeco|Iraq}} [[History of Iraq|New Iraqi government]] * [[Iraqi Armed Forces]] * [[Awakening Council]] ''supported by:''<br /> {{flagicon|IRN}} [[Iran]]<ref>Elaheh Rostami-Povey, Iran's Influence: A Religious-Political State and Society in its Region, p130-154, Zed Books Ltd 2010.</ref><ref>{{Cite web |url=http://cisac.fsi.stanford.edu/sites/default/files/Felter_Iranian_Strategy_in_Iraq.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-12-05 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305151457/http://cisac.fsi.stanford.edu/sites/default/files/Felter_Iranian_Strategy_in_Iraq.pdf |dead-url=yes }}</ref> {{nowrap|{{flag|Iraqi Kurdistan}} }} * [[Peshmerga]] {{collapsible list | bullets = yes | titlestyle = background:transparent;font-weight:normal;text-align:left; | title = {{flagicon image|Flag of Multi-National Force– Iraq.png}} [[Multi-National Force– Iraq|MNF–I]]<br /><small>(2003–09)</small> | {{flag|United States}} <small>(2003–09)</small> | {{flag|United Kingdom}} <small>(2003–09)</small> | {{flag|Australia}} <small>(2003–-09)</small> | {{flag|Romania}} <small>(2003–09)</small> | {{flag|Azerbaijan}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Estonia}} <small>(2003–09)</small> | {{flag|Bulgaria}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Moldova}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Albania}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Ukraine}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Denmark}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Czech Republic}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|South Korea}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|El Salvador}} <small>(2003–09)</small> | {{flag|Singapore}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Bosnia and Herzegovina}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Macedonia}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Latvia}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Poland}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Kazakhstan}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Mongolia}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Georgia}} <small>(2003–08)</small> | {{flag|Tonga}} <small>(2004–08)</small> | {{flag|Armenia}} <small>(2005–08)</small> | {{flag|Slovakia}} <small>(2003–07)</small> | {{flag|Lithuania}} <small>(2003–07)</small> | {{flag|Italy}} <small>(2003–06)</small> | {{flag|Norway}} <small>(2003–06)</small> | {{flag|Japan}} <small>(2004–08)</small> | {{flag|Hungary}} <small>(2003–05)</small> | {{flag|Netherlands}} <small>(2003–05)</small> | {{flag|Portugal}} <small>(2003–05)</small> | {{flag|New Zealand}} <small>(2003–04)</small> | {{flag|Thailand}} <small>(2003–04)</small> | {{flag|Philippines}} <small>(2003–04)</small> | {{flag|Honduras}} <small>(2003–04)</small> | {{flag|Dominican Republic}} <small>(2003–04)</small> | {{flag|Spain}} <small>(2003–04)</small> | {{flag|Nicaragua}} <small>(2003–04)</small> | {{flag|Iceland}} <small>(2003–unknown)</small> }} |combatant2 = '''Invasion phase (2003)'''<br /> {{flagdeco|Iraq|1991}} [[Ba'athist Iraq]] |combatant2a = '''Post-invasion (2003–11)'''<br />ง [[Arab Socialist Ba'ath Party– Iraq Region|'''Iraqi Regional Branch''']] * [[File:Logo of the Supreme Command for Jihad and Liberation.png|25px|link=]] [[Supreme Command for Jihad and Liberation]] * [[Army of the Men of the Naqshbandi Order]] ---- [[Iraqi insurgency (Iraq War)#Sunni Islamist|'''Sunni insurgents''']] * {{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Al-Qaeda in Iraq]] (2004–06) * {{flagicon image|Flag of the Islamic State in Iraq.svg}} [[Islamic State of Iraq]]<ref>{{cite av media|url=https://www.youtube.com/watch?v=2a01Rg2g2Z8#t=745|title=President Barack Obama Speaks With VICE News|date=16 March 2015|work=YouTube}}</ref> * [[File:IAILogo.png|25px|link=]] [[Islamic Army of Iraq]] * [[Ansar al-Sunnah]] ---- [[Iraqi insurgency (Iraq War)#Shia Islamist|'''Shia insurgents''']] * {{flagicon image|Flag of Promised Day Brigades.svg}} [[Mahdi Army]] * [[File:Shiism arabic blue.svg|25px|link=]] [[Special Groups (Iraq)|Special Groups]] * [[Asa'ib Ahl al-Haq]] * [[Combatants of the Iraq War|Others]] ''supported by:''<br /> {{flagicon|IRN}} [[Iran]] * [[Quds Force]]<ref>{{cite web|url=http://uk.businessinsider.com/operations-by-irans-military-mastermind-2014-7?r=US&IR=T|title=Operations By Iran's Military Mastermind - Business Insider|date=9 July 2014|work=Business Insider|access-date=5 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-date=7 ਜੁਲਾਈ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707121621/http://uk.businessinsider.com/operations-by-irans-military-mastermind-2014-7?r=US&IR=T|url-status=dead}}</ref> ---- <small>For fighting between insurgent groups, see [[Sectarian violence in Iraq (2006–07)]].</small> |commander1 ={{Flagdeco|Iraq}} [[Ayad Allawi]]<br />{{Flagdeco|Iraq}} [[Ibrahim al-Jaafari]]<br />{{Flagdeco|Iraq}} [[Nouri al-Maliki]]<br />{{flagicon image|Flag of Multi-National Force– Iraq.png}} [[Ricardo Sanchez]]<br />{{flagicon image|Flag of Multi-National Force– Iraq.png}} [[George W. Casey, Jr.]]<br />{{flagicon image|Flag of Multi-National Force– Iraq.png}} [[David Petraeus]]<br />{{flagicon image|Flag of United States Forces– Iraq.png}} [[Raymond T. Odierno]]<br />{{flagicon image|Flag of United States Forces– Iraq.png}} [[Lloyd Austin]]<br />{{flagdeco|United States}} [[George W. Bush]]<br />{{flagdeco|United States}} [[Tommy Franks]]<br /> {{flagdeco|United States}} [[Barack Obama]]<br /> {{Flagdeco|United Kingdom}} [[Tony Blair]]<br /> {{Flagdeco|United Kingdom}} [[Gordon Brown]]<br />{{Flagdeco|United Kingdom}} [[David Cameron]] <br />{{Flagdeco|Australia}} [[John Howard]]<br /><br />{{Flagdeco|NATO}} [[Anders Fogh Rasmussen]]<br /><br />{{Flagdeco|Poland}} [[Aleksander Kwaśniewski]] |commander2 = '''Ba'ath Party'''<br />{{nowrap|{{flagdeco|Iraq|1991}} [[Saddam Hussein]]{{POW}} [[File:Skull and crossbones.svg|15px|link=Execution of Saddam Hussein]]}}<br />{{flagdeco|Iraq|1991}} [[Izzat Ibrahim ad-Douri]]<br /> ---- '''Sunni insurgency'''<br /> {{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Abu Musab al-Zarqawi]]{{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Abu Ayyub al-Masri]]{{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of the Islamic State in Iraq.svg}} [[Abu Omar al-Baghdadi]]{{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of the Islamic State in Iraq.svg}} [[Abu Bakr al-Baghdadi]]<br />[[File:IAILogo.png|25px|link=]] [[Ishmael Jubouri]]<br />{{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Abu Abdullah al-Shafi'i]]{{POW}} ---- '''Shia insurgency'''<br /> {{flagicon image|Flag of Promised Day Brigades.svg}} [[Muqtada al-Sadr]]<br />[[File:Shiism arabic blue.svg|25px|link=]] [[Abu Deraa]]<br />[[Qais al-Khazali]]<br />Akram al-Kabi * {{flagicon image|Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|size=20px}} [[Qasem Soleimani]]<ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/operations-by-irans-military-mastermind-2014-7|title=Operations By Iran's Military Mastermind - Business Insider|date=9 July 2014|work=Business Insider}}</ref> |strength1 = '''[[2003 invasion of Iraq|Invasion forces]]''' <small>(2003–04)</small><br />309,000<br /> {{flag|United States}}: 192,000<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2008/04/07/a-timeline-of-iraq-war-tr_n_95534.html|title=A Timeline of Iraq War, Troop Levels|work=The Huffington Post}}</ref><br /> {{flag|United Kingdom}}: 45,000<br /> {{flag|Australia}}: 2,000<br /> {{flag|Poland}}: 194<br /> {{flagicon|Kurdistan}} [[Peshmerga]]: 70,000<br /> ---- '''[[Multi-National Force– Iraq|Coalition forces]]''' <small>(2004–09)</small><br />176,000 at peak<br /> '''[[United States Forces– Iraq]]''' <small>(2010–11)</small><br />112,000 at activation<br /> '''Security contractors''' 6,000–7,000 <small>(estimate)</small><ref>{{cite web |url=http://www.state.gov/m/ds/rls/rm/143420.htm |title=Deputy Assistant Secretary for International Programs Charlene Lamb's Remarks on Private Contractors in Iraq |publisher=U.S. Department of State |date=17 July 2009 |accessdate=23 October 2010}}</ref><br /> '''[[Iraqi security forces]]'''<br /> 805,269 <small>(military and [[paramilitary]]: 578,269,<ref>{{cite book |title=The Military Balance 2010|url=https://archive.org/details/militarybalance0000inte_f0f9|author1=International Institute for Strategic Studies|authorlink1=International Institute for Strategic Studies|author2=Hackett, James (ed.)|date=3 February 2010|publisher=[[Routledge]]|location=London|isbn=1-85743-557-5|ref=IISS2010}}{{page needed|date=August 2015}}</ref> police: 227,000)</small><br /> '''[[Awakening movements in Iraq|Awakening militias]]'''<br />≈103,000 (2008)<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2009/03/29/world/middleeast/29iraq.html?hpw |work=The New York Times |title=Troops Arrest an Awakening Council Leader in Iraq, Setting Off Fighting |first1=Alissa J. |last1=Rubin |authorlink1= Alissa J. Rubin |first2=Rod |last2=Nordland |date=29 March 2009 |accessdate=30 March 2010}}</ref> <br /> '''[[Iraqi Kurdistan]]'''<br /> ≈400,000 <small>(Kurdish Border Guard: 30,000,<ref>{{cite web |url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2010/1/independentstate3441.htm |title=The Kurdish peshmerga forces will not be integrated into the Iraqi army: Mahmoud Sangawi— Interview |publisher=Ekurd.net |date=22 January 2010 |accessdate=23 October 2010 |archive-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402235805/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2010/1/independentstate3441.htm |dead-url=yes }}</ref> '''[[Peshmerga]]''' 375,000)</small> |strength2 = [[File:Coat of arms (emblem) of Iraq 1991-2004.svg|20px]] '''[[Iraqi Armed Forces]]''': 375,000 <small>(disbanded in 2003)</small><br />[[File:Iraqi Republican Guard Symbol.svg|15px]] [[Special Republican Guard (Iraq)|Special Iraqi Republican Guard]]: 12,000<br />[[File:Iraqi Republican Guard Symbol.svg|15px]] [[Republican Guard (Iraq)|Iraqi Republican Guard]]: 70,000–75,000<br />[[File:Fedayeen Saddam SSI.svg|20px]] [[Fedayeen Saddam]]: 30,000 ---- '''[[Iraqi insurgency (Iraq War)#Sunni Militias|Sunni Insurgents]]'''<br />≈70,000 <small>(2007)</small><ref name=brookings>The Brookings Institution [http://www3.brookings.edu/fp/saban/iraq/index.pdf Iraq Index: Tracking Variables of Reconstruction & Security in Post-Saddam Iraq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019170433/http://www3.brookings.edu/fp/saban/iraq/index.pdf |date=2013-10-19 }} 1 October 2007</ref><br />'''[[al-Qaeda]]'''<br />≈1,300 <small>(2006)</small><ref>Pincus, Walter. [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/16/AR2006111601509.html "Violence in Iraq Called Increasingly Complex"]. ''[[The Washington Post]],'' 17 November 2006.</ref><br /> '''[[Islamic State of Iraq]]'''<br />≈1,000 <small>(2008)</small> <br />'''[[Army of the Men of the Naqshbandi Order]]'''<br />≈500–1,000 <small>(2007)</small> |casualties1 = '''[[List of Iraqi security forces fatality reports in Iraq|Iraqi Security Forces]]''' (post-Saddam)<br /> '''ਮਾਰੇ ਗਏ:''' 17,690<ref>260 ਮਾਰੇ ਗਏ in 2003,[http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/19/1013869.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628233817/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/19/1013869.htm |date=2011-06-28 }} 15,196 ਮਾਰੇ ਗਏ from 2004 through 2009 (with the exceptions of May 2004 and March 2009),[http://www.guardian.co.uk/world/2010/oct/22/true-civilian-body-count-iraq] 67 ਮਾਰੇ ਗਏ in March 2009,[http://hello.news352.lu/edito-4036-march-violence-claims-252-iraqi-lives.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226181744/http://hello.news352.lu/edito-4036-march-violence-claims-252-iraqi-lives.html |date=2012-02-26 }} 1,100 ਮਾਰੇ ਗਏ in 2010,[http://articles.cnn.com/2011-01-02/world/iraq.casualty.figures_1_iraqi-police-mosul-police-iraqi-troops?_s=PM:WORLD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116094430/http://articles.cnn.com/2011-01-02/world/iraq.casualty.figures_1_iraqi-police-mosul-police-iraqi-troops?_s=PM:WORLD |date=2013-01-16 }} and 1,067 ਮਾਰੇ ਗਏ in 2011,[https://docs.google.com/spreadsheet/ccc?key=0Aia6y6NymliRdEZESktBSWVqNWM1dkZOSGNIVmtFZEE#gid=4] thus giving a ਕੁੱਲ of 17,690 dead</ref><br /> '''ਜਖਮੀ:''' 40,000+<ref>{{cite web |url=http://fpc.state.gov/documents/organization/77707.pdf |title=Iraq War |publisher=U.S. Department of State |accessdate=18 November 2012}}</ref><br /><br /> '''[[Multi-National Force– Iraq|Coalition forces]]'''<br />'''ਮਾਰੇ ਗਏ:''' 4,815<ref name="icas">{{cite web |url=http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |title=Operation Iraqi Freedom |publisher=iCasualties |accessdate=24 August 2010 |archive-date=21 ਮਾਰਚ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.cnn.com/SPECIALS/2003/iraq/forces/casualties/index.html |publisher=CNN |accessdate=30 March 2010 |title=Home and Away: Iraq and Afghanistan War Casualties}}</ref> <small>(4,497 U.S.,<ref>{{cite web|url=http://www.defense.gov/casualty.pdf |format=PDF|title=Casualty|accessdate=29 June 2016}}</ref> 179 UK,<ref>{{cite web |url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishFatalities.htm |title=Fact Sheets &#124; Operations Factsheets &#124; Operations in Iraq: British Fatalities |publisher=Ministry of Defence of the United Kingdom |accessdate=17 October 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091011220157/http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishFatalities.htm |archivedate=11 October 2009}}</ref> 139 other)</small><ref name="icas"/><br /> '''Missing/captured''' (U.S.): 17 (8 rescued, 9 died in captivity)<ref>{{cite news | url=http://www.cnn.com/2013/10/30/world/pow-and-mia-in-iraq-and-afghanistan-fast-facts |publisher=CNN |accessdate=5 June 2014 | title=POW and MIA in Iraq and Afghanistan Fast Facts}}; As of July 2012, seven American private contractors remain unaccounted for. Their names are: Jeffrey Ake, Aban Elias, Abbas Kareem Naama, Neenus Khoshaba, Bob Hamze, Dean Sadek and Hussain al-Zurufi. Healy, Jack, "[http://www.nytimes.com/2011/05/22/world/middleeast/22missing.html?pagewanted=all With Withdrawal Looming, Trails Grow Cold For Americans Missing In Iraq]", ''[[The New York Times]]'', 22 May 2011, p. 6.</ref><br /> '''ਜਖਮੀ''': 32,753+ <small>(32,226 U.S.,<ref>{{cite web |url=http://www.defense.gov/NEWS/casualty.pdf |title=Casualty |publisher=U.S. Department of Defense |accessdate=18 November 2012}}</ref> 315 UK, 212+ other<ref>33 Ukrainians [http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/DPAS-6K9H5Y?OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090808232343/http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/DPAS-6K9H5Y?OpenDocument |date=2009-08-08 }}, 31+ Italians [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2003/11/13/MNGJ730QPA1.DTL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629050836/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2003/11/13/MNGJ730QPA1.DTL |date=2011-06-29 }} [http://www.middle-east-online.com/english/?id=9524] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110428195925/http://www.middle-east-online.com/english/?id=9524 |date=2011-04-28 }}, 30 Bulgarians [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3355749.stm] [http://www.novinite.com/view_news.php?id=33103], 20 Salvadorans [http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2009-02-07-salvador-iraq_N.htm], 19 Georgians [http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18470] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513160916/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18470 |date=2011-05-13 }}, 18 Estonians [http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2009/02/mil-090209-rianovosti06.htm], 16+ Poles [http://www.novinite.com/view_news.php?id=33116] [http://iraq.pigstye.net/article.php/JuraTomasz/print] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612101918/http://iraq.pigstye.net/article.php/JuraTomasz/print |date=2007-06-12 }} [https://web.archive.org/web/20110501084237/http://www.highbeam.com/doc/1P2-16186603.html] [http://www.militaryphotos.net/forums/showthread.php?19484-Two-Polish-Soldiers-Dead-Five-Injured-in-Iraq-PAP] [http://spectator.sme.sk/articles/view/25148], 15 Spaniards [http://www.foxnews.com/story/0,2933,104369,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429012705/http://www.foxnews.com/story/0,2933,104369,00.html |date=2011-04-29 }} [http://www.thinkspain.com/news-spain/17607/soldier-dead-after-attack-on-spanish-convoy-in-afghanistan] [http://www1.albawaba.com/news/five-spanish-soldiers-four-us-troops-injured-iraq-bomb-attacks] [http://english.peopledaily.com.cn/200404/09/eng20040409_139905.shtml], 10 Romanians [http://english.people.com.cn/90001/90777/90853/6708832.html], 6 Australians {{cite web |url=http://www.canberratimes.com.au/news/local/news/general/combat-troops-pull-out-of-iraq/780839.aspx |title=Archived copy |accessdate=6 January 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428201646/http://www.canberratimes.com.au/news/local/news/general/combat-troops-pull-out-of-iraq/780839.aspx |archivedate=28 April 2011 }}, 5 Albanians, 4 Kazakhs [http://iraq.pigstye.net/article.php/20050112090041443/print] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130025416/http://iraq.pigstye.net/article.php/20050112090041443/print |date=2012-01-30 }}, 3 Filipinos [http://asianjournalusa.com/rp-troops-to-stay-in-iraq-despite-ambush-p929-67.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707174014/http://asianjournalusa.com/rp-troops-to-stay-in-iraq-despite-ambush-p929-67.htm |date=2011-07-07 }} and 2 Thais [http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/23/1015519.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101123050230/http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/23/1015519.htm |date=2010-11-23 }} [http://www.asiantribune.com/news/2003/12/28/iraqi-insurgency-2-thai-soldiers-ਮਾਰੇ ਗਏ-1-injured-br-0] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} for a ਕੁੱਲ of 212+</ref>)</small><ref name=mil>Many official U.S.tables at [http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/castop.htm "Military Casualty Information"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303054755/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/castop.htm |date=2011-03-03 }}. See [http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/OIF-ਕੁੱਲ.pdf latest ਕੁੱਲs for injury, disease/other medical]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=antiwarcasualties>[http://www.antiwar.com/casualties/ "Casualties in Iraq"].</ref><ref name=icasualties>iCasualties.org (was lunaville.org). Benicia, California. Patricia Kneisler, ''et al.'', [http://icasualties.org/Iraq/index.aspx "Iraq Coalition Casualties"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |date=2011-03-21 }}</ref><ref name=ukcasualties>[http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishCasualties.htm "Defence Internet Fact Sheets Operations in Iraq: British Casualties"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114214203/http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishCasualties.htm |date=2006-11-14 }}. UK Ministry of Defense. [http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/CorporatePublications/DoctrineOperationsandDiplomacyPublications/OperationsInIraq/OpTelicCasualtyAndFatalityTables.htm Latest combined casualty and fatality tables] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004051608/http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/CorporatePublications/DoctrineOperationsandDiplomacyPublications/OperationsInIraq/OpTelicCasualtyAndFatalityTables.htm |date=2012-10-04 }}. {{Cite web |url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishCasualties.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=5 ਦਸੰਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061114214203/http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishCasualties.htm |archive-date=14 ਨਵੰਬਰ 2006 |url-status=dead}}</ref> '''Injured/diseases/other medical'''*: 51,139 <small>(47,541 U.S.,<ref>http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/oif-ਕੁੱਲ.pdf{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 3,598 UK)</small><ref name=mil/><ref name=icasualties/><ref name=ukcasualties/><br /><br /> '''[[Private military company|Contractors]]'''<br /> '''[[List of private contractor deaths in Iraq|ਮਾਰੇ ਗਏ]]''': 1,554<ref name="dol.gov">{{cite web |url=http://www.dol.gov/owcp/dlhwc/dbaallnation.htm |title=Office of Workers' Compensation Programs (OWCP) – Defense Base Act Case Summary by Nation |publisher=U.S.Department of Labor |accessdate=15 December 2011 |archive-date=8 ਦਸੰਬਰ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208041944/https://www.dol.gov/owcp/dlhwc/dbaallnation.htm |url-status=dead}}</ref><ref name="projects.propublica.org">{{cite web |author=T. Christian Miller |url=http://projects.propublica.org/tables/contractor_casualties |title=U.S.Government Private Contract Worker Deaths and Injuries |publisher=Projects.propublica.org |date=23 September 2009 |accessdate=23 October 2010 |archive-date=27 ਜੁਲਾਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727185847/http://projects.propublica.org/tables/contractor_casualties |dead-url=yes }}</ref><br /> '''ਜਖਮੀ & injured''': 43,880<ref name="dol.gov"/><ref name="projects.propublica.org"/><br /><br /> '''[[Sons of Iraq|Awakening Councils]]'''<br /> '''ਮਾਰੇ ਗਏ:''' 1,002+<ref>185 in Diyala from June 2007 to December 2007,[http://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?pagewanted=print] 4 in assassination of [[Abdul Sattar Abu Risha|Abu Risha]], 25 on 12 November 2007,[http://www.cbsnews.com/stories/2007/11/15/iraq/main3504599.shtml?source=RSSattr=HOME_3504599] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514132150/http://www.cbsnews.com/stories/2007/11/15/iraq/main3504599.shtml?source=RSSattr=HOME_3504599 |date=2013-05-14 }} 528 in 2008,[http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088] 27 on 2 January 2009,[http://www.nytimes.com/2009/01/03/world/middleeast/03iraq.html] 53 From 6 to 12 April 2009,[http://www.alternet.org/world/136476/sunni_iraqis_fear_a_bloodbath_of_reprisal_after_possible_u.s._exit/?page=1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513130112/http://www.alternet.org/world/136476/sunni_iraqis_fear_a_bloodbath_of_reprisal_after_possible_u.s._exit/?page=1 |date=2011-05-13 }} 13 on 16 November 2009,[http://www.france24.com/en/node/4926131] 15 in December 2009,[http://www.nytimes.com/2009/12/30/world/middleeast/30iraq.html?_r=1] 100+ from April to June 2010,[http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2010/06/20106653940383435.html#] [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=128084675] 52 on 18 July 2010,[http://www.guardian.co.uk/world/2010/jul/18/iraq-suicide-bombings-kill-militia] [http://www.businessweek.com/news/2010-07-18/bombs-targeting-sons-of-iraq-leave-at-least-44-dead.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718205535/http://www.businessweek.com/news/2010-07-18/bombs-targeting-sons-of-iraq-leave-at-least-44-dead.html |date=2010-07-18 }}ਕੁੱਲ of 1,002+ dead {{Cite web |url=http://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?pagewanted=print |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=5 ਦਸੰਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090418161020/http://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?pagewanted=print |archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 |url-status=bot: unknown}}</ref><br />'''ਜਖਮੀ:''' 500+ (2007),<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?_r=1&pagewanted=print |work=The New York Times |first1=Solomon |last1=Moore |first2=Richard A. |last2=Oppel |title=Attacks Imperil U.S.-Backed Militias in Iraq |date=24 January 2008}}</ref> 828 (2008)<ref>{{cite web |author=Greg Bruno |url=http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088 |title=Finding a Place for the 'Sons of Iraq' |publisher=Council on Foreign Relations |accessdate=26 December 2011}}</ref><br /><br /> '''ਕੁੱਲ dead: 25,286''' <br />'''ਕੁੱਲ ਜਖਮੀ: 117,961''' |casualties2 = '''Iraqi combatant dead''' (invasion period): 7,600–10,800<ref>[[Press release]] (28 October 2003). [http://www.commondreams.org/news2003/1028-01.htm "New Study Finds: 11,000 to 15,000 ਮਾਰੇ ਗਏ in Iraq War; 30 Percent are Non-Combatants; Death Toll Hurts Postwar Stability Efforts, Damages US Image Abroad"]. [[Project on Defense Alternatives]] (''via'' [[Common Dreams NewsCenter]]). Retrieved 2 September 2010. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20061017165045/http://www.commondreams.org/news2003/1028-01.htm |date=17 October 2006 }}</ref><ref>Conetta, Carl (23 October 2003). [http://www.comw.org/pda/0310rm8.html "The Wages of War: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 2003 Conflict— Project on Defense Alternative Research Monograph #8"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090902070831/http://www.comw.org/pda/0310rm8.html |date=2009-09-02 }}. Project on Defense Alternatives (''via'' [[Commonwealth Institute (Cambridge, Massachusetts)|Commonwealth Institute]]). Retrieved 2 September 2010.</ref> '''Insurgents''' (post-Saddam)<br /> '''ਮਾਰੇ ਗਏ:''' 26,544 (2003–11)<ref>597 ਮਾਰੇ ਗਏ in 2003,[http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2007-09-26-insurgents_N.htm], 23,984 ਮਾਰੇ ਗਏ from 2004 through 2009 (with the exceptions of May 2004 and March 2009),[http://www.guardian.co.uk/world/2010/oct/22/true-civilian-body-count-iraq] 652 ਮਾਰੇ ਗਏ in May 2004,[http://www.iraqbodycount.org/analysis/numbers/warlogs/] 45 ਮਾਰੇ ਗਏ in March 2009,[http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/CJAL-7QPQB7?OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090903190008/http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/CJAL-7QPQB7?OpenDocument |date=2009-09-03 }} 676 ਮਾਰੇ ਗਏ in 2010,[http://www.bloomberg.com/news/2010-12-30/iraq-civilian-deaths-drop-for-third-year-as-toll-eases-after-u-s-drawdown.html] and 590 ਮਾਰੇ ਗਏ in 2011,[https://docs.google.com/spreadsheet/ccc?key=0Aia6y6NymliRdEZESktBSWVqNWM1dkZOSGNIVmtFZEE#gid=4] thus giving a ਕੁੱਲ of 26,544 dead</ref><br /> '''[[Detainee]]s:''' 12,000 (Iraqi-held)<ref name="cnn1">{{cite news|url=http://articles.cnn.com/2010-09-13/world/iraq.detainees_1_detainees-iraqi-authorities-moussawi?_s=PM:WORLD|title=Amnesty: Iraq holds up to 30,000 detainees without trial|publisher=CNN|date=13 September 2010|accessdate=6 January 2011|archive-date=23 ਅਕਤੂਬਰ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101023155150/http://articles.cnn.com/2010-09-13/world/iraq.detainees_1_detainees-iraqi-authorities-moussawi?_s=PM%3AWORLD|dead-url=yes}}</ref><br /> '''ਕੁੱਲ dead: 34,144–37,344''' |casualties3 = '''Estimated violent deaths:'''<br /> '''[[Lancet surveys of Iraq War casualties|''Lancet'' survey]] '''(March 2003– July 2006): '''601,027''' (95% CI: 426,369–793,663)<ref name="lancetOct2006">{{cite web |url= http://brusselstribunal.org/pdf/lancet111006.pdf |title= "Mortality after the 2003 invasion of Iraq: a cross-sectional cluster sample survey" |access-date= 2016-12-05 |archive-date= 2015-09-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150907130701/http://brusselstribunal.org/pdf/lancet111006.pdf |dead-url= yes }}{{small|(242KB)}}. By Gilbert Burnham, Riyadh Lafta, Shannon Doocy, and Les Roberts. ''[[The Lancet]],'' 11 October 2006</ref><ref name="Lancet supplement">{{cite web |url= http://web.mit.edu/CIS/pdf/Human_Cost_of_War.pdf |title= "The Human Cost of the War in Iraq: A Mortality Study, 2002–2006" }}{{small|(603KB)}}. By Gilbert Burnham, Shannon Doocy, Elizabeth Dzeng, Riyadh Lafta, and Les Roberts. A supplement to the October 2006 Lancet study. It is also found here: [http://www.jhsph.edu/refugee/research/iraq/Human_Cost_of_WarFORMATTED.pdf] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160515142928/http://www.jhsph.edu/refugee/research/iraq/Human_Cost_of_WarFORMATTED.pdf |date=2016-05-15 }} [http://web.mit.edu/CIS/pdf/Human_Cost_of_War.pdf]</ref><br /> '''[[Iraq Family Health Survey]] '''(March 2003– July 2006): '''151,000''' (95% CI: 104,000–223,000)<ref>[http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMsa0707782 "Iraq Family Health Survey"] [[New England Journal of Medicine]] 31 January 2008</ref> <br /><br /> '''Documented deaths from violence:'''<br /> [[Iraq Body Count project|Iraq Body Count]] (2003– 14 December 2011): '''103,160–113,728''' civilian deaths recorded,<ref>{{cite web |url=http://www.iraqbodycount.org/ |title=Iraq Body Count |accessdate=27 April 2014}}</ref> and '''12,438''' new deaths added from the Iraq War Logs<ref>{{cite web |url=http://www.iraqbodycount.org/analysis/numbers/warlogs/ |title=Iraq War Logs: What the numbers reveal |publisher=Iraq Body Count |accessdate=3 December 2010}}</ref><br /> '''[[Associated Press]] '''(March 2003– April 2009): '''110,600'''<ref>{{cite news |url=http://www.foxnews.com/printer_friendly_wires/2009Apr23/0,4675,MLIraqDeathToll,00.html |title=AP Impact: Secret tally has 87,215 Iraqis dead |author=Kim Gamel |date=23 April 2009 |accessdate=26 April 2014 |publisher=Fox News}}</ref> For more information see: [[Casualties of the Iraq War]] |notes='''*''' "injured, diseased, or other medical": required medical air transport. UK number includes "aeromed evacuations"<br />'''**''' '''ਕੁੱਲ deaths''' include all additional deaths due to increased lawlessness, degraded infrastructure, poorer healthcare, etc. |campaignbox = }} '''ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ''' ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿਦਰੋਹ ਸੀ। ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਰਾਕ ਦੇ 2003 ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੇ [[ਸਦਾਮ ਹੁਸੈਨ]] ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਕ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ]] 5539t9ajkohzv91s8wue2q1n0mg9vyd 0 86684 848346 847916 2026-09-29T11:01:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848346 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜਯੋਤਿਕਾ ਸਰਾਵਾਨਾਨ | image = Jyothika Filmfare 2014.jpg | caption = 2014, ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਖੇ ਜਯੋਤਿਕਾ | ethnicity = [[ਪੰਜਾਬੀ]]<ref>[http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/10/28/stories/2002102800860300.htm The Jyothika factor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100516153141/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/10/28/stories/2002102800860300.htm |date=2010-05-16 }}. The Hindu (28 October 2002). Retrieved on 2016-02-08.</ref> | birth_name = ਜਯੋਤਿਕਾ ਸਦਾਨਾਹ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1977|10|18}}<ref>[http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/oct-12-03/jyothika-suriya-18-10-12.html Jo Jo Jyothika ... – Jyothika – Suriya – Tamil Movie News]. Behindwoods.com (18 October 2012). Retrieved on 12 December 2012.</ref> | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ | yearsactive = 1998–ਵਰਤਮਾਨ | spouse = [[ਸੂਰਯ (ਅਭਿਨੇਤਾ)|ਸੂਰਯ]] (2006–ਵਰਤਮਾਨ) | children = 2 | residence = [[ਚੇਨਈ]], ਤਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ | family = [[ਰੋਸ਼ਨੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|ਰੋਸ਼ਨੀ]] (sister)<br>[[ਨਗਮਾ]] (half-sister)<br>[[ਕਾਰਥੀ]] (ਜੀਜਾ)<br>[[ਸ਼ਿਵਾਕੁਮਾਰ]] (ਸਸੁਰ) | occupation = [[ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] }} '''ਜਯੋਤਿਕਾ''' ([[18 ਅਕਤੂਬਰ]], [[1977]]) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਚਾਣ ਮਿਲੀ।.<ref>{{cite web|url=http://www.screenindia.com/news/Jyothika-receives-critical-acclaim/11953/|title=Jyothika receives critical acclaim|date=10 February 2006|work=[[Screen (magazine)|Screen]]|accessdate=7 May 2010|archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013|archive-url=https://archive.today/20130202060418/http://www.screenindia.com/news/Jyothika-receives-critical-acclaim/11953/|url-status=dead}}</ref> ਜਯੋਤਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]], [[ਮਲਯਾਲਮ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਲਯਾਲਮ]], [[ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ [[ਖ਼ੁਸ਼ੀ (2000 ਫ਼ਿਲਮ ]]|ਖ਼ੁਸ਼ੀ]] ਤੇ [[ਚੰਦ੍ਰਮੁਖੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਚੰਦ੍ਰਮੁਖੀ]] ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ "ਤਿੰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੇਅਰ ਅਵਾਰਡ" ਅਤੇ ਤਿੰਨ "ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੇਅਰ ਅਵਾਰਡ" ਵੀ ਜਿੱਤੇ। ਜਯੋਤਿਕਾ ਨੇ [[ਕਲਾਇਮਾਮਾਨੀ]] ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name=hi>[http://www.hindu.com/2006/02/15/stories/2006021513330100.htm Kalaimamani Awards for 123 persons announced] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061029105424/http://www.hindu.com/2006/02/15/stories/2006021513330100.htm |date=2006-10-29 }} ''The Hindu'', 15 February 2006.</ref> ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ 'ਡੋਲੀ ਸਜਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ' (1997) ਨਾਲ ਬਾਲੀਵੁੱਡ 'ਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਵਾਲੀ (1999) ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਟੈਗੋਰ (2003) ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਲੀ (1999) ਲਈ "ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਊ - ਦੱਖਣੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ" ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ੀ (2000) ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਬੋਤਮ ਤਾਮਿਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ੀਆਂ (2000), ਪੇਰਾਜਗਨ (2004), ਚੰਦਰਮੁਖੀ (2005) ਅਤੇ ਮੋਜ਼ੀ (2007) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਜੋਤਿਕਾ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਿਸ਼ਤੇ 'ਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 11 ਸਤੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸੂਰੀਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਸਿਖਰਾਂ 'ਤੇ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ<ref>{{cite web |url= http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/sep-06-02/11-09-06-surya-jo.html |title= Highlights of Suriya-Jyothika wedding |date= 11 September 2006 |publisher= Behindwoods.com |accessdate=22 October 2009 }}</ref> ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਅਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ 36 ਵਾਇਆਧਿਨੀਲੇ (2015) ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਖਤ ਸਮੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ- ਦੱਖਣੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 36 ਵਾਇਆਧਿਨੀਲੇ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਗਲੀਰ ਮੱਟੂਮ (2017), ਨਾਚੀਅਰ (2018), ਕੈਟਰੀਨ ਮੋਜ਼ੀ (2018), ਰਾਤਚਸੀ (2019), ਪਨਮਗਲ ਵੰਧਲ (2020) ਵਰਗੀਆਂ ਔਰਤ ਕੇਂਦਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮਨੀ ਰਤਨਮ ਦੇ ਮਲਟੀ-ਸਟਾਰਰ ਚੱਕਾ ਚੀਵਾਂਥ ਵਣਮ (2018) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{cite web |url= http://entertainment.oneindia.in/tamil/exclusive/surya-jyothika-diya-20807.html |title= Bright light falls on Surya-Jyothika |author= Settu Shankar |date= 20 August 2007 |publisher= One India |accessdate= 22 October 2009 |url-status=dead |archiveurl= https://archive.today/20120709094046/http://entertainment.oneindia.in/tamil/exclusive/surya-jyothika-diya-20807.html |archivedate= 9 July 2012 |df= dmy-all }}</ref><ref>[http://chennai365.com/news/surya-jyothika-sons-name-is-dev/ Surya-Jyothika Son's name is Dev]. chennai365.com (21 July 2010)</ref> ==ਜੀਵਨ== ਜਯੋਤਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀਮਾ ਸਦਨਾਹ ਦੇ ਘਰ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਖੇ ਹੋਇਆ। ਨਗਮਾ ਨਾਮੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਇਸਦੀ ਭੈਣ (ਕਜ਼ਨ) ਹੈ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ "ਮਿਠੀਭਾਈ ਕਾਲਜ" ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਾਲੋਜੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲਿਆ। ਜਯੋਤਿਕਾ ਨੇ [[11 ਸਤੰਬਰ]], [[2006]] ਵਿੱਚ [[ਸੂਰਯ (ਅਭਿਨੇਤਾ)|ਸੂਰਯ]] ਨਾਂ ਦੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ,<ref>{{cite web |url= http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/sep-06-02/11-09-06-surya-jo.html |title= Highlights of Suriya-Jyothika wedding |date= 11 September 2006 |publisher= Behindwoods.com |accessdate=22 October 2009 }}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਕੈਰੀਅਰ == === 1998–2002 === ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ 'ਡੋਲੀ ਸਜਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ' ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇਹ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਨਾਲ 2000 ਦੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਿਲਮ ਫਲਾਪ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ "ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ।"<ref>{{cite news |title= Priyadarshan: "People expect a lot from a commercial director" |url= http://www.india-today.com/itoday/20001113/cinema.shtml |newspaper= India Today |date= 13 November 2000 |quote= I was so sure Doli Saja Ke Rakhna would do well, but when it didn't I lapsed into depression. |access-date= 8 October 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100903212556/http://india-today.com/itoday/20001113/cinema.shtml |archive-date= 3 September 2010 |url-status= dead }}</ref> ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲੀ (1999) ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਊ - ਦੱਖਣੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਤੇ ਦੀਨਾਕਰਨ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਊ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="a">{{cite web|url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/awards/28-1.htm |title=Dinakaran Cinema Awards – 1999|publisher=[[Dinakaran]]|accessdate=25 February 2014 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080625100834/http://www.dinakaran.com/cinema/english/awards/28-1.htm |archivedate=25 June 2008 }}</ref> ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪੂਵੇਲਮ ਕੇੱਟੂਪੱਪਰ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਗਾਮੀ ਪਤੀ ਸੂਰੀਆ ਨਾਲ ਨਾਇਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਬਣ ਗਈ। 2000 ਅਤੇ 2002 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਗਾਵੜੀ, ਦਮ ਦਮ ਦਮ ਅਤੇ ਸਨੇਗੀਥਿਏ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref name=red1>[http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/18tt.htm Slap in the face for Kamal]. Rediff.com (18 August 2000). Retrieved on 12 December 2012.</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2001/01/19/stories/09190224.htm |title=Hits and misses of the year that was |newspaper=The Hindu |date=19 January 2001 |accessdate=25 August 2012 |archive-date=1 ਅਕਤੂਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131001180529/http://hindu.com/2001/01/19/stories/09190224.htm |dead-url=yes }}</ref> ਉਸ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਜਿੰਨਾ ਮਹੱਤਵ ਸੀ।<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/10/23/stories/2002102300330200.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Fighting her way to success | date=23 October 2002 | access-date=18 ਨਵੰਬਰ 2020 | archive-date=1 ਜੁਲਾਈ 2003 | archive-url=https://web.archive.org/web/20030701123340/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/10/23/stories/2002102300330200.htm | dead-url=yes }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਮਲ ਹਸਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ਥਨਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਬੋਤਮ ਤਾਮਿਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਰਿਦਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਭਾਵੇਂ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="The Times Of India">{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/35261957.cms | work=The Times Of India | title=Vishnuvardhan, Sudharani win Filmfare awards – The Times of India}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2001/03/24/stories/0424401t.htm |title=Trophy time for tinseldom |newspaper=The Hindu |date=24 March 2001 |accessdate=25 August 2012 |archive-date=1 ਮਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501104755/http://www.hindu.com/2001/03/24/stories/0424401t.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/lf/2004/07/02/stories/2004070210070201.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Here's something 'new' | date=2 July 2004 | access-date=18 ਨਵੰਬਰ 2020 | archive-date=10 ਨਵੰਬਰ 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121110121341/http://www.hindu.com/lf/2004/07/02/stories/2004070210070201.htm | dead-url=yes }}</ref><ref>[http://cinematoday2.itgo.com/we_rise_fast_fall_fast_jyothika.htm "We Rise fast, fall fast": Jyothika]. Cinematoday2.itgo.com. Retrieved on 12 December 2012.</ref> ਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਫਰੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਲੀਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://cinematoday2.itgo.com/friends.htm Friends]. Cinematoday2.itgo.com. Retrieved on 12 December 2012.</ref><ref>[http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/09/18/stories/2002091800310200.htm Runaway success?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030701114213/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/09/18/stories/2002091800310200.htm |date=2003-07-01 }}. The Hindu (18 September 2002). Retrieved on 12 December 2012.</ref><ref name="idlebrain.com">[http://www.idlebrain.com/movie/archive/mrg-dumdumdum.html Telugu Cinema – Review – Dum Dum Dum – Madhavan, Jyotika – Mani Ratnam – Perumal – Karthik Raja – veturi]. Idlebrain.com (21 September 2001). Retrieved on 12 December 2012.</ref> ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇਵਯਾਨੀ ਲੈ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਣੀ ਰਤਨਮ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਾਧਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਸ ਮਦਰਾਸ ਟਾਕੀਜ਼ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਦਮ ਦਮ ਦਮ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ।<ref name="entertainment.oneindia.in">[http://entertainment.oneindia.in/kannada/movies/nagarahavu/cast-crew.html Nagarahavu Cast & Crew, Nagarahavu Star Cast, Actor, Actress, Director] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012032103/https://www.filmibeat.com/kannada/movies/nagarahavu-2002/cast-crew.html |date=2020-10-12 }} {{Cite web |url=https://www.filmibeat.com/kannada/movies/nagarahavu-2002/cast-crew.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012032103/https://www.filmibeat.com/kannada/movies/nagarahavu-2002/cast-crew.html |archive-date=2020-10-12 |url-status=bot: unknown}}. entertainment.oneindia.in. Retrieved on 12 December 2012.</ref> She had a [[dual role]] in this film.<ref name="Welcome to">{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/tamil/Jyothika/interview.php?id=6005969&cid=2408 |title=Welcome to |publisher=Sify.com |date=20 January 2007 |accessdate=13 February 2012}} {{dead link|date=December 2012}}</ref> ਫਿਲਮ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ, ਬਲਕਿ ਆਂਧਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਡੱਬ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਗਰਾਹਾਵੂ ਵਿੱਚ ਉਪੇਂਦਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ਸਨੇਗੀਥਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>[http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/11ss.htm The dancing brush]. Rediff.com (11 August 2000). Retrieved on 12 December 2012.</ref><ref>[http://www.rediff.com/entertai/2000/mar/31women.htm Ladies Only]. Rediff.com (31 March 2000). Retrieved on 12 December 2012.</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] noqcwb0su20yvw0s1fdjwxgnvnevk2x 0 88997 848243 847889 2026-09-29T04:27:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848243 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਕਮਲ | image = Kamal Director.jpg | caption =ਕਮਲ 2013 | birth_name = ਕਮਾਲਉੱਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਮਜੀਦ<ref>[https://in.bookmyshow.com/person/kamaluddin-mohammed-majeed/21864 Kamaluddin Mohammed Majeed Biography & Movie List – BookMyShow]. In.bookmyshow.com. Retrieved on 19 December 2016.</ref><ref>[http://www.desimartini.com/news/malayalam/kamala-surayyas-aami-starring-vidya-balan-to-hit-floors-on-september-25/article35629.htm Kamala Surayya’s ‘Aami’ Starring Vidya Balan To Hit Floors On September 25] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200419163438/https://www.desimartini.com/news/malayalam/kamala-surayyas-aami-starring-vidya-balan-to-hit-floors-on-september-25-article35629.htm |date=2020-04-19 }} {{Cite web |url=https://www.desimartini.com/news/malayalam/kamala-surayyas-aami-starring-vidya-balan-to-hit-floors-on-september-25-article35629.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2025-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419163438/https://www.desimartini.com/news/malayalam/kamala-surayyas-aami-starring-vidya-balan-to-hit-floors-on-september-25-article35629.htm |archive-date=2020-04-19 |url-status=dead}}. Desimartini.com (3 August 2016). Retrieved on 2016-12-19.</ref> | birth_date = | birth_place = [[ਮੈਥਿਲਾਕਾਮ]], [[ਕੋਡੂਨਗਲੂਰ]], [[ਥਰਿਸੂਰ]], [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = ਮੂਵੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ | yearsactive = 1981 – ਹਾਲ | spouse = ਸਾਬੁਰਾਬੀ | partner = | children = [[ਜੇਨੁਸ ਮੁਹੰਮਦ]], ਹਾਨਾ | parents = ਐਮ. ਕੇ. ਅਬਦੁਲ ਮਜੀਦ ਅਤੇ ਸੁਲੇਖਾ ਬੀਵੀ<ref>{{cite web|url=http://www.m3db.com/artists/20916|title=കമൽ|publisher=|accessdate=12 May 2016}}</ref> | influences = | influenced = | website = | academyawards = | afiawards = | arielaward = | baftaawards = | cesarawards = | emmyawards = | filmfareawards = | geminiawards = | goldenglobeawards = | goldenraspberryawards = | goyaawards = | grammyawards = | iftaawards = | laurenceolivierawards = | naacpimageawards = | nationalfilmawards = | sagawards = | tonyawards = | awards = }} '''ਕਮਲ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ 28 ਨਵੰਬਰ 1957 ਨੂੰ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਰਾਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਥਰਿਸੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੈਥਿਲਾਕਾਮ, ਕੋਡੂਨਗਲੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਰਹੂਮ ਐਮ. ਕੇ. ਅਬਦੁਲ ਮਜੀਦ ਅਤੇ ਮਰਹੂਮ ਸੁਲੇਖਾ ਬੀਵੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਕਾਲਜ ਇਰੀਨਜਾਲਾਕੁਡਾ ਅਤੇ ਸਰੀ ਕੇਰਲ ਵਰਮਾ ਕਾਲਜ, ਥਰੀਸੂਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ==ਫ਼ਿਲਮਾਂ== === ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ === {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! ਸਾਲ || ਫਿਲਮ !! ਭਾਸ਼ਾ !! ਕਾਸਟ !! ਸਕਰਿਪਟ ਰਾਈਟਰ |- | 1986||''[[ਮਿਝੀਨੀਰਪੂਵੁਕਲਮl]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਮੋਹਨ ਲਾਲ]], [[ਉਰਵਸ਼ੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਉਰਵਸ਼ੀ]], [[ਨੇਦੂਮੁਦੀ ਵੇਨੂ]], [[ਲਿਜ਼ੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਲਿਜ਼ੀ]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||ਜੌਹਨ ਪੌਲ |- |1987|| ''[[Unnikale Oru Kadha Parayam]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]]||[[ਮੋਹਨ ਲਾਲ]], [[ਕਾਰਤਿਕਾ (1980s ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਕਾਰਤਿਕਾ]], [[Thilakan]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||ਜੌਹਨ ਪੌਲ |- |1987|| ''[[Kakkothikkavile Appooppan Thaadikal]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] ||[[ਰੇਵਤੀ]], [[ਅੰਬਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਅੰਬਿਕਾ]], [[ਵੀ ਕੇ ਸ੍ਰੀਰਮਨ]]||[[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ)|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲ]] |- |1988 ||''[[Orkkapurathu]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] ||[[ਮੋਹਨ ਲਾਲ]], [[ਰਾਮਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]], [[ਨੇਦੂਮੁਦੀ ਵੇਨੂ]], [[ਸੰਕਰਾਦੀ]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||[[ਰਣਜੀਥ]] |- |1988||''[[Unniਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨte Adyathe Christmas]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਜੈਰਾਮ]], [[ਸੁਮਾਲਤਾ]], [[ਸੁਰੇਸ਼ ਗੋਪੀ ]], [[ਸੁਕੁਮਾਰਮ]], [[ਲਿਜ਼ੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਲਿਜ਼ੀ]]||ਜੌਹਨ ਪੌਲ |- |1989|| ''[[Peruvannapurathe Visheshangal]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]]|| [[ਜੈਰਾਮ]], [[ਪਾਰਵਥੀ ਜੈਰਾਮ|ਪਾਰਵਥੀ]], [[ਮੋਹਨ ਲਾਲ]], [[ਜਾਗਾਤੀ ਸ੍ਰੀਕੁਮਾਰ]], [[ਮਾਮੂਕੋਇਆ]]||[[ਰਣਜੀਥ]] |- |1989|| ''[[ਪ੍ਰ੍ਦੇਸ਼ਿਕਾ ਵਰਤਾਕੁਲ]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਜੈਰਾਮ]], [[ਪਾਰਵਥੀ ਜੈਰਾਮ|ਪਾਰਵਥੀ]], [[ਓਦੁਵਿਲ ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ]], [[ਸਿਦੀਕੀ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸਿਦੀਕੀ]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]]||[[ਰਣਜੀਥ]] |- |1990|| ''[[ਪਵਮ ਪਵਮ ਰਾਜਾਕੁਮਾਰਨ]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]], [[ਜੈਰਾਮ]], [[ਰੇਖਾ (ਤਮਿਲ ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਰੇਖਾ]], [[ਸਿਦੀਕੀ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸਿਦੀਕੀ]], [[ਜਗਦੀਸ਼]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]]||[[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]] |- |1990|| ''[[Thooval Sparsam]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]]|| [[ਜੈਰਾਮ]], [[ਮੁਕੇਸ਼ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਕੇਸ਼]], [[ਸਾਈਕੁਮਾਰ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਸਾਈਕੁਮਾਰ]], [[ਸੁਰੇਸ਼ ਗੋਪੀ ]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]], [[ਉਰਵਸ਼ੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਉਰਵਸ਼ੀ]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||[[Kaloor Dennis]] |- |1990|| ''[[Shubhayathra]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] ||[[ਜੈਰਾਮ]], [[ਪਾਰਵਥੀ ਜੈਰਾਮ|ਪਾਰਵਥੀ]], [[ਜਗਦੀਸ਼]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||ਨਾਥਨ |- |1991|| ''[[Pookkalam Varavayi]]''||[[ਮਲਿਆਲਮ]]|| [[ਜੈਰਾਮ]], [[ਮੁਰਲੀ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਰਲੀ]], ਸ਼ਿਆਮਿਲੀ, [[ਸੁਨੀਤਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਸੁਨੀਤਾ]], [[ਰੇਖਾ (ਤਮਿਲ ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਰੇਖਾ]], [[ਗੀਤਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਗੀਤਾ]] [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]], ||[[ਰਣਜੀਥ]] |- |1991|| ''[[ਵਿਸ਼ਨੂੰਲੋਕਮ]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] ||[[ਮੋਹਨ ਲਾਲ]], [[ਸ਼ਾਂਤੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]], [[ਨੇਦੂਮੁਦੀ ਵੇਨੂ]], [[ਉਰਵਸ਼ੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਉਰਵਸ਼ੀ]], [[ਮੁਰਲੀ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਰਲੀ]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||ਟੀ ਏ ਰੱਜ਼ਾਕ |- | 1991 ||''[[Ulladakkam]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]]|| [[ਮੋਹਨ ਲਾਲ]], [[ਸ਼ੋਭਨਾ]], [[ਅਮਲਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਅਮਲਾ]], [[ਮੁਰਲੀ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਰਲੀ]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||ਚੇਰੀਅਨ ਕਲਪਕਾਵਾਦੀ / [[ਪੀ ਬਾਲਾਚੰਦਰਨ]] |- | 1992||''[[Ennodu Ishtam Koodamo]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਮੁਕੇਸ਼ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਕੇਸ਼]], [[ਮਧੂ]], [[ਸਿਦੀਕੀ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸਿਦੀਕੀ]], [[ਦਿਲੀਪ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਦਿਲੀਪ]]||[[ਰਘੂਨਾਥ ਪਾਲੇਰੀ]] |- |1992|| ''[[Aayushkalam]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] ||[[ਜੈਰਾਮ]], [[ਮੁਕੇਸ਼ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਕੇਸ਼]], [[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]], [[ਸਾਈਕੁਮਾਰ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਸਾਈਕੁਮਾਰ]], [[ਮਾਥੂ(ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮਾਥੂ]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]]||ਰਾਜਨ ਕਿਰਿਆਤ-ਵੀਨੂ ਕਿਰਿਆਤ |- |1992|| ''[[Champakulam Thachan]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]] ||[[ਮੁਰਲੀ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਰਲੀ]], [[ਵਿਨੀਤ]], [[ਰੰਭਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਰੰਭਾ]], [[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]], [[ਨੇਦੂਮੁਦੀ ਵੇਨੂ]], [[ਮੋਨੀਸ਼ਾ]]||[[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]] |- |1993|| ''[[ਗ਼ਜ਼ਲ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਗ਼ਜ਼ਲ]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]]|| [[ਵਿਨੀਤ]], [[ਮੋਹਿਨੀ (ਤਮਿਲ ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮੋਹਿਨੀ]], [[ਨੇਦੂਮੁਦੀ ਵੇਨੂ]], [[ਮਨੋਜ ਕੇ. ਜਯਨ]], [[Thilakan]]||ਟੀ ਏ ਰੱਜ਼ਾਕ]] |- |1993|| ''[[ਭੂਮੀਗੀਤਮ]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] ||[[ਮੁਰਲੀ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਰਲੀ]], [[ਗੀਤਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਗੀਤਾ]]||ਟੀ ਏ ਰੱਜ਼ਾਕ]] |- |1995|| ''[[Mazhayethum Munpe]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]]|| [[ਮਾਮੂਟੀ]], [[ਸ਼ੋਭਨਾ]], [[ਐਨੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਐਨੀ]], [[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]], [[Sankaradi]], [[ਐਨ. ਐਫ. ਵਰਗੀਜ਼]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||[[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]] |- |1996|| ''[[Azhakiya Ravanan]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]]|| [[ਮਾਮੂਟੀ]], [[ਭਾਨੂਪ੍ਰਿਯਾ]], [[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]], [[ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]], [[ਰਾਜਨ ਪੀ ਦੇਵ]]||[[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]] |- |1996|| ''[[Ee Puzhayum Kadannu]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਦਿਲੀਪ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਦਿਲੀਪ]], [[ਮੰਜੂ ਵਾਰੀਅਰ]], [[ਮੋਹਿਨੀ (ਤਮਿਲ ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਮੋਹਿਨੀ]], [[ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ]], [[ਐਨ. ਐਫ. ਵਰਗੀਜ਼]], [[ਬਿੰਦੂ ਪਾਨੀਕੇਰ]]||ਸ਼ਤਰੁਘਨ |- |1997|| ''[[Krishnagudiyil Oru Pranayakalathu]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਜੈਰਾਮ]], [[ਮੰਜੂ ਵਾਰੀਅਰ]], [[ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ]], [[ਜਗਦੀਸ਼]], [[ਬਾਲਚੰਦਰ ਮੈਨਨ]], [[ਸਿਦੀਕੀ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸਿਦੀਕੀ]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||ਕਮਲ |- |1998|| ''[[Kaikudunna Nilavu]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]]|| [[ਜੈਰਾਮ]], [[ਦਿਲੀਪ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਦਿਲੀਪ]], [[ਰਣਜੀਥ]], [[ਸ਼ਾਲਿਨੀ]], [[ਮੁਰਲੀ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਰਲੀ]]||[[ਰਣਜੀਥ]] |- |1998|| ''[[Ayal Kadha Ezhuthukayanu]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]]|| [[ਮੋਹਨ ਲਾਲ]], [[ਨੰਦਿਨੀ]], [[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]], [[ਸਿਦੀਕੀ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸਿਦੀਕੀ]]||[[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]] |- |1999|| ''[[ਨਿਰਮ]]''|| [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[Kunchacko Boban]], [[ਸ਼ਾਲਿਨੀ]], [[Jomol]], [[Lalu Alex]], [[ਦੇਵਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਦੇਵਨ]]||ਇਕਬਾਲ ਕੁੱਟੀਪੁਰਮ |- |2000|| ''[[Madhuranombarakkattu]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ]], [[ਸਮਯੁਕਤਾ ਵਰਮਾ]], [[ਕਾਵਿਆ ਮਾਧਵਨ]], [[ਨੇਦੂਮੁਦੀ ਵੇਨੂ]]||[[ਰਘੂਨਾਥ ਪਾਲੇਰੀ]] |- |2001|| ''[[ਮੇਘਮਲਹਾਰ]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ]], [[ਸਮਯੁਕਤਾ ਵਰਮਾ]], [[ਸਿਦੀਕੀ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸਿਦੀਕੀ]], [[ਸ੍ਰੀਨਾਥ]]||ਕਮਲ |- |2002|| ''[[Piriyadha Varam Vendum]]'' ||[[ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] || [[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ]], [[ਸ਼ਾਲਿਨੀ]]||ਕਮਲ |- |2002|| ''[[ਨਾਮਲ]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] ||ਜਿਸਨੂੰ, ਸਿਧਾਰਥ, [[ਭਾਵਨਾ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਭਾਵਨਾ]], [[ਰੇਣੁਕਾ ਮੈਨਨ]], [[Suhasini]], [[ਇਨੋਸੈਂਟ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਇਨੋਸੈਂਟ]] ||ਕਾਲਾਵੂਰ ਰਵੀਕੁਮਾਰ |- |2003|| ''[[ਗਰਾਮੋਫੋਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਗਰਾਮੋਫੋਨ]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਦਿਲੀਪ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਦਿਲੀਪ]], [[ਮੀਰਾ ਜਸਮੀਨ]], [[Navya Nair]], [[ਮੁਰਲੀ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਰਲੀ]], [[ਸਲੀਮ ਕੁਮਾਰ]]||ਇਕਬਾਲ ਕੁੱਟੀਪੁਰਮ |- |2003|| ''[[Swapnakoodu]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[Kunchacko Boban]], [[ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਸੁਕੁਮਾਰਮ|ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ]], [[ਮੀਰਾ ਜਸਮੀਨ]], [[ਭਾਵਨਾ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਭਾਵਨਾ]], [[ਜੈਸੂਰੀਆ]],||ਇਕਬਾਲ ਕੁੱਟੀਪੁਰਮ |- |2004||''[[Manjupole Oru Penkutty]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] ||ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, [[Bhanupriya]], [[ਸੁਰੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸੁਰੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ]] [[Lalu Alex]]||ਕਾਲਾਵੂਰ ਰਵੀਕੁਮਾਰ |- |2004|| ''[[Perumazhakkalam]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] ||[[ਦਿਲੀਪ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਦਿਲੀਪ]], [[ਮੀਰਾ ਜਸਮੀਨ]], [[ਕਾਵਿਆ ਮਾਧਵਨ]], [[ਵਿਨੀਤ]], [[ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ]], [[ਮਾਮੂਕੋਇਆ]] || ਟੀ ਏ ਰੱਜ਼ਾਕ |- |2005|| ''[[ਜ਼ਮੀਰ: The Fire Within]]'' || [[ਹਿੰਦੀ]] || [[ਅਜੈ ਦੇਵਗਨ]], [[ਮਹਿਮਾ ਚੌਧਰੀ]], [[ਅਮੀਸ਼ਾ ਪਟੇਲ]]||ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ / ਸੰਜੇ ਮਸੂਮ |- |2005|| ''[[Rappakal]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਮਾਮੂਟੀ]], [[Nayanthara]], [[Balachandra ਮੈਨਨ]], [[ਗੀਤੂ ਮੋਹਨਦਾਸ]], [[Vijayaraghavan (ਅਦਾਕਾਰ)|ਵਿਜਯਾ ਰਾਘਵਨ]]||ਟੀ ਏ ਰੱਜ਼ਾਕ |- |2006|| ''[[Pachakkuthira]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] ||[[ਦਿਲੀਪ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਦਿਲੀਪ]], [[ਗੋਪਿਕਾ]], [[ਸਿਦੀਕੀ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸਿਦੀਕੀ]], [[Salim Kumar]]||T.A Shahid |- |2006|| ''[[Karutha Pakshikal]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਮਾਮੂਟੀ]], [[Padmapriya]], [[ਮੀਨਾ ਦੁਰਾਈਰਾਜ|ਮੀਨਾ]] [[Jagathy]]||ਕਮਲ |- |2007|| ''[[Goal (2007 ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ)|Goal]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] ||Rejith ਮੈਨਨ, [[ਅਕਸ਼ਾ ਪਰਦਾਸਿਨੀ|ਅਕਸ਼ਾ]], [[ਮੁਕੇਸ਼ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ)|ਮੁਕੇਸ਼]], [[ਰਹਿਮਾਨ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਰਹਿਮਾਨ]], [[ਮੁਕਤਾ]]||ਕਾਲਾਵੂਰ ਰਵੀਕੁਮਾਰ |- |2008|| ''[[Minnaminnikoottam]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਜੈਸੂਰੀਆ]], [[ਨਰਾਇਣ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਨਰਾਇਣ]], [[Indrajith ਸੁਕੁਮਾਰਮ|ਇੰਦਰਜੀਤ]], [[ਮੀਰਾ ਜਸਮੀਨ]], [[ਰੋਮਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਰੋਮਾ]]||ਕਮਲ |- |2010|| ''[[Aagathan]]'' || [[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਦਿਲੀਪ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਦਿਲੀਪ]], [[ਸਾਥੀਆਰਾਜ]], [[ਚਾਰਮੀ ਕੌਰ]] [[ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ]]||ਕਾਲਾਵੂਰ ਰਵੀਕੁਮਾਰ |- |2011|| ''[[Gaddama]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]], [[ਕਾਵਿਆ ਮਾਧਵਨ]], [[ਮੁਰਲੀ ਗੋਪੀ]], [[Suraj Venjaramoodu]], [[ਸੁਕੁਮਾਰੀ]]||ਕਮਲ/ਕੇ ਗਿਰੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ |- |2011|| ''[[Swapna Sanchari]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਜੈਰਾਮ]], [[Samvrutha ਸੁਨੀਲ]]||ਕੇ ਗਿਰੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ |- |2013|| ''[[Celluloid (ਫ਼ਿਲਮ)|Celluloid]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਸੁਕੁਮਾਰਮ|ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ]], [[ਮਮਤਾ ਮੋਹਨਦਾਸ]], [[Chandni]]||ਕਮਲ |- |2013|| ''[[Nadan]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਜੈਰਾਮ]], [[ਰੇਮਿਆ ਨਮਬੀਸ਼ਨ]]||ਕੇ ਗਿਰੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ|[[S. Sureshbabu]] |- |2015|| ''[[Utopiayile Rajavu]]'' ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਮਾਮੂਟੀ]], [[Jewel Mary]], [[Joy Mathew]]||[[PS Rafeeque]] |- |TBA|| ''Aami''<ref name=Aami1/> ||[[ਮਲਿਆਲਮ]] || [[ਵਿਦਿਆ ਬਾਲਨ]], [[ਮੁਰਲੀ ਗੋਪੀ]], [[ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਸੁਕੁਮਾਰਮ|ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ]] |} === ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਫਿਲਮ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਸਾਲ |- | ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਪਰਦੇ' | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ  | 2013 |} === ਐਸੋਸੀਏਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਫਿਲਮ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਸਾਲ |- | ਚਿਲੂ | ਲੈਨਿਨ ਰਾਜੇਂਦਰਨ | 1982 |- | Oru Kochu Swapnam | ਵਿਪਿਨ ਦਾਸ | 1984 |- | Aa Neram Alpadooram | Thampi Kannanthanam | 1985 |- | Avidathepole Ivideyum | K. S. Sethumadhavan | 1985 |- | Ayanam | ਹਰੀਕੁਮਾਰ | 1985 |} === ਵਾਰਤਾਲਾਪ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਫਿਲਮ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਸਾਲ |- | Aa Neram Alpadooram | Thampi Kannanthanam | 1985 |- | ਸੁਨੀਲ Vayassu Irupathu | K. S. Sethumadhavan | 1986 |- | Krishnagudiyil Oru Pranayakalathu | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 1997 |- | ਮੇਘਮਲਹਾਰ | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2001 |- | ਸਵਪਨਕੋਡੂ | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2003 |- | Karutha Pakshikal | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2006 |- | Minnaminnikoottam | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2008 |- | ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਪਰਦੇ' | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2013 |} === ਕਹਾਣੀ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਫਿਲਮ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਸਾਲ |- | Kadamba | P. N. ਮੇਨਨ | 1983 |- | Aarorumariyathe | K. S. Sethumadhavan | 1984 |- | Unnikale Oru Kadha Parayam | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 1987 |- | Ee Puzhayum Kadannu | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 1996 |- | Gramophone | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2002 |- | Swapnakkoodu | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2003 |- | Karutha Pakshikal | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2006 |- | Minnaminnikoottam | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2008 |- | Aagathan | ਖ਼ੁਦ-ਆਪ | 2010 |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ == '''ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ''' * 2013– ਵਧੀਆ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਲਈ ''ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਪਰਦੇ''' * 2008– ਵਧੀਆ ਫਿਲਮ ' ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਲਈ ''Karutha Pakshikal'' * 2005– ਵਧੀਆ ਫਿਲਮ ' ਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦੇ ਲਈ ''Perumazhakkalam'' ; ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਦੇ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2013 ਵਧੀਆ ਫਿਲਮ ਲਈ ''ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਪਰਦੇ'''<ref>[http://www.fwdlife.in/kerala-state-film-awards-2013-announced-best-actor-prithviraj-best-film-celluloid Kerala State Film Awards 2013 Announced: Best Actor :Prithviraj, Best Film: Celluloid – FWD Life | The Premium Lifestyle Magazine |].</ref> * 2002 ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮ ਲਈ ''Nammal'' * 2001 ਦੂਜਾ ਵਧੀਆ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ''Meghamalhar'' * 2001 ਵਧੀਆ ਸਕਰੀਨ ਖੇਡਣ ਲਈ ''Meghamalhar'' * 2000 ਦੂਜਾ ਵਧੀਆ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ''Madhuranombarakkattu'' * 1995 ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮ ਲਈ ''Mazhayethum Munpe'' * 1991 ਵਧੀਆ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲਈ ''Ulladakkam'' == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=0436382|name=Kamal}} * ਕਮਲ ਦੇ ਆਪਣੀਆ serialised ਵਿੱਚ ''Madhyamam ਵੀਕਲੀ'': [http://www.madhyamam.com/weekly/3076 1], [http://www.madhyamam.com/weekly/3085 2], [http://www.madhyamam.com/weekly/3094 3], [http://www.madhyamam.com/weekly/3103 4], [http://www.madhyamam.com/weekly/3113 5], [http://www.madhyamam.com/weekly/3125 6], [http://www.madhyamam.com/weekly/3133 7], [http://www.madhyamam.com/weekly/3144 8], [http://www.madhyamam.com/weekly/3154 9] (ਮਲਿਆਲਮ){{ml icon}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] f1pehv9ekih8clp066vb78h0tli8dfo 0 90783 848263 709511 2026-09-29T05:51:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848263 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਕਿਸ਼ਵਰ ਦੇਸਾਈ|birth_name=ਕਿਸ਼ਵਰ ਰੋਸ਼ਾ|birth_date={{Birth date and age|1956|12|1|df=y}}|birth_place=<font color="#0645ad">ਅੰਬਾਲਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ</font>|alma mater=[[Lady Shri Ram College|ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ]]|alma_mater=[[Lady Shri Ram College]]|occupation=ਲੇਖਕ|spouse=ਲਾਰਡ ਦੇਸਾਈ|website={{URL|http://www.kishwardesai.com/}}}}'''ਕਿਸ਼ਵਰ ਦੇਸਾਈ''' (ਜਨਮ ਸਮੇਂ  ਰੋਸ਼ਾ) (ਜਨਮ 1 ਦਸੰਬਰ 1956) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਵੀਨਤਮ ਨਾਵਲ ''The Sea of Innocence'' ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣੇ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਲਦ ਹੀ ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ''Witness the Night''<ref>{{Cite web |url=http://m.outlookindia.com/story.aspx?sid=4&aid=264476 |title="No Girlhoods". |access-date=2017-03-05 |archive-date=2013-01-31 |archive-url=https://archive.today/20130131045213/http://m.outlookindia.com/story.aspx?sid=4&aid=264476 |dead-url=yes }}</ref> 2010 ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ ਲਈ  ਕੋਸਟਾਰੀਕਾ ਬੁੱਕ ਐਵਾਰਡ<ref>"Two books on India in UK literary award shortlist – TheTimes of India".</ref> ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ  ਇਹ 25 ਤੋਂ ਵਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਊਥਰ'ਸ ਕਲੱਬ ਫਰਸਟ ਨਾਵਲ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਸੰਖੇਪਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਆਲੋਚਕੀ ਸਲਾਘਾ ਖੱਟਣ ਵਾਲਾ ਨਾਵਲ ''Origins of Love''<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article3643893.ece "No Girlhoods".] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/origins-of-love-by-kishwar-desai-7944221.html?printService=print "Origins of Love".]</ref><ref>"Origins of Love".</ref> ਜੂਨ 2012 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ ''ਡਾਰਲਿੰਗਜੀ: ਨਰਗਿਸ ਅਤੇ ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਿਆਰ ਕਹਾਣੀ ''<ref>"The Queen and the Commoner".</ref> ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਕਿਸ਼ਵਰ ਰੋਸ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਦਸੰਬਰ 1956 ਵਿੱਚ [[ਅੰਬਾਲਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] (ਹੁਣ [[ਹਰਿਆਣਾ]]) ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਅਤੇ ਰਜਨੀ ਰੋਸ਼ਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿਚ ਪਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ [[ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ]] ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ  ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਤੋਂ 1977 ਵਿੱਚ, ਇਕਨਾਮਿਕਸ (ਆਨਰਜ) ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|colwidth=50em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] co7uxhr2pu0pkv8snvci201fng7gjoy 0 90979 848112 758657 2026-09-28T17:55:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848112 wikitext text/x-wiki <div class="cx-overlay"><div class="cx-spinner"></div></div>{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਵਿਗਿਆਨੀ|name= ਅਦਿਤੀ ਪੰਤ|image=<!--(filename only, i.e. without "File:" prefix)-->|birth_date=<!--{{birth date |YYYY|MM|DD}}-->|death_date=<!--{{death date and age |YYYY|MM|DD |YYYY|MM|DD}} (death date then birth date)-->|nationality=ਭਾਰਤੀ|fields=ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਗਿਆਨ|workplaces=[[ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ]]|alma_mater=BSc ਪੁਣੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਿਆ<br> <nowiki> </nowiki>PhD ਵੈਸਟਫ਼ੀਲਡ ਕਾਲਜ|signature=<!--(filename only)-->}} ਅਦਿਤੀ ਪੰਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਹ 1983 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਸੁਦੀਪਤਾ ਸੇਨਗੁਪਤਾ]] ਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸੀ।<ref name="sharma">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=emCd_27imFoC&q=aditi+pant+scientist|title=Breaking the ice in Antarctica: The first Indian wintering in Antarctica|last1=Sharma|first1=Sathya|date=January 2001|publisher=New Age International|isbn=9788122412901|pages=38|accessdate=11 October 2014}}</ref><ref name="lilavati">{{cite web|title=Lilavati's Daughters|url=http://www.ias.ac.in/womeninscience/LD_essays/219-222.pdf|website=www.ias.ac.in|publisher=Indian Academy of Sciences|accessdate=11 October 2014}}</ref><ref name="ias" /><ref name=":1">{{Cite web|url=http://gyanpro.com/blog/aditi-pant-the-first-indian-women-to-reach-antartica-region/|title=ADITI PANT: The First Indian Women to Reach Antartica Region {{!}} GyanPro Science Blog|website=gyanpro.com|access-date=2019-12-08|archive-date=2019-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190908062745/http://gyanpro.com/blog/aditi-pant-the-first-indian-women-to-reach-antartica-region/|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਓਸ਼ਨੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਮੀਕਲ ਲੈਬਾਰਟਰੀ, ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਕੈਡਮੀ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਵਰਗੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਹੁਦੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਦਿਤੀ ਪੰਤ ਦਾ ਜਨਮ ਮਰਾਠੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਸਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ<ref>{{cite book|title=Brahmin Women|url=https://books.google.com/books?id=iyraAAAAMAAJ|author1=G. K. Ghosh|author2=Shukla Ghosh|publisher=Firma KLM|year=2003|page=48|isbn = 9788171021079}}</ref> ਵਿੱਚ ਨਾਗਪੁਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵਧ ਗਈ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਪੰਤ ਵੱਡੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਐਡਵਾਂਸਡ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਸਧਾਰਨ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਾੜੀ ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਨ, ਪੰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਉਸ ਲਈ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਅਦਿਤਿ ਨੇ ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਦੌਰਾਨ [[ਐਲਿਸਟਰ ਹਾਰਡੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬ [[ਦ ਓਪਨ ਸੀ]] (ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਮੁੰਦਰ) ਪੜ੍ਹੀ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲਣ 'ਤੇ  ਉਸ ਨੇ [[ਹਵਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।<ref name="interview">{{Cite news|last=Umashanker|last1=Umashanker|first1=Sudha|first=Sudha|date=21 April 2009|title=The coolest one|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-coolest-one/article649558.ece|accessdate=11 October 2014|publisher=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੈਸਟਫੀਲਡ ਕਾਲਜ, [[ਲੰਦਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਥੀਸਸ ਸਮੁੰਦਰੀ ਐਲਗੀ ਦੀ ਬਣਤਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਆਪਣਾ ਅਧਿਐਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਭਾਰਤ 'ਚ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾ, ਗੋਆ]] ਨਾਲ ਜੁੜੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਵਿੱਤੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਉੱਨਤ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਹਵਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੂ.ਐਸ. ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਛੋਟੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਨੈਟਵਰਕਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ "ਦ ਓਪਨ ਸੀ" ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੁੰਦਰੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਲਈ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਲੈਬਾਂ 'ਤੇ ਲਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਸੀ.ਐਸ.ਆਈ.ਆਰ. ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਨ. ਕੇ. ਪਾਨੀਕਰ, ਜੋ ਲੇਖਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ, ਨਾਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਓਸ਼ਨੋਗ੍ਰਾਫੀ, (ਐਨ.ਆਈ.ਓ.) ਗੋਆ ਵਿਖੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਐੱਨ.ਆਈ.ਓ. 'ਚ 1973-76 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਸਾਡੇ ਹਾਲਾਤ ਦੀਆਂ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੇਰਾਵਾਲ ਤੋਂ ਕੰਨਿਆ ਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੰਨਾਰ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਐਨ.ਆਈ.ਓ. ਦਾ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ 10 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ; ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕਾ, ਪਦਾਰਥਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸੀ। 1990 ਤੱਕ ਉਹ ਐੱਨ.ਆਈ.ਓ. ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ, 17 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਪੁਣੇ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਮੀਕਲ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ 15 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭੋਜਨ ਲੜੀ 'ਚ ਲੱਗੇ ਲੂਣ-ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਲੂਣ-ਪਸੰਦ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਦੇ ਐਨਜਾਈਮੋਲੋਜੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੰਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਕਾਰਜਕਾਲ ਜਾਂ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟਰਲ ਖੋਜ ਸਥਿਤੀ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਏਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਐਨ. ਕੇ. ਪਣਿੱਕਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਗੋਆ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਓਸ਼ਨੋਗ੍ਰਾਫੀ (ਐਨ.ਆਈ.ਓ.) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਪਰਤੀ। ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾ, ਗੋਆ]] ਵਿੱਚ ਉਥੋਂ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਏਨ.ਕੇ. ਪਨਿਕਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤੀ। 1973-76, ਉਹ ਤੱਟੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭੂਵਿਗਿਆਨ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਬਾਰੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਦੇ ਲਈ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਅੰਟਾਰਟਿਕ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਨ। == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਯਾ ਨੈਥਿਨੀ ਅਤੇ ਕੰਵਲ ਵਿਲਕੁ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਟਾਰਟਿਕ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਅੰਟਾਰਟਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name="ias">{{Cite web|last=Chaturvedi|last1=Chaturvedi|first=Arun|first1=Arun|title=Indian women in Antarctic expeditions : A historical perspective|url=http://www.ias.ac.in/womeninscience/Antartic.pdf|publisher=Indian Academy of Sciences|accessdate=11 October 2014}}</ref> == ਹਵਾਲਾ == {{reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ]] pvimn80miy8x7eyr7hu3boo6y061k3c 0 91085 848133 846800 2026-09-28T19:30:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848133 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਅਰੁਣਾ ਰਾਏ|image=Aruna Roy (2019).jpg|caption=|birth_date={{Birth date and age|1946|06|26|df=yes}}|birth_place=ਚੇਨਈ|death_date=<!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} -->|nationality=ਭਾਰਤੀ|occupation=ਕਾਰਕੁਨ|awards=<font color="#0645ad">ਰੇਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ, 2000 ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕੌਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2010</font>}}'''ਅਰੁਣਾ ਰਾਏ''' (ਜਨਮ 26 ਜੂਨ 1946) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਸਿਆਸਤ|ਸਿਆਸੀ]] ਅਤੇ [[ਐਕਟਿਵਿਜ਼ਮ|ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ]] ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਸਿੰਘ, ਨਿਖਿਲ ਡੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਗਠਨ (MKSS) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। == ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/article/Daughter-Of-The-Dust/232838|title=Daughter Of The Dust {{!}} Urvashi Butalia {{!}} Oct 16,2006|website=www.outlookindia.com|accessdate=2015-09-17|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224203541/https://www.outlookindia.com/magazine/story/daughter-of-the-dust/232838|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1110904/jsp/7days/story_14461446.jsp|title=‘I would like to know how I am a traitor’|website=www.telegraphindia.com|accessdate=2015-09-17}}</ref>  ਉਹ [[ਦਿੱਲੀ]], ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਕਾਲਜ, [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1911907/Aruna-Roy|title=Aruna Roy (Indian activist) -- Encyclopedia Britannica|date=30 January 2013|newspaper=[[Encyclopedia Britannica]]}}</ref><ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/DU+has+a+lot+on+its+ladies+special+platter/1/44882.html|title=DU has a lot on its ladies special platter|date=3 June 2009|newspaper=[[India Today]]}}</ref> ਉਸ ਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ|ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੇਵਾ]] ਵਿੱਚ 1968 ਅਤੇ 1974 ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1970 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬੰਕਰ ਰਾਏ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਇੱਕ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।[3] ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਲਈ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਨਾਨੀ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਔਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਸੇਵੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।[4] ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਤਾਮਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ, ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਛਾਪਦੇ ਅਤੇ ਵੰਡਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਿਫਾਇਤੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।[5] ਅਰੁਣਾ ਦੀ ਮਾਂ, ਹੇਮਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਗਣਿਤ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵੀਣਾ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਹੇਮਾ ਅਤੇ ਜੈਰਾਮ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਆਹ ਨੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਹੇਮਾ ਨੇ ਵਿਆਹ ਲਈ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੈਰਾਮ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਉਪ-ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।[2] ਜੈਰਾਮ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਵੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸੀ।[3][6] ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਵਕੀਲ ਬਣ ਗਿਆ।[ਨੋਟ 2][5][6] ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।[3][6] ਜੈਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਆਲੋਚਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।[6] ਅਰੁਣਾ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਸੀ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਹੋਣ ਲਈ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਦਾ ਸੀ, ਅਰਥਾਤ ਤਾਮਿਲ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ।[7] ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਚਿੰਤਕ ਬਣਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਨਸਲੀ, ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਵਰਗ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਖਪਾਤ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ।[6][7] ਅਰੁਣਾ ਨੂੰ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਚੇਨਈ ਦੇ ਅਡਯਾਰ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਸ਼ੇਤਰ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ 'ਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਿੱਖੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਦੇ ਅਰਬਿੰਦੋ ਆਸ਼ਰਮ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਚਲਾ ਗਿਆ।[5][6] ਆਸ਼ਰਮ (ਆਸ਼ਰਮ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਨਾਖੁਸ਼ੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਇਸ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਲੈ ਆਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, [ਨੋਟ 3] ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਵਿੱਚ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਕਾਲਜ ਫੈਕਲਟੀ ਲਈ ਉਸਦਾ ਦਾਖਲਾ ਅਚਾਨਕ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਉਮਰ ਪਹਿਲਾਂ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਰੁਣਾ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ 1965 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।[7] ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ "ਨਿਰਬਲਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ" ਮੰਨਦੀ ਸੀ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਕਲਪ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਸਨ।[7] ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਲਮਾ ਮੈਟਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਈ।[8] 1967 ਵਿੱਚ, 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਸਦੀ ਚੋਣ ਦਰ ਉਸ ਸਮੇਂ 0.1% ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਸਫਲ ਮਹਿਲਾ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ।[6] ਅਰੁਣਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਲ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ 10 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।[3][6] ਉਹ ਨਾਰੀਵਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਨੂੰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਪਸੰਦ ਸਮਝਦੀ ਸੀ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ 'ਤੇ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੋਚਣ ਦੇ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।[ਨੋਟ 4][6] ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਕੋਰਸ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰੋਬੇਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਬੈਚ ਵਿੱਚ 100 ਸਫਲ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਕਾਨੂੰਨ, ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਬਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਚ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੁਧਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੈਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੈਚ ਲਈ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। [7] == ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਗਠਨ == ਰਾਏ ਨੇ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੋਂ  ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਤਿਲੋਨਿਆ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਅਤੇ ਰਿਸਰਚ ਕੇਂਦਰ (SWRC) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। <ref>''Women who dared'', by Ritu Menon.</ref><ref>[http://nrcw.nic.in/shared/sublinkimages/107.htm Aruna Roy] National Resource Center for Women, [//en.wikipedia.org/wiki/Govt._of_India Govt. of India].</ref> 1987 ਵਿੱਚ  ਸ਼ੰਕਰ ਸਿੰਘ, ਨਿਖਿਲ ਡੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਗਠਨ (MKSS) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>[http://www.civilsocietyonline.com/pages/Details.aspx?83 MKSS As a Role Model] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222212703/http://www.civilsocietyonline.com/pages/Details.aspx?83 |date=2014-02-22 }}, ''Civl Society Online''.</ref> == ਮੁਹਿੰਮਾਂ == ਅਰੁਣਾ ਰਾਏ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ (ਨਰੇਗਾ)<ref>{{Cite web|title = Matersfamilias {{!}} Saba Naqvi {{!}} Aug 24,2015|url = http://www.outlookindia.com/article/matersfamilias/295068|website = www.outlookindia.com|access-date = 2015-08-27}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਤੇ ਰੋਟੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://nhrc.nic.in/press-release/right-food-fundamental-right|title=Right to Food- A Fundamental Right|website=National Human Rights Commission, India|access-date=10 March 2020}}</ref> More recently, she has been involved with the campaign for universal, non-contributory pension for unorganised sector workers as a member of the Pension Parishad<ref>{{Cite news|title = Pension Parishad calls off strike|url = http://www.thehindu.com/news/national/pension-parishad-calls-off-strike/article5487007.ece|newspaper = The Hindu|date = 2013-12-21|access-date = 2015-08-27|issn = 0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|title = Forgotten Brethren {{!}} Harsh Mander {{!}} Apr 20,2015|url = http://www.outlookindia.com/article/forgotten-brethren/293980|website = www.outlookindia.com|access-date = 2015-08-27|archive-date = 2018-12-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20181224203537/https://www.outlookindia.com/magazine/story/forgotten-brethren/293980|url-status = dead}}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੈਨਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵਿਆਪਕ, ਗੈਰ-ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਐਨਸੀਪੀਆਰਆਈ ਨੇ ਵ੍ਹਿਸਲਬਲੋਅਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਵਾਰਣ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਐਕਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|title = Aruna Roy seeks early passage of grievance redress, whistleblower bills|date = 19 December 2013|url = http://zeenews.india.com/news/nation/aruna-roy-seeks-early-passage-of-grievance-redress-whistleblower-bills_898018.html|access-date = 2015-08-27}}</ref><ref>{{Cite web|title = The Fate of RTI After One Year of Modi is a Bad Omen|url = http://thewire.in/2015/05/27/the-fate-of-rti-after-one-year-of-modi-is-a-bad-omen-2535/|website = The Wire|access-date = 2015-08-27|first = Aruna|last = Roy|archive-url = https://web.archive.org/web/20151018172904/http://thewire.in/2015/05/27/the-fate-of-rti-after-one-year-of-modi-is-a-bad-omen-2535/|archive-date = 18 October 2015|url-status = dead}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ == ਉਸ ਨੇ 2006 ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਐਨਏਸੀ) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref name="hi">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2005/06/04/stories/2005060404461200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060301014639/http://www.hindu.com/2005/06/04/stories/2005060404461200.htm|url-status=dead|archive-date=1 March 2006|work=[[The Hindu]]|title=NAC reconstituted|date=4 June 2005}}</ref><ref>{{Cite web|title = Daughter Of The Dust {{!}} Urvashi Butalia {{!}} Oct 16,2006|url = http://www.outlookindia.com/article/daughter-of-the-dust/232838|website = www.outlookindia.com|access-date = 2015-08-27|archive-date = 2018-12-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20181224203541/https://www.outlookindia.com/magazine/story/daughter-of-the-dust/232838|url-status = dead}}</ref> ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਰੁਣਾ ਰਾਏ ਨੂੰ ਦਿਹਾਤੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ 1991 ਲਈ ਟਾਈਮਜ਼ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪਸ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationRoyAru.htm |title=Ramon Magsaysay Award Citation |access-date=7 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120507004705/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationRoyAru.htm |archive-date=7 May 2012 |url-status=dead }}</ref> 2000 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article808021.ece |title=Thehindu.com |access-date=2021-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927223444/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article808021.ece |archive-date=2013-09-27 |url-status=dead}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਅਕਾਦਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸੌ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|title = The 2011 Time 100 |url = http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066367_2066369_2066499,00.html|newspaper = [[Time (magazine)|Time]] |date = 2011-04-21|access-date = 2015-08-27|issn=0040-781X|first = Jyoti|last = Thottam}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਰਾਏ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ 11 ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਮਿਸ਼ਨ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|last1=Anjali Bisaria|title=11 Human Rights Activists Whose Life Mission Is To Provide Others With A Dignified Life/|date=7 September 2017|url=http://www.indiatimes.com/news/india/11-human-rights-activists-whose-life-mission-is-to-provide-others-with-a-dignified-life-329273.html|publisher=[[Times Internet]]}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਂਟਰੀਅਲ ਦੀ ਮੈਕਗਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਗਵਰਨੈਂਸ ਵਿੱਚ 2016 ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|title=Professor of Practice Profile: Aruna Roy|url=https://www.mcgill.ca/isid/article/professor-profile/professor-practice-profile-aruna-roy|access-date=2020-11-17|website=ISID|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Professors of Practice in Global Governance|url=https://www.mcgill.ca/isid/global-governance/professors-practice-global-governance|access-date=2020-11-17|website=ISID|language=en|archive-date=2021-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330154501/https://www.mcgill.ca/isid/global-governance/professors-practice-global-governance|url-status=dead}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਐਮਕੇਐਸਐਸ ਸਮੂਹਿਕ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਏ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਆਰਟੀਆਈ ਸਟੋਰੀ: ਪਾਵਰ ਟੂ ਦਿ ਪੀਪਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web|title=New book on RTI an ode to unknown soldiers of the struggle|url=https://www.theweek.in/review/books/2018/04/15/new-book-rti-ode-unknown-soldiers-struggle.html|access-date=2020-11-17|website=The Week|language=en|archive-date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915134416/https://www.theweek.in/review/books/2018/04/15/new-book-rti-ode-unknown-soldiers-struggle.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Book review {{!}} 'The RTI Story: Power to the People' a memoir-cum-textual tome|url=https://www.newindianexpress.com/lifestyle/books/2018/may/10/book-review--the-rti-story-power-to-the-people-a-memoir-cum-textual-tome-1812867.html|access-date=2020-11-17|website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite news|last=Raman|first=Anuradha|date=2018-05-12|title='The RTI Story: Power to the People' review: Towards transparency|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/books/books-reviews/the-rti-story-power-to-the-people-review-towards-transparency/article23851563.ece|access-date=2020-11-17|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ahluwalia|first=Sanjeev|date=2018-04-27|title=Book Review: Read it to know the pain and joy of activism|url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/books-and-art/270418/read-it-to-know-the-pain-and-joy-of-activism.html|access-date=2020-11-17|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == *{{cite book|last1=Gupta|first1=Indra|title=India's 50 Most Illustrious Women|url=https://archive.org/details/indias50mostillu0000indr|date=2004|publisher=Icon Publications|location=New Delhi|isbn=9788188086030}} *{{cite book|last1=Bail|first1=S|last2=Bansal|first2=S|title=Icons of social change|url=https://archive.org/details/iconsofsocialcha0000scha|date=2004|publisher=Puffin Books|location=New Delhi}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.livemint.com/2007/05/11000841/The-idea-of-India--Aruna-Roy.html The idea of India by Aruna Roy] - ''[[Mint (newspaper)|Mint]]'' * [http://www.rediff.com/news/2000/jul/26award1.htm The Rediff Interview/ Aruna Roy] - [[Rediff.com]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] 6t1yt4w71a0vjj3beomr84x6bbcivxx 0 91174 848343 841401 2026-09-29T11:00:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848343 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=ਜਯਾ ਭਾਦੁਰੀ ਬੱਚਨ|native_name=জয়া ভাদুড়ী|native_name_lang=bn|image=Jaya B Big B’s birthday.jpg|party=[[ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ]]|office=[[Member of Parliament|MP]] of [[Rajya Sabha]] for [[Uttar Pradesh]]|birth_name=ਜਯਾ ਭਾਦੁਰੀ|birth_date={{Birth date and age|1948|4|9|df=yes}}<ref>{{cite web|url=http://164.100.47.5/newmembers/Website/Main.aspx|title=Jaya Bachchan's Biodata in Rajya Sabha's Document|publisher=rajyasabha.nic.in}}</ref>|birth_place=[[ਜਬਲਪੁਰ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ|spouse=[[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] (m. 1973)|relations=[[ਬੱਚਨ ਪਰਿਵਾਰ]]|children=2 (ਸ਼ਵੇਤਾ ਬੱਚਨ ਨੰਦਾ ਅਤੇ [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ]])|blank1=Years active|data1=1971–1981; 1998–present}}'''ਜਯਾ ਭਾਦੁਰੀ ਬੱਚਨ''' ({{Lang-bn|জয়া ভাদুড়ী}}) (ਜਨਮ '''ਜਯਾ ਭਾਦੁਰੀ'''; 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1948) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਜਯਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਵਧੀਆ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ]] ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ੈਲੀਕਰਕੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Gulzar, p. 457">[//en.wikipedia.org/wiki/Jaya_Bachchan#Gu Gulzar, p. 457]</ref><ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://www.hindu.com/2000/12/22/stories/09220226.htm|title=His humility appears misplaced|last=Somaaya, Bhaawana|date=2000-12-22|work=[[The Hindu]]|quote=Probably the only actress to make a virtue out of simplicity, Jaya was the first whiff of realistic acting in an era when showbiz was bursting with mannequins|access-date=2011-09-19|archive-date=2002-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20020327170124/http://www.hindu.com/2000/12/22/stories/09220226.htm|dead-url=yes}}</ref> ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਸਫਰ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਅੱਠ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਇਨਾਮ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। 2007 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਜੀਵਨਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਲਾਇਫ ਟਾਈਮ ਆਚੀਵਮੇਂਟ ਅਵਾਰਡ]]। 1992 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=July 21, 2015|archive-date=ਨਵੰਬਰ 15, 2014|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|dead-url=yes}}</ref> ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇ ਦੇ "ਮਹਾਨਗਰ" (1963) ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਬਚਨ ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਲਗ਼ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ "ਗੁੱਡੀ" (1971) ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹਰੀਕੇਸ਼ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ "ਉਪਹਾਰ" (1971), "ਕੋਸ਼ੀਸ਼" (1972) ਅਤੇ "ਕੋਰਾ ਕਾਗਜ਼" (1974) ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਨਾਲ "ਜੰਜ਼ੀਰ" (1973), "ਅਭਿਮਾਨ" (1973), "ਚੁਪਕੇ ਚੁਪਕੇ" (1975), "ਮਿਲੀ" (1975) ਅਤੇ "ਸ਼ੋਲੇ" (1975) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਅਦਾਕਾਰ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਯਾ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। "ਸਿਲਸਿਲਾ" (1981) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਛੁੱਟੀ ਲਈ ਸੀ। ਉਹ 1998 ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਨਿਹਲਾਨੀ ਦੀ "ਹਜ਼ਾਰ ਚੌਰਾਸੀ ਕੀ ਮਾਂ" ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਕਈ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫ਼ਲ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਫਿਜ਼ਾ" (2000), "ਕਭੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਭੀ ਘਮ ..." (2001) ਅਤੇ ਕਲ ਹੋ ਨਾ ਹੋ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖੂਬ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਈਆਂ। ==ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ== ਜਯਾ ਬੱਚਨ, ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਅਲੂਮਨਾ ਹੈ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਮਹਾਨਗਰ" (1963) ਵਿੱਚ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਨਿਲ ਚੈਟਰਜੀ ਅਤੇ ਮਾਧਵੀ ਮੁਖਰਜੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦੋ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ: ਇੱਕ 13 ਮਿੰਟ ਦੀ ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਸੁਮਨ<ref>{{Cite web|url=https://www.hugedomains.com/domain_profile.cfm?d=rudraa&e=com|title=HugeDomains.com - RudRaa.com is for sale (Rud Raa)|website=www.hugedomains.com|accessdate=17 December 2019}}</ref>, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਬੰਗਾਲੀ ਕਾਮੇਡੀ ਧਨਈ ਮਈ (1971), ਉੱਤਮ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਭਰਜਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ੁਰਬੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਪੁਣੇ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਐਫ.ਟੀ.ਆਈ.ਆਈ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਨਾਲ ਪਾਸ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ 1971 ਦੀ ਹਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ, "ਗੁੱਡੀ", ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਕੁੜੀ, ਫ਼ਿਲਮ ਸਟਾਰ ਧਰਮਿੰਦਰ ਨਾਲ, ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਗੁੱਡੀ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹੋਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਚੁਣੀਆਂ, ==ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ== ਬੱਚਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2004 ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਮਾਰਚ 2006 ਤੱਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=Jaya Bachchan loses Rajya Sabha seat|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Jaya-Bachchan-loses-Rajya-Sabha-seat/articleshow/1440067.cms|accessdate=3 November 2017}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਜੂਨ 2006 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2010 ਤੱਕ ਦੂਜਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਮਿਲਿਆ<ref>{{cite web|title=Jaya Bachchan back in Rajya Sabha|url=http://www.rediff.com/news/2006/jun/08profit.htm|accessdate=3 November 2017}}</ref> ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 2010 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{cite news|title=I'm too upfront for politics: Jaya Bachchan |newspaper= [[The Times of India]] |date=3 February 2010 |author=IANS |accessdate=29 June 2010 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Im-too-upfront-for-politics-Jaya-Bachchan/articleshow/5531466.cms |url-status= dead |archiveurl= https://web.archive.org/web/20100602093730/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Im-too-upfront-for-politics-Jaya-Bachchan/articleshow/5531466.cms |archivedate=2 June 2010 }}</ref> ਉਹ ਤੀਜੀ ਵਾਰ 2012 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 2018 ਲਈ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਉਸ ਚੌਥੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ==ਵਿਵਾਦ== ਸਾਲ 2008 ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਦ੍ਰੋਣਾ (2008 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ) ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਲਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਬੱਚਨ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਵਰਗਾਂ ਵਲੋਂ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਗੋਲਡੀ ਬਹਿਲ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਜਵਾਬ, ਜਯਾ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦਿਆ ਕਿਹਾ, “ਹਮ ਯੂ.ਪੀ ਕੇ ਲੋਗ ਹੈਂ, ਇਸ ਲੀਏ ਹਿੰਦੀ ਮੇਂ ਬਾਤ ਕਰੇਂਗੇ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਕੇ ਲੋਗ ਮਾਫ ਕੀਜੀਏ”। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2008/sep/08video1.htm |title=Jaya Bachchan's controversial clip|publisher=Rediff|date=8 September 2008|accessdate=28 July 2010}}</ref> ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਨਵ ਨਿਰਮਾਣ ਸੈਨਾ (ਐਮਐਨਐਸ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਜ ਠਾਕਰੇ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦੇਣਗੇ ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਜਨਤਕ ਮੰਚ 'ਟੇ ਮੁਆਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗੇਗੀ। ਐਮ.ਐਨ.ਐਸ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ "ਦਿ ਲਾਸਟ ਲਿਅਰ" ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਸਮੇਂ ਥੀਏਟਰਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ 'ਚ ਜਯਾ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸੰਜੇ ਰਾਉਤ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, “ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਅਸੀਂ ਯੂ.ਪੀ ਤੋਂ ਹਾਂ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਮੰਦਭਾਗਾ ਹੈ”। ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਰਫੋਂ ਜਯਾ ਦੇ ਬਿਆਨ ਲਈ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2008/sep/11raj.htm |title=Raj Thackeray: I accept Amitabh's apology |publisher=Rediff|date=11 September 2008|accessdate=11 September 2008}}</ref> ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਤਰੁਣ ਕੁਮਾਰ ਭਾਦੂਰੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਟੀ.ਕੇ ਭਦੂਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬ ਓਭੀਸ਼ੋਪਟੋ ਚਾਂਬੋਲ (ਸ਼ਾਪਿਤ ਚੰਬਲ) ਲਿਖੀ, ਜੋ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ/ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਡਾਕੂਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। [[File:Indira Bhaduri (2).jpg|thumb|ਇੰਦਰਾ ਭਾਦੁਰੀ (ਮਾਂ)]] [[File:Bachchan family still6.jpg|thumb|left|ਜਯਾ ਬੱਚਨਆਪਣੇ ਪਤੀ [[ਅਮਿਤਾਬ ਬੱਚਨ]], ਬੇਟੇ [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ]] ਅਤੇ ਨੂੰਹ [[ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ]]|249x249px]] 3 ਜੂਨ 1973 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਜੋੜੀ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ: ਸ਼ਵੇਤਾ ਬੱਚਨ ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਸ਼ਵੇਤਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਨਿਖਿਲ ਨੰਦਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਪੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪੋਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਨਵਿਆ ਨਵੇਲੀ ਅਤੇ ਅਗਸਤਾ ਨੰਦਾ, [20] ਜਦਕਿ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਆਰਾਧਿਆ ਬੱਚਨ ਹੈ। ==ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ== '''''ਨਾਗਰਿਕ ਅਵਾਰਡ''''' * 1992 – [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਨਾਗਰਿਕ ਅਵਾਰਡ [[File:Mr. & Mrs. Bachchan.jpg|thumb|ਜਯਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, [[ਅਮਿਤਾਬ ਬੱਚਨ]] ਨਾਲ ]] '''''[[ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ]]''''' '''ਜੇਤੂ''' * 1972 – Filmfare Special Award for ''[[Uphaar]]'' * 1974 – [[Filmfare Best Actress Award]] for ''[[Abhimaan (1973 film)|Abhimaan]]'' * 1975 – Filmfare Best Actress Award for ''[[Kora Kagaz]]'' * 1980 – Filmfare Best Actress Award for ''[[Nauker (1979 film)|Nauker]]'' * 1998 – Filmfare Special Award for ''[[Hazaar Chaurasi Ki Maa]]'' * 2001 – [[Filmfare Best Supporting Actress Award]] for ''[[Fiza]]'' * 2002 – Filmfare Best Supporting Actress Award for ''[[Kabhi Khushi Kabhie Gham...]]'' * 2004 – Filmfare Best Supporting Actress Award for ''[[Kal Ho Naa Ho]]'' * 2007 – [[Filmfare Lifetime Achievement Award]] '''ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ''' * 1972 – [[Filmfare Best Actress Award]] for ''[[Guddi (1971 film)|Guddi]]'' * 1972 – Filmfare Best Actress Award for ''[[Uphaar]]'' * 1974 – Filmfare Best Actress Award for ''[[Koshish]]'' * 1976 – Filmfare Best Actress Award for ''[[Mili (1975 film)|Mili]]'' * 1982 – Filmfare Best Actress Award for ''[[Silsila (1981 film)|Silsila]]'' '''''[[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]]''''' '''ਜੇਤੂ''' * 2001 – [[IIFA Best Supporting Actress Award]] for ''[[Fiza]]'' * 2002 – IIFA Best Supporting Actress Award for ''[[Kabhi Khushi Kabhie Gham...]]'' * 2004 – IIFA Best Supporting Actress Award for ''[[Kal Ho Naa Ho]]'' '''''ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ''''' '''ਜੇਤੂ''' * 1972 – [[Bengal Film Journalists' Association Awards]]: Special Award (Hindi film) for ''[[Guddi (1971 film)|Guddi]]''<ref>{{Cite web|url=http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197235.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080422071853/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197235.htm|url-status=dead|title=STL.News &#124; Breaking News &#124; Latest News &#124; St Louis News &#124; News Videos|archivedate=22 April 2008|website=STL.News|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1999 – [[Anandalok Awards]]: Special Editor Award * 2001 – Bengal Film Journalists' Association Awards: Best Actress in Supporting Role for ''[[Fiza]]''<ref>{{Cite web|url=http://www.bfjaawards.com/awards/winlist/winlist01.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402144306/http://www.bfjaawards.com/awards/winlist/winlist01.htm|url-status=dead|title=STL.News &#124; Breaking News &#124; Latest News &#124; St Louis News &#124; News Videos|archivedate=2 April 2015|website=STL.News|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 2001 – [[Zee Cine Award for Best Actor in a Supporting Role&nbsp;– Female]] for ''[[Fiza]]'' * 2002 – Best Actress in a supporting role for ''[[Kabhi Khushi Kabhie Gham]]...'' at the Sansui Viewers Choice Awards<ref>{{cite web|url=http://www3.dharma-production.com/MAwards/MAwardsDetails.aspx |title=dharma-production.com |publisher=dharma-production.com |accessdate=6 June 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110709020144/http://www.dharma-production.com/MAwards/MAwardsDetails.aspx |archivedate=9 July 2011 }}</ref> '''''ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਇਨਾਮ''''' * In 2017, she won Best Parliamentarian award. * In 1998, she was honoured with the Omega Award for Excellence: Lifetime Achievement.<ref>{{cite web|url=http://briteideas.org/events/omega.htm |title=Welcome to Brite Ideas&nbsp;— The Omega Rohit Bal Fashion show |publisher=Briteideas.org |date= |accessdate=6 June 2011}}</ref> * 2000, [[Mumbai Academy of the Moving Image]], an award for her "abiding contribution to Cinema".<ref>{{cite web|url=http://mumbaifilmfest.com/archives_2000.php|title=Archives 2000|publisher=[[Mumbai Academy of the Moving Image]]|accessdate=8 October 2011|archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714134811/http://www.mumbaifilmfest.com/archives_2000.php|url-status=dead}}</ref> * 2004, Lifetime Achievement Award at the Sansui Awards.<ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/Virtual_gallery/gallery_slideshow.asp?currentPage=10&GalleryID=66|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040515034924/http://www.mid-day.com/Virtual_gallery/gallery_slideshow.asp?currentPage=10&GalleryID=66|url-status=dead|title=mid-day.com|archivedate=15 May 2004|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 2010, Lifetime Achievement Award at the "Tongues on Fire" film festival in [[London]].<ref>{{cite web |url=http://spicezee.zeenews.com/articles/story54326.htm |title=zeenews.com |publisher=Spicezee.zeenews.com |accessdate=6 June 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160109095836/http://spicezee.zeenews.com/articles/story54326.htm |archivedate=9 January 2016 }}</ref><ref>http://www.thehindu.com/features/cinema/article109740.ece {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140110105926/http://www.thehindu.com/features/cinema/article109740.ece |date=2014-01-10 }} ''Jaya Bachchan to receive 'Lifetime Achievement Award' in London'', 19 February 2010, [[The Hindu]]</ref> * 2012, Lifetime Achievement Award at [[Jaipur]] International Film Festival (JIFF).<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-25/news-interviews/30662586_1_lifetime-achievement-award-jaya-bachchan-jaipur-international-film-festival |title=Lifetime achievement award for Jaya Bachchan |newspaper=timesofindia.indiatimes.com |date=25 January 2012 |accessdate=29 January 2013 |archive-date=30 ਸਤੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130930135422/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-25/news-interviews/30662586_1_lifetime-achievement-award-jaya-bachchan-jaipur-international-film-festival |dead-url=yes }}</ref> * 2013, Master [[Deenanath Mangeshkar]] (Vishesh Puraskar) Award for her dedicated services to Indian theatre and cinema.<ref name="Deenanath Mangeshkar">{{cite web| title=timesofindia.indiatimes.com| work=Jaya Bachchan to be presented Deenanath Mangeshkar Award| url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-09/news-interviews/38403022_1_playback-singer-lata-mangeshkar-jaya-bachchan| accessdate=9 April 2013}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * She is a recipient of the [[Yash Bharti Award]], UP state's highest award from the [[Government of Uttar Pradesh]].<ref>{{cite web |url=http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20061112-3.html |title=apunkachoice |publisher=apunkachoice |date=12 November 2006 |accessdate=6 June 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716162043/http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20061112-3.html |archivedate=16 July 2011 }}</ref> == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਜਯਾ ਬੱਚਨ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1948 ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ [[ਜਬਲਪੁਰ]], ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਦੇ ਬਰਾਰ (ਹੁਣ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਜਯਾ ਭਾਦੁੜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=9 April 2022 |title=Interesting facts about Jaya Bachchan and photos from her younger days |url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/photo/jaya-bachchan-birthday-trivia-did-you-know-that-she-was-a-gold-medallist-from-ftii-5074/1 |access-date=28 September 2022 |website=Mid Day}}</ref> ਉਹ ਤਰੁਣ ਕੁਮਾਰ ਭਾਦੁੜੀ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਇੰਦਰਾ, ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਹਨ, ਰੀਟਾ ਅਤੇ ਨੀਤਾ। ਨੀਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਨਾਲ ਰੌਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਤਿੱਲੋਤਮਾ ਸ਼ੋਮ|ਤਿਲੋਤਮਾ ਸ਼ੋਮ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਯਾ ਬੱਚਨ ਨੇ ਲੋਰੇਟੋ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਸ਼ਿਲਾਂਗ, ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸ੍ਕੂਲ, ਭੋਪਾਲ ਅਤੇ ਲੋਰੇਟੋ ਕਾਲਜ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1966 ਦੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਸਰਬੋਤਮ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਐਨ. ਸੀ. ਸੀ. ਕੈਡੇਟ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/Oct/10/bhopal-diary-1669384.html|title=Bhopal diary|last=Singh|first=Anuraag|date=10 October 2017|work=The New Indian Express|language=en}}</ref> ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿਖੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/parenting/moments/education-qualifications-of-the-bachchan-family-members/photostory/108340793.cms?picid=108340798|title=Education qualifications of the Bachchan family members|date=2024-07-08|work=The Times of India|access-date=2025-07-24|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Smt. Jaya Bachchan – National Portal of India |url=https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/smt-jaya-bachchan |access-date=5 March 2022 |website=india.gov.in}}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਹੋਰ ਟਿੱਪਣੀਆਂ |- | 1963 | ''[[ਮਹਾਂਨਗਰ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਮਹਾਂਨਗਰ]]'' | Bani | [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਫ਼ਿਲਮ |- | 1971 | ''Guddi'' | Kusum/Guddi | Nominated—Filmfare Best Actress Award |- | 1971 | ''Dhanni Meye'' | Monasha | ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ |- | 1971 | ''Uphaar'' | Mrinmayi/Meenu | Nominated—Filmfare Best Actress Award |- | 1972 | ''Jawani Diwani'' | Neeta Thakur |- | 1972 | ''Bawarchi'' | Krishna Sharma |- | 1972 | ''Parichay'' | Rama |- | 1972 | ''Bansi Birju'' | Bansi |- | 1972 | ''Piya Ka Ghar'' |Malti |- | 1972 | ''Annadata'' |- | 1972 | ''Ek Nazar'' | Shabnam |- | 1972 | ''Samadhi'' |- | 1972 | ''Koshish'' | Aarti Mathur | Nominated—Filmfare Best Actress Award |- | 1972 | ''Shor'' | Raat Ki Rani/Rani |- | 1972 | ''Jai Jawan Jai Makan'' |- | 1973 | ''Gaai Aur Gori'' | Neeta Thakur |- | 1973 | ''Anamika'' | Anamika/Kanchan/Archana |- | 1973 | ''Phagun'' | Krishna Sharma |- | 1973 | ''Zanjeer'' | Mala |- | 1973 | ''Abhimaan'' | Uma Kumar | Filmfare Best Actress Award |- | 1974 | ''Aahat'' |- | 1974 | ''Dil Diwana'' |- | 1974 | ''Kora Kagaz'' | Archana Gupta | Filmfare Best Actress Award |- | 1974 | ''Naya Din Nai Raat'' |- | 1974 | ''Doosri Sita'' |- | 1975 | ''Mili'' | Mili Khanna | Nominated—Filmfare Best Actress Award |- | 1975 | ''Chupke Chupke'' | Vasudha Kumar |- | 1975 | ''[[ਸ਼ੋਲੇ|Sholay]]'' | Radha |- | 1977 | ''Abhi To Jee Lein'' | Jaya |- | 1978 | ''Ek Baap Chhe Bete'' |- | 1979 | ''Nauker'' | Geeta | Filmfare Best Actress Award |- | 1981 | ''Silsila'' | Shobha Malhotra | Nominated—Filmfare Best Actress Award |- | 1995 | ''Akka'' | Marathi Film (Appearance with Amitabh Bachachan) |- | 1998 | ''Hazaar Chaurasi Ki Maa'' | Sujata Chatterji |- | 2000 | ''Fiza'' | Nishatbi Ikramullah | Filmfare Best Supporting Actress Award |- | 2001 | ''Kabhi Khushi Kabhie Gham...'' | Nandini Raichand | Filmfare Best Supporting Actress Award |- | 2002 | ''Koi Mere Dil Se Poochhe'' | Mansi Devi |- | 2002 | ''Desh'' | Suprabha Devi | Bengali film |- | 2003 | ''Kal Ho Naa Ho'' | Jennifer Kapur | Filmfare Best Supporting Actress Award |- | 2007 | ''Laaga Chunari Mein Daag'' | Sabitri Sahay |- | 2008 | ''Lovesongs'' |- | 2008 | ''Drona'' |Queen Jayanti |- | 2010 | ''Aap Ke Liye Hum'' |- | 2011 | ''Meherjaan'' | Meher | Bengali, [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼|Bangladeshi]] film |- | 2013 | ''Sunglass'' / ''Taak Jhaank'' | Bengali / Hindi |- | 2016 | ''Ki & Ka'' |cameo | Hindi |- | 2016 | ''Hera Pheri 3'' |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਨੋਟਸ == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zX4GY37rG8kC&pg=PA93&dq=Jaya+Bhaduri&lr=&cd=13#v=onepage&q=Jaya%20Bhaduri&f=false|title=One Hundred Indian Feature Films: An Annotated Filmography|last=Banerjee|first=Shampa|last2=Anil Srivastava|publisher=Taylor & Francis|year=1988|isbn=0-8240-9483-2|ref=Ba}} * {{Cite book|title=Encyclopaedia of Hindi cinema|url=https://archive.org/details/encyclopaediaofh0000unse_p6q3|last=[[Gulzar]]|first=.|last2=[[Govind Nihalani]], Saibal Chatterjee|publisher=Popular Prakashan, Encyclopaedia Britannica (India)|year=2003|isbn=81-7991-066-0|ref=Gu}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TO6Fmi8FraUC&pg=RA1-PA22&dq=Jawani+Diwani&hl=en&ei=KQ0rTNP1OYaZrAefqqjdBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CDoQ6AEwBA#v=onepage&q=Jawani%20Diwani&f=false|title=Bollywood Yesterday-Today-Tomorrow|last=Dawar|first=Ramesh|publisher=Star Publications|year=2006|isbn=1-905863-01-2|ref=Ja}} * {{Cite web|url=http://www.screenindia.com/old/nov19/film4.htm|title=Jaya is aback, Jaya Hey!|last=Peter John, Ali|website=Screen India|publisher=''[[Express India]]''|access-date=2011-02-14|archive-date=2010-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528224215/http://www.screenindia.com/old/nov19/film4.htm|url-status=dead}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{IMDb name|0080149}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ]] lixftyquwky6jf67w20aitv71yrc07b 0 91271 848141 758650 2026-09-28T20:06:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848141 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਅਸਮਾ ਏ ਰਹੀਮ|caption=ਅਸਮਾ ਰਹੀਮ|birth_place=[[ਕੇਰਲ]], [[ਭਾਰਤ]]|nationality=[[चित्र:Flag of India.svg|20x20px]] [[ਭਾਰਤ]]|religion=[[ਮੁਸਲਮਾਨ]]}}'''ਡਾ ਅਸਮਾ ਰਹੀਮ''' (ਅਸਮਾ ਆਇਸ਼ਾ) ਇੱਕ ਵਿਆਵਸਾਈ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ। ਉਹ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਤੋਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਕੋਸ਼ੀਕਕੋਡ ਵਿੱਚ ਅਮਿਉਨਿਟੀ ਮੈਡੀਸਨ ਦੀ ਵਧੀਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਤੌਰ ' ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।  ਉਹਨਾਂ ਨੇ ''ਸਾਮੁਦਾਇਕ  ਚਕਿਤਸਾ ਦੇ ਅਸੂਲ ਅਤੇ ਅਮਲ''  'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਰੈਜੂਏਟ ਮੈਡੀਕਲ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।<ref name="अस्मा रहीम किताब">{{Cite web|url=http://www.jaypeebrothers.com/pgDetails.aspx?book_id=9788184481723|access-date=16 March 2017|title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ|archive-date=25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425230515/http://www.jaypeebrothers.com/pgDetails.aspx?book_id=9788184481723|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਪਰੋਪਕਾਰੀ ਹਨ<ref name="अस्मा रहीम सोच">{{Cite web|url=http://www.ndtv.com/video/player/news/real-women-incredible-lives-meet-dr-asma/308390|access-date=16 March 2017}}</ref> ਅਤੇ ਰੂੜੀਵਾਦ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖੜੇ ਹਨ।<ref name="अस्मा रहीम">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/prolonged-education-first-step-towards-safe-motherhood/article1522171.ece|access-date=16 March 2017}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="केरल में अस्मा रहीम">{{Cite web|url=http://www.open.edu/openlearn/history-the-arts/veiling/content-section-4|access-date=16 March 2017}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਟੀਕਾਕਰਣ<ref name="अस्मा रहीम टीकाकर्ण">{{Cite web|title=|url=http://beta.bodhicommons.org/article/scientific-rebuttal-of-anti-vaccination-propaganda-in-kerala|access-date=16 March 2017|archive-date=3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403171835/http://beta.bodhicommons.org/article/scientific-rebuttal-of-anti-vaccination-propaganda-in-kerala|dead-url=yes}}</ref> ਮੈਡੀਕਲ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਖੋਜ। ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀ ਐਸ ਜੀ -ਫੈਮਰ ਖੇਤਰੀ ਸੰਸਥਾਨ, ਕੋਇਮ੍ਬਟੂਰ ਤੋਂ ਚਕਿਤਸਾ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਰੋਤ ਫੈਕਲਟੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਯੋਗਤਾ ਅਧਾਰਿਤ ਮੈਡੀਕਲ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਾਕਟਰ]] mla48b1jto4zha6u6gjukxoeaybj1m1 0 91334 848294 847905 2026-09-29T08:16:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848294 wikitext text/x-wiki {{Infobox।ndian politician | honorific-prefix = | name = ਗਰਿਮਾ ਸਿੰਘ | honorific-suffix = | image = | alt = | caption = | constituency = [[ਅਮੇਠੀ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | office = [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਐਲਏ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ 17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ|17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] | term_start = 2017 | term_end = | predecessor = | successor = | constituency2 = | office2 = | term_start2 = | term_end2 = | predecessor2 = | successor2 = | constituency3 = | office3 = | term_start3 = | term_end3 = | predecessor3 = | successor3 = | birth_date = | birth_place = ਜੰਗਲ ਰਾਮ ਨਗਰ | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | birthname = | parents = ਡਾ. ਸੰਜੈ ਸਿੰਘ<ref name="Candidate affidavit">{{cite news|title=Candidate affidavit|publisher= my neta.info|url=http://myneta.info/uttarpradesh2017/candidate.php?candidate_id=3735}}</ref> | citizenship = | nationality = ਭਾਰਤੀ | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] | otherparty = | spouse = | partner = | relations = | children = | residence = [[ਅਮੇਠੀ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | alma_mater = | occupation = [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਐਲਏ]] | profession = [[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] | cabinet = | committees = | portfolio = | religion = [[ਹਿੰਦੂ]] | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = | blank1 = | data1 = }} '''ਗਰਿਮਾ ਸਿੰਘ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ [[ਟਾਂਡਾ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ 17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਅਮੇਠੀ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/elections/uttar-pradesh-assembly-elections-2017/up-elections-2017-rani-versus-rani-take-battle-outside-palace-in-amethi-4540697/|title=UP Elections 2017: Rani versus Rani take battle outside palace in Amethi|publisher=indianexpress.com|access-date=11 March 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.news18.com/news/politics/riding-on-garima-singhs-sympathy-wave-bjp-storms-gandhi-bastion-1359092.html|title=Riding Garima Singh's 'Sympathy Wave', BJP Storms Gandhi Bastion|publisher=www.news18.com}}</ref><ref>{{cite news|url=http://m.timesofindia.com/elections/assembly-elections/uttar-pradesh/news/congress-loses-all-four-seats-in-amethi-bjp-wins-three-of-them/articleshow/57594221.cms|title=Congress loses all four seats in Amethi, BJP wins three of them|publisher=timesofindia.com|access-date=11 March 2017}}</ref> ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਗਰਿਮਾ ਸਿੰਘ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਜਨੇਤਾ, ਸੰਜੈ ਸਿੰਘ (ਸੰਜੇ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਸੰਜੇ ਨੇ ਸਈਦ ਮੋਦੀ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਅਮੀਤਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਰਿਮਾ ਨੇ ਉਸ ਵਿਆਹ ਦੀ ਜਾਇਜ਼ਤਾ ਦਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੋਵਾਂ ਨੇ 1995 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਸੀ ਤਲਾਕ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਮਿਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰੱਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਜੇ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮੀਤਾ ਉਸ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਗਰਿਮਾ ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਅਤੇ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਹਨ।<ref>[http://www.outlookindia.com/article/Battle-Of-Amethi-II/291562 Battle Of Amethi, II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150721080137/http://www.outlookindia.com/article/battle-of-amethi-ii/291562 |date=2015-07-21 }} {{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article/battle-of-amethi-ii/291562 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2026-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721080137/http://www.outlookindia.com/article/battle-of-amethi-ii/291562 |archive-date=2015-07-21 |url-status=dead}}, Outlook India.</ref> ਸੰਜੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਮੇਠੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਣੰਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਹੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਵਾਰਸ ਮੰਨਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ਾਹੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ। 1989 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਗਰਿਮਾ ਨੂੰ ਅਮਿਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਲੇਸ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ, ਗਰਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਅਮੇਠੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੈਲੇਸ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭੂਪਤੀ ਭਵਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ, ਅਮੀਤਾ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਅਸਲ ਰਾਣੀ ਸੀ।<ref name="telegraph">{{cite news |title='Queens' & knight in Amethi battle |first=Piyush |last=Srivastava |url=https://www.telegraphindia.com/1170212/jsp/nation/story_135347.jsp |work=The Telegraph |date=12 February 2017 |accessdate=2018-02-07}}</ref> ਦਾਅਵੇ ਅਤੇ ਜਵਾਬੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਨੰਤ ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਅਮੀਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਹੀ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੀ ਉਸਦੀ ਭਵਿੱਖੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੰਜੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਹੈ। ਗਰਿਮਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅਮੀਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਲਈ ਸੰਜੇ ਅਤੇ ਅਮੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।<ref name="toi2014">{{cite news |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-09-20/news/54135405_1_syed-modi-amethi-palace-coup |title=Royal feud: 50-year-old Bhupati Bhavan Palace in Amethi locked in inheritance battle |first=Manmohan |last=Rai |date=20 September 2014 |work=The Times of India |accessdate=2018-02-07 |archive-date=2014-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922194220/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-09-20/news/54135405_1_syed-modi-amethi-palace-coup |url-status=dead }}</ref> ==ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ== ਗਰਿਮਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ। [[2017]] ਦੌਰਾਨ ਗਰਿਮਾ [[ਅਮੇਠੀ]] ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੀਜੇਪੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅਮੀਤਾ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਜੋ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਗਰੀਮਾ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਪ੍ਰਤੀ ਸਥਾਨਕ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸੀਟ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੀ. ਪੀ. ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੋਣ ਹਲਫਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਸੰਜੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਤੀਜਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਾਟਕ ਬਾਰੇ ਵੋਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite news |work=News18 |url=http://www.news18.com/news/politics/riding-on-garima-singhs-sympathy-wave-bjp-storms-gandhi-bastion-1359092.html |date=11 March 2017 |title=Riding Garima Singh's 'Sympathy Wave', BJP Storms Gandhi Bastion |first=Eram |last=Agha}}</ref> ==ਅਹੁਦਾ== {| class="wikitable sortable" |- ! # !! ਆਰੰਭ !! ਤੱਕ !! ਅਹੁਦਾ !! ਟਿੱਪਣੀ |- | 01 || 2017 || ਅਹੁਦੇਦਾਰ || ਮੈਂਬਰ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ 17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] || |- |} ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] p5xdb55bjf3pb55oujn8nitr42f48a6 0 91402 848130 729045 2026-09-28T19:12:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848130 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਰਚਨਾ ਗੁਪਤਾ | image = Archana gupta.jpg | imagesize = | caption = | othername =ਅਰਚਨਾ | birth_date = | birth_place = [[ਆਗਰਾ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] | yearsactive = 2008–ਹੁਣ ਤੱਕ | occupation = [[ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], [[ਮਾਡਲ(ਇਨਸਾਨ)|ਮਾਡਲ]] }} '''ਅਰਚਨਾ ਗੁਪਤਾ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ|ਭਾਰਤ]], [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੀ [[ਮਾਡਲ]] ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ [[ਤਮਿਲਨਾਡੂ|ਤਮਿਲ]], [[ਕਾਂਗੜਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਕਾਂਗੜਾ]], [[ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਲਿਆਲਮ]], [[ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ [[ਰਸ਼ੀਆ]] ਆਦਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="deccanchronicle1">{{cite web|author= |url=http://www.deccanchronicle.com/130524/entertainment-mollywood/article/archanaa-gets-reel |title=Archanaa gets reel |publisher=Deccan Chronicle |date=2013-05-24 |accessdate=2013-07-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026152411/http://archives.deccanchronicle.com/130524/entertainment-mollywood/article/archanaa-gets-reel|archivedate=26 October 2014}}</ref> ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਗੁਪਤਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਆਗਰਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਵੰਦਨਾ ਗੁਪਤਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref name="indiatimes1">{{cite web |author=TNN |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-12-02/news-interviews/27889396_1_indian-films-kannada-dialogues-archana |title=Small town to fame: Archana - Times Of India |publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com |date=2008-12-02 |accessdate=2013-07-18 |archive-date=2011-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811044007/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-12-02/news-interviews/27889396_1_indian-films-kannada-dialogues-archana |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811044007/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-12-02/news-interviews/27889396_1_indian-films-kannada-dialogues-archana |date=2011-08-11 }} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-12-02/news-interviews/27889396_1_indian-films-kannada-dialogues-archana |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-19 |archive-date=2011-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811044007/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-12-02/news-interviews/27889396_1_indian-films-kannada-dialogues-archana |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811044007/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-12-02/news-interviews/27889396_1_indian-films-kannada-dialogues-archana |date=2011-08-11 }}</ref><ref>{{cite web|author=Y Maheswara Reddy |url=http://newindianexpress.com/entertainment/kannada/article479357.ece |title=Director’s Delight |publisher=The New Indian Express |date=2010-09-29 |accessdate=2013-07-18}}</ref> ==ਕੈਰੀਅਰ== ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਰਾਹੀਂ ਫਿਲਮ ਅੰਦਮਿਨਾ ਮਾਨਾਸੁਲੋ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.greatandhra.com/ganews/viewnews.php?id=5731&scat=12 |title=Great Andhra |publisher=Great Andhra |date= |accessdate=2013-07-18 |archive-date=2012-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120914171325/http://www.greatandhra.com/ganews/viewnews.php?id=5731&scat=12 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/kannada/top-stories/2008/ganesh-archana-circus-070808.html |title=Ganesh's Circus takes off - Oneindia Entertainment |publisher=Entertainment.oneindia.in |date=2008-08-07 |accessdate=2013-07-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415162100/http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2008/ganesh-archana-circus-070808.html|archivedate=15 April 2012}}</ref> ਇਸ ਨੇ ''[[ਸਰਕਸ (2009 ਫਿਲਮ)|ਸਰਕਸ]]'' ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਹੀਂ [[ਕਰਨਾਟਕ ਸਿਨੇਮਾ|ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/ganesh-shines-in-circus-kannada-film-review_100143219.html |title=Ganesh shines in ‘Circus’ (Kannada Film Review) - Thaindian News |publisher=Thaindian.com |date=2009-01-16 |accessdate=2013-07-18 |archive-date=2009-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090611060948/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/ganesh-shines-in-circus-kannada-film-review_100143219.html |dead-url=yes }}</ref> 2013 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''[[ਰਸਪੁਤਿਨ (2013 ਫਿਲਮ)|ਰਸਪੁਤਿਨ]]'', ''[[ਹੈਂਗਓਵਰ (2013 )|ਹੈਂਗਓਵਰ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ''<ref name="deccanchronicle1"/> ==ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ== {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! ਸਾਲ !! ਫ਼ਿਲਮ !! ਭੂਮਿਕਾ!! ਭਾਸ਼ਾ !! ਨੋਟਸ |- | rowspan="2"|2008 || ''ਅੰਡਾਮੈਨਾ ਮਨਸੁਲੋ'' || ਬਿੰਦੂ || [[Telugu language|ਤੇਲਗੂ]] || |- | ਸਾਂਚਾ || ਛੋਕਰੀ || [[Hindi language|ਹਿੰਦੀ]] || ਆਰਟ ਫ਼ਿਲਮ<ref name="indiatimes1"/> |- | 2009 || ''[[Circus (2009 film)|ਸਰਕਸ]]'' || ਪ੍ਰਿਆ || [[Kannada language|ਕੰਨੜ]] || |- ||2010 || ''ਲਿਫਟ ਕੋਡਲਾ'' || || ਕੰਨੜ || |- | rowspan="3"|2011 || ''[[Karthik (film)|ਕਰਥਿਕ]]'' || ਨਿਸ਼ਾ || ਕੰਨੜ || |- | ''ਕ਼ੁਇੰਜ਼ ! ਡੇਸਟੀਨੀ ਆਫ ਡਾਂਸ'' || ਨੰਦਨੀ || [[Hindi language|ਹਿੰਦੀ]] || |- | ''ਅਚਚੁ ਮਚਚੁ'' || || ਕੰਨੜ || |- ||2012 || ''[[Maasi (film)|ਮਾਸੀ]]'' || || [[Tamil language|ਤਮਿਲ]] || |- | rowspan="2"|2013 || ਕਾਂਚੀ || ਗੌਰੀ || [[Malayalam|ਮਲਿਆਲਮ]] || |- | ''[[Desires of the Heart (2013 film)|ਡਿਜਾਇਰ ਆਫ ਦਾ ਹਾਰਟ]]'' || ਰਾਧਾ || [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਇੰਗਲਿਸ਼]] || |- | rowspan="2"|2014 || ''[[Hangover (2014 film)|ਹੈਂਗ ਓਵਰ]]'' || ਰੇਸ਼ਮੀ || ਮਲਿਆਲਮ || |- | ''[[Aryan (2014 film)|ਆਰੀਅਨ]]'' || ਹਮਸਾ || Kannada || |- | rowspan="4"|2015 || ''[[Rasputin (2015 film)|ਰਾਸਪੁਤਿਨ]]'' || ਅੰਬਿਲੀ || ਮਲਿਆਲਮ ||<ref>Navamy Sudhish for the New Indian Express. 22 February 2014. [http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Rasputin-the-Story-of-Three-Youngsters-is-a-Humorous-Drama/2014/02/22/article2066419.ece 'Rasputin', the Story of Three Youngsters is a Humorous Drama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160215194743/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Rasputin-the-Story-of-Three-Youngsters-is-a-Humorous-Drama/2014/02/22/article2066419.ece |date=2016-02-15 }}</ref> |- | ''[[Iruvar Ullam|ਇਰੂਵਰ ਉਲੱਮ]]'' || ਸਮਭਵੀ || ਤਾਮਿਲ || ਫ਼ਿਲਮਿੰਗ<ref>Nikhil Raghavan for The Hindu. 30 December 2013. [http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/shot-cuts-triangular-love-story/article5518738.ece Shot Cuts: Triangular love story] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140103211012/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/shot-cuts-triangular-love-story/article5518738.ece |date=2014-01-03 }}</ref> |- | ''ਅਗਨੀ -ਦਾ ਫਾਇਰ'' || || [[Hindi language|ਹਿੰਦੀ]] || ਫ਼ਿਲਮਿੰਗ |- | ''ਰਾਜਾ ਵਾਸਕਾ'' || || ਰਸ਼ੀਅਨ || ਫ਼ਿਲਮਿੰਗ |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] j7vvef0dmi4u083zqyuea6u4825vd3a 0 91945 848345 842778 2026-09-29T11:01:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848345 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਜਯੋਤਸਨਾ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ|image=Jyotsna Srikanth.jpg|caption=ਲਾਈਵ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ, 2011|birth_date=<!--{{Birth date and age|df=yes|YYYY|MM|DD}} -->|birth_place=[[ਬੰਗਲੌਰ]]|death_date=<!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) -->|nationality=[[ਭਾਰਤ]]|known for=[[ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ]], [[ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ]]}} '''ਜਯੋਤਸਨਾ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਾਇਲਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ [[ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਜਯੋਤਸਨਾ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਆਂਧਰਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਸੰਗੀਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਲੌਰ]], ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਰਤਨਾ ਸ਼੍ਰੀਕਾੰਤ, ਇੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ।<ref name="nie2012">{{cite news|url=http://newindianexpress.com/cities/bangalore/article1327393.ece|title=Re-inventing the wheel|date=5 November 2012|location=Bangalore|newspaper=The New।ndian Express|author=Nivedita K G|access-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017|archive-date=22 ਮਾਰਚ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322120703/http://www.newindianexpress.com/cities/bangalore/article1327393.ece|url-status=dead}}</ref> ==ਸੰਗੀਤਕ ਜੀਵਨ== ===ਸਿਖਲਾਈ=== ਜਯੋਤਸਨਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਗਾਇਕਾਂ ਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।<ref name=dh2007>{{cite news|newspaper=Deccan Herald|title=Stringing passion and profession!|date=8 December 2007|url=http://archive.deccanherald.com/content/Dec82007/she2007120740002.asp|author=Geetha Srinivasan|accessdate=19 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322111539/http://archive.deccanherald.com/content/Dec82007/she2007120740002.asp|archive-date=22 March 2014|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਕੋਚਿੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਛੇ ਘੰਟੇ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਮਾਹਿਰ ਕੁੰਨਕੁਦੀ ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਾਇਲਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਯੰਤਰ ਵਿੱਚ ਜਯੋਤਸਨਾ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।<ref name=bmirror>{{cite news|newspaper=Bangalore Mirror|author=Aruna Chandaraju|date=16 January 2011|url=http://www.bangaloremirror.com/article/81/201101162011011602265525448e13f50/Stringing-it-right.html|archive-url=https://archive.today/20130118011651/http://www.bangaloremirror.com/article/81/201101162011011602265525448e13f50/Stringing-it-right.html|url-status=dead|archive-date=18 January 2013|title=Stringing it right|accessdate=19 November 2012}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਵਾਇਲਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਆਰ. ਕੇ. ਕੇਸ਼ਵਮੂਰਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੋਲੋ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਯੋਤਸਨਾ ਨੇ ਪੂਰਨ ਵਾਇਲਨਿਸਟ ਬਣਨ ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋਧ ਜਾਪੀ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਚੇਨੱਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ.ਐਸ. ਨਰਸਿਮਹਨ, ਇੱਕ ਸੋਲੋ ਵਾਇਲਨਿਸਟ, ਵੀ ਪੜ੍ਹਨ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਲੈਯਾਰਾਜਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name=hindu2011>{{cite news|newspaper=The Hindu|author=Geetha Srinivasan|title=East meets west|date=8 April 2011|accessdate=19 November 2012|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article1610133.ece?textsize=small&test=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322121204/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article1610133.ece?textsize=small&test=2|archive-date=22 ਮਾਰਚ 2014|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਰਾਇਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੇਡਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ===ਕੈਰੀਅਰ=== ਜਯੋਤਸਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਗੀਤ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਹਾਮਸਾਲੇਖਾ ਅਤੇ ਇਲਾਯਾਰਾਜਾ ਵਰਗੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੇਠ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਲੰਡਨ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਡੌਕੂਮੈਂਟਰੀ (ਡਿਸਕਵਰੀ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ 'ਤੇ), ਟੈਲੀ ਸੀਰੀਅਲਜ਼, ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਕੋਰਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਭੰਡਾਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਗਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਬਲਿਊ.ਓ.ਐਮ.ਏ.ਡੀ (WOMAD), ਰੈਡ ਵਾਇਲਨ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ, ਅਤੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਪ੍ਰੌਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ। ਜਯੋਤਸਨਾ ਜੈਜ਼ ਅਤੇ ਫਿਊਜ਼ਨ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਊਜ਼ਨ ਡਰੀਮਜ਼ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟ੍ਰੈਪ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਸਾਈਮਨ ਥੈਕਰ, ਅਤੇ ਫਲੇਮੇਨਕੋ/ਜੈਜ਼ ਦੇ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਐਡੁਆਰਡੋ ਨਿਏਬਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਫੈਡੋ ਸੈਕਸੋਫੋਨਿਸਟ ਰੀਓ ਕਿਆਓ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਯੋਤਸਨਾ ਨੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਲਿਵਰਪੂਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਵਾਇਲਨ ਵਿਚਕਾਰ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤਕਨੀਕਾਂ 'ਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ।<ref name=dh2011>{{cite news|newspaper=Deccan Herald|title=Enriching Melody|date=11 April 2011|url=http://www.deccanherald.com/content/152747/content/214289/in-class-her-own.html}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਲੰਡਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਟਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਕਾਰਨਾਟਿਕ, ਫਿਊਜ਼ਨ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਬਾਲਕਨ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਜਯੋਤਸਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਕੱਲੇ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਡਾਕਟਰ ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ<ref name=toi2012>{{cite news|newspaper=The Times of India|date=7 January 2012|title=Balamuralikrishna flips 81, says he's 18|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-07/bangalore/30601716_1_carnatic-music-fusion-music-jugalbandi-concerts|accessdate=19 November 2012|archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140218030938/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-07/bangalore/30601716_1_carnatic-music-fusion-music-jugalbandi-concerts|dead-url=yes}}</ref>, ਕਾਦਰੀ ਗੋਪਾਲਨਾਥ<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b011cfw5|title=Darbar Festival 2011, Episode 2|publisher=BBC Radio 3|year=2011}}</ref>, ਚਿੱਤਰਵੀਨਾ ਰਵੀਕੀਰਨ, ਰੰਜਨੀ-ਗਾਇਤਰੀ, ਸੁਧਾ ਰਾਗੁਨਾਥਨ, ਜਯੰਤੀ ਕੁਮਰੇਸ਼, ਸੰਜੇ ਸੁਬ੍ਰਾਹਮਣਯਨ, ਨਿਤਿਆਸ੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ, ਆਰ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤਨ ਅਤੇ ਅਰੁਣਾ ਸਯਰਾਮ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name=darbar>{{cite web|work=Darbar Festival|title=Festival at a glance|year=2012|url=http://www.darbar.org/Darbar_Festival_2012_at_a_Glance.pdf|format=PDF|access-date=2020-06-26|archive-date=2014-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322104158/http://www.darbar.org/Darbar_Festival_2012_at_a_Glance.pdf|url-status=dead}}</ref> ਸ੍ਰੀਕਾਂਤ ਇਨ੍ਭਾਹਾਂ ਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਤਿਆਗਾਰਾਜਾ, ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਸਾਰੂ, ਪਪਨਸਮ ਸਿਵਾਨ, ਅੰਨਾਮਾਚਾਰੀਆ, ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਾਰ, ਸ਼ਿਆਮਾ ਸਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜਯੋਤਸਨਾ ਲੰਡਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਟਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂ.ਕੇ. ਵਿੱਚ ਧਰੁਵ ਆਰਟਸ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ===ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ=== ਉਸ ਦੀ ਵਾਇਲਨ ਵਜਾਉਣ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ "ਅਦਭੁੱਤ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|newspaper=The Independent|author=Michael Church|date=28 July 2011|accessdate=19 November 2012|title=BBC Proms 16/17: BBC NOW/Fischer/Arditti/World Routes Academy, Royal Albert Hall (3/5, 4/5)|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/classical/reviews/bbc-proms-1617-bbc-nowfischerardittiworld-routes-academy-royal-albert-hall-35-45-2327493.html}}</ref> 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਤੋਂ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। [[File:Jyotsna Srikanth at the BBC Proms concert, 2011.JPG|thumb|Concert at BBC Proms]] ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਜਯੋਤਸਨਾ ਇੱਕ ਅਭਿਆਸਕ ਰੋਗ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕਲੀਨਿਕਲ ਪੈਥੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੇ.ਵੀ. ਸ੍ਰੀਕਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ==ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ== * [http://indianviolin.eu/discography/ ''Carnatic Lounge'', Times Music] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422100549/http://indianviolin.eu/discography/ |date=2021-04-22 }}, 2011. * ''Chants for Children'', Theme Musik, 2011. * [http://www.layamusic.in/store/index.php?route=product/product&manufacturer_id=16&product_id=1696 ''Carnatic Jazz'', Swathi Sanskriti]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 2011. * ''Alaiapayudhe'', CD Baby, 2010. * ''Fusion Dreams'', CD Baby, 2008. * ''Insight'', Fountain Music, 2008. * ''Life'', Earthnbeat, 2007. * [https://g.co/kgs/DQu33B Carnatic Connection, 2016] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{commons category|Jyotsna Srikanth}} * [http://www.indianviolin.eu/Jyotsna.html Jyotsna Srikanth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170710084650/http://indianviolin.eu/Jyotsna.html |date=2017-07-10 }} * [http://liaf.co.uk/ London International Arts Festival] * [https://sites.google.com/site/dhruvafoundationgbbo00/ Dhruv Arts] *[http://www.knowyourstar.com/jyotsna-srikanth-interview/ Interview with Know Your Star] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303133150/http://www.knowyourstar.com/jyotsna-srikanth-interview/ |date=2020-03-03 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] 6qts1jmq0exjtugy3lkjs258ssbgovi 0 92784 848153 826381 2026-09-28T20:26:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848153 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|image=Anjum_Rehbar.jpeg|birth_date={{birth date and age|df=yes|1962|09|17}}|birth_place=[[ਗੁਨਾ district|ਗੁਨਾ]], ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ, ਭਾਰਤ |nationality=ਭਾਰਤੀ|citizenship=ਭਾਰਤ|education=[[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ|ਐੱਮ. ਏ.]] [[ਉਰਦੂ]]|occupation=[[ਉਰਦੂ ਕਵੀ]], ਗੀਤਕਾਰ|influenced=ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ|spouse=ਰਾਹਤ ਇੰਦੋਰੀ (m 1988-1993)|children= ਸਮੀਰ ਰਾਹਤ|awards=ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਅਵਾਰਡ, |genre=[[ਗ਼ਜ਼ਲ]], [[Geet(song)|ਗੀਤ]]}} '''ਅੰਜੁਮ ਰਹਿਬਰ''' ([[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]: अंजुम रहबर; [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|Urdu]]: انجم رحبر ਜਨਮ 17 ਸਤੰਬਰ 1962) [[ਭੋਪਾਲ]], [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਉਰਦੂ]] ਦੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਹੈ।<ref>https://rekhta.org/poets/anjum-rahbar{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://shayaribazaar.com/kuch-din-se-zindagi-mujhe-pehchanti-nahi-anjum-rahbar-shayari/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-04-18 |archive-date=2017-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170412103632/http://shayaribazaar.com/kuch-din-se-zindagi-mujhe-pehchanti-nahi-anjum-rahbar-shayari |dead-url=yes }}</ref> == ਮੁੱਢਲੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਅੰਜੁਮ ਰਹਿਬਰ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਨਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।<ref>http://www.kotadussehramela.com/kota-dsussehra-akhil-bhartiya-mushaira/</ref><ref>{{Cite web |url=http://m.bhaskar.com/news/MP-OTH-48973-3988984.html?ref=mini |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-04-18 |archive-date=2016-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104142338/http://m.bhaskar.com/news/MP-OTH-48973-3988984.html?ref=mini |dead-url=yes }}</ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ == ਰਹਿਬਰ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਾਇਰਿਆਂ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੰਮੇਲਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਸੈਣਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।<ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/couplets-in-the-air/article658110.ece {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://m.bhaskar.com/news/MP-IND-HMU-MAT-latest-indore-news-115838-3880435-NOR.html?ref=mini |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-04-18 |archive-date=2016-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104142333/http://m.bhaskar.com/news/MP-IND-HMU-MAT-latest-indore-news-115838-3880435-NOR.html?ref=mini |dead-url=yes }}</ref> ਅਤੇ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਨਲਾਂਂ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ABP News, SAB TV, Sony Pal, ETV Network, [[ਡੀਡੀ ਉਰਦੂ|DD Urdu]] ਆਦਿ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਤੇੇ ਵਰਣਿਤ ਵੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁੁੁਛ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂਂ ਉਹ he Wah! Wah! Kya Baat Hai! ਚੈਨਲ ਤੇ ਸਕ੍ਰੀਆ ਰਹੀ ਜੋ ਕਿ  SAB TV ਚੈਨਲ ਤੇ ਦਿਖਾਇਆ  ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite web |url=http://www.wapinda.in/music/anjum-rahbar-mushaira.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-04-18 |archive-date=2016-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107191043/http://www.wapinda.in/music/anjum-rahbar-mushaira.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://m.youtube.com/watch?v=0GE3bpncfNM</ref> <ref>https://m.youtube.com/watch?v=VREcKn1CMUQ&itct=CA4QpDAYASITCIiW1tusjtACFYHQnAodSsMAGjIHcmVsYXRlZEjT-fHO6e3NsNAB&gl=IN&hl=en-GB&client=mv-google</ref> == ਇਨਾਮ == ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ ਅੰਜੁਮ ਰਹਿਬਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਨਾਮਾ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਅ ਗਿਆ ਜਿੰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ: * ਇੰਦਰਾ ਗਾੰਧੀ ਅਵਾਰਡ 1986 * ਰਾਮ ਰਿਖ ਮਨਹਿਰ ਅਵਾਰਡ * ਸਾਹਿਤਯ ਭਾਰਤੀ ਇਨਾਮ * ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ ==ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ== <poem> '''ਅੰਜੁਮ''' ਪੇ ਹਸ ਰਹਾ ਹੈ ਤੋ ਹਸਤਾ ਰਹੇ ਜਹਾਨ ਮੈਂ ਬੇਵਕੂਫ਼ੀਉਂ ਕਾ ਬੁਰਾ ਮਾਨਤੀ ਨਹੀਂ</poem> <poem> ਇੱਕ ਬਾਰ ਕੇ ਮਿਲਨੇ ਕੋ ਜੋ ਪਿਆਰ ਸਮਝਤੇ ਹੈਂ ਪਾਗਲ ਹੈਂ ਮਗਰ ਖੁਦਕੋ ਹੋਸ਼ਿਆਰ ਸਮਝਤੇ ਹੈਂ ਚਾਹਤ ਕੀ ਇਬਾਦਤ ਕੋ ਜੋ ਰੋਗ ਸਮਝਤਾ ਹੈ ਹਮ ਐਸੇ ਮਸੀਹਾ ਕੋ ਬੀਮਾਰ ਸਮਝਤੇ ਹੈਂ ਯੇਹ ਊਂਚੇ ਘਰਾਨੋਂ ਕੇ ਬਿਗੜੇ ਹੂਏ ਲੜਕੇ ਹੈਂ ਜੋ ਪਿਆਰ ਕੇ ਮੰਦਿਰ ਕੋ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਮਝਤੇ ਹੈਂ</poem> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] gx1u3ioy5v44x4yrybwcahgwwqied7a 0 92886 848154 846822 2026-09-28T20:26:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848154 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|name=ਅੰਜੁਮ ਹਸਨ|image=Anjum Hasan 20160116-DSC 5781.jpg|birth_name=|birth_date=|birth_place=[[ਸ਼ਿਲਾਂਗ]], [[ਮੇਘਾਲਿਆ]], [[ਭਾਰਤ]]|occupation=ਦ ਕਾਰਵਾਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ|website={{url|http://www.anjumhasan.com}}|influences=}} '''ਅੰਜੁਮ ਹਸਨ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਸ਼ਿਲਾਂਗ]], [[ਮੇਘਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਲੌਰ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ [[ਭਾਰਤ|ਹੈ]]। == ਕੈਰੀਅਰ == ਅੰਜੁਮ ਹਸਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ 2006 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ''ਸਟਰੀਟ ਆਨ ਦ ਹਿੱਲ'' ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/lr/2006/09/03/stories/2006090300070200.htm |title=Review of Street on the Hill in The Hindu Literary Review |access-date=2017-04-21 |archive-date=2008-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630181619/http://www.hindu.com/lr/2006/09/03/stories/2006090300070200.htm |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080630181619/http://www.hindu.com/lr/2006/09/03/stories/2006090300070200.htm |date=2008-06-30 }} {{Cite web |url=http://www.hindu.com/lr/2006/09/03/stories/2006090300070200.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-04-21 |archive-date=2008-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630181619/http://www.hindu.com/lr/2006/09/03/stories/2006090300070200.htm |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080630181619/http://www.hindu.com/lr/2006/09/03/stories/2006090300070200.htm |date=2008-06-30 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://archive.tehelka.com/home/20070714/images/PDF/32.pdf|title=Review of Street on the Hill in Tehelka|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-date=2016-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20161012074306/http://archive.tehelka.com/home/20070714/images/PDF/32.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article3196011.ece|title=Up and down the hill|date=2006-07-11|newspaper=The Hindu|access-date=2016-10-11|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011233727/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article3196011.ece|archive-date=2016-10-11|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਨਾਰਵੇਜੀਅਨ ਅਨੁਵਾਦ (ਲੇਨ ਈ. ਵੇਸਟਰਸ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ''Gata på toppen av en ås as'' ਵਜੋਂ 2011 ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਬੋਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>https://bokelskere.no/bok/gata-paa-toppen-av-en-aas/320649/</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ''ਲੂਨਟਿਕ ਇਨ ਮੇਰੀ ਹੈਡ'' (ਜ਼ੂਬਾਾਨ-ਪੈਨਗੁਇਨ, 2007) ਨੂੰ ਕ੍ਰੌਸਵਰਡ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ 2007 ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.librarything.com/bookaward/Vodafone+Crossword+Book+Award+Shortlist|title=Lunatic in my head on Crossword Book Award shortlist|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਿੱਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਬੁਣਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਈਏਐਸ ਬਣਨ ਦਾ ਤਾਂਘੀ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਕ ਫਲੋਯਡ ਨਾਮ ਦੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਭਾਵੁਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਇੱਛਕ ਹੈ। ਸਿਧਾਰਥ ਦੇਬ ਨੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸਨੂੰ 'ਦੇਰ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ' ਅਤੇ 'ਪ੍ਰਗੀਤਕ' ਅਤੇ 'ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਤੀਖਣਤਾ' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਕਿਹਾ ਹੈ।<ref>http://jaiarjun.blogspot.com/2007/12/anjum-hasan-shillong-and-lunatic-in-my.html</ref> ਉਸ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਨਾਵਲ '''ਨੇਤੀ, ਨੇਤੀ''<nowiki>''</nowiki> (ਰੋਕਸ, 2009) ਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਮੈਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਲਿਟਰੇਰੀ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਲਈ ਲੰਮੀ ਲਿਸਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਦ ਹਿੰਦੂ ਬੈਸਟ ਫਿਕਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟ-ਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੁਪਨਸਾਜ਼ ਪਾਤਰ, 25 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੋਫੀ ਦਾਸ, ਜੋ ਬੂਮ ਟਾਉਨ ਬੈਂਗਲੂਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ '', "ਨੇਤੀ ਨੇਤੀ'' ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰ ਨਵ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜ਼ਾਦ -- ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਗੁਆਚੇ ਹੋਏ -- ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹਮਦਰਦੀ ਭਰਿਆ ਪੋਰਟਰੇਟ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।"<ref>{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/magazine/story/sophies-voice/263248|title=Review of Neti Neti in Outlook|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-date=2018-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720110134/https://www.outlookindia.com/magazine/story/sophies-voice/263248|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ "" ਹਸਨ ਦੀ ਲਿਖਤ ਹਾਸਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।..ਸੰਖੇਪ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਉਸਦੀ ਖੰਡਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਗੇ।"<ref>{{Cite web|url=http://archive.tehelka.com/story_main43.asp?filename=hub171009importance_of.asp|title=Review of Neti Neti in Tehelka|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਦਾ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਡਿਫ਼ੀਕਲਟ ਪਲੀਯਰਜ਼'' (ਪੇਂਗੁਇਨ / ਵਾਈਕਿੰਗ 2012), ਨੂੰ ਦ ਹਿੰਦੂ ਲਿਟਰੇਰੀ ਪ੍ਰਾਈਜ਼<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/books/the-hindu-literary-prize-goes-to-jerry-pinto/article4425328.ece |title=The Hindu Literary Prize goes to Jerry Pinto |work=[[The Hindu]] |author=[[Staff writer]] |date= February 17, 2013 |accessdate=February 18, 2013}}</ref> ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਸਵਰਡ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟ-ਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.news18.com/news/books/crossword-book-award-2013-shortlist-announced-651869.html|title=Difficult Pleasures on Crossword shortlist|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> ''ਲੁਨੈਟਿਕ ਇਨ ਮਾਈ ਹੈੱਡ'', ''ਨੇਤੀ, ਨੇਤੀ'', (''ਬਿਗ ਗਰਲ ਨਾਓ'' ਵਜੋਂ) ਅਤੇ ''ਡਿਫ਼ੀਕਲਟ ਪਲੀਯਰਜ਼'' ਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਬਰਾਸ ਮੌਂਕੀ ਬੁਕਸ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://books.google.co.in/books/about/Lunatic_in_My_Head.html?id=6cGQbwAACAAJ|title=Lunatic in my Head from Brass Monkey Books|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.co.in/books/about/Big_Girl_Now.html?id=yyOqcQAACAAJ|title=Big Girl Now from Brass Monkey Books|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.readings.com.au/review/difficult-pleasures-by-anjum-hasan|title=Review of Australian edition of Difficult Pleasures|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-date=2016-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011231729/http://www.readings.com.au/review/difficult-pleasures-by-anjum-hasan|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਨਾਵਲ ''ਦ ਕੌਸਮਪੋਲੀਟਨਜ਼'' 2015 ਵਿੱਚ ਪੇਂਗੁਇਨ ਬੁੱਕ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਬਰੀਓ ਬੁਕਸ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.briobooks.com.au/|title=Brio Books|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-date=2019-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302114230/https://briobooks.com.au/|url-status=dead}}</ref> ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਨੇ "ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ",<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/books/the-cosmopolitans-book-review-nostalgia-must-die/|title=India Express Review of The Cosmopolitans|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> "ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ"<ref>{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Leisure/fmAybNBc6gOPn0LWN96h0H/Book-Review-The-Cosmopolitans-by-Anjum-Hasan.html|title=Mint Lounge Review of The Cosmopolitans|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-date=2017-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170221025930/http://www.livemint.com/Leisure/fmAybNBc6gOPn0LWN96h0H/Book-Review-The-Cosmopolitans-by-Anjum-Hasan.html|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ "ਇਹ ਦੁਰਲੱਭ ਚੀਜ਼: ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਵਲ" ਕਹਿ ਕੇ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/the-cosmopolitans-anjum-hasan/1/458344.html|title=India Today review of The Cosmopolitans|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਲੇਖ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹਨ।<ref>[http://www.anjumhasan.com ਅੰਜੁਮ ਹਸਨ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ]</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਦ ਕਾਰਵਾਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।<ref>[http://www.caravanmagazine.in/ ਕਾਰਵੇਨ]</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == {{portal|Poetry}} * [[ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ]] * [[ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]] * ਉੱਤਰੀ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ * ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive=""></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] pwel55x3lzp3a6pw5d0gsc1faaz0w0b 0 93238 848116 808451 2026-09-28T18:07:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848116 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਨਾਮਿਕਾ ਮਿਸ਼ਰਾ | image = | alma_mater = [[ਅਮਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | occupation = ਲੇਖਕ, ਬਲਾਗਰ, ਪ੍ਰੇਰਣਾਮਈ ਬੁਲਾਰਾ | years_active = 2013–ਵਰਤਮਾਨ | website = {{URL|http://anamikamishra.com/|Official blog}} }} '''ਅਨਾਮਿਕਾ ਮਿਸ਼ਰਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰੇਰਣਾਮਈ ਬੁਲਾਰਾ]] ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.valuewalk.com/2016/08/anamika-mishra/|title=Anamika Mishra: Life Is All About Taking Chances|last=|first=|date=23 August 2016|work=|access-date=16 September 2016|publisher=ValueWalk.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/pitching-for-change/article7877952.ece|title=Pitching For Change|last=|first=|date=November 14, 2015|work=Newspaper|access-date=August 12, 2016|publisher=[[The Hindu]]}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ [[ਰੌਬਿਨ ਸ਼ਰਮਾ]] ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Life-Style/2016-09-16/She-Is-26-She-Is-A-lot-Like-Robin-Sharma/254121|title=She Is 26, She Is A lot Like Robin Sharma|last=|first=|date=16 September 2016|work=|access-date=16 September 2016|publisher=[[The Hans India]]}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਕਾਨਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ [[ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੁ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ [[ਬੈਚੁਲਰ ਆਫ਼ ਕੰਪਿਉਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ]] ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ [[ਲਖਨਊ]] ਚਲੀ ਗਈ। [[ਅਮਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਮਾਸ ਕਮਉਨਿਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਜਲਦ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਹ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਅੱਜ-ਕਲ੍ਹ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.smartindianwomen.com/an-interview-with-blogger-anamika-mishra/|title=An interview with author and blogger, Anamika Mishra|last=|first=|date=|work=|access-date=|via=SmartIndiaWomen.com}}</ref> ==ਕੈਰੀਅਰ== ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ [[ਰੇਡੀਓ ਮਿਰਚੀ]] ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ [[ਰੇਡੀਓ ਜੌਕੀ]] ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 25 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਸਤੰਬਰ [[2013]] ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਂਕਾਂ ਨੂੰ [[ਬਲਾਗ]] ਅਨਾਮਿਕਾਮਿਸ਼ਰਾ.ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[2008]] ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ "ਟੂ ਹਾਰਡ ਟੁ ਹੈਂਡਲ" ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ।''<ref>{{Cite book|title=Too Hard To Handle|last=Mishra|first=Anamika|publisher=Kaplaz Publications, an imprint of Gyan Books Pvt. Ltd.|year=2013|isbn=9788178359946|location=New Delhi}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blog.blogadda.com/2016/09/02/anamika-mishra-interview-indian-author-blogger|title=Interview With Anamika Mishra|website=BlogAdda|access-date=2016-09-07}}</ref> ਮਿਸ਼ਰਾ ਇੱਕ [[ਦ ਹਫ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ|ਹਫ਼ਿੰਗਟਨ]] ਬਲਾਗਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/author/me-anamika01-372|title=Anamika Mishra profile in the Huffington Post|last=|first=|date=|website=Huffington Post|publisher=|access-date=}}</ref> ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ "ਟੂ ਹਾਰਡ ਟੁ ਹੈਂਡਲ" ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.writerstory.com/anamika-mishra-interview-too-hard-to-handle-book/|title=Anamika Mishra Interview – Too Hard to Handle Book|date=2015-05-12|website=WriterStory|language=en-US|access-date=2016-08-12}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://paper.hindustantimes.com/epaper/viewer.aspx|title='Paulo Coelho Inspires Me' – Anamika Mishra with Hindustan Times|last=|first=|date=2014-08-23|publisher=[[Hindustan Times]]|access-date=2016-08-24|archive-date=2014-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140608140626/http://paper.hindustantimes.com/epaper/viewer.aspx|url-status=dead}}</ref> ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ "ਵੋਅਸਮੇਟਸ: ਏ ਨਾਵਲ" [[2015]] ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.slguardian.org/2016/08/book-review-voicemates-by-anamika-mishra/|title=Book Review: VoiceMates by Anamika Mishra|last=|first=|date=|work=|access-date=2016-08-24|publisher=Sri Lanka Guardian|archive-date=2016-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160825183531/http://www.slguardian.org/2016/08/book-review-voicemates-by-anamika-mishra/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite book|title=Voicemates|last=Mishra|first=Anamika|publisher=Jaico Publishing House|year=2015|isbn=9788184957679|location=Mumbai, India}}</ref> ==ਪੁਸਤਕਾਂ== * "ਟੂ ਹਾਰਡ ਟੁ ਹੈਂਡਲ" * "ਵੋਅਸਮੇਟਸ: ਏ ਨਾਵਲ" ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਲਾਗਰ]] 26936pzoqnjrf7cvmrhwtxv5yydi4nd 0 93428 848252 773580 2026-09-29T04:56:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848252 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = ਕਵਿਤਾ ਸੇਠ | image = Kavita Seth in a concert.JPG | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1970|09|14}} | birth_place = [[ਬਰੇਲੀ]], ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth) --> | background = ਸੋਲੋ _ਗਾਇਕ | instrument = ਕੰਠ ਸੰਗੀਤ | genre = [[ਸੂਫ਼ੀ]], [[ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕੀ]] | occupation = ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ, [[ਗ਼ਜ਼ਲ]], [[ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਗਾਇਕ | website = {{URL|http://www.kavitaseth.com}} }} '''ਕਵਿਤਾ ਸੇਠ''' (ਜਨਮ [[1970]]) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਵਿੱਚ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ]] ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਹ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] ਅਤੇ [[ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਗੀਤ]] ਵੀ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸੰਗੀਤ ਮੰਡਲੀ, "ਕਾਰਵਾਂ ਗਰੁਪ"ਹੈ ਜੋ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ।<ref name=st>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/money-and-careers/article351812.ece|title=Sufi and soul|date=1 April 2010 |publisher=[[The Hindu]]|accessdate=19 April 2010|location=Chennai, India|first=Harshikaa|last=Udasi}}</ref><ref name=sc>[http://www.screenindia.com/news/kavita-seth-performs-at-sufi-concert/416535/ Kavita Seth performs at Sufi concert] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130201221812/http://www.screenindia.com/news/kavita-seth-performs-at-sufi-concert/416535/ |date=2013-02-01 }} [[Screen (magazine)|Screen]], 30 January 2009.</ref> 2010 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ [[ਵੇਕ ਅਪ ਸਿਡ]] ([[2009]]) ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੂਫ਼ੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ "ਗੁੰਜਾ ਸਾ ਕੋਈ ਇਕਤਾਰਾ" ਲਈ [[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ|ਬੇਸਟ ਫ਼ੀਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] ਵਜੋਂ [[ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/article123631.ece|title=Amitabh Bachchan, Vidya Balan claim top honours|date=28 February 2010|publisher=The Hindu|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20160130224445/http://www.thehindu.com/features/cinema/article123631.ece|archive-date=30 ਜਨਵਰੀ 2016|access-date=8 ਮਈ 2017|url-status=dead}}</ref> ਇਸਨੇ ਇਸੇ ਗੀਤ ਲਈ [[ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਫ਼ਾਰ ਬੇਸਟ ਫ਼ੀਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ]] ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ'।<ref name=it>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/Music-and-Lyrics/595934/|title=Music and Lyrics|date=26 March 2010|publisher=Indian Express|accessdate=19 April 2010}}</ref><ref name=id>{{cite news|url=http://www.expressindia.com/latest-news/song-sung-true/520919/ |title=Song Sung True |date=24 September 2009 |publisher=[[Indian Express]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121005064634/http://www.expressindia.com/latest-news/song-sung-true/520919/ |archivedate=5 October 2012 }}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਕਵਿਤਾ ਸੇਠ ਦਾ ਜਨਮ [[14 ਸਤੰਬਰ]], [[1970]] ਨੂੰ [[ਬਰੇਲੀ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਕਵਿਤਾ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਦਿੱਲੀ]] ਆ ਗਈ ਅਤੇ [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਅਤੇ [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। == ਕੈਰੀਅਰ == [[File: Kavita Seth.jpg|thumb|upright|Seth at the [[Jagjit Singh]]'s anniversary]] ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰੇਲੀ ਵਿੱਚ ਖਾਨ-ਕਹੀਆਂ ਨਿਆਜ਼ੀਆ ਦਰਗਾਹ, ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸ਼ੋਅ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਕਵਿਤਾ ਸੂਫੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਗੀਤ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਲੰਡਨ, ਬਰਮਿੰਘਮ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ, ਬਰਲਿਨ, ਓਸਲੋ ਅਤੇ ਸਟਾਕਹੋਮ ਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਲਾਈਵ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਅਲੀ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੂਫੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਸਮਾਰੋਹ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਦੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਤੀਸ਼ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੋ ਮੌਲਾ'' ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਮੀਸ਼ਾ ਪਟੇਲ ਸਟਾਰਰ ''ਵਾਅਦਾ'' (2005) 'ਚ ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ।<ref name=st/><ref>{{cite web|url=http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=12222|title=VISHESH Break|date=24 March 2006|publisher=Screen}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=December 2015}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਨੁਰਾਗ ਬਾਸੂ ਦੀ ਗੈਂਗਸਟਰ (2006) ਵਿਵਿੱਚ ਚ “ਮੁਝੇ ਮਤ ਰੋਕੋ” ਆਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ।<ref>[http://www.bollywoodhungama.com/features/2007/01/03/2034/ When new female singers announced their arrival in 2006: 8. Kavita Seth]{{dead link|date=December 2015}} [[Bollywood Hungama]], 3 January 2007.</ref> ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਐਨ. ਚੰਦਰ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਯੇ ਮੇਰਾ ਭਾਰਤ" (2009) ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗਾਣੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref>[http://www.screenindia.com/news/hard-work-always-pays/512341/ ‘Hard work always pays!’] Screen, 4 September 2009. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20091009205101/http://www.screenindia.com/news/hard-work-always-pays/512341/ |date=9 October 2009 }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸੂਫੀ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ, ਸੂਫੀਆਨਾ (2008) ਅਤੇ ਹਜ਼ਰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੋਹ ਏਕ ਲਾਮਾ, ਦਿਲ-ਏ-ਨਾਦਨ ਦੋਵੇਂ ਸੂਫੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਐਲਬਮਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਐਲਬਮਾਂ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। । ਉਸ ਦੀ 2008 ਦੀ ਐਲਬਮ ਸੂਫੀਆਨਾ, ਸੂਫੀ ਕਵੀ-ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣੀ, ਰੁਮੀ ਨੂੰ ਲਖਨਊ ਦੀ 800 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਖਮਾਣ ਪੀਰ ਕਾ ਦਰਗਾਹ ਵਿਖੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_recreating-rumi-s-poetry_1306751|title=Recreating Rumi's poetry|date=3 November 2009|publisher=[[DNA (newspaper)|DNA]]}}</ref><ref>[http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=18493 Mission Sufi]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=December 2015}} [[Screen (magazine)|Screen]], 4 January 2008.</ref> ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੇ.ਕੇ.ਸੇਠੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦੀ [[15 ਦਸੰਬਰ]], [[2011]] ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ।.<ref>{{cite news|url=http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?ID=ENTEN20110190329&keyword=music&subcatg=MUSICINDIA&nid=158688|title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ|access-date=2017-05-08|archive-date=2012-07-10|archive-url=https://archive.today/20120710175645/http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?ID=ENTEN20110190329&keyword=music&subcatg=MUSICINDIA&nid=158688|dead-url=yes}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਮੁੰਡੇ ਹਨ, ਕਵੀਸ਼ ਅਤੇ ਕਨਿਸ਼ਕ ਜੋ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪਰਫ਼ਾਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/filmi-parties/bollywood/Juhi-at-a-musical-do/articleshow/5719023.cms|title=Juhi at a musical do! |date=25 March 2010|publisher=The Times of India}}</ref> ==ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ== {{awards table}} |- | rowspan=6| 2010 | rowspan=6| ''[[ਵੇਕ ਅਪ ਸਿਡ]]'' | '''[[ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]]''' ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ– "ਇਕਤਾਰਾ" | {{won}} |- | '''[[ਸਟਾਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ]]''' ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ – "ਇਕਤਾਰਾ" ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾ | {{won}} |- | '''[[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]]''' ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ – "ਇਕਤਾਰਾ" | {{won}} |- | '''[[ਸਟਾਰਡਸਟ ਅਵਾਰਡ]]''' ਨਵੀਂ ਸੰਗੀਤਕ ਲਹਿਰ (ਨਾਰੀ) – "ਇਕਤਾਰਾ" | {{won}} |- | '''[[ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ]]''' ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ (ਨਾਰੀ) – "ਇਕਤਾਰਾ" ਸਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ ਸਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੀਤ – "ਇਕਤਾਰਾ" | {{won}} |- | '''ਗ੍ਰੇਟ ਐਫਐਲਓ ਵੁਮੈਨ ਅਵਾਰਡ''' ਵੁਮੈਨ ਅਚੀਵਰ ਅਵਾਰਡ | {{won}} |- | 2012 | [[ਕਾਕਟੇਲ (2012 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਾਕਟੇਲ]] | '''ਬਿਗ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ 2012''' "ਤੁਮਹੀ ਹੋ ਬੰਧੁ" | {{won}} |} ==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ== ===ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ=== {| class="wikitable sortable" |- ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਸਾਲ ! ਗੀਤ |- | ''[[ਵਾਅਦਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਵਾਅਦਾ]]'' | 2005 | ਮੌਲਾ |- | ''[[ਗੈਂਗਸਟਰ (2006 ਫ਼ਿਲਮ)|ਗੈਂਗਸਟਰ]]'' | 2006 | ਮੁਝੇ ਮਤ ਰੋਕੋ |- | ''[[ਵੇਕ ਅਪ ਸਿਡ]]'' | rowspan=2| 2009 | ਇਕਤਾਰਾ |- | ''[[ਏਹ ਮੇਰਾ ਇੰਡੀਆ]]''<ref name=yeh>[http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/filmography/13540/index.html Kavita Seth Filmography] [[Bollywood Hungama]]</ref> | 'Aap roothe rahe'<br>'Dil Mandir'<br>'More Naina' |- | ''ਐਡਮਿਸ਼ਨ ਓਪਨ''<ref>[http://www.musicaloud.com/2010/05/01/admissions-open-music-review/ Music Review of Admissions Open]</ref> | rowspan=3| 2010 | |- | ''[[ਰਾਜਨੀਤੀ]]'' | ਮੋਰਾ ਪਿਯਾ (ਟਰਾਂਸ ਮਿਕਸ) |- | ''[[ਆਈ ਐਮ (2010 ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ)|ਆਈ ਐਮ]]'' | ਬਾਂਗੁਰ |- | ''[[ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ (2011 ਫ਼ਿਲਮ)|ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ]]'' | 2011 | 'ਰੌਨਾਕੇਂ'<br>'ਲਗਨ ਲਗੀ'<br>'ਖਰੀ ਖਰੀ' |- | ''[[ਕਾਕਟੇਲ (2012 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਾਕਟੇਲ]]'' | rowspan=2| 2012 | ਤੁਮਹੀ ਹੋ ਬੰਧੁ |- | ''[[ਬੋਂਬੇ ਟੌਕਿਜ਼]]'' | ਮੁਰੱਬਾ (ਦੁਏਟ) |- | ''[[ਨੀਰਜਾ]]'' | rowspan=3| 2016 | ਜੀਤੇ ਹੈਂ ਚਲ |- | ''[[ਸੰਥੇਆਲੀ ਨਿੰਥਾ ਕਬੀਰਾ]]'' | ਨਵੁ ਪ੍ਰਿਮਾਦਾ ਹੁੱਚਰੁ |- | ''[[ਵੇਟਿੰਗ (2015 ਫ਼ਿਲਮ)]]'' | ਜ਼ਰਾ ਜ਼ਰਾ |- | ''[[ਬੇਗਮ ਜਾਨ]]'' |2017 | ਪ੍ਰੇਮ ਮੈਂ ਤੋਹਰੇ |} ===ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ=== {| class="wikitable sortable" |- ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਸਾਲ |- | ''[[ਯੇਹ ਮੇਰਾ ਇੰਡੀਆ]]'' | 2009 |- | ''[[ਮਾਈ ਫਰੈਂਡ ਪਿੰਟੋ]]'' | 2011 |- | ''[[ਸਿਗਰੇਟ ਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ]]'' | 2012 |} ==ਐਲਬਮ== * "[[ਟਰਾਂਸ ਵਿਦ ਖੁਸਰੋ]]"(2014) * ''[[ਏਕ ਦਿਨ]]'' (2012) * ''[[ਖ਼ੁਦਾ ਵੋਹੀ ਹੈ]]'' (2011) * ''[[ਬੁੱਲ੍ਹੇਸ਼ਾਹ]]'' (2010) * ''[[ਕਬੀਰਾਨਾ ਸੂਫੀਆਨਾ]]'' (2010) * "[[ਸੂਫੀਆਨਾ]]"(2007) * "[[ਟੈਰੇਂਸ ਵਿਦ ਖੁਸਰੋ]]" (2014) ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * {{IMDb name|2255404}} * [https://web.archive.org/web/20100407072747/http://www.desimusic.com/songs/singer/2432/kavita-seth.html Sufi Singer Kavita Seth Discography] * [http://www.mumbaipluses.com/westsideplus/index.aspx?page=article&sectid=10&contentid=2008041220080410162552193d7a300ee&sectxslt=&comments=true Sufi and the voice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302222657/http://www.mumbaipluses.com/westsideplus/index.aspx?page=article&sectid=10&contentid=2008041220080410162552193d7a300ee&sectxslt=&comments=true |date=2012-03-02 }} * [http://www.kavitaseth.com/ Sufi Singer Kavita Seth Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506170126/http://www.kavitaseth.com/ |date=2017-05-06 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] khrt3z07j29rl57p68tzn2t95wefb1z 0 94029 848249 830621 2026-09-29T04:51:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848249 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਕਵਿਤਾ ਕੋਸ਼ਿਕ | image = Kavita Kaushik at the 20th Lions Gold Awards.jpg | caption = 20 ਵੇਂ ਲਾਇਨ ਗੋਲਡ ਅਵਾਰਡ 'ਤੇ ਕੋਸ਼ਿਕ | birth_date = {{birth date and age|mf=y|1981|02|15}} | birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਦਾਕਾਰਾ]], ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ, ਮਾਡਲ | years_active = 2001–ਹੁਣ ਤੱਕ | known_for = ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ. (ਟੀਵੀ ਲੜੀ) | height = | spouse = {{marriage|ਰੋਨਿਤ ਬਿਸ਼ਵਾਸ|2017}}<ref>[http://indianexpress.com/article/entertainment/television/fir-actor-kavita-kaushik-gets-married-in-the-lap-of-kedarnath-mountains-see-pics-4495635/ FIR actor Kavita Kaushik gets married in the lap of Kedarnath mountains. See pics]. ''Indian Express'' (28 January 2017). Retrieved on 2018-01-14.</ref> }} ਕਵਿਤਾ ਕੌਸ਼ਿਕ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।<ref name=hindu>{{cite news|title=Got the guts!|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/got-the-guts/article659589.ece|newspaper=[[The Hindu]]|date=21 August 2009 }} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਕਾਟੁੰਬ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਕੌਸ਼ਿਕ ਸਬ ਟੀ.ਵੀ. ਉਪਰ ''ਐੱਫ. ਆਈ.ਆਰ.'' ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਚੌਟਾਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।<ref name=hindu/><ref name=IE>{{ cite news| title=Chandramukhi’s Case Files|url=http://archive.indianexpress.com/news/chandramukhi-s-case-files/1172040/0||newspaper=[[The Indian Express]]|date= 21 September 2013 }}</ref> ਇਸ ਰੋਲ ਨੇ ਉਸਦੇ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਡਾਂਸ ਰੀਲੀਜ਼ ਸ਼ੋਅ ''ਨੱਚ ਬਲੀਏ'' ਅਤੇ ''ਝਲਕ ਦਿਖਲਾਜਾ'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref name=focus>{{cite news|title=Jhalak Dikhhla Jaa 8: Meet 12 Final Contestants; All You Need To Know About The Show [In Pics]|url=http://focusnews.com/entertainment/jhalak-dikhhla-jaa-8-list-of-final-contestants-revealed-all-you-should-know-about-the-show-in-pics/54408/|newspaper=Focus News|date=11 July 2015|access-date=1 ਜੂਨ 2017|archive-date=10 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910073937/http://focusnews.com/entertainment/jhalak-dikhhla-jaa-8-list-of-final-contestants-revealed-all-you-should-know-about-the-show-in-pics/54408/|dead-url=yes}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਫਰਵਰੀ 15, 1981 ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |title=Kavita Kaushik birthday: Bikini photos of the F.I.R. actress will leave you agape and asking for more! |url=https://www.timesnownews.com/entertainment/photos/photo-gallery/tv-show-f-i-r-fame-actress-kavita-kaushiks-bikini-photos-will-leave-you-asking-for-more/345649 |website=[[Times Now]] |date=15 February 2019 |access-date=27 March 2019}}</ref><ref>{{cite news |author=FPJ Web Desk |title=In pictures: Kavita Kaushik celebrates her first birthday post marriage! |url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/in-pictures-kavita-kaushik-celebrates-her-first-birthday-post-marriage/1019440 |access-date=27 March 2019 |work=[[The Free Press Journal]] |date=15 February 2017}}</ref><ref name="Walia">{{cite news |last1=Walia |first1=Prateek |title=When three is comedy |url=http://www.hindustantimes.com/brunch/when-three-is-comedy/story-W0aCYkOvzQaVMLPWOCIDYJ.html |accessdate=16 June 2017 |work=[[Hindustan Times]] |date=20 September 2013 |archiveurl=https://archive.today/20170616191852/http://www.hindustantimes.com/brunch/when-three-is-comedy/story-W0aCYkOvzQaVMLPWOCIDYJ.html |archivedate=16 June 2017 |quote=Born and brought up in Delhi, Kaushik... |dead-url=no |df=dmy-all }}</ref> ਉਹ ਸਾਬਕਾ ਸੀ.ਆਰ.ਪੀ.ਐਫ. ਅਫਸਰ ਦਿਨੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੰਦਰਾਪ੍ਰਸਥ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name=toi>{{ cite news|title=Chandramukhi is based on my friend: Kavita|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Chandramukhi-is-based-on-my-friend-Kavita/articleshow/7111233.cms|newspaper= [[The Times of India]]|date= 17 December 2010}}</ref> ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2001 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਾਟੁੰਬ ਲਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ, ਕਾਟੂੰਬ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ''ਕਹਾਣੀ ਘਰ ਘਰ ਕੀ'' ਵਿੱਚ ''ਮਨਿਆ ਦੋਸ਼ੀ'' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ''ਕੁਮਕੁਮ'' ਵਿੱਚ ਨੈਨਾ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੀ.ਵੀ. ਲੜੀ ''ਰਿਮਿਕਸ'' ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਪੱਲਵੀ'' ਦਾ ਰੋਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸੀਰੀਅਲ ''ਤੁਮਾਰੀ ਦਿਸ਼ਾ'' ਅਤੇ ''ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ'' ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ।<ref name="bl">{{cite news|title=Kavita Kaushik|url=http://www.bollywoodlife.com/celeb/kavita-kaushik/|publisher=www.bollywoodlife.com }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤ (2001-2006) === [[ਤਸਵੀਰ:Kavita_kaushik_colors_indian_telly_awards.jpg|thumb|Kaushik at an award show]] ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਾਡਲਿੰਗ, ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਐਂਕਰਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2001 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੁਤੰਬ ਲਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਡੀਸ਼ਨਾਂ ’ਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ।<ref name="IE" /> ਕੁਪੁੰਬ, ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਕਹਾਨੀ ਘਰ ਘਰ ਕੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਨਿਆ ਦੋਸ਼ੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਫੇਰ ਉਸ ਨੇ ਨੈਨਾ ਕੁਲਕਰਣੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੁਮਕੁਮ - ਏਕ ਪਿਆਰਾ ਸਾ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼, ਰੀਮਿਕਸ ਵਿੱਚ, ਪੀਆ ਕਾ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪੱਲਵੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਉਹ ਸੀਰੀਅਲ ਤੁਮਾਰ੍ਹੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਤੌਰ ਸਬ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref name="bl2">{{cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/celeb/kavita-kaushik/|title=Kavita Kaushik|publisher=www.bollywoodlife.com}}</ref> === ਸਫਲਤਾ === ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਉੱਚੇ ਫਰੇਮ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਿਆਦਾਤਰ ਗਲੈਮਰਸ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="IE" /> ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਚੌਟਾਲਾ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ. 2006 ਵਿੱਚ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ੋਅ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ।<ref name="times">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Chandramukhi-Chautalas-F-I-R-completes-8-years-on-TV/articleshow/39418403.cms?|title=Chandramukhi Chautala's F.I.R. completes 8 years on TV|date=1 August 2014|newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> ਸਿਟਕਾਮ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਫਲਤਾ ਸਾਬਤ ਹੋਈ, 1000 ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਹਰਿਆਣਵੀ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦਾ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚਿਹਰਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਕਈ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ। ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਚੌਟਾਲਾ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਮਿਕ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Famous-comic-characters-of-Indian-television/photostory/47095847.cms|title=Famous comic characters of Indian television|date=29 April 2015|newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਕੌਸ਼ਿਕ ਦਾ ਸਾਥੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਕਰਨ ਗਰੋਵਰ]] ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਲੀਬ੍ਰਿਟੀ ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਡਾਂਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ “ਨਚ ਬਲੀਏ 3” ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਹ ਜੋੜਾ 2008 ਵਿੱਚ ਅੱਡ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{cite news|url=https://in.lifestyle.yahoo.com/19-much-love-nach-baliye-jodis-went-separate-130537416.html|title=19 Much-In-Love Nach Baliye Jodis Who Went Separate Ways After The Show|date=12 June 2015|publisher=[[Yahoo!]]|access-date=8 ਮਾਰਚ 2021|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305112334/https://in.lifestyle.yahoo.com/19-much-love-nach-baliye-jodis-went-separate-130537416.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/TV-couples-who-should-never-have-broken-up/photostory/46443325.cms|title=TV couples who should never have broken up!|newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਰੌਨਿਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/fir-actress-kavita-kaushik-gets-her-marriage-certificate-5-months-post-wedding-lifetv-984616-2017-06-25|title=FIR actress Kavita Kaushik finally gets marriage certificate 5 months after her temple wedding|date=25 June 2017|work=[[India Today]]}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]] dtw6iao1dq2k76f0w5yjgni7jyhg2se 0 94135 848114 846104 2026-09-28T17:55:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848114 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਅਦਿਤੀ ਮੰਗਲਦਾਸ|image=Aditi Mangaldas.JPG|caption=ਵਾਰਸਾ ਵਿੱਚ ਅਦਿਤੀ ਮੰਗਲਦਾਸ, 2007|birth_date=1960<!-- {{Birth date|YYYY|MM|DD}} -->|birth_place=ਗੁਜਰਾਤ|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) -->|occupation=ਡਾਂਸਰ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ}}'''ਅਦੀਤੀ ਮੰਗਲਦਾਸ''' (ਜਨਮ 1960) ਇੱਕ [[ਕਥਕ]] ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਥਕ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਦਰਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। [[ਕੁਮੁਦਨੀ ਲਖਿਆ]] ਅਤੇ [[ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ]] ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਾਂਸ ਸੰਸਥਾ, ਦ੍ਰਿਸਟਿਕਨ ਡਾਂਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਡਾਂਸਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਰਹੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਡਾਂਸਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/article39861.ece|title=Savouring the present|work=The Hindu|access-date=27 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130811192305/http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/article39861.ece|archive-date=11 ਅਗਸਤ 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/reviews/exquisite-indian-dance-dance-base-edinburgh-557578.html|title=Exquisite Indian Dance, Dance Base, Edinburgh|last=Anderson|first=Zoë|date=24 August 2004|work=The Independent|location=London}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2004/03/07/stories/2004030700070500.htm|title=FACE TO FACE: Futuristic footwork|date=March 7, 2004|work=The Hindu}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ == 1960 ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਅਦਿਤੀ ਮੰਗਲਦਾਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੇਂਟ ਐਗਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref name="in">{{cite news|url=http://www.expressindia.com/latest-news/day-after-aditi-mangaldas-refuses-award-her-function-venue-cancelled/219390/|title=Day after Aditi Mangaldas...|date=21 September 2007|work=The Indian Express|accessdate=27 July 2010|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121009225352/http://www.expressindia.com/latest-news/day-after-aditi-mangaldas-refuses-award-her-function-venue-cancelled/219390/|archivedate=9 October 2012}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ "ਕਡੰਬ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਡਾਂਸ" ਵਿੱਚ ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਲਖੀਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਥਕ ਡਾਂਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਚਾਚੀ ਪੁਪੁਲ ਜਯੇਕਰ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਕਥਕ ਕੇਂਦਰ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਡਾਂਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਬਿਰਜੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Fleet-feat/article16835928.ece|title=Fleet feat|author=Rajan, Anjana|date=1 January 2010|work=The Hindu|accessdate=6 October 2018}}</ref><ref>{{cite book|author=Massey, Reginald|title=India's dances: their history, technique, and repertoire|year=2004|publisher=Abhinav Publications|isbn=81-7017-434-1|page=239}}</ref><ref>{{cite book|author=Kothari, Sunil|authorlink=Sunil Kothari|title=Kathak, Indian classical dance art|year=1989|publisher=Abhinav Publications|page=217}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == [[File:Aditi Mangaldas ensemble.JPG|thumb|180px|Aditi Mangaldas ensemble]] ਮੰਗਲਦਾਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਨਾਚ ਮੇਲਿਆਂ 'ਚ ਕਥਕ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੋਲੋ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਸਮੂਹ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਮੇਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਖ, ਸਵਾਗਤ ਵਿਸਤਾਰ, ਦਿ ਸਾਊਂਡ ਆਫ ਦਿ ਯੂਨੀਵਰਸ, ਅਤੇ ਵਰਿੰਦਾਕ੍ਰਿਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਪਰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਸਾਲ 2005 ਵਿੱਚ, ਅਦਿਤੀ ਮੰਗਲਦਾਸ ਡਾਂਸ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਛੇ ਡਾਂਸਰਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਏਸ਼ੀਆ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਿੱਚ "ਫੁੱਟਪ੍ਰਿੰਟ ਆਨ ਵਾਟਰ" ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/10/01/arts/dance/an-ancient-percussive-form-thats-stripped-of-mime.html|title=An Ancient, Percussive Form That's Stripped of Mime|author=Rocco, Claudia La|date=1 October 2005|work=The New York Times|accessdate=6 October 2018}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] 2s6b6uyqb2mb8irztn1stqqgv3sfpbs 0 94379 848271 840038 2026-09-29T06:29:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848271 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |honorific_prefix = '''ਡਾਕਟਰ''' | name = ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ | image = Yesudas_K.J.jpg | alt = | caption = 2016 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਕੇਰਲਾ ਸਮੇਂ ਯੇਸੂਦਾਸ | native_name = ജോസഫ് യേശുദാസ് കട്ടാശേരി | native_name_lang = ml | birth_name = ਕਟਾਸੇਰੀ ਜੋਸੇਫ਼ ਯੇਸੂਦਾਸ | birth_date = {{birth date and age|1940|1|10|df=yes}} | birth_place = ਕਿਲ੍ਹਾ ਕੋਚੀ, ਕੋਚੀਨ ਦਾ ਰਾਜ | alma_mater=ਸਵਾਥੀ ਥਿਰੂਨਲ ਸੰਗੀਤਕ ਕਾਲਜ | occupation = {{flat list| * ਗਾਇਕ * ਸੰਗੀਤਕਾਰ }} | years_active = 1961–ਵਰਤਮਾਨ | home_town = ਕੋਚੀ, ਭਾਰਤ | spouse = {{marriage|ਪ੍ਰਭਾ|1970}} | children = {{unbulleted list|ਵਿਨੋਦ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਵਿਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਵਿਸ਼ਾਲ ਯੇਸੂਦਾਸ}} | awards = [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ]] (2017)<br>[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ]] (2002)<br>[[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (1975) | website = {{URL|drkjyesudas.com}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = ਸੋਲੋ ਗਾਇਕ | genre = {{flat list|* ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸੰਗੀਤ * ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ * ਫ਼ਿਲਮੀ}} }} | signature = K. J. Yesudas signature.svg | alias = {{unbulleted list|ਗਾਣਾ ਗੰਧਾਰਵਣ|ਦਾਸੇਤਨ}} | | }} '''ਕਟਾਸੇਰੀ ਜੋਸੇਫ਼ ਯੇਸੂਦਾਸ''' (ਜਨਮ 10 ਜਨਵਰੀ 1940) ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 50,000 ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ 1961 ਤੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="hindu_jan10">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article78427.ece|title=Music legend Yesudas turns 70|date=10 January 2010|work=The Hindu|accessdate=8 January 2011|location=Chennai,।ndia|archive-url=https://web.archive.org/web/20140303195202/http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article78427.ece|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2014|url-status=dead}}</ref><ref name="rediff_2001">{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/may/07yesu.htm|title='I don't sing trendy music'|publisher=Rediff|accessdate=2009-09-06}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਇਨਾਮਾਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮਵਿਭੂਸ਼ਨ (2017), ਪਦਮਭੂਸ਼ਨ (2002) ਅਤੇ ਪਦਮਸ੍ਰੀ (1975) ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਵਾਜਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ੋਆਂ ਵਿੱਚ 111 ਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 107 ਵਾਰ ਉਹ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == [[ਤਸਵੀਰ:The_President,_Shri_Pranab_Mukherjee_presenting_the_Padma_Vibhushan_Award_to_Dr._K.J._Yesudas,_at_the_Civil_Investiture_Ceremony,_at_Rashtrapati_Bhavan,_in_New_Delhi_on_April_13,_2017.jpg|thumb|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2017 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਇਨਵੈਸਟੀਚਰ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ ਨੂੰ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।]] ਯੇਸੁਦਾਸ ਨੇ 50,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (1975) [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] (2002) [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ|ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] (2017) ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਅੱਠ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref name="PadmaShri">{{Cite web |title=Padma Shri Awardees |url=http://archive.india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=1620 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141204165547/http://archive.india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=1620 |archive-date=4 December 2014 |access-date=27 November 2014 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]}}</ref><ref name="PadmaBhushan">{{Cite web |title=Padma Bhushan Awardees |url=http://archive.india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=320 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141204165432/http://archive.india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=320 |archive-date=4 December 2014 |access-date=27 November 2014 |publisher=Ministry of Home Affairs}}</ref><ref>{{Cite web |title=Padma Awards 2017 |url=http://padmaawards.gov.in/PDFS/PadmaAwards-2017_25012017.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129231739/http://www.padmaawards.gov.in/PDFS/PadmaAwards-2017_25012017.pdf |archive-date=29 January 2017 |access-date=25 January 2017}}</ref> * [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ 8 ਵਾਰ ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ <ref name="record">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-record-most-melodious-for-this-singing-legend/article23543531.ece|title=A record most melodious for this singing legend|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=14 April 2018|work=[[The Hindu]]}}</ref> * ਸਰਬੋਤਮ ਗਾਇਕ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਰਿਕਾਰਡ 25 ਵਾਰ, ਜੇ. ਸੀ. ਡੈਨੀਅਲ ਅਵਾਰਡ (2002) ਅਤੇ ਸਵਾਤੀ ਸੰਗੀਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰਮ (2010) ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ * ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ 5 ਵਾਰ ਸਰਬੋਤਮ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ, ਕਲੈਮਮਾਨੀ (1986) ਅਤੇ ਐਮ. ਐਸ. ਸੁੱਬੁਲਕਸ਼ਮੀ ਅਵਾਰਡ (2025) ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ<ref>{{Cite web |title=Yesudas Awards |url=http://drkjyesudas.com/awards.php?pageNum=6&year= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127205010/http://drkjyesudas.com/awards.php?pageNum=6&year= |archive-date=27 January 2021 |access-date=16 September 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 September 2025 |title=TN govt announces Kalaimamani awards, Yesudas chosen for MS Subbulakshmi award |url=http://www.uniindia.com/tn-govt-announces-kalaimamani-awards-yesudas-chosen-for-ms-subbulakshmi-award/south/news/3588429.html |access-date=24 September 2025 |website=[[United News of India|UNI]]}}</ref> * ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ 4 ਵਾਰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਰਬੋਤਮ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ * ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ 2 ਵਾਰ ਸਰਬੋਤਮ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਅਵਾਰਡ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ <ref name="raj">{{Cite web |title=Singer Yesudas among 62 chosen for Karnataka Rajyotsava Award |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/padma-vibhushan-yesudas-among-sixty-two-chosen-for-rajyotsava-award.html?fromNewsdog=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117112834/https://www.theweek.in/news/entertainment/padma-vibhushan-yesudas-among-sixty-two-chosen-for-rajyotsava-award.html?fromNewsdog=1 |archive-date=17 January 2021 |access-date=13 August 2020 |website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]]}}</ref> * ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਰਬੋਤਮ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਪੱਛਮੀਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ * [[ਅੰਨਾਮਲਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਕੇਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਐਮ. ਜੀ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ<ref>{{Cite web |date=7 May 2001 |title='I don't sing trendy music' |url=https://www.rediff.com/movies/2001/may/07yesu.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170619205218/http://www.rediff.com/movies/2001/may/07yesu.htm |archive-date=19 June 2017 |access-date=16 September 2020 |website=[[Rediff.com]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=A Brief History of the University |url=https://www.keralauniversity.ac.in/history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230043516/https://keralauniversity.ac.in/history |archive-date=30 December 2020 |access-date=8 November 2020 |website=[[University of Kerala]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 May 2009 |title=Varsity confers honorary doctorate on CJI, Yesudas |url=https://news.webindia123.com/news/articles/India/20090519/1256889.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117112900/https://news.webindia123.com/news/articles/India/20090519/1256889.html |archive-date=17 January 2021 |access-date=8 November 2020 |website=WebIndia123}}</ref> * ਅਨੰਦਲੋਕ ਬੈਸਟ ਮੇਲ ਪਲੇਅਬੈਕ ਅਵਾਰਡ 1 ਵਾਰ ਬੈਸਟ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ। * ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਸੀਖਾਮਨੀ, 2002, ਇੰਡੀਅਨ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਚੇਨਈ ਦੁਆਰਾ * ਪਦਮਭੂਸ਼ਣ ਬੀ. ਸਰੋਜਾਦੇਵੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ (2015) ''ਭਾਰਤੀਆ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ'', ਬੰਗਲੌਰ ਦੁਆਰਾ।<ref>{{Cite web |date=12 April 2015 |title=Saroji Devi Honours Yesudas |url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2015/apr/12/saroji-devi-honours-yesudas-741466.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117112834/https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2015/apr/12/Saroji-Devi-Honours-Yesudas-741466.html |archive-date=17 January 2021 |access-date=9 August 2020}}</ref> * ਸਵਰਾਲਿਆ ਯੇਸੂਦਾਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਸਵਰਾਲਿਆ ਅਤੇ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ]], ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕੈਰਾਲੀ ਚੈਨਲ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਾਲ 2000 ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਯੇਸੂਦਾਸ ਹਰ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ''ਗੰਧਰਵ ਸੰਧਿਆ'' ਵਿਖੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=20 January 2003 |title=Swaralaya awards presented |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/2003/01/20/stories/2003012008080300.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304221841/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2003/01/20/stories/2003012008080300.htm |archive-date=4 March 2010 |access-date=18 March 2010 |website=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/12/16/stories/2007121654810500.htm|title=Swaralaya award for Shankar Mahadevan|date=16 December 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=18 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20080424081543/http://www.hindu.com/2007/12/16/stories/2007121654810500.htm|archive-date=24 April 2008|location=Chennai, India}}</ref><ref name="hindu_jan12">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2009/01/12/stories/2009011258340300.htm|title=Tributes paid to Hemant Karkare|date=12 January 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=1 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103205714/http://www.hindu.com/2009/01/12/stories/2009011258340300.htm|archive-date=3 November 2012|location=Chennai, India}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ== * [http://www.drkjyesudas.com ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219073533/http://www.drkjyesudas.com/ |date=2014-12-19 }} {{commons category}} * {{IMDb name|0947748}} * {{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20051015/saturday/main1.htm |title=Article on Yesudas: ‘For me music is God’|publisher=The Tribune |date=15 October 2005 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸ਼ੀਅਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ]] jb7rkk0jajcdbomfg1jyrus4wacvxad 0 97748 848101 770201 2026-09-28T15:42:36Z Nitesh Gill 8973 /* ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ */ 848101 wikitext text/x-wiki '''ਐਲਿਸ ਮਾਡਲ''' (1856-1943), ਯਹੂਦੀ ਮਹਿਲਾ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਇੱਕ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਐਲਿਸ ਇਸਾਬੇਲਾ ਮਾਡਲ, ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਸਿਸ਼ੇਲ, ਦਾ ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ 1856 ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਹੇਨਰੀਤਿ ਗੋਲਡਸਚਮਿਟ ਅਤੇ ਗੁਸਤਾਵਸ ਸਿਸ਼ੇਲ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਮੱਧਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈਮਪਸਟਿਡ, [[ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।<ref name="odnb">[http://www.oxforddnb.com/view/article/55200 Susan L. Tananbaum, ‘Model, Alice Isabella (1856–1943)’, ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004]</ref> ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਗਾਹਾਂਵਧੂ ਅਤੇ ਉਭਰਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵੀ ਸੀ, ਮਾਡਲ ਨੇ ਚੈਰਿਟੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਰਾਹੀਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀਯੋਗ ਦਿਹਾੜੇ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੂਇਸ ਮਾਡਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।<ref>http://jwa.org/encyclopedia/article/britain-nineteenth-and-twentieth-centuries</ref> == ਮੈਟਰਨਲ ਭਲਾਈ == ਉਹ ਸਟੈਪਨੀ ਲਈ ਚਾਈਲਡ ਅਤੇ ਮੈਟਰਨਟੀ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇਨਫੈਂਟ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਟੈਪਨੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref name="tan">Tananbaum, Susan ''Jewish Immigrants In London 1880-1939''. (Routledge)</ref> 1895 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ''ਸਿੱਕ ਰੂਮ ਹੈਲਪਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ''ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ 1911 ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਵੁਡ ਸਟ੍ਰੀਟ ''ਵਿੱਚ ਜਿਊਸ  ਮੈਟਰਨਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ''ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਿਆ। ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਬੀ ਅੰਤ ਤੱਕ ਬੀਮਾਰ, ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਸੀਮਿਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਅਤੇ ਜਣੇਪਾ ਨਰਸਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ- ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੈਟਰਨਲ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="jewisheastend.com">http://www.jewisheastend.com/heroines.html</ref> == ਸਨਮਾਨ == ਉਸਦੇ 70ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ 'ਤੇ ਉਸਨੂੰ 22 ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ 367 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਐਲਬਮ ਦਿਖਾਈ ਗਈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ, ਇੱਕ ਐਮਬੀਈ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ 1935 ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਐਲਿਸ ਮਾਡਲ ਨਰਸਰੀ ਸਕੂਲ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਡਲ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1856]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1943]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ]] 6986hqdx161iq3yyni1uxdi1iyjnn1t 848102 848101 2026-09-28T15:43:37Z Nitesh Gill 8973 /* ਮੈਟਰਨਲ ਭਲਾਈ */ 848102 wikitext text/x-wiki '''ਐਲਿਸ ਮਾਡਲ''' (1856-1943), ਯਹੂਦੀ ਮਹਿਲਾ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਇੱਕ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਐਲਿਸ ਇਸਾਬੇਲਾ ਮਾਡਲ, ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਸਿਸ਼ੇਲ, ਦਾ ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ 1856 ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਹੇਨਰੀਤਿ ਗੋਲਡਸਚਮਿਟ ਅਤੇ ਗੁਸਤਾਵਸ ਸਿਸ਼ੇਲ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਮੱਧਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈਮਪਸਟਿਡ, [[ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।<ref name="odnb">[http://www.oxforddnb.com/view/article/55200 Susan L. Tananbaum, ‘Model, Alice Isabella (1856–1943)’, ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004]</ref> ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਗਾਹਾਂਵਧੂ ਅਤੇ ਉਭਰਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵੀ ਸੀ, ਮਾਡਲ ਨੇ ਚੈਰਿਟੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਰਾਹੀਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀਯੋਗ ਦਿਹਾੜੇ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੂਇਸ ਮਾਡਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।<ref>http://jwa.org/encyclopedia/article/britain-nineteenth-and-twentieth-centuries</ref> == ਮੈਟਰਨਲ ਭਲਾਈ == ਉਹ ਸਟੈਪਨੀ ਲਈ ਚਾਈਲਡ ਅਤੇ ਮੈਟਰਨਟੀ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇਨਫੈਂਟ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੈਂਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਟੈਪਨੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref name="tan">Tananbaum, Susan ''Jewish Immigrants In London 1880-1939''. (Routledge)</ref> 1895 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ''ਸਿੱਕ ਰੂਮ ਹੈਲਪਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ''ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ 1911 ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਵੁਡ ਸਟ੍ਰੀਟ ''ਵਿੱਚ ਜਿਊਸ ਮੈਟਰਨਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ'' ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਿਆ। ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਬੀ ਅੰਤ ਤੱਕ ਬੀਮਾਰ, ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਸੀਮਿਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਅਤੇ ਜਣੇਪਾ ਨਰਸ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ- ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੈਟਰਨਲ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="jewisheastend.com">http://www.jewisheastend.com/heroines.html</ref> == ਸਨਮਾਨ == ਉਸਦੇ 70ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ 'ਤੇ ਉਸਨੂੰ 22 ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ 367 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਐਲਬਮ ਦਿਖਾਈ ਗਈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ, ਇੱਕ ਐਮਬੀਈ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ 1935 ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਐਲਿਸ ਮਾਡਲ ਨਰਸਰੀ ਸਕੂਲ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਡਲ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1856]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1943]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ]] 138f5r4bunkm1lunrr1vu44985c29iw 0 98051 848296 762253 2026-09-29T08:22:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848296 wikitext text/x-wiki '''ਗਾਂਧੀ ਜੈਅੰਤੀ''' ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ [[ਗਾਂਧੀ]] ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਰਾਸ਼ਟਰ ਪਿਤਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ 2 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ 15 ਜੂਨ 2007 ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਤਾ ਅਪਣਾਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ 2 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.un.int/india/2007/ind1334.pdf |title=Introduction of the draft resolution on।nternational Day of Non-Violence |publisher=United Nations |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120927151811/http://www.un.int/india/2007/ind1334.pdf |archivedate=27 September 2012 |df=dmy }}</ref> ==ਸਮਾਰੋਹ == ਗਾਂਧੀ ਜੈਅੰਤੀ ਹਰ ਸਾਲ 2 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ ਜਯੰਤੀ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਮਾਰਕ ਰਾਜਘਾਟ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ, ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਮੀਟਿੰਗਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਰੋਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿੰਸਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ]] ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |url=http://www.gandhijayanti.com |title=Gandhi Jayanti |publisher=Simon Fraser University |accessdate=15 April 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309174158/http://gandhijayanti.com/ |archive-date=9 ਮਾਰਚ 2021 |url-status=dead}}</ref> ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ [[ਭਜਨ]] "[[ਰਘੁਪਤੀ ਰਾਘਵ ਰਾਜਾ ਰਾਮ]]", ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2005/10/03/stories/2005100311220300.htm | title=Several programmes mark Gandhi Jayanti celebrations in Mysore | publisher=[[The Hindu]] | accessdate=16 November 2006 | archive-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060217213403/http://www.hindu.com/2005/10/03/stories/2005100311220300.htm | dead-url=yes }}</ref> ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਬੁੱਤ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਅਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name=TimeandDate/> ਜਨਤਕ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਡਾਕਘਰ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=TimeandDate>{{cite web |url=https://www.timeanddate.com/holidays/india/mahatma-gandhi-jayanti |title=Mahatma Gandhi Jayanti in।ndia |work= |publisher=Time and Date |accessdate=1 October 2017}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਛੁੱਟੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਮਾਰਕ]] jmv7sasf0hvk4i9ikb19l9rm4u1acq6 0 98298 848230 723761 2026-09-29T03:24:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848230 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Amy Acker|image=Amy Acker at Fan Expo 2015 (26841033473) (cropped).jpg|caption=Acker at [[Fan Expo Canada|Fan Expo]] 2015 in [[Toronto]]|birth_name=Amy Louise Acker|birthname=Amy Louise Acker|birth_date={{birth date and age|mf=yes|1976|12|5}}|birth_place=[[Dallas]], [[Texas]], U.S.|alma mater=[[Southern Methodist University]]|occupation=[[Actress]]|years active=1998–present|yearsactive=1998–present|spouse={{marriage|[[James Carpinello]]|2003||}}|children=2|website={{url|http://www.amyacker.com/}}}}'''ਐਮੀ ਲੁਈਸ ਅਕਰ''' (ਜਨਮ 5 ਦਸੰਬਰ, 1976) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਉਸਨੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਏੰਜਲ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨੀਫ੍ਰੈਡ ਬੁਰਕੇਲ ਅਤੇ ਇਲਿਰੀਆ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2012 ਅਤੇ 2016 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸਨੇ ਪਰਸਨ ਆਫ ਇੰਟ੍ਰਸਟ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕੀ ਤੀਜੀ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਯਮਤ ਲੜੀਵਾਰ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਏਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਡੌਲਾਸ, ਟੈਕਸਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵਕੀਲ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.filmreference.com/film/78/Amy-Acker.html|title=Amy Acker Biography (1976–)|date=|website=Filmreference.com|accessdate=May 29, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://familytreemaker.genealogy.com/users/g/i/l/Michael-L-Gililland/WEBSITE-0001/UHP-0718.html|title=The Brothers Gililland of Missouri:Information about Amy Louise ACKER|website=familytreemaker.genealogy.com|accessdate=October 27, 2014|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141027202923/http://familytreemaker.genealogy.com/users/g/i/l/Michael-L-Gililland/WEBSITE-0001/UHP-0718.html|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਡੱਲਾਸ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਹਾਈਲੈਂਡਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/ent/television/stories/DN-acker_0427gd.ART.State.Edition1.3ce79e.html|title=''Happy Town'' star Amy Acker first caught acting bug while growing up in Dallas|last=Krug|first=Kurt Anthony|date=April 27, 2010|work=[[The Dallas Morning News]]|accessdate=May 2, 2010|archive-date=ਮਈ 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212524/http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/ent/television/stories/DN-acker_0427gd.ART.State.Edition1.3ce79e.html/|dead-url=yes}}</ref> ਕਾਲਜ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੂਨੀਅਰ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਏਕਰ ਨੇ ਜੇ. ਕਰੂ ਕੈਟਾਲਾਗ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਮਿਲੀ ਉਸਨੇ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਦੇ ਸਪਰਿੰਗ ਗ੍ਰੀਨ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਸਮੇਤ ਨਾਲ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://host.madison.com/ct/news/local/city-life/actors-in-joss-whedon-s-much-ado-once-did-shakespeare/article_1d77ff6c-da8b-11e2-a14b-001a4bcf887a.html|title=Actors in Joss Whedon's 'Much Ado' once did Shakespeare at American Players Theatre|last=|first=|date=|work=The Capital Times|access-date=May 23, 2017|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=en}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਅਕਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਏਂਜਲ (ਸੀਜ਼ਨ 2-5) ਵਿੱਚ ਵਿਨੀਫ੍ਰੇਡ "ਫਰੈਡ" ਬੁਰਕਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਇਲੀਆਰੀਆ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ 2003 ਦਾ ਸੈਟਰਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਅਕਰ ਆਪਣੇ ਅੰਤਮ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ 2005 ਵਿੱਚ, ਵਿਲੀਨ ਕੈਲੀ ਪੇਟਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਅਕਰ ਨੇ ਗੈਸਟ ਸਟਾਰ ਤੋਂ ਕਾਸਟ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੋਅ ਅਪਰੈਲ ਅਤੇ ਮਈ 2006 ਵਿੱਚ ਅੰਤਮ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਸੀ।[[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]] 2005 ਵਿੱਚ ਵੀ, ਅਕਰ ਨੇ ਐਨੀਮੇਟਡ ਲੜੀ ਜਸਟਿਸ ਲੀਗ ਅਨਲਿਮਟਿਡ ਵਿੱਚ ਹੰਟਰੈਸ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਹਾਉ ਆਈ ਮੀਟ ਯੋਰ ਮਦਰ 'ਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਏਂਜਲ ਦੇ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰ ਅਲੈਕਸਿਸ ਡੇਨੀਸੋਫ (ਐਚਆਈਐਮਆਈਐਮ ਸਟਾਰ ਐਲਿਸਨ ਹੈਨੀਗਨ ਦੇ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਤੀ) ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਆਵਰਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਅਕਰ ਨੇ ਜੋਸ ਵੇਡਨਜ਼ ਡੌਲਹਾਊਸ ਉੱਤੇ ਡਾ: ਕਲੇਅਰ ਸਾਂਡਰਸ/ਵਿਸਕੀ, ਇੱਕ ਆਵਰਤੀ ਕਿਰਦਾਰ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ 13 ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 10 ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਐਪੀਸੋਡ ਦੇ ਤਿੰਨ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। 2010 ਵਿੱਚ, ਅਕਰ ਏਬੀਸੀ ਡਰਾਮਾ ਹੈਪੀ ਟਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਰੀਜ਼ ਨਿਯਮਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਚੇਲ ਕੋਨਰੋਏ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਫੌਕਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਹਿਊਮਨ ਟਾਰਗੇਟ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ-ਵਨ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਰਹੱਸਮਈ ਕੈਥਰੀਨ ਵਾਲਟਰਸ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 25 ਮਈ, 2010 ਨੂੰ, ਉਹ ਸੀਬੀਐਸ ਦੀ ਦਿ ਗੁੱਡ ਵਾਈਫ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ। ਉਹ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2012 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਡਰਾਉਣੀ ਫਿਲਮ 'ਦਿ ਕੈਬਿਨ ਇਨ ਦਿ ਵੁਡਸ' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਵੇਅਰਹਾਊਸ 13, ਵਨਸ ਅਪੌਨ ਏ ਟਾਈਮ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਮ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। 2012 ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਸ ਨੇ ਜੋਸ ਵੇਡਨ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮਚ ਅਡੋ ਅਬਾਉਟ ਨਥਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੀਟਰਿਸ ਵਜੋਂ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਅਕਰ ਸੀਟਕਾਮ ਹਸਬੈਂਡਸ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਤਿੰਨ ਵਿੱਚ ਕਲਾਉਡੀਆ, ਬ੍ਰੈਡ ਕੈਲਟ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੰਗੇਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਮਾਰਚ 2014 ਵਿੱਚ, ਅਕਰ ਨੂੰ ਐਸਐਚਆਈਈਐਲਐਲਡੀ ਦੇ ਏਜੰਟਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਫਿਲ ਕੌਲਸਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਔਡਰੀ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2012 ਅਤੇ 2016 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਕਰ ਨੇ ਸੀਬੀਐਸ ਡਰਾਮਾ ਪਰਸਨ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਸਟ ਵਿੱਚ ਸਮੰਥਾ "ਰੂਟ" ਗਰੋਵਜ਼ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਕੀਤਾ; ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਿਆਂ ਗਰੋਵਜ਼ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਕਿਰਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ 100ਵੇਂ ਐਪੀਸੋਡ ਨਾਲ ਅਰੰਭ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਕਰ ਨੇ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਦਿੱਖ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ। ਮਾਰਚ 2017 ਵਿੱਚ, ਅਕਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਵੀ ਫੌਕਸ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਿ ਗਿਫਟਡ, ਦੇ ਪਾਇਲਟ ਵਿੱਚ ਕੈਟਲਿਨ ਸਟ੍ਰਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਈ 2017 ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗਿਫਟਡ ਨੇ 2 ਅਕਤੂਬਰ, 2017 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਫੌਕਸ ਨੇ 17 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2019 ਨੂੰ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੀਰੀਜ਼ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 2019 ਵਿੱਚ, ਅਕਰ 'ਵੌਟ ਜਸਟ ਹੈਪਨਡ?' ਵਿੱਚ ਨਫਰੇਡ ਸੇਵੇਜ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਫ਼ਟਰਸ਼ੋ ਦੀ ਇੱਕ ਪੈਰੋਡੀ, ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ "ਸ਼ੋਅ-ਵਿਦਇਨ-ਏ-ਸ਼ੋਅ" ਵਿੱਚ ਡਾ: ਰਾਚੇਲ ਲੇਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਇੱਕ ਕਲਪਨਾਤਮਕ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਦਿ ਫਲੇਅਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == [[File:Amy Acker, James Carpinello.jpg|thumb|Acker with her husband, James Carpinello, in 2005]] 25 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2003 ਨੂੰ, ਅਕਰ ਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਜੇਮਜ਼ ਕਾਰਪੀਨੇਲੋ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਫਰਵਰੀ 2005 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ, ਸਤੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।<ref>{{cite news |url=https://people.com/celebrity/aliass-amy-acker-husband-have-a-girl/|title=Alias's Amy Acker, Husband Have a Girl |work=[[People (magazine)|People]]|first=Alison|last=Gee|date=September 7, 2006|access-date=February 13, 2019}}</ref> === ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 57px;" ! ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" |ਨੋਟਸ |- |2001 |''ਦੀ ਅਕਸੀਡੈਂਟ'' |ਨੀਨਾ | |- |2002 |''ਗ੍ਰੂਮ ਲੇਕ'' |ਕੈਟ | |- |2002 |''ਕੈਚ ਮੀ ਇਫ ਯੂ ਕੈਨ'' |ਮਿੱਗੀ | |- |2005 |''ਮਿਸਟਰ. ਡ੍ਰਾਮੇਟਿਕ'' |ਜੋੜੀ |ਸ਼ੋਰਟ ਫਿਲਮ |- |2006 |''ਦੀ ਨੋਵਿਸ'' |ਜੇਲ ਯਾਰਾਟ | |- |2009 |''21ਐਂਡ ਏ ਵੇਕ ਅੱਪ'' |ਕੈਟਲਿਨ ਮਰਫੀ | |- |2011 |''ਸਿਰੋਨੀਆ'' |ਮੋਲੀ ਫਿਸ਼ਰ | |- |2012 |''ਦੀ ਕੇਵਿਨ ਇਨ ਦੀ ਵੂਡ'' |ਵੈਂਡੀ ਲਿਨ | |- |2012 |''ਮੱਚ ਅਦੂ ਅਬਾਉਟ ਨਥਿੰਗ'' |ਬੀਟਰਸ | |- |2014 |''ਲੈਟ ਕਿੱਲ  ਵਰਡਸ ਵਾਇਫ਼'' |ਗੀਨਾ ਬ੍ਰੈਡਫੋਰਡ | |- |2015 |''ਦੀ ਏਨੇਰਜੀ ਸਪੇਸ਼ਲਿਸਟ'' |ਕਲੇਅਰ | |} === ਵੇਬ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 58px;" ! ਸਾਲ !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ |- |2008 |''ਵੋ ਕਟ ਦੀ ਕੇਕ'' |ਏਲਨ | 3 ਏਪੀਸੋਡ |- |2013 |''ਹਸਬੈਂਡ'' |ਕਲੌਡੀਆ<br> |- |2015 |''ਕੋਣ  ਮੈਨ'' |ਡਾਨ ਜੋਨਜ਼ | 3 ਏਪੀਸੋਡ |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਸਾਲ ! ਸੰਸਥਾ !ਵਰਗ !ਕੰਮ ! ਨਤੀਜਾ ! Refs |- |2003 |ਸਟਰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ |ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ |''ਏੰਜਲ'' |{{won}} | |- |2004 |ਸਟਰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ |ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ |''ਏੰਜਲ'' |{{nom}} |- |2014 | ਇੰਡੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਅਵਾਰਡ |ਬੈਸਟ ਗੈਸਟ ਸਟਾਰ - ਕਾਮੇਡੀ |''ਹਸਬੈਂਡ'' |{{won}} | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == External links == * {{IMDb name|9918}} * {{Amg name|329347}}AllMovie * {{TV Guide person|amy-acker/189456}}TVGuide.com * {{ਟਵਿਟਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] b8wuxxed0lww9kr6ilv287z9ksyufre 0 98773 848185 847865 2026-09-29T00:58:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848185 wikitext text/x-wiki '''ਇਲੀਸਾਬੇਥ ਬ੍ਰੀਅਰ''' ਜਾਂ ਬਰੂਗੁਏਰ ਨੇ(19 ਮਾਰਚ, 1818 - 5 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1876) ਬੇਟਾਉਨ ਦੀ ਚੈਰਿਟੀਜ਼ ਦੀ ਸਿਸਟਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾ ਹਸਪਤਾਲ ਖੋਲਿਆ ਅਤੇ ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ [[ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਵਾਦ|ਦੋਭਾਸ਼ੀ]] ਸਕੂਲ ਖੋਲਿਆ। == ਜੀਵਨੀ == 1818 ਵਿੱਚ ਇਲੀਸਾਬੇਥ ਦਾ ਜਨਮ ਲੋਅਰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਐਲ ਅਸੋਮੋਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਜੀਨ ਬੈਪਟਿਸਟ ਚਾਰਲਸ ਬਰੂਗੁਏਅਰ (1763-1824) ਅਤੇ ਸੋਫੀ ਮਰਸੀਅਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਬਰੂਗੁਏਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ 1824 ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1839 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਦੇ ਹੌਪਿਟਲ ਜਨਰਲ ਦੀ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰੇ ਨਨਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1845 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਇਟਾਊਨ ਵਿਖੇ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਗ੍ਰੇ ਨਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>http://www.heritagefdn.on.ca/userfiles/HTML/nts_1_6792_1.htmlOntario {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120403153804/http://www.heritagefdn.on.ca/userfiles/HTML/nts_1_6792_1.html |date=2012-04-03 }} Heritage Trust Elisabeth Bruyère 1818-1876 {{Cite web |url=http://www.heritagefdn.on.ca/userfiles/HTML/nts_1_6792_1.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403153804/http://www.heritagefdn.on.ca/userfiles/HTML/nts_1_6792_1.html |archive-date=2012-04-03 |url-status=bot: unknown}}</ref> 1854 ਵਿੱਚ, ਬਾਇਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਨੇ 1847 ਵਿੱਚ ਟਾਈਫਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਦੌਰਾਨ ਹਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਟਾਵਾ ਸਿਵਿਕ ਹਸਪਤਾਲ, 1850 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਵੀ ਸਕੂਲ ਦੀ 1870 ਤੋਂ 2001 ਤੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ। ਅੱਜ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਗਰਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਦੋ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗੈਟੀਨਿਊ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਸੇਂਟ-ਜੋਸਫ਼ ਡੀ ਹੱਲ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਓਨਟਾਰੀਓ, ਕਿਊਬਿਕ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਘਰ ਖੋਲ੍ਹੇ। ਬਾਇਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹਸਪਤਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਟਾਵਾ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਚਾਰਲਸ ਓਲਡ ਏਜ ਹਾਸਪਾਈਸ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਸੇਂਟ-ਲੁਈਸ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸਦੀ ਮੌਤ 1879 ਵਿੱਚ [[ਓਟਾਵਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ। == ਵਿਰਸਾ == ਬੂਰੀਅਰ ਕੰਟੀਨਿਊਇੰਗ ਕੇਅਰ, ਓਟਾਵਾ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਸਾਈਟ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 150 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਓਟਵਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਚੈਟਰਿਟੀ ਆਫ ਸਿਸਟਰਸ ਓਟਵਾ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਸੀ। ਓਨਟਾਰੀਓ ਹੈਰੀਟੇਜ ਟਰੱਸਟ ਨੇ ਸਸੇਕਸ ਡਰਾਈਵ, ਓਟਾਵਾ ਵਿਖੇ, 25 ਬਰੂਏਰ ਸਟਰੀਟ, ਚੈਪਲ ਆਫ਼ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਐਲੀਜ਼ਾਬੈਥ ਬਰੂਏਰ 1818-1876 ਲਈ ਇੱਕ ਤਖ਼ਤੀ ਬਣਾਈ ਹੈ। "3 ਹੋਰ ਗ੍ਰੇ ਨਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 1845 ਵਿੱਚ ਓਟਾਵਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਬਰੂਏਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਪਛੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਕੂਲ, ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਆਫ਼ ਓਟਾਵਾ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।"<ref>[https://archive.today/20130101065546/http://www.heritagetrust.on.ca/Resources---Learning/Online-Plaque-Guide/Plaque-Information.aspx?searchtext=700 Ontario Heritage Trust plaque]</ref><ref>https://www.bruyere.org/en/s-elisabeth-bruyere-hospital Official site</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} ; ਪੁਸਤਕ {{refbegin}} *{{Citation |last = Campbell |first = Vera |title = Élisabeth Bruyère's great legacy, health care and education in Bytown. Bytown pamphlet series. |year = 1988 |publisher = The Historical Society of Ottawa |publication-place =Ottawa, Ontario |isbn = }} {{refend}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?&id_nbr=4864 ਜੀਵਨੀ ' ਤੇ ''ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਜੀਵਨੀ ਆਨਲਾਈਨ''] * [http://www.soeursdelachariteottawa.com/index-en.php ਭੈਣ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਔਟਵਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016122605/http://www.soeursdelachariteottawa.com/index-en.php |date=2017-10-16 }} * [http://www.scohs.on.ca/ SCO ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051001053840/http://www.scohs.on.ca/ |date=2005-10-01 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ]] dkn3dytimmd4gm1j171sd3vexfvrtxb 0 99451 848197 847870 2026-09-29T01:52:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848197 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Uzbeks<br/>''Oʻzbeklar/Ўзбеклар''<br/> | image = File:Uzbek man from central Uzbekistan.jpg | population = 3 ਕਰੋੜ | region1 = {{flag|ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ}} | pop1 = 23,929,309 (2013) | ref1 =<ref name=CIA-Uzbekistan>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html|title=Population: 28,661,637 (July 2013 est.) [Uzbeks = 80%]|publisher=[[The World Factbook]]|work=Central Intelligence Agency (CIA)|accessdate=10 June 2013|archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709035649/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html|dead-url=yes}}</ref> | region2 = {{flag|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ}} | pop2 = 2,799,726 (2013) | ref2 =<ref name=CIA-Afghanistan>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af|title=Afghan Population: 31,108,077 (July 2013 est.) [Uzbeks = 9%]|publisher=The World Factbook|work=Central Intelligence Agency (CIA)|accessdate=10 June 2013|archive-date=7 ਜੂਨ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170607234625/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af|dead-url=yes}}</ref> | region3 = {{flag|ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ}} | pop3 = 1,210,236 (2013) | ref3 =<ref name=CIA-Tajikistan>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ti.html|title=Population: 7,910,041 (July 2013 est.) [Uzbeks = 15.3%]|publisher=The World Factbook|work=Central Intelligence Agency (CIA)|accessdate=10 June 2013|archive-date=31 ਮਾਰਚ 2001|archive-url=https://web.archive.org/web/20010331101740/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ti.html|dead-url=yes}}</ref> | region4 = {{flag|ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ}} | pop4 = 980,000 (2009) | ref4 =<ref>{{cite web|title=Kyrgyzstan|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kg.html|website=CIA World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|accessdate=28 July 2017|archive-date=27 ਨਵੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127011116/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kg.html|dead-url=yes}}</ref> | region5 = {{flag|ਰੂਸ}} | pop5 = 499,862 | ref5 =<ref name="Russia Census 2002">{{ru icon}} [http://www.perepis2010.ru/content.html?id=11&docid=10715289081463 Russia Census 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180906073144/http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11 |date=2018-09-06 }} {{Cite web |url=http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180906073144/http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11 |archive-date=2018-09-06 |url-status=bot: unknown}}</ref> | region6 = {{flag|ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ}} | pop6 = 490,000 | ref6 =<ref>{{Cite web |url=http://www.stat.kz/news/Pages/pr_04_02_10.aspx |title=Ethnic groups in Kazakhstan, official estimation 2010-01-01 based on National Census 2009 |access-date=2017-11-15 |archive-date=2010-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100208073821/http://www.stat.kz/news/Pages/pr_04_02_10.aspx |dead-url=yes }}</ref> | region7 = {{flag|ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ}} | pop7 = 300,000 | ref7 =<ref name="Russia Census 2002"/> | region8 = {{flag|ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ}} | pop8 = 260,000 | ref8 =<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html#People|title=The World Factbook|publisher=|accessdate=26 April 2016|archive-date=12 ਜੂਨ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070612214157/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html#People|dead-url=yes}}</ref> | region9 = {{flag|ਆਸਟਰੇਲੀਆ}} | pop9 = 80,000 | ref9 ={{citation needed|date=November 2014}} | region10 = {{flag|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}} | pop10 = 70,133 (2005) | ref10 =<ref>Rhoda Margesson (January 26, 2007). [https://fas.org/sgp/crs/row/RL33851.pdf "Afghan Refugees: Current Status and Future Prospects" p.7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924135236/http://www.fas.org/sgp/crs/row/RL33851.pdf |date=2015-09-24 }}. Report RL33851, [[Congressional Research Service]].</ref> | region11 = {{flag|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}} | pop11 = 50,795 (2014) | ref11 =<ref name="USCB">{{cite web|title=PLACE OF BIRTH FOR THE FOREIGN-BORN POPULATION IN THE UNITED STATES, Universe: Foreign-born population excluding population born at sea, 2014 American Community Survey 5-Year Estimates|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_11_5YR_B05006&prodType=table|publisher=United States Census Bureau|accessdate=11 April 2014|archive-date=13 ਸਤੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160913074939/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_11_5YR_B05006&prodType=table|dead-url=yes}}</ref> | region12 = {{flag|ਤੁਰਕੀ}} | pop12 = 45,000 | ref12 =<ref>[http://evrenpasakoyu.wordpress.com Evrenpaşa Köyü | Güney Türkistan'dan Anadoluya Urfa Ceylanpınar Özbek Türkleri]. Evrenpasakoyu.wordpress.com. Retrieved on 2013-07-12.</ref> | region13 = {{flag|ਯੁਕਰੇਨ}} | pop13 = 22,400 | ref13 =<ref>{{Cite web |url=http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=100&rz=1_1&rz_b=2_1%20&n_page=6 |title=State Statistics Committee of Ukraine: The distribution of the population by nationality and mother tongue |access-date=2017-11-15 |archive-date=2008-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201192304/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=100&rz=1_1&rz_b=2_1%20&n_page=6 |dead-url=yes }}</ref> | region14 = {{flag|ਚੀਨ}} | pop14 = 14,800 | ref14 =<ref name="China"/> | region16 = {{flag|ਮੰਗੋਲੀਆ}} | pop16 = 560 | ref16 =<ref>Census of Mongolia, slide# 23. http://www.toollogo2010.mn/doc/Main%20results_20110615_to%20EZBH_for%20print.pdf</ref> | languages = [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਜ਼ਬੇਕ]] | religions = ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਇਸਲਾਮ]] (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ|ਸੁੰਨੀ]] ਜਾਂ [[ਰਵਾਇਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]])<ref>"Chapter 1: Religious Affiliation". The World’s Muslims: Unity and Diversity. Pew Research Center's Religion & Public Life Project. August 9, 2012</ref> ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ [[ਅਧਾਰਮਿਕਤਾ|ਅਧਾਰਮਿਕ]]<br/>ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਤੇਂਗਰੀ ਧਰਮ|ਤੇਂਗਰੀ]] | related = [[ਉਈਗੁਰ]] ਅਤੇ ਹੋਰ [[ਤੁਰਕੀ ਲੋਕ]] }} '''ਉਜ਼ਬੇਕ''' (''Oʻzbek/Ўзбек'', pl. ''Oʻzbeklar/Ўзбеклар'') [[ਤੁਰਕੀ ਲੋਕ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲੋਕ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ]], [[ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ]], [[ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ]], [[ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ]], [[ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ]], [[ਰੂਸ]] ਅਤੇ [[ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="China">{{cite web|url=http://www.paulnoll.com/China/Minorities/min-Uzbek.html|title=Uzbek Minority – Chinese Nationalities (Ozbek)|publisher=|accessdate=26 April 2016}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਉਜ਼ਬੇਕ [[ਤੁਰਕੀ]], [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]] ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾ ਕੇ ਵਸ ਗਏ ਹਨ। ==ਨਾਮ== ''ਉਜ਼ਬੇਕ'' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਹੀ ਮੂਲ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ [[ਉਗ਼ੁਜ਼ ਖ਼ਾਗਾਨ]] ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ''ਉਗ਼ੁਜ਼ ਬੇਗ'' ਵੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ਬਦ ''ਉਜ਼ਬੇਕ'' ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।<ref name="H. Keane, A. Hingston Quiggin p.312">A. H. Keane, A. Hingston Quiggin, A. C. Haddon, Man: Past and Present, p.312, Cambridge University Press, 2011, Google Books, quoted: "Who take their name from a mythical Uz-beg, Prince Uz (beg in Turki=a chief, or hereditary ruler)."</ref> ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨਾਮ ਦਾ ਮਤਲਬ ''ਅਜ਼ਾਦ'' ਜਾਂ ''ਖ਼ੁਦਾ'' ਹੈ, ''ਓਜ਼'' (ਆਪ, ਖ਼ੁਦ) ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਨਾਮ ''ਬੇਗ''। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਜ਼ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਉਗੁਜ਼ ਤਰਕਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ''ਬੇ'' ਜਾਂ ''ਬੇਕ'' ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਜ਼ਬੇਕ ਸ਼ਬਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।<ref>{{cite book|last=MacLeod|first=Calum|title=Uzbekistan: Golden Road to Samarkand|page=31|author2=Bradley Mayhew }}{{unreliable source?|date=September 2013}}</ref> == ਉਜ਼ਬੇਕ ਜਾਤੀ ਦਾ ਮੂਲ == 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਕ]], [[ਸੋਗ਼ਦਾ|ਸੌਗਦੀਆਈ]], [[ਬੈਕਟ੍ਰਿਆ|ਬੈਕਟ੍ਰੀਆਈ]] ਵਗੈਰਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। 13ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ [[ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਫੈਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਉੱਪਰ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ [[ਮੰਗੋਲ]] ਨਸਲ ਦੇ ਲੋਕ ਛਾ ਗਏ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤੁਰਕੀ-ਮੰਗੋਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਉਜ਼ਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪੁਰਾਣੀ ਚਗ਼ਤਾਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹੈ। [[ਬਾਬਰ]] ਇਸੇ ਚਗ਼ਤਾਈ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਅਤੇ [[ਬਾਬਰਨਾਮਾ]] ਵੀ ਇਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਾਇਦ ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਹੈ। == ਜੇਨੈਟਿਕ ਜੜ੍ਹਾਂ == ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਜ਼ਬੇਕੀ ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ [[ਹੈਪਲੋਗਰੁੱਪ]] (R1a) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇਹ [[ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰੂਸੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈਪਲੋਗਰੁੱਪ ਹੈ। ==ਭਾਸ਼ਾ== [[File:Adib-i sani.jpg|thumb|200 px|right|upright| [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਨਾ, [[ਤਾਸ਼ਕੰਤ]] 1911 ਦਾ।]] [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾ]] ਇੱਕ [[ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ|ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਅੱਗੋਂ [[ਕਾਰਲੁਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਕਾਰਲੁਕ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਜ਼ਬੇਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ|ਅਰਬੀ]], [[ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ|ਲਾਤੀਨੀ]] ਅਤੇ [[ਸਿਰਿਲਿਕ ਲਿਪੀ|ਸਿਰਿਲਿਕ]] ਲਿਪੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿਰਿਲਿਕ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ। == ਧਰਮ == ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕ [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]] ਦੇ [[ਹਨਫ਼ੀ]] ਪੰਥ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] * [[ਉਜ਼ਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾ]] * [[ਮੰਗੋਲ]] * [[ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ|ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਤੀਆਂ]] h6hihw7ihgu3r7r3rw8z06qoadl6gh1 0 102046 848201 766019 2026-09-29T01:58:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848201 wikitext text/x-wiki '''ਉਮਾ ਆਨੰਦ''' (1923 - 13 ਨਵੰਬਰ, 2009) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ 1900 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਸੀ।  ਉਹ 1923 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਚੇਤਨ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ (1943 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ)<ref name="filmkailm">{{cite web|url=http://www.filmkailm.com/chetan-anand-the-dynasty-founder/|title=Chetan Anand - The Dynasty Founder|website=film ka ilm|accessdate=7 September 2017|archive-date=8 ਸਤੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021458/http://www.filmkailm.com/chetan-anand-the-dynasty-founder/|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਕੇਤਨ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਆਨੰਦ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨੀਚਾ ਨਗਰ (1946) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ (1954 ਫਿਲਮ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਜੇ ਵਿਜੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਕਲਪਨਾ ਕਾਰਤਿਕ<ref name="cineplot">{{cite web|url=http://cineplot.com/kalpana-kartik-interview/|title=Kalpana Kartik – Interview|website=cineplot.com|accessdate=7 September 2017}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦਾਦੇ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="thehindu">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fri|title=www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fri|website=thehindu.com|accessdate=7 September 2017}}</ref> ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਅਣਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਈਬਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਾਥੀ ਬਣ ਗਈ।<ref name="thehindu2">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/mother-india-uma-anand/article660646.ece|title=&lsquo;Mother India' Uma Anand - DELI|website=The Hindu|accessdate=7 September 2017}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ 13 ਨਵੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1091128/jsp/opinion/story_11786835.jsp|title=Flowers appear on plant|last=Singh|first=Khushwant|publisher=The Telegraph|accessdate=28 December 2012}}</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==  ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ ਜੋ 1 965 ਤੋਂ 1 9 81 ਤਕ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਰਸਾਲਾ ਸੀ. ਉਸਨੇ ਕਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰਸਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2009/11/20/stories/2009112050040100.htm|title='Mother India' Uma Anand|last=Suresh|first=Kohli|publisher=The Hindu|accessdate=11 December 2012|archive-date=25 ਜਨਵਰੀ 2013|archive-url=https://archive.today/20130125152301/http://www.hindu.com/fr/2009/11/20/stories/2009112050040100.htm|dead-url=yes}}</ref> ਆਖ਼ਰੀ ਕਿਤਾਬ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਕੇਤਨ ਆਨੰਦ ਨੇ ਸਹਿ ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060326/society.htm|title=Family Affair|last=Aditi|first=Tandon|publisher=The Tribune|accessdate=28 December 2012|archive-date=14 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614025347/http://www.tribuneindia.com/2006/20060326/society.htm|url-status=dead}}</ref> ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਨਾਂ ਚੇਤਨ ਅਨੰਦ: ਦਿ ਪੋਇਟਿਕਸ ਆਫ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ 40 ਵੀਂ ਅਤੇ 50 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ। == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == * ਨੀਚਾ ਨਗਰ * ਟੈਕਸੀ ਡ੍ਰਾਈਵਰ (1954 film) == References == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] aby1ct0ay1ne98ju92cxhppx8p3d24y 0 102576 848161 615948 2026-09-28T23:03:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848161 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ਆਂਦਰੇ-ਮੇਰੀ ਐਂਪੀਅਰ | image = Ampere Andre 1825.jpg | caption = ਆਂਦਰੇ ਮੇਰੀ ਐਂਪੀਅਰ ਦਾ ਚਿੱਤਰ | birth_date = {{birth date|df=yes|1775|1|20}} | birth_place = [[ਲਿਓਂ]], [[ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1836|6|10|1775|1|20}} | death_place = [[ਮਾਰਸੇਈ]], [[ਜੂਲੀ ਹਕੂਮਤ|ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ]] | nationality = [[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਲੋਕ|ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ]] | field = [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] | alma_mater = | doctoral_advisor = | doctoral_students = | known_for = [[ਐਂਪੀਅਰ ਦਾ ਸਰਕੂਟਲ ਨਿਯਮ]], [[ਐਂਪੀਅਰ ਦਾ ਬਲ ਦਾ ਨਿਯਮ]] | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | footnotes = | signature = André-Marie Ampère signature.svg }} '''ਆਂਦਰੇ-ਮੇਰੀ ਐਂਪੀਅਰ''' ({{IPAc-en|ˈ|æ|m|p|ɪər}};<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/ampere "Ampère"]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]].''</ref> {{IPA-fr|ɑ̃pɛʁ|lang}}; 20 January 1775{{snd}}10 June 1836)<ref>{{cite book|title=Dictionary of Scientific Biography|url=https://archive.org/details/dictionaryofscie0000unse_s3y8|year=1970|publisher=Charles Scribner's Sons|location=United States of America}}</ref> ਇੱਕ [[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਲੋਕ|ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ]] [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਅਤੇ ਗਣਿਤ [[ਹਿਸਾਬਦਾਨ]] ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ]] (classical electromagnetism) ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਉਸਨੇ ''ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ'' ਕਿਹਾ ਸੀ। [[ਬਿਜਲਈ ਕਰੰਟ]] ਦੀ ਇਕਾਈ [[ਐਂਪੀਅਰ]] ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਉੱਪਰ ਹੀ ਰੱੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸੈਲੇਨੋਇਡ]] ਅਤੇ ਬਿਜਲਈ [[ਟੈਲੀਗਰਾਫ਼]] ਆਦਿ। ਐਂਪੀਅਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। == ਜੀਵਨ == ਐਂਪੀਅਰ ਦਾ ਜਨਮ 1775 ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ [[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਲੈਟਿਨ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਣਿਤਿਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਐਂਪੀਅਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੈਟਿਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ [[ਲਿਓਨਾਰਡ ਈਊਲਰ|ਈਊਲਰ]] ਅਤੇ [[ਡੇਨੀਅਲ ਬਰਨੌਲੀ|ਬਰਨੌਲੀ]] ਵਰਗੇ ਵਿਗਿਆਨਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕੇ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਐਂਪੀਅਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਗਣਿਤ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰੱਖਣ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਕਵਿਤਾ, ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਅਤੇ [[ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ]] ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। [[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਆੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਸਮੇਂ, ਐਂਪੀਅਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਐਂਪੀਅਰ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। 1796 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਲੁਹਾਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਜੂਲੀ ਕਾੱਰਨ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਲਿਓਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। 1799 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਮਗਰੋਂ ਐਂਪੀਅਰ ਨੇ ਲਿਓਂ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਗਣਿਤ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਪੜਾਉਂਦਾ ਸੀ। 1803 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਉਸਨੇ ਪੜਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸ ਉੱਪਰ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਐਂਪੀਅਰ ਦੀ ਮੌਤ 1836 ਵਿੱਚ [[ਮਾਰਸੇਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕਬਰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਕੰਮ ''ਜਰਨਲ ਏਤ ਕਾਰਸਪੌਂਡੇਂਸ'' ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਉਸਦੀ ਸੁਹਿਰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸਧਾਰਨ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। == ਕੰਮ == {{ਬਿਜਲਈ ਚੁੰਬਕਤਾ}} ਐਂਪੀਅਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਚੁੰਬਕਤਾ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ|ਇਲੈੱਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ]] ਜਾਂ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ]] ਕਿਹਾ ਸੀ। 11 ਸਤੰਬਰ, 1820 ਨੂੰ ਐਂਪੀਅਰ ਨੇ ਓਰਸਟਡ ਦੀ ਖੋਜ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਚੁੰਬਕੀ ਸੂਈ ਕਰੰਟ ਨਾਲ ਹਿਲਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਹ ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਹੋਰ ਡੂੰਘੇ ਵਰਣਨ ਲੈ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਇਹ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੱਕੀ ਸੀ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਹੀ ਉਸਨੇ ਇਹ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਚਾਰਜ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਧੱਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਚਾਰਜ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੋਲ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। == ਹੋਰ ਕੰਮ == * {{cite encyclopedia | last = Williams | first = L. Pearce | title = Ampère, André-Marie | encyclopedia = [[Dictionary of Scientific Biography]] | volume = 1 | pages = 139-147 | publisher = Charles Scribner's Sons | location = New York | date= 1970 | isbn = 0684101149 }} == ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ == {{commonscat}} * [http://www.ampere.cnrs.fr Ampere and the history of electricity] (Correspondence, bibliography, experiments, simulations, etc., edited by CNRS, France) * [https://web.archive.org/web/20070119203229/http://www.ampere.cnrs.fr/actualites/page_musee.php Ampere's Museum (CNRS)] is in Poleymieux-au-Mont-d'or, near [[Lyon]], [[France]] * [http://www.newadvent.org/cathen/01437c.htm Catholic Encyclopedia on André Marie Ampère] * [https://www.allpunjabistatus.com/2020/06/blog-post_13.html ਐਮਪੀਅਰ ਦਾ ਨਾਂ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਆਈਫ਼ਲ ਟਾਵਰ ਉਤੇ ਲਿਖੇ 72 ਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200823045043/https://www.allpunjabistatus.com/2020/06/blog-post_13.html |date=2020-08-23 }} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1775]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1836]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]] j0bt8b2v93ofa5vbexczmyxj03jz0mz 0 103804 848195 584263 2026-09-29T01:48:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848195 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਈਵਾ ਗਰੋਵਰ|image=Eva grover at the premiere of ‘Diwangi Ne Had Kar Di’.jpg|caption=ਗਰੋਵਰ 'ਦੀਵਾਨਗੀ ਨੇ ਹਦ ਕਰ ਦੀ' ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਵਿਚ।|birth_name=ਈਵਾ ਗਰੋਵਰ|birth_date=<!-- Date of birth must be supported by a reliable published source -->|residence=[[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]]|occupation=[[ਅਦਾਕਾਰਾ]]|religion=[[ਹਿੰਦੂ]]}}'''ਈਵਾ ਗਰੋਵਰ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਈ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ]] ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Eva-Grovers-new-self/articleshow/2591831.cms|title=Eva Grover's new self!|last1=K Olivera|first1=Roshni|date=4 December 2007|website=The Times of India|accessdate=25 April 2016}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! style="background:;" |ਸਾਲ ! style="background:;" |ਕੰਮ ! style="background:;" |ਭਾਸ਼ਾ ! style="background:;" |ਭੂਮਿਕਾ ! style="background:;" |ਨੋਟਸ |- |2015 | ਯਾਰਾ ਸਿਲੀ ਸਿਲੀ<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/silly-indeed/article7850942.ece|title=Silly indeed!|last=Kumar|first=Anuj|date=6 November 2015|via=www.thehindu.com|access-date=6 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113134212/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/silly-indeed/article7850942.ece|archive-date=13 ਜਨਵਰੀ 2021|url-status=dead}}</ref> | [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] | | |- | 2013 | ''ਅਸਾ ਮੀ ਅਸੀਂ ਤੀ'' | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | | |- |2013 | ਦੁਸ਼ਮਨ ਕੇ ਖੂਨ ਪਾਨੀ ਹੈਂ | [[ਭੋਜਪੁਰੀ ਬੋਲੀ|ਭੋਜਪੁਰੀ]] | | |- | 2011 | ''[[ਰੈਡੀ (2011 ਫ਼ਿਲਮ)|ਰੈਡੀ]]'' |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | ਅਮਰ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਨੂੰਹ | |- | 2010 | ''ਮਾਈ ਫ੍ਰੈਂਡ ਗਣੇਸ਼ਾ 3'' | [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] | | |- | 2002 | ''ਮਸੀਹਾ'' | [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] | | |- |2001 | ''ਕਈ ਜਹਾਲਾ'' | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | ਐਲਬਮ ਗੀਤ | |- |1999 | ''ਨਯਾਦਾਤਾ'' | [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] | ਤਾਰਾ | |- |1998 | ''ਖੋਟੇ ਸਿੱਕੇ'' | [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] | ਸੋਨੂੰ | |- |1998 | ''ਆਂਟੀ ਨੰ. 1'' | [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] | ਉਸ਼ਾ | |- |1997 | ''ਸ਼ਪਥ'' | [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] | ਨੀਨਾ/ ਸ਼ਾਲੂ | |- |1997 | ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ | [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] | ਪੂਨਮ | |- |1997 | ''ਧਰਮਾ ਕਰਮਾ'' | [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] | | |- |1996 | ''ਸਮੱਗਲਰ'' | [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] | | |- |1996 | ''ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ'' | [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] | ਸੁਧਾ | |- |1996 | ''ਲਾਲਚੀ'' | [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] | ਸੁਮਨ | |- |1996 | ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | ਨਿੱਕਾ ਗੀਤ | |- |1995 | ''ਕੁਤੁਮਾਰਕ੍ਰਮ'' | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] | ਵੈਧੀ | |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਸਾਲ ! ਕੰਮ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਚੈਨਲ ! ਨੋਟਸ |- | 1999 | ''ਰਿਸ਼ਤੇ- ਦ ਲਵ ਸਟੋਰੀਜ਼ (ਐਪੀਸੋਡ 84: ਐਗਰੀਮੈਂਟ)'' | ਹਿੰਦੀ | ਮੇਨਕਾ | [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] | |- | 2001-03 | ਹਮ ਸਾਥ ਸਾਥ ਹੈਂ | ਹਿੰਦੀ | ਨਿਰਮਲਾ | [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] | |- | 2003-04 | ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ ਕਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ | ਹਿੰਦੀ | ਸ਼ੀਤਲ ਮਲਹੋਤਰਾ | [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] | |- |2004-05 |ਦਿਲ ਵਿਲ ਪਿਆਰ ਵਿਆਰ<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/thehindu/mp/2004/11/29/stories/2004112900510300.htm|title=That's the story, folks!|date=29 November 2004|access-date=20 October 2018}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |ਹਿੰਦੀ |ਮਧੂ | | |- | 2005 | ਐਲ.ਓ.ਸੀ. ਲਾਈਫ ਆਉਟ ਆਫ ਕੰਟਰੋਲ<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/bombay-times/Laughter-out-of-control/articleshow/1024078.cms|title=Laughter-out of control - Times of India|website=The Times of India}}</ref> | ਹਿੰਦੀ | ਸਟਾਰ ਵਨ | | |- | 2008 | ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਸ ਭੀ ਕਭੀ ਬਹੂ ਥੀ | ਹਿੰਦੀ | ਆਰਤੀ ਕਿਰਨ ਵੀਰਾਨੀ | [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] | |- | | ਓਫਿਸ ਓਫਿਸ | ਹਿੰਦੀ | ਟੀਨਾ |ਸਬ ਟੀਵੀ | |- | 2005-2007 | ''ਸ਼ਰਾਰਤ'' | ਹਿੰਦੀ | ਰਾਧਾ ਮਲਹੋਤਰਾ (ਕੁਝ ਐਪੀਸੋਡ ਲਈ) | [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] | |- |2007-08 | ਗਪਸ਼ਪ ਕੌਫੀ ਸ਼ੋਪ | ਹਿੰਦੀ | ਸਬ ਟੀਵੀ | | |- |2008 | ਵਕ਼ਤ ਬਤਾਏਗਾ ਕੌਨ ਅਪਨਾ ਕੌਨ ਪਰਾਇਆ | ਹਿੰਦੀ | ਜਯਾ | [[ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ]] | |- | 2008 | ''ਸਪਨਾ ਬਾਬੁਲ ਕਾ...ਬਿਦਾਈ'' | ਹਿੰਦੀ | ਸ਼ੀਤਲ | [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] | |- | 2009 | ''ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. (ਐਪੀਸੋਡ 596 - ਖੂਨੀ ਖ਼ਬਰ)'' | ਹਿੰਦੀ | ਅਨੰਨਿਆ | ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ | |- | 2010 | ''ਦੋ ਸਹੇਲੀਆਂ... ਕਿਸਮਤ ਕੀ ਕਠਪੁਤਲੀਆਂ'' |ਹਿੰਦੀ | [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] | | |- | 2010 | ''ਅਗਨੀਹੋਤਰਾ'' | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] |ਸਟਾਰ ਪਰਾਵਾਹ | | |- | 2010 | ਏਕ ਵੀਰ ਸਤ੍ਰੀ ਕੀ ਕਹਾਨੀ...ਝਾਂਸੀ ਕੀ ਰਾਨੀ | ਹਿੰਦੀ | ਭੈਗੀਰਥੀ ਟਾਂਬੇ | [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] | |- | 2011-12 | ਬਡੇ ਅੱਛੇ ਲਗਤੇ ਹੈਂ | ਹਿੰਦੀ | ਨਿਹਾਰਿਕਾ ਅਮਰਨਾਥ ਕਪੂਰ |ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ | |- | 2015-16 | ''[[ਟਸ਼ਨ-ਏ-ਇਸ਼ਕ|ਟਸ਼ਨ-ਏ-ਇਸ਼ਕ]]''<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Eva-Grover-quits-another-show-owing-to-health-woes/articleshow/51631766.cms|title=Eva Grover quits another show owing to health woes - Times of India|website=The Times of India}}</ref> | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | ਅਨੀਤਾ ਲੂਥਰਾ |[[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] | |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{IMDb name|id=0344015|name=Eva Grover}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੋਜਪੁਰੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] r0sehjbhltoh97ekxn2xlf8ocypzwab 0 105359 848228 729096 2026-09-29T03:10:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848228 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਐਮ. ਸਾਰਦਾ ਮੈਨਨ|birth_date={{Birth date and age|1923|04|05}}|birth_place=[[ਮੈਂਗਲੋਰ/ਮੈਂਗਲੂਰ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਭਾਰਤ]]|occupation=ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ<br>ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ|years active=1951 ਤੋਂ|known for=[[ਸਕਿਜ਼ੋਫਰੀਨੀਆ ਰਿਸਰਚ ਫ਼ਾਉਂਡੇਸ਼ਨ]] (ਐਸਸੀਏਆਰਐਫ)|awards=[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>ਅਵਾਇਯਰ ਅਵਾਰਡ<br>ਸਟੇਟ ਬੇਸਟ ਡਾਕਟਰ ਅਵਾਰਡ<br>ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਬੇਸਟ ਇੰਪਲੋਯਰ ਅਵਾਰਡ<br>ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਸਾਇਕੀ-ਸੋਸ਼ਲ ਰੀਹੈਬੀਲਿਟੇਸ਼ਨ ਸਪੈਸ਼ਲ ਅਵਾਰਡ<br>[[ਰੋਟਰੀ ਕਲੱਬ]], ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਅਵਾਰਡ|website={{Url|http://scarfindia.org|Website of SCARF}}}} '''ਮਾਮਬਲੀਕਲਾਥਿਲ ਸਾਰਦਾ ਮੈਨਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਨੋ-ਚਿਕਿਤਸਕ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਅਤੇ [[ਸਕਿਜ਼ੋਫਰੀਨੀਆ ਰਿਸਰਚ ਫ਼ਾਉਂਡੇਸ਼ਨ]] (ਐਸਸੀਏਆਰਐਫ) ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਇੱਕ [[ਚੇਨਈ]] ਅਧਾਰਿਤ [[ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀ]], ਸਕਿਜ਼ੋਫਰੀਨੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="Sarada Menon Chosen for Avvaiyar Award">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/Sarada-Menon-Chosen-for-Avvaiyar-Award/2016/03/03/article3307776.ece|title=Sarada Menon Chosen for Avvaiyar Award|date=3 March 2016|publisher=The Indian Express|access-date=May 23, 2016|archive-date=11 ਜੂਨ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611202324/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/Sarada-Menon-Chosen-for-Avvaiyar-Award/2016/03/03/article3307776.ece|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਅਵਾਇਯਰ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਮਦਰਾਸ ਮੈਡੀਕਲ ਸਰਵਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮਨੋ-ਚਿਕਿਸਤਕ ਸੀ।<ref name="Focus on Rehab of Mentally-ill">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Focus-on-Rehab-of-Mentally-ill-Dr.-Sarada-Menon/2016/03/07/article3313548.ece|title=Focus on Rehab of Mentally-ill|date=7 March 2016|publisher=The Indian Express|access-date=May 23, 2016|archive-date=16 ਜੂਨ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616193502/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Focus-on-Rehab-of-Mentally-ill-Dr.-Sarada-Menon/2016/03/07/article3313548.ece|url-status=dead}}</ref> [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ 1992 ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ, [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]], ਨਾਲ  ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2016|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=November 15, 2014|dead-url=yes|access-date=January 3, 2016}}</ref> == ਜੀਵਨ == [[ਤਸਵੀਰ:WCC_chennai.jpg|thumb|Women's Christian College, Chennai.]] ਸਾਰਦਾ ਮੈਨਨ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1923 ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਲਾਯਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਜੋ ਮੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਅੱਠ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦਾ ਤੱਟੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਜੱਜ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਦਲੀ ਚੇਨਈ ਕੀਤੀ ਗਈ,<ref name="Healing touch">{{Cite web|url=http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=9370|title=Healing touch|last=Radhika Menon|date=2016|website=News report|publisher=Harmony India|access-date=May 23, 2016|archive-date=ਜੂਨ 24, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624154535/http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=9370|dead-url=yes}}</ref> ਸਾਰਦਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੋਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਗੁੱਡ ਸ਼ੈਫਰਡ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਚਰਚ ਐਂਗਲੋ-ਭਾਰਤੀ ਹਾਇਅਰ ਸਕੈੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵੁਮੈਨ'ਸ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="People didn’t understand mental illness">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/people-didnt-understand-mental-illness/article33396.ece|title=People didn’t understand mental illness|date=21 May 2014|publisher=The Hindu|access-date=May 23, 2016}}</ref> 1951 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮਦ੍ਰਾਸ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।   == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਸਕਿਜ਼ੋਫਰੀਨੀਆ ਰਿਸਰਚ ਫ਼ਾਉਂਡੇਸ਼ਨ]]<br /> * [[ਵੁਮੈਸ'ਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{Cite web|url=http://www.thehindu.com/mag/2004/02/01/stories/2004020100250400.htm|title=Scarf: Overcoming a stigma|last=S. Thanthoni|date=1 February 2004|website=News report|publisher=The Hindu - Magazine|access-date=May 23, 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] r7ld9rc2lvsa7raab37vweq6tidpvlj 0 105694 848140 847853 2026-09-28T20:02:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848140 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | name = ਅਵੀਚੀ | background = ਡੀਜੇ | image = Avicii 2014 003.jpg | caption =2014 ਵਿੱਚ ਅਵੀਚੀ | birth_name = ਟਿਮ ਬਰਜਲਿੰਗ | alias = {{hlist|ਟਿਮ ਬਰਜ|ਟਿਮ ਲਿਡੇਨ|ਟਾਮ ਹੈਂਗਸ<ref>{{cite web |url=http://www.discogs.com/artist/1866373-Tom-Hangs |title=Tom Hangs |publisher=Discogs |accessdate=28 August 2015}}</ref>|ਟਿੰਬਰਮੈਨ}} | birth_date = 8 ਸਤੰਬਰ 1989 | birth_place = [[ਸਟਾਕਹੋਮ]], [[ਸਵੀਡਨ]] | death_date = 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 (28 ਸਾਲ) | death_place = [[ਮਸਕਟ]], [[ਓਮਾਨ]] | genre = {{hlist|ਈਡੀਐਮ|ਪ੍ਰੋਗ੍ਰੈਸਿਵ ਹਾਊਸ|ਇਲੈਕਟ੍ਰੋ ਹਾਊਸ}} | occupation = {{hlist|ਸੰਗੀਤਕਾਰ|ਡੀਜੇ|ਰੀਮਿਕਸਰ|ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ}} | instrument = {{hlist|[[ਗਿਟਾਰ]]|[[ਪਿਆਨੋ]]|ਕੀਬੋਰਡ|ਸਿੰਥੇਸਾਈਜਰ|ਐਫਐਲ ਸਟੂਡੀਓ|ਲਾਜਿਕ ਪ੍ਰੋ}} | years_active = २००६-२०१८ | label = {{hlist|ਅਵੀਚੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਲ}}<ref>{{cite web |url=https://www.discogs.com/label/556597-Avicii-Music-Ab |title=Avicii Music AB |website=Discogs}}</ref> | associated_acts = {{hlist|[[ਡੇਵਿਡ ਗੈਟਾ]]|[[ਵੇਕਲੇਫ ਜੀਨ]]|ਕੋਲਡਪਲੇ}} | website = {{URL|avicii.com}} }} '''ਟਿਮ ਬਰਜਲਿੰਗ''' (8 ਸਤੰਬਰ 1989 &ndash; 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018),<ref name=varietydead>{{Cite news|url=http://variety.com/2018/music/news/avicii-dead-at-28-1202772767/|title=Avicii Dies at 28|last=|first=|date=20 April 2018|work=Variety|access-date=20 April 2018|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=en-US}}</ref> ਜੋ '''ਅਵੀਚੀ''' ({{lang-en|Avicii}}) ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਇੱਕ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਡੀਜੇ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://thedjlist.com/djs/AVICII/bio/ |title=AVICII: Biography |publisher=The DJ List |accessdate=4 June 2011 |archive-date=9 ਅਕਤੂਬਰ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111009014918/http://thedjlist.com/djs/AVICII/bio/ |dead-url=yes }}</ref> ਅਵੀਚੀ ਨੂੰ 2012 ਅਤੇ 2013 ਦੇ ਡੀਜੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="dj2012">[http://djmag.com/top100dj?year=2012 DJ Mag Top 100 Results 2012]. Djmag.com</ref><ref name="dj2013">[http://djmag.com/top100dj?year=2013 DJ Mag Top 100 Results 2013]. Djmag.com</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗੀਤ "ਸਨਸ਼ਾਈਨ" (2012) ਅਤੇ "ਲੈਵਲਸ" (2013) ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਗ੍ਰੈਮੀ ਇਨਾਮ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Avicii">{{cite web |last=Avicii |title=Grammy Awards 2012 |url=http://idolator.com/6097162/2012-grammy-nominations |accessdate=23 May 2013 |archive-date=24 ਮਈ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524223320/http://idolator.com/6097162/2012-grammy-nominations |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ "ਆਈ ਕੁਡ ਬੀ ਦ ਵਨ", "ਵੇਕ ਮੀ ਅਪ", "ਯੂ ਮੇਕ ਮੀ", "ਐਕਸ ਯੂ", "ਹੇ ਬ੍ਰਦਰ", "ਅਡਿਕਟਡ ਟੂ ਯੂ", "ਲੈਵਲਸ", "ਵੋਟਿੰਗ ਫਾਰ ਲਵ", "ਵਿਦਾਊਟ ਯੂ" ਅਤੇ "ਲੋਨਲੀ ਟੂਗੈਦਰ" ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ "ਟ੍ਰੂ" ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਐਲਬਮ ਪੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਟਾਪ 10 ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]], [[ਸਵੀਡਨ]] ਅਤੇ [[ਡੈਨਮਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਸਿਖ਼ਰ ਤੇ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>[http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Avicii&titel=True&cat=a Avicii – True]. Australian-charts.com. Retrieved on 16 October 2015.</ref><ref>[http://www.danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Avicii&titel=True&cat=a Avicii – True] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709011255/http://danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Avicii&titel=True&cat=a |date=2017-07-09 }}. Danishcharts.com. Retrieved on 16 October 2015.</ref><ref>[http://www.swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Avicii&titel=True&cat=a Avicii – True]. Swedishcharts.com. Retrieved on 16 October 2015.</ref><ref>[http://www.billboard.com/artist/280336/Avicii/chart?f=322 Avicii – Chart history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626160559/http://www.billboard.com/artist/280336/avicii/chart?f=322 |date=2017-06-26 }} {{Cite web |url=http://www.billboard.com/artist/280336/avicii/chart?f=322 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2026-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626160559/http://www.billboard.com/artist/280336/avicii/chart?f=322 |archive-date=2017-06-26 |url-status=dead}}. Billboard. Retrieved on 16 October 2015.</ref> 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਸਰੀ ਐਲਬਮ ਸਟੋਰੀਜ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 10 ਅਗਸਤ 2017 ਨੂੰ ਈਪੀ ਅਵੀਚੀ(01) ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="billboard.com">{{cite web |url=http://www.billboard.com/articles/news/dance/7897874/avicii-new-ep-avici |title=Avicii Breaks Musical Silence With 'Avīci' EP: Listen |publisher=}}</ref> 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਨੂੰ [[ਓਮਾਨ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="death">{{cite web |last1=Aswad |first1=Jem |title=Avicii Dies at 28 |url=http://variety.com/2018/music/news/avicii-dead-at-28-1202772767/ |website=Variety |accessdate=20 April 2018 |date=20 April 2018}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class ="wikitable sortable" |- ! ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ! ਨੋਟ ! scope="col" class="unsortable"| {{abbr|ਹ.|ਹਵਾਲੇ}} |- | 2017 | ''ਅਵੀਚੀ: ਟਰੂ ਸਟੋਰੀਜ'' | ਖ਼ੁਦ | ਲੈਵਨ ਤਸਿਕੁਰਿਸ਼ਵਿੱਲੀ | ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title=Avicii Offers A Rare Look Into His 'True Stories' With Documentary Trailer: Watch |url=http://www.billboard.com/articles/news/dance/7957947/avicii-true-stories-documentary-trailer-video |first=Kat |last=Bein |date=11 September 2017 |accessdate=10 November 2017}}</ref> |} ==ਸੰਮੇਲਨ ਟੂਰ== * ਟਰੂ ਟੂਰ (2014) * ਸਟੋਰੀਜ ਵਰਲਡ ਟੂਰ (2015) ==ਮੌਤ== 2016 ਵਿਚ, ਅਵੀਚੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜ ਗਈ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਉਸਨੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2018/apr/20/swedish-dj-avicii-dies-aged-28|title=Avicii: chart-topping EDM star dies aged 28|last=Nevins |first=Jake|date=20 April 2018|website=The Guardian|publisher= Guardian News and Media Limited|access-date=20 April 2018|quote=In 2016, Avicii retired from live performing due to health reasons, having suffered from acute pancreatitis owing, in part, to excessive drinking. In 2014, his gallbladder and appendix had been removed.}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2018/04/20/obituaries/avicii-dead.html|title=Avicii, Electronic Dance Music Producer and D.J., Is Dead at 28|last=Stack|first=Liam|date=20 April 2018|website=The New York Times|publisher=The New York Times Company|access-date=20 April 2018|quote=But Avicii retired from international touring in 2016 at age 26 after a series of health scares that struck while he was on the road. He had his gallbladder and appendix removed in 2014. Before that, at 21, he learned he had acute pancreatitis, which he said was related in part to excessive drinking.}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thesun.co.uk/tvandshowbiz/6106049/avicii-tim-bergling-dead-dj-sweden-muscat-oman/|title=AVICII DEAD Who was Avicii, how did the Wake Me Up DJ die and what illness did he have?|last=Dirnhuber|first=Jacob|date=20 April 2018|website=thesun.co.uk|publisher=News Group Newspapers Ltd|access-date=20 April 2018|quote=In 2017 Aviici stopped touring and live performances after being diagnosed with pancreatitis from excessive drinking.}}</ref> ਉਸਦੀ 28 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਸਕਟ, [[ਓਮਾਨ]] ਵਿਖੇ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.newsweek.com/avicii-death-pancreatitis-what-happened-895662|title=WHAT IS PANCREATITIS? WHY AVICII STOPPED PERFORMING IN 2016|last=Vultaggio|first=Maria|date=20 April 2018|website=Newsweek|publisher=Newsweek Llc|access-date=20 April 2018|quote=Swedish DJ Avicii died Friday in Oman, a statement from his rep told Billboard. He was 28 years old. A cause of death was not immediately known, but the DJ previously suffered from pancreatitis.}}</ref><ref name="death2">{{cite web|url=http://variety.com/2018/music/news/avicii-dead-at-28-1202772767/|title=Avicii Dies at 28|last1=Aswad|first1=Jem|date=20 April 2018|website=Variety|accessdate=20 April 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.dn.se/kultur-noje/avicii-ar-dod/|title=Avicii är död - DN.SE|date=20 April 2018|work=DN.SE|accessdate=20 April 2018|language=sv-se}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Commons category|Avicii}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] l19behmuvr9ie73uby1t2g0gv38k4yn 0 106143 848179 807468 2026-09-29T00:25:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848179 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਆਸ਼ਿਫ਼ ਸ਼ੇਖ਼ | image = Ashif Shaikh.jpg | caption = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਰੀਮਾ ਅਭਿਆਨ ਵਲੋਂ ਚਲਾਈ ਗਈ ਮੈਨੂਅਲ ਸਕਵੈਂਜਿੰਗ ਇਰੇਡੀਕੇਸ਼ਨ ਲਈ ਮੈਲਾ ਮੁਕਤੀ ਯਾਤਰਾ 2009 ਦੌਰਾਨ, ਆਸ਼ਿਫ (ਆਸਿਫ) ਸ਼ੇਖ | birth_name = {{nowrap|ਆਸ਼ਿਫ (ਆਸਿਫ) ਸ਼ੇਖ}} | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1982|10|18}} | birth_place = [[ਦੇਵਾਸ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ |known_for = [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਰੀਮਾ ਮੁਹਿੰਮ]], [[ਜਨ ਸਹਸ]], [[ਮੈਲਾ ਮੁਕਤੀ ਯਾਤਰਾ]] | years_active = 1997–ਹੁਣ | website = [http://www.dignitymarch.org/ dignitymarch.org] [http://www.garimaabhiyan.org/ garimaabhiyan.org] [http://www.jansahasindia.org/ jansahas.org] }} '''ਆਸ਼ਿਫ ਸ਼ੇਖ''' (ਜਨਮ 18 ਅਕਤੂਬਰ 1982) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।  ਉਹ ਹਥੀਂ ਮਲ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਰਵਾਜ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਰੀਮਾ ਅਭਿਆਨ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਲਿਤ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਦਲਿਤ-ਮੁਸਲਿਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਆਸ਼ਿਫ ਸ਼ੇਖ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਅਕਤੂਬਰ 1982 ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੇਵਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਕਰਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਉਜੈਨ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਬੇਦਖਲੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ।  == ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀ == ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਉਸਨੇ 1999 ਵਿੱਚ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਕਰਕੇ ਸਾਹਸੀ ਏਕਤਾ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇ ਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦਲਿਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।.<ref>{{Cite web|url=http://daily.bhaskar.com/article/MP-IND-dalit-grooms-ride-into-trouble-2426014.html|title=Other excluded communities|access-date=1 September 2012|archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224191035/https://daily.bhaskar.com/news/MP-IND-dalit-grooms-ride-into-trouble-2426014.html|url-status=dead}}</ref>  ਉਸ ਨੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਕਾਡਰ ਅਧਾਰਤ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੰਬਈ ਅਧਾਰਤ ਸੰਸਥਾ ਯੂਥ ਫਾਰ ਵਲੰਟਰੀ ਐਕਸ਼ਨ (ਯੂ ਯੂ ਵੀ),<ref>{{Cite web|url=http://www.vigilindia.info/2012/06/jan-sahas-of-madhya-pradesh-and-sr-dr.html|title=VIGIL INDIA MOVEMENT: JAN SAHAS of Madhya Pradesh and Sr. Dr. Mary Litty jointly shares the M.A. Thomas National Human Rights Award – 2012|date=2012-08-10|publisher=Vigilindia.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021151627/http://www.vigilindia.info/2012/06/jan-sahas-of-madhya-pradesh-and-sr-dr.html|archive-date=21 October 2013|dead-url=yes|access-date=2012-09-01}}</ref> ਤੋਂ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਦਲਿਤ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਦਲਿਤ ਅਧਿਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹਨਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਮੰਡਲ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ/ਦਲਿਤ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।  ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਡਾਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ, ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਸ ਨੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਕਬੀਰ ਭਜਨ ਮੰਡਲੀਆਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article3752614.ece|title=NATIONAL / KARNATAKA : ‘Consultations on for Lokayukta appointment’|date=2012-08-11|publisher=The Hindu|access-date=2012-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224191039/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/consultations-on-for-lokayukta-appointment/article3752614.ece|archive-date=2018-12-24|url-status=dead}}</ref> 13 ਦਸੰਬਰ 1999 ਨੂੰ, ਉਜੈਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਟਾਖੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬਾਲਗ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ 19 ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ 7 ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਨ। ਮਾਰੇ ਗਏ ਵਰਕਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਭਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚਾਈਲਡ ਲੇਬਰ ਇਰੈਡੀਕੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਸਕੀਮ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਜੈਨ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਨਸੀਐਲਪੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।  ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ. ਤਕਰੀਬਨ 1400 ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਕੰਮ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 5400 ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਦਲਿਤ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਗਏ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਦੋਸtਤਾਂ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਜਨ ਸਾਹਸ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾ, ਬਣਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/MadhyaPradesh/Apartheid-funded-by-the-Indian-tax-payer/Article1-407277.aspx|title=Apartheid funded by the Indian tax-payer|date=2009-05-05|publisher=Hindustan Times|access-date=2012-09-01|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224191032/https://www.hindustantimes.com/archive-news/|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224191032/https://www.hindustantimes.com/archive-news/ |date=2018-12-24 }} {{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/archive-news/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-12 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224191032/https://www.hindustantimes.com/archive-news/ |dead-url=unfit }}</ref> ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਜਨ ਸਾਹਸ<ref>http://www.jansahasindia.org</ref>  ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗਠਨ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ 120 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂਅਲ ਸਕਵੇਂਜਿੰਗ ਦੇ ਰਵਾਜ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਰਵਾਜ ਤੋਂ 29,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਜਨਹਿਤ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮੈਨੁਅਲ ਸਫ਼ਾਈ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਸਫਾਈ ਸੇਵਕਾਂ ਮੁੜ-ਵਸੇਵੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।   == ਅਵਾਰਡ == == ਸਦੱਸਤਾ == == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] tm2xlee88lwxq6aq281k5a1arav25w2 0 106261 848171 843354 2026-09-29T00:06:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848171 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰੇਟਮਲਾਈ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ | birth_date = {{Birth date|1859|7|7|df=y}} | image = Statue of Thiru. Irattai malai Sreenivasan.jpg | birth_place = [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | spouse = | death_date = {{Death date and age|1945|9|18|1859|7|7|df=y}} | death_place = [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = [[ਵਕੀਲ]], [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] | profession = ਸਮਾਜੀ ਕਾਰਕੁੰਨ, [[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] }} ਦੀਵਾਨ ਬਹਾਦਰ '''ਆਰ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ''' (1860-1945), '''ਰੇਟਮਲਾਈ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ''' ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਾਰੇਯਰ ਐਕਟੀਵਿਸਟ ਅਤੇ [[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪਾਰੇਯਰ ਆਈਕਨ ਅਤੇ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹੈ,<ref name="Govt to celebrate">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article2200160.ece|title=`Govt to celebrate Rettamalai Srinivasan’s birthday'|date=6 July 2011|work=The Hindu|access-date=2011-11-03}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="cotextualizingdalitmovementp10">[//en.wikipedia.org/wiki/Rettamalai_Srinivasan%23Cotextualizing_Dalit_Movement_in_South_India Cotextualizing scheduled caste Movement in South India], Pg 10</ref> == ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਰੇਟਮਲਾਈ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਦਾ ਜਨਮ 1860 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਤਾਮਿਲ ਪੇਰਯਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="talismanpxxvi">[//en.wikipedia.org/wiki/Rettamalai_Srinivasan%23Talisman Talisman], Pg xxvi</ref> ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਰੇਯਰੀ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨ ਈਯੋਥੀ ਥਾਸ ਦਾ ਜਵਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸੀ। ਇਹ ਉਸੇ ਨੇ ਸੰਭਵ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚਾਰੰਦ ਗਾਂਧੀ]] ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਸਤਖਤ "ਮੋ. ਕੇ. ਗਾਂਧੀ" ਕਰਨ।<ref name="uproothindutvap227">[//en.wikipedia.org/wiki/Rettamalai_Srinivasan%23Thirumavalavan Thirumavalavan], Pg 227</ref> ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਨੇ 1891 ਵਿੱਚ ਪਾਰੇਯਰ ਮਹਾਜਨ ਸਭਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ <ref name="uproothindutvap44">[//en.wikipedia.org/wiki/Rettamalai_Srinivasan%23Thirumavalavan Thirumavalavan], Pg 44</ref> ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਦਿ-ਦ੍ਰਵਿੜ ਮਹਾਜਨ ਸਭਾ ਬਣ ਗਈ।ਉਸਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 1893 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰੇਅਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ <ref name="talismanpxxvii">[//en.wikipedia.org/wiki/Rettamalai_Srinivasan%23Talisman Talisman], Pg xxvii</ref> ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੰਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਮਾਸਿਕ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੇ ਵੇਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। <ref name="21stcenturyjournalism66">{{Cite book|title=21st Century Journalism in India|url=https://archive.org/details/21stcenturyjourn0000unse|last=Rajan|first=Nalini|year=2007|isbn=9780761935612|pages=[https://archive.org/details/21stcenturyjourn0000unse/page/66 66]}}</ref> {{citation needed|date=January 2018}}ਪਰ, ਪਾਰੇਯਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਢਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1896 ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਪਾਦਕ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਨੂੰ ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ 100 ਰੁਪੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।.<ref name="21stcenturyjournalism70">{{Cite book|title=21st Century Journalism in India|url=https://archive.org/details/21stcenturyjourn0000unse|last=Rajan|first=Nalini|year=2007|isbn=9780761935612|pages=[https://archive.org/details/21stcenturyjourn0000unse/page/70 70]}}</ref> == ਗੋਲ ਮੇਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Thiru._Irattai_malai_Sreenivasan.jpg|right|thumb|200x200px|ਰੇਟਮਲਾਈ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਯਾਦਗਾਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ, ਗਾਂਧੀ ਮੰਡਪਮ [[ਚੇਨਈ]].]] ਰੇਟਮਲਾਈ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ  ਦੋ  ਗੋਲ ਮੇਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ (1930 ਅਤੇ 1931) ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਪਿਤਾ [[ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਡਾ ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਦਕਰ]]  ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਰੇਯਾਰਾਂ  ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। <ref name="cotextualizingdalitmovementp29">[//en.wikipedia.org/wiki/Rettamalai_Srinivasan%23Cotextualizing_Dalit_Movement_in_South_India Cotextualizing Dalit Movement in South India], Pg 29</ref> 1932 ਵਿੱਚ, ਡਾ ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਦਕਰ, ਐੱਮ. ਸੀ। ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰੇਟਮਲਾਈ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਅਛੂਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੈਂਬਰੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ।<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/a-saga-of-long-struggle/article2209812.ece A saga of long struggle - TAMIL NADU - The Hindu]</ref> 1936 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਸੂਚੀ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। == ਯਾਦਗਾਰ == ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਡਾਕ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੇ ਰੇਟਮਲਾਈ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਯਾਦਗਾਰੀ ਟਿਕਟਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/2004/08/19/stories/2004081914971200.htm|title=`No rules violated in stamp release function'|date=19 August 2004|work=The Hindu|access-date=2008-10-09|archive-date=2009-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090629175824/http://www.hinduonnet.com/2004/08/19/stories/2004081914971200.htm|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2004/08/19/stories/2004081914971200.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-03 |archive-date=2009-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090629175824/http://www.hinduonnet.com/2004/08/19/stories/2004081914971200.htm |url-status=dead }}</ref> ਵਿਦੁੱਤਲਾਈ ਸਰੂਥੈਗਲ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਓਟੇਰੀ ਵਿੱਚ ਪੇਰਾਯਾਰ ਨੇਤਾ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਉਰੀਮਾਈ ਕਲਾਮ ਹੈ। 6 ਜੁਲਾਈ 2011 ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਜੈਲਲਿਤਾ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ 7 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਗਾਂਧੀ ਮੰਡਪਮ, ਚੇਨਈ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਉਸ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਹਾਰ ਪਹਿਨਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਜੈਲੈਲਥਾ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਕਿ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਹਰ ਸਾਲ 7 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਪੇਰਾਯਾਰ ਲੀਡਰ ਰੇਟਮਲਾਈ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ (1859-19 45) ਦੀ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।<ref name="birth anniversary observed on July 7">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article2202707.ece|title=`Retamalai Sreenivasan birth anniversaryto be observed on July 7'|date=7 July 2011|work=The Hindu|access-date=2011-11-03}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸੂਚਨਾ == {{reflist|2}} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1945]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] l8ela71jwss69qj7alpokp4b9ktne7v 0 106523 848128 767794 2026-09-28T18:56:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848128 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਅਮਲਾ ਅੱਕੀਨੇਨੀ|image=Amala at Life is beautiful promo by post noon.jpg|caption=2010 ਵਿੱਚ, ਅਮਲਾ [[ਟੀਚਏਡਸ]] ਲਾਂਚ ਦੌਰਾਨ|birth_name=ਅਮਲਾ ਮੁਖਰਜੀ|birth_date={{birth date and age|df=y|1968|9|12}}<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/akkineni-nagarjuna-rings-in-46th-birthday-in-thailand/|title=ਅੱਕੀਨੇਨੀ ਨਾਗਾਰਜੁਨਾ ਨੇ 46ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ 'ਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ' ਚ ਰਿੰਗ ਕੀਤਾ|agency=indianexpress.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|birth_place=[[ਕਲਕੱਤਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਭਾਰਤ]]|residence=[[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਤੇਲੰਗਾਣਾ]], [[ਭਾਰਤ]]|nationality=[[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]]|alma mater=[[ਕਲਾਕਸ਼ੇਤਰ]], [[ਚੇਨਈ]]|occupation=[[ਅਦਾਕਾਰਾ]]<br>[[ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ]]|years active=1986–1992<br> 2012–present|spouse=[[ਨਾਗਾਰਜੁਨਾ ਅੱਕੀਨੇਨੀ|ਅੱਕੀਨੇਨੀ ਨਾਗਾਰਜੁਨਾ]] <br>(m.1992-present)|children=[[ਅਖਿਲ (ਤੇਲਗੂ ਅਦਾਕਾਰ)|ਅੱਕੀਨੇਨੀ ਅਖਿਲ]] (b.1994) <br> [[ਨਾਗਾ ਚੈਤਨਿਆ|ਅੱਕੀਨੇਨੀ ਨਾਗਾ ਚੈਤਨਿਆ]] (b.1986) (ਸੌਤੇਲਾ-ਪੁੱਤਰ)|relatives=See [[ਦੁੱਗਾਬਤੀ-ਅੱਕੀਨੇਨੀ ਪਰਿਵਾਰ]]}} '''ਅਮਲਾ ਅੱਕੀਨੇਨੀ''' (née '''ਮੁਖਰਜੀ''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ, [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਡਾਂਸਰ, ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ]] ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ।<ref name="Sangeetha Devi Dundoo">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/amala-akkineni-behind-the-glamour-of-cinema/article7374487.ece|title=Amala Akkineni : Behind the glamour of cinema|last=Sangeetha Devi Dundoo|website=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/amala-for-a-fit-mind-body/article1036447.ece|title=Amala for a fit mind, body|last=S.B.VIJAYA MARY|website=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸਨੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਮਲਿਆਲਮ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] ਅਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।ਇਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਦੱਖਣੀ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੋ ਵਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਲਈ ਮਿਲਿਆ। ਅਮਲਾ ਅੱਕੀਨੇਨੀ "ਦ ਬਲੂ ਕਰੋਸ ਆਫ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ" ਦੀ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=http://www.bluecrosshyd.in/team.php|title=Blue Cross of Hyderabad – The Team|date=26 January 2011|website=Blue Cross of Hyderabad|access-date=26 January 2011|archive-date=4 ਅਗਸਤ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080804000535/http://www.bluecrosshyd.in/team.php|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ (NGO) ਹੈ ਜੋ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/i-treasure-my-quiet-time-amala-akkineni/article3558589.ece|title='I treasure my quiet time': Amala Akkineni|last=S.B. Vijaya Mary|website=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/respect-saniation-workers-amala-akkineni-tells-people/article7130108.ece|title=Respect saniation [sic] workers, Amala Akkineni tells people|last=T.Lalith Singh|website=The Hindu}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਅਮਲਾ ਅੱਕੀਨੇਨੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕੱਲਕਤਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਬੁਲਾਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ  ਇੱਕ ਨੇਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://skjbollywoodnews.com/2015/06/amala-akkineni-on-her-return-to-acting/4131937.html|title=Amala Akkineni On Her Return To Acting|last=Subhash K Jha|date=17 June 2015|website=SKJ Bollywood News|access-date=10 ਮਈ 2018|archive-date=19 ਜੂਨ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150619050512/http://skjbollywoodnews.com/2015/06/amala-akkineni-on-her-return-to-acting/4131937.html|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150619050512/http://skjbollywoodnews.com/2015/06/amala-akkineni-on-her-return-to-acting/4131937.html |date=19 ਜੂਨ 2015 }} {{Cite web |url=http://skjbollywoodnews.com/2015/06/amala-akkineni-on-her-return-to-acting/4131937.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-10 |archive-date=2015-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619050512/http://skjbollywoodnews.com/2015/06/amala-akkineni-on-her-return-to-acting/4131937.html |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150619050512/http://skjbollywoodnews.com/2015/06/amala-akkineni-on-her-return-to-acting/4131937.html |date=2015-06-19 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/the-measure-of-a-woman/article4174412.ece|title=The measure of a woman|last=SUBHA J RAO|website=The Hindu}}</ref> ਇਸਨੇ ਫਾਈਣ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਕਲਾਕਸ਼ੇਤਰ ਤੋਂ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਵਿੱਚ ਬੈਚੁਲਰ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਕਾਲਜ [[ਰੁਕਮਣੀ ਦੇਵੀ ਅਰੁੰਡੇਲ]] ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.ritzmagazine.in/2013/08/dancing-through-life-crusading-for-a-cause/|title=February ’13 – Crusading for a cause|website=RITZ|archive-url=https://web.archive.org/web/20150829161323/http://www.ritzmagazine.in/2013/08/dancing-through-life-crusading-for-a-cause/|archive-date=29 August 2015|dead-url=yes}}</ref><ref name="indiatimes.com">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/hyderabad-times/A-day-in-the-life-of-Amala-Akkineni/articleshow/1612443872.cms|title=A day in the life of Amala Akkineni|work=The Times of India}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਟੀ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਅਮਲਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਜੋਰ ਪਾਇਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਫਿਲਮ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮਲਾ ਨੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣਾ ਹੈ।<ref name="gorantha">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=x4facuGogBY|title=Amala|date=24 June 2011|publisher=Gorantha Deepam|access-date=29 March 2013}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਅਮਲਾ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ [[ਅਭਿਨੇਤਾ ਅੱਕੀਨੇਨੀ]] ਨਾਗਾਰਜੁਨਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਔਲਾਦ, ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਅੱਕੀਨੇਨੀ ਅਖਿਲ]], ਹੈ। ਇਹ ਅੱਕੀਨੇਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਸਮੇਂ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਮਲਾ ਤੇਲਗੂ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨਾਗਾ ਚੈਤਨਿਆ ਦੀ ਸੌਤੇਲੀ ਮਾਂ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=3204|title=A Kinder Vision|last=Himalayan Academy|website=hinduismtoday.com|access-date=2018-05-10|archive-date=2020-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731075123/https://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=3204|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦੀ।<ref>http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/i-treasure-my-quiet-time-amala-akkineni/article3558589.ece</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਅਮਲਾ ਅੱਕੀਨੇਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ "ਮੈਥਿਲੀ ਇੰਨਾਈ ਕਾਥਾਲੀ" ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ "ਟੀ. ਰਾਜੇਂਦਰ" ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਉੱਪਰ ਪੂਰੀ ਹਿੱਟ ਰਹੀ। ਅਮਲਾ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਸਮੇਤ, ਪਚਾਸ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖਕਾਲੀ ਪਤੀ ਅੱਕੀਨੇਨੀ ਨਾਗਾਰਜੁਨਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ "ਨਿਰਨਾਯਮ" ਅਤੇ "ਸਿਵਾ" ਹਿੱਟ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸਨੇ ਉੱਲਾਡੱਕਮ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਬੇਸਟ ਐਕਟਰਸ- ਮਲਿਆਲਮ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।  == ਅਵਾਰਡ == ; ਦੱਖਣੀ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ  * 1991<span> </span>: ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਬੇਸਟ ਐਕਟਰਸ- ਮਲਿਆਲਮ - ਉੱਲਾਡੱਕਮ ਫ਼ਿਲਮ<ref>https://archive.today/20170208064602/https://archive.org/details/39thAnnualFilmfareMalayalamBestFilmActress</ref> * 2012<span> </span>: ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਬੇਸਟ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਐਕਟਰਸ – ਤੇਲਗੂ – ''ਲਾਈਫ਼ ਇਜ਼ ਬਿਊਟੀਫੁਲ'' ; ਸਿਨੇਮਾ ਅਵਾਰਡ * 2012<span> </span>: ਬੇਸਟ ਆਉਟਸਟੈਂਡਿੰਗ ਐਕਟਰਸ – ''ਲਾਈਫ਼ ਇਜ਼ ਬਿਊਟੀਫੁਲ'' == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; margin-bottom: 34px;" ! ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਚੈਨਲ |- | 2010 | ''ਸੁਪਰ ਮੰਮੀ'' | ਜੱਜ | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] |ਸਟਾਰ ਵਿਜੈ |- | 2014-2015 |''ਉਯਾਮਾਈ'' |ਡਾ ਕਵਿਤਾ ਸੰਦੀਪ | ਤਾਮਿਲ | [[ਜ਼ੀ ਤਾਮਿਲ|ਜ਼ੀ ਤਮਿਲ]] |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=023839|name=Amala}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 7o0nvenjd69bkyrgt0kxsx1wyalvpgz 0 107505 848119 847837 2026-09-28T18:19:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848119 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਮਾਨਨ | image = Anuradha Ramanan.jpg | imagesize = | caption = | pseudonym = | birth_date = {{birth date|1947|06|29|df=y}} | birth_place = [[ਥਨਜੁਵਰ]], [[ਮਦ੍ਰਾਸ ਪ੍ਰੇਸੀਡੇੰਸੀ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] | death_date = {{Death date and age|2010|5|16|1947|6|29|df=y}} | death_place = [[ਚੇਨਈ]], [[ਤਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = {{Flatlist| * Writer * novelist * artist * social activist }} | period = 1977—2010 | genre = | subject = | movement = | signature = | website = }} '''ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਮਾਨਨ''' ([[29 ਜੂਨ]] [[1947]] – [[16 ਮਈ]], [[2010]])<ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/news/tamil-nadu/noted-writer-anuradha-ramanan-passes-away_627217.html|title=Noted writer Anuradha Ramanan passes away|publisher=[[Zee News]]|access-date=17 August 2013}}</ref> ਇੱਕ [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਾਮਿਲ]] ਲੇਖਕ<ref>http://www.thehindu.com/2004/12/07/stories/2004120713180400.htm {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਅਨੁਰਾਧਾ ਦਾ ਜਨਮ 1947 ਨੂੰ ਥੰਜਾਵੁਰ, [[ਤਮਿਲ ਨਾਡੁ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਆਰ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਕੇ ਅਨੁਰਾਧਾ ਇੱਕ ਲੇਖਿਕਾ ਬਣੀ।<ref name="Express">{{Cite news|url=http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article271406.ece?commentId=103962|title=Popular Tamil writer Anuradha Ramanan dead|date=17 May 2010|work=[[The New Indian Express]]|access-date=17 August 2013|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112905/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article271406.ece?commentId=103962|url-status=dead}}</ref> ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਸਾਲਿਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਲੈਣ ਦੇ ਕਈ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੁਰਾਧਾ ਨੇ ਬਤੌਰ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਜੈਨੇਂਦਰਾ ਸਰਸਵਤੀ ਬਾਰੇ ਤੱਥ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਮੰਗਾਈ, ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਦੀ ਸੀ। ਅਨੁਰਾਧਾ ਦਾ ਸਾਹਿਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ 1977 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ "ਐਂਟੀ-ਡਾਇਵੋਰਸ ਦੇ ਲਈ ਸਲਾਹਕਾਰ" ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2003/11/21/stories/2003112101060800.htm|title=Saadhanai Penn – Anuradha Ramanan|date=21 November 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=17 August 2013|archive-date=26 ਨਵੰਬਰ 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20031126201738/http://www.hindu.com/fr/2003/11/21/stories/2003112101060800.htm|dead-url=yes}}</ref> 30 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਰਾਧਾ ਨੇ ਕਰੀਬ 800 ਨਾਵਲ ਅਤੇ 1,230 ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸੀਰਾਈ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਜਿੱਤਿਆ ਜੋ ਆਨੰਦ ਵਿਕਾਤਮਨ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="hindu1">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/05/17/stories/2010051756100500.htm|title=Anuradha Ramanan dead|date=17 May 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=17 August 2013|archive-date=20 ਮਈ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100520013745/http://www.hindu.com/2010/05/17/stories/2010051756100500.htm|dead-url=yes}}</ref><ref name="thehindu.com">http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Anuradha-Ramanan-dead/article16036473.ece</ref> ਇਸਦਾ ਇਹ ਹੀ ਨਾਂ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਕੁਟੂ ਪੁਜੁਕੱਲ, ਓਰੂ ਮੱਲਾਰੀਨ ਪਯਾਨਮ ਅਤੇ ਔਰੂ ਵੈਦੂ ਇਰੂਵਾਸਲ<ref>http://www.tamilnannool.com/anuradha-ramanan-novels/</ref> ਨੂੰ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1991 ਵਿੱਚ ਬਾਲਚੈਂਡਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਔਰ ਵੈਜੂ ਇਰੂ ਵਸੀਲ ਨੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਬੈਸਟ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://dff.nic.in/2011/38th_nff_1991.pdf|title=38th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|format=PDF|access-date=18 August 2013}}</ref> 1988 ਦੀਆਂ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਓਕਾ ਬਾਰੀਆ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਨੰਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।<ref name="HT">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/Chennai/Noted-writer-dead/Article1-544558.aspx|title=Noted writer dead|date=16 May 2010|work=[[The Hindustan Times]]|access-date=17 August 2013|archive-date=17 ਅਗਸਤ 2013|archive-url=https://archive.today/20130817190543/http://www.hindustantimes.com/India-news/Chennai/Noted-writer-dead/Article1-544558.aspx|dead-url=yes}}</ref> ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਰਚਨਾਈ ਪੁੰਕਲ, ਪਾਸਮ ਅਤੇ ਕਾਨਕੰਡਨ ਤੌਜ਼ੀ ਨੂੰ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਐਮ. ਜੀ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। === ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਆਹ === ਅਨੁਰਾਧਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕਾਰਨ [[16 ਮਈ]], [[2010]] ਵਿੱਚ 62 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ<ref name="thehindu.com"/> [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਖੇ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਰਾਮਾਨਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ। === ਵਿਵਾਦ === ਲੇਖਕ ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਮਾਨਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਜੈਂਨੇਦਰਾ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ 1992 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅੰਮਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">https://timesofindia.indiatimes.com/india/Seer-threatened-to-bump-me-off-Tamil-writer/articleshow/940899.cms</ref> ਉਸ ਨੇ ਮੱਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰਿਆ ਜੈਂਨੇਦਰਾ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵਾਰ ਮਿਲੀ। ਇੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਪੈਗੰਬਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧਮਕਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਜੈਂਨੇਦਰਾ ਸਰਸਵਤੀ ਉੱਪਰ ਵੀ ਜਿਨਸੀ ਦੁਰਾਚਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਸੀ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, ਉਸਨੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਨੋਟਬੁੱਕ ਵਿੱਚੋਂ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਔਰਤ ਮੈਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਜਦੀਕੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਸਵਤੀ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਔਰਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ "ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ" ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਈ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਰੱਖੇ। ਰਮਨਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਡਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕਤਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੱਕ ਟਰੱਕ ਨੇ ਉਸਦੀ ਕਾਰ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਜਾਨ 'ਤੇ ਹੋਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦਸੰਬਰ 2004 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਸਨੇ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ 12 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਜਦੋਂ ਕਥਿਤ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਸੀ। <ref >{{cite web | title=Tamil writer makes in-camera statement in court | website=outlookindia.com/ | date=6 December 2004 | url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/tamil-writer-makes-in-camera-statement-in-court/265890 | access-date=15 July 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211124062629/https://www.outlookindia.com/newswire/story/tamil-writer-makes-in-camera-statement-in-court/265890 | archive-date=24 ਨਵੰਬਰ 2021 | url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|colwidth=30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] thb90fu0jrypkh0muahr0ebgs9fhgp9 0 107875 848260 847897 2026-09-29T05:41:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848260 wikitext text/x-wiki {{Infobox University |native_name={{lang|arz|جامعة القاهرة}} |image= Cairo University Crest.png |image_size=170px |caption=[[ਥੋਥ]], ਗਿਆਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਹਾਇਓਰੋਗਲੀਫ਼ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ |latin_name= |motto= |mottoeng= |established={{start date and age|1908}} |type= ਪਬਲਿਕ |affiliation= |endowment= |chancellor= |president= |dean=|faculty= |staff=12,158 |students=280,000 |undergrad=|postgrad= |doctoral= |other= |city=[[ਗੀਜ਼ਾ|ਗੀਜ਼ਾ ਸਿਟੀ]] |province=[[ਗੀਜ਼ਾ ਗਵਰਨਰੇਟ|ਗੀਜ਼ਾ]] |country=[[ਮਿਸਰ]] |coor={{coord|30.02760|N|31.21014|E |source:placeopedia|display=inline, title}} |campusਅਰਬਨ |former_names=ਮਿਸਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ <br /> ਰਾਜਾ ਫੌਦ ਪਹਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |free_label= |free= |nickname= |affiliations=[[ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ]]|website=[https://cu.edu.eg/ cu.edu.eg/]|logo=|footnotes=}} [[ਤਸਵੀਰ:CairoUniv.jpg|right|thumb|ਕਾਹਿਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] [[ਤਸਵੀਰ:Cairo_University_Central_Library.jpg|thumb|ਕਾਹਿਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]] '''ਕਾਹਿਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''' ({{lang-arz|جامعة القاهرة}} ''{{transl|arz|Gām‘et El Qāhira}}'' 1908 ਤੋਂ 1940 ਤੱਕ '''ਮਿਸਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''', ਅਤੇ 1940 ਤੋਂ 1952 ਤੱਕ '''ਰਾਜਾ ਫੌਦ ਪਹਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''') [[ਮਿਸਰ]] ਦੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਪਬਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।  ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕੈਂਪਸ ਕਾਹਿਰਾ ਤੋਂ ਨੀਲ ਦੇ ਪਾਰ ਗੀਜ਼ਾ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਹ 21 ਦਸੰਬਰ 1908 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ;<ref name="eng.cu.edu.eg">"Brief history and development of Cairo University." Cairo University Faculty of Engineering. http://www.eng.cu.edu.eg/CUFE/History/CairoUniversityShortNote/tabid/81/language/en-US/Default.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140820190021/http://www.eng.cu.edu.eg/CUFE/History/CairoUniversityShortNote/tabid/81/language/en-US/Default.aspx |date=2014-08-20 }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਾਹਿਰਾ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਕਤੂਬਰ 1929 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ ਆਰਟਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਫੈਕਲਟੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਗੀਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਅਲ ਅਜ਼ਹਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਉੱਚੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਕੂਲ ਸਨ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਗ ਕਾਲਜ ਬਣ ਗਏ। ਇਹ 1908 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਮਿਸਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਅਤੇ ਫੰਡ ਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1925 ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਫੌਦ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਸਟੇਟ ਸੰਸਥਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।<ref>Cuno, Kenneth M. Review: Cairo University and the Making of Modern Egypt by Donald Malcolm Reid. JSTOR. https://www.jstor.org/stable/368175</ref> 1940 ਵਿਚ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ, ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫੌਦ ਪਹਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਨਵੰਬਰ 1952 ਦੇ ਫ੍ਰੀ ਅਫਸਰ ਰਾਜ ਪਲਟੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੁਣ 22 ਫੈਕਲਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 155,000 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾਖਲ ਹਨ<ref>Cairo University. The roots of Cairo University. Arabic language. http://cu.edu.eg/ar/page.php?pg=contentFront/SubSectionData.php&SubSectionId=29 English language. http://cu.edu.eg/page.php?pg=contentFront/SubSectionData.php&SubSectionId=29</ref>। ਇਸਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਖਲੇ ਪੱਖੋਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾਨ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 21 ਦਸੰਬਰ 1908 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਈ ਅੰਗ ਕਾਲਜ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ (كلية الهندسة) ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ 1816 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ 1854 ਵਿੱਚ ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਸੁਡਾਨ ਦੇ ਖ਼ਦੀਵ ਸਯਦ ਪਾਸ਼ਾ ਨੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਾਹਿਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਅਲ ਅਜ਼ਹਰ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਲਟ ਯੂਰਪੀਅਨ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਿਵਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹੋਰ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਮਾਡਲ ਬਣ ਗਈ। 1928 ਵਿਚ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। <ref>{{Cite journal|last=Mariz Tudros|date=18–24 March 1999|title=Unity in diversity|url=http://weekly.ahram.org.eg/1999/421/li1.htm|journal=Al Ahram Weekly|volume=421|access-date=28 October 2013|archive-date=30 ਮਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140530205258/http://weekly.ahram.org.eg/1999/421/li1.htm|dead-url=yes}}</ref>{{lang|ar|كلية الهندسة}} == ਨਿਊ ਸੈਂਟਰਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Cairo_U_Clock.jpg|thumb|ਕਾਹਿਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਘੰਟਾ, ਅਮਰ ਰਾਡੀ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੀ ਫੋਟੋ]] ਇੱਕ ਨਵ ਸੈਂਟਰਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ।<ref>[http://www.cu.edu.eg/english/Services/New%2520Central%2520Library.aspx New Central Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310150807/http://www.cu.edu.eg/english/Services/New%20Central%20Library.aspx |date=2012-03-10 }} {{Cite web |url=http://www.cu.edu.eg/english/Services/New%20Central%20Library.aspx |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2025-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310150807/http://www.cu.edu.eg/english/Services/New%20Central%20Library.aspx |archive-date=2012-03-10 |url-status=bot: unknown}}, Cairo University.</ref> == ਮਸ਼ਹੂਰ ਐਲੂਮਨੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Yasser-arafat-1999.jpg|thumb|ਯਾਸਰ ਅਰਾਫਾਤ, 1956]] [[ਤਸਵੀਰ:Mohamed_el-Baradei.jpg|thumb|ਮੁਹੰਮਦ ਅਲ-ਬਰਾਦੀ, 1962]] [[ਤਸਵੀਰ:Naguib_Mahfouz_HR.jpg|thumb|ਨਜੀਬ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼, 1934]] * ਹੁਸੈਨ ਫਾਵਜ਼ੀ ਅੱਲਨਜਰ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਸਿਆਸੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ * ਨੈਮਾ ਇਲਿਆਸ ਅਲ ਅਯੂਬੀ, ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵਕੀਲ<ref name="woman">{{Cite web|url=http://weekly.ahram.org.eg/Archive/2004/672/chrncls.htm|title=Al-Ahram Weekly {{!}} Chronicles {{!}} Lady lawyer|last=Rizk|first=Yunan Labib|website=weekly.ahram.org.eg|access-date=2016-09-29|archive-date=2016-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002200606/http://weekly.ahram.org.eg/Archive/2004/672/chrncls.htm|dead-url=yes}}</ref> * ਬੋਤਰਸ ਬੋਤਰਸ-ਗ਼ਾਲੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਸੈਕਟਰੀ-ਜਨਰਲ (ਯੂਐਨ) 1992-1996 * ਤਾਹਿਰ ਅਲਗਾਮਾਲ, ਅਲਗਾਮਾਲ ਏਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਅਤੇ "ਐਸਐਸਐਲ ਦਾ ਪਿਤਾ" * ਵਾਏਲ ਘਨੀਮ, ਮਿਸਰ ਦਾ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ 2011 ਦੀ ਮਿਸਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਹਸਤੀ  * [[ਸਦਾਮ ਹੁਸੈਨ]],  [[ਇਰਾਕ]] ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਸਦਰ * ਯੁਰਿਕੋ ਕੋਇਕ, ਜਾਪਾਨੀ ਰਾਜਨੇਤਾ, ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਟੋਕੀਓ ਦੇ ਗਵਰਨਰ * ਆਦਲੀ ਮਨਸੂਰ, ਮਿਸਰ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕੋਰਟ ਦਾ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ * ਅਮਰ ਮੂਸਾ, ਅਰਬ ਲੀਗ ਦਾ 2001-2011 ਤੱਕ ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਮਿਸਰੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸੋਧ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ * ਉਮਰ ਸ਼ਰੀਫ, ਅਭਿਨੇਤਾ,  [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] ਅਤੇ ਤਿੰਨ [[ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਇਨਾਮ]] ਲਈ ਨਾਮਜਦ  * ਮੈਗਡੀ ਯਾਕੂਬ, ਇਮਪੀਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਾਰਡੀਓਥੋਰੇਸਕ ਸਰਜਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ * ਹਿਸਾਮ ਬਰਕਤ, ਮਿਸਰ ਦਾ ਮਕਤੂਲ ਪ੍ਰੌਸੀਕੁਆਟਰ ਜਨਰਲ  * [[ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਰਸੀ]], ਮਿਸਰ ਦਾ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ ਪ੍ਰਧਾਨ  * ਸ਼ਾਕਿਰ ਅਲ-ਮਾਰਕਬੀ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਮੰਤਰੀ ਮੁਹੰਮਦ === ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ === * [[ਨਜੀਬ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼]], [[ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ]] 1988 ਵਿੱਚ  * [[ਯਾਸਿਰ ਅਰਾਫ਼ਾਤ]], [[ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ]] 1994 ਵਿੱਚ  * ਮੁਹੰਮਦ ਅਲ-ਬਰਾਦੀ, [[ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ]] 2005 ਵਿੱਚ  == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://cu.edu.eg/ Cairo University Official Website] * [https://www.facebook.com/cu.edu.eg/ Official Page on Facebook] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ]] euilq6kcudgz2d714anm9sy31zf7ty7 0 109468 848148 634488 2026-09-28T20:22:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848148 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅੰਗਦ ਬੇਦੀ | image = Angad Bedi gracing ‘Filmfare Glamour & Style Awards 2016’.jpg | imagesize = | alt = | caption = 2016 ਵਿੱਚ ਬੇਦੀ | birthname = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1983|02|06}}<ref>{{Cite news|url=http://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/neha-dhupia-and-angad-bedi-age-and-date-of-birth-all-details-about-the-celebrity-couple/226649|title=Neha Dhupia and Angad Bedi age and date of birth: All details about the celebrity couple|access-date=2018-05-14|language=en-GB}}</ref> | birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} Death date then birth --> | death_place = | othername = | occupation = ਅਦਾਕਾਰ, ਮਾਡਲ | yearsactive = 2004-ਹੁਣ ਤੱਕ | parents = [[ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]] (ਪਿਤਾ) | spouse = {{marriage|[[ਨੇਹਾ ਧੂਪੀਆ]]|2018}} | website = }} '''ਅੰਗਦ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ''' (ਜਨਮ 6 ਫਰਵਰੀ 1983) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/rumoured-couple-nora-fatehi-angad-bedi-share-the-same-birthday-wish-each-other-in-the-sweetest-way-possible/articleshow/57016419.cms Angad Fatehi]</ref> ਅੰਗਦ ਨੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਦੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ''ਕਾਇਆ ਤਾਰਨ'' ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਫਾਲਤੂ'' (2011) ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅੰਗਦ 'ਸਟਾਰ ਵਨ' ਦੇ ਕੁਕਿੰਗ ਸ਼ੌਅ ''ਕੁੱਕ ਨਾ ਕਹੋ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਯੂਟੀਵੀ ਬਿੰਦਾਸ]] ਦੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ''ਇਮੋਸ਼ਨਲ ਅੱਤਿਆਚਾਰ'' ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਦੇ [[ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ]] ਸੀਜ਼ਰ 3 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਅੰਗਦ ਫਿਲਹਾਲ ਜੋਹਨ ਆਗਸਟੀਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਲਿਟਲ ਗੌਡਫਦਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਗਦ ਨੂੰ ''ਉਂਗਲੀ'' (2014), [[ਪਿੰਕ]] (2016) ਫਿਲਮਾਂ ਕਰਕੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/angad-singh-bedi-pink-is-the-new-black/article9115123.ece|title=Angad Singh Bedi: ‘Pink is the new black’|first=Allan Moses|last=Rodricks|date=16 September 2016|publisher=[[The Hindu]]|access-date=16 ਜੁਲਾਈ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916111831/http://www.thehindu.com/features/metroplus/angad-singh-bedi-pink-is-the-new-black/article9115123.ece|archive-date=16 ਸਤੰਬਰ 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/pink-is-actually-for-the-men-angad-bedi/story-gcB4oosKNeIH4yXWD61HkM.html|title=Pink is actually for the men: Angad Bedi|date=16 September 2016|publisher=}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਐਮੇਜ਼ਾਨ ਦੀ ਲੜੀ 'ਇਨਸਾਈਡ ਐਜ' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web | title = Angad Bedi reveals he got inspired from MS Dhoni for his role in 'Inside Edge' |work = [[Daily News and Analysis]] | date =2017-07-14 | accessdate = 2017-07-17 | url = http://www.dnaindia.com/bollywood/report-angad-bedi-reveals-he-got-inspired-from-ms-dhoni-for-his-role-in-inside-edge-2502363 }}</ref><ref>{{Cite web | title = Hope someone casts Richa Chadha with me in a film: Angad Bedi |work = [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ]] | date =2017-07-15 | accessdate = 2017-07-17 | first=Sweta | last=Kaushal| url = http://www.hindustantimes.com/bollywood/hope-someone-casts-richa-chadha-with-me-in-a-film-angad-bedi/story-AR42rK10E5ns8lDVYcOlbO.html }}</ref> ਉਹ [[ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ]] ਨਾਲ ''ਟਾਈਗਰ ਜਿੰਦਾ ਹੈ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ [[ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਫਿਲਮ [[ਸੂਰਮਾ (ਫਿਲਮ)|ਸੂਰਮਾ]] (2018) ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਅੰਗਦ ਦਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ [[ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]] ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਅੰਡਰ -19 ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਖੇਡਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਭਾਰਤੀ ਸਕੂਲ,ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/off-the-field/Yuvraj-Singh-bats-for-Angad-Bedis-new-movie/articleshow/45219955.cms|title=Yuvraj Singh bats for Angad Bedi's new movie - Times of India|publisher=}}</ref><ref name="cricketcountry.com">{{cite web|url=http://www.cricketcountry.com/photos/others/photo-angad-bedi-wishes-father-bishan-singh-bedi-on-birthday-333633|title=PHOTO: Angad Bedi wishes father Bishan Singh Bedi on birthday|date=25 September 2015|publisher=|access-date=16 ਜੁਲਾਈ 2018|archive-date=25 ਜੂਨ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625222917/http://www.cricketcountry.com/photos/others/photo-angad-bedi-wishes-father-bishan-singh-bedi-on-birthday-333633|dead-url=yes}}</ref> ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.filmfare.com/interviews/quick-5-with-angad-bedi-15606.html|title=Quick 5 with Angad Bedi|publisher=}}</ref> ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਅੰਗਦ ਬੇਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਦੋ ਸੌਤੇਲੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਹਨ।<ref name="cricketcountry.com"/> ਅੰਗਦ ਨੇ 10 ਮਈ, 2018 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰ [[ਨੇਹਾ ਧੂਪੀਆ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=Neha Dhupia and Angad Bedi are wife and husband now|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/neha-dhupia-and-angad-bedi-are-wife-and-husband-now-see-pics-from-wedding/story-6OA83592vnBPWIUS0txrcK.html|work=[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ]]|date=May 10, 2018}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 2xlaq70281l23uxfjno1dll600rqx4t 0 111883 848313 822330 2026-09-29T09:20:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848313 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=ਗੇਲੋ|image=Gelo poster.jpg|alt=|caption=''ਗੇਲੋ'' ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ|director=ਮਨਭਵਨ ਸਿੰਘ|producer=ਨਿਧੀ ਐਮ ਸਿੰਘ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ|writer=ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ, ਮਨਭਵਨ ਸਿੰਘ|starring=[[ਜਸਪਿੰਦਰ ਚੀਮਾ]], [[ਪਵਨ ਮਲਹੋਤਰਾ]], ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੱਧੂ, ਅਦਿੱਤਿਆ ਸ਼ਰਮਾ, ਰਾਜ ਧਾਲੀਵਾਲ|music=ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ|cinematography=ਜਤਿੰਦਰ ਸਾਈਰਾਜ |editing=|studio=ਸੈਲੀਬਰੇਸ਼ਨ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਅਤੇ ਸੋਨਾਰਕ ਸੋਲਯੂਸ਼ਨਜ਼|released={{Film date|2016|08|05|df=y}}|country=[[ਭਾਰਤ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]]|language=ਪੰਜਾਬੀ}} '''ਗੇਲੋ,''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੀ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਲੇਖਕ, ਸਵਰਗੀ [[ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ, ਗੇਲੋ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਮਨਭਵਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਹੈ। ਸੈਲੀਬਰੇਸ਼ਨ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਅਤੇ ਸੋਨਾਰਕ ਸੋਲਯੂਸ਼ਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜਸਪਿੰਦਰ ਚੀਮਾ]] ਅਤੇ ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੰਗੀਤ ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ 5 ਅਗਸਤ 2016 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://punjabipollywood.com/with-gelo-jaspinder-cheema-stands-up-for-women-empowerment/|title=Jaspinder Cheema stands up for Women Empowerment!|date=7 July 2016|publisher=PunjabiPollywood}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://punjabireel.in/gelo-upcoming-punjabi-movie-jaspinder-cheema/|title=GELO UPCOMING PUNJABI MOVIE|date=3 Feb 2016|publisher=Punjabi Reel}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/punjabi-cinema-in-2016/article8927616.ece|title=Punjabi films score big this year|date=1 Aug 2016|publisher=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160801074022/http://www.thehindu.com/features/cinema/punjabi-cinema-in-2016/article8927616.ece|archive-date=1 ਅਗਸਤ 2016|access-date=13 ਅਕਤੂਬਰ 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://punjabi.jagran.com/news/state-8480889.html|title=ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ ਫ਼ਿਲਮ 'ਗੇਲੋ': ਗੁਰਜੀਤ, ਚੀਮਾ|date=29 July 2016|publisher=Punjabi Jagran}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nirpakhawaaz.in/talwandi-sabo/%E0%A8%AB%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A8%AE-%E0%A8%97%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%8B-%E0%A8%9A-%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A8%96%E0%A8%BE%E0%A8%88-%E0%A8%A6%E0%A9%87%E0%A8%A3%E0%A8%97/|title=ਫ਼ਿਲਮ ‘ਗੇਲੋ’ ‘ਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਗੇ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਈ ਚਿਹਰੇ|date=31 July 2016|publisher=Nirpakh Awaaz|access-date=13 ਅਕਤੂਬਰ 2018|archive-date=21 ਸਤੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921073030/http://www.nirpakhawaaz.in/talwandi-sabo/%E0%A8%AB%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A8%AE-%E0%A8%97%E0%A9%87%E0%A8%B2%E0%A9%8B-%E0%A8%9A-%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A8%96%E0%A8%BE%E0%A8%88-%E0%A8%A6%E0%A9%87%E0%A8%A3%E0%A8%97/|dead-url=yes}}</ref> == ਸੰਖੇਪ == ਗੇਲੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰਮੇਲ ਕੌਰ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਮਾਲਵਾ]] ਖੇਤਰ 'ਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/gyan-zone/inspired-by-meaning/203730.html|title=Inspired by meaning|date=3 Mar 2016|publisher=[[The Times of India]]|access-date=13 ਅਕਤੂਬਰ 2018|archive-date=6 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706030317/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/gyan-zone/inspired-by-meaning/203730.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/cities/amritsar/-gelo-shows-journey-of-a-woman-from-promising-life-to-dark-end/274762.html|title=‘Gelo’ shows journey of a woman from promising life to dark end|date=2 Aug 2016|publisher=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] l|access-date=13 ਅਕਤੂਬਰ 2018|archive-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170208031801/http://www.tribuneindia.com/news/cities/amritsar/-gelo-shows-journey-of-a-woman-from-promising-life-to-dark-end/274762.html|url-status=dead}}</ref> == ਕਾਸਟ == * [[ਜਸਪਿੰਦਰ ਚੀਮਾ]] ਗੇਲੋ ਵਜੋਂ * ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ [[ਪਵਨ ਮਲਹੋਤਰਾ]]  * ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਮਾ ਵਜੋਂ  * ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੱਧੂ ਜਗਤਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ  * ਆਦਿਤਿਆ ਤਾਰਨਾਚ  * ਰਾਜ ਧਾਲੀਵਾਲ == ਸੰਗੀਤ == {{Track listing|extra_column=ਗਾਇਕ|total_length=|title1=ਕਮਲੀ|extra1=ਰਿਚਾ ਸ਼ਰਮਾ|music1=ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ|lyrics1=ਰਾਜ ਹੰਸ|length1=03:41|title2=ਟੱਪੇ|extra2=ਤਰੱਨੁਮ ਮਲਿਕ|music2=ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ|lyrics2=ਰਾਜ ਹੰਸ|length2=03:20|title3=ਰੰਗ ਚੜਿਆ|extra3=ਜਾਵੇਦ ਅਲੀ ਅਤੇ ਤਰੱਨੁਮ ਮਲਿਕ|music3=ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ|lyrics3=ਰਾਜ ਹੰਸ|length3=04:36}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 27isagm75hdi1wg7j8gjei7nlj6k2lj 0 113270 848125 847840 2026-09-28T18:31:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848125 wikitext text/x-wiki [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ]] ਇਸਲਾਮੀ ਗਣਰਾਜ ਦੱਖਣ [[ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਇਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਤੇ ਕਦੇ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ, ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਹੈ [[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਰੀਪਬਲਿਕ ਹੈ, 99% ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਹਨ। ਆਬਾਦੀ ਦਾ 80% ਆਬਾਦੀ [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]] ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਬਾਕੀ ਸ਼ੀਆ ਹਨ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਨਾਬਾਲਗ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੀ ਹਨ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਇਹ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1800 ਦਾ ਜ਼ੋਰੋਐਸਟਰੀ 800 ਬੀ ਸੀ ਦੇ ਜਨਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਦ ਵੀ ਖੇਤਰ Ariana ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਰਸੀ ਧਰਮ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੂਰਬੀ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ. 6 ਸਦੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਬੀ.ਸੀ। ਕੇ, ਅਕਮੇਨੇਡਜ਼ ਮੇਡਨ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ. ਫ਼ਾਰਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਬੁਲ ਵਾਦੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਦੀ ਕਬਰ' ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਸਦਾ ਵਿੱਚ 29 ਰਾਜ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। ==ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ੀਆ== ਸ਼ੀਆਵਾਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੇ 7% ਅਤੇ 20% ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਸੁੰਨੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਹਨ ==ਹਿੰਦੂਵਾਦ== ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਅਨੁਮਾਨਿਤ 1,000 ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਜਿਆਦਾਤਰ [[ਕਾਬੁਲ]] ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਬਹੁ-ਧਰਮੀ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਬਹੁਮਤ ਬਿੰਦੂ ਜਾਂ ਹਿੰਦੂ ਸੀ 11 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਏ. ਇਥੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਇਰਾਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ, ਦੱਖਣੀ ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ.<ref name="rfi">[http://www.rfi.fr/actuen/articles/119/article_5843.asp Sikhs struggle for recognition in the Islamic republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180930190603/http://www1.rfi.fr/actuen/articles/119/article_5843.asp |date=2018-09-30 }}, by Tony Cross.</ref><ref>{{Cite web |url=http://news.in.msn.com/international/article.aspx?cp-documentid=250427553 |title=Minority Hindu and Sikh population shrinking in Afghanistan:US |access-date=2018-11-28 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224215730/http://www.msn.com/en-in/news/world?cp-documentid=250427553 |dead-url=yes }} {{Cite web |url=http://www.msn.com/en-in/news/world?cp-documentid=250427553 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-12 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224215730/http://www.msn.com/en-in/news/world?cp-documentid=250427553 |dead-url=unfit }}</ref><ref>Legal traditions of the world: sustainable diversity in law, H. Patrick Glenn Edition 3, Oxford University Press, 2007</ref><ref><cite class="citation web">[http://www.hindustantimes.com/chandigarh/dark-days-continue-for-sikhs-and-hindus-in-afghanistan/article1-1255023.aspx "Dark days continue for Sikhs and Hindus in Afghanistan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224215729/https://www.hindustantimes.com/chandigarh/dark-days-continue-for-sikhs-and-hindus-in-afghanistan/story-6SSLOpBTjGbZVCuWaByyIO.html |date=2018-12-24 }} {{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/chandigarh/dark-days-continue-for-sikhs-and-hindus-in-afghanistan/story-6SSLOpBTjGbZVCuWaByyIO.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224215729/https://www.hindustantimes.com/chandigarh/dark-days-continue-for-sikhs-and-hindus-in-afghanistan/story-6SSLOpBTjGbZVCuWaByyIO.html |archive-date=2018-12-24 |url-status=bot: unknown}}. </cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ]] qo5ccf9qlh14i0x7qtdws5hf4ev49jx 0 115469 848307 774605 2026-09-29T08:56:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848307 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |image = |office = [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ |term_start = 2002 |term_end = 2007 |predecessor = [[ਤੇਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ]] |successor = [[ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ]] |constituency = [[ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] |office1 = |primeminister1 = |term_start1 = |term_end1 = |predecessor1 = |successor1 = |office2 = |primeminister2 = |term_start2 = |term_end2 = |predecessor2 = |successor2 = |birth_date = |birth_place = | occupation =[[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] |children = |party = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] (2002-2017)<br>[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (2017-ਹੁਣ ਤੱਕ) |alma_mater = |profession = | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] |sibling = |website = }} '''ਗੁਰਕੰਵਲ ਕੌਰ''' ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਸਿਆਸਤਦਾਨ|ਸਿਆਸਤਦਨ]] ਹੈ।<ref>{{cite web | url=http://www.hindustantimes.com/punjab/beant-singh-s-daughter-to-quit-as-special-invitee-of-congress-ppcc-capt-amarinder/story-DFfE61sBJMswkCPUof5jnN.html | title=Beant Singh’s daughter to quit as special invitee of Congress | work=hindustantimes.com | accessdate=29 July 2016}}</ref> ਉਹ 2002 ਤੋਂ 2007 ਤੱਕ [[ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਤੋਂ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{cite web | url=http://www.elections.in/punjab/assembly-constituencies/jalandhar-cantt.html | title=Sitting and previous MLAs from Jalandhar Cantt. Assembly Constituency | work=elections.in | accessdate=29 July 2016 | archive-date=13 ਸਤੰਬਰ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160913054257/http://www.elections.in/punjab/assembly-constituencies/jalandhar-cantt.html | dead-url=yes }}</ref> ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਕੰਵਲ ਕੌਰ ਪਹਿਲਾਂ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ ਪਰ 2017 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ [[ਅਰੁਣ ਜੇਤਲੀ|ਅਰੁਣ ਜੇਟਲੀ]] ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਬੀਜੇਪੀ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਵਿਜੇ ਸਾਂਪਲਾ|ਵਿਜੈ ਸਾਂਪਲਾ]] ਦੀ ਮੌਜਦਗੀ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ।<ref>After 1 day in BJP she rejoined Congress Party in the presence of Capt Amrinder Singh President Punjab Congress{{cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070330/jal.htm#1 | title=Congress leaders keep Gurkanwal guessing | work=tribuneindia.com | accessdate=29 July 2016}}</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/ex-cm-beant-singhs-daughter-joins-bjp/articleshow/56554198.cms Ex-CM Beant Singh's daughter joins BJP]</ref><ref>[http://indianexpress.com/elections/punjab-assembly-elections-2017/punjab-polls-former-chief-minister-beant-singhs-daughter-gurkanwal-kaur-joins-bjp-4474561/ Beant Singh’s daughter Gurkanwal Kaur joins BJP]</ref> ==ਪਰਿਵਾਰ== ਗੁਰਕੰਵਲ ਕੌਰ ਦਾ ਭਰਾ [[ਤੇਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਤੇਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ]] ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ [[ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ (ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ)|ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ]] 1992 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ [[ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ|ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{cite web | url=http://electioncommissionindia.co.in/dynasties-in-indian-politics/political-families-of-punjab/62/ | title=Political families of Punjab,।ndia | work=electioncommissionindia.co.in/ | accessdate=17 July 2016 | archive-date=25 ਅਗਸਤ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160825211944/http://electioncommissionindia.co.in/dynasties-in-indian-politics/political-families-of-punjab/62/ | dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/beant-singhs-daughter-not-allowed-entry-into-burail-jail/article1881611.ece | title=Beant Singh’s daughter not allowed entry into Burail jail | work=thehindu.com | accessdate=29 July 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਰਿਵਾਰ]] ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== *[http://eci.nic.in/archive/se2002/pollupd/ac/states/s19/acnstcand29.htm Election Commission of।ndia Punjab State Elections 2002] *[http://www.tribuneindia.com/2002/20020227/punjab-mlas.htm Punjab Assembly Elections-2002 winners] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2019]] lhew02hnqt25l63h5egvmunt3993ghk 0 117098 848217 576395 2026-09-29T02:47:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848217 wikitext text/x-wiki '''ਐਂਡਰਿਊ ਸ.ਕਰੇਅ''' (11 ਜੂਨ, 1986- 28 ਅਗਸਤ 2014)<ref>{{cite web|title=Andrew S. Cray Obituary|url=http://chippewa.com/news/local/obituaries/andrew-s-cray/article_fb787c13-44d9-59d9-a289-73d74877e1d2.html|website=Chippewa.com|publisher=The Chippewa Herald|accessdate=28 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20140906212753/http://chippewa.com/news/local/obituaries/andrew-s-cray/article_fb787c13-44d9-59d9-a289-73d74877e1d2.html|archive-date=6 ਸਤੰਬਰ 2014|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕੀ]] [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.]] ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਸੀ। ਕਰੇਅ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਗੈਰ-ਭੇਦਭਾਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਫੋਰਡੇਵਲ ਕੇਅਰ ਐਕਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|title=Andy Cray and His Life’s Work|url=https://transgenderequality.wordpress.com/2014/08/30/andy-cray-and-his-lifes-work/|website=National Center for Transgender Equality}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਐਂਡਰਿਊ ਕਰੇਅ ਦਾ ਜਨਮ ਚਿਪੇਵਾ ਫਾਲਜ਼, ਵਿਸਕੋਨਸਿਨ 'ਚ ਸਟੀਵ ਅਤੇ ਏਰਡਿਸ ਕਰੇਅ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।<ref name=northby>{{cite news|last1=An|first1=Jenny|title=From Andrea to Andy|url=http://www.northbynorthwestern.com/story/andy-cray/|accessdate=4 February 2018|issue=5 June 2004|publisher=North by Northwestern|archive-date=10 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210201217/http://www.northbynorthwestern.com/story/andy-cray/|dead-url=yes}}</ref> ਕਰੇਅ ਚਿਪੇਵਾ ਫਾਲਜ਼ ਦੇ ਹਾਈਸਕੂਲ ਕਲਾਸ 2004 ਦੀ ਭਾਸ਼ਣਕਾਰ ਸੀ।<ref>{{cite news|last1=Hage|first1=Jeffrey|title=Chi-Hi graduates take last long step|url=http://chippewa.com/news/chi-hi-graduates-take-last-long-step/article_91a251b1-9468-5618-a8ce-5e4f91aca9a5.html|accessdate=28 January 2018|issue=5 June 2004|publisher=The Chippewa Herald|archive-url=https://web.archive.org/web/20180128190456/http://chippewa.com/news/chi-hi-graduates-take-last-long-step/article_91a251b1-9468-5618-a8ce-5e4f91aca9a5.html|archive-date=28 ਜਨਵਰੀ 2018|url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] 346p1wbbyyyee4b9mx5wz3l8a3cuqm5 0 117507 848196 709720 2026-09-29T01:50:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848196 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ| name=ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ |native_name= |native_name_lang= |image=Ishwarchandra_Vidyasagar.jpg |imagesize=|alt= |caption=ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ |birth_name=ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆ|birth_date={{birth date|df=yes|1820|9|26}}|birth_place=[[Birsingha]], [[Bengal Presidency]], [[British India]]<br/>(now in [[West Bengal]], [[India]])|death_date={{death date and age|df=yes|1891|7|29|1820|9|26}}|death_place=[[Calcutta]], [[Bengal Presidency]], [[British India]]<br/>(now [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]])|resting_place=|occupation=Writer, philosopher, scholar, educator, translator, publisher, reformer, philanthropist|nationality=[[Presidencies and provinces of British India|Indian]]|citizenship=ਭਾਰਤੀ|education=|alma_mater=[[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਲਜ]] (1828-1839)|genre=|movement=[[ਬੰਗਾਲੀ ਪੁਨਰ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਲਹਿਰ]]|notableworks=|spouse=Dinamani Devi|children=Narayan Chandra Bandyopadhyaya|relatives=Thakurdas Bandyopadhya (father)<br/>Bhagavati Devi (mother)|awards=|signature=|signature_alt=|website=}}<nowiki> </nowiki>'''ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ''' (26 ਸਤੰਬਰ 1820 - 29 ਜੁਲਾਈ 1891),<ref>{{Cite web|url=https://www.mapsofindia.com/on-this-day/29-july-1891-social-reformer-ishwar-chandra-vidyasagar-passes-away|title=Social Reformer Vidyasagar passes away}}</ref> ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਂ '''ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ''' ''(Ishshor Chôndro Bôndopaddhae),'' ਇੱਕ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦਵੀਪ ਦਾ]] ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.whereincity.com/india/great-indians/literary-persons/ishwar-chandra.php|title=Ishwar Chandra Vidyasagar|last=|first=|publisher=www.whereincity.com|access-date=20 December 2008|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225011712/http://www.whereincity.com/india/great-indians/literary-persons/ishwar-chandra.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.americanchronicle.com/articles/26148|title=Ishwar Chandra Vidyasagar: A Profile of the Philanthropic Protagonist|last=|first=|publisher=www.americanchronicle.com|access-date=20 December 2008}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਿੱਖਿਅਕ, ਲੇਖਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਪ੍ਰਿੰਟਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਉੱਦਮੀ, ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ। [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਗੱਦ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਤਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਤਰਕਸੰਗਤ ਅਤੇ ਸਰਲ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਚਾਰੇਲ ਵਿਲਕੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਪੰਚਾਂਨ ਕਰਮਕਰ ਨੇ 1780 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਬੰਗਾਲੀ ਟਾਈਪ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਅਖੱਰ ਕੱਟ ਕੇ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰਵਿਆਹ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁਹਿੰਮਕਾਰ ਸਨ।<ref>{{Cite journal|last=H. R. Ghosal|year=1957|title=THE REVOLUTION BEHIND THE REVOLT (A comparative study of the causes of the 1857 uprising)|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=20|pages=293–305|jstor=44304480}}</ref><ref name="Asthana1974">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AxAqAAAAYAAJ|title=Women's Movement in India|last=Pratima Asthana|publisher=Vikas Publishing House|year=1974|isbn=978-0-7069-0333-1|page=22|access-date=17 December 2018}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਵਿਧਾਨਕ ਕੈਂਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੇ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਰੀ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ [[ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜੀ|ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਨੇ]] ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਲ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਉਲੰਘਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹਿੰਦੂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰਵਿਆਹ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ,1856 ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Gupta2015">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yt6oCgAAQBAJ&pg=PT30|title=Nineteenth-Century Colonialism and the Great Indian Revolt|last=Amit Kumar Gupta|date=5 October 2015|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-317-38668-1|pages=30–|access-date=17 December 2018}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Belkacem Belmekki|year=2008|title=A Wind of Change: The New British Colonial Policy in Post-Revolt India|journal=AEDEAN: Asociación Española de Estudios Anglo-americanos|volume=2|issue=2|pages=111–124|jstor=41055330}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਲਜ, ਕਲਕੱਤਾ (ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ) ਤੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ " ''ਵਿਦਿਆਸਗਰ'' " ( [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ''ਵਿੱਦਿਆ'' ਦਾ ਅਰਥ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ''ਸਾਗਰ'' ਅਰਥ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ) ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ। [[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਦੇ]] ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਨਿਲ ਕੁਮਾਰ ਗਾਇਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="sahitya-sasi raj akademi">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4567|title=The Encyclopaedia of Indian Literature|last=Lal|first=Mohan|publisher=Sahitya Akademi|year=2006|isbn=978-81-260-1221-3|pages=4567–4569|chapter=Ishwarchandra Vidyasagar}}</ref> 2004 ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਬੰਗਾਲੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ 9 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3623345.stm|title=Listeners name 'greatest Bengali'|date=14 April 2004|work=BBC|access-date=16 April 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/2004/04/17/stories/2004041703001700.htm|title=International : Mujib, Tagore, Bose among `greatest Bengalis of all time'|date=17 April 2004|website=The Hindu|access-date=4 ਜੂਨ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225011708/https://www.thehindu.com/2004/04/17/stories/2004041703001700.htm|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://archive.thedailystar.net/2004/04/16/d4041601066.htm|title=Bangabandhu judged greatest Bangali of all time|date=16 April 2004|website=The Daily Star|access-date=4 ਜੂਨ 2019|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225011711/http://archive.thedailystar.net/2004/04/16/d4041601066.htm|url-status=dead}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Vidyasagar_birthplace.jpg|thumb|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਵਿੱਦਸਗਰ ਦਾ ਜਨਮ, ਬੀਰਸਿੰਘਾ, ਘਾਟਲ]] ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰਾ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਹਿੰਦੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 26 ਸਤੰਬਰ 1820 ਨੂੰ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਮੇਦਨਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਘਾਟਲ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬੀਰਸਿੰਘੇ <span lang="bn" dir="ltr">ਪਿੰਡ</span> ਵਿੱਚ ਦੀ ਠਾਕੁਰਦਾਸ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਭਗਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਚਲਾ ਗਿਆ।ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਪੁਨਰ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਤੇ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਸਨ। ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਨੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਧਰਦਿਆਂ ਹੀ ਦਕਿਆਨੂਸੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ 1941 ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਲਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾ ਬਿਨਾਂ ਜਾਤੀ ਤੇ ਲਿੰਗ-ਭੇਦ ਦੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਰ ਸਭ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗਣ ਲਈ ਰੱਖੀ ਗਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਵੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਥਾਂ ਬੰਗਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਵੀਂ ਲਿਪੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾ ਦਾ ਇਹ ਇੱਕੋ ਕੰਮ ਹੀ ਬੰਗਾਲੀ ਸਮਾਜ ਲਈ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://nawanzamana.in//news_details.html?id=23555|title=ਕੌਣ ਸਨ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ|website=nawanzamana.in|language=en|access-date=2019-06-04}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ਵਿਧਵਾ ਪੁਨਰ ਵਿਆਹ === ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਬੰਗਾਲ|ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ]]। ਬਦਲਵੇਂ ਸਮਾਜਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਉਸਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hinduweb.org/home/children_and_youth/omnnagarajan/filename6.html|title=ISHWAR CHANDRA VIDYASAGAR|publisher=www.hinduweb.org|access-date=20 December 2008|archive-date=12 ਜੂਨ 2002|archive-url=https://archive.today/20020612220519/http://www.hinduweb.org/home/children_and_youth/omnnagarajan/filename6.html|dead-url=unfit}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖਰਚੇ ਉੱਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ 35 ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ 1300 ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਪੜ੍ਹਦੀਆਂ ਸਨ।ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਦੱਤਾ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਵਿਦਿਆਸਰਗਰ ਨੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਤਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਏਨੀ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋੰ ਬਾਅਦ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਧਰ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ,ਕਾਫ਼ੀ ਤਸ਼ਦੱਦ, ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਸਹਿਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਤੇ ਪਰਾਇਆਂ ਵਾਂਗ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਵਿਵਹਾਰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਘਰੋਂ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੇਸਵਾਜਗਰੀ ਵੱਲ ਤੋਰ ਲੈਂਦੀਆਂ।1853 ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 12,718 ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਸਨ। ਕਈ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਮੁੰਨਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਪਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਤਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁਖਦਾਈ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ ਵਿਦਿਆਸਗਰ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਾਜਬ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।<ref>Sarkar, Nikhil [Sripantho] (1977) ''Bat tala''. Calcutta: Ananda. p. 66. (in Bengali)</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵੀ ਇੱਕ ਬਾਲ ਵਿਧਵਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਸੰਨ 1855 ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰਖਾਸਤ ਦੇ ਕੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਰੋਕ ਹਟਾਈ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ 1856 ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਸਭ ਮਨੂੰਵਾਦੀ ਰੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":0" /> == ਬੰਗਾਲੀ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ == ਉਸਨੇ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲਿਪੀ|ਬੰਗਾਲੀ ਅੱਖਰ]] ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਬੰਗਾਲੀ ਟਾਈਪੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਸਵਰ ਅਤੇ 40 ਵਿਅੰਜਨ ਦੀ ਵਰਣਮਾਲਾ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ [[ਆਬੂਗੀਦਾ|ਅਬੂਗਾਗਾ]] ) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। == ਸਨਮਾਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Ishwar_Chandra_Vidyasagar_1970_stamp_of_India.jpg|thumb|ਭਾਰਤ ਦੇ 1970 ਦੇ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਵਿੱਦਿਆਸਾਗਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Vidyasagar_Setu.jpg|thumb| ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਸੇਤੂ, ਜੋ [[ਹਾਵੜਾ]] ਅਤੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕੋਲਕਾਤਾ ਨੂੰ]] ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ]] ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰਾ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖਰੀ 20 ਸਾਲ [[ਸੰਥਾਲ ਕਬੀਲਾ|ਸੰਥਾਲ ਕਬੀਲੇ]] ਵਿੱਚ 'ਨੰਦਨ ਕਾਨਨ' ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਜ਼ਮਟਾਰਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ '''ਕਰਰਮਾਰ''' ਵਿਖੇ ਬਿਤਾਏ। ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ '''ਕਰਤਰਮਾਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ''' ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ' '''ਵਿਦਿਆਜਾਗਰ' ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੰਡੇਪਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ]] 0pskes5a017m1en51at1w5tfg2oycf4 0 117516 848336 847915 2026-09-29T10:32:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848336 wikitext text/x-wiki {{Infobox UK place |country = ਇੰਗਲੈਂਡ |official_name = ਚੈਸਟਰ ਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ |static_image_name = Aerial view of Chester Burn Railway Viaduct, Chester-le-Street.jpg |static_image_caption = ਚੈਸਟਰ ਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦਾ ਆਸਮਾਨੀ ਨਜ਼ਾਰਾ |coordinates = {{coord|54.8594|-1.5699|display=inline,title}} | label_position = |population = 24,227 |population_ref = (2011)<ref>Durham County Council – [http://www.durham.gov.uk/durhamcc/usp.nsf/Lookup/Chester%20le%20st%20Settlement%20Summary%20Sheets%20Numbers/$file/Chester+le+st+Settlement+Summary+Sheets+Numbers.pdf Chester le Street] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010050136/http://www.durham.gov.uk/durhamcc/usp.nsf/Lookup/Chester%20le%20st%20Settlement%20Summary%20Sheets%20Numbers/$file/Chester+le+st+Settlement+Summary+Sheets+Numbers.pdf |date=2007-10-10 }} {{Cite web |url=http://www.durham.gov.uk/durhamcc/usp.nsf/Lookup/Chester%20le%20st%20Settlement%20Summary%20Sheets%20Numbers/%24file/Chester%2Ble%2Bst%2BSettlement%2BSummary%2BSheets%2BNumbers.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=4 ਜੂਨ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010050136/http://www.durham.gov.uk/durhamcc/usp.nsf/Lookup/Chester%20le%20st%20Settlement%20Summary%20Sheets%20Numbers/%24file/Chester%2Ble%2Bst%2BSettlement%2BSummary%2BSheets%2BNumbers.pdf |archive-date=10 ਅਕਤੂਬਰ 2007 |url-status=bot: unknown}} (this is the population for the old urban district. The larger district population is 53,100)</ref> |unitary_england = [[ਕਾਊਂਟੀ ਡਰਹਮ]] |lieutenancy_england = [[ਕਾਊਂਟੀ ਡਰਹਮ]] |region = ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਇੰਗਲੈਂਡ |constituency_westminster = [[ਉੱਤਰੀ ਡਰਹਮ (ਯੂਕੇ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕਾ)|ਉੱਤਰ ਡਰਹਮ]] |post_town = ਚੈਸਟਰ ਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ |postcode_district = ਡੀ.ਐਚ.2, ਡੀ.ਐਚ.3 |postcode_area = ਡੀ.ਐਚ. |dial_code = 0191 |os_grid_reference = ਐਨ.ਜ਼ੈੱਡ270512}} '''ਚੈਸਟਰ ਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɛ|s|t|ər||l|i||s|t|r|iː|t}})<ref>{{cite web|url=http://www.languagehat.com/archives/002452.php|title=languagehat.com: BBC PRONUNCIATION BLOG.|work=languagehat.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.forvo.com/word/chester-le-street/|title=Chester-le-Street pronunciation: How to pronounce Chester-le-Street in English|author=Forvo Team|work=forvo.com}}</ref> [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਦੀ [[ਡਰਹਮ ਕਾਊਂਟੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਰੋਮਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ''ਕੋਨਕਾਜਿਸ'' ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਰੋਮਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ''ਚੈਸਟਰ'' ਤੋਂ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੀਟ ਪੱਕੀ ਰੋਮਨ ਸੜਕ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਹੁਣ ਅਗਲੇਰੀ ਗਲੀ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] 5rvqza3uict7cx3buw4or3jw879g9s5 0 118641 848163 827867 2026-09-28T23:35:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848163 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Anand Kumar|image=AnandKumarJI1.jpg|image_size=|caption=|birth_name=Anand Kumar|birth_date={{Birth date and age|1973|1|1|df=y}}|birth_place=[[Patna]], [[Bihar]], [[India]]|nationality={{flagicon|IND}} [[India]]n|other_names=|alma_mater=[[Bihar National College]],<br/>[[Patna University]]|occupation=[[Education]]alist, [[Mathematician]]|years_active=2002–present|known_for=[[Super 30]] program|notable_works=Coaching to economically underprivilaged students for the Indian JEE examination|spouse=Ritu Rashmi|parents=Jayanti Devi (mother)|relatives=Pranav Kumar (brother)<br/>|children=Jagat Kumar (son)|awards=[[S. Ramanujan]] [[award]] (2010),<ref name="irdsawards"/> Maulana Abul Kalam Azad Shiksha Puraskar (Nov. 2010)<ref name="biharaward"/>|honours=Named in ''[[Time (magazine)|Time]]'' magazine's list of ''Best of Asia 2010''|website={{URL|http://www.super30.org/|Super 30}}}} '''ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ''' (ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1973) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਸਿੱਖਿਆ|ਵਿਦਵਾਨ]] ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਹਿਸਾਬਦਾਨ|ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ]] ਜੋ ਆਪਣੇ [[ਸੁਪਰ 30]] ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ [[ਬਿਹਾਰ|ਬਿਹਾਰ ਦੇ]] [[ਪਟਨਾ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਆਈਆਈਟੀ-ਜੇਈਈ ਲਈ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀਆਂ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟਸ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] (ਆਈਆਈਟੀਜ਼) ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਾਸਤੇ ਗਰੀਬ ਸਾਧਨ-ਹੀਣ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਚਿੰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 2018 ਤਕ, 480 ਵਿੱਚੋਂ 422 ਨੇ ਆਈਆਈਟੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਡਿਸਕਵਰੀ ਚੈਨਲ ਨੇ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਦਿਖਾਇਆ।<ref name="hindustantimes">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/education/jee-advanced-result-2017-it-is-30-30-for-anand-kumar-s-super-30/story-ZcXXIfQfg20qqHtyXgwERN.html|title=JEE Advanced result 2017: It is 30/30 for Anand Kumar’s Super 30|date=12 June 2017|work=Hindustan Times}}</ref><ref name="di">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-14/patna/28000386_1_crack-iit-jee-super-30-discovery-communications-india|title=Discovery to showcase Super-30 today|last=Chaudhary|first=Pranava K|date=14 Mar 2009|work=The Times of India|access-date=2019-07-16|archive-date=2013-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230173736/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-14/patna/28000386_1_crack-iit-jee-super-30-discovery-communications-india|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-14/patna/28000386_1_crack-iit-jee-super-30-discovery-communications-india |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-07-16 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230173736/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-14/patna/28000386_1_crack-iit-jee-super-30-discovery-communications-india |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131230173736/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-14/patna/28000386_1_crack-iit-jee-super-30-discovery-communications-india |date=2013-12-30 }}</ref><ref name="telegraphindia">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1050222/asp/frontpage/story_4407084.asp|title=Living the vilayat dream at home - Teacher who failed to study abroad coaches students to do so|date=22 February 2005|work=The Telegraph}}</ref><ref name="bc">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5345100.stm|title=Helping poor Indians crack toughest test|last=Tewary|first=Amarnath|date=21 September 2006|publisher=BBC News}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/education/super-30-does-it-again-29-of-its-students-crack-jee-advanced/story-NusjppZ3LFxjZ9EKqWTstO.html|title=Super 30 does it again: 28 of its students crack JEE Advanced|date=12 June 2016|work=Hindustan Times}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ 2019 ਦੀ ਫਿਲਮ, ''ਸੁਪਰ 30'' ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਰਿਤੀਕ ਰੋਸ਼ਨ|ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ]] ਨੇ ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref name="it">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/super-30-trailer-out-hrithik-roshan-stuns-as-math-wizard-anand-kumar-in-new-film-1542286-2019-06-04|title=Super 30 trailer out. Hrithik Roshan stuns as math wizard Anand Kumar in new film|date=4 June 2019|publisher=''[[India Today]]''|access-date=4 June 2019}}</ref> ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਨੇ [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਐਮਆਈਟੀ]] ਅਤੇ [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਹਾਰਵਰਡ]] ਵਿਖੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਗਰੀਬ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="Super 30 founder Anand Kumar invited to speak at MIT and Harvard">{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/super-30-founder-anand-kumar-invited-to-speak-at-mit-and-harvard/articleshow/43795140.cms|title=Super 30 founder Anand Kumar invited to speak at MIT and Harvard|date=29 Sep 2014|work=The Economic Times India}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਕਲੰਕਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref name="thehindu2018">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/bihar-super-30-founder-faces-smear-campaign/article24754008.ece|title=Bihar Super-30 founder faces smear campaign|last=Amarnath Tewary|date=22 August 2018|access-date=5 June 2019|quote=When asked who is behind all this, he quipped, “everyone knows in Patna who is he…why should I take his name?” Is he former DGP Abhyanand who was earlier associated with Super-30 for five years?, Mr. Kumar did not respond.}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪਟਨਾ]], [[ਬਿਹਾਰ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ<ref>http://getahead.rediff.com/report/2009/dec/15/meet-anand-kumar-of-super-30.htm</ref> ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਮਾਧਿਅਮ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋ ਗਈ।<ref name="careers360">{{Cite web|url=http://getahead.rediff.com/report/2009/dec/15/meet-anand-kumar-of-super-30.htm|title=He trains India's poorest students for the IIT|date=15 December 2009|website=Careers360|access-date=2009-12-15}}</ref><ref name="Super 30 Founder Anand Kumar, a Mathematician on a Mission">{{Cite web|url=http://www.successstories.co.in/super-30-founder-anand-kumar-a-mathematician-on-a-mission/|title=Super 30 Founder Anand Kumar, a Mathematician on a Mission|date=28 May 2012|publisher=Success Stories|access-date=16 ਜੁਲਾਈ 2019|archive-date=7 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107065509/http://www.successstories.co.in/super-30-founder-anand-kumar-a-mathematician-on-a-mission/|url-status=dead}}</ref> ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਪਟਨਾ]], [[ਬਿਹਾਰ]] ਵਿੱਚ ਪਟਨਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਕੁਮਾਰ ਨੇ [[ਅੰਕ ਸਿਧਾਂਤ|ਨੰਬਰ ਥਿਊਰੀ]] ਉੱਤੇ ਪਰਚੇ ਲਿਖੇ, ਜੋ ''ਮੈਥੇਮੈਟਿਕਲ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ'' ਅਤੇ ''ਦ ਮੈਥੇਮੈਟਿਕਲ ਗਜ਼ਟ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸਨ।<ref name="careers360" /> ਆਨੰਦ ਨੂੰ [[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ]] ਦਾਖ਼ਲਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਹਾਲਤ ਕਾਰਨ<ref name="careers360"/><ref name="tribune">{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2009/20090614/spectrum/main2.htm|title=Genius at work|last=Sengupta|first=Uttam|date=14 June 2009|website=The Sunday Tribune|access-date=2009-07-11}}</ref> ਪਟਨਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 1994-1995 ਵਿੱਚ ਸਪਾਂਸਰ ਦੀ ਭਾਲ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾ ਨਾ ਸਕਿਆ।<ref name="hin">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/article48693.ece|title=Mr. Cent Per Cent|date=14 November 2009|publisher=''The Hindu''|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120430012647/http://www.thehindu.com/arts/article48693.ece|archive-date=30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012|access-date=16 ਜੁਲਾਈ 2019|url-status=dead}}</ref> ਆਨੰਦ ਦਿਨ ਸਮੇਂ ਗਣਿਤ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪਾਪੜ ਵੇਚਦਾ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਘਰ ਤੋਂ ਪਾਪੜਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="careers360"/> ਆਨੰਦ ਨੇ ਹੋਰ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕੋਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਸਾਲੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹਰ ਹਫਤੇ ਛੇ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਰੇਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ [[ਵਾਰਾਣਸੀ]] ਜਾਂਦਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਐਨ. ਰਾਜਮ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਵਾਇਲਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਹੋਸਟਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮਰਾ ਸੀ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2018}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2018)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == ਟੀਚਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਸੁਪਰ 30 == 1992 ਵਿਚ, ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਗਣਿਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref name="careers360"/><ref name="Super 30 Founder Anand Kumar, a Mathematician on a Mission"/> ਉਸਨੇ 500 ਰੁਪਏ ਮਹੀਨੇ ਤੇ ਇੱਕ ਕਲਾਸਰੂਮ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੰਸਥਾ, [[ਸ਼ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਆਇੰਗਰ|ਰਾਮਾਨੁਜਨ]] ਸਕੂਲ ਆਫ ਮੈਥੇਮੈਟਿਕਸ (RSM) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref name="careers360" /><ref name="deccanherald">{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/6677/i-am-planning-expansion-super.html|title='I am planning expansion of Super 30'|last=Kumar|first=Abhay|website=[[Deccan Herald]]|access-date=2009-12-18}}</ref> ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾਸ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਛੱਤੀ ਤੱਕ ਚਲੀ ਗੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਤਕਰੀਬਨ 500 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="careers360" /> ਫਿਰ 2000 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਈਆਈਟੀ-ਜੇਈਈ ਲਈ ਕੋਚਿੰਗ ਲਈ ਆਇਆ, ਜੋ ਗਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਸਾਲਾਨਾ ਦਾਖ਼ਲਾ ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਆਨੰਦ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ [[ਸੁਪਰ 30]] ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਚਰਚਾ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="careers360" /><ref name="hin"/> 2002 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਰ ਸਾਲ ਮਈ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਰਾਮਨੁਜਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਥੇਮੈਟਸ ਵਿੱਚ 30 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੁਪਰ 30 ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਖਰ, ਉਹ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪੱਛੜੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਤੀਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟਿਊਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="careers360"/> ਉਹ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟਸ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ|ਭਾਰਤੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ]] (ਆਈਆਈਟੀ) ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਜਯੰਤੀ ਦੇਵੀ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਰਸੋਈਏ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਣਵ ਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="tet">{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/education/26-students-from-anand-kumars-super-30-academy-crack-iit-jee/articleshow/64529608.cms|title=26 students from Anand Kumar's Super 30 academy crack IIT-JEE|date=10 June 2018|publisher=''[[The Economic Times]]''|access-date=5 June 2019}}</ref> 2003-2017 ਦੌਰਾਨ 450 ਵਿੱਚੋਂ 391 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀਜ਼. ਲਈ ਪਾਸ ਹੋਏ।<ref name="careers360"/><ref name="financialexpress">{{Cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/jee-advance-result-anand-kumars-super-30-wins-laurels-again-27-out-of-30-qualify-for-iits/1262305|title=JEE advance result: Anand Kumar's Super 30 wins laurels again, 27 out of 30 qualify for IITs'|last=Patna|first=PTI|website=[[The Financial Express (India)|Financial Express]]|access-date=2014-06-19}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ, ਸੁਪਰ 30 ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਆਈਆਈਟੀ ਜੇਈਈਈ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਲਈ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਜੀ ਵਾਰੀ ਇਹ ਮੱਲ ਮਾਰੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/education/college-and-university/article438654.ece|title=Super 30's super record in IIT-JEE|date=26 May 2010|access-date=2010-09-25|publisher=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731181534/http://www.thehindu.com/features/education/college-and-university/article438654.ece|archive-date=2013-07-31|url-status=dead}}</ref> ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਏਜੰਸੀ ਤੋਂ ਸੁਪਰ 30 ਲਈ ਕੋਈ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਟਿਊਸ਼ਨ ਫੀਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="hin"/> ਸੁਪਰ 30 ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਵੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਹੋਈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਾਧਨਾਂ ਅਤੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਸੁਪਰ 30 ਨੂੰ ਚਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।<ref name="hin"/><ref name="tet"/> 2008-2010 ਦੌਰਾਨ, 30 ਵਿਚੋਂ 30 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਆਈਆਈਟੀ-ਜੇਈਆਈ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 30 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਈਆਈਟੀ-ਜੇਈਈ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹੇ: 2011 ਵਿੱਚ (24 ਪਾਸ ਕੀਤੇ), 2012 ਵਿੱਚ (27 ਪਾਸ), 2013 ਵਿੱਚ (28 ਪਾਸ), 2014 ਵਿੱਚ (27 ਪਾਸ), 2015 ਵਿੱਚ (25 ਪਾਸ), 2016 ਵਿੱਚ (28 ਪਾਸ), 2017 ਵਿੱਚ (30 ਪਾਸ), ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ (26 ਪਾਸ)।<ref name="tet"/><ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/education/jee-advanced-2017-result-sarvesh-mehtani-from-chandigarh-all-india-topper-punes-akshat-chugh-second-1710638|title=JEE Advanced 2017 Results|date=17 June 2017|publisher=[[NDTV]]|location=Patna, India}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/26-students-from-anand-kumars-super-30-academy-crack-iit-jee/articleshow/64529602.cms|title=26 students from Anand Kumar's Super 30 academy crack IIT-JEE|date=10 June 2018|publisher=[[Times of India|TOI]]|location=Patna, India}}</ref> == ਮਾਨਤਾ == ਮਾਰਚ 2009 ਵਿੱਚ, ਡਿਸਕਵਰੀ ਚੈਨਲ ਨੇ ਸੁਪਰ 30 ਤੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ<ref name="di"/><ref name="tribune"/><ref name="thehindu">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2009/05/26/stories/2009052655010700.htm|title=100/100 for Super 30 in IIT-JEE|date=26 May 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=2009-07-11|location=Chennai, India|archive-date=2009-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610060452/http://www.hindu.com/2009/05/26/stories/2009052655010700.htm|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਨੇ ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਪੰਨਾ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="tribune" /> ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮਿਸ ਜਾਪਾਨੀ ਨਾਰਿਕਾ ਫੁਜੀਵਾਰਾ ਨੇ ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਤੇ ਇੱਕ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ [[ਪਟਨਾ|ਪਟਨਾ ਦਾ]] ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="deccanherald"/> ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="tribune" /> ਉਸ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਵੱਖ ਵੱਖ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟਸ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ|ਆਈਆਈਟੀਜ਼]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]] [[ਟੋਕੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਟੋਕੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ [[ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ]] ਆਪਣੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ [[ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕੀਤੀ ਹੈ]]।<ref name="tribune" /><ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-08-26/news/53243580_1_iit-students-anand-kumar-super30|title=Use skills to ensure country's growth: Super30 founder to IIT students|date=26 August 2014|access-date=2014-10-15|publisher=Economics Times|archive-date=2014-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20141101032835/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-08-26/news/53243580_1_iit-students-anand-kumar-super30|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/indiahome/indianews/article-2276662/Super-30-goes-global-Bihar-mathematician-Anand-Kumar-gets-heroes-welcome-Tokyo.html|title=Super 30 goes global: Bihar mathematician Anand Kumar gets a heroes welcome in Tokyo|date=10 February 2013|access-date=2014-10-15|publisher=Mail On line India}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1141008/jsp/bihar/story_18902551.jsp#.VD3V8-nCWcw|title=Anand focus on teachers for excellence|date=8 October 2014|access-date=2014-10-14|publisher=The Telegraph}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਕੋਚਿੰਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਆਈਆਈਟੀ-ਜੇਈਈ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ''ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਜ਼'' (2009) ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-15/patna/28082404_1_super-30-mathematician-anand-kumar-iit-jee|title=Kumar of Super-30 finds place in Limca Book|date=15 September 2009|access-date=2009-12-18|publisher=Times of India|archive-date=2013-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20130705112757/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-15/patna/28082404_1_super-30-mathematician-anand-kumar-iit-jee|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-15/patna/28082404_1_super-30-mathematician-anand-kumar-iit-jee |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-07-16 |archive-date=2013-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705112757/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-15/patna/28082404_1_super-30-mathematician-anand-kumar-iit-jee |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130705112757/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-15/patna/28082404_1_super-30-mathematician-anand-kumar-iit-jee |date=2013-07-05 }}</ref> ''[[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ]]'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਬੇਸਟ ਆਫ ਏਸ਼ੀਆ 2010 ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰ 30 ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਜੁਲਾਈ 2010 ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਲਈ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਆਈਆਰਡੀਐਸ) ਦੁਆਰਾ 2010 ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਆਇੰਗਰ|ਐਸ. ਰਾਮਾਨੁਜਨ]] ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="irdsawards">{{Cite web|url=http://irdsindia.com/IRDS%20Awards%20Details.htm|title=IRDS Awards 2010}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸੁਪਰ 30 ਨੂੰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ]] ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੂਤ ਰਸ਼ਦ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੀ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ "ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੰਸਥਾ ਦੱਸਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/other-states/article559325.ece?homepage=true|title=Obama's special envoy hails Super 30|date=8 August 2010|access-date=2010-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021071658/http://www.thehindu.com/news/states/other-states/article559325.ece?homepage=true|archive-date=21 October 2012|dead-url=yes|publisher=The Hindu|location=Chennai, India}}</ref> ''ਨਿਊਜ਼ਵੀਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਨੇ ਗਣਿਤ ਮਾਹਿਰ ਅਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਸੁਪਰ 30 ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਢਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਕੂਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-19/patna/28249959_1_super-30-iit-jee-ramanujam-school|title=Super-30-incredible-says-Newsweek|date=19 September 2010|work=The Times Of India|access-date=2010-09-25|archive-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103215914/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-19/patna/28249959_1_super-30-iit-jee-ramanujam-school|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-19/patna/28249959_1_super-30-iit-jee-ramanujam-school |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-07-16 |archive-date=2012-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103215914/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-19/patna/28249959_1_super-30-iit-jee-ramanujam-school |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103215914/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-19/patna/28249959_1_super-30-iit-jee-ramanujam-school |date=2012-11-03 }}</ref> ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਮੌਲਾਨਾ ਅਬਦੁੱਲ ਕਲਾਮ ਅਜ਼ਾਦ ਸਿੱਖਿਆ ਪੁਰਸਕਾਰ" ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="biharaward">{{Cite news|url=http://biharfoundation.in/bihar-honours-super-30-founder-with-top-award/2010/|title=Bihar honours Super 30 founder with top award|work=The Times Of India|access-date=20 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130518231054/http://www.biharfoundation.in/bihar-honours-super-30-founder-with-top-award/2010/|archive-date=18 May 2013|dead-url=yes}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ''ਪ੍ਰੋ.'' [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ''ਯਸ਼ਵੰਤ ਰਾਏ ਕੇਲਕਰ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ'' ਦਿੱਤਾ। ਅਪਰੈਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਫੋਕਸ'' ਨੇ "ਵਿਸ਼ਵ ਗਲੋਬਲ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ" ਚੁਣਿਆ ਸੀ "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-others/tp-states/article1713341.ece|title=Super 30 founder is Europe journal's global personality|date=20 April 2011|work=Hindu Business Line|access-date=22 April 2011}}</ref> ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਫਿਲਮ ਆਰਖਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ|ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਦੀ]] ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-31/india/29835189_1_saif-ali-khan-super-30-s-anand-aarakshan|title=Big B gets teaching tips from Super 30's Anand|date=31 July 2011|work=The Times of India|access-date=31 July 2011|archive-date=4 ਜਨਵਰੀ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120104212234/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-31/india/29835189_1_saif-ali-khan-super-30-s-anand-aarakshan|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-31/india/29835189_1_saif-ali-khan-super-30-s-anand-aarakshan |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-07-16 |archive-date=2012-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104212234/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-31/india/29835189_1_saif-ali-khan-super-30-s-anand-aarakshan |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104212234/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-31/india/29835189_1_saif-ali-khan-super-30-s-anand-aarakshan |date=2012-01-04 }}</ref> ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-23/patna/30432905_1_super-30-anand-kumar-iit-jee|title=Bollywood movie on Bihar's Super-30 on cards|date=23 November 2011|work=The Times of India|access-date=23 November 2011|archive-date=1 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130501132305/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-23/patna/30432905_1_super-30-anand-kumar-iit-jee|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-23/patna/30432905_1_super-30-anand-kumar-iit-jee |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-07-16 |archive-date=2013-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501132305/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-23/patna/30432905_1_super-30-anand-kumar-iit-jee |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501132305/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-23/patna/30432905_1_super-30-anand-kumar-iit-jee |date=2013-05-01 }}.</ref> ਯੂਕੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਮੋਨੋਕਲੇ'' ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ 20 ਪਾਇਨੀਅਰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/math-wizard-anand-kumar-in-list-of-worlds-20-top-teachers/884028/|title=Math wizard Anand Kumar in list of world's 20 top teachers|date=4 Dec 2011|work=Indian Express}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਕਨੇਡਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-21/india/31082619_1_iit-jee-technology-joint-entrance-examination-bihar-s-super|title=Bihar's Super 30 coaching idea wins high praise in Canada|date=21 Feb 2012|work=The Times of India|access-date=2019-07-16|archive-date=2012-07-08|archive-url=https://archive.today/20120708100803/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-21/india/31082619_1_iit-jee-technology-joint-entrance-examination-bihar-s-super|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-21/india/31082619_1_iit-jee-technology-joint-entrance-examination-bihar-s-super |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-07-16 |archive-date=2012-07-08 |archive-url=https://archive.today/20120708100803/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-21/india/31082619_1_iit-jee-technology-joint-entrance-examination-bihar-s-super |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120708100803/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-21/india/31082619_1_iit-jee-technology-joint-entrance-examination-bihar-s-super |date=2012-07-08 }}</ref> ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ ਦੁਆਰਾ ਬੜੋਦਾ ਸਨ ਲਾਈਫ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-07-21/news/32776828_1_anand-kumar-super-30-programme|title=Founder of 'Super-30' programme Anand Kumar honoured|date=21 July 2012|work=The Economic Times|access-date=2019-07-16|archive-date=2013-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130517205154/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-07-21/news/32776828_1_anand-kumar-super-30-programme|url-status=dead}}</ref> ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਰਾਜਕੋਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅੱਠਵੀਂ ਕੌਮੀ ਗਣਿਤ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੱਕਾਰੀ ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਗਣਿਤ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indiatimes.com/news/more-from-india/anand-kumar-founder-of-super30-classes-gets-ramanujan-mathematics-award-125478.html|title=Anand Kumar, Founder of Super30 Classes, Gets Ramanujan Mathematics Award|date=29 January 2014|work=Indiatimes}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਰਪਾਗਾਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਨੇ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟੋਰੇਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ (ਡੀ ਐਸ ਸੀ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/Honorary-doctorate-conferred-on-Super-30-founder/articleshow/45505934.cms|title=Honorary doctorate conferred on 'Super 30' founder|date=14 December 2014|work=The Times of India}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਅਨੋਖੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਵੇਦ ਵਿਆਸ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://admissions.dreamiit.com/anand-kumar-awarded-maharishi-ved-vyas-national-award/|title=ANAND KUMAR FOUNDER OF ‘SUPER 30′ AWARDED MAHARISHI VED VYAS NATIONAL AWARD|date=17 August 2015|work=Dreamiit}}</ref> ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸੈਕਸਨੀ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-12-01/news/68688152_1_anand-kumar-indian-students-higher-studies|title=Super 30 founding mathematician honoured in Germany|date=1 December 2015|work=Economics Times|access-date=2019-07-16|archive-date=2015-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222145419/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-12-01/news/68688152_1_anand-kumar-indian-students-higher-studies|url-status=dead}}</ref> ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ੍ਰੀ [[ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ]] ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਮਨੋ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਬਿਜੂ ਮੈਥਿਊ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/mukherjee-lauds-anand-kumar-s-work-116061001187_1.html|title=Mukherjee lauds Anand Kumar's work|date=10 June 2016|work=Business Standard}}</ref> ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ]] ਨੇ "ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਲ ਕਲਿਆਣ ਪੁਰਸਕਾਰ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/rashtriya-bal-kalyan-award-presented-to-super-30-founder/article20447452.ece|title=Rashtriya Bal Kalyan Award presented to Super-30 founder|date=15 November 2017|work=Hindu}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == 8 ਨਵੰਬਰ, 2018 ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾਬਾਰ ਗੋਲਡ ਐਂਡ ਡਾਇਮੰਡਸ ਦੁਆਰਾ ਗਲੋਬਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web|url=http://globaleducationawards.com/|title=Home – Prime Time Research Media Global Education Awards, Market Research Company|website=globaleducationawards.com|access-date=2019-03-07|archive-date=2019-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190307173908/http://globaleducationawards.com/|url-status=dead}}</ref> 2018 ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ "ਪਾਇਨੀਅਰਿੰਗ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/super-30-founder-anand-kumar-to-be-honoured-with-education-award-in-dubai/articleshow/66511502.cms] == ਸੁਪਰ 30 ਫਿਲਮ == ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਿਕਾਸ ਬਹਿਲ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ''ਸੁਪਰ 30'' (2019) ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਰਿਤੀਕ ਰੋਸ਼ਨ|ਰਿਤਿਕ ਰੌਸ਼ਨ]] ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="it"/><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/hrithik-roshan-mathematician-anand-kumar-in-vikas-bahl-super-30-confirmed-4859925/|title=Confirmed! Hrithik Roshan is playing mathematician Anand Kumar in Vikas Bahl’s Super 30|date=2017-09-25|work=The Indian Express|access-date=2017-09-25|language=en-US}}</ref> == ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ == 23 ਜੁਲਾਈ 2018 ਨੂੰ, [[ਦੈਨਿਕ ਜਾਗਰਣ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰ 30 ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ 26 ਪਾਸ ਹੋਣ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੀ ਉਸ ਸਾਲ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਜੇ.ਈ.ਈ. ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰ ਸਕੇ ਸਨ।<ref name="India Today">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/patna-super-30-anand-kumar-1293475-2018-07-23|title=Patna's Super 30 mentor Anand Kumar accused of deceit to gain popularity|date=2018-07-23|work=[[India Today]]|access-date=2018-07-23|language=en-US}}</ref> ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸੁਪਰ 30 ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੋਚਿੰਗ ਸੈਂਟਰ, ਰਾਮਾਨੁਜ ਸੰਸਥਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮੁਨਾਫੇ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਈਆਈਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮਾਨੁਜ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿ ਕੇ ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਸਾਲਾਨਾ 1 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref name="India Today" /> ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਤੇਜਸ਼ਵੀ ਯਾਦਵ ਨੇ ਅਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸਾਮੰਤੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਕੇਂਦਰੀ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਸਿਨਹਾ|ਸ਼ਤਰੂਘਨ ਸਿਨਹਾ]] ਨੇ ਵੀ [[ਟਵਿਟਰ|ਟਵਿੱਟਰ]] [[ਟਵਿਟਰ|ਤੇ]] ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/030818/anand-kumar-fighting-a-smear-campaign.html|title=Anand Kumar fighting a smear campaign|last=Subhash K Jha|date=3 August 2018|publisher=''[[Deccan Chronicle]]''|access-date=5 June 2019|quote=But ever since the announcement of the project, it seems people are out to discredit Anand’s work.}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/super-30-mentor-anand-kumar-gets-support-from-tejashwi-yadav-shatrughan-sinha-amid-charges-of-fabrication/1264394/|title=Super 30 mentor Anand Kumar gets support from Tejashwi Yadav, Shatrughan Sinha amid charges of&nbsp;fabrication|date=2018-07-31|work=The Financial Express|access-date=2018-10-07|language=en-US}}</ref> ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ, ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ]]'' ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਅਕਸਰ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ [[ਦੈਨਿਕ ਜਾਗਰਣ]] ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੰਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="thehindu2018"/><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/banker-jailed-for-86-days-for-no-crime/articleshow/66141077.cms|title=Banker jailed for 86 days for ‘no crime’ in Bihar|date=10 October 2018|publisher=''[[The Times of India]]''|access-date=5 June 2019}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.super30.org/ ਸੁਪਰ 30 ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]] 2cjf2eqb7qe76ceg30jjvh1e18cmvbz 0 118748 848117 773176 2026-09-28T18:11:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848117 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਅਨੀਤਾ ਕੌਲ|image=Anitakaulias.jpg|birth_date=19 ਸਤੰਬਰ 1954|birth_place=|death_date=10 ਅਕਤੂਬਰ 2016|occupation=ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ}} '''ਅਨੀਤਾ ਕੌਲ''' ( ਉੱਤਰੀ '''ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ''' ; 19 ਸਤੰਬਰ 1954 - 10 ਅਕਤੂਬਰ 2016) ਇੱਕ[[ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ|ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ]] ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/Anita-Kaul-a-1979-batch-IAS-officer-of-the-Karnataka-cadre-took-charge-as-the-Secretary-Department-of-Justice-in-the-Ministry-of-Law-Justice-on-Thursday-Immediately-before-joining-the-Department-of-Justice-Kaul-was-the-Principal-Secretary-Planning-in-the-Programme-Implementation-Department-of-the-Govt-of-Karnataka-Earlier-she-had-served-as-Joint-Secretary-and-Additional-Secretary-in-the-Ministry-of-Human-Resource-Development-Govt-of-India-EOM-ROHITH-B-R-TIMES-OF-INDIA-Bangalore-/articleshow/21529546.cms?|title=Anita Kaul, a 1979 batch IAS officer of the Karnataka cadre, took charge as the Secretary, Department of Justice in the Ministry of Law & Justice on Thursday|date=1 August 2013|work=The Times of India|access-date=26 October 2016}}</ref> ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/anita-kaul-a-civil-servant-devoted-to-educational-reform/article9208519.ece|title=Anita Kaul: A civil servant devoted to educational reform|last=|first=|date=12 October 2016|work=The Hindu|access-date=26 October 2016|via=}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/TRIBUTE-Anita-Kauls-role-in-reforming-education-system-was-vital/articleshow/54822796.cms|title=Anita Kaul's role in reforming education system was vital|last=|first=|date=13 October 2016|work=Times of India|access-date=28 October 2016|via=}}</ref> ਉਹ [[ਮੁਫ਼ਤ ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨ|ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁਫਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ]] ਕਾਨੂੰਨ ਐਕਟ<ref>{{Cite news|url=https://in.news.yahoo.com/remembering-ias-officer-anita-kaul-111334366.html|title=Remembering IAS Officer Anita Kaul, Who Reformed Our Education System with the RTE Act|date=25 October 2016|access-date=26 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161109045715/https://in.news.yahoo.com/remembering-ias-officer-anita-kaul-111334366.html|archive-date=9 November 2016|dead-url=yes|publisher=Yahoo News}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Ramachandran|first=Vimala|year=2016|title=In Memoriam: Anita Kaul|url=http://www.india-seminar.com/2016/687/687_in_memoriam.htm|journal=Seminar|volume=687 (November 2015)|pages=|via=}}</ref> ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਰਟੀਟੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ [http://mhrd.gov.in/rte ਇੱਕ] ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ [http://mhrd.gov.in/rte ਧਾਰਾ 21-ਏ] ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਰਿਣਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੱਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਬੱਚੇ ਲਈ ਉਹ ਸਕੱਤਰ, ਨਿਆਂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲ ਤਰਤੀਬ|ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ]] ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/anita-kaul-new-secretary-justice-in-law-ministry-113070400590_1.html|title=Anita Kaul new Secretary, Justice in Law Ministry|agency=Business Standard}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == === ਸਿੱਖਿਆ === 2006-2012 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਨੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਖਰਤਾ ਵਿਭਾਗ, ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਸਾਧਨ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ]] ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-downtown/mhrd-official-visits-block-resource-training-centre/article521057.ece|title=MHRD official visits block resource training centre|last=|first=|date=|work=The Hindu|access-date=|via=}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ [[ਮੁਫ਼ਤ ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨ|ਮੁਫਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਐਕਟ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ]] (ਰਾਈਟ ਟੂ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਕਟ) ਦੇ ਬੀਤਣ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਤਾਲਮੇਲ<ref>{{Cite web|url=http://www.babusofindia.com/2016/10/obituary-anita-kaul-former-ias-and.html|title=About Bureaucrats In India|last=|first=|date=12 October 2016|website=|publisher=|access-date=26 October 2016}}</ref> ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਫਲ [[ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨ]] ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-05-06/news/49661680_1_constitution-bench-institutions-private-unaided-schools|title=Supreme Court upholds constitutional validity of RTE Act|last=|first=|date=6 May 2014|work=|access-date=27 October 2016|via=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾ [[ਕੌਮੀ ਵਿੱਦਿਅਕ ਘੋਖ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੌਂਸਲ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਟਰੇਨਿੰਗ (ਐਨ.ਸੀ.ਆਰ.ਟੀ.)]], ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਫ੍ਰੇਮਵਰਕ 2005 (ਐਨ.ਸੀ.ਐੱਫ.) ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2005/07/10/stories/2005071008810300.htm|title=Focus on developing fluency in mother tongue|date=10 July 2005|work=The Hindu|access-date=26 October 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਐਨਸੀਐਫ ਨੇ ਇਹ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ।<ref>{{Cite web|url=http://www.ncert.nic.in/rightside/links/pdf/framework/english/nf2005.pdf|title=National Curriculum Framework 2005|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> == ਅਨੀਤਾ ਕੌਲ ਯਾਦਗਾਰ ਲੈਕਚਰ == '''ਅਨੀਤਾ ਕੌਲ ਯਾਦਗਾਰ ਲੈਕਚਰ''' ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਲੈਕਚਰ ਹੈ ਜੋ '''[http://centreforequitystudies.org/ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇਕੁਇਟੀ ਸਟੱਡੀਜ਼] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190723143728/http://centreforequitystudies.org/ |date=2019-07-23 }}''', '''[http://rainbowhome.in/tag/rainbow-foundation-india/ ਰੇਨਬੋ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਇੰਡੀਆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190723162611/https://rainbowhome.in/tag/rainbow-foundation-india/ |date=2019-07-23 }}''' ਅਤੇ '''[https://www.mobilecreches.org/ ਮੋਬਾਈਲ ਕਰਾਈਜ਼]''' ਦੁਆਰਾ ਅਨੀਤਾ ਕੌਲ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ '''[https://www.mobilecreches.org/ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ]''' ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਅਨੀਤਾ ਕੌਲ ਯਾਦਗਾਰ ਲੈਕਚਰ 15 ਅਕਤੂਬਰ, 2017 ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਕੌਮੀ ਵਿੱਦਿਅਕ ਘੋਖ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੌਂਸਲ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਟਰੇਨਿੰਗ (ਐਨ ਸੀ ਈ ਆਰ ਟੀ)]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ [[ਸ਼ਾਂਤਾ ਸਿਨਹਾ]], ਐਮ.ਵੀ. ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਬਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੌਮੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ, ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਲੈਕਚਰ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ" ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=E4ZRWnpp7Nk|title=1st Anita Kaul Memorial Lecture|last=|first=|date=24 December 2018|website=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਮੁਫ਼ਤ ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨ|ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਮੁਫਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਐਕਟ ਦੇ ਹੱਕ]] * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਖਰਤਾ]] * [[ਸਿੱਖਿਆ (ਭਾਰਤ)|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ]] * [[ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ]] * [[ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ|ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ ਅਫ਼ਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] 05z07zn6crda5a70dvy9wqxygxcc8id 0 119761 848246 528504 2026-09-29T04:33:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848246 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament main | tournament name = ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ | image = [[File:KPL 2019 logo.png|200px]] | size = | caption = ਅਧਿਕਾਰਤ ਕੇ.ਪੀ.ਐਲ. ਲੋਗੋ | country = {{flagicon|India}} ਭਾਰਤ | founded = ਅਗਸਤ 2009 | headquarters = [[ਬੈਂਗਲੋਰ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]] | administrator = [[ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] | cricket format = [[ਟਵੰਟੀ20]] | first = [[2009/10 ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2009/10]] | last = [[2017/18 ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2017/18]] | next = [[2019/20 ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2018/19]] | tournament format = [[ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਤਾ|ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ]] ਅਤੇ [[ਪਲੇਆਫ਼]] | participants = [[#ਟੀਮਾਂ|7]] | champions = ਬੀਜਾਪੁਰ ਬੁੱਲਜ਼ (ਦੂਜਾ ਖਿਤਾਬ) | most successful = ਬੀਜਾਪੁਰ ਬੁੱਲਜ਼ (ਦੋ ਖਿਤਾਬ) | qualification = | website = [http://www.kpl.cricket/home.html www.kpl.cricket] }} '''ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ''' (ਕੇ.ਪੀ.ਐਲ.) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਟਵੰਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਲੀਗ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] (ਕੇ.ਐਸ.ਸੀ.ਏ.) ਵੱਲੋਂ ਅਗਸਤ 2009 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] (ਆਈਪੀਐਲ) ਦੀ ਤਰਜ਼ ਉੱਪਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ 8 ਟੀਮਾਂ ਭਾਗ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੇ.ਪੀ.ਐਲ. ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਪੌਂਸਰ [[ਮੰਤਰੀ ਡਿਵੈਲਪਰਜ਼]] ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ {{INRConvert|110|m}} ਦਿੱਤੇ।<ref>{{cite news|title=Mantri Developers to sponsor KPL|url=http://www.thehindu.com/sport/cricket/article5100.ece|accessdate=24 December 2010|newspaper=The Hindu|date=18 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022041225/http://www.thehindu.com/sport/cricket/article5100.ece|archive-date=22 ਅਕਤੂਬਰ 2012|url-status=dead}}</ref> ਕੇ.ਪੀ.ਐਲ. ਨੂੰ 2011, 2012, 2013 ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 3 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਕਫ਼ੇ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸਦਾ ਤੀਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਮੈਸੂਰ ਵਿਖੇ 28 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। 2014 ਵਿੱਚ [[ਕਾਰਬਨ ਮੋਬਾਈਲਜ਼]] ਨੇ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ 3 ਸਾਲਾ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਆਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ]] 0xyb1bbzo48r7wszgv3r4rqs39r2d7z 0 121211 848288 838044 2026-09-29T07:27:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848288 wikitext text/x-wiki <br />{{Infobox person|name=ਕ੍ਰਿਤੀ ਖਰਬੰਦਾ|image=Kriti Kharbanda attends a friend’s wedding function (04) (cropped).jpg|caption=2018 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤੀ|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1990|10|29|df=yes}}<ref name="Quint">{{cite web|url=https://www.thequint.com/news/hot-news/kriti-kharbanda-spends-a-working-birthday|title= Kriti Kharbanda spends a working birthday |date=29 October 2018 |accessdate=15 June 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/kriti-kharbanda-on-turning-27-i-honestly-think-age-is-just-a-number/18699153|title=Kriti Kharbanda on turning 27: I honestly think age is just a number|work=[[Mid Day]]|date=1 November 2017|access-date=22 ਅਕਤੂਬਰ 2019|archive-date=22 ਅਕਤੂਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022064612/https://www.mid-day.com/articles/kriti-kharbanda-on-turning-27-i-honestly-think-age-is-just-a-number/18699153|url-status=dead}}</ref><ref name=toi>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/kriti-kharbanda-hosts-a-halloween-themed-birthday-bash/articleshow/61337004.cms|title=Kriti Kharbanda hosts a Halloween themed birthday bash - Times of India|work=The Times of India|access-date=20 May 2018}}</ref>|birth_place=[[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]]|height=|nationality=ਭਾਰਤੀ|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ|years_active=2009{{endash}}ਹੁਣ ਤੱਕ| partner = [[ਪੁਲਕਿਤ ਸਮਰਾਟ]]|relatives=|website={{URL|https://www.Kritikharbanda.in}}}} '''ਕ੍ਰਿਤੀ ਖਰਬੰਦਾ''' (ਜਨਮ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਅਤੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਿਮਮਾ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਸਾਊਥ ਲਈ ਦੋ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਿਤੀ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਬੋਨੀ'' ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਸਾਲ 2016 ਦੇ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਰਾਜ਼: ਰੀਬੂਟ '''ਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਸਾਲ 2017 ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮੇ ''ਸ਼ਾਦੀ ਮੈਂ ਜਰੂਰ ਆਨਾ'' 'ਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਕ੍ਰਿਤੀ ਖਰਬੰਦਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਨੀ ਖਰਬੰਦਾ ਅਤੇ ਰਜਨੀ ਖਰਬੰਦਾ ਦੇ ਘਰ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.movieraja.in/kriti-kharbanda-pdofile-movies-photos/|title=Actress Kriti Kharbanda Profile, Movies and Photos|website=movieraja.in|access-date=11 November 2016}}</ref><ref name="newindianexpress1">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article203834.ece|title=Kriti Kharbanda on flops, fairness & future|last=Reddy, Maheswara|website=The New Indian Express|access-date=29 May 2014|archive-date=5 ਸਤੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140905021851/http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article203834.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/movies/report/i-am-okay-with-kissing/20170612.htm|title='I am okay with kissing'|work=Rediff|access-date=21 August 2018}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਇਸ਼ੀਤਾ ਖਰਬੰਦਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਜੈਵਰਧਨ ਖਰਬੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੇਪਰ ਪਲੇਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਉਹ 1990 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੰਗਲੁਰੂ]] ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਲਡਵਿਨ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਂਵੀਰ ਜੈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਸ਼ਪ ਕਾਟਨ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ, ਆਈਐਸਸੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/angling-for-the-entertainer-tag/article805267.ece|title=Angling for the entertainer tag|last=M. L. Narasimham|date=1 October 2010|website=The Hindu|access-date=29 May 2014}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੌਰਾਨ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।<ref name="newindianexpress1"/> ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਕੂਲ / ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕਿ ਉਹ "ਹਮੇਸ਼ਾ ਟੀਵੀ ਦਾ ਵਿਗਿਆਪਨ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਸੀ"।<ref name="southscope1">{{Cite web|url=http://www.southscope.in/kannada/article/people-who-tried-pull-me-down-are-now-claiming-credit-my-success-kriti-kharbanda|title='People who tried to pull me down, are now claiming credit for my success' -Kriti Kharbanda|date=2 May 2013|publisher=Southscope.in|access-date=29 May 2014|archive-date=17 ਅਕਤੂਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017135441/http://www.southscope.in/kannada/article/people-who-tried-pull-me-down-are-now-claiming-credit-my-success-kriti-kharbanda|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਾਡਲਿੰਗ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਭੀਮ ਜਵੈਲਰਜ਼, ਸਪਾਰ, ਅਤੇ ਫੇਅਰ ਐਂਡ ਲਵਲੀ ਲਈ ਸਨ। ਸਪਾਰ ਬਿਲ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਫੋਟੋ ਨੇ ਐਨਆਰਆਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਾਜ ਪਿਪਲਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਜੋ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਇੱਕ ਨਾਇਕਾ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਕਾਰਨ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਿਆ ਸੀ। ==ਕੈਰੀਅਰ== ===ਫ਼ਿਲਮ ਡੈਬਿਊ (2009-2012)=== ਸਪਾਰ ਬਿਲ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਸੁਮੰਥ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ "ਬੋਨੀ" ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ 'ਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੋਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ ਪਰ ਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਜਦਕਿ ਸਿਫੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਕ੍ਰਿਤੀ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਚੋਣ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਪਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਦਿੱਖ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਬਹੁਤ ਸੁਨਹਿਰਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰਡ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡੇ।" ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਪਵਨ ਕਲਿਆਣ ਫ਼ਿਲਮ ਟੀਨ ਮੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ, ਚੀਰੂ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਤੀ ਖਰਬੰਦਾ ਬਾਰੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ "ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ" ਅਤੇ ਇੰਡੀਆਗਲਾਈਟਜ਼.ਕਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ "ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਚੰਗੇ ਹਨ।" ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 2010 ਵਿੱਚ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਹਿੱਟ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ ਅਤੇ "ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਮਿਲੀ", ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਹੋਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ, ਨੂੰ ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਤੱਕ ਸਾਈਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਲਾਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਹ "ਤੀਨ ਮਾਰ" ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤੇਲਗੂ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ "ਆਲਾ ਮੋਦਾਲਿੰਦੀ", ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ "ਤੀਨ ਮਾਰ" ਵਿੱਚ "ਰੀਟਰੋ ਸੀਨਜ਼" ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਕਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਚੋਣ ਖ਼ੁਦ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਔਸਤਨ ਗ੍ਰੋਸਰ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/46596.html |title=Kriti causing major chaos!!! – Telugu Movie News |publisher=Indiaglitz.com |date=27 April 2009 |access-date=17 August 2013 |archive-date=29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090429160517/http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/46596.html |url-status=dead }}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਨੂਕਾਇਆ ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਮਨੋਜ ਮੰਚੂ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆਪੁਰਮ ਦਾ ਰੀਮੇਕ ਪ੍ਰੇਮ ਅੱਡਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੀ-ਗਲੈਮ" ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ ਰੰਗਤ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਮੁਸਕਲਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਲੜਕੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਗਿਰੀਜਾ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਿਭਾਏ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਪਾਤਰ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ "ਕੱਚੀ ਜਿਹੀ ਦਿੱਖ" ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਗੈਰ ਮੇਕਅਪ, ਟੈਨ ਅਤੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਦੋ ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਓਂਗੋਲ ਗੀਥਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ “ਟਿਪਿਕਲ ਟਾਊਨ ਗਰਲ” ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ<ref>{{cite news|author=m. l. narasimham |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/colourful-and-hot/article4254428.ece |title=Colourful and hot |newspaper=The Hindu |date=30 December 2012 |access-date=29 May 2014}}</ref>, ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ 3-ਡੀ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਕਲਿਆਣ ਰਾਮ ਦੀ ਓਮ 3-ਡੀ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਉੱਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ===ਜਨਤਕ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਸਫ਼ਲਤਾ (2013-15)=== ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਗੁਗਲੀ, ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ ਯਸ਼ ਨਾਲ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤਰਨ ਦੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਿਫ਼ੀ ਨੇ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ "ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਦਿਲ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ... ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ' ਤੇ ਜੇਤੂ" ਵਜੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/boni-review-telugu-14894040.html |title=Movie Review: Boni |publisher=Sify.com |access-date=29 May 2014}}</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ 15 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਸੇ ਕਮਾਏ<ref name="thehindu1">{{cite news |author=y. sunita chowdhary |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/pretty-woman/article1595510.ece |title=Pretty woman |newspaper=The Hindu |date=3 April 2011 |access-date=29 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012041516/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/Pretty-woman/article14668648.ece |archive-date=12 ਅਕਤੂਬਰ 2020 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/set-for-a-long-inning/article638004.ece |title=Set for a long inning |newspaper=The Hindu |date=9 July 2009 |access-date=29 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012041514/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Set-for-a-long-inning/article15917248.ece |archive-date=12 ਅਕਤੂਬਰ 2020 |url-status=dead}}</ref>, 2013 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ। ਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੂੰ 2013 ਦੀ ਬੰਗਲੁਰੂ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਨਭਾਉਂਦੀ ਵੂਮੈਨ ਵੋਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। [[File:Kriti Kharbanda at 60th South Filmfare Awards 2013.jpg|thumb|ਕ੍ਰਿਤੀ ਖਰਬੰਦਾ 2013 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ]] ਗੂਗਲੀ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਮੰਗ ਵਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਗੂਗਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ 2014 ਦੀ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਸੁਪਰ ਰੰਗਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਉਪੇਂਦਰ, ਬੇਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਜੋੜੀ ਸ਼ਿਵ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਤੇਰਗੂ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਜੋ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਵੈਂਕਟਾਦਰੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਸੀ, ਨੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਪਰ ਰੰਗਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੂਵੀ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ ਮਿਨਚਾਗੀ ਨੀ ਬਰਾਲੂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਦਸੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ “ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਲੱਸ ਪੁਆਇੰਟ” ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੰਨੜ ਰੀਲੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਜੂ ਵੇਡਜ਼ ਗੀਤਾ -2 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੇ ਪਾਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਡੈਲਪੈਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੇਨਾਪਿਰਲੀ ਪ੍ਰੇਮ, ਅਤੇ ਪਾਪੂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਕ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਤੇਲੁਗੂ ਫ਼ਿਲਮ "ਬਰੂਸ ਲੀ - ਦਿ ਫਾਈਟਰ" ਸ਼੍ਰੀਨੂ ਵਿਟਲਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫ਼ਿਲਮ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਚਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ===ਹਾਲੀਆ ਕਾਰਜ (2016-ਵਰਤਮਾਨ)=== [[File:Kriti Kharbanda at 'Femina Style Diva 2014'.jpg|thumb|right|Kharbanda at 'Femina Style Diva 2014']] ਕ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਕਰਮ ਭੱਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਇਮਰਾਨ ਹਾਸ਼ਮੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰ ਰਾਜ਼ ਰੀਬੂਟ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{cite web|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/South-actress-Kriti-Kharbanda-in-Raaz-4/articleshow/49845876.cms|title=South actress Kriti Kharbanda in 'Raaz 4'|work=The Times of India}}</ref> ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਰੋਮਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Watch-Emraan-Hashmi-and-Kriti-Kharbanda-shoot-Raaz-4-in-freezing-Romania/photostory/50626202.cms"Emraan|title=Hashmi and Kriti Kharbanda shoot 'Raaz 4'|publisher=|access-date=29 September 2017}}</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਰੋਮਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਗਸ਼ੇਕਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਦੁਨੀਆ ਵਿਜੈ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ "ਮਸਤੀ ਗੁਦੀ" ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{cite web|url=http://filmcultr.com/kriti-karabanda-enters-the-masti-gudi/|title=Kriti Kharbanda enters the Maasti Gudi! »|publisher=|access-date=2020-05-28|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303053317/http://filmcultr.com/kriti-karabanda-enters-the-masti-gudi/|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਡੈਬਿਊ ਫ਼ਿਲਮ "ਬ੍ਰੂਸ ਲੀ" ਵਿੱਚ ਕੰਪੋਜ਼ਰ ਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਜੀ. ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Kriti-Kharbanda-opposite-GV-in-Bruce-Lee/articleshow/49103544.cms|title=Kriti Kharbanda opposite GV in Bruce Lee|work=The Times of India|access-date=28 September 2015}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਖਰਬੰਦਾ ਨੇ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ: ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ "ਗੈਸਟ ਆਈਨ ਲੰਡਨ" ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ਾਦੀ ਮੇਂ ਜਰੂਰ ਆਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref>{{cite tweet |user=kriti_official |number=1176807070718316545 |title=Kaise Rajkumari Meena aur Neha ki kismat unke saath ek anokha khel khelti hai! Jaanne ke liye dekhiye #Housefull4 Trailer on 27th September.|date=25 September 2019 |accessdate=25 September 2019}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਰਵਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ ਦਲਾਪਾਠੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ "ਵੀਰੇ ਦੀ ਵੈਡਿੰਗ" ਅਤੇ "ਯਮਲਾ ਪਗਲਾ ਦੀਵਾਨਾ: ਫਿਰ ਸੇ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮੀਨਾ ਅਤੇ ਨੇਹਾ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ, ਦੁਬਾਰਾ ਪੁਨਰ-ਜਨਮ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਹਾਊਸਫੁੱਲ-4 ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== 2019 ਤੱਕ, ਖਰਬੰਦਾ [[ਪਲਕੀਤ ਸਮਰਾਟ]] ਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ [[ਵੀਰੇ ਦੀ ਵੈਡਿੰਗ]] ਅਤੇ [[ਪਾਗਲਪੰਤੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/kriti-kharbanda-admits-she-s-dating-pulkit-samrat-says-she-wanted-her-parents-to-know-first/story-HXmvjvEL9Y5KipWcgOz8YP.html|title=Kriti Kharbanda admits she's dating Pulkit Samrat, says she wanted her parents to know first|date=18 November 2019|website=Hindustan Times|language=en|access-date=19 November 2019}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 8c75jma1ki5mehp8in9eanl4rj7pkn1 0 121930 848279 577070 2026-09-29T07:00:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848279 wikitext text/x-wiki '''ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Coimbatore International Airport;''' ਵਿਮਾਨਖੇਤਰ ਕੋਡ: '''CJB''')'''<ref>{{Cite web|url=http://www.airportsindia.org.in/allAirports/coimbatore_generalinfo.jsp|title=Coimbatore Airport|publisher=airportsindia.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150804052414/http://www.airportsindia.org.in/allAirports/coimbatore_generalinfo.jsp|archive-date=4 August 2015|access-date=26 July 2015}}</ref>''' [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੇ [[ਕੋਇੰਬਟੂਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੀਲਮੇਡੂ ਵਿਖੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6.2 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ 18 ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ, ਸਮੁੱਚੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ 18 ਵਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਰਗੋ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲਈ 15 ਵਾਂ ਵਿਅਸਤ ਹੈ। ਇਹ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਟਰਮੀਨਲ ਖੇਤਰ, ਰਨਵੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ, ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ [[ਚੇਨਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ|ਚੇਨਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ। == ਢਾਂਚਾ == ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੀ ਇੱਕ ਰਨਵੇ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 9,760 ਫੁੱਟ (2,970 ਮੀਟਰ) ਹੈ ਜੋ ਵੱਡੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ 8,500 ਫੁੱਟ (2,600 ਮੀਟਰ) ਤੋਂ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। 2008 ਵਿਚ, ਏਅਰਪੋਰਟ ਬ੍ਰਿਜ, ਪਾਰਕਿੰਗ ਬੇਸ ਅਤੇ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟ ਲੈਂਡਿੰਗ ਸਿਸਟਮ (ਆਈ.ਐਲ.ਐਸ.) ਨਾਲ 780 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ (11 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਇਸ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2010 ਵਿੱਚ, ਨਵੇਂ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਭਾਜਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਆਮ ਟਰਮੀਨਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2008/04/20/stories/2008042057760100.htm|title=Extended runway ready at Coimbatore Airport|date=20 April 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=17 March 2016|archive-date=23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080423214311/http://www.hindu.com/2008/04/20/stories/2008042057760100.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/article1938079.ece|title=Coimbatore airport to get a new look|date=29 October 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=26 July 2015}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵਿੱਚ ਪਾਰਕਿੰਗ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਿਸਟਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 300 ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article1589866.ece?textsize=small&test=2|title=New parking system at Coimbatore Airport|date=1 April 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=26 July 2015|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110010632/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article1589866.ece?textsize=small&test=2|archive-date=10 ਨਵੰਬਰ 2013|url-status=dead}}</ref> ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੈਂਗਰ ਹਨ; ਇੱਕ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਫਲਾਇੰਗ ਕਲੱਬ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਨਿਜੀ ਕੈਰੀਅਰਾਂ ਲਈ ਪਨਾਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਰਨਵੇ ਦਾ ਵਧਾਉਣਾ 12,500 ਫੁੱਟ (3,800 ਮਿੰਟ) ਦੇ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੋਇੰਗ 787 ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਰਨਵੇਅ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਰਨਵੇ ਲਈ ਸਮਾਨ ਟੈਕਸੀਵੇਅ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/article3433523.ece|title=Airport land acquisition process under way|last=Palaniappan|first=V. S.|date=19 May 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=26 July 2015|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520155019/http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/article3433523.ece|archive-date=20 ਮਈ 2012|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੋ ਵਾਧੂ ਪਾਰਕਿੰਗ ਬੇਸ ਅਤੇ ਦੋ ਨਵੇਂ ਐਰੋਬ੍ਰਿਜ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਸੰਪਰਕ == ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰੋਡ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6.2 ਮੀਲ) ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਗਾਂਧੀਪੁਰਮ ਕੇਂਦਰੀ ਬੱਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸਿੰਗਨਲਾਲੁਰ ਅਤੇ ਉਕਾਦਮ ਵਿਖੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਬੱਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਕਸਰ ਬੱਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ 11 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6.8 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਿੰਗਨਲੂਰ ਅਤੇ ਪੀਲਾਮੇਦੁ ਵਿਖੇ ਹਨ। ਕੈਬ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਕਾਲ ਟੈਕਸੀਆਂ ਅਤੇ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ ਏਅਰਪੋਰਟ ਨੂੰ 24 ਘੰਟੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਘਟਨਾਵਾਂ == * 13 ਦਸੰਬਰ 1950 ਨੂੰ, ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਡਗਲਸ ਡੀ.ਸੀ.-3 (ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੀ.ਟੀ.-ਸੀ.ਐਫ.ਕੇ.) 17 ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬੰਬੇ ਤੋਂ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨਲ ਗਲਤੀ ਕਾਰਨ ਕੋਟਾਗਿਰੀ ਨੇੜੇ ਉੱਚੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।<ref>{{Cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19501213-1|title=ASN Aircraft accident Douglas C-48C-DO (DC-3) VT-CFK|publisher=Aviation-safety.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123205458/http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19501213-1|archive-date=23 November 2015|access-date=13 September 2015}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਸੁਲੂਰ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਸਟੇਸ਼ਨ * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:All articles with unsourced statements]] jav1vmk7uc4nrrkup58nk0po7g8e091 0 122784 848227 609794 2026-09-29T03:09:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848227 wikitext text/x-wiki '''ਮਨੀਯਮਬਤ ਮੁਕੁੰਦਨ''', (ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1942) ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ '''ਐਮ. ਮੁਕੁੰਦਨ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮਯਾਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾਾ ਨਾਮ''ਮਯਾਲ਼ੀਯੁਦੇ ਕਥਾਕਰਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ''। ਉਹ ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਪਾਇਨੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਯਾਲ਼ੀਪੁੜਯੁਦੇ ਤੀਰੰਗਲਿਲ, ਡੇਵਥਿੰਤੇ ਵਿਕਰਿਤੀਕਲ, ਕੇਸਾਵੰਤੇ ਵਿਲਾਪੰਗਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸਮ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਲਯਾਰ ਅਵਾਰਡ, [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]], ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਰਾਸਵਰਡ ਬੁੱਕ ਐਵਾਰਡ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਸਾਹਿਤ ਸਨਮਾਨ ਏੜੂਤਚਨ ਪੁਰਸਕਾਰਮ . ਉਹ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਚੇਵਾਲੀਅਰ ਡੇਸ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਡੇਸ ਲੈਟਰਸ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।<ref name="M. Mukundan -- Malayalam Writer: The South Asian Literary Recordings Project (Library of Congress New Delhi Office)">{{Cite web|url=http://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/mmukundan.html|title=M. Mukundan -- Malayalam Writer: The South Asian Literary Recordings Project (Library of Congress New Delhi Office)|date=2019-02-04|website=www.loc.gov|access-date=2019-02-04}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਮੁਕੁੰਦਨ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ, 1942 ਨੂੰ ਮਹੇ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ,<ref name="M. Mukundan on IMDb">{{Cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm1524323/bio|title=M. Mukundan on IMDb|date=2019-02-04|website=IMDb|access-date=2019-02-04}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਫਰਾਂਸ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਪਾਂਡੀਚਰੀ|ਪੁਡੂਚੇਰੀ]] [[ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ|ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref name="M. Mukundan on Good Reads">{{Cite web|url=https://www.goodreads.com/author/show/4856808.M_Mukundan|title=M. Mukundan on Good Reads|date=2019-02-04|website=www.goodreads.com|access-date=2019-02-04}}</ref> ਮੁਕੰਦਨ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਸਫ਼ਾਰਤਖਾਨੇ ਦੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦਫਤਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name="M. Mukundan on Kerala Culture.org">{{Cite web|url=http://www.keralaculture.org/|title=M. Mukundan on Kerala Culture.org|website=www.keralaculture.org|publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Kerala|language=en|access-date=2019-02-04}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ 1961 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਇੱਕ [[ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ|ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ]] ਸੀ<ref name="About writer Mukundan">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2009/jun/13/about-writer-mukundan-58319.html|title=About writer Mukundan|date=June 13, 2009|website=The New Indian Express|access-date=2019-02-04}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ''ਦਿੱਲੀ'' 1969 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="M Mukundan on Keral.com">{{Cite web|url=http://www.keral.com/celebrities/mukundan/index.htm|title=M Mukundan on Keral.com|date=2007-08-05|website=web.archive.org|access-date=2019-02-04|archive-date=2007-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20070805145542/http://www.keral.com/celebrities/mukundan/index.htm|dead-url=unfit}}</ref> ਮੁਕੁੰਦਨ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 12 ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਅਦਿੱਤਯਾਨੁਮ ਰਾਧਯੁਮ ਮੱਟੂ ਚਿਲਾਰਮ'', ''ਓਰੂ ਦਲਿਤ ਯੁਵਾਥੀਯੁਦੇ ਕੜਨਾਕਥਾ'', ''ਕੇਸਾਵੰਤੇ ਵਿਲਾਪੰਗਲ'' ਅਤੇ ''ਨ੍ਰਿਤਮ'' ਅਤੇ 10 ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 2012 ਤਕ ਕੁਲ 171 ਸੀ)। ''ਓਰੂ ਦਲਿਤ ਯੁਵਾਤੀਯੁਦੇ ਕਦਨਕਥਾ'' ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅਚਾਨਕ ਕੁਝ ਅਚਾਨਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਸੁੰਧਰਾ ਦਾ ਤਰਿਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ [[ਉੱਤਰਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ|ਉੱਤਰਆਧੁਨਿਕ]] ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿਰਫ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਕਲਾ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ''ਕੇਸਾਵੰਤੇ ਵਿਲਾਪੰਗਲ (ਕੇਸਾਵਨ ਦਾ ਵਿਰਲਾਪ)'' ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਬਾਅਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਕੇਸਾਵਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ [[ਈ ਐਮ ਐਸ ਨੰਬੂਦਰੀਪਾਦ|ਈਐਮਐਸ ਨੰਬਰਦੂਰੀਪਾਦ]] ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਵੱਧਦੇ ਅੱਪੂਕੱਟਨ ਨਾਮ ਦੇ ਬੱਚੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।<ref name="Kesavan's Lamentations - Crossword.in">{{Cite web|url=http://www.crossword.in/books/kesavans-lamentations-rs195-mukundan-m/p-books-8129110105.html|title=Kesavan's Lamentations - Crossword.in|date=2015-02-24|website=web.archive.org|access-date=2019-02-04|archive-date=2015-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150224143614/http://www.crossword.in/books/kesavans-lamentations-rs195-mukundan-m/p-books-8129110105.html|dead-url=unfit}}</ref> ''ਡੇਵਿਥਿੰਟੇ ਵਿਕਰਿਤੀਕਲ'' ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਨਗੁਇਨ ਬੁੱਕਸ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Old orders, new claims">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/lr/2003/01/05/stories/2003010500240400.htm|title=Old orders, new claims|last=KAMALA|first=God's Mischief is a good read, with a French fragrance and flavour lingering in a very rooted Malayalam narrative, says N.|date=2003-02-01|website=The Hindu|pages=04|access-date=2019-02-04}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="The Hindu : Making mischief... .By God !">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/10/31/stories/2002103100370100.htm|title=The Hindu : Making mischief... .By God !|date=2019-02-04|website=www.thehindu.com|access-date=2019-02-04|archive-date=2003-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20030324214309/http://thehindu.com/thehindu/mp/2002/10/31/stories/2002103100370100.htm|dead-url=yes}}</ref><ref name="Book review: M.Mukundan's 'God's Mischief'">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/books/story/20021118-book-review-god-mischief-author-m-mukundan-794284-2002-11-18|title=Book review: M.Mukundan's 'God's Mischief'|last=November 18|first=Ravi Shankar Etteth|last2=November 18|first2=2002 ISSUE DATE:|website=India Today|language=en|access-date=2019-02-04|last3=July 16|first3=2002UPDATED:|last4=Ist|first4=2012 16:17}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942]] e65ja4n4r50vcs3pdy6x61hoc9puwzz 0 122785 848222 576433 2026-09-29T03:00:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848222 wikitext text/x-wiki '''ਐਨ ਪੀ ਮੁਹੰਮਦ''' (1 ਜੁਲਾਈ, 1928 - 3 ਜਨਵਰੀ, 2003), ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ '''ਐਨ ਕੇ''' ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ [[ਮਲਿਆਲਮ|ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੇ [[ਐਮ ਟੀ ਵਾਸੂਦੇਵ ਨਾਇਰ|ਐਮ ਟੀ ਵਾਸੁਦੇਵਨ ਨਾਇਰ]], ਓ ਵੀ ਵਿਜਯਨ, ਕੱਕਾਨਦਾਨ ਅਤੇ [[ਕਮਲਾ ਸੁਰੇਈਆ|ਕਮਲਾ ਦਾਸ]] ਵਰਗੇ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਲਿਆਲਮ ਗਲਪ ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤਕ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ|ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ]] ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਹਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਰਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਪ੍ਰਾਪਕ ਸਨ]] ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਕੇਂਦਰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]], ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਨਾਵਲ ਲਈ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਲਲਿਥੰਬੀਕਾ ਅੰਤਰਜਾਮ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਦਮਪ੍ਰਭਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮੁਤੱਤੂ ਵਰਕੀ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। == ਜੀਵਨੀ == ਐਨ. ਪੀ. ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜੁਲਾਈ, 1928 ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਦੇ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਕੋਨਡੁੰਗਲ ਵਿਖੇ, ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ, ਐਨ ਪੀ. ਅਬੂ ਅਤੇ ਇਮਬੀਚੀ ਪਥੁਮਾ ਬੀਵੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Writer N. P. Mohammed,74, dies">{{Cite web|url=http://www.arabnews.com/node/227240|title=Writer N. P. Mohammed,74, dies|date=2003-01-04|website=Arab News|language=en|access-date=2019-04-28}}</ref> ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਐਨ ਪੀ ਮੋਇਦੀਨ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਜ਼ੋਮੋਰਿਨ ਦੇ ਗੁਰੂਵਾਯੁਰੱਪਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਨਡੁੰਗਲ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਸਕੂਲ, ਬਾਜ਼ਲ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ, ਪਰਪਨਗਨਗੜੀ ਅਤੇ ਗਣਪਤੀ ਸਕੂਲ, ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। <ref name="Biography on Kerala Sahitya Akademi portal">{{Cite web|url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/NPMuhammed/Html/NPMuhammedgraphy.htm|title=Biography on Kerala Sahitya Akademi portal|date=2019-04-28|website=Kerala Sahitya Akademi portal|access-date=2019-04-28}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਾਊਸਿੰਗ ਬੋਰਡ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾ, ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਲਈ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਹੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਕੇਰਲਾ ਕੌਮੂਦੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਵਸਿੱਥੀ, ਨਿਰੀਕਸ਼ਣਮ, ਗੋਪੁਰਾਮ, ਪ੍ਰਦੀਪਮ ਅਤੇ ਜਾਗਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇਮਬੀਚੀ ਪਥੁਮਾ ਨਾਲ 1952 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਸੱਤ ਬੱਚੇ ਸਨ।<ref name="Biography on Kerala Sahitya Akademi portal"/> ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਐਨ ਪੀ ਹਾਫਿਜ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="The Hindu : Book Review - Language Books : Fictional biography">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/br/2004/12/21/stories/2004122100171403.htm|title=The Hindu : Book Review - Language Books : Fictional biography|website=www.thehindu.com|access-date=2019-04-28}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮੁਹੰਮਦ 3 ਜਨਵਰੀ, 2003 ਨੂੰ 74 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ [[ਨਮੋਨੀਆ|ਨਮੂਨੀਆ]] ਨਾਲ ਦਮ ਤੋੜ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Writer N. P. Mohammed,74, dies"/> ਉਸ ਦੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ [[ਐਮ ਟੀ ਵਾਸੂਦੇਵ ਨਾਇਰ|ਐਮ.ਟੀ. ਵਾਸੂਦੇਵਨ ਨਾਇਰ]], ਯੂ.ਏ. ਖੱਦਰ, ਪੀ. ਵਲਸਲਾ, ਕੇ ਟੀ ਮੁਹੰਮਦ, ਸੁਕੁਮਾਰ ਅਜ਼ੀਕੋਡੇ, ਐਮ ਐਮ ਬਸ਼ੀਰ, ਪੀ ਵੀ ਗੰਗਾਧਰਨ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਕੁਮਾਰਨ ਸਮੇਤ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪਤਵੰਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ, ਕੰਨਮਪਾਰੰਭੂ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="N.P. Mohammed laid to rest with State honours">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2003/01/04/stories/2003010402730400.htm|title=N.P. Mohammed laid to rest with State honours|date=4 January 2003|access-date=2009-05-24|publisher=The Hindu|archive-date=2012-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20120930032337/http://www.hindu.com/2003/01/04/stories/2003010402730400.htm|dead-url=yes}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2003]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929]] fa05xzbddkq272nlclpe6vexkabp7p5 0 122939 848272 760875 2026-09-29T06:29:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848272 wikitext text/x-wiki '''ਕੇ ਪੀ ਰਾਮਾਨੁੰਨੀ''' (ਮਲਿਆਲਮ: കെ.പി.രാമനുണ്ണി) ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਲਘੂ-ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.olivepublications.com/books.html|title=HugeDomains.com - OlivePublications.com is for sale (Olive Publications)|website=www.olivepublications.com|access-date=2019-11-26|archive-date=2011-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20111118000035/http://www.olivepublications.com/books.html|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ''ਸੂਫੀ ਪਰੇਂਜਾ ਕਥਾ'' (ਸੂਫੀ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ) 1995 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ''ਦੈਵਾਇੰਤੀ ਪੁਸਤਕਮ'' (ਰੱਬ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ) ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ''ਜੀਵਿਤਤਿੰਤੇ ਪੁਸਤਕਮ'' (ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ) ਨੇ 2011 ਦੇ ਵਯਲਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2520983.ece|title=Vayalar award for K.P. Ramanunni|date=8 October 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=12 October 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=10204035&tabId=1&programId=1080132912&channelId=-1073865030&BV_ID=@@@|title=manorama online-english|publisher=}}</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਰਾਮਾਨੁੰਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 1956 ਵਿੱਚ ਦਮੋਦਰਨ ਨਾਇਰ ਅਤੇ ਜਾਨਕੀ ਅੰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਏਵੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਪੋਨਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਾਲਾਬਾਰ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਕਾਲੀਕਟ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ|ਐਸਬੀਆਈ]] ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਲੈ ਲਈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਤੰਜਣ ''ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਟਰੱਸਟ'' ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹਨ। ਉਹ ਕਾਲੀਕਟ ਦੇ ਪੂਵੱਟੂਪਰੰਬੂ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ. ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ''ਸੂਫੀ ਪਰਾਂਜਾ ਕਥਾ'' (ਸੂਫੀ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ) ''ਕਲਾਮਕੁਮੂਦੀ ਵਿਚ'' ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਸੀਰੀਅਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕਲਾਕਾਰ ਨਮਬੂਤਿਰੀ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਚਿਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ 1990 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮਮੂੱਟੀ, ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਕਾਰਤੀ, ਇੱਕ ਨਾਇਰ ਹਿੰਦੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਇਸਲਾਮ ਆਪਣਾ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਾਰਤੀ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਖਿਚ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਰਹੱਸਮਈ ਪਹੁੰਚ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਅੱਠ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰਿਆਨਨੰਦਨ ਨੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ 2010 ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ। ਕੇ ਪੀ ਰਾਮਾਨੁੰਨੀ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਫਿਲਮ ਦੇ ਡਾਇਲਾਗ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਰਾਮਾਨੁੰਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਗਲਾ ਨਾਵਲ, ''ਚਰਮਾ ਵਰਸ਼ਿਕਮ'' (ਮੌਤ ਦੀ ''ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ'') ਦੇ ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ ਚਾਰ ਸਾਲ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਨਵੀਨਤਮ ਨਾਵਲ ''ਦੈਵਾਤਿੰਤੇ ਪੁਸਤਕਮ'' (ਰੱਬ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ) ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਥੀਮ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ ਜੋ ਅਮਨੇਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਖੰਡ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>R. Ramabhadran Pillai (October 13, 2008). [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/a-master-storyteller/article1355917.ece "A master story-teller"] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''The Hindu''. Retrieved August 14, 2015.</ref> ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ''ਜੀਵਿਤਤਿੰਤੇ ਪੁਸਤਕਮ'' ਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਵਜੋਂ ਖ਼ੂਬ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>R. Madhavan Nair (February 27, 2007). [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-perception-of-life/article2271519.ece "A perception of life"]. ''The Hindu''. Retrieved August 14, 2015.</ref> == ਰਚਨਾਵਾਂ == ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955]] flp90ym7fgrdarucn9l8dn72o4dfvo1 0 122970 848229 846922 2026-09-29T03:11:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848229 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|name=ਐਮ. ਸੁਕੁਮਾਰਨ|image=|caption=|birth_date={{Birth year|1943}}|birth_place=[[ਕੇਰਲਾ]] ਦੇ ਪਲੱਕੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਚਿਤੂਰ |death_date={{Death date and age|2018|3|16|1943|1|1}}|death_place=[[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ]], ਕੇਰਲ|occupation=ਲੇਖਕ|nationality=ਭਾਰਤੀ|alma_mater=|genre=ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ, ਨਾਵਲ |movement=|notableworks=|spouse=ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ|partner=|children=ਰਜਨੀ|relatives=|influences=|influenced=|awards={{ubl|1976&nbsp;[[ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]]|1981&nbsp;[[ਵਧੀਆ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਲਈ ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਐਵਾਰਡ]]|1992&nbsp;[[ਪਦਮਰਾਜਨ ਅਵਾਰਡ]]|1995&nbsp;[[ਵਧੀਆ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਲਈ ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ]]|2003&nbsp;[[ਕੇਰਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]]|2006&nbsp;[[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ]]}}}} '''ਐਮ. ਸੁਕੁਮਾਰਨ''' (1943-2018) ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟਕੋਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ''ਮਰੀਚਿਤਿਲਾਤਵਰੂਦੇ ਸਮਾਰਕੰਗਲ'', ''ਸੇਸ਼ਕਰਿਆ'', ''ਚੁਵਾਨਾ ਚਿਹੰਗਲ'' ਅਤੇ ''ਜਨੀਤਕਮ'' ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਰਬੋਤਮ ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੁਕੁਮਾਰਨ ਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। == ਜੀਵਨੀ == ਐਮ. ਸੁਕੁਮਾਰਨ ਦਾ ਜਨਮ 1943 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਕੇਰਲਾ]] ਦੇ ਪਲੱਕੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਚਿਤੂਰ ਵਿਖੇ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਨਦੀਅਰ ਅਤੇ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਅੰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Malayalam writer M Sukumaran passes away">{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2018/03/16/m-sukumaran-dead-sahitya-academy-winner-award.html|title=Malayalam writer M Sukumaran passes away|website=OnManorama|access-date=2019-03-28}}</ref> ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਸ਼ੂਗਰ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।<ref name="Eminent writer M Sukumaran passes away">{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/eminent-writer-m-sukumaran-passes-away-1.2676492|title=Eminent writer M Sukumaran passes away|website=Mathrubhumi|language=en|access-date=2019-03-28|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328073445/https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/eminent-writer-m-sukumaran-passes-away-1.2676492|url-status=dead}}</ref> ਉਹ 1963 ਵਿੱਚ [[ਤੀਰੂਵੰਥਪੁਰਮ|ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਚਲਾ ਗਿਆ,<ref name="Remembering malayalam writer M. Sukumaran a year after his passing">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/remembering-malayalam-writer-m-sukumaran-year-after-his-passing-98510|title=Remembering malayalam writer M. Sukumaran a year after his passing|website=www.thenewsminute.com|access-date=2019-03-28}}</ref> ਉਹ ਲੇਖਾਕਾਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਕਲਰਕ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਮਿਊ[[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)|ਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੇ]] ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ 1974 ਵਿੱਚ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ,<ref name="Malayalam writer M Sukumaran passes away - Outlook">{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/malayalam-writer-m-sukumaran-passes-away/1272524|title=Malayalam writer M Sukumaran passes away - Outlook|website=outlookindia.com/|access-date=2019-03-28|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328081106/https://www.outlookindia.com/newsscroll/malayalam-writer-m-sukumaran-passes-away/1272524|url-status=dead}}</ref><ref name="Malayalam writer M Sukumaran passes away at 76">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/mar/17/malayalam-writer-m-sukumaran-passes-away-at-76-1788325.html|title=Malayalam writer M Sukumaran passes away at 76|website=The New Indian Express|access-date=2019-03-28}}</ref> ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="M. Sukumaran dead">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/m-sukumaran-dead/article23274982.ece|title=M. Sukumaran dead|last=Reporter|first=Staff|date=2018-03-16|website=The Hindu|language=en-IN|access-date=2019-03-28}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ|ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ]] ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ, ''ਸ਼ੇਸ਼ਕਰਿਆ'', ਵਿੱਚ ਇੱਕ ''ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ'' ਰਾਜਨੇਤਾ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 1982 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚੋਂ ''ਕੱਢ'' ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="M. Sukumaran, the Kerala writer who mirrored what’s left of the Left, dies at 75">{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Politics/iFMCvlib76oQVD7zuLWdPM/M-Sukumaran-the-Kerala-writer-who-mirrored-whats-left-of.html|title=M. Sukumaran, the Kerala writer who mirrored what’s left of the Left, dies at 75|last=M.K|first=Nidheesh|date=2018-03-17|website=livemint.com|language=en|access-date=2019-03-28|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328081614/https://www.livemint.com/Politics/iFMCvlib76oQVD7zuLWdPM/M-Sukumaran-the-Kerala-writer-who-mirrored-whats-left-of.html|url-status=dead}}</ref> ਸੁਕੁਮਾਰਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਰਜਨੀ ਸੀ।<ref name="Noted writer M Sukumaran passes away">{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/170318/noted-writer-m-sukumaran-passes-away.html|title=Noted writer M Sukumaran passes away|date=2018-03-17|website=Deccan Chronicle|language=en|access-date=2019-03-28}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 16 ਮਾਰਚ, 2018 ਨੂੰ 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਚਿਤਰ ਤਿਰੂਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿਖੇ ਹੋਈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name="M. Sukumaran dead"/> ਰਜਨੀ ਵੀ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹੈ,<ref name="Remembering malayalam writer M. Sukumaran a year after his passing"/> ਰਜਨੀ ਮੰਨਦੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖਦੀ ਹੈ।<ref name="Simple and silent">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/lr/2004/08/01/stories/2004080100010100.htm|title=Simple and silent|last=Ramachandran|first=The new poetry being written in Malayalam today moves away from ideology towards experience, says THACHOM POYIL RAJEEVAN P. P.|date=2004-07-29|website=The Hindu|pages=01|access-date=2019-03-28}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸੁਕੁਮਾਰਨ ਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ, ਮੜਤੂਲੀਕਲ, 1963 ਵਿੱਚ, ਮਲਿਆਲਾ ਮਨੋਰਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ 20 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] etfhzqxznw40rp8tssman6h7lw4z4q6 0 123050 848261 729584 2026-09-29T05:41:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848261 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Kakkanadan3 -kakka-.JPG|thumb|ਕਾੱਕਨਾਦਨ]] '''ਜਾਰਜ ਵਰਗੀਜ਼ ਕਾੱਕਨਦਾਨ''' (23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1935 - 19 ਅਕਤੂਬਰ 2011<ref name="obit">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/article2550870.ece|title=Novelist Kakkanadan passes away|date=19 October 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=19 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429021546/http://www.thehindu.com/arts/article2550870.ece|archive-date=29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012|url-status=dead}}</ref> ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਕਾੱਕਨਦਾਨ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਵ-ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ ਜਿਸ ਨੇ 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤਕ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ|ਆਧੁਨਿਕਤਾ]] ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਕੇਂਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2005/12/25/stories/2005122506700500.htm|title=Kakkanadan not elated at winning award|date=25 December 2005|work=[[The Hindu]]|access-date=28 December 2008|archive-date=2 ਮਾਰਚ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060302112507/http://www.hindu.com/2005/12/25/stories/2005122506700500.htm|dead-url=yes}}</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ === ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਜੋਰਜ ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਅਤੇ ਰੋਸਮਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿਰੂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਜਾਰਜ ਵਰਗੀਜ਼ ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਕੋਲਾਮ ਅਤੇ ਕੋਟਕੜਕੱਰਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਭਾਵੇਂ ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਦਾ ਪਿਤਾ ਚਰਚ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਹਮਦਰਦ ਸੀ। ਕੋਟਕੜਕਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾਵਾਂ ਲਈ ਪਨਾਹਗਾਹ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Communist influences in Kakkanadan's works">[http://newindianexpress.com/states/kerala/article355181.ece "Communism influenced Kakkanadan's works"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160808042334/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article355181.ece |date=2016-08-08 }}. ''[[The New Indian Express]]''. Retrieved 4 July 2013.</ref> ਕੋਲਾਮ ਦੇ ਐਸ ਐਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀਐਸਸੀ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1957 ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। 1961 ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ 1967 ਤਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਧ ਵਿਚਾਲੇ ਛੱਡ ਕੇ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁੱਲਵਕਤੀ ਲੇਖਕ ਬਣਨ ਲਈ ਕੇਰਲਾ ਵਸ ਗਿਆ। ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਨੇ ਐਸ ਕੇ ਨਾਇਰ ਦੇ ''ਮਲਿਆਲਾਨਾਡੂ'' ਹਫਤਾਵਾਰੀ 1971 ਅਤੇ 1973 ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। === ਪਰਿਵਾਰ === [[ਤਸਵੀਰ:KakkanadanDSCN4051.JPG|thumb|Kakkanadan ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਬਿਸ਼ਪ Benziger ਹਸਪਤਾਲ, 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕੋਲਮ]] ਕਲਾਕਾਰ ਰਾਜਨ ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਥੰਪੀ ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਅਤੇ ਜੀ. ਇਗਨਾਤੀਅਸ ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਇਗਨਾਤੀਅਸ ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ''ਜਨਯੁਗਮ'' ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਰਸਾਲੇ ''ਸੋਵੀਅਤ ਨਾਡੂ ਦਾ'' ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਭਾਸ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਹਿਤ [[ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਦਕਰ]] ਅਤੇ [[ਅਮਰਤਿਆ ਸੇਨ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>[http://newindianexpress.com/states/kerala/article1322222.ece "Ignatius Kakkanadan to be laid to rest today"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317033223/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article1322222.ece |date=2016-03-17 }}. ''[[The New Indian Express]]''. Retrieved 4 July 2013.</ref> ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਥੰਪੀ ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਵੀ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ - ''ਕਲਾਪਥੀਨਤੇ ਓਰਮਾ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।<ref>[http://newindianexpress.com/states/kerala/article482906.ece "Thampi Kakkanadan Passes Away"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317034147/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article482906.ece |date=2016-03-17 }}. ''[[The New Indian Express]]''. Retrieved 4 July 2013.</ref> ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਅਮਿੰਨੀ, ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਪੀ ਏ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਐਨੀ ਵੀ ਹਨ।<ref name="Communist influences in Kakkanadan's works"/> ਕਾੱਕਨਾਦਨ ਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਅੰਮੀਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ: ਰਾਧਾ, ਰਾਜਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]] 7qi3b33nhk51d9nmci6nyfqpayvtklq 0 123465 848359 622902 2026-09-29T11:48:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848359 wikitext text/x-wiki '''ਜਾਬਿਰ ਹੁਸੈਨ''' (ਜਨਮ 5 ਜੂਨ 1945, ਰਾਜਗੀਰ), [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦਾ]] ਇੱਕ ਰਾਜਨੇਤਾ, [[ਰਾਜ ਸਭਾ]]<ref name="The Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article1593622.ece|title=Parliament panel to study nuclear safety|date=2 April 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225071554/https://www.thehindu.com/news/national/Parliament-panel-to-study-nuclear-safety/article14667615.ece|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|url-status=dead}}</ref> ਵਿੱਚ [[ਬਿਹਾਰ|ਬਿਹਾਰ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵਾਲੀ [[ਭਾਰਤੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ|ਸੰਸਦ ਦਾ]] ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ<ref name="The Hindu"/> ਫਿਲਹਾਲ ਉਹ ਪਟਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੀ ਨਿਜੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। == ਪਿੱਠਭੂਮੀ == ਕਾਜ਼ਿਮ ਨਕਵੀ ਦਾ ਜਨਮ ਨੋਨਹੀ, ਰਾਜਗੀਰ<ref>{{Cite web|url=https://www.amarujala.com/kavya/kavya-charcha/best-hindi-poems-of-jabir-husain|title=जाबिर हुसैन की 5 बेहतरीन कविताएं...|website=Amar Ujala|language=en|access-date=2019-09-19}}</ref> ਇੱਕ ਖਾਂਦੇ ਪੀਂਦੇ [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ|ਸ਼ੀਆ]] ਮੁਸਲਿਮ<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/lok-sabha-elections-2019/rjds-old-warhorse-in-darbhanga-faces-an-uphill-task-against-bjp|title=RJD’s old warhorse in Darbhanga faces an uphill task against BJP|website=National Herald|language=en|access-date=2019-09-19}}</ref> ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਭਾਗਲਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਜ, ਆਰ ਡੀ ਐਂਡ ਡੀ ਜੇ ਕਾਲਜ ਮੁੰਗੇਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। [[ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ|ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ]] ਸੱਦੇ 'ਤੇ 1974 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਸੰਪੂਰਣ ਕ੍ਰਾਂਤੀ|ਕੁੱਲ ਇਨਕਲਾਬ]] ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਯਾਤਰਾ == 1977 ਵਿੱਚ [[ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ]] ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋ: ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਮੁੰਗੇਰ ਹਲਕੇ<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.biharvidhanparishad.gov.in/Ex-Chairman.htm|title=Biodata: Jabir Husain|website=www.biharvidhanparishad.gov.in|access-date=2019-09-19}}</ref> ਤੋਂ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਚੋਣ 41441 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਸੀ<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.in/bihar/assembly-constituencies/1977-election-results.html|title=Bihar Assembly Election Results in 1977|website=www.elections.in|access-date=2019-09-19|archive-date=2017-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801002435/http://www.elections.in/bihar/assembly-constituencies/1977-election-results.html|dead-url=yes}}</ref>। ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਤੀਜੇ ਸਦਕਾ ਉਸਨੂੰ ਕਰਪੂਰੀ ਠਾਕੁਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕੈਬਨਿਟ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ, 1990 ਤੋਂ ਮਾਰਚ, 1995 ਤੱਕ ਪ੍ਰੋ: ਹੁਸੈਨ ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਿਹਾ। === ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ === ਜੂਨ 1994 ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਪ੍ਰੋ: ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅਪ੍ਰੈਲ 1995 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਅੰਤ 26 ਜੁਲਾਈ, 1996 ਨੂੰ ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 7 ਮਈ, 2000 ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref name=":0"/> . === ਰਾਜ ਸਭਾ === ਪ੍ਰੋ. ਜਾਬਿਰ ਹੁਸੈਨ 29 ਮਾਰਚ, 2006 ਨੂੰ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2006 ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ 6 ਸਾਲ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2012 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite web|url=http://164.100.47.5/Newmembers/mpterms.aspx|title=List of Former Members of Rajya Sabha (Term Wise)|website=164.100.47.5|access-date=2019-09-19}}</ref>। == ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮ == ਪ੍ਰੋ. ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਰਲੱਭ ਉਰਦੂ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ<ref name=":1">{{Cite web|url=http://rajkamalprakashan.com/index.php/raj/jmproducts/filter/index/?author=569|title=Authors of Rajkamal Prakashan {{!}} Zabir Hussain|website=rajkamalprakashan.com|access-date=2019-09-19|archive-date=2019-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191020074704/http://rajkamalprakashan.com/index.php/raj/jmproducts/filter/index/?author=569|dead-url=yes}}</ref> ਦੇ ਸੰਪਾਦਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਸਨਮਾਨ === 2005 ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ "ਰੇਤ ਪਾਰ ਖੇਮਾ" ਲਈ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]]। 2012 ਵਿੱਚ ਜੋਹਾਨਸਬਰਗ ਵਿੱਚ 9 ਵੇਂ [[ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੀ ਸੰਮੇਲਨ]] ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੀ ਸਨਮਾਨ।<ref name=":1"/><ref>{{Cite web|url=https://www.amarujala.com/kavya/irshaad/jabir-hussain-poem-pata-karo|title='ओक में बूंदें' से जाबिर हुसेन की कविता -पता करो|website=Amar Ujala|language=en|access-date=2019-09-19}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945]] ccrmzfdcdriqazbu2mw5vk5eq4mhzob 0 123475 848219 719181 2026-09-29T02:50:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848219 wikitext text/x-wiki '''ਹੈਰੀ ਬੋਨੀਫੇਸ ਪ੍ਰਭੂ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Harry Boniface Prabhu''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਤੁਰਭੁਜ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਟੈਨਿਸ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਡ ਦੇ ਮੋਢੀ<ref name="The face on the moon">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/article2112694.ece|title=The face on the moon|last=Mausumi Sucharita|date=17 January 2011|website=web article|publisher=The Hindu|access-date=28 August 2014}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Blogspot">{{Cite web|url=http://nfpeguntur.blogspot.in/2014_01_01_archive.html|title=Blogspot|date=2014|publisher=Google Blogspot|access-date=28 August 2014}}</ref> ਅਤੇ 1998 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਹੈ।<ref name="Daijiworld profile">{{Cite web|url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=214846|title=Harry Boniface Prabhu - Daijiworld profile|date=25 January 2014|publisher=Daiji Media Network|access-date=28 August 2014|archive-date=4 ਸਤੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904210452/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=214846|dead-url=yes}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਪਦਮਸ੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Padma">{{Cite web|url=http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|title=Padma Awards Announced|date=25 January 2014|website=Circular|publisher=Press Information Bureau, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6NEu2cjx3?url=http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|access-date=23 August 2014|dead-url=no}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਬੋਨੀਫੇਸ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਰੀ, ਜੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਫਾਥੀਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਘਰ 14 ਮਈ 1972 'ਤੇ, ਤੇ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ' ਚ, [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ, ਜੈਰੀ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਆਮ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="What a Racket">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/stoi/What-a-racquet/articleshow/49780.cms|title=What a Racket|date=6 July 2003|publisher=Times of India|access-date=28 August 2014}}</ref> ਇਹ ਦੁਖਾਂਤ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਈ ਅਪਾਹਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਆਮ ਲੜਕੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਆਮ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਵਾਨ ਬੋਨੀਫੇਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰੇਗਾ।<ref name="The face on the moon"/><ref name="CV">{{Cite web|url=http://www.pankhudifoundation.org/divyadrishti/computers/learning%20computer/ADVANCED%20%26%20REAL%20LIFE/exercises/Resumes/Boniface%20Prabhu%27s%20resume.doc|title=CV|publisher=Pankhudi Foundation.org|access-date=28 August 2014|archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924063733/http://www.pankhudifoundation.org/divyadrishti/computers/learning%20computer/ADVANCED%20%26%20REAL%20LIFE/exercises/Resumes/Boniface%20Prabhu%27s%20resume.doc|url-status=dead}}</ref> ਬੋਨੀਫੇਸ ਪ੍ਰਭੂ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬੋਨੀਫਾਸ ਪ੍ਰਭੂ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਟੈਨਿਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਇੱਕ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪੰਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ।<ref name="Daijiworld profile"/> ਅਕੈਡਮੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਰੱਥ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਖੇਡ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="Boniface Prabhu: Determined to defeat disability">{{Cite web|url=http://talbronstein.org/archive/2005_06_sporting_icons.htm|title=Boniface Prabhu: Determined to defeat disability|last=Ruqya Khan and Chitra Ramaswamy|date=2005|publisher=Talbronstein.org|access-date=28 August 2014}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਕੰਨਿਆ ਕੁਮਾਰੀ ਤੱਕ 3,500 ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਡ੍ਰਾਇਵਿੰਗ ਕਰਕੇ ਥੰਮਸੱਪ ਨਾਲ ਪੀ.ਡਬਲਯੂ.ਡੀ. ਦੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ,<ref>https://www.coca-colaindia.com/boniface-prabhu-padamshree-awardee-indias-first-paralympic-medal-winner-rallies-behind-prime-ministers-call-accessible-india/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਜੋ ਇੱਕ ਚਤੁਰਭੁਜ ਐਥਲੀਟ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਇਹ ਸੜਕ ਮੁਹਿੰਮ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=https://chaaipani.com/boniface-thumbsup-veer-k2k/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-12-09 |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209171406/https://chaaipani.com/boniface-thumbsup-veer-k2k/ |dead-url=yes }}</ref> ਬੋਨੀਫੇਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਸਿਮੋਨ ਦੀਆ ਹੈ।<ref name="What a Racket"/> == ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ == ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੋਨੀਫੇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਾਅਵਾ ਵੀਲਚੇਅਰ ਟੈਨਿਸ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਛੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ, 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਥਲੈਟਿਕਸ, [[ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ|ਸ਼ਾਟ ਪੁਟ]], [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]], [[ਜੈਵਲਿਨ ਥਰੋਅ|ਜੈਵਲਿਨ ਥ੍ਰੋ]], [[ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ]], [[ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ|ਸ਼ੂਟਿੰਗ]] ਅਤੇ [[ਡਿਸਕਸ ਥਰੋਅ|ਡਿਸਕਸ ਥ੍ਰੋ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਟੈਨਿਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="The face on the moon"/><ref name="Daijiworld profile"/> ਉਸਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਣਾ 1996 ਵਿੱਚ ਵਰਲਡ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਖੇਡਾਂ, ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਟ ਪੁਟ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਡਿਸਕਸ ਥ੍ਰੋ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 1998 ਦੇ ਪੈਰਾ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਜੈਵਲਿਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਿਆਂ, ਸ਼ਾਟ ਪੁਟ ਅਤੇ ਡਿਸਕਸ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ।<ref name="Boniface Prabhu: Determined to defeat disability"/> ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੈਰਾ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਹੈ।<ref name="Can't disabled sportsmen be awarded?">{{Cite web|url=http://www.ndtv.com/article/india/can-t-disabled-sportsmen-be-awarded-119857|title=Can't disabled sportsmen be awarded?|last=ND TV Correspondent|date=17 July 2011|publisher=ND TV|access-date=29 August 2014|archive-date=3 ਸਤੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903180515/http://www.ndtv.com/article/india/can-t-disabled-sportsmen-be-awarded-119857|dead-url=yes}}</ref> == ਟੈਨਿਸ ਕੈਰੀਅਰ == ਬੋਨੀਫੇਸ ਪ੍ਰਭੂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟੈਨਿਸ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਵਾਨ ਲੈਂਡਲ ਅਤੇ [[ਜੌਨ ਮੈਕਨਰੋ|ਜੌਹਨ ਮੈਸੇਨਰੋ ਦਾ]] ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ 1996 ਦੀ ਵਰਲਡ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਟੈਨਿਸ ਦੀ ਖੇਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਤੁਰੰਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਪਰਤਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸਟੇਟ ਲੌਨ ਟੈਨਿਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਵਰਤਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਥਾਨਕ ਟੈਨਿਸ ਕੋਚ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਖੇਡ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] - [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] - 2014<ref name="Padma"/> * ਪ੍ਰਿਥੀਬਾ ਭੂਸ਼ਣ<ref name="Daijiworld profile"/> * ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟਾਰ * ਏਕਲਵਯ ਪੁਰਸਕਾਰ - ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ - 2004<ref name="Ekalavya">{{Cite web|url=http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/jan242007/sports2337332007123.asp|title=Ekalavya|date=2005|publisher=Deccan Herald|access-date=28 August 2014}}</ref> * ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਅਵਾਰਡ - ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ - 2003<ref name="Rajyotsava">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bangalore/Jagadeesh-Kalpana-Kar-to-get-Rajyotsava-award/articleshow/259844.cms|title=Rajyotsava|date=31 October 2003|publisher=Times of India|access-date=28 August 2014}}</ref> * ਸਵਾਭਿਮਾਨ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੁਰਸਕਾਰ - ਡੇਜੀਵਰਲਡ ਵੀਕਲੀ - 2011<ref name="The face on the moon"/> ਬੋਨੀਫੇਸ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਵਪਾਰਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="The face on the moon"/><ref name="Daijiworld profile"/><ref name="Tennis Junction">{{Cite web|url=http://www.tennisjunction.in/component/content/article/87-editorials/952-boniface-prabhu--pioneer-of-wheel-chair-tennis-in-india.html|title=Pioneer Of Wheel Chair Tennis In India|date=26 June 2011|publisher=Tennis Junction.com|access-date=28 August 2014|archive-date=3 ਸਤੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903053403/http://www.tennisjunction.in/component/content/article/87-editorials/952-boniface-prabhu--pioneer-of-wheel-chair-tennis-in-india.html|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] 8xj4xljc0kjch1cppcgvkyquuqgc9h0 0 123533 848226 593317 2026-09-29T03:07:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848226 wikitext text/x-wiki '''ਮੁਲੇਰਾ ਪੂਵਯਾ ਗਣੇਸ਼''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mullera Poovayya Ganesh;''' ਜਨਮ 8 ਜੁਲਾਈ 1946) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਰਸ਼ ਕੌਮੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ|ਭਾਰਤੀ]] ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਅਤੇ ਕੋਚ ਵੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1973 ਵਿੱਚ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਗਣੇਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਜੁਲਾਈ 1946 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਕੋਡਗੁ|ਕੋਡਾਗੂ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]] (ਪਿਛਲੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ [[ਕੋਡਗੁ|ਕੂਰ੍ਗ]] ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫੁੱਟਬਾਲ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1960 ਤੋਂ 1964 ਤੱਕ ਕੁਰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਖੇਡਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ|ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ]] ਅਤੇ 1966 - 1973 ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ., ਸਪੋਰਟਸ ਕੋਚਿੰਗ ਵਿੱਚ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਪੋਰਟਸ]], [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਤੋਂ ਡਿਪਲੋਮਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.|ਪੀਐਚ.ਡੀ ਕੀਤੀ ਹੈ]]। ਗਣੇਸ਼ ਦੇ 5 ਭੈਣ-ਭਰਾ (ਇਕ ਭੈਣ ਅਤੇ ਚਾਰ ਭਰਾ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 2 ਭਰਾ, ਐਮ ਪੀ ਸੁਬੱਈਆ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਕਾਵੇਰੱਪਾ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫੁਟਬਾਲ ਅਤੇ ਹਾਕੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.coorgblossom.com/images/MP-Ganesh-Biodata.pdf|title=M. P. Ganesh biodata|publisher=coorgblossom|access-date=2013-01-20|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222437/http://www.coorgblossom.com/images/MP-Ganesh-Biodata.pdf|dead-url=yes}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:The_Indian_hockey_team_poses_before_the_XXIV_Olympic_Games,_Seoul.jpg|thumb|ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ, ਸੋਲ ਓਲੰਪਿਕ, 1988 ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਚ ਵਜੋਂ '''ਐਮ ਪੀ ਗਣੇਸ਼''' (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਛੇਵੇਂ ਖੜ੍ਹੇ)]] ਗਣੇਸ਼ ਨੇ 1965 ਤੋਂ 1973 ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1974 ਦੀ ਕੌਮੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬੇ]] ਲਈ ਖੇਡਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 1970 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਗਣੇਸ਼ [[1972 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1972]] ਵਿੱਚ [[ਮਿਊਨਿਖ਼|ਮੂਨਿਚ]] ਵਿੱਚ [[1972 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਕੋਚਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ [[1980 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1980]] ਵਿੱਚ [[ਮਾਸਕੋ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ [[1980 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.karnataka.com/personalities/mp-ganesh/|title=M. P. Ganesh|publisher=Karnataka.com|access-date=2013-01-20}}</ref> ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਪਹਿਲਾਂ 1970 ਵਿੱਚ [[ਬੈਂਕਾਕ|ਬੈਂਕਾਕ ਵਿੱਚ]] ਅਤੇ ਫਿਰ 1974 ਵਿੱਚ [[ਤਹਿਰਾਨ|ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ]]। ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਪਰਤਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]] ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਅਮਸਤੱਰਦਮ|ਐਮਸਟਰਡਮ]] ਵਿੱਚ ਅਗਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ [[1972 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1972]] ਵਿੱਚ [[ਮਿਊਨਿਖ਼|ਮਯੂਨਿਕ]] ਵਿੱਚ [[1972 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਖੇਡਿਆ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਲਈ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ 1972 ਵਿੱਚ ਵਰਲਡ ਇਲੈਵਨ ਅਤੇ 1970 ਤੋਂ 1974 ਤੱਕ ਏਸ਼ੀਅਨ ਇਲੈਵਨ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 1974 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਖੇਡਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਗੋਡੇ ਦੀ ਸੱਟ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-neighbourhood/mp-ganesh-a-man-of-many-hats/article911733.ece|title=M.P. Ganesh: a man of many hats|date=2010-11-25|access-date=2013-01-20|publisher=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਗਣੇਸ਼, ਉਸ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਕੋਚ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ [[1988 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1988 ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ [[ਸਿਓਲ|ਸੋਲ]] ਵਿੱਚ 1989 ਟਰਾਫੀ [[ਬਰਲਿਨ|ਬਰ੍ਲਿਨ]], 1990 ਇੰਦਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ [[ਲਖਨਊ]] ਅਤੇ 1990 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ [[ਲਾਹੌਰ]] ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ [[ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ]] ਵਿਖੇ 1998 ਦੀਆਂ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ|ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਅਤੇ [[ਬੈਂਕਾਕ]] ਵਿਖੇ 1998 [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] ਲਈ ਕੋਚਿੰਗ ਕਮੇਟੀ, ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਸੀ। ਫਿਰ, ਗਣੇਸ਼ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੇਡ ਸੰਗਠਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ == * [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ]] - 1973 * ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਸਪੋਰਟਸ ਅਵਾਰਡ - 1981 == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਡਗੁ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋੜਾਵਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] bkdkzcqgd3yiaury65dq910699luq04 0 123903 848176 841448 2026-09-29T00:11:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848176 wikitext text/x-wiki '''ਆਰੁਦਰਾ''' (ਜਨਮ '''ਭਾਗਵਤੁਲਾ ਸਦਾਸਿਵ ਸੰਕਰਾ ਸਾਸਤਰੀ''') (31 ਅਗਸਤ, 1925 - 4 ਜੂਨ 1998) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਲੇਖਕ]], [[ਕਵੀ]], ਗੀਤਕਾਰ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਸੀ।<ref name="auto2"/><ref name="hinduonnet.com">{{Cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/08/19/stories/2002081900840200.htm|title=The Hindu : A humanist lyricist|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20070423172226/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/08/19/stories/2002081900840200.htm|archive-date=23 April 2007|access-date=19 April 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070423172226/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/08/19/stories/2002081900840200.htm |date=23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2007 }}</ref><ref name="thehindu.com">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/arudra-remembered/article6084432.ece|title=Arudra remembered|date=5 June 2014|publisher=}}</ref><ref name="thulika.net">{{Cite web|url=http://www.thulika.net/2008June/arudra.html|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20080803104016/http://www.thulika.net/2008June/arudra.html|archive-date=3 August 2008|access-date=2008-07-10}}</ref><ref name="vedah.net">{{Cite web|url=http://www.vedah.net/manasanskriti/bhagavatula.html|title=telugu, mana saMskriti (our culture)|publisher=|access-date=2019-12-20|archive-date=2019-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210181612/http://www.vedah.net/manasanskriti/bhagavatula.html|url-status=dead}}</ref> ਆਰੁਦਰਾਾ ਤੇਲਗੂ ਕਵੀ [[ਸ੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੀ (ਲੇਖਕ)|ਸ੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ]] ਭਤੀਜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਸੰਵਾਦ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 1987 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="thehindu.com1">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/arudra-remembered/article250429.ece|title=Arudra remembered|date=5 June 2009|publisher=}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਆਰੁਦਰਾ ਦਾ ਜਨਮ Yelamanchili, [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 31 ਅਗਸਤ 1925 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/arudra-birth-anniversary/article5081827.ece|title=Arudra birth anniversary|date=1 September 2013|publisher=}}</ref> ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਲਈ 1942 ਵਿੱਚ ਵਿਜੀਅਨਗਰਮ ਚਲੇ ਗਏ.<ref name="auto2"/><ref name="hinduonnet.com"/><ref name="thehindu.com"/> ਉਸ ਨੇ ''ਰੋਨਾਨਕੀ ਅਪਾਲਸਵਾਮੀ'' ਅਤੇ ''ਚਗੰਤੀ ਸੋਮਜੂਲੁ'' ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ [[ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ]] ਵੱਲ ਝੁਕ ਗਿਆ। ਉਹ 1943 ਵਿੱਚ ਬੈਂਡ ਬੁਆਏ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਵਿਚ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1947 ਤਕ ਉਥੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ''ਅਨੰਦਵਾਨੀ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1949 ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗੀਤ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਲਿਖੇ। ਉਸਨੇ 1954 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਕੇ. ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਇਕ ਕਾਲਮ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ-ਆਲੋਚਕ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.visitvizag.in/arudra.asp|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928131804/http://www.visitvizag.in/arudra.asp|archive-date=28 September 2007|access-date=2007-04-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0038010/|title=Arudra|publisher=}}</ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ == ''ਤਵਾਮੇਵਾਹਮ'' (ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ) ਅਤੇ ''ਸਮਗਰ ਆਂਧਰਾ ਸਾਹਿਤਮ'' (''ਤੇਲਗੁ'' ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼) ਉਸਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਲਿਖਤਾਂ ਹਨ।<ref name="hinduonnet.com"/> ਉਸਨੇ ''ਕੂਨਲੰਮਾ ਪਦਾਲੂ'' ਵਰਗੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ''ਲਿਖੀਆਂ'', [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤੀ।<ref name="auto2">{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=ObFCT5_taSgC|title=Encyclopaedia of Indian Literature: A-Devo|last=Datta|first=Amaresh|date=1 January 1987|publisher=Sahitya Akademi}}</ref><ref name="auto">Aarudra, 'Samagra Andhra Sahityam' (1968). Reprinted in 1989</ref><ref name="Aarudra, 2005">Aarudra, 'Samagra Aaandhra Saahityam' (2005): Revised and Reprinted, Published by Telugu Akademi, Hyderabad.</ref> ਉਸ ਨੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਗ੍ਰੰਥ ਤਿਰੁਕੁਰਾਲ ਦਾ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਹ ''ਅਭਯੁਦਇਆ ਰਚੈਯਤਲਾ ਸੰਘਮ'' ਵਰਗੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।<ref name="thehindu.com2">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/thehindu/br/2002/05/14/stories/2002051400130303.htm|title=The Hindu : Collection of essays|publisher=|access-date=2019-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20041013172407/http://www.thehindu.com/thehindu/br/2002/05/14/stories/2002051400130303.htm|archive-date=2004-10-13|url-status=dead}}</ref><ref name="thehindu.com3">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/muddubidda-1956/article6641010.ece|title=MUDDUBIDDA (1956)|date=28 November 2014|publisher=}}</ref> === ਤਵਮੇਵਾਹਮ === 1948 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ''ਤਵਾਮੇਵਾਹਮ'' [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸਟੇਟ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਿਆਸਤ]] ਵਿੱਚ ਰਜ਼ਾਕਾਰ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਸਮਕਾਲੀ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਬਦਅਮਨੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ।<ref name="thehindu.com1"/> [[ਨਿਜ਼ਾਮ ਹੈਦਰਾਬਾਦ|ਨਿਜ਼ਾਮ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਰਜ਼ਾਕਾਰ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਣਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਾਵਯਮ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਨੇ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਕੋ (ਤਵਮੇਵਾਹਮ) ਹਾਂ"।<ref name="hinduonnet.com"/><ref name="thehindu.com2"/><ref name="thehindu.com3"/><ref>Aarudra, 'Vennela-vesavi', Navodaya Publishers, Vijayawada, 1977</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਸਤਿਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925]] 9zzxe10ttzkbrb8uzw4ucecb87dh3ws 0 124077 848304 703112 2026-09-29T08:46:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848304 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography | name = Geethu Anna Jose | image = Geethuanna.jpg | height_ft = 6 | height_in = 2 | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1985|6|30}} | team = International Basketball Player Arjuna Awardee Only Indian Female To Ever Get Selected For WNBA USA Tryouts &(Southern Railway Team) | position = Center | spouse = Rahul Koshy | birth_place = [[Changanasserry]], [[Kottayam]], India | nationality = Indian | career_start = 2004 (International)<br />2002 (Junior International) | career_end = present | website = [http://www.geethuannajose.co.nr/ geethuannajose.co.nr] }} '''ਗੀਥੂ ਅੰਨਾ ਜੋਸ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Geethu Anna Jose; ਜਨਮ 30 ਜੂਨ 1985 ਕੋਲਾਡ, ਕੋਟਯਾਮ, [[ਕੇਰਲਾ]], ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ<ref name="hindu">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2006/06/08/stories/2006060800410800.htm|title=Shooting star|date=8 June 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=14 May 2009|location=Chennai, India|archive-date=4 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104070538/http://www.hindu.com/mp/2006/06/08/stories/2006060800410800.htm|dead-url=yes}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="hindu_sep09">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2009/09/11/stories/2009091161661700.htm|title=Geethu to lead|date=11 September 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=30 October 2009|location=Chennai, India|archive-date=18 ਸਤੰਬਰ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090918165751/http://www.hindu.com/2009/09/11/stories/2009091161661700.htm|dead-url=yes}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਜੋਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਸਾਈਰੋ-ਮਾਲਾਬਾਰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਨਸਰਾਣੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖੇਡਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਇਤਿਹਾਸ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੋਟਯਾਮ ਦੇ ਮਾਊਂਟ ਕਾਰਮੇਲ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਮੀਡੀਅਮ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸੈਂਪਸ਼ਨ ਕਾਲਜ ਚਾਂਗਨਾਸਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਟੌਮ ਜੋਸ ਇੱਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲਾ]] ਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਤਬੀਨ ਐਂਥਨੀ ਵੀ ਇੱਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਲ 2009-2010 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="indiansportsnews">{{Cite news|url=http://www.indiansportsnews.com/interviews/1282-geethu-anna-jose.html|title=Geethu Anna Jose: The face of Indian women basketball|date=23 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110731184958/http://www.indiansportsnews.com/interviews/1282-geethu-anna-jose.html|archive-date=31 July 2011|publisher=[[Indian Sports News]]}}</ref> ਜੋਸ ਨੇ 8 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਰਾਹੁਲ ਕੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਜੋਸ ਨੇ ਵਾਲੀਬਾਲ ਖੇਡਿਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਰਲ ਜੂਨੀਅਰ ਬਾਸਕਿਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨਾਲ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖੇਡਿਆ। ਕੇਰਲ ਲਈ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਮੈਚ ਖੇਡਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਰੇਲਵੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਟੀਮ ਨੇ ਦੇਖਿਆ; ਉਹ 2003 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="hindu"/> ਉਹ ਉਸ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 2005 ਦੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ 95-50 ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ 34 ਅੰਕ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਜੋਸ ਨੇ 2006 ਤੋਂ 2008 ਵਿੱਚ ਰਿੰਗਵੁਡ ਹਾਕਸ ਲਈ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਬਿਗ ਵੀ ਸੀਜ਼ਨ ਖੇਡਿਆ, ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਜੋਂ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਕਲੱਬ ਲਈ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। 2008/9 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਮਹਿਲਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਾਸਕਿਟਬਾਲ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਡਾਂਡੇਨੋਂਗ ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂਐਨਬੀਏ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਸਕਾਈ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਸਪਾਰਕਸ ਅਤੇ ਸੈਨ ਐਂਟੋਨੀਓ ਸਿਲਵਰ ਸਟਾਰਜ਼ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ।<ref name="TOI_apr11">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/Geethu-set-for-WNBA-trials/articleshow/7893484.cms|title=Geethu set for WNBA trials|date=7 April 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=7 April 2011}}</ref> ਜੂਨ 2012 ਵਿੱਚ, ਜੋਸ ਨੇ ਹੈਯਾਂਗ ਵਿਖੇ ਤੀਜੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਬੀਚ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 11 ਅੰਕ ਬਣਾਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਚੀਨ ਉੱਤੇ 17-14 ਦੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3547869.ece|title=Geethu Anna Jose|date=20 June 2012|work=The Hindu|access-date=20 June 2012|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623134858/http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3547869.ece|archive-date=23 ਜੂਨ 2012|url-status=dead}}</ref> ਗਿਠੂ ਅੰਨਾ ਰਾਹੁਲ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਟੀਮ ਲਈ ਸੈਂਟਰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਜਿਮੀ ਜਯਾਰਜੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਕਰੀਅਰ: ਗੇਥੂ ਅੰਨਾ ਰਾਹੁਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਜਾਈ ਔਰਤ ਬਾਸਕਿਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਆਈਐਮਜੀ-ਰਿਲਾਇੰਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੇ ਏ ਗਰੇਡ ਦੀ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]] 0s01jdp034avgofspq7ij2mzd0tyryc 0 124198 848273 576979 2026-09-29T06:29:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848273 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> |name = ਕੇ ਵੀ ਨਾਰਾਇਣਾ |image = K V Narayana.jpg{{!}}border |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1948|10|20}} |birth_place = ਕੰਪਲਾਪੁਰਾ, ਪੇਰਿਆਪੱਟਨਾ ਤਾਲੁਕ, [[ਮੈਸੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਭਾਰਤ]] |occupation =ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਚੇਅਰਮੈਨ [[ಕುವೆಂಪು ಭಾಷಾ ಭಾರತಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] |nationality = ਭਾਰਤੀ |alma_mater = ਮਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |awards = [[ਕਰਨਾਟਕ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ]](ਆਨਰੇਰੀ), [[ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਪ੍ਰਸ਼ਾਤੀ]] | nickname = ਕੇਵੀਐਨ }} '''ਕਮਾਲਪੁਰਾ ਵੀਰੰਨਾ ਨਾਰਾਇਣਾ''' (ਜਨਮ 1948), ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਵੀਐਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਸਰਕਾਰ,<ref name="kuvempubhashabharathi.org">{{Cite web |url=http://www.kuvempubhashabharathi.org/kannada/content/%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%B0%E0%B3%81-%E0%B2%AE%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%81-%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%B0%E0%B3%81 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-12-30 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081426/http://www.kuvempubhashabharathi.org/kannada/content/%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%B0%E0%B3%81-%E0%B2%AE%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%81-%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%B0%E0%B3%81 |dead-url=yes }}</ref> ਕੁਵੇਮਪੂ ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਦੀਕਾਰਾ,<ref name="kuvempubhashabharathi.org"/> ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ। ਉਹ ਮੈਸੂਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪੀਰੀਆਪੱਟਨਾ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਹੰਪੀ ਕੰਨੜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ, ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਹਨ. ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਆਨਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡ<ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/kushtagi-kv-narayana-get-state-sahitya-academy-award/article1954355.ece {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਕੰਨੜ ਬਾਰੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ''ਕਰਨਾਟਕ ਓਡੂ'',<ref>http://www.bangaloremirror.com/entertainment/lounge/Igniting-Kannada-minds/articleshow/21320432.cms</ref> ਕੰਨੜ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਖੇਤਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਕੇਵੀਐਨ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ, ਕਮਾਲਾਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਬੰਗਲੁਰੂ ਤੋਂ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸਨੇ ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਯੁਵਰਾਜਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਕੀਤੀ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਐਡ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ 1972 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਇੱਕ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਬੰਗਲੁਰੂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸੈਂਟਰਲ ਕਾਲਜ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. (ਕੰਨੜ ਸਾਹਿਤ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਾਮੀ ਪਤਨੀ ਸ਼੍ਰੀਮਥੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੀ, ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕੰਨੜ ਅਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਮੁਖੀ ਜੀ ਐਸ ਸ਼ਿਵਰੁਦੱਪਾ (ਜੀਐਸਐਸ) ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ "ਅਨੰਦਵਰਧਨ ਦੇ ਧ੍ਵਨੀਲੋਕ" ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] 0ehv172erghv4csbqy29yyqo15e2mlj 0 125240 848124 729533 2026-09-28T18:28:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848124 wikitext text/x-wiki {{Infobox dancer|name=Aparna B Marar|image=Aparna Speech.jpg|caption=Aparna B Marar giving a talk at the Kerala Sangeetha Nataka Akademi- Regional Theatre, Thrissur,Kerala|alt=|birth_name=Aparna Balram|birth_date=<!-- {{Birth date||02|17}} -->|birth_place=[[Guruvayoor]], [[Kerala]], [[India]]|death_date=|origin=|height=|dances=[[Mohiniyattom]] [[Kuchipudi]][[Bharathanatyam]]|occupation=Dancer; Educator; Organiser; Singer|years_active=|current_group=|former_groups=}} '''ਅਪਾਰਨਾ ਬੀ. ਮਾਰਾਰ''' [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲਾ ਦੀ]] ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨ੍ਰਿਤ [[ਕੇਰਲਾ|ਹੈ]]। ਉਸਨੇ ਇੱਕ [[ਡਾਂਸ|ਡਾਂਸਰ]], ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਆਰਟ [[ਅਧਿਆਪਕ|ਐਜੂਕੇਟਰ]], ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਗਾਇਕੀ|ਗਾਇਕਾ]] ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="Bignewslive.com">{{Cite web|url=http://www.bignewslive.com/aparna-marar-singing-carnatic-music-video/|title=Aparna Marar singing carnatic music video - Big News Live - Kerala Malayalam News, Cinema News, Tech News|publisher=Bignewslive.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129043317/http://www.bignewslive.com/aparna-marar-singing-carnatic-music-video/|archive-date=29 November 2014|access-date=19 November 2014}}</ref> ਉਹ ਪੀਐਸਜੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਤੋਂ ਵਾਇਰਲੈਸ ਕਮਿ ਸੰਚਾਰ ਨੀਕੇਸ਼ਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ [[ਇੰਜੀਨੀਅਰ]] ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਸੰਗੀਤਾ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ- ਯੁਵਾ ਪ੍ਰਥਿਭਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕੈਲਿਕਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ- ਕਲਥੀਲਕਮ ਅਵਾਰਡ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name="Healing">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/healing-through-dance/article6566877.ece|title=Healing through dance|last=G. S. Paul|website=The Hindu|access-date=19 November 2014}}</ref> ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਕਲਚਰਲ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ - ਆਈਸੀਸੀਆਰ ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਂਸ ਥੈਰੇਪੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਲਾਭਾਰਤੀ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਇੰਡੀਅਨ ਕਲਚਰ ਐਂਡ ਹੈਰੀਟੇਜ,<ref>{{Cite web|url=http://kalabharathi.in/|title=Kalbharathi Cultural Heritage India|publisher=Kalabharathi.in|access-date=19 November 2014|archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129022259/http://kalabharathi.in/|dead-url=yes}}</ref> ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ, ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="ManoramaOnline">{{Cite web|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/art-and-culture/when-kuchipudi-kathak-mesmerise-audiences.html|title=When Kuchipudi, Kathak mesmerise audiences|website=ManoramaOnline|access-date=19 November 2014}}</ref><ref name="Manoramaonline.com">{{Cite web|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentType=EDITORIAL&channelId=-1073865028&contentId=13954855&catId=-200641&BV_ID=@@@|title=Manorama Online - Kalabharathi Foundation celebrates World Dance Day|publisher=Manoramaonline.com|access-date=19 November 2014|archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129013211/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentType=EDITORIAL&channelId=-1073865028&contentId=13954855&catId=-200641&BV_ID=@@@|dead-url=yes}}</ref> ਅਪਰਨਾ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ. ਉਹ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿ .ਟ ਵਿਕਾਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟਲ ਡੀਲਜ਼, ਯੂਐਸਏ ਨਾਲ ਖੋਜਕਰਤਾ ਹੈ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਕਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Healing"/><ref>{{Cite web|url=http://www.bignewslive.in/aparna-exploring-prospects-dance-therapy/|title=Aparna: Exploring prospects of Dance Therapy|website=Bignewslive.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129042346/http://www.bignewslive.in/aparna-exploring-prospects-dance-therapy/|archive-date=29 November 2014|access-date=19 November 2014}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Mohiniyattom_performance.jpg|thumb|376x376px| "ਬ੍ਰਾਹਮਣ" ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਤੋਂ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿਖੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Kuchupudy_Performance.jpg|thumb|388x388px| ਗੁਰਪ੍ਰਣਾਮ ਤੇ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਪਰਨਾ]] == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਅਪਰਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਗੁਰੂਵਾਯੂਰr, ਦੇ ਮੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ ਦੇ]], ਬਲਰਾਮ ਕੇ ਮਾਰਾਰ, ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੁੱਖ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਡਾ ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਬਲਰਾਮ, ਇੱਕ ਛੁਟਕਾਰਾ ਡਾਕਟਰ। ਇੱਕ ਰੈਂਕ ਨਾਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸਸਤਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤੰਜਾਵਰ ਤੋਂ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ (ਭਰਥਨਾਟਿਅਮ) ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/sreekrishna-college-bags-championship/article131228.ece|title=Sreekrishna college bags championship|website=The Hindu|access-date=19 November 2014}}</ref> ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿ .ਟ ਆਫ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉੱਦਮਤਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਦਿਅਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਪਰਨਾ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਸਾਲਿਆਂ<ref>{{Cite web|url=http://www.ijcaonline.org/archives/volume61/number11/9970-4758|title=IJCA - Beamforming for Direction-of-Arrival (DOA) Estimation-A Survey|last=V Krishnaveni|website=International Journal of Computer Applications - IJCA|access-date=19 November 2014}}</ref> ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪਰਚੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। == ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == ਅਪਰਨਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ, [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]], [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ|ਕੁਚੀਪੁਡੀ]] ਅਤੇ [[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ]] ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ [[ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਕਸ਼ੇਮਾਵਤੀ|ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ]] ਵਿੱਚ [[ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਕਸ਼ੇਮਾਵਤੀ|ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਖੇਮੇਵਤੀ]]<ref>{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/profiles/profl113.html|title=Profile - Kalamandalam Kshemavathy - Padma Jayaraj|publisher=Narthaki.com|access-date=19 November 2014}}</ref> ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਈਸਾਈਮਾਨੀ ਆਰ ਵੈਦਯਨਾਥ ਭਾਗਵਥਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ,<ref name="Bignewslive.com"/> ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ. ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇ ਸੁਰਸਨ। ਉਹ ਵਿਕਾਸ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡਾਂਸ ਥੈਰੇਪੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਾਲਾਭਾਰਤੀ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਇੰਡੀਅਨ ਕਲਚਰ ਐਂਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ, ਅਪਾਰਨਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਲਈ ਉਤਸਵ<ref>{{Cite web|url=http://www.bignewslive.in/national-dance-music-festival-commenced/#.VGmjjPmUc6s|title=National Dance Music Festival commenced|website=Bignewslive.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129042400/http://www.bignewslive.in/national-dance-music-festival-commenced/#.VGmjjPmUc6s|archive-date=29 November 2014|access-date=19 November 2014}}</ref> ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="ManoramaOnline"/><ref name="Manoramaonline.com"/><ref>{{Cite web|url=http://www.justkerala.in/kalabharathi-national-young-dance-festival.html|title=Kalabharathi National Young Dance Festival 2013 - Kalabharathi Dance Festival Timings Schedule Venue - Kalabharathi Dance Festival Kerala|publisher=Justkerala.in|access-date=19 November 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://realmatchonline.com/event/kalabharathi-young-dance-music-fest-2014/|title=Kalabharathi Young Dance & Music Fest 2014|website=Realmatch Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129090619/http://realmatchonline.com/event/kalabharathi-young-dance-music-fest-2014/|archive-date=29 November 2014|access-date=19 November 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Does-Kerala-have-a-new-cultural-capital/articleshow/20843834.cms|title=Does Kerala have a new cultural capital?|last=Sidhardhan|first=Sanjith|date=1 July 2013|archive-url=https://archive.today/20141118061752/http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Does-Kerala-have-a-new-cultural-capital/articleshow/20843834.cms|archive-date=18 November 2014|access-date=18 November 2014}}</ref> ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਦਿੱਗਜ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ “ਆਸ਼ਰਾਯ ਨਿਧੀ” ਸਕੀਮ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਪਰਨਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਲੇਬੈਕ-ਗਜ਼ਲ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਵੀ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * ਕੇਰਲਾ ਸੰਗੀਤਾ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ 2010 ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਵਿੱਚ "ਯੁਵਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪੁਰਸਕਾਰ"<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/yuva-pratibha-awards-announced/article957981.ece|title=Yuva Pratibha awards announced|last=|website=The Hindu|access-date=19 November 2014}}</ref> * 2009 ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਕੈਲਿਕਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ "ਕਲਾਥਿਲਕਮ" ਪੁਰਸਕਾਰ<ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article125738.ece|title=Sree Krishna College bags overall title|publisher=Newindianexpress.com|access-date=19 November 2014|archive-date=22 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222175244/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article125738.ece|url-status=dead}}</ref> * ਕੈਲਿਕਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਤਰਜੋਨ ਆਰਟਸ ਫੈਸਟੀਵਲ 2009 ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ, ਭਰਤਨਥਯਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ * ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ- २०० 2009 ਵਿੱਚ “ਨੌਜਵਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ” ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ<ref name="Dancer">{{Cite web|url=http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=462|title=Aparna B Marar Classical Dancer Profile|publisher=Thiraseela.com|access-date=19 November 2014|archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020709/http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=462|dead-url=yes}}</ref> * ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੁਵਕ ਮੇਲਾ 2010 ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਕਲਾਸਿਕ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਥਿਰੁਪੈਥੀ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thrissur-girl-wins-national-prize-in-classical-dance/article1123195.ece|title=Thrissur girl wins national prize in classical dance|last=|website=The Hindu|access-date=19 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129044709/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thrissur-girl-wins-national-prize-in-classical-dance/article1123195.ece|archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2014|url-status=dead}}</ref> * ਇੰਡੀਅਨ ਕਾਉਂਸਿਲ ਫਾਰ ਕਲਚਰਲ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਲਾਕਾਰ<ref>{{Cite web|url=http://www.iccrindia.net/artists/iccr-empanelled-artists-2012.pdf|title=Indian Council for Cultural Relations : Empanelment of Artistes : Revised Reference List (2012)|publisher=Iccrindia.net|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129032250/http://www.iccrindia.net/artists/iccr-empanelled-artists-2012.pdf|archive-date=29 November 2014|access-date=19 November 2014}}</ref> * ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਲਾਕਾਰ * ਅਮੈਰੀਕਨ ਡਾਂਸ ਥੈਰੇਪੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, 2014 ਦਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੈਂਬਰ * ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਕੱਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਵਾਰਣ ਸੈੱਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ * ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਾਂਸ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ - ਯੂਨੈਸਕੋ, 2011 == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2020]] fvqc2cyssk4p9cvor058zo6a1fht8pd 0 125293 848221 772750 2026-09-29T03:00:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848221 wikitext text/x-wiki '''ਐਨ ਐਸ ਈ ਐਲ ਕੇਸ''' ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪਾਟ ਐਕਸਚੇਂਜ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਅਦਾਇਗੀ ਡਿਫਾਲਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਜੋ ਵਿੱਤੀ ਫਾਇਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ 2013 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੁਗਤਾਨ ਡਿਫਾਲਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ. ਮਾਰਕੀਟ ਰੈਗੂਲੇਟਰ, ਫਾਰਵਰਡ ਮਾਰਕੇਟ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਐਨਐਸਈਐਲ ਨੂੰ ਸਮਝੌਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਐਕਸਚੇਂਜ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ.<ref name="dnaindia1">{{ cite news | url= http://www.dnaindia.com/money/report-nsel-did-forward-markets-commission-s-action-spook-the-market-2059598 | title= NSEL: Did Forward Markets Commission's action spook the market?}}</ref> ਤਿੰਨ ਸਪਾਟ ਐਕਸਚੇਂਜ, ਐਨ ਐਸ ਈ ਐਲ, ਐਨ ਐਸ ਪੀ ਟੀ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਏ ਪੀ ਐਮ ਸੀ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਫਸੀਆਰਏ ਦੀ ਧਾਰਾ 27 ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇ ਠੇਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੰਡਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਵਿਵਹਾਰਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਏ. ਜਦੋਂਕਿ ਵਿੱਤੀ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਜ਼ (ਇੰਡੀਆ) ਨੇ ਐਨਐਸਈਐਲ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ 5 ਜੂਨ 2007 ਨੂੰ ਆਮ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂਕਿ ਐਨਐਸਪੀਓਟੀ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਏਪੀਐਮਸੀ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 23 ਜੁਲਾਈ, 2008 ਅਤੇ 11 ਅਗਸਤ, 2010 ਨੂੰ ਇਸੇ ਧਾਰਾਵਾਂ ਤਹਿਤ ਛੋਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{ cite news | url= http://www.thehindubusinessline.com/opinion/columns/g-chandrashekhar/keep-spot-exchanges-in-the-spotlight/article5012876.ece | title= Keep spot exchanges in the spotlight}}</ref> ਦਲਾਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਤ ਰਿਟਰਨ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦੇ ਕੇ ਐਨਐਸਈਐਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਵਿਕਰੀ ਕੀਤੀ. ਡਿਫਾਲਟਰਾਂ ਨੇ ਸਟਾਕਾਂ ਨੂੰ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਵੇਅਰਹਾhouseਸ ਦੀਆਂ ਰਸੀਦਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਡਿਫਾਲਟ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।<ref>{{ cite news | url= http://www.livemint.com/Industry/59vNtb95mZWAL6PKJvWH5O/EOW-attached-defaulters-assets-worth-Rs5000-crore-NSEL.html | title= EOW attached defaulters’ assets worth Rs5,000 crore: NSEL}}</ref><ref>{{ cite news | url= http://www.thehindubusinessline.com/markets/commodities/nsel-board-chairman-shankarlal-guru-quits/article5061055.ece | title= NSEL board Chairman Shankarlal Guru quits}}</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਐਨਐਸਈਐਲ ਸੰਕਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਤ 13,000 ਟਰੇਡਿੰਗ ਕਲਾਇੰਟਸ ਸਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ 13,000 ਟਰੇਡਿੰਗ ਕਲਾਇੰਟਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਇੰਟਾਈਟਲਮੈਂਟ ਸ਼ੰਕਾਜਨਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਐਨ ਐਸ ਈ ਐਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੈਂਬਰਾਂ| ਇਸ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਐਸਐਫਆਈਓ ਜੋ ਕੇਸ ਦੀ ਵੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੋਕਰਾਂ ਅਤੇ ਟਰੇਡਿੰਗ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਾਈਸੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{ cite news | url= http://www.moneycontrol.com/news/business/markets-business/sfio-sends-6-page-questionnaire-to-nsel-investors-intensifies-probe-against-brokers-2278899.html | title= SFIO sends 6-page questionnaire to NSEL investors, intensifies probe against brokers}}</ref><ref>{{cite news | url= http://www.mydigitalfc.com/news/nsel-investors-get-sfio-mail-432 | title= NSEL investors get SFIO mail | access-date= 2020-02-17 | archive-date= 2019-04-15 | archive-url= https://web.archive.org/web/20190415055403/http://www.mydigitalfc.com/news/nsel-investors-get-sfio-mail-432 | url-status= dead }}</ref> ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬਰਖਾਸਤ ਕੀਤੇ ਸੀਈਓ ਅਤੇ ਐਮਡੀ, ਅੰਜਨੀ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹਲਫਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਸੰਕਟ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ ਸੀ।<ref>{{ cite news | url= https://www.scribd.com/document/350720392/Affidavit-Mr-Anjani-Sinha-11-09-2013 | title= Affidavit - Mr. Anjani Sinha - 11.09.2013}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਜਨੀ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹਲਫਨਾਮਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹਲਫਨਾਮੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ।<ref>{{ cite news | url= https://www.scribd.com/document/350720467/Statement-to-ED | title= Statement to ED}}</ref> 30 ਜੁਲਾਈ, 2019 ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ, ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ ਕੇ.ਪੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਅਤੇ ਰਮੇਸ਼ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, 63 ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤੇ 10,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਅਤੇ ਐਨਐਸਈਐਲ ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਮੂਲ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ।<ref>{{cite news|url= https://www.business-standard.com/article/companies/bombay-hc-summons-chidambaram-two-ias-officers-in-ftil-defamation-case-119073001573_1.html|title=Bombay HC summons Chidambaram, two IAS officers in 63 Moons defamation case}}</ref> ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ I 63 ਚੰਦ ਮਾਨਹਾਨੀ ਕੇਸ ਦੇ ਦੋ ਆਈਏਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੰਮਨ<ref>{{cite news|url= https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/nsel-case-hc-allows-63-moons-to-sue-pc-others/articleshow/70564645.cms|title= NSEL case: HC allows 63 Moons to sue PC, others}}</ref> ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਈ.ਓ.ਡਬਲਿ.. ਨੇ ਐੱਨ.ਐੱਸ.ਈ.ਐੱਲ. ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ 24 ਡਿਫਾਲਟਰਾਂ ਨੂੰ ਐੱਮ ਪੀ ਆਈ ਡੀ ਐਕਟ ਤਹਿਤ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ, ਦ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਐਮ ਪੀ ਆਈ ਡੀ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. ਅੱਗੇ, ਇਸਨੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਫੈਸਲੇ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ<ref>{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/depositors-law-not-applicable-to-nsel-rules-bombay-hc-orders-release-of-assets-seized-by-police/article29224334.ece|title=Depositors’ law not applicable to NSEL: Bombay High Court}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਪਜ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਡੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਐਨਐਸਈਐਲ (ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪਾਟ ਐਕਸਚੇਂਜ ਲਿਮਟਿਡ) ਸਾਲ 2004 ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਗਾਤਾਰ 3 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦਾ, ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਸਪਾਟ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਸੀ. ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੰਗਰਾਜਨ ਕਮੇਟੀ ਆਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਪਾਟ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news | url= http://www.thehindu.com/2005/04/10/stories/2005041004690800.htm | title= UPA committed to reversing neglect of agriculture sector: Manmohan}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਗ੍ਰਾਹਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ (ਐਮਸੀਏ) ਦੇ ਸੱਦੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਲਟੀ ਕਮੋਡਿਟੀਜ਼ ਐਕਸਚੇਂਜ ਲਿਮਟਡ (ਐਮਸੀਐਕਸ) ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਐਨਐਸਈਐਲ ਦੀ ਭੈਣ ਕੰਪਨੀ ਸੀ, ਨੇ ਜਿਣਸਾਂ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਸਪਾਟ ਮਾਰਕੀਟ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਰਿਪੋਰਟ ਸੌਂਪੀ ਸੀ।<ref>{{cite news | url= http://www.equitypandit.com/2019/02/nsel-scam-all-you-need-to-know-about-it/ | title= NSEL Scam: All You Need To Know About It | access-date= 2020-02-17 | archive-date= 2020-01-29 | archive-url= https://web.archive.org/web/20200129105748/http://www.equitypandit.com/2019/02/nsel-scam-all-you-need-to-know-about-it/ | url-status= dead }}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਪਾਟ ਐਕਸਚੇਂਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੁਇਟੀ ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਿੰਗ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮਤ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਯਮਤ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਐਮਸੀਐਕਸ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 2005 ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਐਫਟੀਆਈਐਲ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕਤਰ ਕੀਤੀ ਗਈ. ਐਨਐਸਈਐਲ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਵੇਚ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾ ਸਕਦੇ ਹਨ. ਐਨ ਐਸ ਈ ਈ ਐਲ ਨੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਪਾਟ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਸਪਾਟ ਮੁੱਲ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਐਕਸਚੇਂਜ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਨਾਫੇਡ) ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਅਗਸਤ 2011 ਵਿੱਚ, ਐਫਐਮਸੀ ਨੂੰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਖਲਾਅ ਭਰਨ ਲਈ ‘ਮਨੋਨੀਤ ਏਜੰਸੀ’ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਫਐਮਸੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਨੇ ਮਾਰਕੀਟ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਐਨਐਸਈਐਲ ਨੂੰ 31 ਜੁਲਾਈ, 2013 ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਠੇਕਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref name="dnaindia1"/> ==EOW ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ== ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਈਯੂਡਬਲਯੂ (ਆਰਥਿਕ ਅਪਰਾਧ ਸ਼ਾਖਾ) ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਸੰਕਟ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਈ ਛਾਪੇ ਮਾਰੇ ਹਨ। .<ref>{{cite web|first1=Khushboo |last1=Narayan |first2=Ami |last2=Shah |first3=Anirudh |last3=Laskar |url=http://www.livemint.com/Companies/TqvjpRhV0kBDckHP7HhgoK/NSEL-crisis-Search-operations-at-Jignesh-Shahs-residence.html |title=NSEL crisis: FTIL chief Jignesh Shah’s home, offices raided |publisher=Livemint.com |date= |accessdate=2019-11-02}}</ref> ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, 10 ਅਕਤੂਬਰ, 2013 ਨੂੰ, ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਈ.ਓ.ਡਬਲਯੂ. ਨੇ ਜੈ ਬਹੁਖੰਡੀ, ਜੋ ਕਿ ਐਨਐਸਈਐਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਹਾਇਕ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਸਾਬਕਾ ਸੀਈਓ ਅਤੇ ਐਮਡੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਜਨੀ ਸਿਨਹਾ ਇਸ ਕੇਸ ਦੀ ਤੀਜੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਸੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ 17 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ| ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਈਯੂਡਬਲਯੂ, ਐਨਐਸਈਐਲ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਰੀ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਈ.ਯੂ.ਡਬਲਯੂ. ਨੇ ਸਵਾਸਤਿਕ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਰਾਜੇਸ਼ ਮਹਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 6 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ, ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਅਪਰਾਧ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਈਓਡਬਲਯੂ ਨੇ ਐਨਐਸਈਐਲ ਭੁਗਤਾਨ ਸੰਕਟ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਪੰਜ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ: * ਅਮਿਤ ਮੁਖਰਜੀ (ਸਾਬਕਾ ਵੀਪੀ, ਐਨਐਸੈਲ ਵਿਖੇ ਵਪਾਰ ਵਿਕਾਸ) * ਜੈ ਬਹੁਖੰਡੀ (ਐਨਐਸਈਲ ਵਿਖੇ ਸਾਬਕਾ ਏਵੀਪੀ) * ਅੰਜਨੀ ਸਿਨਹਾ (ਐਨਐਸਈਐਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ) * ਨੀਲੇਸ਼ ਪਟੇਲ (ਐਨ ਕੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਐਮਡੀ) * ਅਰੁਣਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ (ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਅਤੇ ਲੋਟਸ ਰਿਫਾਇਨਰੀਜ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ) ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਵਿੱਚ, EW ਨੇ ਐਨਐਸਈਐਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਐਮ ਪੀ ਆਈ ਡੀ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ, ਈ.ਯੂ.ਡਬਲਿਯੂ. ਨੇ ਕਰੀਬ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੇ ਡਿਫਾਲਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਅਟੈਚ ਕੀਤਾ| ਈਡੀ ਨੇ ਡਿਫਾਲਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਪੱਤੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ 500 ਰੁਪਏ ਹੈ। ਐੱਨ.ਐੱਸ.ਈ.ਐੱਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 800 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ।<ref>{{Cite web |url=http://www.afternoondc.in/city-news/first-nsel-chargesheet-submitted/article_100106 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-02-17 |archive-date=2019-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415055709/http://www.afternoondc.in/city-news/first-nsel-chargesheet-submitted/article_100106 |dead-url=yes }}</ref> ਈਯੂਡਬਲਯੂ ਨੇ ਡਿਫਾਲਟਰ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਨੀਲੇਸ਼ ਪਟੇਲ (ਐਨ ਕੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ), ਅਰੁਣ ਸ਼ਰਮਾ (ਲੋਟਸ ਰਿਫਾਇਨਰੀ), ਸੁਰਿੰਦਰ ਗੁਪਤਾ (ਪੀ ਡੀ ਐਗਰੋ) ਅਤੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨਾਮਧਾਰੀ (ਨਾਮਧਾਰੀ ਫੂਡਜ਼) ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। 11 ਅਗਸਤ 2014 ਨੂੰ, ਈ.ਯੂ.ਡਬਲਯੂ. ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਐਨਐਸਈਐਲ ਤੇ ਛੇ ਡਿਫਾਲਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। * ਕੈਲਾਸ਼ ਅਗਰਵਾਲ (ਸੰਦੂਕ ਦੀ ਦਰਾਮਦ) * ਨਾਰਾਇਣਮਨੇਗੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ (ਐਨਸੀਐਸ ਸ਼ੂਗਰ) * ਬੀ ਵੀ ਐਚ ਪ੍ਰਸਾਦ (ਜੁਗਨੇਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ) * ਵਰੁਣ ਗੁਪਤਾ (ਵਿਮਲਾਦੇਵੀ ਐਗਰੋਟੇਕ) * ਚੰਦਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘਲ (ਵਿਮਲਾਦੇਵੀ ਐਗਰੋਟੇਕ) * ਘਨਟਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ (ਸਪਿਨ-ਕੋਟ ਟੈਕਸਟਾਈਲ) * ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਬੂੜੂਗੁ (ਮੈਟਕੋਰ ਸਟੀਲ ਅਤੇ ਐਲੋਏਜ਼) ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਅਪਰਾਧ ਸ਼ਾਖਾ ਨੇ ਜਿਗਨੇਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਜਵਾਲਗੇਕਰ ਨੂੰ 7 ਮਈ, 2014 ਨੂੰ ਅਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>''[http://www.business-standard.com/article/companies/jignesh-shah-arrested-in-rs-5-600-crore-nsel-scam-114050701186_1.html NSEL case: Law Finally Catches up with Jignesh Shah ]'', Jignesh Shah's arrest</ref> ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਹ ਈਯੂਡਬਲਯੂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ ਅਤੇ 7 ਵਾਰ ਤਲਬ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 21 ਵਾਰ ਈਯੂਡਬਲਯੂ ਦਫਤਰ ਗਏ ਸਨ. ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਾਂਚ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ, ਐਨਐਸਈਐਲ ਨੇ ਈਯੂਡਬਲਯੂ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਵਰ ਵੀ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/business/curious-case-of-repeated-arrest-and-release-of-jignesh-shah-or-how-rs-5600-cr-lost-without-trace-3082368.html |title=Curious case of repeated arrest and release of Jignesh Shah (or how Rs 5,600 cr lost without trace?) |publisher=Firstpost |date=2016-11-01 |accessdate=2019-11-02}}</ref> ਉਸਨੂੰ 22 ਅਗਸਤ, 2014 ਨੂੰ ਮਾਨਯੋਗ ਨੇ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ. ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਡਿਫਾਲਟਰਾਂ ਦੀਆਂ 25 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਐਫਆਈਆਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ), ਜਾਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਲਈ, ਐਨ.ਐੱਸ.ਈ.ਐੱਲ. ਐਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 12 ਜੁਲਾਈ 2016 ਨੂੰ ਮਨੀ ਲਾਂਡਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਐਨਐਸਈਐਲ ਦੇ ਡਿਫਾਲਟਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ<ref>''[http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/nsel-scam-ed-arrests-jignesh-shah-for-assisting-defaulters-in-money-laundering/articleshow/53180565.cms ED arrests Jignesh Shah ]'', ED arrests Jignesh Shah for assisting defaulters in money laundering</ref> ਦੋਵਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਨ. ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੀ.ਐੱਮ.ਐੱਲ.ਏ. ਅਦਾਲਤ, ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਜੱਜ ਪੀ.ਆਰ. ਭਾਵੇਕੇ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ: “ਈ.ਡੀ. ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਕੀਲ ਮੈਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ| ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦਲੀਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਕਿ ਈਡੀ ਪੂਰਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਬਿਨੈਕਾਰ (ਸ਼ਾਹ) ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਐਫਟੀਆਈਐਲ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਈਡੀ ਨੇ ਖਾਸ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿਨੈਕਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੀਐਮਐਲਏ ਦੇ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 04/2015 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਹੋਰ ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਕੇਸ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਰਿਪੋਰਟ (ਈਸੀਆਈਆਰ) ਵਿੱਚ ਈ.ਡੀ. ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਬਿਨੈਕਾਰ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ECIR ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ” ==ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ== ਐਨਐਸਈਐਲ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ ਐਨਆਈਐਫ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਬਣਾਇਆ. ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਜੋ ਐਨਆਈਐਫ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੋਕਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਨ ਨੇ ਐਨਆਈਏਜੀ (ਐਨਐਸਈਐਲ ਇਨਵੈਸਟਰਜ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਗਰੁੱਪ) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਈ. ਐਨਆਈਏਜੀ ਨੇ ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਅਤੇ ਸੀਬੀਆਈ ਨੂੰ ਕਈ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ .ਿੱਲ ਅਤੇ ਸਮਝੌਤਾ ਜਾਂਚ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਕ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੀਐਮਐਲਏ ਅਪੀਲ ਅਪੀਲ ਟ੍ਰਿਬਿalਨਲ ਨੇ 17 ਸਤੰਬਰ, 2019 ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2016-2017 ਵਿੱਚ ਜਿਗਨੇਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਦੀ 63 ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ 1000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਕੁਰਕੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਅਪੀਲ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ. ਇਹ ਹੁਕਮ ਟ੍ਰਿਬਿalਨਲ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜਸਟਿਸ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰ ਜੀ ਸੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਪਾਸ ਕੀਤੇ।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/pmla-appellate-tribunal-quashes-attachment-by-ed-of-63-moons-rs-1000-crore-assets-but-seeks-indemnity-from-founder-jignesh-shah/articleshow/71174037.cms?from=mdr|title=PMLA appellate tribunal quashes attachment by ED of 63 Moons' Rs 1000 crore assets, but seeks indemnity from founder Jignesh Shah}}</ref><ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/ed-to-release-63-moons-assets-against-indemnity-bond/articleshow/71171277.cms|title=ED to release 63 Moons’ assets against indemnity bond}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/tribunal-asks-ed-to-release-assets-of-63-moons/articleshow/71175651.cms|title=Tribunal asks ED to release assets of 63 Moons}}</ref> ==NSEL-FTIL ਈਮੇਲ ਡੇਟਾ / ਸਰਵਰਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕੀ ਗਲਤ ਖੇਡ ਹੈ== ਐੱਨ.ਐੱਸ.ਈ.ਐੱਲ.-ਐਫ.ਟੀ.ਆਈ.ਐਲ. ਸਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਈ.ਡਬਲਿਯੂ. ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੰਬਈ EW ਦੇ ਰਾਜਵਰਧਨ ਸਿਨਹਾ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਐਨਐਸਈਐਲ / ਐਫਟੀਆਈਐਲ ਦਾ ਮੇਲ ਸਰਵਰ ਕਰੈਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਲਈ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ| ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਦੇ EW ਨੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਡਿਫੈਂਸ ਆਰਮ ਨੂੰ ਐਨਐਸਈਐਲ ਸੰਕਟ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਡਿਜੀਟਲ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਆਡੀਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|first=N Sundaresha|last=Subramanian |url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/mahindra-defence-arm-to-probe-rs-5-600-crore-nsel-payment-crisis-117060300738_1.html |title=Mahindra defence arm to probe Rs 5,600-crore NSEL payment crisis &#124; Business Standard News |publisher=Business-standard.com |date= |accessdate=2019-11-02}}</ref><ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/mumbai-police-investigating-ketan-shahs-complaint-about-nsel-server/articleshow/53946651.cms |title=Mumbai police investigating Ketan Shah's complaint about NSEL server - The Economic Times |publisher=Economictimes.indiatimes.com |date=2016-08-31 |accessdate=2019-11-02}}</ref> ==ਪ੍ਰਮੋਟਰਾਂ / ਐਫਟੀਆਈਐਲ / ਜਿਗਨੇਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ== ਜਿਗਨੇਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਵੀ 5 ਅਗਸਤ 2013 ਨੂੰ ਟੀਵੀ ਤੇ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੇਸ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਵੀ ਕੀਤਾ। .<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.ndtv.com/video/business/news/financial-tech-promoter-jignesh-shah-on-nsel-payment-crisis-285683 |title=Financial Tech promoter Jignesh Shah on NSEL payment crisis |publisher=Ndtv.com |date=2013-08-05 |accessdate=2019-11-02}}</ref> ==ਸੀਬੀਆਈ ਐਕਸ਼== ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿ Bureauਰੋ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਐਨਐਸਈਐਲ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦਫਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਿਗਨੇਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਘਰ 'ਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਫੰਡਾਂ ਲਈ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਰੋਕੂ ਐਕਟ ਤਹਿਤ ਐਫਆਈਆਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ ਐਮਐਮਟੀਸੀ ਅਤੇ ਪੀਈਸੀ-ਦੋ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਸਨ। ਐਨ ਐਸ ਈ ਈ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ। .<ref>''[http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-03-14/news/48222151_1_jignesh-shah-nsel-scam-ceo-anjani-sinha {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406193420/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-03-14/news/48222151_1_jignesh-shah-nsel-scam-ceo-anjani-sinha |date=2016-04-06 }} CBI books FIR in NSEL case}}</ref> ਦਰਅਸਲ, ਐਨਐਸਪੀਓਟੀ ਨੇ ਡੀਸੀਏ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੇ ਗਏ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ ਨੋਟਿਸ ਦਾ ਵੀ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ. ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਐਨਐਸਈਐਲ ਦੇ ਉਲਟ ਜਿਸ ਨੂੰ 12 ਜੁਲਾਈ 2013 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਠੇਕੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਠੇਕੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਐਨਐਸਪੀਓਟ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਅੱਧੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਜੇ ਐਨਐਸਈਐਲ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਦਾ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।<ref>{{cite web |url=http://www.indialegallive.com/news-of-the-day/lead/indias-icarus-7123 |title=India’s Icarus - India Legal |publisher=Indialegallive.com |date=2015-09-01 |accessdate=2019-11-02 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਉਪਭੋਗਤਾ ਮਾਮਲੇ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਐਫਐਮਸੀ ਅਤੇ ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ== 27 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2012 ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ ਨੋਟਿਸ ਵਿੱਚ, ਉਪਭੋਗਤਾ ਮਾਮਲੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਐਨਐਸੈਲ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਐਨਐਸਈਐਲ ਨੇ ਇਸ ਨੋਟਿਸ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਸ਼ੋਅ ਕਾਰਨ ਨੋਟਿਸ ਦੇ ਡੇ and ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਿਰਫ ਐਫਐਮਸੀ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ 'ਤੇ, ਇਸਨੇ 12 ਜੁਲਾਈ, 2013 ਨੂੰ ਐਨਐਸਈਐਲ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ|ਐਕਸਚੇਂਜ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਇਸ ਅਚਾਨਕ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ 5600 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਡਿਫਾਲਟ ਹੋ ਗਿਆ। .<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/money/report-nsel-did-forward-markets-commission-s-action-spook-the-market-2059598 |title=NSEL: Did Forward Markets Commission's action spook the market? |publisher=Dnaindia.com |date= |accessdate=2019-11-02}}</ref> ==ਚੋਕਸੀ ਅਤੇ ਚੋਕਸੀ ਦੁਆਰਾ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਆਡਿਟ== ਕੁਝ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜੋ ਐੱਨ.ਐੱਸ.ਈ.ਐੱਲ ਦੁਆਰਾ ਈਜ਼ਰੀਜ਼ ਬੰਦੋਬਸਤ ਨੂੰ ਪਟੜੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਐੱਫ.ਐੱਮ.ਸੀ. ਨੂੰ ਐੱਨ.ਐੱਸ.ਈ.ਐੱਲ ਦੇ ਈਜ਼ਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਆਡੀਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਐਫਐਮਸੀ ਨੇ ਈਜ਼ਰੀਜ਼ ਬੰਦੋਬਸਤ ਲਈ ਇੱਕ ਐਨਓਸੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ 40,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੱਚੀ ਦਾਅਵੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਹੋਇਆ। .<ref>{{cite web|first=Ashish |last=Rukhaiyar |url=http://www.livemint.com/Companies/JzIQrrj2xjKCcmmn7ioWNL/NSEL-completes-financial-closure-of-eseries-gold-contracts.html |title=NSEL completes financial closure of e-series gold contracts |publisher=Livemint.com |date= |accessdate=2019-11-02}}</ref> ==ਵਿੱਤੀ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਯੂਨਿਟ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ== ਐਫਆਈਯੂ (ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ) ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਐਨਐਸਈਐਲ ਫਾਰਵਰਡ ਕੰਟਰੈਕਟਸ (ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ) ਐਕਟ (ਐਫਸੀਆਰਏ) ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਹਨਾਂ ਕਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|first=N Sundaresha|last=Subramanian |url=http://www.business-standard.com/article/markets/investors-see-hope-in-fiu-order-on-nsel-116012300408_1.html |title=Watchdog penalty on NSEL raises investors' hopes &#124; Business Standard News |publisher=Business-standard.com |date= |accessdate=2019-11-02}}</ref> ==ਦਲਾਲਾਂ / ਗਿਰਫਤਾਰੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ== ਸੇਬੀ ਨੇ ਅਨੰਦਰਾਠੀ ਕਮੋਡਿਟੀਜ਼, ਇੰਡੀਆ ਇਨਫੋਲਾਈਨ ਕਮੋਡਿਟੀਜ਼ (ਆਈਆਈਐਫਐਲ), ਜੀਓਫਿਨਕਾੱਟਰਡ, ਮੋਤੀਲੋਸਵਾਲ ਕਮੋਡਿਟੀਜ਼, ਅਤੇ ਫਿਲਿਪ ਕਮੋਡਿਟੀਜ਼ ਨੂੰ ਐਨ. ਐਸ.ਈ.ਐਲ. ਡਿਲਿਵਰੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/markets/sebi-issues-fresh-showcause-notice-to-brokers-in-nsel-case/article9670170.ece |title=SEBI issues fresh showcause notice to brokers in NSEL case |publisher=The Hindu BusinessLine |date=2018-01-27 |accessdate=2019-11-02}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰੋਕਰਾਂ 'ਤੇ ਕਲਾਇੰਟ ਕੇਵਾਈਸੀਜ਼ ਦੀ ਭਾਰੀ ਹੇਰਾਫੇਰੀ, ਕਈ ਸੌਦੇ ਕਰਨ ਲਈ ਕਲਾਇੰਟ ਕੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ' ਤੇ ਸੋਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਐਨਬੀਐਫਸੀ ਦੁਆਰਾ ਗ਼ੈਰ-ਹਿਸਾਬ ਧਨ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸੇਬੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ " ਫਿੱਟ ਅਤੇ "ੁਕਵੇਂ "ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਭੂਤੀਆਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਪਹਿਲੇ ਸ਼ੋਅ-ਕਾਰਨ ਨੋਟਿਸ ਵਿਚ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ / ਉਲੰਘਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਭਰੋਸਾ, ਗਲਤ ਅਤੇ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਰਿਟਰਨ ਨਾਲ ਵੇਚੀਆਂ ਆਰਬਿਟਰੇਜ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਜੋਖਮ ਮੁਕਤ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਗਾਹਕਾਂ ਦਾ ਫੰਡਿੰਗ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕਲਾਇੰਟ ਕੋਡ ਸੋਧ NSEL ਤੇ।<ref>{{cite web|first=Jayshree P. |last=Upadhyay |url=http://www.livemint.com/Money/CTVNyKXp11mSXVJuZV7g4M/NSEL-case-Sebi-serves-five-brokerages-showcause-notice-for.html |title=NSEL case: Sebi serves five brokerages showcause notice for misselling products |publisher=Livemint.com |date=2017-04-28 |accessdate=2019-11-02}}</ref> “ਰਜਿਸਟਰੀਕਰਣ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਲਈ, ਬਿਨੈ-ਪੱਤਰ ਸਟਾਕ ਬ੍ਰੋਕਰਜ਼ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ fitੁਕਵਾਂ ਅਤੇ personੁਕਵਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸੇਬੀ (ਵਿਚੋਲਗੀ) ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨਜ਼, २०० of ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ II ਇਹ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀਭੂਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚੋਲਗੀ ਵਜੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ ਇਸ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ, "ਐਸਸੀਐਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ. "ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਿਕਓਰਿਟੀਜ਼ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹੁਣ 'fitੁਕਵੇਂ ਅਤੇ'ੁਕਵੇਂ' ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ।" ਦੂਸਰੇ ਸ਼ੋਅ-ਕਾਰਨ ਨੋਟਿਸ ਵਿਚ, ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸੇਬੀ ਨੇ ਪੰਜ ਬ੍ਰੋਕਰ ਫਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨੋਟਿਸ ਭੇਜੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗਲਤ ਵਿਕਾ ਹੋਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸੇਬੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਏ ਬਣਾਈ ਹੈ ਕਿ ਦਲਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਲਾਇਸੈਂਸ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ।<ref>{{cite web|first=Shrimi |last=Choudhary |url=http://www.business-standard.com/article/markets/sebi-s-nsel-audit-finds-lapses-at-five-brokers-117042701351_1.html |title=Sebi issues final show-cause notice in NSEL scam case to five big brokers &#124; Business Standard News |publisher=Business-standard.com |date= |accessdate=2019-11-02}}</ref> ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਅਪਰਾਧ ਸ਼ਾਖਾ (ਈ.ਡਬਲਯੂ.) ਨੂੰ ਵੀ ਐਨਐਸਈਐਲ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਲਾਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਈਯੂਡਬਲਯੂ ਦੁਆਰਾ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਆਡਿਟ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਬ੍ਰੋਕਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਵਾਲਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ, ਬੇਨਾਮੀ ਟਰੇਡ ਅਤੇ ਕਲਾਇੰਟ ਕੋਡ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ. ਐਨਐਸਈਐਲ ਇਨਵੈਸਟਰਜ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਗਰੁੱਪ (ਐਨਆਈਏਜੀ) - ਐਨਐਸਈਐਲ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਫੋਰਮ ਨੇ EOW ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰੋਕਰਾਂ ਖਿਲਾਫ ਸਖਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "NSEL ਨੂੰ 'ਆਰਬਿਟਰੇਜ ਉਤਪਾਦ' ਵਜੋਂ ਝੂਠੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਚਿਆ ਸੀ। ਵਾਅਦਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਦਾਮ ਦੀ ਰਸੀਦ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਵੰਡਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ। ”ਐਨਐਸਈਐਲ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ। ਮਾਨ. ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ 22 ਅਗਸਤ, 2014 ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ “… ਦਲਾਲਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਟੀਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰਕੀਟ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਦਲਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਣ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। .. ਦਲਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਠਾਏ ਗਏ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀਤਾ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਬਿਨੈਕਾਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ (ਸ੍ਰੀ ਜਿਗਨੇਸ਼) ਸ਼ਾਹ) ਮੂਲ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੁੱਖ ਅਪਰਾਧੀ ਵਜੋਂ। 21 ਦਸੰਬਰ, 2018 ਨੂੰ, ਸੇਬੀ ਨੇ 300 ਬ੍ਰੋਕਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਕ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਬ੍ਰੋਕਰ ਐਸਐਫਆਈਓ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਕਿਸੇ ਗਲਤ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|first=Tarun|last=Sharma |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/sebi-to-send-supplementary-notice-to-300-brokers-in-nsel-case-3317131.html |title=SEBI to send supplementary notice to 300 brokers in NSEL case |publisher=Moneycontrol.com |date=2018-12-21 |accessdate=2019-11-02}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Madurai/sebi-submits-list-of-brokers-involved-in-nsel-scam-madurai/article25712142.ece |title=SEBI submits list of brokers involved in NSEL scam |publisher=The Hindu |date=2018-12-10 |accessdate=2019-11-02}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2019 ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਫ਼ਤੇ, ਸੇਬੀ ਨੇ 5 ਵੱਡੇ ਬ੍ਰੋਕਰੇਜ ਨੂੰ ਕਈ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਸਤੂ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਬ੍ਰੋਕਰਾਂ ਵਜੋਂ ‘ਫਿਟ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਐਲਾਨਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਕੀਟ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਤੀ ਲਾਲਓਸਵਾਲ ਕਮੋਡਿਟੀਜ਼ ਬ੍ਰੋਕਰ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਇਨਫੋਲਾਈਨ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ "ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਿਘਾਰ" ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "fitੁਕਵੇਂ ਅਤੇ "ੁਕਵੇਂ" ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ. ਵਸਤੂ ਵਪਾਰ।<ref>{{cite news| url=https://www.businesstoday.in/markets/company-stock/nsel-scam-sebi-declares-motilal-oswal-iifl-not-fit-and-proper-commodity-derivatives/story/321560.html | title= NSEL Scam: SEBI declares MotilalOswal, IIFL 'not fit and proper' as commodity derivative brokers}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.livemint.com/market/commodities/nsel-case-commodity-arms-of-motilal-oswal-iifl-not-fit-and-proper-says-sebi-1550903694516.html | title= NSEL case: Commodity arms of MotilalOswal, IIFL not fit and proper, says Sebi}}</ref><ref>{{cite new| url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/sebi-declares-commodity-arms-of-motilal-iifl-as-not-fit-and-proper/articleshow/68123136.cms | title= Sebi rules MotilalOswal, IIFL commodity arms 'not fit and proper'}}</ref> ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਜੀਓਫਿਨਕਮਰੇਟ ਅਤੇ ਅਨੰਦਰਾਠੀ ਕਮੋਡਿਟੀਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ‘fitੁਕਵੇਂ ਅਤੇ properੁਕਵੇਂ’ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite news| url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/commodities/news/two-more-commodities-brokers-not-fit-proper/articleshow/68177417.cms?from=mdr | title= Two more commodities brokers ‘not fit & proper’}}</ref> ==ਅੰਜਨੀ ਸਿਨਹਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਬਿਆਨ== ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬਰਖਾਸਤ ਕੀਤੇ ਸੀਈਓ ਅਤੇ ਐਮਡੀ, ਅੰਜਨੀ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹਲਫਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਸੰਕਟ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕਬੂਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮਾਲਕੀਅਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/i-didnt-flee-to-london-groundwork-ready-for-refund-to-genuine-nsel-claimants-jignesh-shah/articleshow/71032357.cms|title=I didn't flee to London, groundwork ready for refund to genuine NSEL claimants: Jignesh Shah}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/nsel-an-employee-fraud-could-have-been-resolved-within-6-weeks-jignesh-shah/articleshow/70962696.cms|title=NSEL an 'employee fraud', could have been resolved within 6 weeks: Jignesh Shah}}</ref><ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/nsel-an-employee-fraud-could-be-resolved-in-6-weeks-jignesh-shah/articleshow/70965436.cms|title=NSEL an 'employee fraud', could be resolved in 6 weeks: Jignesh Shah}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.livemint.com/companies/people/nsel-an-employee-fraud-could-have-been-resolved-within-6-weeks-jignesh-shah-1567522432243.html|title=NSEL an 'employee fraud', could have been resolved within 6 weeks: Jignesh Shah}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹਲਫਨਾਮਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੂ-ਟਰਨ ਕੀਤਾ. ਈ.ਯੂ.ਡਬਲਯੂ. ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅੰਜਨੀ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਜਿਗਨੇਸ਼ ਸ਼ਾਹ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸੰਕਟ ਦਾ' ਮਾਸਟਰਮਾਈਂਡ 'ਵੀ ਕਿਹਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.scribd.com/document/350720392/Affidavit-Mr-Anjani-Sinha-11-09-2013 |title=Affidavit - Mr. Anjani Sinha - 11.09.2013 |publisher=Scribd.com |date=2017-06-08 |accessdate=2019-11-02}}</ref> ==ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਐਨਐਸਈਐਲ T ਐਫ ਟੀ ਟੀ ਆਈ ਮਰਜ== 21 ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਨੂੰ ਸ. ਕੰਪਨੀ ਐਕਟ, 1956 ਦੇ 396 ਦੇ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਐਫਟੀਆਈਐਲ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਐਨਐਸਈਐਲ ਦੇ ਅਭੇਦ ਹੋਣ ਦੇ ਖਰੜੇ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਐਮਸੀਏ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ 60 ਦਿਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ. ਐਫਟੀਆਈਐਲ ਨੇ ਇਸ ਅਭੇਦ ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ. ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਅਰਜ਼ੀ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਜਸਟਿਸ ਐਸ.ਸੀ. ਧਰਮਾਧਾਰੀ ਅਤੇ ਬੀ.ਪੀ. ਕੋਲਾਵਾਲਾ ਦੇ ਬੈਂਚ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ 15 ਫਰਵਰੀ 2016 ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ 12 ਫਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ, ਐਮਸੀਏ ਨੇ ਐਫਟੀਆਈਐਲ ਅਤੇ ਐਨਐਸਈਐਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਭੇਦ ਹੋਣ ਦਾ ਅੰਤਮ ਆਦੇਸ਼ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. ਐਫਟੀਆਈਐਲ ਦੁਆਰਾ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਮਸੀਏ ਦੇ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2011 ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰਕੂਲਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਇਹ ਇੱਕ ਜਾਣਿਆ ਤੱਥ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਲੇਵੇਂ ਲਈ, 100% ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ਅਤੇ 90% ਲੈਣਦਾਰਾਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ| ਤੀਜਾ, ਐੱਨ.ਐੱਸ.ਈ.ਐੱਲ ਅਤੇ ਐਫ.ਟੀ.ਆਈ.ਐਲ. ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ "ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਪਰਦਾ" ਉਦੋਂ ਤਕ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਐਫਟੀਆਈਐਲ ਦੁਆਰਾ ਅਖੌਤੀ "ਪੇਰੈਂਟਲ ਧੋਖਾਧੜੀ" ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/opinion/financial-technologies-national-spot-exchange-merger-bad-in-law-and-policy/178737/ |title=FTIL-NSEL merger: Bad in law and policy? |publisher=The Financial Express |date= |accessdate=2019-11-02}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blogs.economictimes.indiatimes.com/et-editorials/why-the-nsel-ftil-merger-may-be-a-bad-precedent/ |title=Why the NSEL-FTIL merger may be a bad precedent |publisher=Blogs.economictimes.indiatimes.com |date= |accessdate=2019-11-02}}</ref> ==ਐਨਐਸਈਐਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ / ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ== ਐਨਐਸਈਐਲ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ ਐਨਆਈਐਫ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਬਣਾਇਆ. ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਜੋ ਐਨਆਈਐਫ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੋਕਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਨ ਨੇ ਐਨਆਈਏਜੀ (ਐਨਐਸਈਐਲ ਇਨਵੈਸਟਰਜ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਗਰੁੱਪ) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਈ. ਐਨਆਈਏਜੀ ਨੇ ign {ਕਦੋਂ | ਤਰੀਕ = ਨਵੰਬਰ 2019} J ਜਿਗਨੇਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਐਫਟੀਆਈਐਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਈਈਡਬਲਯੂ ਮੁੰਬਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਪੱਤਰ ਸੌਂਪਿਆ ਹੈ|<ref>{{Cite web |url=https://www.scribd.com/doc/213654815/NSEL-NIAG-letter-to-Jt-CP |title=NIAG letter to Joint CP crime Mumbai Police |access-date=2020-02-17 |archive-date=2016-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415193431/https://www.scribd.com/doc/213654815/NSEL-NIAG-letter-to-Jt-CP |dead-url=yes }}</ref> ==ਐੱਫ ਟੀ ਆਈ ਐਲ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਐਮਸੀਏ ਦੀ ਚਾਲ== 28 ਫਰਵਰੀ 2015 ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਮ ਸੀ ਏ ਨੇ ਜਬਰੀ ਮਰਜ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਸਨੇ ਐਫਟੀਆਈਐਲ ਦੇ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕੰਪਨੀ ਲਾਅ ਬੋਰਡ, ਜੋ ਹੁਣ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੰਪਨੀ ਲਾਅ ਟ੍ਰਿਬਿalਨਲ (ਐਨਸੀਐਲਟੀ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, 19 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਸ ਸਟੇਅ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਐਫਟੀਆਈਐਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਠੰoਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite web|first=Rama |last=Mundra |url=http://ramamundrablog.blogspot.in/p/imposing-section-397-on-ftil.html |title=Rama Mundra: Imposing Section 397 on FTIL |publisher=Ramamundrablog.blogspot.in |date= |accessdate=2019-11-02}}</ref> ==SFIO ਪੜਤਾਲ== ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐੱਸਟੀਆਈਓ (ਗੰਭੀਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਜਾਂਚ ਦਫਤਰ) ਨੂੰ ਐਫਟੀਆਈਐਲ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ 18 ਸਹਿਯੋਗੀ, ਦਲਾਲਾਂ ਅਤੇ ਐਨਐਸਐਲ ਉੱਤੇ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਡਿਫਾਲਟਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ==ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਐਮਸੀਐਕਸ== ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ|ਇਕ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਕੋਰਟ ਨੇ ਐਮ ਸੀ ਐਕਸ 'ਤੇ 900 ਕਰੋੜ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|first=nitish |last=kashyap |url=http://www.livelaw.in/magistrate-court-accepts-c-summary-report-rules-rs-900-cr-mcx-fraud-alleged-PWC/ |title=Magistrate Court Accepts C-Summary Report That Rules Out Rs. 900-Cr MCX Fraud Alleged By PWC |publisher=Livelaw.in |date=2017-04-29 |accessdate=2019-11-02}}</ref> ==ਐਨ ਐਸ ਈ ਐਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਾਰਜ ਸ਼ੀਟ== ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਐੱਫਟੀਆਈਐਲ, ਜਿਗਨੇਸ਼ ਸ਼ਾਹ, ਐਨਐਸਈਲ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ੈੱਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਐਨਐਸਈਐਲ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>[http://indianexpress.com/article/india/cbi-finds-evidence-against-9-shell-companies-in-nsel-scam-4646223/ CBI files charge sheet in NSEL case on shell companies ]'CBI finds evidence against 9 shell companies in NSEL scam'</ref> ==ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਐਮਪੀਆਈਡੀ ਐਕਟ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ== ਐੱਮ ਪੀ ਆਈ ਡੀ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਐਨ ਐਸ ਈ ਐਲ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ 24 ਡਿਫਾਲਟਰਾਂ ਖਿਲਾਫ ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਅਪਰਾਧ ਸ਼ਾਖਾ ਨੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ, ਐਮ ਪੀ ਆਈ ਡੀ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਕੁਰਕੀ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨੀਆਂ ਰੱਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/committed-to-rise-like-post-world-war-japan-jignesh-shah-after-winning-asset-attachment-case/articleshow/70791300.cms|title=Committed to rise like post-World War Japan: Jignesh Shah after winning asset attachment case}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.livelaw.in/news-updates/nsel-not-a-financial-establishment-under-mpid-act-rules-bombay-hc-lifts-attachment-of-properties-worth-over-8000-cr-read-judgment-147421|title=NSEL Not A Financial Establishment Under MPID Act Rules Bombay HC, Lifts Attachment Of Properties}}</ref><ref>{{cite news|url=https://barandbench.com/nsel-case-63-moons-properties-cannot-be-attached-under-mpid-act-bombay-hc/|title=NSEL case: 63 Moons properties cannot be attached under MPID Act, Bombay HC}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.moneylife.in/article/63-moons-assets-can not-be-attached-under-mpid-act-in-nsel-case-rules-bombay-hc/58000.html|title=63 moons Assets Cannot Be Attached under MPID Act in NSEL case, Rules Bombay HC}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/63-moons-gets-relief-from-hc-on-assets-attachment/articleshow/70795517.cms|title=63 Moons gets relief from HC on assets’ attachment}}</ref><ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/63-moons-shares-hit-upper-circuit-after-company-wins-mpid-case-in-bombay-hc/articleshow/70798533.cms|title=63 Moons shares hit upper circuit after company wins MPID case in Bombay HC}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ 63 ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਮੰਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਨੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/industry/supreme-court-seeks-response-from-63-moons-on-plea-against-bombay-hc-order/1716541/|title=Supreme Court seeks response from 63 Moons on plea against Bombay HC order}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== 0mf4obca3yxwmxb8teeqvnlmojcgvdq 0 125333 848242 709765 2026-09-29T04:21:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848242 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਕਨਕ ਰੇਲੇ|occupation=ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ<br>ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ਰ<br>ਅਕਾਦਮਿਕ|website={{Url|http://www.nalandadanceeducation.com|Website of Nalanda Dance Research Centre}}|parents=|children=|domesticpartner=|spouse=|known for=[[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ]]|yearsactive=|othername=|image=KanakRele.jpeg|restingplacecoordinates=|restingplace=|death_place=|death_date=|birth_place=[[ਗੁਜਰਾਤ]], ਭਾਰਤ|birth_date={{Birth date and age|1937|06|11}}|caption=|imagesize=|awards=[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ]]<br>[[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]]<br>[[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]]<br>[[ਕਾਲੀਦਾਸ ਸਨਮਾਨ]]<br>ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ<br>ਕਲਾ ਵਿਪਾਂਚੀ<br>ਮ. ਸ. ਸੁਭਲਕਸ਼ਮੀ ਅਵਾਰਡ}} '''ਕਨਕ ਰੇਲੇ''' (ਜਨਮ 11 ਜੂਨ 1937) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ [[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ]] ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਲੰਦਾ ਡਾਂਸ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਨਾਲੰਦਾ ਨ੍ਰਿਤਯ ਕਲਾ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਿਆ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹੈ।<ref name="ccrtindia">{{Cite web|url=http://ccrtindia.gov.in/KanakYRele.htm|title=ARTISTE'S PROFILE&nbsp;— Kanak Y. Rele|publisher=Centre for Cultural Resources and Training|archive-url=https://archive.today/20130218094841/http://ccrtindia.gov.in/KanakYRele.htm|archive-date=18 February 2013|access-date=27 January 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2006/10/27/stories/2006102701570200.htm|title=Imagination unlimited|date=27 October 2006|work=The Hindu|access-date=27 January 2013|archive-date=13 ਨਵੰਬਰ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113061216/http://www.hindu.com/fr/2006/10/27/stories/2006102701570200.htm|dead-url=yes}}</ref> == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ,<ref name="narthaki">{{Cite news|url=http://www.narthaki.com/info/reviews/rev346.html|title=Dr. Kanak Rele gets Kalidas Samman|date=7 May 2006|work=Narthaki|access-date=27 January 2013}}</ref> ਡਾ. ਰੇਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ [[ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਕੇਤਨ|ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ]] ਅਤੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ। ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਕਥਾਕਲੀ ਅਤੇ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਵੇਖਣ ਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।<ref name="articles.timesofindia.indiatimes">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-09/news-and-interviews/29400193_1_kathak-mohiniattam-dance-form|title=Dance has its own language: Dr. Kanak Rele|date=9 April 2011|work=Times of India|access-date=27 January 2013|archive-date=16 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013|archive-url=https://archive.today/20130216083315/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-09/news-and-interviews/29400193_1_kathak-mohiniattam-dance-form|dead-url=yes}}</ref><ref name="thehindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/dance/dance-has-to-serve-more-social-causes/article855038.ece|title='Dance has to serve more social causes'|date=28 October 2010|work=The Hindu|access-date=27 January 2013}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਗੌਰਮਿੰਟ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਅਤੇ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਾਨੂੰਨ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ]] ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਯੋਗ ਵਕੀਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://sitagita.com/working-women/women-achievers/dancing-queen-dr-kanak-rele.html|title=Dancing Queen&nbsp;— Dr.Kanak Rele|archive-url=https://web.archive.org/web/20130106045017/http://sitagita.com/working-women/women-achievers/dancing-queen-dr-kanak-rele.html|archive-date=6 January 2013|access-date=27 January 2013}}</ref> == ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਕਲਾਕਾਰ == ਡਾ. ਰੀਲੇ ਇੱਕ ਕਥਕਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਗੁਰੂ "ਪਾਂਚਾਲੀ" ਕਰੁਣਾਕਰ ਪਾਨੀਕਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="hindu">{{cite news|title=Tryst with Mohiniyattam|url=http://www.hindu.com/mag/2006/01/29/stories/2006012900240500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070314050700/http://www.hindu.com/mag/2006/01/29/stories/2006012900240500.htm|url-status=dead|archive-date=14 March 2007|access-date=27 January 2013|newspaper=[[The Hindu]]|date=29 January 2006}}</ref> ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੋਰਡ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਂਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜਾਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1970-71 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਕੇਰਲਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁੰਜੁਕੱਟੀ ਅੰਮਾ, ਚਿੰਨਮੂ ਅੰਮਾ ਅਤੇ ਕਲਿਆਨਿਕੂਟੀ ਅੰਮਾ ਵਰਗੇ ਡਾਂਸ ਫਾਰਮ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਉਣ ਲਈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਧੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ, ਹਸਤਲਕਸ਼ਣਦੀਪਿਕਾ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮਭਾਰਤਮ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਦੇ 'ਕਨਕ ਰੇਲੇ ਸਕੂਲ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਡਾ. ਰੇਲੇ ਦੀ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਬਾਡੀ ਕੈਨੇਟਿਕਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਨਵੀਨਤਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਰੇਲੇ ਨੂੰ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਠੋਰਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|title=Lasya unlimited|url=http://www.thehindu.com/arts/dance/lasya-unlimited/article434214.ece|access-date=27 January 2013|newspaper=The Hindu|date=20 May 2010}}</ref> == ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀਆਂ == ਰੇਲੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਿਆਰ ਲਈ ਨਾਇਕਾ ਪਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਥੀਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਵਿਦਾਇਗੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਬਜਾ, ਕਲਿਆਣੀ, ਸਿਲਪਦਿਕਰਮ ਅਤੇ ਸਵਪਨਾਵਾਸਵਦੱਤਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਲਿਆਲਮ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕਵਲਮ ਨਾਰਾਇਣ ਪਾਨਿਕਰ ਨਾਲ ਰੀਲੇ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨੇ ਸੋਪਨਾ ਸੰਗੀਤਮ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੋਪਾਨਾ ਸੰਗੀਤਮ ਦੇ ਤਾਲਾ ਨੂੰ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਾਇਆ। ਰੇਲੇ ਨੇ ਕਵਲਮ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ "ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਦਮੇ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।"<ref>{{cite news|title=Art of evolution|url=http://www.thehindu.com/arts/dance/art-of-evolution/article790731.ece|access-date=27 January 2013|newspaper=The Hindu|date=23 September 2010}}</ref> "ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਭਾਰਤੀ", ਉਸ ਦੇ ਨਾਲੰਦਾ ਸਕੂਲ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕੈਪਸੂਲ ਵਜੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਿ ਐਨਲਾਈਟੇਨਡ ਵਨ - ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 2011 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਰਚਨਾ ਸੀ ਜੋ ਮੁੰਬਈ ਉੱਤੇ 26/11 ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=Dance of peace|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article2666492.ece|access-date=27 January 2013|newspaper=The Hindu|date=28 November 2011}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਵਿੱਦਿਅਕ ਕੈਰੀਅਰ == ਰੇਲੇ ਨੇ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਡੀਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਰੇਲੇ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਨਾਲੰਦਾ ਡਾਂਸ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ ਨਾਲੰਦਾ ਨ੍ਰਿਤਯ ਕਲਾ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="hindu"/> ਨਲੰਦਾ ਡਾਂਸ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ, ਮੁੰਬਈ ਜੋ ਮਾਹੀਨੀਤਮ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="thehindu"/> ਰੇਲੇ ਨੇ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ [[ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ]] ਡਾਂਸ ਦੇ ਮਾਹਰ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ]] ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿਕਾਸ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਡਾਂਸ ਕੋਰਸ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name="ccrtindia"/> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਰੇਲੇ ਨੂੰ 1989 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਗਣਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ]] ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=VENKATACHALAM|first=JYOTHI|date=August 2007|title=DR. KANAK RELE IS A DISTINGUISHED DANCER-SCHOLAR|url=http://www.khaasbaat.com/aug2007/arts.htm}}</ref> ਕਨਕ ਰੇਲੇ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾ ਵਿਪਾਂਚੀ ਦੁਆਰਾ "ਕਾਲਾ ਵਿਪਾਂਚੀ" ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2005/01/07/stories/2005010702070800.htm|title=Kanak Rele honoured|date=7 January 2005|work=The Hindu|access-date=27 January 2013|archive-date=14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050414050249/http://www.hindu.com/fr/2005/01/07/stories/2005010702070800.htm|dead-url=yes}}</ref> 2006 ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੀਦਾਸ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="narthaki"/> ਉਹ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਅਤੇ ਐਮ.ਐਸ. ਸੁਬਾਲਕਸ਼ਮੀ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dailynews.lk/2012/08/06/news60.asp|title=Dance-Drama by Dr Kanak Rele at Lionel Wendt|date=6 August 2012|work=Daily News|access-date=27 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120809002742/http://www.dailynews.lk/2012/08/06/news60.asp|archive-date=9 August 2012}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=91838|title=Padma Awards|date=29 January 2013|publisher=pib|access-date=29 January 2013}}</ref> == ਕਨਕ ਰੀਲੇ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ == ''ਰੇਲ੍ਹਾ ਮੋਹਿਨੱਟਮ, ਦਿ'' ''ਲਿਰੀਕਲ'' ''ਡਾਂਸ'' ਅਤੇ ''ਭਵਾਨੀਰੋਪਾਨਾ, ਇੰਡੀਅਨ ਡਾਂਸ ਟਰਮੀਨੋਲੋਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਹੈਂਡਬੁੱਕ ਆਦਿ ਦੇ'' ਲੇਖਕ ਹਨ।<ref name="ccrtindia"/><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books/about/Mohin%C4%AB_%C4%81%E1%B9%AD%E1%B9%ADam_the_lyrical_dance.html?id=OXfmAAAAMAAJ&redir_esc=y|title=Mohinī āṭṭam, the lyrical dance|access-date=27 January 2013}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] pege5xipeqitrmrhvjhyibw0xio2z7n 0 125398 848247 581658 2026-09-29T04:49:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848247 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਡਾ. ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਰਾਧਿਕਾ|image=Radhika-kalamandalam-pic.jpg|caption=ਡਾ. ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਰਾਧਿਕਾ|birth_place=[[ਬੰਗਲੌਰ]]|death_date=|death_place=|occupation=ਡਾਂਸਰ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਫੋਰਮਰ|spouse=|children=|parents=}} '''ਡਾ. ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਰਾਧਿਕਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ, ਖੋਜ ਵਿਦਵਾਨ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਲਈ ਕੇਰਲਾ ਸੰਗੀਤਾ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਗੈਰ-ਵਸਨੀਕ [[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ|ਕੇਰਲੀ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]], [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]], ਕਥਕਾਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨ੍ਰਿਤ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਡਾ. ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਰਾਧਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਕੇ.ਕੇ. ਨਾਇਰ, ਇੱਕ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਉਟੈਂਟ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਰਾਜਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਠੱਰ ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਪਾਨੀਕਰ ਅਤੇ ਮਧੰਗਮਮੈਵਥਾਰਿਜ ਗੁਰੂ ਪੁੰਨਿਆਪਿੱਲਾਇ ਤੋਂ ਕਥਕਾਲੀ ਸਿੱਖੀ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੈਰਥੁਰੁਥੀ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਚਿੰਨਾਮਮੂ ਅੰਮਾ, ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਸਾਥੀਭਾਮਾ ਅਤੇ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਪਦਮਨਾਭਨ ਨਾਇਰ ਦੀ ਸਾਇਆ ਹੇਠ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਰਹੂਮ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਕਲਿਆਣੀ ਕੁਟੀ ਅੰਮਾ ਅਤੇ ਕਲਮੰਡਲਮ ਪਦਮਨਾਭ ਅਸਹਨ ਅਧੀਨ ਉਸ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/fr/2005/04/01/stories/2005040101700200.htm|title=Entertainment Thiruvananthapuram / Personality : Dancer and philanthropist|date=2005-04-01|work=[[The Hindu]]|access-date=2016-11-17}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ == ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਚ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਅਤੇ ਡਬਲਿਊ.ਐਚ.ਓ. ਡੈਲੀਗੇਟ, ਸਾਰਕ ਡੈਲੀਗੇਟ, ਕੂਟਨੀਤਕ, ਸੋਵੀਅਤ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.kerala.com/ker_int/newinterview.php?recid=8|title=Kerala Interviews,Interview of the week|date=|website=Kerala.com|access-date=2016-11-17|archive-date=2016-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160119101740/http://www.kerala.com/ker_int/newinterview.php?recid=8|dead-url=yes}}</ref> ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਦੀ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਸਨੇ ਵਿਆਪਕ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁਢਲੈ ਅੱਟਮ ਡਾਂਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲੇ 1940 ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਕਦਮਾਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://blackboard.lincoln.ac.uk/bbcswebdav/users/dmeyerdinkgrafe/archive/bioradhika.html|title=Kalamandalam Radhika is one of the finest exponents of Mohiniattam|date=|website=Blackboard.lincoln.ac.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422090613/https://blackboard.lincoln.ac.uk/bbcswebdav/users/dmeyerdinkgrafe/archive/bioradhika.html|archive-date=22 April 2016|access-date=2016-11-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://gspaul.com/interview7.html|title=Two decades in Art Journalism|date=2000-03-17|publisher=GS Paul|access-date=2016-11-17}}</ref> ਉਸਨੇ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਥੀਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਇਸਾਈ ਧਰਮ|ਈਸਾਈਅਤ]] ਦਾ ਆਗਮਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਕਲਾਮਣ੍ਡਲਮ ਪਦਮਨਾਭਨ ਨਯਰ * ਕਲਮਣ੍ਡਲਮ ਕਲ੍ਯਾਨਿਕੁਤ੍ਤਿ ਅੰਮਾ * ਕਲਾਮਣ੍ਡਲਮ ਸਤ੍ਯਭਮ੍ * [[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ|ਮੋਹਿਨੀਯਤਮ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] 4ma9r1lnb2nl7f4hfnk42zs4ma00m8q 0 125763 848255 729944 2026-09-29T05:35:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848255 wikitext text/x-wiki [[File:Guru Kalamandalam Girija.jpg| ਕਾਲਾਮੰਡਲਮ ਗਿਰਿਜਾ|alt=|thumb|300x300px]] ਕਲਾਮੰਦਲਮ ਗਿਰਿਜਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕੁਟੀਆੱਟਮ ਡਾਂਸਰ ਹੈ. ਉਸਨੂੰ ਨਾਟਿਕਲਸਵਰਭੂਮਨ ਗੁਰੂ ਦਰਦਾਕੁਲਮ ਰਾਮ ਚਕਰ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਰੰਗਮੰਚ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ.<ref name="Williams2015">{{cite book|author=Simon Williams|title=The Cambridge Encyclopedia of Stage Actors and Acting|url=https://books.google.com/books?id=5EB5BgAAQBAJ&pg=PT259|date=8 January 2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-316-19408-9|pages=259–}}</ref> ਗਿਰੀਜਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਕੁਟੀਆਤਮ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਗੈਰ-ਨੰਗੀਅਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਚੁਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਲਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕੁਟੀਆਤਮ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਹੁਣ ਆਈਸੀਸੀਆਰ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ.<ref>{{cite web |last=Features |first=Express |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Tribute-to-a-Master/2015/01/06/article2605024.ece |title=Tribute to a Master |publisher=The New Indian Express |date=2015-01-06 |accessdate=2015-05-26 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304202312/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Tribute-to-a-Master/2015/01/06/article2605024.ece |url-status=dead }}</ref> ==ਮੁਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਕਲਾਮੰਦਲਮ ਗਿਰਿਜਾ ਦਾ ਜਨਮ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੜਵੱਲੂਰ ਵਿੱਚ (1958)<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/pioneer-performer/article913685.ece |title=Pioneer performer |publisher=The Hindu |date=2010-11-26 |accessdate=2015-05-26}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਮੰਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਖਤਿਲ ਨਰਾਇਣਨ ਮੌਸਦ ਪਾਠਕਮ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇਵਕੀ ਮਨਯਾਮਾ ਨੇ ਤਿਰੂਵਤ੍ਰਕਾਲੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਗਿਰੀਜਾ ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਟੀਆਤਮ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ. ਉਹ 1971 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ,<ref>{{cite web |url=http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=91 |title=Girija Devi Kalamandalam Kutiyattam and Nangiarkoothu artist Profile, Programs, Awards, Photos & Videos |publisher=Thiraseela.com |date= |accessdate=2015-05-26 |archive-date=2019-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190108184636/http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=91 |dead-url=yes }}</ref> ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕੁਟੀਆਤਮ ਵਿੱਚ 6 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਆਪਣਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇਰੀ ਸਿਖਲਾਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦਰਦਾਕੁਲਮ ਰਾਮ ਚਕਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੂੰ ਕੀਪੀਲਾਕੁੱਟੀ ਨੰਗੀਯਾਰਮਾ, ਪੀ ਕੇ ਨਾਰਾਇਣਨ ਨੰਬਰਬੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਦਵਾਨ ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਇਲੀਆਥ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਗਿਰੀਜਾ ਨੇ ਕੁਟੀਆਤਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ 1984 ਵਿੱਚ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਵਿਖੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਗੀਰਕੱਟੂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ.<ref name="Williams2015"/> ਉਸਨੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਆਉਣ ਅਤੇ ਕੁਟੀਆਤਮ ਅਤੇ ਨੰਗੀਆੱਟੂ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਕੁਤੀਆਤਮ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੇ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਸਿਵਾਨ ਨੰਬਰਬਤੀਰੀ ਅਤੇ ਕਲਾਮੰਦਲਮ ਰਾਮ ਚਕਰ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੁਟੀਆਤਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ. ਆਦਮੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ. 2001 ਵਿੱਚ, ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗਿਰੀਜਾ ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਪੇਂਕੂਲਮ ਰਾਮ ਚਕਰ ਸਮਾਰਕਾ ਅਵਾਰਡ,<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/painkulam-award-for-kalamandalam-girija/article1231898.ece |title=Painkulam award for Kalamandalam Girija |publisher=The Hindu |date=2008-04-03 |accessdate=2015-05-26}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2009 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਕਲਮੰਦਲਮ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਾਗਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੁਟੀਆੱਟਮ (ਵੇਨੀਸ਼ਰਮ I - 2007, ਬਾਲਚਰਿਤਮ ਐਕਟ II- ਭਾਗਵਤੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਮ 2010, ਨਾਗਨੰਦਮ ਐਕਟ IV) ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ ਹੈ. ਗਿਰੀਜਾ 1981 ਤੋਂ ਕੇਰਲਾ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਵਿੱਚ ਕੁਟੀਆੱਟਮ ਅਤੇ ਨੰਗੀਅਰਕੱਟੂ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ 2014 ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਕੁੜਿਆਤਮ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨਾਲ "ਗੁਰੂ" ਜਾਂ ਥੀਏਟਰਿਕ ਰਿਸਰਚ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮੁਕਾਇਆ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿਭਾਗਾਂ ਲਈ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਕਲਟੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਸਾਲ 2016 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਡੀਮਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਆਰਟ, ਕੇਰਲਾ ਵਿਖੇ ਕੁਟੀਆਤਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾਵਾਂ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ. ਕੀਤੀ ਜਾਏਗੀ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|ਕਾਲਾਮੰਡਲਮ ਗਿਰਿਜਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਲਾਮੰਡਲਮ ਗਿਰਿਜਾ]] rudubj98bmxchc1t5q1vsau02p6i9nt 0 126008 848256 729101 2026-09-29T05:35:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848256 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2019}} {{Use Indian English|date=September 2019}} {{Infobox person | name = ਕਾਲਾਮੰਡਲਮ ਬਿੰਦੂਲੇਖਾ | image = | birth_date ={{birth date and age |df=yes|1978|10|18}} | birth_place = | birth_name = ਬਿੰਦੂਲੇਖਾ | occupation = [[ਮਯੂਰਲ]], ਪੇਂਟਰ ਡਾਂਸਰ | yearsactive = 2001-ਹੁਣ ਤੱਕ | spouse = [[ਮਾਧਵ ਰਾਮਦਾਸਨ]] }} '''ਕਾਲਾਮੰਡਲਮ ਬਿੰਦੂਲੇਖਾ''' ਇੱਕ ਮਯੂਰਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ [[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ]], [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਨਾਚੀ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ ਦੇ]] ਰਾਜ, [[ਭਾਰਤ]] <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2004/10/09/stories/2004100905280300.htm|title=Breaking into another male bastion|date=2004-10-09|work=The Hindu|access-date=27 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205195008/http://www.thehindu.com/2004/10/09/stories/2004100905280300.htm|archive-date=5 ਦਸੰਬਰ 2014|url-status=dead}}</ref> ਤੋਂ ਹੈ। ਉਹ [[ਕੇਰਲਾ]] ਰਾਜ ਤੋਂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਡਰਾਇੰਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਮਯੂਰਲ ਪੇਂਟਰ ਹੈ.<ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/A-Dancers-Tryst-With-Colours/2014/09/19/article2437988.ece|title=A Dancer's Tryst With Colours|date=2014-09-19|work=The New Indian Express|access-date=27 November 2014|archive-date=8 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141208091104/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/A-Dancers-Tryst-With-Colours/2014/09/19/article2437988.ece|url-status=dead}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਕਾਲਾਮੰਡਲਮ ਬਿੰਦੂਲੇਖਾ [[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ]] ਤੇ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮਾ ਧਾਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਦੇ Kalamandalam ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮਮੀਯੂਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਕੁਟੀਅਰ ਨਾਇਰ<ref>{{Cite news|url=http://archives.deccanchronicle.com/130722/lifestyle-booksart/article/mural-story|title=The mural of the story|date=2013-07-22|work=Deccan Chronicle|access-date=27 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141204165323/http://archives.deccanchronicle.com/130722/lifestyle-booksart/article/mural-story|archive-date=4 December 2014|3=}}</ref> ਦੇ ਇੱਕ ਚੇਲੇ ਸਦਨੰਦਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੀਜਾ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਮਯੂਰਲ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਇਸ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਸ਼ੈਲੀ == ਬਿੰਦੂਲੇਖਾ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਵਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਪੇਚਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆ ਕੁਝ ਕੰਧ-ਕਾਰਜ ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਅਜੀਬ ਰੰਗ ਜਿਵੇਂ ਨੀਲੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆ ਹਨ। == ਕਲਾ ਕਰੀਅਰ == ਤ੍ਰਿਸੂਰ ਦੇ ਤਿਰੂਰ ਵਾਦਾਕੁਰੁੰਬਕਾਵੁ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲਾ ਦੇ]] ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਕੰਧ ਪੇਂਟਿੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਲਗੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਸਰਸਵਤੀ (ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ), ਭਦਰਕਾਲੀ (ਗੂੜੇ ਨੀਲੇ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ) ਅਤੇ ਮਹਲਕਸ਼ਮੀ (ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਥੀਮ <nowiki>'' ਰਾਜਸ ਤਮਸ ਸਤਿ ''</nowiki> ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mural-artist-to-display-her-paintings/article2345484.ece|title=Mural artist to display her paintings|date=2011-08-11|work=The Hindu|access-date=27 November 2014}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 2004 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਲਾਲੀਥਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਚੁਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੈਂਗਲੁਰੂ]] ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ [[ਮੁੰਬਈ|ਰਹੀ ਹੈ]]। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਕਾਲਾਮੰਡਲਮ ਬਿੰਦੂਲੇਖਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਾਧਵ ਰਾਮਦਾਸਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਵੱਡੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == * ਮਨੋਯਨਮ - ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ * ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਪਰੇ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]] lbp4tz8b348o1ywztszl2l5n1kv7xj6 0 126051 848299 773217 2026-09-29T08:43:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848299 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਗੀਤਾ ਮਹਾਲਿਕ | image = Geeta_Mahalik_Odissi_Sangeet_Natak_Akademi_Awardee_2009-1.jpg | imagesize = | caption = | birth_date = {{birth year and age|1948}} | birth_place = [[ਕੋਰਪੁਤ]], [[ਉੜੀਸਾ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ | website = http://about.me/GeetaMahalik | awards = [[ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ]]<br>ਕੇਂਦਰਾ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]]<br>ਉੜੀਸਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ <br>ਗ੍ਰਾਮੀਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ }} '''ਗੀਤਾ ਮਹਾਲਿਕ''' (ਜਨਮ 1948)<ref name="sangeetanatak">[http://www.sangeetnatak.gov.in/Awards%202009%20festival/10%20Geeta%20Mahalik%20-%20Odissi.pdf "Odissi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402143442/http://www.sangeetnatak.gov.in/Awards%202009%20festival/10%20Geeta%20Mahalik%20-%20Odissi.pdf|date=2 April 2015}} Sangeetnatak.com</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਦੇ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਵਿਸਥਾਰਕਰਤਾ ਵਜੋਂ,<ref name="About me"/> ਅੱਠ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।<ref name="Odissi and Chhau dance">{{Cite web|url=http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2004/pdf/odissi_and_chhau_dance.pdf|title=Odissi and Chhau dance|date=2004|publisher=Orissa Reference Manual|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826114358/http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2004/pdf/odissi_and_chhau_dance.pdf|archive-date=26 August 2014|access-date=26 August 2014}}</ref><ref name="Archaeology">{{Cite web|url=http://odissi.itgo.com/|title=Archaeology|date=August 2014|publisher=Odissi Kala Kendra|access-date=26 August 2014}}</ref> [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ 2014 ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ]]।<ref name="Padma">{{Cite web|url=http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|title=Padma Awards Announced|date=25 January 2014|website=Circular|publisher=Press Information Bureau, Government of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302065134/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=2 March 2014|access-date=23 August 2014}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == {{quotebox|'Odissi, also known as Orissi (Oriya: ଓଡିଶୀ Oḍiśī), is one of the eight classical dance forms of India. It originates from the state of Odisha, in easternIndia. It is the oldest surviving dance form ofIndia on the basis of archaeological evidences.''|align=right|width=21em}} ਗੀਤਾ ਮਹਾਲਿਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਨਾਮਵਰ ਗੁਰੂ ਦੇਬਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾਸ ਤੋਂ ਨ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Deba Prasad Dash">{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/tdhc/tdhc23.html|title=Deba Prasad Dash|date=6 November 2010|publisher=Narthaki.com|access-date=26 August 2014}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਇਆਧਰ ਰਾਉਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਨੇ ਗੀਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ''ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ'' ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ.<ref name="About me"/> ਗੀਤਾ ਨੇ ਫਰਾਂਸ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਚੀਨ, ਇਟਲੀ, ਸਪੇਨ, ਯੂਐਸਏ, ਕਨੇਡਾ, ਜਰਮਨੀ, ਪੁਰਤਗਾਲ, ਗ੍ਰੀਸ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="Hindu"/><ref name="Indian Express 2">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/odisha/article213701.ece|title=Indian Express 2|date=20 February 2010|publisher=The New Indian Express|access-date=26 August 2014|archive-date=26 ਅਗਸਤ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826120322/http://www.newindianexpress.com/states/odisha/article213701.ece|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਖਜੁਰਾਹੋ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, [[ਇਲੋਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ|ਏਲੋਰਾ]] ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, [[ਐਲੀਫ਼ੈਂਟਾ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ|ਐਲੀਫੈਂਟਾ]] ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, [[ਕੋਣਾਰਕ ਸੂਰਜ ਮੰਦਿਰ|ਕੋਨਾਰਕ]] ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, [[ਮਹਾਬਲੀਪੁਰਮ|ਮਹਾਂਬਲੀਪੁਰਮ]] ਫੈਸਟੀਵਲ, ਮੁਕੇਸ਼ਵਰ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਬਦਰੀ ਕੇਦਾਰ ਉਤਸਵ, [[ਤਾਜ ਮਹਿਲ|ਤਾਜ]] ਫੈਸਟੀਵਲ, ਗੰਗਾ ਮਹੋਤਸਵ ਅਤੇ ਮੰਡੂ ਫੈਸਟੀਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਲੀਦਾਸ ਸਮਰੋਹ [[ਉੱਜੈਨ|ਉਜੈਨ]] ਵਿਖੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਗੀਤਾ ਮਹਾਲਿਕ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="Odissi and Chhau dance"/> == ਵਿਰਾਸਤ == ਗੀਤਾ ਮਹਾਲਿਕ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਓਡੀਸੀ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ' ਰਾਸਾ '(ਸਮੀਕਰਨ) ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਸਟਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.<ref name="Indian Express 2"/><ref name="Orissa diary">{{Cite web|url=http://www.orissadiary.com/CurrentNews.asp?id=16763|title=Orissa diary|website=February 16, 2010|publisher=Orissa diary.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826114747/http://www.orissadiary.com/CurrentNews.asp?id=16763|archive-date=26 August 2014|access-date=26 August 2014}}</ref> ਗੀਤਾ ਨੇ ਕਈ ਨਾਚ ਨਾਟਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਵਣਿਆਵਤੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਭਿਲਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ ਹੈ- ''ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਾਸ਼ਣਾ'' ਜਿਸ ਨੇ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਭਾਸ਼ਣ<ref name="Orissa diary"/> ਲਿਆਏ ਹਨ।<ref name="About me">{{Cite web|url=http://about.me/GeetaMahalik|title=About me|date=2014|publisher=About me.com|access-date=26 August 2014}}</ref> ਗੀਤਾ ਮਹਾਲਿਕ ਨੇ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਓਡੀਸੀ ਨਾਚ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ [[ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀ|ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]], ''ਗੀਤਾ ਦੇ ਉਪਾਸਨਾ'', ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="Upasana">{{Cite web|url=http://www.indiamapped.com/ngo-in-delhi/new-delhi/geetas-upasana-6548/|title=Upasana|date=2014|publisher=India Mapped.com|access-date=26 August 2014|archive-date=26 ਅਗਸਤ 2014|archive-url=https://archive.today/20140826060023/http://www.indiamapped.com/ngo-in-delhi/new-delhi/geetas-upasana-6548/|url-status=dead}}</ref><ref name="Halabol">{{Cite web|url=http://www.halabol.com/geetas-upasana|title=Halabol|date=2012|publisher=Halabol.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826120901/http://www.halabol.com/geetas-upasana|archive-date=2014-08-26|access-date=26 August 2014}}</ref> ਸੰਗਠਨ ਬਕਾਇਦਾ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਦਿਲੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਅਹੁਦੇ == * ਸੰਸਥਾਪਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ - ''ਗੀਤਾ ਦਾ ਉਪਾਸਨਾ''<ref name="About me"/> * ਸਦੱਸ - ਓਡੀਸੀ ਨਾਚ ਬਾਰੇ ਮਾਹਰ ਕਮੇਟੀ - ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ<ref name="Hindu"/> * ਸਦੱਸ - ਜਨਰਲ ਕੌਂਸਲ - [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ]] * ਸਦੱਸ - ਜਨਰਲ ਕੌਂਸਲ - ਉੜੀਸਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] - [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] - 2014<ref name="Padma"/> * [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਕੇਂਦਰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] - 2010<ref name="Hindu">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/sangeet-nakak-akademi-award-for-geeta-mahalik/article713703.ece|title=Hindu|date=20 February 2010|publisher=The Hindu|access-date=26 August 2014}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Indian Express 2"/> * ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ<ref name="Odisha Sangeet Natak Akademi">{{Cite web|url=http://www.orissasangeetnatak.org/|title=Odisha Sangeet Natak Akademi|date=2010|publisher=Odisha Sangeet Natak Akademi|access-date=26 August 2014|archive-date=18 ਮਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140518145821/http://orissasangeetnatak.org/|url-status=dead}}</ref> ਅਵਾਰਡ - 2012<ref name="Indian Express 3">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/odisha/article348232.ece?service=print|title=Indian Express 3|date=24 March 2012|publisher=The New Indian Express|access-date=26 August 2014|archive-date=7 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307034508/http://www.newindianexpress.com/states/odisha/article348232.ece?service=print|url-status=dead}}</ref> * ਗ੍ਰਾਮੀਨੀ ਅਵਾਰਡ - ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰੂਰਲ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ<ref name="About me"/> * ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ - [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ]] ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਗੀਤਾ ਮਹਾਲਿਕ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪੈਨਲ 'ਤੇ ਹਨ।<ref name="Hindu"/> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.theshillongtimes.com/2013/09/22/discipline-of-mind-and-body-comes-from-dance/ ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਟਾਈਮਜ਼ 0 ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਵਿਊ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200217182245/http://theshillongtimes.com/2013/09/22/discipline-of-mind-and-body-comes-from-dance/ |date=2020-02-17 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=lYQzEkMmf2M ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਓਡੀਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 555 ਡਾਂਸਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] kxw4kc22jo5ou00tdrl0zqk10eh5z9b 0 126080 848107 839167 2026-09-28T17:37:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848107 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Infobox person | name         = ਅਚੁਤਾ ਮਨਸਾ | image = Achuta Manasa.jpg | alt = | caption = ਅਚੁਤਾ ਮਨਸਾ, [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] ਡਾਂਸਰ, [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | full_name = | birth_name = | birth_date = | birth_place =[[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ | height = | occupation = [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] ਡਾਂਸਰ | years_active = | current_group = | former_groups = | dances = | website = {{URL|achutamanasa.in}} }} '''ਅਚੁਤਾ ਮਨਸਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ|ਕੁਚੀਪੁਡੀ]] ਡਾਂਸਰ ਹੈ।<ref name="Kuchipudi Dancers in Andhra Pradesh, India">{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/kuchipudi/kuch1a.htm|title=Manasa Kuchipudi Dancer|date=|publisher=www.narthaki.com|access-date=2013-04-05|archive-date=21 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321015032/https://narthaki.com/kuchipudi/kuch1a.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://events.fullhyderabad.com/kuchipudi-by-achutha-manasa/2007-december/tickets-dates-videos-reviews-23657-1.html|title=Manasa Kuchipudi Dancer|date=|publisher=events.fullhyderabad.com|access-date=2013-04-05|archive-date=21 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321015056/https://events.fullhyderabad.com/kuchipudi-by-achutha-manasa/2007-december/tickets-dates-videos-reviews-23657-1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article1161426.ece?textsize=small&test=2|title=Manasa Kuchipudi Dancer|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110911005256/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article1161426.ece?textsize=small&test=2|archive-date=11 ਸਤੰਬਰ 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="Manasa Kuchipudi Dancer">{{Cite web|url=http://www.indianartandartists.com/indian-artist/classical-dancer/kuchipudi/achuta-manasa/andhra-pradesh/hyderabad/7545.html|title=Manasa Kuchipudi Dancer|date=|publisher=www.indianartandartists.com|access-date=2013-04-05|archive-date=29 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://archive.today/20130629120803/http://www.indianartandartists.com/indian-artist/classical-dancer/kuchipudi/achuta-manasa/andhra-pradesh/hyderabad/7545.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/dancer-for-greece/article2203124.ece|title=Manasa Kuchipudi Dancer|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/dancer-for-greece/article2203124.ece?css=print|title=Manasa Kuchipudi Dancer|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2010/12/23/stories/2010122361690200.htm|title=Manasa Kuchipudi Dancer|date=|publisher=www.hindu.com|access-date=2013-04-05|archive-date=29 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://archive.today/20130629104730/http://www.hindu.com/2010/12/23/stories/2010122361690200.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2011/02/06/stories/2011020661230200.htm|title=Manasa Kuchipudi Dancer|date=|publisher=www.hindu.com|access-date=2013-04-05|archive-date=3 ਮਈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503141603/http://www.hindu.com/2011/02/06/stories/2011020661230200.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.achutamanasa.in/performances.htm|title=Manasa Kuchipudi Dancer|date=|publisher=www.achutamanasa.in|access-date=2013-04-05}}</ref> == ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਾਣਕਾਰੀ == === ਬਾਰੇ === ਮਨਸਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Kuchipudi Dancers in Andhra Pradesh, India"/><ref name="Manasa Kuchipudi Dancer"/> ਉਹ ਰਾਜ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਰਵੀ ਚੰਦਰ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/spellbinding-show/article1161426.ece/|title=Manasa along with her father|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-08-07}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Sri Sri Ravishankar launches website - The Hindu">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article970994.ece|title=Website launch Sri Sri Ravishankar with her father|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-04-05}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ ਸ੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ੍ਰੀ ਸ੍ਰੀ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ|ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]] ਦੁਆਰਾ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Sri Sri Ravishankar launches website - The Hindu"/><ref>{{Cite web|url=http://www.dtfreshface.itimes.com/public/srisriravi.shankar/news/Sri-Sri-Ravishankar-launches-website|title=Website launch Sri Sri Ravishankar with her father|publisher=www.dtfreshface.itimes.com|archive-url=https://archive.today/20130629142507/http://www.dtfreshface.itimes.com/public/srisriravi.shankar/news/Sri-Sri-Ravishankar-launches-website|archive-date=2013-06-29|access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.achutamanasa.in/performances.htm|title=Sri-Sri-Ravishankar-launches-website|date=|publisher=www.achutamanasa.in|access-date=2013-04-05}}</ref> ਮਨਸਾ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਖਾਲਸੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ {{spaced ndash}} ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਜੜ੍ਹਾਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਰੂਪ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=244|title=Achuta Manasa, Kuchipudi Dancer|date=|publisher=thiraseela.com|access-date=2013-08-07|archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418215915/http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=244|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਦੀ ਨਾਚ ਯਾਤਰਾ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਮਧੂ ਨਿਰਮਲਾ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਹੇਠ ਅਰੰਭ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੇ ਕੁਝ ਮੁੱਢਲੇ ਕਦਮਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਨਰਸਾਇਆ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਿੰਕਲੀ ਸੂਰਯਨਾਰਾਇਣ ਸਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੇਠ ਆਪਣੀ ਕਲਾਤਮਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗੁਰੂ "ਦੇਵਪਰੀਜਾਥਮ", "ਰਾਜਾ ਹਮਸਾ", "ਨਾਟਯਵੀਸਰਦਾ" ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਜ਼ਾ ਵੈਂਕਟਾ ਸੁਬ੍ਰਹਮਣਯਮ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਡਾ: ਵੇਮਪਤੀ ਛੀਨਾ ਸਤਿਆਮ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਚਿੰਤ ਅਦੀਨਾਰਾਯਣ ਸਰਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਚੇਲਾ ਹੈ, ਦੁਆਰਾ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਰਤਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਨੀਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦੇ ਨਾਲ,ਮਨਸਾ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਕੱਲੇ ਕੁਚੀਪੁਡੀ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=244|title=Experience in Kuchipudi|date=|publisher=thiraseela.com|access-date=2013-08-07|archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418215915/http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=244|dead-url=yes}}</ref> ਹੁਣ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਜੇ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਦੀ ਚਰਮਕਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਹਾਕੇ ਤਕ ਉਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਫੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਮਨਸਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਂਸ ਕੌਂਸਲ ਸੀ ਆਈ ਡੀ 2011 ਯੂਨੈਕਸੋ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। <ref>{{Cite web|url=http://www.cid-portal.org/gdd/index.php?mode=sel_01|title=Member of International Dance Council CID- UNESCO|date=|publisher=www.cid-portal.org|access-date=2013-08-07}}</ref> ਅਤੇ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਰਿਸਰਚ ਤੇ 31 ਵੀਂ ਵਰਲਡ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="dancer-for-greece">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/dancer-for-greece/article2203124.ece?css=print|title=dancer-for-greece|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-08-07}}</ref> === ਸਿੱਖਿਆ === ਡਾਂਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਨਸਾ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://degaarts.com/dancers/|title=Education Details|date=|publisher=degaarts.com|access-date=2013-08-07|archive-date=31 ਅਗਸਤ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130831123331/http://degaarts.com/dancers/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.achutamanasa.in/myprofile.htm|title=Education Details|date=|publisher=www.achutamanasa.in|access-date=2013-04-06}}</ref> === ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ === {{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ|colwidth=30em}} *[[ਤਾਜਵਿਵੰਤਾ]], [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿਖੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਰ <ref>{{cite web |url=http://www.apnnews.com/2013/10/11/a-rare-performance-combining-five-dance-forms-kathak-bharatanatyam-kuchipudi-mohiniattam-and-odissi/ |title=rare-performance Essence of Life at Tajvivanta, Hyderabad |publisher=www.apnnews.com |date= |accessdate=2013-10-18 |archive-date=22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160422073334/http://www.apnnews.com/2013/10/11/a-rare-performance-combining-five-dance-forms-kathak-bharatanatyam-kuchipudi-mohiniattam-and-odissi/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.meraevents.com/event/essence-of-life |title=Essence of Life at Tajvivanta, Hyderabad |publisher=www.meraevents.com |date= |accessdate=2013-10-18}}</ref> *[[ਚੌਧੀਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਾਲ]], [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿਖੇ ਜੀਵਨ  ਦਾ ਸਾਰ<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/abstract-to-concrete/article5198066.ece |title=abstract-to-concrete |publisher=www.thehindu.com |date= |accessdate=2013-10-18}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/360507/emotions-conveyed-through-movement.html |title=Essence of Life on 28th Sep 2013 |publisher=www.deccanherald.com |date= |accessdate=2013-10-08}}</ref><ref>{{cite web |url=http://thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1342 |title=Essence of Life on 28th Sep 2013 |publisher=thiraseela.com |date= |accessdate=2013-10-08 |archive-date=13 ਸਤੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913094220/http://thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1342 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nna7.com/ |title=Essence of Life on 28th Sep 2013 |publisher=www.nna7.com |date= |accessdate=2013-10-08}}</ref> *ਟੈੈਂਪਲ ਡਾਾਸ, [[ਸਿਮਨੰਦਨੀ]], [[ਕੂਵੈਤ]] ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ <ref>{{cite web|url=http://thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1470/|title=Simhanandini Performance by Manasa, Kuwait|publisher=thiraseela.com|date=|accessdate=2013-09-19|archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202012420/http://thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1470%2F|dead-url=yes}}</ref> * 2013{{spaced ndash}} 11ਵਾਂ ਏਕਮਰਾ ਨ੍ਰਿਤ ਤਿਉਹਾਰ, [[ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ]], [[ਉੜੀਸਾ]] ਵਿਖੇ <ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/an-odyssey-of-dance/article4906336.ece|title=Manasa performancein Ekamra dance festival | publisher=www.thehindu.com |date= |accessdate=2013-08-07}}</ref> * 2013{{spaced ndash}} [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਹੈਰੀਟੇਜ ਫੈਸਟੀਵਲ]], [[ਚੌਮੁਹੱਲਾ ਪੈਲੇਸ]], [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]<ref>{{cite web|url=http://www.chowmahalla.com/heritage%20festival%20invitation.pdf/|title=Performance of Manasa in Chowmahalla|publisher=www.chowmahalla.com|date=|accessdate=2013-08-07|archive-date=1 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131001041646/http://www.chowmahalla.com/heritage%20festival%20invitation.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cinejosh.com/ap-telugu-others-photos/11671/5/kuchipudi-performance-at-chowmohalla-palace.html |title=Discussion about her dance in Hyderabad |publisher=www.cinejosh.com |date= |accessdate=2013-08-07 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://andhrawire.com/tag/kuchipudi-dancer-achuta-manasa-performs-at-chowmohalla-palace/ |title=Discussion about her dance in Hyderabad |publisher=andhrawire.com |date= |accessdate=2013-08-07 |archive-date=7 August 2013 |archive-url=https://archive.today/20130807035947/http://andhrawire.com/tag/kuchipudi-dancer-achuta-manasa-performs-at-chowmohalla-palace/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ohmyhyderabad.com/tag/achuta-manasa/|title=Discussion about her dance in Hyderabad|publisher=www.ohmyhyderabad.com|accessdate=2013-08-07|archive-url=https://archive.today/20130807035958/http://www.ohmyhyderabad.com/tag/achuta-manasa/|archive-date=2013-08-07|url-status=dead}}</ref> * ਵੈੈੈੈਸਾਖੀ ਫੈੈੈੈਸਟੀਵਲ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਿਵਖੇ <ref>{{cite web|url=http://thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1293|title=Manasa performancein Baisakhi Festival|publisher=thiraseela.com|date=|accessdate=2013-08-07|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063900/http://thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1293|dead-url=yes}}</ref> * 2013{{spaced ndash}} ਚੌਥਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਗਰਨਾਇਕ ਸਮ੍ਰਿਤੀ-ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਚ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ, ਅੰਤਰਜਤਿਕਾ ਨ੍ਰਿਤ ਸੰਗੀਤ ਸਮਰੋਹਾ, [[ਕੱਟਕ]], [[ਉੜੀਸਾ]] * 2012{{spaced ndash}} ਸੀਤਾ ਕਲਿਆਣਮ, ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਬੈਲੇ ਵਿਚ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਤਿਰੂਮੂਲਾ ਤਿਰੂਪਤੀ ਦੇਵਸਥਾਨਮਜ਼]] ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,ਜਿਸਦਾ ਚੈਨਲ [[ਐਸਵੀਬੀਸੀ]] [[ਤਿਰੂਮੂਲਾ ]], [[ਤਿਰੂਪਤੀ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * ਆਈਆਈਆਈਟੀ ਵਿਖੇ ਅਤੇ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਨੱਚਣ ਵਜੋਂ ਯੂਜ਼ਰ ਐਕਸਪੀਰੀਅੰਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਯੂਐਕਸਆਈਡੀਆ-ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣ ਵਜੋਂ. *2012 - "ਪ੍ਰਪੰਚਾ ਤੇਲਗੂ ਮਹਾਂਉਤਸਵ - ਵਿਸ਼ਵ ਤੇਲਗੂ ਉਤਸਵ: ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਇਕੱਲੇ ਪਾਠ", ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ *2012 - ਕਥਕ ਨੂੰ "ਕਥਕ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਵਿਕਾਸ -2012" ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਸਾਹਬ ਫਾਲਕੇ ਐਵਾਰਡ "ਅਕੀਨੇਨੀ ਨਾਗੇਸਵਰਾ ਰਾਓ-ਇੰਡੀਅਨ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ" ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਅਦਭੁੱਤ ਕਥਕ ਕਲਾਕਾਰ" ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। *2011 - ਕਥਕ ਨੂੰ "ਕਥਕ ਨ੍ਰਿਤਯ ਪ੍ਰਵੇਸ਼" ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਕਾਸੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰੈਡੀ ਅਤੇ ਪਦਮਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ੍ਰੀ ਪੋੱਟੂਰੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਨਸਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਬੜੀ ਬੇਵਕੂਫ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਕਿਰਪਾ, ਸੌਖ ਅਤੇ ਫੁਰਤੀ *ਸਾਲ 2011 ਲਈ “ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਂਸ ਕਾਉਂਸਲ ਸੀਆਈਡੀ - ਯੂਨੈਸਕੋ” ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਸ ਦੇ ਦੀਦੀਮੋਤੀਹੋ ਵਿਖੇ ਡਾਂਸ ਰਿਸਰਚ ਤੇ 31 ਵੀਂ ਵਰਲਡ ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name="dancer-for-greece"/> {{Div col end}} === ਅਵਾਰਡ === ਮਨਸਾ ਨੂੰ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ: {{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ}} *[[Acharya Nagarjuna University]] ਵਲੋ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪੁਰਸਕਾਰ <ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anu-celebrates-foundation-day/article2446141.ece|title=Manasa Receiving Prathiba Puraskar | publisher=www.thehindu.com |date= |accessdate=2013-08-07}}</ref> * ਨਾਟਯਾਮਯੂਰੀ<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/spellbinding-show/article1161426.ece/|title=Natya Mayuri Award for Manasa|publisher=www.thehindu.com|date=|accessdate=2013-08-07}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਉਗਾਧੀ ਪੁਰਸਕਾਰਮ * ਕਾਲਾ ਸ੍ਰਵੰਤੀ * ਸਪੱਤਾਗਿਰੀ ਬਾਲਾਪ੍ਰਵੀਨਾ * ਨਾਟਿਆ ਕਲਾਮਈ * ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪੱਲਵਮ * ਐਨਟੀਆਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ "ਤੇਲਗੂ ਮਹਿਲਾ ਐਵਾਰਡ" * ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਯੂਨੈਸਕੋ ਮਿਲਿਨੀਅਮ ਬੈਸਟ ਕਲਚਰਲ ਅੰਬੈਸਡਰ"<ref>{{cite web |url=http://degaarts.com/dancers/ |title=Awards for Achuta |publisher=degaarts.com |date= |accessdate=2013-08-07 |archive-date=31 ਅਗਸਤ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831123331/http://degaarts.com/dancers/ |dead-url=yes }}</ref> {{Div col end}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] c8oqdeagd0prwdrex6wlo37cigcffby 0 126107 848283 844175 2026-09-29T07:13:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848283 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new)|name=ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ 2019 <br /> (ਕੋਵਿਡ -2022)|Types=|frequency=|Prognosis=|Medication=|Treatment=|Prevention=ਹੱਥ ਧੋਣ ਦੀ ਸਹੀ ਤਕਨੀਕ ਪੱਦ , ਖੰਘਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ, ਬਿਮਾਰ ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਸਬਕਲੀਨੀਕਲ ਕੈਰੀਅਰਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ|differential=|Diagnosis=rT-PCR ਟੈਸਟਿੰਗ, ਇਮਊਨੋਐਸੇ, [[CT ਸਕੈਨ]]|risks=ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਅ ਨਾ ਕਰਨੇ|cause=ਗੰਭੀਰ ਤੀਬਰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸਿੰਡਰੋਮ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ 2 (SARS-CoV-2)|Duration=|Synonyms=* 2019-nCoV ਗੰਭੀਰ ਸਾਹ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ * ਨੋਵਲ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਮੂਨੀਆ<ref name="NHC2020Name">{{Cite web|url=http://www.nhc.gov.cn/yzygj/s7653p/202002/18c1bb43965a4492907957875de02ae7.shtml|script-title=zh:国家卫生健康委关于新型冠状病毒肺炎暂命名事宜的通知 |publisher=[[National Health Commission]] |language=zh-cn |date=7 February 2020 |url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200228040516/http://www.nhc.gov.cn/yzygj/s7653p/202002/18c1bb43965a4492907957875de02ae7.shtml|archive-date=28 February 2020|access-date=9 February 2020| name-list-format = vanc}}</ref> * ਵੂਹਾਨ ਨਮੂਨੀਆ<ref name=TIMEinfo>{{cite web | first = Charlie | last = Campbell | name-list-format = vanc | title = The Wuhan Pneumonia Crisis Highlights the Danger in China's Opaque Way of Doing Things | date = 20 January 2020 | access-date = 13 March 2020 | url = https://time.com/5768230/wuhan-pneumonia-flu-crisis-china-government/ | work = [[Time (magazine)|Time]] | archive-date = 20 ਜਨਵਰੀ 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200120110014/https://time.com/5768230/wuhan-pneumonia-flu-crisis-china-government/ | url-status = dead }}</ref><ref name=FPinfo>{{cite web | first1 = Daniel | last1 = Lucey | first2 = Annie | last2 = Sparrow | name-list-format = vanc | title = China Deserves Some Credit for Its Handling of the Wuhan Pneumonia | date = 14 January 2020 | access-date = 13 March 2020 | url = https://foreignpolicy.com/2020/01/14/china-response-wuhan-pneumonia-better-sars/ | work = [[Foreign Policy]] }}</ref> * ਵੁਹਾਨ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ * SARS-CoV-2 (ਸਾਰਸ-ਕੋਵ -2) ਲਈ "ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ" ਜਾਂ ਹੋਰ ਨਾਮ|Onset=|complications=ਵਾਇਰਲ ਨਮੂਨੀਆ, ARDS, ਗੁਰਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣਾ|Symptoms=ਬੁਖਾਰ, ਖੰਘ, ਸਾਹ ਦੀ ਕਮੀ<ref name="CDC2020Sym"/>|specialty=ਗੰਭੀਰ ਸਾਹ ਦੀ ਲਾਗ<ref>See [[SARS-CoV-2]] for more.</ref>|pronounce=|caption=ਕੋਵੀਡ -19 ਦੇ ਲੱਛਣ|alt=ਕੋਵੀਡ -19 ਦੇ ਲੱਛਣ|Width=|image=Symptoms of coronavirus disease 2019 2.0.svg|Deaths=}}<nowiki> </nowiki>'''ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ 2019''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ:]] '''Coronavirus disease 2019;''' ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ: '''ਕੋਵਿਡ-19;''' [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''COVID-19''') ਜਾਂ '''ਕ੍ਰੋਨਾ''' '''ਮਹਾਮਾਰੀ''', ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸਿੰਡ੍ਰੋਮ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ 2 (ਸਾਰਸ-CoV'''-'''2) ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਛੂਤ ਵਾਲੀ (ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਵਾਲੀ) ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/technical-guidance/naming-the-coronavirus-disease-(covid-2019)-and-the-virus-that-causes-it|title=Naming the coronavirus disease (COVID-19) and the virus that causes it|publisher=[[World Health Organization]] (WHO)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228035651/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/technical-guidance/naming-the-coronavirus-disease-(covid-2019)-and-the-virus-that-causes-it|archive-date=28 February 2020|access-date=28 February 2020}}</ref> ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ [[ਵੂਖ਼ਨ|ਕੇਂਦਰੀ ਚਾਈਨਾ ਦੇ ਵੁਹਾਨ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫੈਲ ਗਈ ਹ ਪੱੱਦ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 2019–20 ਦੀ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਇੱਕ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।<ref name="Hui14Jan2020">{{Cite journal|displayauthors=6|date=February 2020|title=The continuing 2019-nCoV epidemic threat of novel coronaviruses to global health – The latest 2019 novel coronavirus outbreak in Wuhan, China|journal=Int J Infect Dis|volume=91|issue=|pages=264–66|doi=10.1016/j.ijid.2020.01.009|pmid=31953166|doi-access=free}}</ref> ਆਮ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ [[ਤਾਪ (ਬਿਮਾਰੀ)|ਬੁਖਾਰ]], [[ਖੰਘ]] ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਕਮੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਥੁੱਕ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਗਲ਼ੇ ਦੀ ਸੋਜ ਘੱਟ ਆਮ ਲੱਛਣ ਹਨ।<ref name="CDC2020Sym">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/symptoms.html|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Symptoms|date=10 February 2020|website=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|location=United States|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130202038/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/symptoms.html|archive-date=30 January 2020|access-date=}}</ref><ref name="whoqa">{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|title=Q&A on coronaviruses (COVID-19)|publisher=[[World Health Organization]] (WHO)|access-date=11 March 2020}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤੇ ਕੇਸ ਹਲਕੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/02/27/world/asia/coronavirus-treament-recovery.html|title=Most Coronavirus Cases Are Mild. That's Good and Bad News.|last=Wang|first=Vivian|date=5 March 2020|work=[[The New York Times]]}}</ref> ਗੰਭੀਰ [[ਨਮੋਨੀਆ|ਨਮੂਨੀਆ]] ਅਤੇ ਮਲਟੀ-ਆਰਗਨ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣਾ ਕੁਝ ਤਰੱਕੀ ਵਾਲੇ ਲੱਛਣ ਹਨ।<ref name="WHO-q-a">{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|title=Q&A on coronaviruses|website=[[World Health Organization]] (WHO)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200120174649/https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|archive-date=20 January 2020|access-date=27 January 2020}}</ref> 20 ਮਾਰਚ 2020 ਤਕ, ਨਿਦਾਨ ਕੀਤੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਦਰ 4.1% ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਉਮਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ 0.2% ਤੋਂ 15% ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name="worldometers.info">{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/coronavirus/coronavirus-death-rate/|title=Wuhan Coronavirus Death Rate|website=www.worldometers.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131223143/https://www.worldometers.info/coronavirus/coronavirus-death-rate/#ref-6|archive-date=31 January 2020|access-date=2 February 2020}}</ref> ਵਾਇਰਸ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਖੰਘ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।<ref name="WHO2020QA">{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|title=Q&A on coronaviruses|date=11 February 2020|website=[[World Health Organization]] (WHO)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200120174649/https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|archive-date=20 January 2020|access-date=24 February 2020|quote=The disease can spread from person to person through small droplets from the nose or mouth which are spread when a person with COVID-19 coughs or exhales ... The main way the disease spreads is through respiratory droplets expelled by someone who is coughing.}}</ref><ref name="CDC2020Spread">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/transmission.html|title=2019 Novel Coronavirus (2019-nCoV)|date=11 February 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|archive-url=https://web.archive.org/web/20200307081351/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/transmission.html|archive-date=7 March 2020|access-date=18 February 2020|quote=The virus is thought to spread mainly from person-to-person ... through respiratory droplets produced when an infected person coughs or sneezes.}}</ref> ਇਹ ਦੂਸ਼ਿਤ ਸਤਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਵੀ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ 2 ਤੋਂ 14 ਦਿਨਾਂ (ਔਸਤਨ 5 ਦਿਨ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/symptoms.html|title=Symptoms of Novel Coronavirus (2019-nCoV)|date=10 February 2020|website=www.cdc.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130202038/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/symptoms.html|archive-date=30 January 2020|access-date=11 February 2020}}</ref><ref>{{Cite journal|date=March 2020|title=The COVID-19 epidemic|journal=Tropical Medicine & International Health|volume=n/a|issue=n/a|pages=278–80|doi=10.1111/tmi.13383|pmid=32052514|doi-access=free}}</ref> ਨਿਦਾਨ ਦਾ ਮਾਨਕ ਤਰੀਕਾ ਨਸੋਫੈਰਨਜੀਅਲ ਸਵੈਬ ਤੋਂ ਰਿਵਰਸ ਟ੍ਰਾਂਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਪੋਲੀਮੇਰੇਜ਼ ਚੇਨ ਰਿਐਕਸ਼ਨ (rRT-PCR) ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੱਛਣਾਂ, ਜੋਖਮ ਦੇ ਕਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦੇ ਸੀ.ਟੀ. ਸਕੈਨ ਦੁਆਰਾ ਨਮੂਨੀਆ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਲਾਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name=":3">{{Cite journal|displayauthors=6|date=February 2020|title=A rapid advice guideline for the diagnosis and treatment of 2019 novel coronavirus (2019-nCoV) infected pneumonia (standard version)|journal=Military Medical Research|volume=7|issue=1|pages=4|doi=10.1186/s40779-020-0233-6|pmc=7003341|pmid=32029004|doi-access=free}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2020/02/200226151951.htm|title=CT provides best diagnosis for COVID-19|date=26 February 2020|website=ScienceDaily|access-date=2 March 2020}}</ref> ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੇ ਉਪਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਧੋਣਾ, ਸਮਾਜਕ ਦੂਰੀ (ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ) ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Advice for public">{{Cite web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|title=Advice for public|website=[[World Health Organization]] (WHO)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126025750/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|archive-date=26 January 2020|access-date=25 February 2020}}</ref> ਮਾਸਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਇਰਸ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਪਰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।<ref name="CDC2020IfSick">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/steps-when-sick.html|title=2019 Novel Coronavirus (2019-nCoV)|last=CDC|date=11 February 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214153016/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/steps-when-sick.html|archive-date=14 February 2020|access-date=15 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|title=Advice for public|website=[[World Health Organization]] (WHO)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126025750/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|archive-date=26 January 2020|access-date=15 February 2020}}</ref> ਕੋਵਿਡ -19 ਲਈ ਕੋਈ ਟੀਕਾ ਜਾਂ ਖਾਸ ਐਂਟੀਵਾਇਰਲ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ, ਸਹਾਇਕ ਦੇਖਭਾਲ, ਇਕੱਲਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਉਪਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="cdc21Jan20202">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/prevention-treatment.html|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|date=15 February 2020|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226145347/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/prevention-treatment.html|archive-date=26 February 2020|access-date=20 February 2020}}</ref> [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] (ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ.) ਨੇ ਸਾਲ 2019–20 ਦੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ [[ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਜੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਤਾ (ਪੀ.ਐਚ.ਈ.ਆਈ.ਸੀ.) ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)|title=Statement on the second meeting of the International Health Regulations (2005) Emergency Committee regarding the outbreak of novel coronavirus (2019-nCoV)|website=[[World Health Organization]] (WHO)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131005904/https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)|archive-date=31 January 2020|access-date=11 February 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/coronavirus-china-live-updates/2020/02/05/114ced8a-479c-11ea-bc78-8a18f7afcee7_story.html|title=Hundreds of evacuees to be held on bases in California; Hong Kong and Taiwan restrict travel from mainland China|date=6 February 2020|work=[[The Washington Post]]|access-date=11 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200207134650/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/coronavirus-china-live-updates/2020/02/05/114ced8a-479c-11ea-bc78-8a18f7afcee7_story.html|archive-date=7 February 2020}}</ref> ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦੇ ਸਬੂਤ, ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ WHO ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ।<ref name="whositrep47">{{Cite journal|date=March 2020|title=Coronavirus disease 2019 (COVID-19): situation report, 47|hdl-access=free}}</ref> == ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਲੱਛਣ == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:1em; text-align:center" |+ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ! ਲੱਛਣ !% |- | ਬੁਖਾਰ | 87.9 |- | ਖੁਸ਼ਕ ਖੰਘ | 67.7 |- | ਥਕਾਵਟ | 38.1 |- | ਥੁੱਕ ਉਤਪਾਦਨ | 33.4 |- | ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ | 18.6 |- | ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਜਾਂ ਜੋੜ ਦਾ ਦਰਦ | 14.8 |- | ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਖਰਾਸ਼ | 13.9 |- | ਸਿਰ ਦਰਦ | 13.6 |- | ਠੰਡ | 11.4 |- | ਮਤਲੀ ਜਾਂ ਉਲਟੀਆਂ | 5.0 |- | ਨੱਕ ਦਰਦ | 4.8 |- | ਦਸਤ | 3.7 ਤੋਂ<ref name=":10">{{Cite journal|last=Wei|first=Xiao-Shan|last2=Wang|first2=Xuan|last3=Niu|first3=Yi-Ran|last4=Ye|first4=Lin-Lin|last5=Peng|first5=Wen-Bei|last6=Wang|first6=Zi-Hao|last7=Yang|first7=Wei-Bing|last8=Yang|first8=Bo-Han|last9=Zhang|first9=Jian-Chu|date=2020-02-26|title=Clinical Characteristics of SARS-CoV-2 Infected Pneumonia with Diarrhea|language=en|location=Rochester, NY|ssrn=3546120}}</ref> 31<ref name=":10"/> |- | ਹੀਮੋਪਟੀਸਿਸ | 0.9 |- | ਅੱਖਾਂ ਸੁੰਗੜਨਾ ਜਾਂ ਲਾਲ ਹੋਣਾ | 0.8 |} ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਸੰਕਰਮਿਤ ਲੋਕ, ਬਿਨਾ ਲੱਛਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫਲੂ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੁਖਾਰ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਕਮੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਮੋਂਟਿਗਨੈਕ (ਡੋਰਡੋਗਨੇ, [[ਫਰਾਂਸ]], ਛਾਤੀ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਦ ਜਾਂ ਦਬਾਅ, ਉਲਝਣ, ਜਾਗਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਜਾਂ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੀਲਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਜੇ ਇਹ ਲੱਛਣ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="CDC2020Sym"/><ref name=":2">{{Cite journal|displayauthors=6|date=February 2020|title=Epidemiological and clinical characteristics of 99 cases of 2019 novel coronavirus pneumonia in Wuhan, China: a descriptive study|journal=Lancet|language=English|volume=395|issue=10223|pages=507–513|doi=10.1016/S0140-6736(20)30211-7|pmid=32007143|doi-access=free}}</ref><ref name="Hessen27Jan2020">{{Cite web|url=https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center|title=Novel Coronavirus Information Center: Expert guidance and commentary|last=Hessen|first=Margaret Trexler|date=27 January 2020|website=Elsevier Connect|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130171622/https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center|archive-date=30 January 2020|access-date=31 January 2020}}</ref> ਘੱਟ ਆਮ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਰਲੇ ਸਾਹ ਦੇ ਲੱਛਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਛਿੱਕ, ਨੱਕ ਵਗਣਾ, ਜਾਂ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਖਰਾਸ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਤਲੀ, ਉਲਟੀਆਂ, ਅਤੇ ਦਸਤ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਕਈ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ 3% ਤੋਂ 31% ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name=":10"/><ref name="Huang24Jan2020">{{Cite journal|displayauthors=6|date=February 2020|title=Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China|journal=Lancet|volume=395|issue=10223|pages=497–506|doi=10.1016/S0140-6736(20)30183-5|pmid=31986264|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/symptoms-testing/symptoms.html|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) – Symptoms|date=20 March 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|access-date=21 March 2020}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Lai|first=Chih-Cheng|last2=Shih|first2=Tzu-Ping|last3=Ko|first3=Wen-Chien|last4=Tang|first4=Hung-Jen|last5=Hsueh|first5=Po-Ren|date=2020-03-01|title=Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) and coronavirus disease-2019 (COVID-19): The epidemic and the challenges|journal=International Journal of Antimicrobial Agents|language=en|volume=55|issue=3|pages=105924|doi=10.1016/j.ijantimicag.2020.105924|issn=0924-8579|pmid=32081636}}</ref> ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੇਸ ਸਿਰਫ ਛਾਤੀ ਦੀ ਜਕੜ ਅਤੇ ਧੜਕਣ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ।<ref name="Zheng Ma Zhang Xie p.">{{Cite journal|date=March 2020|title=COVID-19 and the cardiovascular system|journal=Nature Reviews. Cardiology|doi=10.1038/s41569-020-0360-5|pmid=32139904|doi-access=free}}</ref> ਕੁਝ ਵਿੱਚ, ਬਿਮਾਰੀ [[ਨਮੋਨੀਆ|ਨਮੂਨੀਆ]], ਬਹੁ-ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ, ਅਤੇ [[ਮੌਤ|ਮੌਤ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ]]।<ref name="Hui14Jan2020"/><ref name="WHO-q-a"/> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਗਾਂ (ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ) ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਲੱਛਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਅਵਧੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। COVID-19 ਲਈ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਧੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜ ਤੋਂ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ 2 ਤੋਂ 14 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|date=19 February 2020|title=Coronavirus disease 2019 (COVID-19): situation report, 29|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|title=Q&A on coronaviruses (COVID-19): How long is the incubation period for COVID-19?|date=|website=[[World Health Organization]] (WHO)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200120174649/https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|archive-date=20 January 2020|access-date=26 February 2020}}</ref> == ਕਾਰਨ == ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਤੀਬਰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਿੰਡਰੋਮ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ 2 (ਸਾਰਸ-CoV-2) ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ 2019 ਦੇ ਨਾਵਲ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ (2019-nCoV) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Gorbalenya-bioRxiv">{{Cite journal|last=Gorbalenya|first=Alexander E.|date=11 February 2020|title=Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus – The species and its viruses, a statement of the Coronavirus Study Group|journal=[[bioRxiv]]|type=preprint|doi=10.1101/2020.02.07.937862|doi-access=free}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ [[ਖੰਘ]] ਅਤੇ [[ਛਿੱਕ]] ਤੋਂ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।<ref name="CDC2020Spread"/> ਵਾਇਰਸ ਪਲਾਸਟਿਕ ਅਤੇ ਸਟੇਨਲੈਸ ਸਟੀਲ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤਕ, ਅਤੇ ਐਰੋਸੋਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਵਿਵਹਾਰਸ਼ੀਲ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="van Doremalen Bushmaker Morris Holbrook p.">{{Cite journal|displayauthors=6|date=March 2020|title=Aerosol and Surface Stability of SARS-CoV-2 as Compared with SARS-CoV-1|journal=The New England Journal of Medicine|publisher=Massachusetts Medical Society|doi=10.1056/nejmc2004973|pmid=32182409}}</ref> ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਫੋਸ (ਮਲ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੋਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜੋਖਮ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਘੱਟ ਹੈ।<ref>[https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/php/water.html Water Transmission and COVID-19] (CDC, accessed 19 March 2020)</ref> ਕੋਫਿਡ -19 ਦੁਆਰਾ ਫੇਫੜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅੰਗ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਇਰਸ ਐਂਜ਼ਾਈਮ ACE2 ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਸੈੱਲਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਟਾਈਪ II ਐਲਵੈਲਰ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਰਸ ਏ.ਸੀ.ਈ. 2 ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤਹ ਗਲਾਈਕੋਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ "ਸਪਾਈਕ" (ਪੇਪਲੋਮਰ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Nature Microbiology">{{Cite journal|year=2020|title=Functional assessment of cell entry and receptor usage for SARS-CoV-2 and other lineage B betacoronaviruses|journal=Nature Microbiology|pages=1–8|doi=10.1038/s41564-020-0688-y|pmid=32094589|doi-access=free}}</ref> ਹਰੇਕ ਟਿਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਏ.ਸੀ.ਈ. 2 ਦੀ ਘਣਤਾ ਉਸ ਟਿਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਏ.ਸੀ.ਈ. 2 ਦੀ ਘਟ ਰਹੀ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਸੁਰੱਖਿਆਤਮਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਐਂਜੀਓਟੇਨਸਿਨ II ਰੀਸੈਪਟਰ ਬਲੌਕਰ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ACE2 ਵਧਾਉਣਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦੀ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।<ref name="Zhang Penninger Li Zhong p.">{{Cite journal|date=March 2020|title=Angiotensin-converting enzyme 2 (ACE2) as a SARS-CoV-2 receptor: molecular mechanisms and potential therapeutic target|journal=Intensive Care Medicine|doi=10.1007/s00134-020-05985-9|pmid=32125455|doi-access=free}}</ref><ref name="Xu Zhong Deng Peng p.">{{Cite journal|displayauthors=6|date=February 2020|title=High expression of ACE2 receptor of 2019-nCoV on the epithelial cells of oral mucosa|journal=International Journal of Oral Science|volume=12|issue=1|pages=8|doi=10.1038/s41368-020-0074-x|pmc=7039956|pmid=32094336|doi-access=free}}</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਐਲਵੋਲਰ ਬਿਮਾਰੀ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਇਰਸ (ਵਿਸ਼ਾਣੂ) ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪਲੀਓਵਰ ਦੀ ਲਾਗ (ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ) ਦੁਆਰਾ<ref>{{Cite journal|date=23 January 2020|title=Discovery of a novel coronavirus associated with the recent pneumonia outbreak in humans and its potential bat origin|journal=[[bioRxiv]]|type=preprint|doi=10.1101/2020.01.22.914952|doi-access=free}}</ref><ref name="NM-20200317">{{Cite journal|date=17 March 2020|title=The proximal origin of SARS-CoV-2|url=https://www.nature.com/articles/s41591-020-0820-9|journal=[[Nature Medicine]]|pages=1–3|doi=10.1038/s41591-020-0820-9|access-date=18 March 2020}}</ref> ਇੱਕ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://nautil.us/issue/83/intelligence/the-man-who-saw-the-pandemic-coming|title=The Man Who Saw the Pandemic Coming|last=Berger|first=Kevin|date=12 March 2020|website=Nautilus|access-date=16 March 2020|archive-date=15 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200315180124/http://nautil.us/issue/83/intelligence/the-man-who-saw-the-pandemic-coming|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਵੰਬਰ ਜਾਂ ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ [[ਵੂਖ਼ਨ|ਵੁਹਾਨ]] ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਕਰਮਣ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਰੋਤ ਜਨਵਰੀ 2020 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ-ਤੋਂ-ਮਨੁੱਖ ਸੰਚਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="Epidemiology2020Feb17">{{Cite journal|last=The Novel Coronavirus Pneumonia Emergency Response Epidemiology Team|date=17 February 2020|title=The Epidemiological Characteristics of an Outbreak of 2019 Novel Coronavirus Diseases (COVID-19) — China, 2020|url=http://weekly.chinacdc.cn/en/article/id/e53946e2-c6c4-41e9-9a9b-fea8db1a8f51|journal=China CDC Weekly|volume=2|issue=8|pages=113–122|access-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219142101/http://weekly.chinacdc.cn/en/article/id/e53946e2-c6c4-41e9-9a9b-fea8db1a8f51|archive-date=19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020|url-status=dead}}</ref><ref name="Heymann Shindo 2020 pp. 542–45">{{Cite journal|date=February 2020|title=COVID-19: what is next for public health?|journal=Lancet|volume=395|issue=10224|pages=542–45|doi=10.1016/S0140-6736(20)30374-3|pmid=32061313|doi-access=free}}</ref> ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਲਾਗ (ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ) 17 ਨਵੰਬਰ 2019 ਨੂੰ [[ਵੂਹਾਨ|ਵੁਹਾਨ, ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2020/mar/13/first-covid-19-case-happened-in-november-china-government-records-show-report|title=First Covid-19 case happened in November, China government records show - report|last=Davidson, Helen|date=13 March 2020|work=The Guardian|access-date=21 March 2020}}</ref> <gallery widths="200" heights="200"> ਤਸਵੀਰ:Novel Coronavirus SARS-CoV-2.jpg|SARS-CoV-2 ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਮਾਈਕਰੋਸਕੋਪੀ ਤਸਵੀਰ। ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਸਪਾਈਕਸ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ:Coronavirus virion structure.svg|ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕਣ ਦਾ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਚਿੱਤਰ। ਐਸ, ਸਪਾਈਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ; ਐਮ, ਝਿੱਲੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਈ, ਲਿਫਾਫੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ; ਐਨ, ਨਿਊਕਲੀਓਕੈਪਸੀਡ ਪ੍ਰੋਟੀਨ; ; ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕੋਰੋਨਾਈਵਾਇਰਸ ਵੀਰਿਅਨ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਪ੍ਰੋਟੀਨ।|alt=ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕਣ ਦਾ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਚਿੱਤਰ। ਐਸ, ਸਪਾਈਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ; ਐਮ, ਝਿੱਲੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਈ, ਲਿਫਾਫੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ; ਐਨ, ਨਿਊਕਲੀਓਕੈਪਸੀਡ ਪ੍ਰੋਟੀਨ; ; ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕੋਰੋਨਾਈਵਾਇਰਸ ਵੀਰਿਅਨ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਪ੍ਰੋਟੀਨ। </gallery> == ਰੋਕਥਾਮ == [[ਤਸਵੀਰ:Covid-19-curves-graphic-social-v3.gif|thumb|ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲਾਗ ਫੈਲਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਰਵ ਨੂੰ ਚਪਟਾਉਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਘੱਟ ਰਹੀ ਸਿਖਰਾਂ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://thespinoff.co.nz/society/09-03-2020/the-three-phases-of-covid-19-and-how-we-can-make-it-manageable/|title=The three phases of Covid-19 – and how we can make it manageable|last=Wiles|first=Siouxsie|authorlink=Siouxsie Wiles|date=9 March 2020|website=The Spinoff|access-date=9 March 2020}}</ref><ref name="Lancet2020Flatten">{{Cite journal|date=March 2020|title=How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic?|journal=Lancet|volume=395|issue=10228|pages=931–934|doi=10.1016/S0140-6736(20)30567-5|pmid=32164834|quote=A key issue for epidemiologists is helping policy makers decide the main objectives of mitigation – eg, minimising morbidity and associated mortality, avoiding an epidemic peak that overwhelms health-care services, keeping the effects on the economy within manageable levels, and flattening the epidemic curve to wait for vaccine development and manufacture on scale and antiviral drug therapies.|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vox.com/2020/3/10/21171481/coronavirus-us-cases-quarantine-cancellation|title=How canceled events and self-quarantines save lives, in one chart|last=Barclay|first=Eliza|date=10 March 2020|website=Vox}}</ref>]] [[ਤਸਵੀਰ:Covid-19-curves-graphic2-stopthespread-v3.gif|thumb|ਕਰਵ ਨੂੰ ਚਪਟਾਉਣ ਦੇ ਵਿਕਲਪ<ref>{{Cite web|url=https://thespinoff.co.nz/society/14-03-2020/after-flatten-the-curve-we-must-now-stop-the-spread-heres-what-that-means/|title=After 'Flatten the Curve', we must now 'Stop the Spread'. Here's what that means|last=Wiles|first=Siouxsie|date=14 March 2020|website=The Spinoff|access-date=13 March 2020}}</ref><ref>{{Cite journal|date=March 2020|title=How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic?|journal=Lancet|volume=395|issue=10228|pages=931–934|doi=10.1016/S0140-6736(20)30567-5|pmid=32164834}}</ref>]] ਕਿਉਂਕਿ SARS-CoV-2 ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਟੀਕਾ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ 2021 ਤੱਕ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ,<ref>{{Cite web|url=https://www.sciencealert.com/who-says-a-coronavirus-vaccine-is-18-months-away|title=Here's Why It's Taking So Long to Develop a Vaccine for the New Coronavirus|last=Grenfell|first=Rob|last2=Drew|first2=Trevor|date=17 February 2020|website=Science Alert|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228010631/https://www.sciencealert.com/who-says-a-coronavirus-vaccine-is-18-months-away|archive-date=28 February 2020|access-date=26 February 2020}}</ref> ਕੌਵੀਡ -19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਿੱਸਾ, ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਲਾਗਾਂ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਾਵਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਚਪਟਾਉਣ ਵਜੋਂ ਯਤਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref name="Lancet2020Flatten" /> ਲਾਗ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੌਜੂਦਾ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਇਲਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੀਕਾ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸੰਕਰਮਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਬਚਾਅ ਦੇ ਉਪਾਅ ਬਾਕੀ ਕੋਰੋਨਵਾਇਰਸ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਉਪਾਵਾਂ ਸਮਾਨ ਹਨ: ਘਰ ਰਹੋ, ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਹੱਥ ਸਾਬਣ ਅਤੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 20 ਸਕਿੰਟਾਂ ਲਈ ਧੋਵੋ, ਸਾਹ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ, ਨੱਕ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਧੋਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਬਚੋ।<ref name="CDC-Prevention & Treatment">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19): Prevention & Treatment|last=Centers for Disease Control|authorlink=Centers for Disease Control|date=3 February 2020|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215193934/https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html|archive-date=15 December 2019|access-date=10 February 2020}}</ref><ref name="WHO Advice for Public">{{Cite web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|title=Advice for Public|authorlink=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126025750/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|archive-date=26 January 2020|access-date=10 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/03/17/814221111/my-hand-washing-song-readers-offer-lyrics-for-a-20-second-scrub|title=My Hand-Washing Song: Readers Offer Lyrics For A 20-Second Scrub|website=NPR.org|language=en|access-date=20 March 2020}}</ref> ਸੀ.ਡੀ.ਸੀ. ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੰਘ ਜਾਂ ਛਿੱਕ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਨੱਕ ਨੂੰ ਟਿਸ਼ੂ ਨਾਲ ਢਕਣਾ ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਟਿਸ਼ੂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਤਾਂ ਕੂਹਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਛਿੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੰਘ ਜਾਂ ਛਿੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸਫਾਈ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਕੱਠਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਕਰਮਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ।<ref name="JHUSocialDistancing">{{Cite web|url=https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/coronavirus/coronavirus-social-distancing-and-self-quarantine|title=Coronavirus, Social Distancing and Self Quarantine|last=Maragakis|first=Lisa Lockerd|website=www.hopkinsmedicine.org|publisher=Johns Hopkins University}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/03/19/well/live/coronavirus-quarantine-social-distancing.html|title=Deciding How Much Distance You Should Keep|last=Parker-Pope|first=Tara|date=19 March 2020|work=The New York Times|access-date=20 March 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ਸਮਾਜਕ ਦੂਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ 6 ਫੁੱਟ ਦੂਰ (ਲਗਭਗ 1.80 ਮੀਟਰ) ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ / ਚਟਾਈ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਜਿੰਨੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bluebulbprojects.com/MeasureOfThings/results.php?p=1&comp=height&unit=ft&amt=6&sort=pr|title=The Measure of Things - 6 feet|website=www.bluebulbprojects.com|access-date=20 March 2020}}</ref> ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਸਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ ਤਾਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਖੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਛਿੱਕ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਸ਼ੱਕੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public/when-and-how-to-use-masks|title=When and how to use masks|website=[[World Health Organization]] (WHO)|access-date=8 March 2020}}</ref> ਕੁਝ ਦੇਸ਼ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਮਾਸਕ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਚੀਨ,<ref name="nhc_masks">{{Cite web|url=http://en.nhc.gov.cn/2020-02/07/c_76337.htm|title=For different groups of people: how to choose masks|date=7 February 2020|website=NHC.gov.cn|publisher=National Health Commission of the People's Republic of China|archive-url=https://web.archive.org/web/20200405123936/http://en.nhc.gov.cn/att/20200207/1581067840474054531.jpg|archive-date=5 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|access-date=22 March 2020|quote="Disposable medical masks: Recommended for: · People in crowded places · Indoor working environment with a relatively dense population · People going to medical institutions · Children in kindergarten and students at school gathering to study and do other activities"|dead-url=yes}}</ref> [[ਹਾਂਗਕਾਂਗ|ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.chp.gov.hk/files/pdf/prevention_of_covid_19_en.pdf|title=Prevention of Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|website=[[Centre for Health Protection]]|access-date=22 March 2020|quote="Wear a surgical mask when taking public transport or staying in crowded places."|archive-date=21 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321175110/https://www.chp.gov.hk/files/pdf/prevention_of_covid_19_en.pdf|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ [[ਥਾਈਲੈਂਡ]]।<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-thailand-masks/better-than-nothing-thailand-encourages-cloth-masks-amid-surgical-mask-shortage-idUSKBN20Z0UT|title='Better than nothing': Thailand encourages cloth masks amid surgical mask shortage|last=Kuhakan|first=Jiraporn|date=12 March 2020|work=Reuters|quote="Thailand's health authorities are encouraging people to make cloth face masks at home to guard against the spread of the coronavirus amid a shortage of surgical masks. ... The droplet from coughing and sneezing is around five microns and we have tested already that cloth masks can protect against droplets bigger than one micron."}}</ref> ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਸੰਕਰਮਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਸੀ.ਡੀ.ਸੀ. ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਕਰਮਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਡਾਕਟਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣ, ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫੋਨ ਕਰੋ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੱਕੀ ਲਾਗ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫੇਸ ਮਾਸਕ ਪਾਓ, ਟਿਸ਼ੂ ਨਾਲ ਖੰਘ ਅਤੇ ਛਿੱਕਾਂ ਵੇਲੇ ਮੂੰਹ ਢਕੋ, ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਬਣ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੱਥ ਧੋਵੋ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚੋ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/prevention.html|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) – Prevention & Treatment|date=10 March 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|publisher=U.S. Department of Health & Human Services}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/steps-when-sick.html|title=What to do if you are sick with 2019 Novel Coronavirus (2019-nCoV)|last=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|date=11 February 2020|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214153016/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/steps-when-sick.html|archive-date=14 February 2020|access-date=13 February 2020}}</ref> ਸੀ.ਡੀ.ਸੀ. ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 20 ਸੈਕਿੰਡ ਲਈ ਸਾਬਣ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੱਥ ਧੋਵੋ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਟਾਇਲਟ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਹੱਥ ਗੰਦੇ ਹਨ, ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨੱਕ ਨੂੰ ਉਡਾਉਣ, ਖੰਘਣ ਜਾਂ ਛਿੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 60% ਅਲਕੋਹਲ ਵਾਲੇ ਅਲਕੋਹਲ ਅਧਾਰਤ ਹੈਂਡ ਸੈਨੀਟਾਈਜ਼ਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਤਾਂ ਹੀ ਜਦੋਂ ਸਾਬਣ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਲਈ ਜਿਥੇ ਵਪਾਰਕ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਰੋਗਾਣੂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, WHO ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਦੋ ਫਾਰਮੂਲੇ ਸੁਝਾਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਫਾਰਮੂਲੇ ਵਿੱਚ ਐਥੇਨੌਲ ਜਾਂ ਆਈਸੋ ਪਰੋਪਨੌਲ ਦੀ ਐਂਟੀ ਮਾਈਕਰੋਬਿਅਲ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਪਰਆਕਸਾਈਡ ਦੇ ਘੱਟ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ ਦੁਆਰਾ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਗਲਾਈਸਰੋਲ ਇੱਕ ਹੂਮੈਕਟੈਂਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=WHO Guidelines on Hand Hygiene in Health Care: First Global Patient Safety Challenge Clean Care Is Safer Care.|date=19 March 2009|publisher=World Health Organization|chapter=WHO-recommended handrub formulations|access-date=19 March 2020|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK144054/}}</ref> ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਣਧੋਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਨੱਕ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name="WHO Advice for Public"/> ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਥੁੱਕਣ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/watch-out-spitting-in-public-places-too-can-spread-infections/article30814578.ece|title=Watch out! Spitting in public places too can spread infections|last=M|first=Serena Josephine|date=14 February 2020|work=The Hindu|access-date=12 March 2020}}</ref> == ਪ੍ਰਬੰਧਨ == [[ਤਸਵੀਰ:DonningCDC2020.jpg|thumb|ਨਿੱਜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਣ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਚਾਰ ਕਦਮ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/hai/pdfs/ppe/PPE-Sequence.pdf|title=Sequence for Putting On Personal Protective Equipment (PPE)|website=CDC|access-date=8 March 2020}}</ref>]] ਲੋਕ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਰਲ, ਆਕਸੀਜਨ ਸਹਾਇਤਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="NatureDale Fisher & David Heymann">{{Cite journal|date=February 2020|title=Q&A: The novel coronavirus outbreak causing COVID-19|journal=BMC Medicine|volume=18|issue=1|pages=57|doi=10.1186/s12916-020-01533-w|pmc=7047369|pmid=32106852|doi-access=free}}</ref><ref name="KuiFang2020">{{Cite journal|displayauthors=6|date=February 2020|title=Clinical characteristics of novel coronavirus cases in tertiary hospitals in Hubei Province|journal=Chinese Medical Journal|pages=1|doi=10.1097/CM9.0000000000000744|pmid=32044814|doi-access=free}}</ref><ref name="Wang Du Zhu Cao 2020 p.">{{Cite journal|date=March 2020|title=Comorbidities and multi-organ injuries in the treatment of COVID-19|journal=Lancet|publisher=Elsevier BV|volume=395|issue=10228|pages=e52|doi=10.1016/s0140-6736(20)30558-4|pmid=32171074}}</ref> ਸਟੀਰੌਇਡਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਥਾਈਲਪਰੇਡਨੀਸੋਲੋਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬਿਮਾਰੀ ਗੰਭੀਰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਸਿੰਡਰੋਮ ਦੁਆਰਾ ਜਟਿਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।<ref name="Vetter Eckerle Kaiser 2020 p.">{{Cite journal|date=February 2020|title=Covid-19: a puzzle with many missing pieces|journal=BMJ|volume=368|pages=m627|doi=10.1136/bmj.m627|pmid=32075791|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ebmedicine.net/topics/infectious-disease/COVID-19|title=Novel Coronavirus – COVID-19: What Emergency Clinicians Need to Know|website=www.ebmedicine.net|access-date=9 March 2020}}</ref> ਸੀ.ਡੀ.ਸੀ. ਨੇ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਇਰਸ ਹੈ ਉਹ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਚਿਹਰਾ ਦਾ ਮਖੌਟਾ (ਮਾਸਕ) ਪਹਿਨ ਲਵੇ।<ref name="CDC2020IfSick"/> ਐਕਸਟਰਾ ਕੋਰਪੋਰੇਅਲ ਝਿੱਲੀ ਆਕਸੀਜਨਕਰਨ (ਈ.ਸੀ.ਐਮ.ਓ.) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਾਹ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਲਾਭ ਅਜੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਹਨ।<ref name="Guan Ni Hu Liang p.">{{Cite journal|displayauthors=6|date=February 2020|title=Clinical Characteristics of Coronavirus Disease 2019 in China|journal=The New England Journal of Medicine|publisher=Massachusetts Medical Society|doi=10.1056/nejmoa2002032|pmid=32109013|doi-access=free}}</ref><ref name="Henry 2020 p.">{{Cite journal|last=Henry|first=Brandon Michael|year=2020|title=COVID-19, ECMO, and lymphopenia: a word of caution|journal=The Lancet Respiratory Medicine|publisher=Elsevier BV|page=|doi=10.1016/s2213-2600(20)30119-3|issn=2213-2600|pmid=32178774}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਡਬਲਯੂਐਚਓ ਗੈਰ-ਸਟੀਰੌਇਡਲ [[ਨੌਨ ਸਟੀਰੌਇਡਲ ਐਂਟੀ ਇਨਫ਼ਲਾਮੇਟਰੀ ਦਵਾਈਆਂ|ਐਂਟੀ-ਇਨਫਲਾਮੇਟਰੀ ਦਵਾਈਆਂ]] ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੱਛਣਾਂ ਲਈ [[ਇਬੂਪ੍ਰੋਫ਼ੇਨ|ਆਈਬਿਊਪਰੋਫ਼ੈਨ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਪਹਿਲੀ ਲਾਈਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਪੈਰਾਸੀਟਾਮੋਲ (ਐਸੀਟਾਮਿਨੋਫੇਨ) ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="AFP 2020b">{{Cite web|url=https://www.sciencealert.com/who-recommends-to-avoid-taking-ibuprofen-for-covid-19-symptoms|title=Updated: WHO Now Doesn't Recommend Avoiding Ibuprofen For COVID-19 Symptoms|last=AFP|date=19 March 2020|website=ScienceAlert|access-date=19 March 2020}}</ref><ref name="Day 2020 p.">{{Cite journal|last=Day|first=Michael|date=17 March 2020|title=Covid-19: ibuprofen should not be used for managing symptoms, say doctors and scientists|url=https://www.bmj.com/content/368/bmj.m1086|journal=BMJ|volume=368|pages=m1086|doi=10.1136/bmj.m1086|pmid=32184201|access-date=18 March 2020}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਏ.ਸੀ.ਈ. ਇਨਿਹਿਬਟਰਜ਼ ਬਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਾਰਚ 19, 2020 ਤੱਕ ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hfsa.org/patients-taking-ace-i-and-arbs-who-contract-covid-19-should-continue-treatment-unless-otherwise-advised-by-their-physician/|title=Patients taking ACE-i and ARBs who contract COVID-19 should continue treatment, unless otherwise advised by their physician|access-date=21 March 2020|archive-date=21 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321172112/https://www.hfsa.org/patients-taking-ace-i-and-arbs-who-contract-covid-19-should-continue-treatment-unless-otherwise-advised-by-their-physician/|dead-url=yes}}</ref> ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਲਥ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕੋਵਿਡ -19 ਨਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name="Cheng2020">{{Cite journal|date=February 2020|title=2019 Novel coronavirus: where we are and what we know|journal=Infection|doi=10.1007/s15010-020-01401-y|pmid=32072569|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/publications-detail/clinical-management-of-severe-acute-respiratory-infection-when-novel-coronavirus-(ncov)-infection-is-suspected|title=Clinical management of severe acute respiratory infection when novel coronavirus (nCoV) infection is suspected|website=[[World Health Organization]] (WHO)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131032122/https://www.who.int/publications-detail/clinical-management-of-severe-acute-respiratory-infection-when-novel-coronavirus-(ncov)-infection-is-suspected|archive-date=31 January 2020|access-date=13 February 2020}}</ref> ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਨਟੈਨਸਿਵਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਪਲਮਨੋਲੋਜਿਸਟਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਏਜੰਸੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਸਰੋਤ, ਆਈ.ਬੀ.ਸੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਕੰਪਾਇਲ (ਇਕੱਠਾ) ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="IBCC">{{Cite book|url=https://emcrit.org/ibcc/covid19/|title=COVID-19 - The Internet Book of Critical Care|last=Farkas|first=Josh|date=March 2020|publisher=EMCrit|location=USA|language=English|type=Reference manual|format=digital|name-list-format=vanc|access-date=13 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311195758/https://emcrit.org/ibcc/covid19/|archive-date=11 March 2020}}</ref><ref name="UPenn-IBCC">{{Cite web|url=https://guides.library.upenn.edu/covid-19|title=COVID19 - Resources for Health Care Professionals|date=11 March 2020|publisher=[[Penn Libraries]]|access-date=13 March 2020|archive-date=14 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314035631/https://guides.library.upenn.edu/covid-19|url-status=dead}}</ref> === ਨਿੱਜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਨ === ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਰਮਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਉਪਚਾਰੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਦੋਂ ਇਨਟਿਊਬੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਹਵਾਦਾਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੋ ਐਰੋਸੋਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="Cheung Ho Cheng Cham 2020 p.">{{Cite journal|date=February 2020|title=Staff safety during emergency airway management for COVID-19 in Hong Kong|journal=Lancet Respiratory Medicine|doi=10.1016/s2213-2600(20)30084-9|pmid=32105633|doi-access=free}}</ref> ਸੀ.ਡੀ.ਸੀ. ਖਾਸ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਣਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਪ੍ਰਦਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਕੋਵਿਡ -19 ਨਾਲ ਡੀਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ: 1) ਗਾਊਨ, 2) ਮਾਸਕ ਜਾਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ,<ref>[https://www.cdc.gov/niosh/docs/2018-130/ Filtering out Confusion: Frequently Asked Questions about Respiratory Protection, User Seal Check]. The National Institute for Occupational Safety and Health (April 2018). Retrieved 16 March 2020.</ref><ref>[http://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2020/03/16/n95-preparedness/?deliveryName=USCDC_170-DM22692 Proper N95 Respirator Use for Respiratory Protection Preparedness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200327073252/https://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2020/03/16/n95-preparedness/?deliveryName=USCDC_170-DM22692 |date=2020-03-27 }}. NIOSH Science Blog (16 March 2020). Retrieved 16 March 2020.</ref> 3) ਚਸ਼ਮੇ ਜਾਂ ਮੁਖੌਟੇ, ਅਤੇ 4) ਮੈਡੀਕਲ ਦਸਤਾਨੇ।<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/caring-for-patients.html|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|date=11 February 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=8 March 2020|name-list-format=vanc}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/infection-control/control-recommendations.html|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|date=11 February 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=11 March 2020|name-list-format=vanc}}</ref> === ਮਸ਼ੀਨੀ ਹਵਾਦਾਰੀ (ਮਕੈਨੀਕਲ ਵੈਂਟੀਲੇਸ਼ਨ) === ਕੋਵੀਡ -19 ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਕੇਸ ਇੰਨੀ ਗੰਭੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਕਿ ਮਕੈਨੀਕਲ ਹਵਾਦਾਰੀ (ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਲਈ ਨਕਲੀ ਸਹਾਇਤਾ) ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|date=March 2020|title=Care for Critically Ill Patients With COVID-19|url=https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2762996|journal=JAMA|doi=10.1001/jama.2020.3633|pmid=32159735}}</ref><ref>{{Cite journal|last=World Health Organization|date=28 January 2020|title=Clinical management of severe acute respiratory infection when novel coronavirus (2019-nCoV) infection is suspected|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/clinical-management-of-novel-cov.pdf|journal=|volume=|pages=|via=}}</ref> ਇਹ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬਾਲਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਮ ਹੈ (ਉਹ 60 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸਕਰ 80 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ)। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹਸਪਤਾਲ ਬਿਸਤਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀ ਸਿਹਤ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਕੋਵਾਈਡ -19 ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।<ref name="VoxCOVID">{{Cite news|url=https://www.vox.com/policy-and-politics/2020/3/16/21173766/coronavirus-covid-19-us-cases-health-care-system|title=Coronavirus is exposing all of the weaknesses in the US health system High health care costs and low medical capacity made the US uniquely vulnerable to the coronavirus.|last=Scott|first=Dylan|date=16 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Vox}}</ref> ਇਹ ਸੀਮਤ ਸਮਰੱਥਾ ਕਰਵ ਨੂੰ ਚਪਟਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਚਾਲਕ ਹੈ (ਜਿਸ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਕੇਸ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਬਿਮਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟਦੀ ਹੈ)। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ 5% ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੰਟੈਂਟਿਵ ਕੇਅਰ ਯੂਨਿਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, 2.3% ਨੂੰ ਹਵਾਦਾਰੀ ਦੇ ਮਕੈਨੀਕਲ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਅਤੇ 1.4% ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Guan Ni Hu Liang p."/> ਇੱਕ ਇਟਲੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੇ ਅਸਲ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਟੁੱਟੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੀਵਨ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਾਲਵ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ [[3ਡੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ|3 ਡੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ]] ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਲਗਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.3dprintingmedia.network/covid-19-3d-printed-valve-for-reanimation-device/|title=[Updating] Italian hospital saves Covid-19 patients lives by 3D printing valves for reanimation devices|date=14 March 2020|work=3D Printing Media Network|access-date=20 March 2020|archive-date=15 ਮਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515022725/https://www.3dprintingmedia.network/covid-19-3d-printed-valve-for-reanimation-device/|url-status=dead}}</ref> 3 ਡੀ ਪ੍ਰਿੰਟਡ ਵਾਲਵ ਦੀ ਕੀਮਤ 11,000 ਡਾਲਰ ਦੀ ਬਜਾਏ $1 ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theverge.com/2020/3/17/21184308/coronavirus-italy-medical-3d-print-valves-treatments|title=Volunteers produce 3D-printed valves for life-saving coronavirus treatments|last=Peters|first=Jay|date=17 March 2020|work=The Verge|access-date=20 March 2020|language=en}}</ref> === ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਇਲਾਜ === ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਦੁਆਰਾ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੌਮੀ ਮੈਡੀਕਲ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="LiDeClerq">{{Cite journal|date=March 2020|title=Therapeutic options for the 2019 novel coronavirus (2019-nCoV)|journal=Nature Reviews. Drug Discovery|volume=19|issue=3|pages=149–150|doi=10.1038/d41573-020-00016-0|pmid=32127666|doi-access=free}}</ref> ਸੰਭਾਵਤ ਇਲਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-hospital-idUSKBN20B1M6|title=Chinese doctors using plasma therapy on coronavirus, WHO says 'very valid' approach|date=17 February 2020|work=Reuters|via=www.reuters.com}}</ref> ਅਤੇ ਕਈ ਐਂਟੀਵਾਇਰਲ ਦਵਾਈਆਂ ਕਲੀਨਿਕਲ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।<ref name="clinicaltrialsarena">{{Cite web|url=https://www.clinicaltrialsarena.com/analysis/coronavirus-mers-cov-drugs/|title=Coronavirus outbreak: Vaccines/drugs in the pipeline for Covid-19|last=Duddu|first=Praveen|date=19 February 2020|website=clinicaltrialsarena.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219184512/https://www.clinicaltrialsarena.com/analysis/coronavirus-mers-cov-drugs/|archive-date=19 February 2020}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਵੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ 2021 ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite journal|date=28 January 2020|title=Drug treatment options for the 2019-new coronavirus (2019-nCoV).|journal=Biosci Trends|volume=14|issue=1|pages=69–71|doi=10.5582/bst.2020.01020|pmid=31996494}}</ref> ਟੈਸਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕਈ ਦਵਾਈਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋਰ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹਨ, ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਰੋਗਾਣੂਨਾਸ਼ਕ (ਐਂਟੀਵਾਇਰਲ) ਦਵਾਈ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਮਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name="NatureDale Fisher & David Heymann"/> ਡਬਲਯੂ.ਐਚ.ਓ. ਨੇ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਵਲੰਟੀਅਰ ਸੰਭਾਵੀ ਇਲਾਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ।<ref name="ThomReut_notreatment_20200205">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-treatments-who-idUSKBN1ZZ1M6|title=WHO: 'no known effective' treatments for new coronavirus|last=Nebehay|first=Stephanie|date=5 February 2020|access-date=5 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200205155653/https://www.reuters.com/article/us-china-health-treatments-who-idUSKBN1ZZ1M6|archive-date=5 February 2020|agency=[[Thomson Reuters]]|last2=Kelland|first2=Kate|last3=Liu|first3=Roxanne}}</ref> === ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ === ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿਚ, ਚੀਨ ਨੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51439401|title=China launches coronavirus 'close contact' app|date=11 February 2020|work=BBC News|access-date=7 March 2020}}</ref> ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਆਈਡੀ ਨੰਬਰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਪ ਨਿਗਰਾਨੀ ਡੇਟਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ 'ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਪਰਕ' ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਲਾਗ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਜੋਖਮ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ। ਹਰ ਉਪਭੋਗਤਾ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਜੋਖਮ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਪ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਵੈ-ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/615199/coronavirus-china-app-close-contact-surveillance-covid-19-technology/|title=China's coronavirus app could have unintended consequences|last=Chen|first=Angela|website=MIT Technology Review|access-date=7 March 2020}}</ref> ਸੈਲਫੋਨ ਡੇਟਾ, ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਦੀ ਟਰੈਕਿੰਗ ਅਤੇ [[ਬਣਾਉਟੀ ਮਸ਼ੀਨੀ ਬੁੱਧੀ|ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ]] ਲਈ ਵੱਡੇ ਅੰਕੜੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਕਰਮਿਤ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਤਾਈਵਾਨ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://govinsider.asia/innovation/gov-in-the-time-of-corona/|title=Gov in the Time of Corona|date=19 March 2020|work=GovInsider|access-date=20 March 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.politico.eu/article/coronavirus-tests-europe-resolve-on-privacy-tracking-apps-germany-italy/|title=Coronavirus tests Europe's resolve on privacy|last=Manancourt|first=Vincent|date=10 March 2020|work=POLITICO|access-date=20 March 2020}}</ref> ਮਾਰਚ 2020 ਵਿਚ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਰੋਨਵਾਇਰਸ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਉਪਾਅ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਸੰਕਰਮਿਤ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51930681|title=Coronavirus: Israel enables emergency spy powers|last=Tidy|first=Joe|date=17 March 2020|work=BBC News|access-date=18 March 2020|language=en-GB}}</ref> ਮਾਰਚ 2020 ਵਿਚ, ਡਯੂਸ਼ੇ ਟੇਲੀਕੌਮ ਨੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜਰਮਨ ਫੈਡਰਲ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀ ਰਾਬਰਟ ਕੋਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਸੈਲਫੋਨ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.trtworld.com/magazine/german-telecom-giant-shares-private-data-with-government-amid-privacy-fears-34665|title=German telecom giant shares private data with government amid privacy fears|last=Paksoy|first=Yunus|access-date=20 March 2020|agency=trtworld|language=en|archive-date=20 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320100247/https://www.trtworld.com/magazine/german-telecom-giant-shares-private-data-with-government-amid-privacy-fears-34665|url-status=dead}}</ref> ਰੂਸ ਨੇ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਬਰੇਕਰਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-moscow-technology-idUSKBN20F1RZ|title=Moscow deploys facial recognition technology for coronavirus quarantine|date=21 February 2020|work=Reuters|access-date=20 March 2020|language=en}}</ref> ਇਟਲੀ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਸਿਹਤ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਜਿਉਲਿਓ ਗਾਲੇਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ''"40% ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁੰਮਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ"'', ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਸੰਚਾਲਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.post-gazette.com/news/world/2020/03/18/Italy-coronavirus-475-deaths-one-day-death-toll-2978-COVID-19-doctors/stories/202003180182|title=Italians scolded for flouting lockdown as death toll nears 3,000|work=Pittsburgh Post-Gazette|access-date=20 March 2020|language=en}}</ref> === ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਹਾਇਤਾ === ਸੰਕਰਮਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਕੁਆਰੰਟੀਨ, ਯਾਤਰਾ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ, ਇਲਾਜ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਲਾਗ (ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ) ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ 27 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਕਟ ਦੇ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Xiang4Feb2020">{{Cite journal|displayauthors=6|date=March 2020|title=Timely mental health care for the 2019 novel coronavirus outbreak is urgently needed|journal=The Lancet. Psychiatry|volume=7|issue=3|pages=228–29|doi=10.1016/S2215-0366(20)30046-8|pmid=32032543|doi-access=free}}</ref><ref name="Kang5Feb2020">{{Cite journal|displayauthors=6|date=March 2020|title=The mental health of medical workers in Wuhan, China dealing with the 2019 novel coronavirus|journal=The Lancet. Psychiatry|volume=7|issue=3|pages=e14|doi=10.1016/S2215-0366(20)30047-X|pmid=32035030|doi-access=free}}</ref> == ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ == {{multiple image | align = right | direction = vertical | total_width = 400 | caption_align = center <!--image 1--> | image1 = Severity-of-coronavirus-cases-in-China-1.png | alt1 = ਚੀਨ ਵਿੱਚ COVID19 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ | caption1 = ਚੀਨ ਵਿੱਚ COVID19 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ<ref>{{cite journal |last1=Roser |first1=Max |last2=Ritchie |first2=Hannah |last3=Ortiz-Ospina |first3=Esteban | name-list-format = vanc |title=Coronavirus Disease (COVID-19) |url=https://ourworldindata.org/coronavirus |journal=Our World in Data |access-date=12 March 2020 |date=4 March 2020}}</ref> <!--image 2--> | image2 = Illustration of SARS-COV-2 Case Fatality Rate 200228 01-1.png | alt2 = ਚੀਨ ਵਿੱਚ SARS-COV-2 ਤੋਂ ਉਮਰ-ਗਰੁੱਪ ਰਾਹੀਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ 3D ਮੈਡੀਕਲ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਸਟਿੱਲ ਸ਼ੌਟ ਗ੍ਰਾਫ। | caption2 = ਚੀਨ ਵਿੱਚ SARS-COV-2 ਤੋਂ ਉਮਰ-ਗਰੁੱਪ ਰਾਹੀਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ। 11 ਫਰਫਰੀ 2020 ਦੇ ਆਂਕੜੇ<ref name="Epidemiology2020Feb17" /> <!--image 3--> | image3 = Comorbidity and severity in covid-19 data from China CDC Weekly 2020, 2(8), pp. 113-122 (cropped).png | alt3 = ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ | caption3 = ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ। 11 ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚਲਾ ਆਂਕੜਾ।<ref name="Epidemiology2020Feb17" /> }} COVID-19 ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਕੁੱਝ ਜਾਂ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਕੋਮਲ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਖੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਆਮ ਉੱਪਰਲੇ ਸਾਹ ਸਬੰਧੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੋਮਲ ਮਾਮਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਹਫਤਿਆਂ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਗੰਭੀਰ ਜਾਂ ਅਤਿ-ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਤੋਂ 6 ਹਫਤੇ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਮਰੀਜ਼ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਲੱਛਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਰਨ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ 2 ਤੋਂ 8 ਹਫਤਿਆਂ ਤੱਕ ਦਾ ਹੈ।<ref name="WHOReport24Feb2020" /> ਸਭ ਉਮਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਬਿਮਾਰੀ ਪ੍ਰਤਿ ਸ਼ੱਕ-ਯੋਗ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਮਲ ਲੱਛਣ ਹੋਣ ਦੀ ਜਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਬਾਲਗਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜੋ 50 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ 0.5% ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ 70 ਸਾਲ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਉਮਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ 8% ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="Lu Zhang Du Zhang p. "/><ref name="pediatrics_tong">{{cite journal | vauthors = Dong Y, Mo X, Hu Y, Qi X, Jiang F, Jiang Z, Tong S | journal = Pediatrics |title=Epidemiological Characteristics of 2143 Pediatric Patients With 2019 Coronavirus Disease in China | date = 2020 | pages = e20200702 |url= https://pediatrics.aappublications.org/content/pediatrics/early/2020/03/16/peds.2020-0702.full.pdf | doi = 10.1542/peds.2020-0702 | pmid = 32179660 }}</ref> ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite journal | vauthors = Fang L, Karakiulakis G, Roth M | title = Are patients with hypertension and diabetes mellitus at increased risk for COVID-19 infection? | journal = [[The Lancet Respiratory Medicine]] | volume = 395 | issue = 10224 | pages = e40 | date = March 2020 | pmid = 32171062 | doi = 10.1016/S0140-6736(20)30311-1 }}</ref><ref name="CDC 2020children">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/specific-groups/children-faq.html|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|author=|date=11 February 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=2 March 2020|name-list-format=vanc}}</ref> ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, COVID-19 ਨਾਲ ਨਿਮੋਨੀਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫੇਫੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗੰਭੀਰ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, COVID-19 ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਸਵਾਸ ਸੰਕਟ ਸਿੰਡਰੋਮ (ARDS) ਵੱਲ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਫੇਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖੂਨ ਜਹਿਰੀਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਈ ਅੰਗ ਫੇਲ ਸਕ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Heymann Shindo 2020 pp. 542–545">{{cite journal | vauthors = Heymann DL, Shindo N | collaboration = WHO Scientific and Technical Advisory Group for Infectious Hazards | title = COVID-19: what is next for public health? | journal = Lancet | volume = 395 | issue = 10224 | pages = 542–545 | date = February 2020 | pmid = 32061313 | doi = 10.1016/s0140-6736(20)30374-3 | publisher = Elsevier BV }}</ref><ref>{{cite book | vauthors = Cascella M, Rajnik M, Cuomo A, Dulebohn SC, Di Napoli R | chapter = Features, Evaluation and Treatment Coronavirus (COVID-19) | date = 2020 | pmid = 32150360 | chapter-url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554776/ | access-date = 18 March 2020 | publisher = StatPearls Publishing | location = Treasure Island (FL) | title = StatPearls }}</ref> COVID-19 ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਪਸਿਸ (ਖੂਨ ਦਾ ਜਹਿਰੀਲਾਪਣ), ਅਸਧਾਰਨ ਖੂਨ ਦੇ ਥੱਕੇ, ਅਤੇ ਦਿਲ, ਕਿਡਨੀਆਂ, ਅਤੇ ਲਿਵਰ ਪ੍ਰਤਿ ਨੁਕਸਾਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਖੂਨ ਦੇ ਅਸਧਾਰਨ ਥੱਕੇ ਬਣਨਾ (ਕਲੌਟਿੰਗ), ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰੋੰਥ੍ਰੋਂਬਿਨ ਟਾਈਮ (ਖੂਨ ਦੇ ਜੰਮਣ ਦਾ ਸਮਾਂ) ਦਾ ਵਧਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੋਵਿਡ-19 ਵਾਲੇ ਰੋਗ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 6% ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ 4% ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸਧਾਰਨ ਕਿਡਨੀ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Zhou Yu Du Fan 2020 p.">{{cite journal|display-authors=6|vauthors=Zhou F, Yu T, Du R, Fan G, Liu Y, Liu Z, Xiang J, Wang Y, Song B, Gu X, Guan L|year=2020|title=Clinical course and risk factors for mortality of adult inpatients with COVID-19 in Wuhan, China: a retrospective cohort study|journal=The Lancet|publisher=Elsevier BV|page=|doi=10.1016/s0140-6736(20)30566-3|issn=0140-6736|pmid=32171076}}</ref> ਲਿਵਰ ਜਖਮ ਜੋ ਲਿਵਰ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਲਹੂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite journal | vauthors = Xu L, Liu J, Lu M, Yang D, Zheng X | title = Liver injury during highly pathogenic human coronavirus infections | journal = Liver International | date = March 2020 | pmid = 32170806 | doi = 10.1111/liv.14435 }}</ref> ਕੁੱਝ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਿਊਟ੍ਰੋਫਿਲ ਅਤੇ ਲਾਈਮਫੋਸਾਈਟ ਅਨੁਪਾਤ (NLR) ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite journal|title=Dysregulation of immune response in patients with COVID-19 in Wuhan, China|journal=Clinical Infectious Diseases|doi=10.1093/cid/ciaa248|date=12 March 2020|last1=Tian|first1=Dai-Shi|last2=Wang|first2=Wei|last3=Shang|first3=Ke|last4=Ma|first4=Ke|last5=Xie|first5=Cuihong|last6=Tao|first6=Yu|last7=Yang|first7=Sheng|last8=Zhang|first8=Shuoqi|last9=Hu|first9=Ziwei|last10=Zhou|first10=Luoqi|last11=Qin|first11=Chuan|pmid=32161940}}</ref> ਕੋਵਿਡ-19 ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਕਈ ਮਰੀਜ਼ ਪੂਰਵ-ਮੌਜੂਦ ਹਾਲਤਾਂ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਹਾਇਪਰਟੈਨਸ਼ਨ]], ਡਾਇਆਬਿਟੀਜ਼ ਮੈਲਿਟਸ, ਅਤੇ ਕਾਰਡੋਵਾਸੁਕਲਰ ਬਿਮਾਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref name=":8">{{Cite web |url=https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-statement-on-the-advice-of-the-ihr-emergency-committee-on-novel-coronavirus |title=WHO Director-General's statement on the advice of the IHR Emergency Committee on Novel Coronavirus |website=[[World Health Organization]] (WHO) }}</ref> ਸੇਹਤ ਦੇ ਉੱਚ-ਸੰਸਥਾਨ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ 2.7 ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਵਾਲੀਆਂ ਪੂਰਵ-ਮੌਜੂਦ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ, 68.9% ਮੌਤਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇੱਕ ਪੂਰਵ-ਮੌਜੂਦ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।<ref name=":6" /><ref name=":7">{{Cite report|url=https://www.epicentro.iss.it/coronavirus/bollettino/Report-COVID-2019_20_marzo.pdf|title=Report sulle caratteristiche dei pazienti deceduti positivi a COVID-19 in Italia|date=21 March 2020|publisher=[[Istituto Superiore di Sanità]]|location=Rome|language=Italian|access-date=23 March 2020}}</ref> ਇਸੇ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਰਮਿਆਨ ਦਾ ਔਸਤ ਸਮਾਂ 8 ਦਿਨ ਸੀ, ਜੋ ਇਲਾਜ ਉੱਤੇ ਬਿਤਾਏ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਧਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ, ਕਿਸੇ ICU ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦਰਮਿਆਨ ਦਾ ਔਸਤਨ ਸਮਾਂ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸੀ।<ref name=":7" /> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦਾ ਮੱਧ ਸਮਾਂ 14 ਦਿਨ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਛੇ ਤੋਂ 41 ਦਿਨ ਸੀ।<ref>{{cite journal | vauthors = Wang W, Tang J, Wei F | title = Updated understanding of the outbreak of 2019 novel coronavirus (2019-nCoV) in Wuhan, China | journal = Journal of Medical Virology | volume = 92 | issue = 4 | pages = 441–47 | date = April 2020 | pmid = 31994742 |doi=10.1002/jmv.25689 |doi-access=free }}</ref> ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੇਹਤ ਕਮਿਸ਼ਨ (NHC) ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ, ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਮੌਤ-ਦਰ 2.8% ਸੀ ਜਦੋਂਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੌਤ-ਦਰ 1.7% ਸੀ।<ref name=WM2020Feb26>{{cite web |title=Coronavirus Age, Sex, Demographics (COVID-19) |url=https://www.worldometers.info/coronavirus/coronavirus-age-sex-demographics/ |website=www.worldometers.info |access-date=26 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227112932/https://www.worldometers.info/coronavirus/coronavirus-age-sex-demographics/ |archive-date=27 February 2020 |url-status=live | name-list-format = vanc}}</ref> ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਪੋਸਟ-ਮਾਰਟਮ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਿਸਟੋਪੈਥੌਲੌਜੀਕਲ ਜਾਂਚਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੈਲੂਲਰ ਫਾਇਬ੍ਰੋਮਾਇਕਸਾਇਓਡ ਰਿਸਾਓ ਵਾਲਾ ਡਿਫਿਊਜ਼ ਅਲਵੇਓਲਰ ਨੁਕਸਾਨ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੀਮੋਸਾਇਟਸ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਲ ਸਾਇਟੋਪੈਥਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਅਕਿਊਟ ਰੈਸਪਿਰੇਟਰੀ ਡਿਸਟ੍ਰੈੱਸ ਸਿੰਡ੍ਰੋਮ (ARDS) ਵਰਗੀ ਸੀ।<ref name="WHOReport24Feb2020" /> ਚੀਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਲਥ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 11.8% ਵਿੱਚ, ਟ੍ਰੋਪੋਨਿਨ ਜਾਂ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Zheng Ma Zhang Xie p." /> ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸੋਮਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਅਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵੀ ਮੋਤ-ਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name="Ji Ma Peppelenbosch Pan 2020 p.">{{cite journal | vauthors=Ji Y, Ma Z, Peppelenbosch MP, Pan Q | title=Potential association between COVID-19 mortality and health-care resource availability | journal=Lancet Global Health | volume= 8| date=February 2020 | issue=4 | pages=e480 | pmid=32109372 | doi=10.1016/S2214-109X(20)30068-1 | doi-access=free }}</ref> ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਮੌਤ-ਦਰ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਖੇਤਰੀ ਅੰਤਰਾਂ ਕਾਰਨ ਫਰਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ,<ref name="pmid32159317">{{cite journal | vauthors = Li XQ, Cai WF, Huang LF, Chen C, Liu YF, Zhang ZB, Yuan J, Li TG, Wang M | display-authors = 6 | title = [Comparison of epidemic characteristics between SARS in2003 and COVID-19 in 2020 in Guangzhou] | language = Chinese | journal = Zhonghua Liu Xing Bing Xue Za Zhi = Zhonghua Liuxingbingxue Zazhi | volume = 41 | issue = 5 | pages = 634–637 | date = March 2020 | pmid = 32159317 | doi = 10.3760/cma.j.cn112338-20200228-00209 }}</ref> ਪਰ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਵੀ ਫਰਕ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੋਮਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਮੌਤ-ਦਰ ਨੂੰ ਵੱਧ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਦਰਸਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite journal | vauthors = Jung SM, Akhmetzhanov AR, Hayashi K, Linton NM, Yang Y, Yuan B, Kobayashi T, Kinoshita R, Nishiura H | display-authors = 6 | title = Real-Time Estimation of the Risk of Death from Novel Coronavirus (COVID-19) Infection: Inference Using Exported Cases | journal = Journal of Clinical Medicine | volume = 9 | issue = 2 | pages = 523 | date = February 2020 | pmid = 32075152 | doi = 10.3390/jcm9020523 | pmc = 7074479 }}</ref> ਫੇਰ ਵੀ, ਤੱਥ ਕਿ ਮੌਤਾਂ ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹਨ, ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਮੌਤ-ਦਰ ਘੱਟ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite journal | vauthors = Chughtai A, Malik A | title = Is Coronavirus disease (COVID-19) case fatality ratio underestimated? | journal = Global Biosecurity | date = March 2020 | volume = 1 | issue = 3 | doi = 10.31646/gbio.56 | doi-broken-date = 19 March 2020 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Baud D, Qi X, Nielsen-Saines K, Musso D, Pomar L, Favre G | title = Real estimates of mortality following COVID-19 infection. | journal = The Lancet Infectious Diseases | date = March 2020 | doi = 10.1016/S1473-3099(20)30195-X | pmid = 32171390 }}</ref> ਇਹ ਗਿਆਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਭੂਤਕਾਲ ਦੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਨੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਰਿਕਵਰ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਦੀਰਘ-ਅਵਧਿ ਵਾਲੀ [[ਇਮਿਉਨਿਟੀ]] ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.immunology.org/news/bsi-open-letter-government-sars-cov-2-outbreak-response|title=BSI open letter to Government on SARS-CoV-2 outbreak response {{!}} British Society for Immunology|website=www.immunology.org|access-date=15 March 2020|archive-date=14 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314221816/https://www.immunology.org/news/bsi-open-letter-government-sars-cov-2-outbreak-response|dead-url=yes}}</ref> ਹੋਰ ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਓ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਇਮਿਉਨਿਟੀ ਦੀ ਜਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/coronavirus-immunity-reinfection-get-covid-19-twice-sick-spread-relapse-a9400691.html|title=Can you get coronavirus twice or does it cause immunity?|date=13 March 2020|website=The Independent|language=en|access-date=15 March 2020}}</ref> ਪਰ ਉਹ ਮਾਮਲੇ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸਾਂ ਵਾਸਤੇ ਪੌਜ਼ਟਿਵ ਟੇਸਟਾਂ ਕੋਵਿਡ-19 ਤੋਂ ਰਿਕਵਰੀ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੋਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2020-03-13/china-japan-korea-coronavirus-reinfection-test-positive|title=They survived the coronavirus. Then they tested positive again. Why?|date=13 March 2020|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=15 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.caixinglobal.com/2020-02-26/14-of-recovered-covid-19-patients-in-guangdong-tested-positive-again-101520415.html|title=14% of Recovered Covid-19 Patients in Guangdong Tested Positive Again—Caixin Global|website=www.caixinglobal.com|language=en|access-date=15 March 2020}}</ref> ਇਹ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਮਾਮਲੇ ਪੁਨਰ-ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ, ਪੁਨਰ-ਬਦਲਾਵ, ਜਾਂ ਟੇਸਟਿੰਗ ਇਰਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਹੋਣ। ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦਗੀ ਬਾਬਤ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਹੌਸਪਿਟਲ ਅਥੌਰਟੀ ਨੇ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਵਿੱਚ 20% ਤੋਂ 30% ਦੀ ਇੱਕ ਗਿਰਾਵਟ ਖੋਜੀ ਹੈ ਜੋ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਰਿਕਵਰ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਸਕੈਨਿੰਗ ਨੇ ਸੁਝਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web |last1=Cheung |first1=Elizabeth | name-list-format = vanc |title=Some recovered Covid-19 patients may have lung damage, doctors say |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/3074988/coronavirus-some-recovered-patients-may-have |website=[[South China Morning Post]] |language=en |date=13 March 2020}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! colspan="10" |ਉਮਰ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਮੁਤਾਬਿਕ ਮੌਤ ਦਰ ਮਾਮਲੇ (%) |- !Age !0–9 !10–19 !20–29 !30–39 !40–49 !50–59 !60–69 !70–79 !80+ |- |11 ਫਰਵਰੀ ਦਾ ਚੀਨ<ref name="Epidemiology2020Feb17" /> |0.0 |0.2 |0.2 |0.2 |0.4 |1.3 |3.6 |8.0 |14.8 |- |19 ਮਾਰਚ ਦਾ ਇਟਲੀ<ref name=":6">{{cite report|url=https://www.epicentro.iss.it/coronavirus/bollettino/Bollettino%20sorveglianza%20integrata%20COVID-19_19-marzo%202020.pdf|title=Epidemia COVID-19. Aggiornamento nazionale 19&nbsp;marzo 2020|date=19 March 2020|publisher=[[Istituto Superiore di Sanità]]|location=Rome|language=Italian|access-date=22 March 2020}}</ref> |0.0 |0.0 |0.0 |0.4 |0.6 |1.2 |4.9 |15.3 |23.6 |- |23 ਮਾਰਚ ਦਾ ਸਾਊਥ ਕੋਰੀਆ<ref name=":0">{{cite report|url=http://is.cdc.go.kr/upload_comm/refile.do?cmd=fileDownloadC&comfile_se=HVs0q9fVz6IlMIMrm1XMxKXrO2JyAC7%7c%7c^%7c%7cNfW035FJ4rw=&comfile_fs=20200323140736570673768&comfile_fn=%5B3.23.%EB%B3%B4%EB%8F%84%EC%B0%B8%EA%B3%A0%EC%9E%90%EB%A3%8C%5D+%EC%BD%94%EB%A1%9C%EB%82%98%EB%B0%94%EC%9D%B4%EB%9F%AC%EC%8A%A4%EA%B0%90%EC%97%BC%EC%A6%9D-19+%EA%B5%AD%EB%82%B4+%EB%B0%9C%EC%83%9D+%ED%98%84%ED%99%A9%28%EC%A0%95%EB%A1%80%EB%B8%8C%EB%A6%AC%ED%95%91%29.pdf&comfile_c=www1&comfile_fd=1585033017690|title=코로나바이러스감염증-19 국내 발생 현황 (3월 23일, 정례브리핑)|date=23 March 2020|publisher=[[Korea Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=24 March 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |0.0 |0.0 |0.0 |0.1 |0.1 |0.4 |1.6 |6.3 |11.6 |- |22 ਮਾਰਚ ਦਾ ਸਪੇਨ<ref>{{cite report|url=https://www.mscbs.gob.es/profesionales/saludPublica/ccayes/alertasActual/nCov-China/documentos/Actualizacion_53_COVID-19.pdf|title=Actualización nº53. Enfermedad por el coronavirus (COVID-19)|date=23 March 2020|publisher=[[Ministry of Health (Spain)|Ministerio de Sanidad, Consumo y Bienestar Social]]|language=Spanish|access-date=24 March 2020}}</ref> |0.0 |0.5 |0.3 |0.1 |0.3 |0.6 |2.2 |5.2 |17.9 |} {| class="wikitable" |+ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਮੌਤ ਦਰ ਮਾਮਲੇ (%) |- |Age |0-19 |20-44 |45-54 |55-64 |65-74 |75-84 |≥85 |- |16 ਮਾਰਚ ਦਾ ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ<ref name=":14">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/69/wr/mm6912e2.htm|title=Severe Outcomes Among Patients with Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) — United States, February 12–March 16, 2020|date=16 March 2020|publisher=[[Centers for Disease Control]]|access-date=22 March 2020}}</ref> |0.0 |0.1-0.2 |0.5-0.8 |1.4-2.6 |2.7-4.9 |4.3-10.5 |10.4-27.3 |- | colspan="8" |<small>ਨੋਟ: ਥਲ਼ੇ ਵਾਲੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉੱਪਰਲੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚੇ ਆਂਕੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹਨ।</small> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਮਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਗ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ]] pph0m1qhh2fkcb2238ehqb7g5q5kf9q 0 126112 848166 743374 2026-09-28T23:38:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848166 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਆਨੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਜਯੰਤ | occupation = ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ <br/> ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ | signature = | website = {{Url|anandashankarjayant.com}} | parents = ਜੀ. ਐਸ. ਸ਼ੰਕਰ <br/> ਸੁਭਾਸ਼ੀਨੀ ਸ਼ੰਕਰ | children = | domesticpartner = | spouse = ਜਯੰਤ | known for = [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]]<br />[[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] | yearsactive = 1972 | othername = | image = Ananda_Shankar_Jayant_for_her_outstanding_contribution_to_Bharatanatyam_(cropped).jpg | restingplacecoordinates = | restingplace = | death_place = | death_date = | birth_place = [[ਤਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦਾ [[ਤਿਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], ਭਾਰਤ | birth_date = {{Birth year and age|1961}} {{Refn|group=note|53 years old as of 2015<ref name=" 'ਮੁਦਰਾ' ਵਿਚ ਇਕ ਜਿੰਦਗੀ" />}} | caption = | imagesize = | awards = [[ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ]]<br />[[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]]<br />[[Kala Ratna|ਕਲਾ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]]<br />[[ਕਾਲੀਮਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]]<br/>ਨਾਟਯਾ ਇਲਾਵਰਸੀ<br/>ਨ੍ਰਿਤਾ ਚੋਦਾਮਣੀ<br />ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਕਲਾਸਗਾਰਾ<br/>ਨਾਟਿਆ ਕਲਾਸਾਗਰ<br />ਗੁਰੂ ਦੇਬੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਪੁਰਸਕਾਰ<br/>[[ਭਾਰਤੀਆ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ]] ਦੇਵੀ ਅਵਾਰਡ <br />[[ਅਲਾਇੰਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਸਰਸਵਤੀ<br/>ਵਿਦਿਆ ਤਪੱਸਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ }} [[ਤਸਵੀਰ:Pratibha_Devisingh_Patil_presenting_the_Sangeet_Natak_Akademi_Award-2009_to_Ms._Ananda_Shankar_Jayant_for_her_outstanding_contribution_to_Bharatanatyam.jpg|thumb| ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਆਨੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਯੰਤ ਨੂੰ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਵਿਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ -2009 ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇਵੀਸਿੰਘ ਪਾਟਿਲ ]] '''ਆਨੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਜਯੰਤ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ ਹੈ, ਜੋ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਅਤੇ [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref name="Ananda Shankar Jayant: She who danced her way through cancer and conquered it">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/ananda-shankar-jayant-she-who-danced-her-way-through-cancer-and-conquered-it/1/514726.html|title=Ananda Shankar Jayant: She who danced her way through cancer and conquered it|date=3 November 2015|publisher=India Today|access-date=25 August 2016}}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ ਸੇਵਾ ਦੱਖਣੀ ਮੱਧ ਰੇਲਵੇ 'ਤੇ <ref name="Ananda Shankar Jayant : The First Lady IRTS Officer of Indian Railways">{{Cite web|url=http://www.du.ac.in/du/uploads/alumni/19102015/19102015_0011.pdf|title=Ananda Shankar Jayant : The First Lady IRTS Officer of South Central Railway, Indian Railways|date=2015|publisher=Delhi University|access-date=24 August 2016}}</ref> ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹਾ ਬੇਹਤਰੀਨ ''ਟੈੱਡ ਗੱਲਬਾਤ'' ਵਿੱਚੋਂ ਕੈਂਂਸਰ ਤੇ [[ ਟੇਡ ਗੱਲਬਾਤ|ਟੈੱਡ ਗੱਲ-ਬਾਤ]] ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref name="12 Incredible TED Talks on Cancer">{{Cite web|url=http://mastersinhealthcare.com/blog/2011/12-incredible-ted-talks-on-cancer/|title=12 Incredible TED Talks on Cancer|date=2016|publisher=Masters in Healthcare|access-date=25 August 2016}}</ref> ਉਹ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]], ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਲੈਮਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਲਾ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਬਦਲੇ 2007 ਵਿਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। <ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2013|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 November 2014|access-date=20 August 2016}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਆਨੰਦ ਸ਼ੰਕਰ, ਇਕ ਤਮਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋੋੋਈ ਜੋ [[ਤਿਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਜ਼ਿਲਾ|ਤਿਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਜ਼ਿਲੇ]] ਦੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਤੋਂ ਹੈ। ਜੀ ਐਸ ਸ਼ੰਕਰ, ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ੀਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ|ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ St ਐਨ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸਿਕੰਦਰਬਾਦ ਤੋਂ ਹਿਸਲ ਕੀਤੀ। <ref name="Padmashri Ananda Shankar Jayant – Part 1">{{Cite web|url=http://coffeewithsundar.com/padmashri-ananda-shankar-jayant-part-1/|title=Padmashri Ananda Shankar Jayant – Part 1|website=August 20, 2011|publisher=Coffee with Sundar|access-date=25 August 2016|archive-date=1 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160501222957/http://coffeewithsundar.com/padmashri-ananda-shankar-jayant-part-1/|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਰਦਾ ਕੇਸ਼ਵ ਰਾਓ ਅਧੀਨ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਸਿੱਖਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਕੇ.ਐਨ. ਪੱਕਰੀਸਵਾਮੀ ਪਿੱਲੇ ਕੋਲ ਸਿਖਿਆ, ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ' 'ਚ ਉਹ [[ਰੁਕਮਣੀ ਦੇਵੀ ਅਰੁੰਡੇਲ]] ਦੇ ਕਲਾਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਬਾਲਾਗੋਪਾਲ, ਸ਼ਾਰਦਾ ਹਾਫਮੈਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਵੇਨੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਿਹੇ ਅਧਿਆਪਕਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਈ। ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ, ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ, ਵੀਨਾ, ਨਾਚ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ ਅਤੇ ''ਸ਼ੰਕਰਾਨੰਦ ਕਲਾਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ'' ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅੱਠ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਇਕ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਕ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਾਰਥ ਘੋਸੇ, ਮੁਰਨਾਲਿਨੀ ਚੁੰਦੂਰੀ, ਸਤੀਰਾਜੂ ਵੇਨੂਮਾਧਵ ਅਤੇ ਡੋਲਨ ਬੈਨਰਜੀ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="Shankarananda Kalakshetra presents Kavyanjali">{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/prv16/prv1070.html|title=Shankarananda Kalakshetra presents Kavyanjali|date=23 August 2016|publisher=Narthaki|access-date=25 August 2016|archive-date=20 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220072034/http://www.narthaki.com/info/prv16/prv1070.html|dead-url=yes}}</ref> ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਾਸੁਮਰਥੀ ਰਾਮਲਿੰਗਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] ਵੀ ਸਿੱਖੀ। <ref name="Dance - the essence of my life">{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/intervw/intrvw93.html|title=Dance - the essence of my life|last=Lalitha Venkat|date=23 November 2006|publisher=Narthaki|access-date=25 August 2016}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਓਸਮਾਨਿਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਲਵੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਸਰਵਿਸ (ਆਈਆਰਟੀਐਸ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦੱਖਣ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲਵੇ <ref name="The cancer conqueror">{{Cite web|url=http://www.rediff.com/getahead/report/achievers-ananda-shankar-jayant-is-the-cancer-conqueror/20150601.htm|title=The cancer conqueror|date=1 June 2015|publisher=ReDiff|access-date=25 August 2016}}</ref> ਆਈ.ਆਰ.ਟੀ.ਐਸ. ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਯੂਜੀਸੀ]] ਖੋਜ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟੋਰਲ ਡਿਗਰੀ (ਪੀਐਚਡੀ) ਤੇ ਆਰਟ ਹਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਐਮ. ਫਿਲ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ; ਉਸ ਦਾ ਥੀਸਸ ''ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ'' ਨੂੰ ''ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ - ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ'' । ਜੂਨ 2008 ਵਿਚ, ਯੂ.ਐਸ. ਵਿਚ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ''ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ'' ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਈ ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name="Padmashri Ananda Shankar Jayant – Part 2">{{Cite web|url=http://coffeewithsundar.com/padmashri-ananda-shankar-jayant-part-2/|title=Padmashri Ananda Shankar Jayant – Part 2|website=August 20, 2011|publisher=Coffee with Sundar|access-date=25 August 2016|archive-date=1 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160501223000/http://coffeewithsundar.com/padmashri-ananda-shankar-jayant-part-2/|url-status=dead}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਟੀਈਡੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, <ref name="Ananda Shankar Jayant: Fighting cancer with dance">{{Cite web|url=http://www.ted.com/talks/ananda_shankar_jayant_fights_cancer_with_a_dance|title=Ananda Shankar Jayant: Fighting cancer with dance|date=November 2009|website=Web video|publisher=TED Ideas Worth Spreading|access-date=25 August 2016}}</ref> ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''ਕੈਂਸਰ ਬਾਰੇ'' ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ''ਅਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਟੀਈਡੀ ਗੱਲਬਾਤ'' ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref name="The cancer conqueror"/> ਹਫਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ ਨੇ ਉਸਦੀ ''ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਟੀਈਡੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ'' ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। <ref name="Ananda Shankar Jayant on HBS">{{Cite web|url=http://indiaconferenceatharvard.com/2016/speakers/dr-ananda-shankar-jayant/|title=Ananda Shankar Jayant on HBS|date=2016|publisher=India Conference at Harvard|access-date=25 August 2016}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਆਪਣਾ ਨਾਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਡਾਂਸ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ, ਉਸਨੇ ਵਟਸਐਪ ''ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ'' ? ਵਰਗੇ ਕਈ ਨਾਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।(1999) ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਦੀਆਂ [[ਪੰਚਤੰਤਰ|ਨਾਚਾਂ]] ਦੀਆਂ [[ਪੰਚਤੰਤਰ|ਕਹਾਣੀਆਂ- ਪੰਚਤੰਤਰ]]'', ਇਕੋ ਨਾਮ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਰਤੀ ਕਥਾ-ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਅਤੇ ਕੰਬੋਡੀਆ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ' ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। <ref name="Dance helped me to shift my mind away from cancer">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/ananda-shankar-jayant-fights-cancer-with-dance/article6249535.ece|title=Dance helped me to shift my mind away from cancer|date=25 July 2014|publisher=The Hindu|access-date=25 August 2016}}</ref> ''ਬੁਧਮ ਸਰਨਮ ਗਛਮੀ'', ''ਜੋਨਾਥਨ ਲਿਵਿੰਗਸਟਨ ਸੀਗਲ'', ''ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮ ਵੰਦੇ'' ''ਜਗਦਗੁਰੁਮ'', ''ਬੁਧਮ ਸਰਣਮ ਗਛਮੀ'', ''ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਸੱਚ'' ( [[ਗਾਂਧੀਵਾਦ|ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਤੇ]] ), ''ਇਕ ਈਜ਼ਲ ਕਾਲਡ ਲਾਈਫ'', ''ਨਵਰਸ - ਜੀਵਣ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ'', ''ਦਰਸ਼ਨਮ -'' ''ਅੱਖਾਂ'' ''ਵਿਚੋਂ'' ''ਇਕ ਓਡੀ,'' ''ਕਵੀੰਜਲੀ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬੁੱਲ ਅਤੇ ਟਾਈਗਰ (2019)'' ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫ ਕੀਤੇ ਕੁਝ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਨ। <ref name="Devi Award for Dynamism and Innovation">{{Cite web|url=http://www.eventxpress.com/devi2015/|title=Devi Award for Dynamism and Innovation|date=2015|publisher=Indian Express|access-date=25 August 2016}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿਚ [[ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੋਲੰਬੀਆ ਕਾਲਜ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਅਤੇ ਓਬਰਲਿਨ ਕਾਲਜ, ਓਹੀਓ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ''ਹਾਰਵਰਡ ਵਿਖੇ ਇੰਡੀਆ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ'' ''ਇੰਸਪਾਇਰ'' ਲੜੀ ਦੀ ਇਕ ਭਾਸ਼ਣਕਾਰ ਸੀ। <ref name="Never give up on your passion">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/renowned-dancer-ananda-shankar-jayant-shares-her-experience-of-her-talk-at-harvard-business-school/article8365554.ece|title=Never give up on your passion|date=17 March 2016|publisher=The Hindu|access-date=25 August 2016}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਅਟੈਂਡੈਂਸ-ਦਿ ਡਾਂਸ ਐੱਨਲੁਅਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ'', <ref name="Dance and Telugu traditions, by Ananda Shankar Jayant">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/dance-and-telugu-traditions-ananda-shankar-jayant/1/378221.html|title=Dance and Telugu traditions, by Ananda Shankar Jayant|date=21 August 2014|publisher=India Today|access-date=25 August 2016}}</ref> ਦੇ 16 ਵੇਂ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਮਹਿਮਾਨ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਡੈਸਕਟਾਪ ਐਪ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। <ref name="A life in ‘mudra’">{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Leisure/3AN1T3yZbwJDhFkddhIsXN/A-life-in-mudra.html|title=A life in ‘mudra’|date=26 August 2015|publisher=Live Mint|access-date=25 August 2016}}</ref> ਆਨੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜਯੰਤ ਦੁਆਰਕਨਾਥ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। <ref name="Ananda Shankar Jayant fights cancer with dance">{{Cite web|url=http://www.pharmainfo.net/shanthi-priya/ananda-shankar-jayant-fights-cancer-dance|title=Ananda Shankar Jayant fights cancer with dance|date=2016|publisher=Pharma Info|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827103506/http://www.pharmainfo.net/shanthi-priya/ananda-shankar-jayant-fights-cancer-dance|archive-date=27 August 2016|access-date=25 August 2016}}</ref> ਅਤੇ ਉਹ ਸਿਕੰਦਰਬਾਦ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref name="In Conversation With Dr. Ananda Shankar Jayant">{{Cite web|url=http://www.lokvani.com/lokvani/article.php?article_id=11837|title=In Conversation With Dr. Ananda Shankar Jayant|last=Nirmala Garimella|date=10 February 2016|website=Interview|publisher=Lokvani|access-date=25 August 2016}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਨੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ 2002 ਵਿਚ ਕਲਾਮਾਮਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ <ref name="Kalaimamani awards announced">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/2003/10/11/stories/2003101106480400.htm|title=Kalaimamani awards announced|date=11 October 2003|publisher=The Hindu|access-date=25 August 2016|archive-date=21 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221085654/http://www.thehindu.com/2003/10/11/stories/2003101106480400.htm|dead-url=yes}}</ref> 2004 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਨਮੁਖ਼ਾਨੰਦ ਸੰਗੀਤ ਸਭਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ <ref name="Tyagaraja music and dance fest / New Delhi">{{Cite web|url=http://www.kutcheribuzz.com/news/general/2393-tyagaraja-music-and-dance-fest|title=Tyagaraja music and dance fest / New Delhi|date=February 2004|publisher=Kutcheri Buzz|access-date=25 August 2016}}</ref> ਦਾ ''ਨਾਟਿਆ ਇਲਾਵਰਸੀ ਦਾ'' ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਣ ਸਭਾ, ਚੇਨਈ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ 2006 ਵਿੱਚ ''ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਚੋਦਾਮਨੀ'' ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ। <ref name="Nritya Choodamani Awardees Gallery">{{Cite web|url=http://krishnaganasabha.org/kgs_old/nrityachoo.html|title=Nritya Choodamani Awardees Gallery|date=2016|publisher=Krishna Gana Sabha|access-date=25 August 2016|archive-date=20 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220071045/http://krishnaganasabha.org/kgs_old/nrityachoo.html|dead-url=yes}}</ref> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2007 ਵਿਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ]] ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, <ref name="Padma Awards"/> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਕਲਾਸਗਮ, ਸਿਕੰਦਰਬਾਦ ਤੋਂ ਨ੍ਰਿਤਯ ''ਕਲਾਸਗਰਾ'' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। <ref name="Highlights - November 2007">{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/hl/hl07.html|title=Highlights - November 2007|date=2007|publisher=Narthaki|access-date=25 August 2016}}</ref> ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਗਦੀ ਦਿਵਸ ਸਨਮਾਨ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। <ref name="29 selected for Ugadi Puraskarams">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/29-selected-for-ugadi-puraskarams/article1234239.ece|title=29 selected for Ugadi Puraskarams|date=7 April 2008|publisher=The Hindu|access-date=25 August 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] 2009 ਵਿੱਚ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਦੇ ਨਾਚ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਮਿਲਿਆ]] ਸੀ। <ref name="SNA Awardees">{{Cite web|url=http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/Awardees.php?section=aa|title=SNA Awardees|date=2016|publisher=Sangeet Natak Akademi|access-date=25 August 2016|archive-date=31 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331060603/http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm|dead-url=yes}}</ref> ''ਵਿਸ਼ਾਖਾ'' ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ''ਨਾਟਿਆ ਕਲਾਸਾਗਰ ਦਾ'' ਸਿਰਲੇਖ ਉਸ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਅਵਾਰਡ, 2015 ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਧਰਾ ਦਾ ''ਗੁਰੂ ਦੇਵ'' ਪ੍ਰਸਾਦ ''ਪੁਰਸਕਾਰ'', <ref name="9th Guru Debaprasad Award Festival">{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/prv15/prv1008.html|title=9th Guru Debaprasad Award Festival|date=22 October 2015|publisher=Narthaki|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220072030/http://www.narthaki.com/info/prv15/prv1008.html|archive-date=20 December 2016|access-date=25 August 2016}}</ref> ਦਿਵਾਲੀਆ ''ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ'' [[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] ਦੇ ''ਨਵੀਨਤਾ'' <ref name="Devi Award for Dynamism and Innovation"/> ਅਤੇ ਅਲਾਇੰਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੰਗਲੁਰੂ ਦਾ ''ਨ੍ਰਿਤ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ'' ਸਿਰਲੇਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। <ref name="Nrithya Saraswathi award for Prof. Anuradha">{{Cite web|url=http://uohherald.commuoh.in/nrithya-saraswathi-award-for-prof-anuradha/|title=Nrithya Saraswathi award for Prof. Anuradha|date=12 May 2015|publisher=University of Hyderabad|access-date=25 August 2016|archive-date=27 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827221700/http://uohherald.commuoh.in/nrithya-saraswathi-award-for-prof-anuradha/|dead-url=yes}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == {{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ|colwidth=30em}} * [[ਕਲਾਕਸ਼ੇਤਰ]] * [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] * [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] * [[ਅਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] {{Div col end}} == ਨੋਟ == {{ਹਵਾਲੇ|group=note}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web|url=http://amara.org/en/videos/C9jkLjiQ0bmK/info/fighting-cancer-with-dance/|title=Fighting cancer with dance|website=Ananda Shankar Jayant (TED Talk Video)|publisher=Amara.org|access-date=24 August 2016}} * {{Cite web|url=http://www.storypick.com/ananda-shankar-jayant/|title=Meet Ananda Shankar Jayant Who ‘Conquered’ Cancer With Dance. Isn’t That Great?|last=Aparajita Mishra|date=2 November 2015|website=Web feature|publisher=Story Pick|access-date=25 August 2016|archive-date=20 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220063509/http://www.storypick.com/ananda-shankar-jayant/|dead-url=yes}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] b18oauvkl8avdskx35hfei819rhnfu1 0 126443 848111 743245 2026-09-28T17:55:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848111 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian actress|bot=PearBOT 5}} {{Use dmy dates|date=February 2020}} {{Use Indian English|date=February 2016}} {{Infobox person | name = ਅਦਿਤੀ ਚੇਂਗੱਪਾ | image = | birthname = | birth_place = [[ਬੰਗਲੌਰ]], ਭਾਰਤ | birth_date = | yearsactive = 2010–ਹੁਣ ਤੱਕ | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] | website = }} '''ਅਦਿਤੀ ਚੇਂਗੱਪਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਲਗੂ, ਤਾਮਿਲ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਰਾਜ ਚੇਂਗੱਪਾ, ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਅਰੇਬਾਸ਼ੀ ਗੌੜਾ, ਦਿ ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਗਰੁੱਪ (ਨੋਇਡਾ) ਦੇ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਊਸ਼ਾ ਚੇਂਗੱਪਾ, ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਦੀ, ਭਰਤ ਠਾਕੁਰ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਯੋਗਾ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਮੁਖੀ ਹੈ।<ref name="thehindu1">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/aditi-has-a-finger-in-every-pie/article812255.ece|title=Aditi has a finger in every pie|date=4 October 2010|website=The Hindu|access-date=9 September 2013}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="deccanchronicle1">{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/130426/entertainment-tollywood/article/%E2%80%98anushka-just-adorable%E2%80%99-aditi|title='Anushka is just adorable': Aditi|date=26 April 2013|website=Deccan Chronicle|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601191050/http://www.deccanchronicle.com/130426/entertainment-tollywood/article/%E2%80%98anushka-just-adorable%E2%80%99-aditi|archive-date=1 June 2013|access-date=9 September 2013}}</ref> ਉਹ [[ਰੁਕਮਣੀ ਦੇਵੀ ਅਰੁੰਡੇਲ|ਰੁਕਮਿਨੀ ਦੇਵੀ ਅਰੁੰਡੇਲ]], ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਥੀਓਸੋਫਿਸਟ, ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਦੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ,<ref name="indiatimes1">{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-28/news-interviews/33426220_1_yoga-instructor-romantic-entertainer-thakita-thakita|title=Aditi’s big debut|last=Srinivasa Ramanujam, TNN|date=28 August 2012|website=The Times of India|access-date=9 September 2013|archive-date=15 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615194743/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-28/news-interviews/33426220_1_yoga-instructor-romantic-entertainer-thakita-thakita|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130615194743/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-28/news-interviews/33426220_1_yoga-instructor-romantic-entertainer-thakita-thakita |date=15 ਜੂਨ 2013 }} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-28/news-interviews/33426220_1_yoga-instructor-romantic-entertainer-thakita-thakita |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=30 ਮਾਰਚ 2020 |archive-date=15 ਜੂਨ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615194743/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-28/news-interviews/33426220_1_yoga-instructor-romantic-entertainer-thakita-thakita |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130615194743/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-28/news-interviews/33426220_1_yoga-instructor-romantic-entertainer-thakita-thakita |date=15 ਜੂਨ 2013 }}</ref> ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ [[ਡੀ ਕੇ ਪੱਟਮਲ|ਡੀ. ਕੇ. ਪੱਟਮਲ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਚਾਚੀਆਂ ਹਨ।<ref name="thehindu.com">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/royal-dream-for-aditi-chengappa/article6360193.ece|title=Royal dream|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=28 August 2014|work=The Hindu|access-date=2019-09-30|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505144010/https://www.thehindu.com/features/cinema/royal-dream-for-aditi-chengappa/article6360193.ece|archive-date=5 ਮਈ 2020|url-status=dead}}</ref> ਅਦਿਤੀ ਨੇ [[ਵਸੰਤ ਵੈਲੀ ਸਕੂਲ]] ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਦਿੱਲੀ|ਦਿੱਲੀ ਦੇ]] ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="thehindu1"/> ਉਸ ਨੂੰ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦੋਨਾਂ ਹੀ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਕਲਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ. ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="deccanchronicle1"/> ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਸੰਗੀਤ ਮੇਰਾ ਇਕਲੌਤਾ ਜਨੂੰਨ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਕ ਮੈਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। ਸੰਗੀਤ ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਪਿਆਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ "। ਉਹ ਯੋਗਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੇਡ ਫ੍ਰੀਕ ਹੈ।<ref name="indiatimes1"/> ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਊਸ਼ਾ ਚੇਂਗੱਪਾ ਨਾਲ, ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਗੁੱਡ ਟਾਈਮਜ਼ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਿਹਤ ਸ਼ੋਅ, "ਬਾਡੀਲਿਕਸ" ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਥਕੀਤਾ ਥਕੀਤਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ''। ਉਸ ਦਾ ਤਾਮਿਲ ''ਡੈਬਿਟ ਕੌਂਜਮ ਕੌਫੀ ਕੌਂਜਮ ਕਾਢਲਲ'' ਕਦੇ ਨਾਟਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="indiatimes1"/><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/no-country-for-new-films/article5928808.ece|title=No country for new films|last=Kamath|first=Sudhish|date=19 April 2014|work=The Hindu|access-date=2019-09-30|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ, ''ਐਕਸ'' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ,<ref name="indiatimes2">{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-24/news-interviews/41443082_1_rajat-kapoor-hindi-film|title=Aditi Chengappa in Bollywood|date=24 August 2013|website=The Times of India|access-date=9 September 2013|archive-date=28 ਅਗਸਤ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828041718/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-24/news-interviews/41443082_1_rajat-kapoor-hindi-film|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828041718/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-24/news-interviews/41443082_1_rajat-kapoor-hindi-film |date=28 ਅਗਸਤ 2013 }} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-24/news-interviews/41443082_1_rajat-kapoor-hindi-film |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=30 ਮਾਰਚ 2020 |archive-date=28 ਅਗਸਤ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828041718/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-24/news-interviews/41443082_1_rajat-kapoor-hindi-film |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828041718/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-24/news-interviews/41443082_1_rajat-kapoor-hindi-film |date=28 ਅਗਸਤ 2013 }}</ref> ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ 11 ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://newindianexpress.com/entertainment/telugu/Aditi-Chengappa-roots-for-indie-filmmakers-creativity/2013/08/28/article1756346.ece|title=Aditi Chengappa roots for indie filmmakers' creativity|last=Ians|publisher=The New Indian Express|access-date=9 September 2013|archive-date=23 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023133358/http://newindianexpress.com/entertainment/telugu/Aditi-Chengappa-roots-for-indie-filmmakers-creativity/2013/08/28/article1756346.ece|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਗੁਣਾਸ਼ੇਖਰ ਦੇ ਤੇਲਗੂ 3ਡੀ. ਦੀ ਮਿਆਦ-ਡਰਾਮਾ ''[[ਰੁਦ੍ਰਮਾ ਦੇਵੀ|ਰੁਧਰਮਾਦੇਵੀ]] ਦੇ ਲਈ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।'' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ''[[ਰੁਦ੍ਰਮਾ ਦੇਵੀ|ਰੁਧਰਮਾਦੇਵੀ]]'' ਦੀ ਭੈਣ ਗਣਪੰਬਾ ਦਾ ਰੋਲ ਨਿਭਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/aditi-chengappa-joins-cast-of-rudhramadevi-113042200106_1.html|title=Aditi Chengappa joins cast of 'Rudhramadevi'|date=22 April 2013|website=Business Standard|access-date=9 September 2013}}</ref> ਉਸਨੇ ਦੋ ਨਵੇਂ ਤਾਮਿਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਤੇ ਸਾਈਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ''ਰਾ'' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨ ਕਲਪਨਾ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ, ''ਮੂਨ ਮੂਨੂ ਵਾਰਥਾਈ''। == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" ! ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਨੋਟ |- | 2010 | ''ਥਕੀਤਾ ਥਕੀਤਾ'' | ਨੰਦਿਨੀ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2014 | ''ਰਾ'' | ਰੇਨਿਆ | ਤਾਮਿਲ | |- | 2015 | ''ਐਕਸ: ਅਤੀਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ'' | ਅਸਥਾ | ਹਿੰਦੀ | |- | 2015 | ''ਰੁਧਰਮਾਦੇਵੀ'' | ਗਣਪੰਬਾ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2015 | ''ਮੂਨ ਮੂਨੁ ਵਰਥੈ'' | ਅੰਜਲੀ | ਤਾਮਿਲ | |- | 2015 | ''ਮੂਡੂ ਮੁਕਕਲੋ ਚੈਪਲੰਟ'' | ਅੰਜਲੀ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2019 | ''ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ: ਗ੍ਰਾਹਮ ਸਟੇਨ ਸਟੋਰੀ'' | ਸ਼ਾਂਤੀ ਬੈਨਰਜੀ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Aditi Chengappa on IMDb [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2020]] emigxmabsqyq3hjieyteuv6e6rypim3 0 126912 848248 729935 2026-09-29T04:49:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848248 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Guru_Kalamandalam_Girija.jpg|alt=|thumb|300x300px|ਗੁਰੂ ਕਲਮੰਦਲਮ ਗਿਰਿਜਾ]] '''ਕਲਾਮੰਦਲਮ ਗਿਰਿਜਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕੁਟੀਆਟਮ ਡਾਂਸਰ ਹੈ।ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਟਿਕਲਸਰਵਭੂਮਨ ਗੁਰੂ ਦਰਦਕੁਲਾਮ ਰਾਮ ਚਕਯਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="Williams2015">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5EB5BgAAQBAJ&pg=PT259|title=The Cambridge Encyclopedia of Stage Actors and Acting|last=Simon Williams|date=8 January 2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-316-19408-9|pages=259–}}</ref> ਗਿਰਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਹਿਲੀ ਗੈਰ ਹੋਣ ਦਾ ਨੰਗੀਅਰ ਕੁਟੀਆਤਮ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਟੀਆਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕਲਾ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ.ਆਰ।<ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Tribute-to-a-Master/2015/01/06/article2605024.ece|title=Tribute to a Master|last=Features|first=Express|date=2015-01-06|publisher=The New Indian Express|access-date=2015-05-26|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304202312/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Tribute-to-a-Master/2015/01/06/article2605024.ece|url-status=dead}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਕਲਾਮੰਦਲਮ ਗਿਰਜਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ (1958) ਵਿੱਚ ਕਦਾਵਲੂਰ, ਤ੍ਰਿੱਸੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਕੇਰਲ ਦੇ,<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/pioneer-performer/article913685.ece|title=Pioneer performer|date=2010-11-26|publisher=The Hindu|access-date=2015-05-26}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ ਮੰਦਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਗਿਰਜਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਕਸ਼ੀਅਲ ਨਰਾਇਣਨ ਮੂਸਾਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੀ ਪਾਠਕਮ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇਵਕੀ ਮਨਯਾਮਾ ਖੇਡਿਆ ਤਿਰੁਵਤਿਰਾਕਲੀ। ਗਿਰੀਜਾ ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਟੀਆਤਮ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1971 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ,<ref>{{Cite web|url=http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=91|title=Girija Devi Kalamandalam Kutiyattam and Nangiarkoothu artist Profile, Programs, Awards, Photos & Videos|date=|publisher=Thiraseela.com|access-date=2015-05-26|archive-date=2019-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108184636/http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=91|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ 6 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਟੀਆਤਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਤੋਂ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਨਾਲ ਅਗਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪੇਨਕੂਲਮ ਰਾਮ ਚਾਕਯਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੂੰ ਕੁੰਜੀਪਿਲਕੁੱਟੀ ਨੰਗਿਆਰਮਮਾ, ਪੀ ਕੇ ਨਾਰਾਇਣਨ ਨਾਮਬੀਅਰ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਦਵਾਨ ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਇਲਿਆਥ ਨੇ ਵੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਡਾ ਕੇ.ਐਨ.ਪਿਸ਼ਰੋਤੀ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਮਾਰਗੀ ਐਵਾਰਡ। ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਕੁਟੀਆਤਮ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾਮੰਦਲਮ ਵਿਖੇ 1984 ਵਿੱਚ ਮੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨੰਗੀਅਰਕੱਟੂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ।<ref name="Williams2015"/> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਲਈ ਕਾਉਂਸਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਆਉਣ ਅਤੇ ਕੁਟੀਆਤਮ ਅਤੇ ਨੰਗੀਅਰਕੱਟੂ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਕਲਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਸਮੇਂ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਸ਼ਿਵਨ ਨੰਬੂਤੀਰੀ ਅਤੇ ਕਲਾਮੰਦਲਮ ਰਾਮ ਚਕਯਾਰ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਅਭਿਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਕੁਟੀਆਤਮ ਦੀ ਅਭਿਨੈ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਉਸਦਾ ਗਿਆਨ ਕੁਟੀਆਤਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਕਲੌਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਹੈ. ਕਲਾ ਦੇ ਪਾਤਰ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=May 2015}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2015)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> 2001 ਵਿੱਚ, ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗਿਰੀਜਾ ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਪੇਨਕੂਲਮ ਰਾਮ ਚਕਯਾਰ ਸਮਾਰਕਾ ਅਵਾਰਡ,<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/painkulam-award-for-kalamandalam-girija/article1231898.ece|title=Painkulam award for Kalamandalam Girija|date=2008-04-03|publisher=The Hindu|access-date=2015-05-26}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2009 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਕਲਮੰਦਲਮ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਾਗਰ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੁਟੀਆਤਮ (ਕੋਮਿਓਟ੍ਰਮ ਐਕਟ I - 2007, ਬਾਲਚਰਿਤਮ ਐਕਟ II- ਭਾਗਵਤੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ 2010, ਨਾਗਾਨੰਦਮ ਐਕਟ IV- ਪਾਰਕਕੁਮਕੁਥੂ- 2013, ਵੇਨੇਸਮਹਾਰਮ 2015, ਥਾਪਥੀਸਮਵਰਨਮ-ਓਜ਼ੁਕੁਮ ਨੰਗੀਆਰ -2016, 2017 ਅਸਥਾਮ -2015-, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ) ਨੰਗੀਅਰਕੁਥੁਸ (ਜਿਵੇਂ ਗੰਧਾਰੀਵਿਲਾਪਮ- 2005, ਕਰਨੋਲਪਾਠੀ -2007, ਮਾਧਵੀ -2010, ਕੈਕਸੀਯਮ 2013)। ਗਿਰੀਜਾ 1981 ਤੋਂ ਕੇਰਲਾ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਵਿੱਚ ਕੁਟੀਆੱਟਮ ਅਤੇ ਨੰਗੀਰਕੱਟੂ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ 2014 ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਕੁੜਿਆੱਟਮ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੁਰਨਮਾਇਆ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਥੀਏਟਰਕਲ ਰਿਸਰਚ ਦੀ "ਗੁਰੂ" ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿਭਾਗਾਂ ਲਈ ਵਿਜਿਟ ਫੈਕਲਟੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੀ ਹੈ। 2016 In ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਡੀਮਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਆਰਟ, ਕੇਰਲਾ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਕੁਟੀਆਤਮ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਵਿਜਿਟਿੰਗ ਫੈਕਲਟੀ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ, ਜਿਥੇ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਏਗੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Kalamandalam_Girija_1.jpg|thumb|ਕਲਮੰਦਲਮ ਗਿਰੀਜਾ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Kalamandalam_Girija_2.jpg|thumb|ਕਲਮੰਦਲਮ ਗਿਰੀਜਾ.]] [[ਤਸਵੀਰ:Kalamandalam_Girija.jpg|thumb|ਕਲਮੰਦਲਮ ਗਿਰੀਜਾ]] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਕੁਟੀਆਤਮ * ਕਲਾਮੰਡਲਮ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958]] 62pg7qgqe5a87snosmhmpcpex3g4gpm 0 131640 848139 847852 2026-09-28T20:02:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848139 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਅਵਿਕਾ ਗੋਰ|image=Avika Gor at the protest against Delhi rape case.jpg|caption=ਗੋਰ ਦਿੱਲੀ ਗੈਂਗ ਰੇਪ ਕੇਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ|birth_name=ਅਵਿਕਾ ਸਮੀਰ ਗੋਰ|birth_date={{Birth date and age|1997|06|30|df=yes}}|birth_place=[[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]]|nationality=ਭਾਰਤੀ|occupation=[[ਅਦਾਕਾਰਾ]]|years_active=2008–ਹੁਣ}}'''ਅਵਿਕਾ ਗੋਰ''' (ਜਨਮ 30 ਜੂਨ 1997) <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/avika-gor-turns-19-happy-birthday-sasural-simar-ka-manish-raisinghan-lifetv-17189-2016-06-30|title=Avika Gor turns 19, brings in her birthday with Sasural Simar Ka actor Manish Raisinghan?|last=June 30|first=India Today Web Desk|last2=June 30|first2=2016UPDATED|website=India Today|language=en|access-date=2020-04-21|last3=Ist|first3=2016 12:14}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਲੜੀ ''[[ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ]]'' ਵਿੱਚ ਅਨੰਦੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਫ਼ਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਇਯਲਾ ਜੰਪਾਲਾ (2013), ਸਿਨੇਮਾ ਚੋਪਿਸਥਾ ਮਾਵਾ (2015) ਅਤੇ ਰਾਜੂ ਗੜੀ ਗਧੀ 3 (2019) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। == ਕਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ [[ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ]] ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਟਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2013 ਵਿੱਚ ਉਇਯਲਾ ਜੰਪਾਲਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਵਿਕਾ ਨੇ ਤੀਜੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਉ (ਤੇਲਗੂ) ਲਈ ਫ਼ਿਲਮ ਉਇਯਲਾ ਜੰਪਾਲਾ (2013) ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਾਈਮਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !ਸਾਲ ! ਸ਼ੋਅ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟ |- | 2008–2010 ! scope="row" | ''[[ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ]]'' | rowspan="6" | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | ਅਨੰਦੀ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ | ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ / ਔਰਤ ਲੀਡ<br /><br /><br /><br /> ਡੈਬਿਉ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ |- | 2009 ! scope="row" | ''ਇੰਡੀਆ'ਜ ਗੋਟ ਟੈਲੇਂਟ (ਸੀਜ਼ਨ 1)'' | ਮਹਿਮਾਨ / ਅਨੰਦੀ | ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਪਤੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ |- | 2008 ! scope="row" | ''ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਰਿਆਣ'' | ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਭੈਰਵੀ | ਔਰਤ ਲੀਡ |- | 2011–2016 ! scope="row" | ''[[ਸਸੁਰਾਲ ਸਿਮਰ ਕਾ]]'' | ਰੋਲੀ ਸਿਧੰਤ ਭਾਰਦਵਾਜ | ਸਮਾਨ ਮਾਦਾ ਲੀਡ |- | 2012 ! scope="row" | ''ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ (ਮੌਸਮ 5)'' | ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ | ਵਾਈਲਡ ਕਾਰਡ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ |- | 2014 ! scope="row" | ''ਬੇਇੰਤਹਾ'' | ਮਹਿਮਾਨ / ਰੋਲੀ | ਹੋਲੀ ਐਪੀਸੋਡ ਲਈ |- | 2014 ! scope="row" | ''ਕੋਨਚੇਮ ਟਚ ਲੋ ਅਨਟੇ ਚੇਪਟਾ ਐਸ 1'' | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] | ਮਹਿਮਾਨ | ਐਪੀਸੋਡ 11 |- | 2015 ! scope="row" | ''ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਸ ਬਚਾਓ'' | rowspan="6" | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | ਮਹਿਮਾਨ | |- | 2017 ! scope="row" | ''[[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 11)|ਬਿੱਗ ਬੌਸ 11]]'' | ਮਹਿਮਾਨ | ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਲਾਡੋ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ |- | 2017–2018 ! scope="row" | ''ਲਾਡੋ - ਵੀਰਪੁਰ ਕੀ ਮਰਦਾਨੀ'' | ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸੰਗਵਾਨ / ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਯੁਵਰਾਜ ਚੌਧਰੀ / ਜੁਹੀ ਸੇਠੀ | ਔਰਤ ਲੀਡ |- | rowspan="5" | 2019 ! scope="row" | ''ਫ਼ੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖ਼ਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 9'' | ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ | ਦੂਜੇ ਹਫਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ |- ! scope="row" | ''ਰਸੋਈ ਚੈਂਪੀਅਨ 5'' | ਭਾਗੀਦਾਰ | |- ! scope="row" | ਖ਼ਤਰਾ ਖ਼ਤਰਾ | ਮਹਿਮਾਨ | |- ! scope="row" | ''ਕੋਨਚੇਮ ਟਚ ਲੋ ਅਨਟੇ ਚੇਪਟਾ ਐਸ 4'' | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] | ਮਹਿਮਾਨ | ਕਿੱਸਾ 14 |- ! scope="row" | ''ਸਿਕਸਥ ਸੈਂਸ ਐਸ 3'' | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] | ਭਾਗੀਦਾਰ | |- |} == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" |+ਕੁੰਜੀ | style="background:#FFFFCC;" |{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width:100%;" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" | ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ! scope="col" | ਨੋਟ ! class="unsortable" scope="col" | {{Tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- | 2009 ! scope="row" | ''ਮਾਰਨਿੰਗ ਵਾਕ'' | ਗਾਰਗੀ | rowspan="3" | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ | |- | 2010 ! scope="row" | ''ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ'' | ਅਵਿਕਾ | ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ | |- | 2012 ! scope="row" | ''ਤੇਜ'' | ਪੀਆ ਰੈਨਾ | ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ | |- | 2013 ! scope="row" | ਉਇਯਲਾ ਜੰਪਾਲਾ | ਉਮਾ ਦੇਵੀ | rowspan="4" | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] | ਫੀਮੇਲ ਲੀਡ ਵਜੋਂ ਡੈਬਿਉ | |- | 2014 ! scope="row" | ''ਲਕਸ਼ਮੀ ਰਾਵੇ ਮਾਂ ਅੰਤਰਿਕ'' | ਲਕਸ਼ਮੀ | | |- | 2015 ! scope="row" | ''ਸਿਨੇਮਾ ਚੋਪਿਸਥਾ ਮਾਵਾ'' | ਪਰਿਣੀਤਾ ਚੈਟਰਜੀ | | |- | 2015 ! scope="row" | ''ਥਾਨੁ ਨੇਨੁ'' | ਕੀਰਥੀ | | |- | 2015 ! scope="row" | ਕੇਅਰ ਆਫ ਫੁੱਟਪਾਥ 2 | ਗੀਤਾ | [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] | | style="text-align:center;" | <ref name="Care of Footpath 2">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-07/news-interviews/45953978_1_avika-gor-sandalwood-slums|title=Avika Gor comes to Sandalwood|date=7 January 2014|work=The Times Of India|access-date=2020-12-16|archive-date=2014-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110160855/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-07/news-interviews/45953978_1_avika-gor-sandalwood-slums|dead-url=yes}}</ref> |- | 2015 ! scope="row" | ਕਿਲ ਦੇਮ ਯੰਗ | ਗੀਤਾ | ਹਿੰਦੀ | | |- |2015 ! scope="row" | ''ਮਾਂਜਾ'' | ਕੀਰਥੀ | rowspan="2" | ਤੇਲਗੂ | | |- |2016 ! scope="row" | ''ਏਕਾਦਿਕੀ ਪੋਥਾਵੁ ਚਿੰਨਾਵਦਾ'' | ਆਇਸ਼ਾ / ਅਮਲਾ | | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Nikhil-to-revisit-his-Happy-Days-look-in-Ekkadiki-Pothavu-Chinnavada/articleshow/52689103.cms|title=Nikhil to revisit his Happy Days look in Ekkadiki Pothavu Chinnavada|last=Nayak|first=Elina Priyadarshini|date=16 January 2017|website=The Times of India|access-date=5 May 2017}}</ref> |- | 2019 ! scope="row" | ''ਨਾਟਸਰਵਾਭੋਮਾ'' | ਲਾੜੀ | ਕੰਨੜ | "ਤਾਜ ਸਮਾਚਾਰਾ" ਗਾਣੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ | |- | 2019 ! scope="row" | ''ਰਾਜੁ ਗੜੀ ਗਾਧੀ 3'' | ਮਾਇਆ | ਤੇਲਗੂ | | |} == ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਨੋਟ ! class="unsortable" | {{Tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- | 2016 ! scope="row" | ''ਅਣਕਹੀ ਬਾਤੇਂ'' | ਹਿੰਦੀ | | style="text-align:center;" | <ref name="ht1">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/tv/i-took-a-break-to-understand-what-i-want-avika-gor/story-Vaw9d6VS1IO1Eu9IMPbyMP.html|title=I took a break to understand what I want: Avika Gor|date=19 May 2017|work=Hindustan Times|access-date=5 June 2017}}</ref> |- | 2017 ! scope="row" | ''ਆਈ, ਮੀ, ਮਾਈਸੇਲਫ਼'' | ਹਿੰਦੀ | ਲੇਖਕ ਵੀ | style="text-align:center;" | |- |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਸ਼ੋਅ / ਫਿਲਮ ! ਨਤੀਜਾ |- | rowspan="2" | 2008 | rowspan="2" | 8 ਵੀਂ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਬੋਤਮ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ | rowspan="5" | ''[[ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ]]'' |rowspan="2" {{Won}}<ref name="ITA 2008">{{cite web|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2008 |title=The Idea ITA Awards, 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100820113249/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2008 |archivedate=20 August 2010 }}</ref><ref name="ITA 2008 Nominees">{{cite web|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=28 |title=IndianTelevisionAcademy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217190145/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=28 |archive-date=17 February 2012|date=24 October 2008}}</ref> |- | ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਡਰਾਮਾ (ਜਿਊਰੀ) |- | rowspan="2" | 2009 | 12 ਵਾਂ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ | ਯੰਗ ਪ੍ਰੋਡੈਜੀ |{{Won}}<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/rajiv-gandhi-awards-presented/article209749.ece|title=Rajiv Gandhi awards presented | location=Chennai, India | work=The Hindu|date=20 August 2009}}</ref><ref>[http://www.sify.com/movies/shahid-katrina-win-rajiv-gandhi-national-award-imagegallery-bollywood-jiumHmhecib.html Shahid, Katrina win Rajiv Gandhi National Award] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101021155358/http://sify.com/movies/Shahid-Katrina-win-Rajiv-Gandhi-National-Award-imagegallery-bollywood-jiumHmhecib.html |date=2010-10-21 }} {{Cite web |url=http://sify.com/movies/Shahid-Katrina-win-Rajiv-Gandhi-National-Award-imagegallery-bollywood-jiumHmhecib.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101021155358/http://sify.com/movies/Shahid-Katrina-win-Rajiv-Gandhi-National-Award-imagegallery-bollywood-jiumHmhecib.html |archive-date=2010-10-21 |url-status=bot: unknown}}. Sify.com. Retrieved on 27 November 2015.</ref> |- | 9 ਵੀਂ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ | rowspan="2" | ਸਰਬੋਤਮ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ |{{Won}}<ref>{{cite web|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2009 |title=The Idea ITA Awards, 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150909212242/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2009 |archivedate=9 September 2015 }}</ref> |- | 2010 | 10 ਵੇਂ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ |{{Won}}<ref>{{cite web|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100820113113/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2010 |url-status=dead |archive-date=20 August 2010 |title=The ITA Awards » The Indian Television Academy Awards|work=IndianTelevisionAcademy.com|date=27 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=48 |title=The 10th Indian Television Academy Awards – Top −4|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201183607/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=48 |archive-date=1 February 2014 |work=IndianTelevisionAcademy.com |date=6 October 2010}}</ref> |- | 2014 | ਤੀਜਾ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੂਵੀ ਅਵਾਰਡ | rowspan="2" | ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਉ (ਤੇਲਗੂ) ਲਈ ਸਿਮਾ ਅਵਾਰਡ | rowspan="2" | ਉਇਯਲਾ ਜੰਪਾਲਾ |{{Won}} |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[:en:List_of_Indian_television_actresses|ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|2203296}} * {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ|avika-gor}} * Avika Gor on Instagram [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 1d9mijl2al0skj0aahxxmnv0r6o0078 0 131846 848155 699619 2026-09-28T20:32:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848155 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਅੰਤਾਰਾ ਬਿਸਵਾਸ|image=Monalisa graces the Star Parivaar Awards 2018.jpg|caption=ਬਿਸਵਾਸ 2018 ਵਿਚ।|birth_name=ਅੰਤਾਰਾ ਬਿਸਵਾਸ|birth_date={{birth date and age|df=yes|1982|11|21}}<ref>{{cite web|url=http://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/bigg-boss-10-november-21-episode-36-update-manus-surprise-for-his-good-friend-mona-lisa-on-her-birthday/photostory/55546583.cms|title=Bigg Boss 10 November 21, episode 36 update: Manu's surprise for his 'good friend' Mona Lisa on her birthday|date=21 November 2016}}</ref>|birth_place=[[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਦੱਖਣੀ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ|height=|death_place=|other_names=ਮੋਨਾਲੀਜ਼ਾ|occupation=[[ਅਦਾਕਾਰਾ]]|spouse={{marriage|[[ਵਿਕਰਾਂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ]]|2017}}|years_active=1997–ਹੁਣ|website=}} '''ਅੰਤਾਰਾ ਬਿਸਵਾਸ''' (ਜਨਮ 21 ਨਵੰਬਰ 1982), ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਟੇਜੀ ਨਾਮ '''ਮੋਨਾਲੀਜ਼ਾ''' ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਭੋਜਪੁਰੀ ਬੋਲੀ|ਭੋਜਪੁਰੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਓਡੀਆ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] ਅਤੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ 2016 ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੋਅ ''[[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 10)|ਬਿੱਗ ਬੌਸ 10]]'' ਦੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ''ਨਜ਼ਰ'' ਵਿਚ ਮੋਹਾਨਾ ਰਾਠੌੜ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>[http://www.rediff.com/movies/report/bigg-boss-10-wild-theme-wacky-participants/20161017.htm Bigg Boss 10: Wild theme, wacky participants!]. rediff.com (17 October 2016)</ref> 2020 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ''ਨਮਕ ਇਸ਼ਕ ਕਾ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਈਰਾਵਤੀ ਵਰਮਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਅੰਤਾਰਾ ਬਿਸਵਾਸ ਇਕ ਬੰਗਾਲੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="indiatimes1">{{Cite web|url=http://photogallery.indiatimes.com/celebs/indian-stars/Antara-Biswas/newversion/articleshow_v2/14022588.cms|title=Antara Biswas|website=Indiatimes|access-date=8 July 2016|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305214249/http://photogallery.indiatimes.com/celebs/indian-stars/Antara-Biswas/newversion/articleshow_v2/14022588.cms|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਮੋਨਾਲੀਜ਼ਾ ਸਟੇਜੀ ਨਾਮ ਅਪਣਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਦੱਖਣੀ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਦੇ ਐਲਗੀਨ ਰੋਡ ਦੇ ਜੂਲੀਅਨ ਡੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਟੀਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ [[ਓਡੀਆ]] ਵੀਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="telegraph">{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1051214/asp/calcutta/story_5599015.asp|title=Dare girl from Gariahat|date=14 December 2005|website=The Telegraph Calcutta|access-date=8 July 2016}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਬਲੈਕਮੇਲ ਨਾਲ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਕਈ ਘੱਟ ਬਜਟ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ|ਅਜੈ ਦੇਵਗਨ]] ਅਤੇ ਸੁਨੀਲ ਸ਼ੈੱਟੀ ਅਦਾਕਾਰ ਵੀ ਸਨ। <ref name="telegraph"/> ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਅਮਿਨ ਗਾਜ਼ੀ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ''ਤੌਬਾ ਤੌਬਾ'' ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਜੈਕਪਾਟ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ [[ਕੰਨੜ]] ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article3105722.ece|title=Understanding love|date=16 July 2006|website=The Hindu|access-date=8 July 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2010 ਵਿੱਚ ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ]]'' ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੋਨਾਲੀਜ਼ਾ ( ਰਿੰਕੂ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ) ਭੋਜਪੁਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਗੀ ਗਈ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/business/Industry/bhojpuri-cinema-edges-its-way-to-success/article600255.ece|title=Bhojpuri cinema edges its way to success|date=28 August 2010|website=The Hindu|publisher=IANS|access-date=8 July 2016}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਸਨੇ 17 ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੂੰ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ'' ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ [[ਭੋਜਪੁਰੀ ਬੋਲੀ|ਭੋਜਪੁਰੀ]] ਅਦਾਕਾਰ [[ਵਿਕਰਾਂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.india.com/buzz/bigg-boss-10-monalisa-and-vikrant-singh-rajpoot-are-married-view-exclusive-wedding-and-mehndi-pictures-1766692/|title=Bigg Boss 10: Monalisa and Vikrant Singh Rajpoot are married! View exclusive wedding and mehndi pictures & video!|date=17 January 2017|website=india.com|access-date=18 January 2017}}</ref> ==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ== {| class="wikitable sortable" |- ! ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! class="unsortable" |ਸਰੋਤ |- | 1997 | ''ਜਯਾਤੇ'' | ਆਰਤੀ | ਹਿੰਦੀ | |- | 1998 | ਹਮਾਮ ਫੀ ਐਮਸਟਾਡੈਮ | {{n/a}} | ਓਡੀਆ | |- | 1999 | ਜੈ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ | ਰਿਮਾ ਦਾਸ | ਓਡੀਆ | |- | 2001 | ਦਾਮਨ | ਆਇਟਮ ਗੀਤ 'ਚ ਖ਼ੁਦ | ਹਿੰਦੀ | |- |2002 | ਰੋਂਗ ਨੰਬਰ | {{n/a}} | ਓਡੀਆ | |- | 2003 | ਟੋਪ ਸੋਮਰਤ | {{n/a}} | ਬੰਗਾਲੀ | |- | rowspan="3" | 2004 | ''ਅਧੀਕਰ'' | {{n/a}} | ਬੰਗਾਲੀ | |- | ਤੌਬਾ ਤੌਬਾ | ਰੂਬੀਨਾ | ਹਿੰਦੀ | |- | ''ਅਬ ਬਸ!'' | ਖ਼ਾਸ ਦਿੱਖ | ਹਿੰਦੀ | |- | rowspan="2" | 2005 | ਏਕ ਹੀ ਭੂਲ | ਤਨਵੀ | ਹਿੰਦੀ | |- | ਜਲਵਾ: ਫਨ ਇਨ ਲਵ | ਮਨੀਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ/ਤਾਨੀਆ 'ਚਿੰਕੀ' | ਹਿੰਦੀ | |- | rowspan="3" | 2005 | ਬੰਟੀ ਔਰ ਬਬਲੀ | ਡਾਂਸਰ | ਹਿੰਦੀ | |- |ਬਲੈਕਮੇਲ | ਆਇਟਮ ਕੁੜੀ | ਹਿੰਦੀ | |- |''ਬੋਬੀ: ਲਵ ਐਂਡ ਲਸਟ'' | ਬੋਬੀ ਡ'ਕੋਸਟਾ | ਹਿੰਦੀ | |- | rowspan="2" | 2006 | ਜੈਕਪੋਟ | ਲੈਲਾ | ਕੰਨੜ | |- | ਹਾਫ਼ ਫ਼ਰਾਈ ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ | {{n/a}} | ਹਿੰਦੀ | |- | rowspan="3" | 2007 | ਲਵ ਗੁਰੂ | {{n/a}} | ਹਿੰਦੀ | |- | ਕਾਫ਼ਿਲਾ | ਨਿਹਾਰਿਕਾ | ਹਿੰਦੀ | |- | ਜਗਾਦਮ | ਰਾਮ ਪੋਥੀਨੇਨੀ ਨਾਲ ਆਇਟਮ ਗਰਲ |ਤੇਲਗੂ |- | rowspan="5" | 2008 | ਇਨਕਾਊਂਟਰ ਦਯਾਨਾਇਕ | {{n/a}} | ਕੰਨੜ | |- | ਮਨੀ ਹੈ ਤੋ ਹਨੀ ਹੈ | ਮਨੀਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ | ਹਿੰਦੀ | |- | ਵਥਿਆਰ | {{n/a}} | ਤਾਮਿਲ | |- | ''ਨਾਗਾਰਮ'' | {{n/a}} | ਤੇਲਗੂ | |- | ਸਿਲਮਬਟਮ | {{n/a}} | ਤਾਮਿਲ | |- | 2009 | ਬੋਨੀ | {{n/a}} | ਤੇਲਗੂ | |- | rowspan="6" | 2010 | ਟੂ ਦ ਲੰਡਨ ਕਾਲਿੰਗ | ਸੋਨੀਆ/ਉਰਵਸ਼ੀ | ਹਿੰਦੀ | |- | ਏਕ ਚਤੁਰ ਨਾਰ | {{n/a}} | ਹਿੰਦੀ | |- | ਰੋਇਲ ਉਤਸ਼ਵ | {{n/a}} | ਹਿੰਦੀ | |- | ਹਮਿਲਟਨ ਪੈਲਸ | {{n/a}} | ਹਿੰਦੀ | |- | ਖੂਬਸੂਰਤ | {{n/a}} | ਹਿੰਦੀ | |- | ਮੇਰੀ ਲਾਈਫ ਮੇਂ ਉਸਕੀ ਵਾਈਫ | ਡਿਪਲ | ਹਿੰਦੀ | |- | rowspan="3" | 2011 | ਖੂਬਸੂਰਤ ਨੌਕਰਾਨੀ | {{n/a}} | ਹਿੰਦੀ | |- | ''ਬਬਲੂ'' | {{n/a}} | ਤੇਲਗੂ | |- | ਕਧਯਾਲੁਕੂ ਮਰੰਮਲਾਇ | {{n/a}} | ਤਾਮਿਲ | |- | 2012 | ਏਨ ਪਿਆਰ ਕੁੰਮਾਏਸਮੀ | {{n/a}} | ਤਾਮਿਲ | |- |2018 |ਬਦਲਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਾ |ਆਇਟਮ ਗੀਤ |ਹਿੰਦੀ | |- |} === ਭੋਜਪੁਰੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {{colbegin|colwidth=25em}} * ''[[Bhole Shankar]]'' (2008) * ''Khatailal Mithailal'' (2008) * ''Kaha Jaiba Raja Najariya Ladaike'' (2008) * ''Tu Babua Hamaar'' (2008) * ''Shrimaan Driver Babu'' (2007) * ''Ho Gaini Deewana Tohra Pyar Me'' (2009) * ''Kahan Jaiba Raja Nazariya Ladai Ke'' (2009) * ''Hum Bahubali'' (2009) * ''Dulha Albela'' (2009) * ''Ranbhoomi'' (2009) * ''Pratigya'' (2009) - Itemsong "Lehariya Luta Ae Raja" * ''Hum Hai Khalnayak'' (2009) * ''Sindur Daan'' (2009) * ''Jade Mein Balma Pyara Lage'' (2009) * ''Sahar Wali Jaan Mareli'' (2009) * ''Ek Aur Kurukshetra'' (2010) * ''Tu Jaan Hau Hamaar'' (2010) * ''Dharmatma '' (2010) * ''Nathuniya Pe Goli Maare'' (2010) * ''Bhojpuriya Don'' (2010) * ''Rangbaz Daroga'' – Aanchal (2010) * ''Nainihal'' (2010) * '' Saat Saheliya'' (2010) * ''[[Devra Bada Satawela]]'' (2010) * ''[[Devra Bhail Deewana]]'' (2014) * ''Mrityunjay'' (2010) (Special Appearance) * ''Loafer'' (2010) * ''Kanoon Hamra Mutthi Mein'' (2010) * ''Daraar'' (2010) * ''Mora Balma Chail Chabila'' (2011) * ''Apne Begaane'' (2011) * ''Aakhri Rasta'' (2011) * ''Barood'' (2011) * ''The Great Hero Hiralal'' (2011) * ''Gundairaj'' (2011) * ''Ladaai La Ankhiyan Ae Lounde Raja'' (2011) * ''Kartavya'' (2011) * ''Hamaar Devdas'' (2011) * ''Bhaiya Hamar Dayavan'' (2012) * ''Mehraru Bina Ratiya Kaise Kati'' (2012) * ''Dakait'' (2012)<ref name="times1">{{cite web|title=Khuddar and Dacait releasing today|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/bhojpuri/news-interviews/Khuddar-and-Dacait-releasing-today/articleshow/15198740.cms?referral=PM|website=The Times of India|access-date=8 July 2016|date=27 July 2012}}</ref> * ''Khuddar'' (2012) – Sunita<ref name="times1" /> * ''Naagin'' (2012) * ''Khoon Pasina'' (2012) * ''Mehraru Bina Ratiya Kasie Kati'' (2012) * ''Elan E Jung'' (2012) * ''Dabangg Mora Balma'' (2013)<ref>{{cite web|title=Monalisa in Ab Dabangg Mora Balma|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/bhojpuri/news-interviews/Monalisa-in-Ab-Dabangg-Mora-Balma/articleshow/18606587.cms?referral=PM|website=The Times of India|access-date=8 July 2016|date=21 February 2013}}</ref> * ''Mafia'' (2013)<ref>{{cite web|title=Monalisa to romance Rajkumar Shrivastava in Mafia|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/bhojpuri/news-interviews/Monalisa-to-romance-Rajkumar-Shrivastava-in-Mafia/articleshow/18268973.cms?referral=PM|website=The Times of India|access-date=8 July 2016|date=31 July 2013}}</ref> * ''Rang De Pyar Ke Rang Mein''(2013) * ''Jaan Lebu Ka Ho'' (2013) * ''Banaraswali'' (2013) * ''Pratibandh'' (2013) * ''Desh Pardesh'' (2013) * ''Kasam Wardi Ke'' (2013) * ''Biwi No. 1'' (2013) * ''Lagal Sanheiya Ke Dor'' (2013) * ''Saala Main To Sahib Ban Gaya'' (2013) * ''Ziddi Aashiq'' (2013) * ''Saawariyan Tose Laagi Kaisi Lagan'' (2013) * ''Mati Preet Jagawale'' (2013) * ''Zanzeer'' (2013) * ''Ishq Ka Manjan Ghise Hai Piya'' (2013) * ''Gumrah'' (2013) * ''Ijjat'' (2013) * ''Chhamia Bhelwali'' (2013) * ''Jeevan Yudhh'' (2013) * ''Khoon Bhari Maang'' (2013) * ''Saiyan Bhailan Pardesiyaa'' (2013) * ''Jodi No. 1'' (2013) * ''Ghulam'' (2013) * ''Mita Deb Raavanraaj'' (2013) * ''Budhwa Tamtamwala'' (2013) * ''Lagal Ba Pyar Ke Bukhar'' (2013) * ''Tulsi Bin Suna Anganwa'' (2013) * ''Ganga Putra'' (2013) * ''Chedi Ganga Kinarewala'' (2013) * ''Natawar Lal'' (2013) * ''Ek Nihattha'' (2013) * ''[[Pocket Gangsters]]'' (2015) * ''Rakth Bhumi'' (2015) * ''Prem Leela'' (2015) * ''Saiyan Toofani'' (2015) * ''[[Suhag (film)|Suhag]]'' (2015) * ''Rakhtbhoomi'' (2015) * ''[[Sarkar Raj (2017 film)|Sarkar Raj]]'' (2017) * ''Jai Shree Ram'' (2017) * ''[[Dulhan Chahi Pakistan Se 2]]'' (2018) {{colend}} == ਵੈੱਬ-ਸੀਰੀਜ਼ == {| class="wikitable sortable" |- ! ਸਾਲ ! ਸ਼ੋਅ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ |- | 2018 | ''ਦੁਪੁਰ ਠਾਕੁਰਪੋ 2'' | ਝੁੰਮਾ ਬੌਡੀ | ਬੰਗਾਲੀ |} ==ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ਸਾਲ ! ਸ਼ੋਅ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ |- | 2012 | ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 6'' | ਮਹਿਮਾਨ | ਦਿਨੇਸ਼ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ |- | 2016 | ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਇਟ ਬਚਾਓ | ਮਹਿਮਾਨ ਹਸਤੀ | ਰਾਨੀ ਚੈਟਰਜੀ ਨਾਲ |- | 2016–2017 | ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 10'' | rowspan="3" | ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ | ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਦਿਨ 97 |- | rowspan="2" | 2017 | ''ਨੱਚ ਬੱਲੀਏ 8'' | [[ਵਿਕਰਾਂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ]] ਨਾਲ |- |ਕਾਮੇਡੀ ਦੰਗਲ | [[ਸੁਰਭੀ ਜਯੋਤੀ]] ਅਤੇ [[ਨੇਹਾ ਪੇਂਡਸੇ]] ਨਾਲ |- | 2018–2020 | ਨਜ਼ਰ | ਮੋਹਾਨਾ ਰਾਠੌੜ / ਬਰਖਾ ਕੁਮਾਰੀ | ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ/ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ |- | rowspan="2"|2019 |ਦਿਵਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ | ਮੋਹਾਨਾ | ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ |- |ਕਿਚਨ ਚੈਂਪੀਅਨ | ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ | [[ਵਿਕਰਾਂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ]] ਨਾਲ |- | rowspan="3"|2020 | ''ਨਜ਼ਰ 2'' | ਮਧੂਲਿਕਾ ਚੌਧਰੀ | ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ |- | ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 14'' | ਮਹਿਮਾਨ ਹਸਤੀ | [[ਸੁਰਭੀ ਜਯੋਤੀ]] ਅਤੇ [[ਸੁਧਾ ਚੰਦਰਨ]] ਨਾਲ |- | ਨਮਕ ਇਸਕ ਕਾ | ਈਰਾਵਤੀ ਵਰਮਾ | ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|1853497|Monalisa}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੋਜਪੁਰੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 6zavbr7s04lprwf864uftfcz4jqvli5 0 132148 848350 841904 2026-09-29T11:14:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848350 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਜਸੋਧਰਾ ਬਾਗਚੀ | honorific_prefix = | honorific_suffix = | image = JasodharaBagchiPic.jpg | image_size = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = 1937 | birth_place = | death_place = | resting_place = | occupation = | language = | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = ਪ੍ਰੈਸੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਕੋਲਕਾਤਾ<br>ਸੋਮਰਵਿਲ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ<br>ਨਿਊ ਹਾਲ, ਕੈਂਬਰਿਜ | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notableworks = <!-- or: | notablework = --> | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc; or omit --> }} '''ਜਸੋਧਰਾ ਬਾਗਚੀ''' (ਜਨਮ 1937 [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ]] - 9 ਜਨਵਰੀ 2015) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। <ref>{{Citation|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/jasodhara-bagchi-is-no-more/article6772882.ece|title=Jasodhara Bagchi is no more|publisher=[[The Hindu]]|date=10 January 2015}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਜਸੋਧਰਾ ਬਾਗਚੀ ਦਾ ਜਨਮ 1937 ਵਿੱਚ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਪ੍ਰੈਸੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ (ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ ), ਸੋਮਰਵਿਲ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਅਤੇ ਨਿਊ ਹਾਲ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਸੋਧਰਾ ਬਾਗਚੀ ਨੇ ਲੇਡੀ ਬ੍ਰਾਬਰਨ ਕਾਲਜ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਖੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1964 ਵਿਚ [[ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਆਈ ਸੀ। ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਬਾਗਚੀ ਦੀ ਲੰਬੀ, ਸਫ਼ਲ ਅਤੇ ਸੁਹਿਰਦ ਸਾਂਝ ਸੀ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1983 ਤੋਂ ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, 1986-1988 ਤੱਕ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਜੀਸੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਜਨੀ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰੀਆ ਚੌਧਰੀ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਲਈ 2002 ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫੈਸਟ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ: ''ਲਿਟਰੇਚਰ ਐਂਡ ਜੈਂਡਰ: ਐਸੇ ਫਾਰ ਜਸੋਧਰਾ ਬਗੀਚਾ'' । ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਗਚੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਦੋਸਤ, ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀਟਰ ਡ੍ਰੋਨਕੇ, ਕਿੱਟੀ ਸਕੌਲਰ ਦੱਤਾ, ਹਿਮਾਨੀ ਬੈਨਰਜੀ, ਮਾਲਿਨੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ, ਸ਼ੀਲਾ ਲਹਿਰੀ ਚੌਧਰੀ, ਸੁਪ੍ਰੀਆ ਚੌਧਰੀ, ਤਨਿਕਾ ਸਰਕਾਰ, ਭਸਵਤੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਪ੍ਰੋ. ਬਾਗਚੀ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਵਿਚ ਬਾਕਾਇਦਾ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰ ਰਹੀ ਅਤੇ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੀ। ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਥਾਹ ਸਮਰਪਣ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਖੋਜ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Literature and Gender">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SG67on-M658C&q=jasodhara+bagchi|title=Literature and Gender: Essays for Jasodhara Bagchi|last=Chaudhuri|first=Supriya|last2=Mukherji|first2=Sajni|year=2002|isbn=9788125022275}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਮਿਯਾ ਕੁਮਾਰ ਬਾਗਚੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1988 ਵਿਚ ਉਹ [[ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ [https://web.archive.org/web/20061011142307/http://www.swsju.org/ ਸਕੂਲ ਆਫ ਵੂਮਨ ਸਟੱਡੀਜ਼] ਦੀ ਬਾਨੀ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 1997 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤਕ ਕੇਂਦਰ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਐਸ.ਡਬਲਯਉ.ਐਸ. ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਸਾਇੰਸ ਫੈਕਲਟੀ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਵੇਖੀ ਗਈ ਜਿਹੜੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਵਜੋਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਸਚੇਤਨ ਦੀ ਬਾਨੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ, ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ, 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਸਾਹਿਤ, ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰਤੱਖਵਾਦ]] ਦਾ ਸਵਾਗਤ, ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ । ਉਸ ਨੇ [[ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] [[ਵੁਮੈਨ'ਜ਼ ਸਟਡੀਜ਼|ਦੇ]] ਸਕੂਲ ਆਫ [[ਵੁਮੈਨ'ਜ਼ ਸਟਡੀਜ਼|ਵੂਮਨ ਸਟੱਡੀਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਬੰਗਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਰੀਪ੍ਰਰਿੰਟ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਜੋਤੀਰਮੋਈ ਦੇਵੀ ਵਰਗੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸੰਸਕਰਣ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਕਤੂਬਰ 2001 ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਤੱਕ [http://www.wbcw.org ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ] ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵੀ ਰਹੀ। <ref>{{Cite web |url=http://www.wbcw.co.in/history/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-01-18 |archive-date=2021-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116144620/https://www.wbcw.co.in/history/ |url-status=dead }}</ref> ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ("ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਚ" ਬਹੁਪੱਖੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ) ਵਿਚ ਬਾਗਚੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਐਮਰੀਟਸ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਦੀ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ ਕੇਸ਼ਰੀ ਨਾਥ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਤੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਹੋਰ “ਕਾਬਲ” [[ਚਾਂਸਲਰ (ਸਿੱਖਿਆ)|ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ]] ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸਾਲ 2014 ਵਿਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਾਂਝ ਕਾਰਨ ਪਰਵਾਸੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>http://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/kolkata-book {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕਈ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਰਹੀ।<ref name="Literature and Gender"/> ਬਾਗਚੀ ਦੀ 9 ਜਨਵਰੀ, 2015 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Jashodhara-Bagchi-passes-away/articleshow/45828419.cms</ref> ਪੁੰਨਾਰਨਾਬਾ, ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਗਚੀ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸਾਲ 2015 ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਜਸੋਧਰਾ ਬਾਗਚੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਗਚੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। <ref>https://www.facebook.com/pg/Punarnaba-Kolkata-A-Social-Organisation-288718751199357/photos/?tab=album&album_id=1207505909320632</ref> ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿਖੇ ਬਾਗਚੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਜਸੋਧਰਾ ਬਾਗਚੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਾਰਡਸ਼ਿਪ ਫੰਡ, 2019 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/groups/132142227838?view=permalink&id=10156510539292839|title=Abhijit Gupta|website=www.facebook.com|access-date=2019-02-03}}</ref> == ਕਿਤਾਬਾਂ (ਲੇਖਕ, ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਸਹਿ ਸੰਪਾਦਿਤ) == ** ''Literature, Society, and Ideology in the [[:en:Victorian_Era|Victorian Era]]'' (edited volume), (1992) ** ''Indian Women: Myth and Reality'' (edited volume), (1995) ** ''Loved and Unloved: The Girl Child in the Family'' (with Jaba Guha and Piyali Sengupta)(1997) ** ''Gem-like Flame: [[:en:Walter_Pater|Walter Pater]] and the 19th Century Paradigm of Modernity'' (1997) ** ''Thinking Social Science in India: Essays in Honour of Alice Thorner'' (co-edited with Krishna Raj and [[:en:Sujata_Patel|Sujata Patel]])(2002) ** ''The Trauma and the Triumph: [[:en:Gender|Gender]] and Partition in Eastern India,'' 2 volumes (co-edited with Subhoranjan Dasgupta) (vol. 1 in 2003, vol. 2 in 2009) ** ''The Changing Status of Women in [[:en:West_Bengal|West Bengal]] 1970–2000: The Challenges Ahead'' (edited volume), (2005) ** ''Interrogating Motherhood'' (2016) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.india-seminar.com/2002/510/510%20jasodhara%20bagchi.htm ਘਾਟੇ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿਚ ਅਜ਼ਾਦੀ] * [http://www.sawf.org/newedit/edit03062000/reflections.asp "ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ ਥ੍ਰੂ ਏ ਵੂਮੈਨ ਆਈ", ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਬਾਗੀ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਾਰਜ ਬਾਰੇ ਲੇਖ।] * [https://web.archive.org/web/20070607213140/http://www.adb.org/Documents/Periodicals/ADB_Review/2005/vol37-2/gender-justice.asp "ਲਿੰਗ ਜਸਟਿਸ", ਕਾਨੂੰਨ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਪਰਿਪੇਖਾਂ 'ਤੇ ਬਾਗਚੀ, ''ਏਡੀਬੀ ਸਮੀਖਿਆ'', 2005] * [https://web.archive.org/web/20101213030218/http://boloji.com/wfs4/wfs433.htm "ਦ ਵੂਮਨ ਸ਼ੇਪਡ ਮਦਰ", ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਬਾਗਚੀ ਦੀ ਸਹਿ ਸੰਪਾਦਿਤ 'ਤੇ ਲੇਖ] * [http://www.sawf.org/newedit/edit09192005/gendervoices.asp "ਦੇਵੀ ਪੰਥ ਅਤੇ ਲੜਕੀ ਬੱਚਾ".] [http://www.sawf.org/newedit/edit09192005/gendervoices.asp ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਲੜਕੀ ਬੱਚੇ 'ਤੇ ਬਾਗਚੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਿਤ ਖੰਡ 'ਤੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937]] 6ifwqiqo3kb7x2o0gj7psy5fx3t0jdq 0 132533 848144 555549 2026-09-28T20:09:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848144 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਸ਼ਗੀ ਲਾਮੀਆ | image = Ashagi Lamiya - Business Show Host.jpg | alt = | caption = | birth_name = ਅਸ਼ਗੀ ਲਾਮੀਆ | birth_date = {{birth date and age|1989|3|6|df=y}} | birth_place = ਟੈਲੀਚੈਰੀ, [[ਕੇਰਲਾ]] | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | occupation = ਸਕ੍ਰੀਨਰਾਈਟਰ<br>ਅਭਿਨੇਤਰੀ <br>ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ<br>ਐਂਕਰ | nationality = {{flagicon|India}} ਭਾਰਤੀ | citizenship = | education = | alma_mater = | movement = | notable_works = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = 2010 ਵਿਚ ਅਸਲ/ਰੀਅਲਿਸਟਿਕ ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ | signature = | signature_alt = | website = <!-- www.example.com --> | portaldisp = }} '''ਅਸ਼ਗੀ ਲਾਮੀਆ''' ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ, ਸਕ੍ਰੀਨਰਾਈਟਰ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦਰਸ਼ਨਾ ਟੀਵੀ (ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਟਾਰ) ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yj8hzfQE1Dk|title=Business Star K.Mohanan Nair, EPI-4, Part-01|publisher=YouTube|access-date=2014-02-22}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/photography-prizes/article953498.ece|title=Photography prizes|website=The Hindu|access-date=2014-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140303193320/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/photography-prizes/article953498.ece|archive-date=2014-03-03|url-status=dead}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਲਾਮੀਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ [[ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਥੈਲਸੈਰੀ ਦੇ ਮੈਮਬਰਮ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਮੀਡੀਅਮ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ, ਡਾਂਸ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਡਰਾਮੇ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਲਾਮੀਆ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸ (ਯੂ.ਓ.ਐਮ.) ਤੋਂ ਬੀ.ਐਸ. (ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਪੇਰੀਅਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. (ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਆਸਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਆਫ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸ ਵਿਚ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਬਾਲ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚਾਈਲਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਖੇਤਰ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਟੂਗੇਦਰ ਫੌਰਏਵਰ' ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਅਸਧਾਰਣ ਈਰਖਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਦੀ ਸੀ। == ਕੰਮ == ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hnV7ZNosa-U|title=Together Forever malayalam shortfilm|publisher=YouTube|access-date=2014-02-22}}</ref> ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲਾਮੀਆ ਨੇ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਐਂਕਰ ਕਰਨ, ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨ, ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਨ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲੈਣ ਅਤੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਓਮਾਨ ਡੇਲੀ ਅਬਜ਼ਰਵਰ ਦੇ ਸਿਟੀ ਟਾਕ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਾਰਜਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://main.omanobserver.om/files/pdf/2011/9/14/ObserverWeekend_14-09-11.pdf|title=Is the price of sending kids to school becoming exorbitant?|publisher=omanobserver|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228173846/http://main.omanobserver.om/files/pdf/2011/9/14/ObserverWeekend_14-09-11.pdf|archive-date=2014-02-28|access-date=2014-02-22}}</ref> ਲਾਮੀਆ ਗਲੋਬਲ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਗੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰਾਨਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, "... ਜਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ ਇਸਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਭਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ" ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦਾ ਅਸਪਸ਼ਟ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੱਧਣਾ ਵੀ ਸਾਡੇ ਬਦਲਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://main.omanobserver.om/files/pdf/2011/11/9/ObserverWeekend_09-11-11.pdf|title=What can we do to prevent taking the environmental resources for granted?|publisher=omanobserver|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228175424/http://main.omanobserver.om/files/pdf/2011/11/9/ObserverWeekend_09-11-11.pdf|archive-date=2014-02-28|access-date=2014-02-22}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕੌਮੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਪਾਵਰਪੁਆਇੰਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਥੀ ਆਯੁਰਕਰ ਲਿਮਟਿਡ, ਕਲੀਕਟ ਦੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸ਼੍ਰੀ ਕੇ ਮੋਹਾਨਨ ਨਾਇਰ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਚੁਣੌਤੀ ਅਤੇ ਕਲੀਕਟ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸਵਾਦ ਬਾਰੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ। ਲਾਮੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਨਸ਼ਤਪੇਟਾ ਕਨੁਨੀਰ ਦੀ ਸਕਰਿਪਟ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, 'ਵੇਨਗੇਂਸ ਡੇਮਨ', 'ਟੈਲੀਚੈਰੀ ਫੋਰਟ' 'ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਤੇ '''ਬਾਇਓਡਾਟਾ''' ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਅਤੇ ਡਾਇਲੋਗ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ''',''' ਬਾਇਓਡਾਟਾ ਇਕ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਯੂਟਿਊਬ]] 'ਤੇ 1.6 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵਿਊ ਮਿਲੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Dgs086u_Ytk|title=New Malayalam Movie Biodata 2014|publisher=YouTube|access-date=2014-09-11}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] 9cgykbb6jn34qek7njoffqomuk3ph8h 0 132935 848292 847026 2026-09-29T08:02:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848292 wikitext text/x-wiki ਅਲਾਇੰਸ ਫਾਰ ਗ੍ਰੀਨ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨ ਇਨ ਅਫਰੀਕਾ (ਏ.ਜੀ.ਆਰ.ਏ.) ਇਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜੋ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਲ ਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰੌਕਫੈਲਰ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.rockefellerfoundation.org/what-we-do/current-work/strengthening-food-security-alliance|title=Strengthening Food Security: Alliance for a Green Revolution in Africa (AGRA) :: The Rockefeller Foundation|date=2012-02-01|website=web.archive.org|access-date=2021-02-19|archive-date=2012-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120201192525/http://www.rockefellerfoundation.org/what-we-do/current-work/strengthening-food-security-alliance|dead-url=unfit}}</ref> ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤ ਮਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਨੀਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਜਾਂ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 2014 ਤੋਂ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਐਗਨੇਸ ਕਾਲੀਬਟਾ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/agnes-kalibata-PWM.html|title=Agnes Kalibata to Receive Public Welfare Medal|website=www.nasonline.org|access-date=2021-02-19|archive-date=2020-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029201611/http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/agnes-kalibata-PWM.html|url-status=dead}}</ref> == ਟੀਚੇ == * AGRA ਦੇ ਦੱਸੇ ਟੀਚੇ (2020 ਲਈ) ਨਿਮਨਲਿਖਿਤ ਹਨ: * 20 ਮਿਲੀਅਨ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਨੂੰ ਦੁਗਣਾ ਕਰਨਾ [food]<ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2011/may/31/global-food-crisis-agriculture-production|title=Global food crisis: Towards a 'doubly green' world {{!}} Gordon Conway|last=Conway|first=Sir Gordon|date=2011-05-31|website=the Guardian|language=en|access-date=2021-02-19}}</ref> * 20 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦੀ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ 50% ਘਟਾਉਣਾ <ref name=":0">{{Cite web|url=https://childrenshealthdefense.org/defender/bill-gates-neo-feudalism-farmer-bill/|title=Bill Gates and Neo-Feudalism: A Closer Look at Farmer Bill • Children's Health Defense|website=Children's Health Defense|language=en-US|access-date=2021-02-19}}</ref> * ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਕਿ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 15 ਦੇਸ਼ ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਅਨੁਕੂਲ ਹਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ । * ‘ਦਿਸ ਇਜ਼ ਅਫਰੀਕਾ’ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, AGRA ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੇਨ ਕਰੂਕੂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਫੋਕਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ: ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਖੇਤੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਅਫਰੀਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਵਧੇਰੇ ਬੀਜ ਕਿਸਮਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕੀਏ ਜੋ ਕਿ ਵੱਧ ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਰੋਧਕ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thisisafricaonline.com/Perspectives/Interview-Jane-Karuku-President-of-the-Alliance-for-a-Green-Revolution-in-Africa|title=Available to Registered users only - This is Africa|date=2013-08-24|website=web.archive.org|access-date=2021-02-19|archive-date=2013-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130824223311/http://www.thisisafricaonline.com/Perspectives/Interview-Jane-Karuku-President-of-the-Alliance-for-a-Green-Revolution-in-Africa|dead-url=unfit}}</ref> == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ == ਕਾਸਾਵਾ ਦੇ ਰੋਗ-ਰੋਧਕ ਤਣਾਅ ਦਾ ਵਿਕਾਸ। ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਡ ਕਸਾਵਾ ਕਸਾਵਾ ਬ੍ਰਾਊਨੀ ਸਟ੍ਰੀਕ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਰੋਗ ਅਤੇ ਕਸਾਵਾ ਆਮ ਮੋਜ਼ੇਕ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਘਾਨਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ <ref>{{Cite web|url=https://allafrica.com/stories/201201250001.html|title=Africa: Aid Can Spur 'Historic Progress' - Bill Gates|date=2012-01-25|website=allAfrica.com|language=en|access-date=2021-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305114138/https://allafrica.com/stories/201201250001.html|archive-date=2021-03-05|url-status=dead}}</ref> == ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ == ਇੱਕ "ਵਾਇਸਸ ਫਰੋਮਅਫਰੀਕਾ" ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਏਜੀਆਰਏ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ' ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਾਗੂ ਕਰੇਗੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਗੁਆ ਦੇਣਗੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਵਾਪਸ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਧੱਕਣ ਵਿਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.oaklandinstitute.org/sites/oaklandinstitute.org/files/voicesfromafrica_full.pdf|title=AfricAn fArMers And environMentAlists speAk out AgAinst A new green revolution in AfricA|last=Mittal|first=Anuradha|website=Oaklandinstitute.org|access-date=19 February 2021}}</ref> ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਿਮਨ ਲਿਖਿਤ ਦਲੀਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੋਜ-ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ: * ਅਫਰੀਕਾ ਲਈ ਫਾਂਊਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਕਦੀ ਫਸਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਗਲੋਬਲ ਮਾਰਕੀਟ ਤੇ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜਾਅ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.oaklandinstitute.org/sites/oaklandinstitute.org/files/voicesfromafrica_full.pdf|title=Promoting Genetic Engineering in Africa: Who Stands to Benefit?|page=9|access-date=22 February 2021}}</ref> * ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਹੈ ਕਿ '''ਏਜੀਆਰਏ''' ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਰਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਬੰਧਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਏਗੀ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਬੀਜਾਂ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ।<ref>{{Cite journal|last=Shiva|first=Vandana|last2=Emani|first2=Ashok|last3=Jafri|first3=Afsar H.|date=1999|title=Globalisation and Threat to Seed Security: Case of Transgenic Cotton Trials in India|url=https://www.jstor.org/stable/4407732|journal=Economic and Political Weekly|volume=34|issue=10/11|pages=601–613|issn=0012-9976}}</ref> * ਕੁਝ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਏਜੀਆਰਏ ਜੈਨੇਟਿਕਲੀ ਸੋਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਚੈਰੀ-ਚੁਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਫਰੀਕਾ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਦਾ ਹੈ। * ਏ.ਜੀ.ਆਰ.ਏ. ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੁਝ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਨਾਸ਼ਕਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਪਰ ਘਾਹ-ਫੂਸਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। * ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਅਸਲ ਅਨਾਜ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਜਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਹੈ; ਲੋਕ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵਾਧੂ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦ ਸਕਣਗੇ ਜੋ ਵੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://foodfirst.org/wp-content/uploads/2013/12/PB12-Ten-Reasons-Why-AGRA-Will-not-Solve-Poverty-and-Hunger-in-Africa.pdf|title=ਦੱਸ ਕਾਰਨ- ਕਿਉਂ AGRA ਏਜੀਆਰਏ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ।|last=Eric|first=Holt-Giménez,|website=foodfirst.org|access-date=22 February 2021|archive-date=19 ਜੂਨ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190619110351/https://foodfirst.org/wp-content/uploads/2013/12/PB12-Ten-Reasons-Why-AGRA-Will-not-Solve-Poverty-and-Hunger-in-Africa.pdf|url-status=dead}}</ref> * ਬਿੱਲ ਗੇਟਸ 'ਕਾਰਟੇਲ' ਦੇ 14 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ 18 ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਦੀ ਅੱਤ ਵਿੱਚ 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਗਰੀਬੀ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਭੁੱਖੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 131 ਮਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।<ref name=":0" /> ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ '''ਸਥਾਨਕ ਕੰਟਰੋਲ''' ਅਤੇ '''ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਬਹਾਲ''' ਰੱਖਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਸਰੋਤ, ਬਾਇਓਸੇਫਟੀ ਲਈ ਅਫਰੀਕੀ ਸੈਂਟਰ, ਈਕੋਟੇਰਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ . ਅਤੇ ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ '''ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ,ਜੋ ਮੋਨਸੈਂਟੋ ਅਤੇ ਕਾਰਗਿਲ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹੈ,''' ਮੋਜ਼ਾਮਬੀਕ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੋਧੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਨੂੰ ਹਮਲਾਵਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2010/sep/29/gates-foundation-gm-monsanto|title=Why is the Gates foundation investing in GM giant Monsanto? {{!}} John Vidal|date=2010-09-29|website=the Guardian|language=en|access-date=2021-02-19}}</ref> "ਲਿਵਿੰਗ ਵਿਦ ਗੇਟਸ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਗੇਟਸ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਕੁਝ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਕ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਿਹਤ ਉੱਤੇ ਫਾਂਊਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠਿੱਠ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hudson.org/files/pdf_upload/Alliance%20magazine%20-%20Timothy%20Ogden.pdf|title=Wayback Machine|date=2013-04-03|website=web.archive.org|access-date=2021-02-19|archive-date=2013-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130403100517/http://www.hudson.org/files/pdf_upload/Alliance%20magazine%20-%20Timothy%20Ogden.pdf|dead-url=unfit}}</ref> == ਮੁਲਾਂਕਣ == ਜਦਕਿ ਏਜੀਆਰਏ ਆਪਣੇ 2020 ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਟੀਚੇ 3 ਕਰੋੜ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨੀ-ਘਰਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨੂੰ ਦੁੱਗਣਾ ਕਰਨ ( 100% inches)ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਕਰਨ ( 50% decrease) ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਤੱਥਾਂ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।ਕੇਵਲ ਇਥੋਪੀਆ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ 73% ਵਧੀ ਹੈ ਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ 23% ਘੱਟ ਹੋਈ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਟੀਚਾ 100% ਤੇ 50% ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਹੈ।ਘਾਨਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਕੁੱਝ ਵਧੀ ਹੈ ਤੇ ਭੁੱਖਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੁੱਝ ਘਟੀ ਹੈ । ਏਜੀਆਰਏ ਦੇ 13 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਾਧਾ 18% ਤੇ ਭੁੱਖਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਘਾਟੇ ਦੀ ਬਜਾਏ 30% ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.iatp.org/africas-choice|title=Failure to Yield ,little benefit for small scale farmers|last=Wise|first=Timothy|date=28 July 2020|website=Iatp.org|access-date=23 February 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rosalux.de/en/publication/id/42635|title=False Promises: The Alliance for a Green Revolution in Africa (AGRA) - Rosa-Luxemburg-Stiftung|website=www.rosalux.de|language=en-US|access-date=2021-02-23}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == atr135i53dnyw21k8p41siz3q2p2hgs 0 133478 848192 830354 2026-09-29T01:42:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848192 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਈਚਾਮਪਤੀ ਗਾਇਤਰੀ | image = 198.jpg | caption = | image_size = | background = non_vocal_instrumentalist | origin = [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] | birth_name = | instrument = [[ਵੀਣਾ]] | genre = ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤ | occupation = ਵੀਣਾ ਵਾਦਕ | years_active = | label = | associated_acts = | website = }} '''ਈਚਾਮਪਤੀ ਗਾਇਤਰੀ''' (ਨਾਂ ਗਾਇਤਰੀ ਵੰਸ਼ਥਾ ਸ਼ੋਬਾ), ਪ੍ਰਸਿੱਧ "ਵੀਣਾ ਗਾਇਤਰੀ" (ਜਨਮ 9 ਨਵੰਬਰ 1959) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.tnmfau.in/Vice-Chancellor.html|title=Vice - Chancellor|publisher=Tamil Nadu Music and Fine Arts University|access-date=24 August 2015|archive-date=2 ਮਾਰਚ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150302163915/http://www.tnmfau.in/Vice-Chancellor.html|url-status=dead}}</ref> [[ਵੀਣਾ]] ਰਵਾਇਤੀ ਕਾਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਾਜ਼ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਜੇ. ਜੈਲਲਿਤਾ ਨੇ ਨਵੰਬਰ, 2013 ਵਿਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਇਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/131122/news-current-affairs/article/vice-chancellor-university-will-have-unique-approach-towards|title=Vice Chancellor: University will have unique approach towards music|date=22 November 2013|website=B. Vijayalakshmi|publisher=[[Deccan Chronicle]]|access-date=24 August 2015}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/gayathri-is-music-varsity-vc/article5372760.ece|title=Gayathri is music varsity V-C|date=21 November 2013|access-date=24 August 2015}}</ref> 2002 ਵਿਚ ਈ. ਗਾਇਤਰੀ ਨੂੰ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] , ਡਾ. ਐਮ.ਜੀ.ਆਰ ਵਲੋਂ "ਕਲੇਮਨੀ" ਪੁਰਸਕਾਰ 1984 ਵਿਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਅਤੇ 2011 ਵਿਚ ਰੋਟਰੀ ਕਲੱਬ, ਮਦਰਾਸ ਈਸਟ ਤੋਂ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਜੇ. ਜੈਲਲਿਤਾ ਨੇ ਈ. ਗਾਇਤਰੀ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਚੇਨਈ, ਥਿਰੁਵਾਇਯਾਰੂ, ਮਦੁਰੈ ਅਤੇ ਕੋਇਮਬਟੂਰ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਈ.ਗਾਇਤਰੀ ਨੂੰ ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਤਾਮਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਡਾਕਟਰੇਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਈ. ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਨਵੰਬਰ 1959 ਨੂੰ ਕਮਲਾ ਅਸਵਥਾਮਾ, ਇੱਕ ਵੀਣਾ ਵਿਦੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਜੀ ਅਸਵਥਾਮਾ, ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref name="The Hindu 09">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article64870.ece|title=On a nostalgic November evening|last=Balasubramanian|first=V.|date=17 December 2009|website=[[The Hindu]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਗਾਇਤਰੀ ਵਾਸੰਥਾ ਸ਼ੋਬਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਗਾਇਤਰੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਾਨਿਧੀ ਟੀ.ਐਮ. ਤਿਆਗਾਰਾਜਨ, <ref>{{Cite web|url=http://www.indiamusicinfo.com/profiles/carnatic/gayathri.html|title=Gayathri Echampati|website=indiamusicinfo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121214014706/http://www.indiamusicinfo.com/profiles/carnatic/gayathri.html|archive-date=14 December 2012|access-date=24 December 2008}}</ref> ਇੱਕ ਕਾਰਨਾਟਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗਾਇਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ ਸਵਾਮੀ ਸਭਾ, ਟ੍ਰਿਪਲਿਕਨੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 1968 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੰਤ ਤਿਆਗਾਰਾਜਾ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ। ਗਾਇਤਰੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/on-a-nostalgic-november-evening/article64870.ece|title=On a nostalgic November evening|date=17 December 2009|access-date=24 August 2015}}</ref> ਗਾਇਤਰੀ ਨੇ ਕਈ ਐਲਬਮਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਕਾਲਜਾਂ (ਚੇਨਈ, ਥਿਰੁਵਾਇਯਾਰੂ, ਮਦੁਰਾਈ ਅਤੇ ਕੋਇਮਬਟੂਰ ਵਿੱਚ) ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਈ.ਗਾਇਤਰੀ ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਤਾਮਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਦੇ ਜਨ ਗਣ ਮਨ ਗੀਤ ਦੇ ਟਰੈਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਅਵਾਰਡ == * ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੁਆਰਾ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਗ੍ਰੇਡ-ਪੁਰਸਕਾਰ; 1973 ਵਿਚ, ਉੱਘੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿਚ ਬਿਨਾਂ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ। * 'ਕਲਾਈਮਾਮਨੀ', ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ 1984 ਵਿਚ ਡਾ.ਐਮ.ਜੀ.ਆਰ. ਦੁਆਰਾ। * 2002 ਵਿਚ ਡਾ: ਅਬਦੁੱਲ ਕਲਾਮ ਵੱਲੋਂ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ। <ref>{{Cite web|url=http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm|title=Sangeet Natak Akademi Puraskar (Akademi Awards)|publisher=Sangeet Natak Akademi|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217185616/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm|archive-date=17 February 2012}}</ref> * 1999 ਵਿਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 'ਕੁਮਾਰਾ ਗੰਧਾਰਵ' ਪੁਰਸਕਾਰ। * ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਸੀਖਾਮਨੀ, 2001 ਇੰਡੀਅਨ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਚੇਨਈ ਦੁਆਰਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/thehindu/2001/12/19/stories/2001121902090500.htm|title=Sangeetha Kala Sikhamani' conferred on Gayathri|date=19 December 2001|publisher=The Hindu|access-date=24 August 2015}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 'ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਾਸਰਥੀ', ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ ਸਵਾਮੀ ਸਭਾ 2009 ਤੋਂ। <ref name="The Hindu 09"/> * 2011 ਵਿਚ ਰੋਟਰੀ ਈਸਟ ਚੇਨਈ ਦਾ 'ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਆਦਿ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਸਰੋਤ == * {{Cite web|url=http://egayathri.blogspot.com/2009/07/light-of-my-life.html|title=The Defining Moment!|last=Gayathri|first=E.|date=9 July 2009|website=Jasmine Strings}}  == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.hindu.com/2005/10/19/stories/2005101908650200.htm ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਾਜ਼ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦੇ ਅਧੀਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060107173423/http://www.hindu.com/2005/10/19/stories/2005101908650200.htm |date=2006-01-07 }} * [http://archives.chennaionline.com/MusicSeason2007/rws33.asp ਤਨਮ ਦਾ ਦਿਨ ਗਾਯਥਰੀ ਲਈ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=July 2019}}<sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="Dead link since July 2019">ਸਥਾਈ ਮਰੇ ਲਿੰਕ</span></nowiki>'' &#x5D;</span></sup> * [http://chennaiplus.net/?p=10109 ਈ. ਗਾਯਥਰੀ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959]] giubowkp4azyvr061m31trfvxgfqcps 0 133634 848224 847882 2026-09-29T03:04:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848224 wikitext text/x-wiki '''ਐਨੀ ਜ਼ੈਦੀ''' [[ਭਾਰਤ|(ਜਨਮ 1978) ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਟ੍ਰੱਫ: ਬੈਨਟਰਿੰਗ ਵਿਦ ਡਾਂਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਚੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ'', ਨੂੰ 2010 ਵਿਚ ਵੋਡਾਫੋਨ ਕਰਾਸਵਰਡ ਬੁੱਕ ਐਵਾਰਡ ਲਈ ਛੋਟਾ-ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>[http://www.outlookindia.com/news/article/ruskin-upamanyu-in-crossword-awards-shortlist/729300 "Ruskin, Upamanyu in Crossword Awards Shortlist"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140923181903/http://www.outlookindia.com/news/article/Ruskin-Upamanyu-in-Crossword-Awards-Shortlist/729300 |date=2014-09-23 }} {{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/news/article/Ruskin-Upamanyu-in-Crossword-Awards-Shortlist/729300 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=13 ਮਾਰਚ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140923181903/http://www.outlookindia.com/news/article/Ruskin-Upamanyu-in-Crossword-Awards-Shortlist/729300 |archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2014 |url-status=dead}}, ''Outlook'' (New Delhi), 28 July 2011.</ref><ref>[http://www.afternoondc.in/book-review/vodafone-crossword-book-award-2010/article_31284] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161004224807/http://www.afternoondc.in/book-review/vodafone-crossword-book-award-2010/article_31284|date=4 October 2016}}, Afternoon Despatch</ref> ਉਹ ਕਵਿਤਾ ( ''ਕ੍ਰਿਸ਼'', 2007), ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ( ''ਦਿ ਗੁੱਡ ਇੰਡੀਅਨ ਗਰਲ'', 2011) ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਖੇਡਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ''ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਬਰੈੱਡ, ਸੀਮੈਂਟ, ਕੈਕਟਸ'' ਲਈ ਸਾਲ 2018 ਵਿਚ ਦਿ ਹਿੰਦੂ ਪਲੇਅ ਰਾਈਟ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 2019 ਵਿਚ ਨੌਂ ਡੌਟਸ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/annie-zaidi-wins-the-hindu-playwright-award-2018/article24659776.ece|title=Annie Zaidi wins The Hindu Playwright Award 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180810201927/https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/annie-zaidi-wins-the-hindu-playwright-award-2018/article24659776.ece|archive-date=10 August 2018|access-date=3 September 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/indian-writer-annie-zaidi-wins-100000-global-book-prize/article27282739.ece|title=Indian writer Annie Zaidi wins $100,000 global book prize|date=29 May 2019|work=The Hindu|access-date=30 May 2019}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਜ਼ੈਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ [[ਅਜਮੇਰ|ਅਜਮੇਰ ਦੇ]] ਸੋਫੀਆ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਕੰਮੁਨਿਕੈਸ਼ਨਸ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਯਸਮੀਨ ਜ਼ੈਦੀ, ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ ਜੀ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਵਿਜੇਤਾ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਲੀ ਜਵਾਦ ਜ਼ੈਦੀ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਲੇਖਕ == ਐਨੀ ਜ਼ੈਦੀ ਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਟਰੱਫ: ਬੈਨਟਰਿੰਗ ਵਿਦ ਬੈਂਡਿਟਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਚੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ'' , ਨੂੰ 2010 ਵਿਚ ਵੋਡਾਫੋਨ ਕਰਾਸਵਰਡ ਬੁੱਕ ਐਵਾਰਡ ਲਈ ਛੋਟਾ-ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ| ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ [[ਪਾਲਾਗੁੰਮੀ ਸਾਈਨਾਥ|ਪੀ. ਸਨਾਥ]] ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦਾ ਗੁਣ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਲਿਖਤ ਕਿਤਾਬ "|<ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Known-Turf-ebook/dp/B00872DR9E|title=Editorial Reviews|archive-url=https://web.archive.org/web/20130717103612/http://www.amazon.com/Known-Turf-ebook/dp/B00872DR9E|archive-date=17 July 2013|access-date=3 September 2018}}</ref> ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਦਿ ਗੁੱਡ ਇੰਡੀਅਨ ਗਰਲ'' , ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਰਵਿੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਸੀ [[ਜ਼ੁਬਾਨ ਬੁੱਕਸ|ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਜ਼ੁਬਾਨ ਬੁੱਕਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਕ੍ਰਸ਼'', 50 ਚਿਤ੍ਰਸਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕ ਲੜੀ 2007 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ (ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਗਾਇਨੇਲ ਐਲਵਜ਼ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ)| ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਈ ''ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਧਾਰਵੀ: ਦਿ ਸਿਟੀ'' ਇਨਸਰਨ (ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿਨਜ਼ ਇੰਡੀਆ), ''ਮੁੰਬਈ ਨੋਇਰ'' (ਅਕਸ਼ਿਕ / ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿਨਜ਼ ਇੰਡੀਆ), ''ਵੂਮੈਨ ਚੇਂਜਿੰਗ ਇੰਡੀਆ'' (ਜ਼ੁਬਾਨ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ''ਰਾਜਸਥਾਨ'' (ਰੂਪਾ) ਦੇ ''ਜ਼ਰੀਏ, ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਮਾਣ: 2'' (ਪੈਨਗੁਇਨ ਇੰਡੀਆ), ''21 ਅੰਡਰ 40'' (ਜ਼ੁਬਾਨ), ''ਇੰਡੀਆ ਸ਼ਾਈਨਿੰਗ, ਇੰਡੀਆ ਚੇਂਜਿੰਗ'' (ਟ੍ਰਾਂਕਬਾਰ)| ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ''ਲਿਟਿਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ,'' ਦੇਸੀਲਿਤ '',ਪ੍ਰਤਿਲਪਿ ,'' ''ਰਾਲੇਇ ਰਿਵਿਊ,'' ''ਪੁਦੀਨੇ ਲੌਂਗ ,'' ''ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ'' (ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ) ਅਤੇ ''ਏਸ਼ੀਆਈ ਚਾ'' ਤੌਰ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੂਨ 2012 ਵਿੱਚ, ''ਏਲੇ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਜ਼ੈਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੀ ਲਿਖਤ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰ ਮਿਲੇਗਾ।<ref>{{Cite web|url=http://deepanjana.wordpress.com/2012/06/09/from-elle-the-storytellers/|title=From ELLE: The Storytellers|website=Deepanjana Pal|archive-url=https://web.archive.org/web/20130321045117/http://deepanjana.wordpress.com/2012/06/09/from-elle-the-storytellers/|archive-date=21 March 2013|access-date=18 May 2013}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਜ਼ੈਦੀ ਨੇ ''ਅਨਬਾਉਂਡ: 2000 Women'sਫ ਇੰਡੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਰਾਈਟਿੰਗ ਦੇ 2000 ਸਾਲ ਦੀ'' ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/books/book-review-unbound-2000-years-of-indian-womens-writing/|title=Book Review – Unbound: 2,000 Years of Indian Women's Writing|last=Trisha Gupta|date=20 June 2015|website=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20180118121511/http://indianexpress.com/article/lifestyle/books/book-review-unbound-2000-years-of-indian-womens-writing/|archive-date=18 January 2018|access-date=3 September 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/what-women-wrote/article7282077.ece|title=What women wrote|website=The Hindu}}</ref> == ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ == ਐਨੀ ਦੇ ਨਾਟਕ “ਅਣ-ਸਿਰਲੇਖ -1” ਨੇ ਦਿ ਹਿੰਦੂ ਪਲੇਅ ਰਾਈਟ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/annie-zaidi-wins-the-hindu-playwright-award-2018/article24659776.ece|title=Annie Zaidi wins The Hindu Playwright Award 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180810201927/https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/annie-zaidi-wins-the-hindu-playwright-award-2018/article24659776.ece|archive-date=10 August 2018|access-date=3 September 2018}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/annie-zaidi-wins-the-hindu-playwright-award-2018/article24659776.ece "Annie Zaidi wins The Hindu Playwright Award 2018"]. [https://web.archive.org/web/20180810201927/https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/annie-zaidi-wins-the-hindu-playwright-award-2018/article24659776.ece Archived] from the original on 10 August 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 September</span> 2018</span>.</cite></ref> ਉਸਦਾ ਨਾਟਕ ''ਜਾਲ''<ref>[http://www.timeoutmumbai.net/theatre/features/stage-three TimeOut (January 2012)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130930045907/http://www.timeoutmumbai.net/theatre/features/stage-three|date=30 September 2013}}</ref><ref>[http://www.timeoutmumbai.net/theatre/reviews/jaal Jaal, TimeOut (March 2012)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131112071703/http://www.timeoutmumbai.net/theatre/reviews/jaal|date=12 November 2013}}</ref> ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਬਲਾਕ: 3,<ref> {{Cite web|url=http://www.britishcouncil.in/writers-bloc|title=Writer's Bloc|website=britishcouncil.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903080338/http://www.britishcouncil.in/writers-bloc|archive-date=3 September 2014|access-date=31 August 2014}} </ref> ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜਨਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/off-the-bloc-take-three/article2783095.ece|title=Off the bloc: Take three|last=JANHAVI ACHAREKAR|website=The Hindu}}</ref> ਇਕ ਹੋਰ ਨਾਟਕ, ''ਸੋਅ ਸੌਕਸ'' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ), ਸਤੰਬਰ 2012 ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੇਟਾ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://metawards.com/v1/so-many-socks/|title=SO MANY SOCKS|website=Mahindra Excellence in Theatre Awards|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904105827/http://metawards.com/v1/so-many-socks/|archive-date=4 September 2014|access-date=31 August 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/qtps-so-many-socks-nominated-for-the-meta-awards-2013/203454|title=QTP's 'So Many Socks' nominated for the META awards 2013|date=8 March 2013|website=mid-day|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903113248/http://www.mid-day.com/articles/qtps-so-many-socks-nominated-for-the-meta-awards-2013/203454|archive-date=3 September 2014|access-date=31 August 2014}}</ref> ਨਾਟਕ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਾਸਰ ਪਦਮਸੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੂਰੀ ਲੰਬਾਈ ਸਕ੍ਰਿਪਟ, ''ਨਾਮ, ਪਲੇਸ, ਐਨੀਮਲ, ਥਿੰਗ'', ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਮੈਟਰੋਪਲੱਸ ਪਲੇਅ ਰਾਈਟ ਅਵਾਰਡ, 2009 ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>[http://blogs.thehindu.com/delhi/?p=11924 The Hindu-Blogs "PLAYWRIGHT AWARD 2009"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903125400/http://blogs.thehindu.com/delhi/?p=11924|date=3 September 2014}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/prakash-koechlin-win-metroplus-playwright-award/article352169.ece|title=Prakash, Koechlin win MetroPlus Playwright Award|website=The Hindu|access-date=2021-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012033018/https://www.thehindu.com/todays-paper/Prakash-Koechlin-win-MetroPlus-Playwright-Award/article16331635.ece|archive-date=2020-10-12|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wxX0_n-qvRUC&q=name+place+animal+thing+play+the+hindu+metroplus+award&pg=PA180|title=Three Plays|last=Majumdar|first=Abhishek|last2=Koechlin|first2=Kalki|year=2010|isbn=9780143415589}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/asking-tough-questions/article655794.ece|title=Asking tough questions|website=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ, ''ਜੈਮ'', ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਲੇਅ ਰਾਈਟਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ 2011 ਲਈ ਖੇਤਰੀ (ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ) ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/arts/2011/08/110812_international_playwriting_competition_2011_winners.shtml|title=BBC World Service – Arts & Culture – International Playwriting Competition 2011: Meet the winners|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012004533/http://www.bbc.co.uk/worldservice/arts/2011/08/110812_international_playwriting_competition_2011_winners.shtml|archive-date=12 October 2011|access-date=18 May 2013}}</ref> ਜ਼ੈਦੀ ਨੇ ਕੁਝ [http://indianshortmovies.com/category/directors-cut/annie-zaidi/ ਛੋਟੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220103014602/http://indianshortmovies.com/category/directors-cut/annie-zaidi/ |date=2022-01-03 }} ਜਿਵੇਂ ਕਿ [http://indianshortmovies.com/ek-red-color-ki-love-story-short-film/ ''ਏਕ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200217160623/http://indianshortmovies.com/ek-red-color-ki-love-story-short-film/ |date=2020-02-17 }}, ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਫਿਲਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਸਪੈਂਸ ਥ੍ਰਿਲਰ [http://indianshortmovies.com/chhoti-si-love-story-short-film/ ''ਏਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਸੀ ਲਵ ਸਟੋਰੀ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220129142050/http://indianshortmovies.com/chhoti-si-love-story-short-film/ |date=2022-01-29 }} | <ref>In Her Words Shambhavi Saxena, [https://www.youthkiawaaz.com/2015/09/psbt-2015-interview-with-annie-zaidi/ "When And Why Do Women Choose To Write? Filmmaker Annie Zaidi Answers This, And More"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180828170602/https://www.youthkiawaaz.com/2015/09/psbt-2015-interview-with-annie-zaidi/|date=28 August 2018}}, ''YKA'', 15 September 2015.</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਫਿਲਮ ''ਡੇਸੀਬਲ ਦਾ'' ''ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ੋਅਰ ਸੇ ਸ਼ੁਰੁਆਤ'' ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, <ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt6346954/|title=Shor Se Shuruaat (2016)|publisher=IMDb|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927064931/http://www.imdb.com/title/tt6346954/|archive-date=27 September 2017|access-date=3 September 2018}}</ref> ਸੱਤ ਛੋਟੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਵਜਨਕ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀਰਾਮ ਰਾਘਵਨ ਨੇ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਸਮੇਂ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/writer-director-annie-zaidi-s-short-film-depicts-a-mumbai-without-noise/story-0JPL3OQXSVnz2W2RPU0JZI.html|title=Annie Zaidi's short film depicts a Mumbai without noise|website=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801163725/http://www.hindustantimes.com/bollywood/writer-director-annie-zaidi-s-short-film-depicts-a-mumbai-without-noise/story-0JPL3OQXSVnz2W2RPU0JZI.html|archive-date=1 August 2017|access-date=3 September 2018}}</ref> == ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਜ਼ੈਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਮਿਡ-ਡੇਅ'' ਅਤੇ ''ਫਰੰਟਲਾਈਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ'' . ''ਉਸਨੇ ਕਾਰਵਾਂ'', ''ਓਪਨ'', ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ|ਦਿ ਹਿੰਦੂ]]'', ''ਏਲੇ'', ''[[ਫੋਰਬਜ਼ ਭਾਰਤ|ਫੋਰਬਸ ਇੰਡੀਆ]]'', ''ਫੈਮਿਨਾ'', ''ਮੈਰੀ ਕਲੇਅਰ'', ''[[ਤਹਿਲਕਾ]]'' ਅਤੇ ''ਡੈੱਕਨ ਹਰਲਡ'' ਸਮੇਤ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਹੈ| ਉਸਨੇ 2011 ਅਤੇ 2013 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ''ਡੀਐਨਏ'' ( ''ਡੇਲੀ ਨਿ Newsਜ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ'' ) ਲਈ ਇੱਕ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਕਾਲਮ ਵੀ ਲਿਖਿਆ| ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ|ਜ਼ੈਦੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦ ਹਿੰਦੂ]]'' ਲਈ ਇਕ ਕਾਲਮ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਨੀਪਤ ਦੀ ਓਪੀ ਜਿੰਦਲ ਗਲੋਬਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ| <ref>{{Cite web |url=https://jgu.edu.in/jsjc/faculty/annie-zaidi/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-03-13 |archive-date=2021-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120043933/https://jgu.edu.in/jsjc/faculty/annie-zaidi/ |dead-url=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ ==  {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜਮੇਰ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]] j0z3lyrw5y1ab1oomkot1g0beypxeye 0 133941 848173 711725 2026-09-29T00:08:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848173 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਆਰਤੀ ਟੀਕੂ ਸਿੰਘ|image=|birth_date={{birth date and age|1978|10|12|df=yes}}|birth_place=ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ|education=ਐਮ.ਏ. ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਸਾਇੰਸ<br>ਐਮ.ਏ. ਇੰਗਲਿਸ਼<br>ਐਮ.ਏ. ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਫੇਅਰਜ਼|alma_mater=[[ਜੰਮੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]<br>[[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]|occupation=ਪੱਤਰਕਾਰ|employer=ਇੰਡੋ-ਏਸ਼ੀਅਨ ਨਿਊਜ਼ ਸਰਵਿਸ}} '''ਆਰਤੀ ਟੀਕੂ ਸਿੰਘ''' ਇੱਕ [[ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ|ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/i-am-a-secular-indian-kashmiri_b_9662452|title=I am a Secular Indian Kashmiri|last=Singh|first=Aarti Tikoo|date=2016-04-12|website=HuffPost|language=en|access-date=2021-03-20}}</ref> ਜੋ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ [[ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਵਾਦ]] ਉੱਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੰਮੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਫੇਅਰਜ਼ 'ਚ ਮਾਸਟਰ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/author/aartitikoosingh/|title=Aarti Tikoo Singh Blog - Times of India|access-date=16 Jun 2020}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]], [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਅਤੇ [[ਅਸਾਮ]] ਵਰਗੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hinduamerican.org/press/aarti-tikoo-times-of-india-national-press-club/|title=Times of India editor Aarti Tikoo claims tp counter false reporting on Kashmir at Washington's National Press Club|last=|first=|date=23 October 2019|website=Hindu American Foundation|language=en-US|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-06-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ggfutures.net/analysis/a-conversation-with-aarti-tikoo-singh|title=A Conversation With Aarti Tikoo Singh|last=|first=|date=September 2018|website=Global Governance Futures|language=en-US|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-06-14}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿਚ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼]] ਅਤੇ [[ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਏਜੰਸੀ ਇੰਡੋ-ਏਸ਼ੀਅਨ ਨਿਊਜ਼ ਸਰਵਿਸ (ਆਈ. ਐੱਨ. ਐੱਸ.) ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਟਕਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://harrison.house.upenn.edu/event/discussion-aarti-tikoo-singh|title=Discussion with Aarti Tikoo Singh|last=|first=|date=28 October 2019|website=Harrison House - University of Penn|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614112555/https://harrison.house.upenn.edu/event/discussion-aarti-tikoo-singh|archive-date=2020-06-14|access-date=2020-06-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://southasianvoices.org/author/aarti-tikoo/|title=Aarti Tikoo Singh, Author at South Asian Voices|website=South Asian Voices|language=en-US|access-date=2020-06-14}}</ref> ਉਸਨੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਹਿੰਸਾ, ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਿਆਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸੱਤ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/author/aarti-tikoo-singh|title=Aarti Tikoo Singh author on Huffington Post|date=|publisher=[[Huffington Post]]|language=English|access-date=16 Jun 2020}}</ref> ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਬਾਰੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/us-hearing-on-kashmir-a-setup-against-india-in-favour-of-pakistan-says-journalist-aarti-tikoo-singh-2121204|title=On J&K, Indian Journalist's Face-Off With Ilhan Omar In US Congress|website=NDTV.com|access-date=2021-03-20}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ|ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਦੇ [[ਅਨੰਤਨਾਗ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CNl3WRCa8OA|title=Aarti Tikoo Remembers & Shares Story of Hindus Of Kashmir Valley|last=|first=|date=|website=Youtube|language=hi-IN|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-01-26}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1990 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਜੰਮੂ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਜੰਮੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ == ਸਿੰਘ ਟਾਈਮਜ਼ ਐਸਪਾਇਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸਕਾੱਪ (ਵਿਮਨ ਇਨ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ, ਕਨਫਲਿਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਪੀਸ) ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://harrison.house.upenn.edu/event/discussion-aarti-tikoo-singh|title=Discussion with Aarti Tikoo Singh|last=|first=|date=28 October 2019|website=Harrison House - University of Penn|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614112555/https://harrison.house.upenn.edu/event/discussion-aarti-tikoo-singh|archive-date=2020-06-14|access-date=2020-06-14|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://harrison.house.upenn.edu/event/discussion-aarti-tikoo-singh "Discussion with Aarti Tikoo Singh"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200614112555/https://harrison.house.upenn.edu/event/discussion-aarti-tikoo-singh |date=2020-06-14 }}. ''Harrison House - University of Penn''. 28 October 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-06-14</span></span>.</cite></ref> == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ == * ਪਵਾਸ ਕੁਮਾਰ, ਐਡ. (23 ਅਕਤੂਬਰ 2019). [https://english.newsnationtv.com/india/news/journalist-aarti-tikoo-singh-tells-us-congress-world-press-overlooked-pakistani-terror-in-kashmir-241891.html 'ਵਰਲਡ ਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ' ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਸਪਾਂਸਰਡ ਈਅਰਜ਼ ਓਵਰ ਓਲਕ ਓਵਰਜ਼ ': ਇੰਡੀਅਨ ਜਰਨਲਿਸਟ ਟੂ ਯੂ ਐਸ ਕਾਂਗਰਸ] . ਨਿਊਜ਼ ਨੇਸ਼ਨ * ਦੀਪਸ਼ੀਖਾ ਘੋਸ਼, ਐਡੀ. (24 ਅਕਤੂਬਰ 2019). [https://www.ndtv.com/india-news/us-hearing-on-kashmir-a-setup-against-india-in-favour-of-pakistan-says-journalist-aarti-tikoo-singh-2121204 ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਖੇ, ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਫੇਸ-ਆਫ ਇਲਹਾਨ ਉਮਰ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਚ] . ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. * ਰੀਆ ਦਾਸ (4 ਮਾਰਚ 2019) [https://www.shethepeople.tv/news/women-cops-crpf-convoy-pulwama/ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਤੋਂ ਇਹ ਬਹਾਦਰ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਗਵਾਹ ਸਨ ਪੁਲਵਾਮਾ ਲਈ] * ਪੀਟੀਆਈ (25 ਅਕਤੂਬਰ 2019). [https://www.theweek.in/news/world/2019/10/25/kashmiri-pandits-say-us-congressional-hearing-was-one-sided.html ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਇਕ ਪਾਸੜ ਸੀ]। == ਹਵਾਲੇ ==   [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:All articles with unsourced statements]] 2zzau42hhavumys7gigcw5j6piizx1p 0 134030 848206 576269 2026-09-29T02:08:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848206 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਉਰਮੀ ਜੁਵੇਕਰ|image=|birth_place=[[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ|occupation=ਲੇਖਕ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ|years active=1997-ਮੌਜੂਦਾ}}'''ਉਰਮੀ ਜੁਵੇਕਰ''' ''ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ ਜੋ ਓਏ ਲੱਕੀ'' !''ਲੱਕੀ ਓਏ!'' (2008), ਆਈ ਐਮ (2010) ਅਤੇ ''ਸ਼ੰਘਾਈ'' (2012) ਦੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਪਲੇਅ ਲਿਖਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ| ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਨੌਕਰੀ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ''ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਆਫ ਕਾਮਨੀਕੈਸ਼ਨ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ| == ਕਰੀਅਰ == ਉਰਮੀ ਨੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ-ਫਿਲਮ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀਤੀ| [[ਕਲਪਨਾ ਲਾਜਮੀ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫਿਲਮ ' ''ਦਰਮੀਆਂ: ਇਨ ਬਿੱਟਬੀਨ'' (1997) ਨਾਲ, ਉਰਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਰਾਇਟਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਫਿਲਮ, ''ਦਿ ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਚੈਂਬਰ ਕੋਇਰ ਵੀ'' ਬਣਾਈ, ਜੋ 2001 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚੈਂਬਰ ਕੋਅਰ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਚੈਂਬਰ ਕੋਇਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। <ref name="htu">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2008/07/18/stories/2008071850390200.htm|title=A special world of music from North-East|date=18 July 2008|work=The Hindu|access-date=25 ਮਾਰਚ 2021|archive-date=9 ਅਕਤੂਬਰ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081009113545/http://www.hindu.com/2008/07/18/stories/2008071850390200.htm|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਰਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਸ਼ਾਰਤ'' (2002), ''ਰੂਲਜ਼: ਪਿਆਰ ਕਾ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਫਾਰਮੂਲਾ'' (2003), ''ਓਏ ਲੱਕੀ!'' ''ਲੱਕੀ ਓਏ!'' (2008) ਅਤੇ ''ਆਈ ਐਮ'' (2010), <ref>{{Cite web |url=http://www.thaindian.com/newsportal/entertainment/urmi-juvekar-wont-direct-mainstream-film_10081291.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-03-25 |archive-date=2018-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004103857/http://www.thaindian.com/newsportal/entertainment/urmi-juvekar-wont-direct-mainstream-film_10081291.html |dead-url=yes }}</ref> ''ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਸ਼ੰਘਾਈ'' ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਪਲੇਅ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ 2012 ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ| <ref>{{Cite web |url=http://blogs.reuters.com/indiamasala/2012/06/07/shanghai-the-story-of-india/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-03-25 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402111434/http://blogs.reuters.com/indiamasala/2012/06/07/shanghai-the-story-of-india/ |dead-url=yes }}</ref> ਉਰਮੀ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ''ਡੀਟੈਕਟਟਿਵ ਬੋਮਕੇਸ਼ ਬਖਸ਼ੀ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਪਲੇਅ ਲਿਖੀ ਹੈ!'' [[ਦਿਬਾਕਰ ਬੈਨਰਜੀ|,ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਈਮ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ਜੋ ਕਿ ਦਿਬਾਕਰ ਬੈਨਰਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮਜ਼ ਅਤੇ ਦਿਬਾਕਰ ਬੈਨਰਜੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ | | <ref>{{Cite web|url=http://www.yashrajfilms.com/Movies/MovieIndividual.aspx?MovieID=7e693a7d-afea-4176-b7cc-b10b72f09d43|title=Detective Byomkesh Bakshy!|publisher=[[Yash Raj Films]]|access-date=12 October 2014}}</ref> == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" !ਫਿਲਮ ! ਸਾਲ ! ਕ੍ਰੈਡਿਟ |- | ''ਸੰਦੀਪ ਅਉਰ ਪਿੰਕੀ ਫਰਾਰ'' | 2020 | ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਸਕਰੀਨਰਾਇਟਰ |- | ''ਲੀਲਾ'' | 2019 | ਸਿਰਜਣਹਾਰ |- | ''ਡੀਟੈਕਟਟਿਵ ਬੋਮੋਕੇਸ਼ ਬਖਸ਼ੀ!'' | 2015 | ਸਕਰੀਨਰਾਇਟਰ |- | ''[[ਸ਼ੰਘਾਈ]]'' | 2012 | ਸਕਰੀਨਰਾਇਟਰ <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/shanghai-the-plot-thickens/article3509381.ece|title=Shanghai: The plot thickens|last=Kamath|first=Sudhish|date=9 June 2012|work=The Hindu|access-date=3 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181004103749/https://www.thehindu.com/features/cinema/shanghai-the-plot-thickens/article3509381.ece|archive-date=4 ਅਕਤੂਬਰ 2018|url-status=dead}}</ref> |- | ''ਲਵ ਸੈਕਸ ਓਰ ਧੋਖਾ'' | 2010 | ਰਚਨਾਤਮਕ ਨਿਰਮਾਤਾ <ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/movies/movie/461697/Love-Sex-Aur-Dhokha/details |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-03-25 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402121530/http://www.nytimes.com/movies/movie/461697/Love-Sex-Aur-Dhokha/details |dead-url=yes }}</ref> |- | ''ਆਈ ਐਮ'' | 2010 | ਸਕਰੀਨ ਰਾਈਟਰ, ਡਾਇਲਾਗ ਲੇਖਕ |- | ''ਓਏ ਲੱਕੀ!'' ''ਲੱਕੀ ਓਏ!'' | 2008 | ਸਕਰੀਨਰਾਇਟਰ |- | ''ਨਿਯਮ: ਪਿਆਰ ਕਾ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਫਾਰਮੂਲਾ'' | 2003 | ਸਕਰੀਨਰਾਇਟਰ |- | ''ਸ਼ਰਾਰਤ'' | 2002 | ਕਹਾਣੀ |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]] tv2787fyi67zd4pi303oy1whr8utei4 0 134630 848164 575998 2026-09-28T23:37:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848164 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|name=ਆਨੰਦ ਮਾਧਵਨ|image=|birth_date={{birth year and age|1979}}|birth_place=[[ਤਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਭਾਰਤ]]|occupation=[[ਨਾਵਲਕਾਰ]]|nationality=[[ਭਾਰਤੀ]]-ਕੈਨੇਡੀਅਨ|notableworks=''ਦ ਸ੍ਟ੍ਰਾਇਕ''|spouse=|website=}}'''ਆਨੰਦ ਮਾਧਵਨ''' ਇੱਕ ਹੈ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] - ਕੈਨੇਡੀਅਨ [[ਲੇਖਕ]] ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਡਾਇਨ ਓਗਲਿਵੀ ਪ੍ਰਾਇਜ਼ 2013 ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਅਵਾਰਡ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ|ਐਲਜੀਬੀਟੀ]] ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="quill">[http://www.quillandquire.com/awards/2013/06/27/c-e-gatchalian-wins-dayne-ogilive-prize/ "C.E. Gatchalian wins Dayne Ogilive Prize"]. ''[[Quill & Quire]]'', 27 June 2014.</ref> ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ<ref name="ibn">[http://ibnlive.in.com/news/anand-mahadevans-the-strike-inspired-by-1987-train-siege/93889-40.html "Anand Mahadevan's The Strike inspired by 1987 train siege"] {{Webarchive|url=https://archive.today/20141120025555/http://ibnlive.in.com/news/anand-mahadevans-the-strike-inspired-by-1987-train-siege/93889-40.html |date=2014-11-20 }}. ''[[IBN Live]]'', 8 June 2009.</ref> ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵਨ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ 2002 ਵਿੱਚ [[ਕੈਨੇਡਾ|ਕਨੈਡਾ]] ਚਲਾ ਗਿਆ<ref name="rula">[http://library.ryerson.ca/asianheritage/authors/mahadevan/ Asian Heritage in Canada: Anand Mahadevan]. [[Ryerson University]] Library and Archives.</ref> ਅਤੇ ਟੋਰਾਂਟੋ ਸਕੂਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹੰਬਰ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਾਉਂਇਆ। ''ਦ ਸਟ੍ਰਾਈਕ'', ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ [[ਤਾਮਿਲ]] ਆਦਮੀ ਦੇ [[ਗੇਅ|ਸਮਲਿੰਗੀ]] ਜਿਨਸੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਬਾਰੇ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, 2006 ਵਿੱਚ ਟੀਐਸਆਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ।<ref name="hindu">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/striking-out-on-his-own/article637636.ece "Striking out on his own"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129055819/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/striking-out-on-his-own/article637636.ece |date=2014-11-29 }}. ''[[The Hindu]]'', 2 July 2009.</ref> ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਭਾਰਤ ਵਿਚ 2009 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ ਆਰਜ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਅਮਰੀਕੀ ਸੂਫੀ'' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="rula"/> ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 377|ਭਾਰਤੀ ਦੰਡਾਵਲੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 377]] ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਸਮਰਥਕ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਮਲਿੰਗਤਾ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।<ref>[https://www.theglobeandmail.com/news/world/indias-gays-should-celebrate-but-danger-lies-ahead/article4278248/ "India's gays should celebrate, but danger lies ahead"], ''[[The Globe and Mail]]'', 3 July 2009.</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ 2015 ਦੇ ਡੇਨੇ ਓਗੀਲਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਜਿਊਰੀ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਲੈਕਸ ਲੈਸਲੀ ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਜੇਤਾ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>[http://www.quillandquire.com/awards/2015/06/08/alex-leslie-wins-2015-dayne-ogilvie-prize-for-lgbt-emerging-writers/ "Alex Leslie wins 2015 Dayne Ogilvie Prize for LGBT Emerging Writers"]. ''[[Quill & Quire]]'', 8 June 2015.</ref> == ਕੰਮ == * ''ਦ ਸਟਰਾਇਕ'' (2006) == ਹਵਾਲੇ ==   [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਐਲਬੀਜੀਟੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] r93qnb3erx3k85gmf7nt6xgrwib2ssk 0 137480 848297 714207 2026-09-29T08:22:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848297 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Gandhi_Mandapam,_Chennai.jpg|right|thumb| ਗਾਂਧੀ ਮੰਡਪਮ]] '''ਗਾਂਧੀ ਮੰਡਪਮ''' ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਰੋਡ ਉੱਪਰ ਅਦਯਾਰ, [[ਚੇਨਈ|ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੈ]]।<ref>{{Cite web|url=http://wikimapia.org/109986/Gandhi-Mandapam|title=gandhi mandapam|publisher=wikimapia|access-date=7 July 2012}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/07/06/stories/2007070658040200.htm|title=gandhi mandapam for a fresh look|date=7 June 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=7 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20070709024702/http://www.hindu.com/2007/07/06/stories/2007070658040200.htm|archive-date=9 July 2007}}</ref> <ref name="hindu">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2008/07/08/stories/2008070857430200.htm|title=Gandhi Mandapam set for new look|last=T. Ramakrishnan|date=7 August 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=7 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20080711143847/http://www.hindu.com/2008/07/08/stories/2008070857430200.htm|archive-date=11 July 2008}}</ref> ਗਲਿਆਰੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਢਾਂਚਾ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ]] ਯਾਦਗਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਸੀ. ਰਾਜਾਗੋਪਾਲਚਾਰੀ|ਸੀ. ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ]] ਨੇ 27 ਜਨਵਰੀ 1956 ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਕਾਰਕੁਨ [[ਆਰ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ|ਰੇਤਮਲਾਈ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]] ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ [[ਸੀ. ਰਾਜਾਗੋਪਾਲਚਾਰੀ|ਸੀ. ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ]], [[ਕੇ ਕਾਮਰਾਜ|ਕੇ. ਕਾਮਰਾਜ]] ਅਤੇ ਐਮ. ਭਕਤਵਤਸਾਲਮ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="hindu" /> ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਅਧਾਰ ਅਕਸਰ ਜਨਤਕ ਸਮਾਗਮਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article3583177.ece|title=Chennai today|date=29 June 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=7 July 2012}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.chennainetwork.com/chennai/gandhimandapam.html|title=gandhi mandapam|publisher=chennainetwork|access-date=7 July 2012|archive-date=9 ਜੂਨ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120609092916/http://www.chennainetwork.com/chennai/gandhimandapam.html|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਸਾਈਟ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪਾਰਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/article3336834.ece|title=Gandhi Mandapam to be spruced up at Rs.11.61-cr.|date=21 April 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=7 July 2012}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ]] 3v5312ffhshkbqzmyzjvfc0wd2xfpvi 0 137482 848342 762324 2026-09-29T10:57:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848342 wikitext text/x-wiki {{Infobox award|name=ਜਮਨਾਲਾਲ ਬਜਾਜ ਅਵਾਰਡ |country=ਭਾਰਤ |main=|previous=|website=|holder=|year2=|year=|reward=|location=|current_awards=|date=1978<!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} -->|host= |presenter=[[ ਜਮਨਾਲਾਲ ਬਜਾਜ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] |awarded_for=|caption=|alt=|imagesize=|image=|next=}} '''ਜਮਨਾਲਾਲ ਬਜਾਜ ਅਵਾਰਡ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਗਾਂਧੀਵਾਦ|ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ]] ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਅਤੇ [[ਸਮਾਜਕ ਪਰਿਵਰਤਨ|ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ]] ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>[[Jamnalal Bajaj Award#Va|Varma, p. 87]]</ref> ਬਜਾਜ ਸਮੂਹ [[ਜਮਨਾ ਲਾਲ ਬਜਾਜ|ਦੀ ਜਮਨਾਲਾਲ ਬਜਾਜ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ 1978 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]], ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਦੁਆਰਾ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="hindu10">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/article855578.ece|title=Nonagenarians among four Jamnalal Bajaj awardees|date=October 29, 2010|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120708030138/http://www.thehindu.com/news/article855578.ece|archive-date=ਜੁਲਾਈ 8, 2012|access-date=ਅਕਤੂਬਰ 3, 2021|url-status=dead}}</ref> ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ [[ਰਾਹੁਲ ਬਜਾਜ|ਰਾਹੁਲ ਬਜਾਜ ਦੀ]] ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ 1977 ਵਿੱਚ ਬਜਾਜ ਸਮੂਹ ਦੇ ਬਾਨੀ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਅਤੇ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗੀ, [[ਜਮਨਾ ਲਾਲ ਬਜਾਜ|ਜਮਨਾਲਾਲ ਬਜਾਜ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ]]।<ref>{{Cite web|url=http://www.jamnalalbajajfoundation.org/the_foundation/about_jbf|title=Jamnalal Bajaj Award|publisher=Jamnalal Bajaj Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329004951/http://www.jamnalalbajajfoundation.org/the_foundation/about_jbf|archive-date=2012-03-29}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.financialexpress.com/old/fe/daily/20000102/fex02044.html|title=The Gandhian spirit|date=January 2, 2000|publisher=[[The Financial Express (India)|Financial Express]]}}</ref> ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ 4 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/vice-president-presents-jamnalal-bajaj-award/381660/|title=Vice President presents Jamnalal Bajaj Awards|date=Nov 5, 2008|publisher=[[Indian Express]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/2007/11/15092734/Jamnalal-Bajaj-Awards-presente.html|title=Jamnalal Bajaj Awards presented|date=November 15, 2007|publisher=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ, ਟਰਾਫੀ ਅਤੇ ਦਸ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਚੈੱਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/objectives|title=Jamnalal Bajaj Awards website|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329214259/http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/objectives|archive-date=2012-03-29|access-date=2012-04-07}}</ref> ਇਹ ਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, <ref>{{Cite web|url=http://www.jamnalalbajajfoundation.org/the_foundation/about_the_awards|title=About the Awards|publisher=Jamnalal Bajaj Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329214402/http://www.jamnalalbajajfoundation.org/the_foundation/about_the_awards|archive-date=2012-03-29}}</ref> ਅਰਥਾਤ: # ਰਚਨਾਤਮਕ ਕਾਰਜ, 1978 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ। # ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, 1978 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ। # ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ, 1980 ਵਿੱਚ [[ਜਾਨਕੀ ਦੇਵੀ ਬਜਾਜ|ਜਾਨਕੀ ਦੇਵੀ ਬਜਾਜ ਦੀ]] ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। # [[ਗਾਂਧੀਵਾਦ|ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ]] ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੌਮੀਅਤ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 1988 ਵਿੱਚ ਜਮਨਾਲਾਲ ਬਜਾਜ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਜਮਨਲਾਲ ਬਜਾਜ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ, ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਡਾ: ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>[http://www.jamnalalbajajfoundation.org/beyond-profit/awards-recognition Special Award to Dr. Nelson Mandela]</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਂਧੀਵਾਦ]] eheyufkcm4r5i5w9q1hmsahu3jiakb5 0 138468 848152 695260 2026-09-28T20:24:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848152 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Anjali Menon | image = അജ്ഞലി മേനോൻ.jpg | caption = Menon in 2016 | native_name = | birth_place = [[Kozhikode]], [[Kerala]], India<ref>{{Cite web|date=2014-06-09|title=Anjali Menon's 'Bangalore Days' creates history - Entertainment News , Firstpost|url=https://www.firstpost.com/entertainment/anjali-menons-bangalore-days-creates-history-1562751.html|access-date=2021-03-05|website=Firstpost}}</ref> | occupation = {{hlist|Film director|screenwriter}} | other_names = | education = | alma_mater = [[London Film School]] | years_active = 2006–present | spouse = Vinod Menon | children = 1 | website = {{url|https://www.anjalimenon.in}} }} '''ਅੰਜਲੀ ਮੈਨਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="Aravind">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/what-makes-bangalore-days-director-anjali-menon-a-rarity-in-indian-cinema/articleshow/64990470.cms?from=mdr|title=What makes 'Bangalore Days' director Anjali Menon a rarity in Indian cinema|last=Aravind|first=Indulekha|date=2018-07-14|work=The Economic Times|access-date=2019-07-31}}</ref> ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਮੰਜਾਦਿਕੁਰੂ ,'' <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Manjadikuru-girl-lives-a-sad-life-off-the-screen-too/articleshow/14348089.cms|title='Manjadikuru' girl lives a sad life off the screen too|last=Janardhanan|first=Arun|date=23 June 2012|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-07-31}}</ref> ਕੇਰਲ ਕੈਫੇ (ਹੈਪੀ ਜਰਨੀ), ਉਸਤਾਦ ਹੋਟਲ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਡੇਜ਼ ਅਤੇ ਕੂਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ । ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਏਜੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।<ref name="Charmy Harikrishnan & Shephali Bhatt">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/how-a-wave-of-women-filmmakers-is-changing-indian-cinema/articleshow/66297171.cms?from=mdr|title=How women film-makers like Meghna Gulzar, Rima Das, Anjali Menon & Nandita Das are changing the face of Indian cinema|last=Harikrishnan|first=Charmy|date=2018-10-21|work=The Economic Times|access-date=2021-08-10}}</ref> ਅੰਜਲੀ ਲਿਟਲ ਫ਼ਿਲਮਜ਼<ref>https://littlefilmsindia.com/</ref> ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਮੁੰਬਈ]] ਅਤੇ [[ਕੇਰਲਾ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਗਲਪ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਜਲੀ ਵਿਮਨ ਇਨ ਸਿਨੇਮਾ ਕਲੈਕਟਿਵ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/women-in-cinema-collective-condemns-ammas-decision-to-reinstate-actor-dileep/article24252575.ece|title=Women in Cinema Collective condemns AMMA's decision to reinstate actor Dileep|last=Praveen|first=S. r|date=25 June 2018|work=The Hindu|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/parvathy-menon-manju-warrier-bhavana-and-others-form-women-in-cinema-collective-4686196/|title=Parvathy Menon, Manju Warrier, Bhavana and others form Women in Cinema Collective|date=4 June 2017|work=The Indian Express|access-date=27 December 2017|agency=The Indian Express}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਲੰਡਨ ਫ਼ਿਲਮ ਸਕੂਲ ਦੀ ਅਲੂਮਨਾ, ਅੰਜਲੀ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਅੰਜਲੀ ਮੈਨਨ ਜਨਮ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡੇ ਟੀ ਨਾਇਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਦਾ ਨਾਇਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਦੁਬਈ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.smartdriveonline.in/the-wheel-of-life-by-anjali-menon/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-12-01 |archive-date=2020-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127075245/http://www.smartdriveonline.in/the-wheel-of-life-by-anjali-menon/ |dead-url=yes }}</ref> ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਪ੍ਰੋਵਿਡੈਂਸ ਵੂਮਨ ਕਾਲਜ, ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੰਚਾਰ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਹੈ।<ref name="Mathews">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anjali-menons-bharatanatyam-photos-are-a-real-vijayadashami-treat/articleshow/78876932.cms|title=Anjali Menon's bharatanatyam photos are a real Vijayadashami treat|last=Mathews|first=Anna|date=2020-10-26|work=Times of India|access-date=2021-08-10}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://anjalimenon.wordpress.com/about-am/|title=About AM|date=2011-11-26|website=Anjali Menon|language=en|access-date=2020-05-22|archive-date=2017-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319073101/https://anjalimenon.wordpress.com/about-am/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2009/09/12/stories/2009091252510600.htm|title=Cut to Anjali|date=12 September 2009|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090923205209/http://www.hindu.com/mp/2009/09/12/stories/2009091252510600.htm|archive-date=23 September 2009|access-date=17 December 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923205209/http://www.hindu.com/mp/2009/09/12/stories/2009091252510600.htm |date=23 ਸਤੰਬਰ 2009 }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਬੇਟੇ ਨਾਲ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/930775/how-anjali-menon-went-from-successful-writer-to-director-of-one-of-malayalam-cinemas-biggest-hits|title=How Anjali Menon went from successful writer to director of one of Malayalam cinema's biggest hits|last=Dutta|first=Nandita|website=Scroll.in|language=en-US|access-date=2019-07-31}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Press_conference_by_Directors,_Ashim_Paul,_Anjali_Menon,_Nandan_Saxena_&_Kavita_Bhal,_at_the_43rd_International_Film_Festival_of_India_(IFFI-2012),_in_Panaji,_Goa_on_November_24,_2012.jpg|thumb| 43ਵੇਂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, 2012 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਮੇਨਨ (ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ)।]] ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਦਿਅਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਜਰਨਲਾਂ ਲਈ ਇਵੈਂਟ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਫੀਚਰ ਰਾਈਟਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਲੈਕ ਨਾਰ ਵ੍ਹਾਈਟ<ref>{{Cite web|url=http://film.britishcouncil.org/black-nor-white|title=British Council Film: Black Nor White|website=film.britishcouncil.org|access-date=2019-07-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b88c3259e|title=Black Nor White (2002)|website=www2.bfi.org.uk|access-date=2021-08-11}}</ref>, ਅੰਜਲੀ ਮੈਨਨ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਜੋ ਆਸਿਫ ਕਪਾਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਲੰਡਨ ਫ਼ਿਲਮ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਰੇਜ਼ ਕੈਂਪਟਨ ਅਤੇ ਆਰਚੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਪਾਮ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਇਮੇਜਿਨਏਸ਼ੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|url=http://www.blacknorwhite.com/|title=Black Nor White website|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626000903/http://www.blacknorwhite.com/|archive-date=26 June 2015|access-date=30 October 2015}}</ref> === ਮੰਜਾਦਿਕੁਰੁ === ਅੰਜਲੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਮੰਜਾਦੀਕੁਰੂ (2008), 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਯੁੱਗ ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ। ਇਸਨੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਲਈ FIPRESCI ਅਵਾਰਡ[16] ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਭਾਰਤੀ ਡੈਬਿਊ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਹਸਨਕੁੱਟੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਮੰਜਾਦੀਕੁਰੂ ਉਰਫ ਲੱਕੀ ਰੈੱਡ ਸੀਡਜ਼ ਨੇ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਅਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਫਿਲਮ, ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਰਵੋਤਮ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ, ਸਰਵੋਤਮ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਂਡ ਜਿਊਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਅੰਜਲੀ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। SAIFF ਸਮੀਖਿਅਕ ਡਸਟਿਨ ਚਾਂਗ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ "ਫਿਲਮ ਬਚਪਨ ਦੇ ਰੰਗਾਂ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਜੂਬਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਮੇਜਰੀ ਇੰਨੀ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਸੁੰਘ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਨਿਰਮਾਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਕਾਰਨ ਮੰਜਾਦਿਕੁਰੂ ਦੇ ਪੋਸਟ-ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਨੂੰ 4 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਜਲੀ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਲਿਟਲ ਫਿਲਮਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ 2012 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਪਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਉੱਤੇ ਸੀਮਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ। === ਕੇਰਲ ਕੈਫੇ === ਜਦੋਂ ਮੰਜਾਦਿਕੁਰੂ ਹੋਲਡ 'ਤੇ ਸੀ ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਥੀਏਟਰ ਰਿਲੀਜ਼ - ਕੇਰਲਾ ਕੈਫੇ (2009), ਫਿਰ ਕੈਪੀਟਲ ਥੀਏਟਰ, ਰੰਜੀਤ ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਪਹਿਲੀ ਮਲਿਆਲਮ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਫ਼ਿਲਮ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਹੈਪੀ ਜਰਨੀ' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਜਗਤੀ ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਨਿਥਿਆ ਮੇਨੇਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈਪੀ ਜਰਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ IFFK 2009 ਵਿੱਚ NETPAC ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 'ਹੈਪੀ ਜਰਨੀ' ਨੂੰ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। === ਉਸਤਾਦ ਹੋਟਲ === ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਅਨਵਰ ਰਸ਼ੀਦ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉਸਤਾਦ ਹੋਟਲ (2012) ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਲਿਖੇ। ਉਸਤਾਦ ਹੋਟਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਡਰਾਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਅਪੀਲ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਉਸਤਾਦ ਹੋਟਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਜਲੀ ਨੇ 60ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ (ਸੰਵਾਦ) ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਸ ਅਤੇ ਵਨੀਤਾ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਲੇਖਕ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। === ਬੰਗਲੌਰ ਡੇਜ਼ === 2014 ਵਿੱਚ ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਡੇਜ਼ (2014) ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਤਿੰਨ ਮਲਿਆਲੀ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬੰਗਲੌਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫ਼ਲ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਸੈਨਸੀਬਲ ਸਿਨੇਮਾ ਬਣਾਇਆ। ਦਲੇਰ ਸਲਮਾਨ, ਨਿਵਿਨ ਪੌਲੀ, ਨਜ਼ਰੀਆ ਨਾਜ਼ਿਮ, ਫਹਾਦ ਫਾਜ਼ਿਲ, ਪਾਰਵਤੀ ਤਿਰੂਵੋਥ, ਨਿਥਿਆ ਮੇਨੇਨ, ਈਸ਼ਾ ਤਲਵਾਰ, ਕਲਪਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਅਨਵਰ ਰਸ਼ੀਦ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਵੀਕੈਂਡ ਬਲਾਕਬਸਟਰਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੰਗਲੌਰ ਡੇਜ਼ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ "ਸੁਪਰ ਬੰਪਰ ਮੈਗਾ ਹਿੱਟ" ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਮਲਿਆਲੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਐਂਟਰੀ ਪੁਆਇੰਟ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। === ਕੂਡੇ === ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਕੂਡੇ (2018) ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਤਸੱਲੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ, ਪਾਰਵਤੀ, ਨਜ਼ਰੀਆ ਨਾਜ਼ਿਮ ਅਤੇ ਰੰਜੀਤ ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਾਵਿਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੂਡੇ ਸਚਿਨ ਕੁੰਡਲਕਰ ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ 'ਹੈਪੀ ਜਰਨੀ' ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰੂਪਾਂਤਰ ਸੀ ਪਰ ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਲਿਆਇਆ। === ਹੋਰ ਕੰਮ === ਅੰਜਲੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਸਪੀਕਰ ਹੈ ਜੋ TED, TISS, TIE ਗਲੋਬਲ, CII, KSUM, ਅਤੇ IGCE ਵਰਗੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ, ਭਾਈਚਾਰੇ, ਲਿੰਗ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ, ਉੱਦਮਤਾ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਜਲੀ IFFK, MAMI, IFP ਅਤੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਜਿਊਰੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੰਜਲੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ [33] ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ,[ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਅਤੇ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਬਾਰੇ ਬਲੌਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। === ਥੀਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ === ਅੰਜਲੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ, ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਅਨੁਭਵ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮੀਰਾ ਨਾਇਰ, ਪਦਮਰਾਜਨ, ਕੀਸਲੋਵਸਕੀ, ਰਾਬਰਟ ਓਲਟਮੈਨ, ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਮੈਰੀਅਨ ਹੈਂਸਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਾਇਦੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਉਲਟ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੰਜਲੀ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਆਨ-ਸਕਰੀਨ ਚਿੱਤਰਣ ਵਿੱਚ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਬਾਰੇ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹੈ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ! class="unsortable" scope="col" | ਨੋਟਸ |- | 2000 | ''ਕਾਲਾ ਨਾ ਹੀ ਚਿੱਟਾ'' | {{Ya}}| {{Ya}} | ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ |- | 2009 | ''ਕੇਰਲ ਕੈਫੇ'' | {{Ya}}| {{Ya}} | ਹੈਪੀ ਜਰਨੀ ਖੰਡ <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/kerala-caf-review-malayalam-pclxtkiedhaca.html|title=Review: Kerala Cafe|website=[[Sify]]|access-date=2021-12-01|archive-date=2016-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701144138/http://www.sify.com/movies/kerala-caf-review-malayalam-pclxtkiedhaca.html|dead-url=yes}}</ref> |- | rowspan="2" | 2012 | ''ਮੰਜਾਦਿਕੁਰੁ'' | {{Ya}}| {{Ya}} | <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article1436833.ece|title=Seeds of a success story|date=26 December 2008|work=[[The Hindu]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | ''ਉਸਤਾਦ ਹੋਟਲ'' | {{Na}}| {{Ya}} | <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3554610.ece|title=Beachside hotel|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=21 June 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=29 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20120727220320/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3554610.ece|archive-date=27 July 2012}}</ref> |- | 2014 | ''ਬੰਗਲੌਰ ਦਿਨ'' | {{Ya}}| {{Ya}} | <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/Anjali-Menons-movie-is-Bangalore-Days/articleshow/29295005.cms|title=Anjali Menon's movie is Bangalore Days|date=24 January 2014|website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | 2018 | ''ਕੂਡੇ'' | {{Ya}}| {{Ya}} | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/anjali-menons-film-with-prithviraj-parvathy-and-nazriya-titled-koode/articleshow/64543137.cms|title=Anjali Menon's movie is Koode|website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | 2021 | ''ਰਸਾ'' | {{Ya}}| {{Ya}} | ਐਨਡੀਐਫਸੀ ਫ਼ਿਲਮਬਾਜ਼ਾਰ |} == ਅਵਾਰਡ == {| class="wikitable" !ਅਵਾਰਡ ! ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮ |- | ਸਰਵੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ <ref>{{Cite web|url=http://www.iffk.keralafilm.com/hassankutti.htm|title=:: IFFK 2008|publisher=Iffk.keralafilm.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217002125/http://www.iffk.keralafilm.com/hassankutti.htm|archive-date=17 February 2015|access-date=2014-12-30}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/Parque-Via-wins-best-film-award/article15364448.ece|title=Parque Via wins best film award|date=2008-12-20|work=The Hindu|access-date=2018-05-29|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> | rowspan="2" | 2008 | rowspan="2" | ''ਮੰਜਾਦਿਕੁਰੁ'' |- | ਸਰਵੋਤਮ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ <ref>{{Cite web|url=http://www.fipresci.org/awards/awards/awards_2008.htm|title=Awards - Festival Awards 2008|publisher=Fipresci|archive-url=https://web.archive.org/web/20141008115307/http://www.fipresci.org/awards/awards/awards_2008.htm|archive-date=8 October 2014|access-date=2014-12-30}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.fipresci.org/festivals/archive/2008/kerala/lucky_red_seeds_chfujiwara.htm|title=Festival Reports - Kerala 2008 - "Lucky Red Seeds"|publisher=Fipresci|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016182426/http://www.fipresci.org/festivals/archive/2008/kerala/lucky_red_seeds_chfujiwara.htm|archive-date=16 October 2013|access-date=2014-12-30}}</ref> ਲਈ FIPRESCI ਇਨਾਮ |- | ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਵਾਦਾਂ ਲਈ 60ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite web|url=http://pib.nic.in/archieve/others/2013/mar/d2013031801.pdf|title=:: National Film Award 2012|publisher=India Government|access-date=1 May 2015}}</ref> | rowspan="2" | 2012 | rowspan="3" | ''ਉਸਤਾਦ ਹੋਟਲ'' |- | ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/kerala-state-film-awards-2014-the-complete-list-of-winners.html|title=Kerala State Awards 2014: The complete list|website=OnManorama|access-date=2019-07-31}}</ref> |- | ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ - ਸਰਵੋਤਮ ਪਟਕਥਾ <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/folk-artist-raghu-dixit-compose-songs-anjali-menon-s-next-flick-74887?amp|title=Folk artist Raghu Dixit to compose songs for Anjali Menon's next flick|date=17 January 2018|website=thenewsminute.com|access-date=2019-07-31}}</ref> | 2013 |- | ਸਰਵੋਤਮ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ (ਮੂਲ) ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ | 2014 | rowspan="5" | ''ਬੰਗਲੌਰ ਦਿਨ'' |- | ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ - ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ <ref>{{Cite web|url=http://www.filmfare.com/news/winners-of-62nd-britannia-filmfare-awards-south-9643.html|title=Filmfare Awards South|archive-url=https://web.archive.org/web/20160129092825/http://www.filmfare.com/news/winners-of-62nd-britannia-filmfare-awards-south-9643.html|archive-date=29 January 2016}}</ref> | rowspan="4" | 2015 |- | ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ - ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮ<ref>{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/17th-asianet-film-awards-mammootty-manju-warrier-win-best-actor-awards-photoswinners-list-620099|title=Asianet Film Awards|date=12 January 2015|website=[[International Business Times]]}}</ref> |- | ਵਨੀਤਾ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ - ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮ <ref>{{Cite web|url=http://news.keralaevents.in/kerala-news/vanitha-film-awards-2015-declared-telecast-on-mazhavil-manorama/|title=Vanitha Film Awards 2015|access-date=2021-12-01|archive-date=2016-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422025208/http://news.keralaevents.in/kerala-news/vanitha-film-awards-2015-declared-telecast-on-mazhavil-manorama/|dead-url=yes}}</ref> |- | SIIMA ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ - ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ<ref>{{Cite web|url=http://siima.in/siima-awards.php?year=2015&action=winners|title=SIIMA awards 2015|access-date=2021-12-01|archive-date=2015-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927095850/http://siima.in/siima-awards.php?year=2015&action=winners|dead-url=yes}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|id=3250747|name=Anjali Menon}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] tr3bvd3amna3yociet2601finn8dq2v 0 138470 848134 624232 2026-09-28T19:31:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848134 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Aruna Raje | image = | imagesize = | caption = | birth_date = 1946 | birth_place = [[Pune]], [[India]] | death_date = | death_place = | yearsactive = | birth_name = | occupation = [[Film director|Director]], [[Editor]] | othername = | website = | parents = | relatives = | spouse = Vikas Desai (divorced) | children = | awards = Five National Awards }} '''ਅਰੁਣਾ ਰਾਜੇ''' (ਜਨਮ 1946) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0707382/|title=Aruna Raje|publisher=IMDB|access-date=10 July 2015}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਅਰੁਣਾ ਰਾਜੇ ਦਾ ਜਨਮ 1946 ਵਿੱਚ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="IMDB">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0707382/|title=Aruna Raje|publisher=IMDB|access-date=10 July 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[[imdbname:0707382|"Aruna Raje"]]. IMDB<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 July</span> 2015</span>.</cite></ref> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਅਰੁਣਾ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਦੇ ਗ੍ਰਾਂਟ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ 1969 ਵਿੱਚ ਐਫ.ਟੀ.ਆਈ.ਆਈ. ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਨਾਲ ਪਾਸ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਹਿਲਾ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਬਣੀ।<ref>{{Cite web|url=http://parallelcinema.blogspot.in/2005/09/aruna-raje.html|title=Aruna Raje|publisher=Parallel Cinema|access-date=10 July 2015}}</ref> ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣਾ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਪਤੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇਸਾਈ ਨਾਲ ਅਰੁਣਾ-ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਗਿੱਧ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕੀ, ਗਹਿਰਾਈ ਅਤੇ ਸੀਤਮ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਸਖ਼ਤ ਹਿੱਟ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੁਤੰਤਰ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ [[ਮੱਲਿਕਾ ਸਾਰਾਭਾਈ]] ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਵੀ ਬਣਾਈ ਹੈ '', ਦ ਨਿਊ ਪੈਰਾਡਾਈਮ''।<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/bollywood/interview.php?id=13391076&cid=2398|title='Tum' isn't my life story: Aruna Raje|publisher=Sify|archive-url=https://web.archive.org/web/20050111203650/http://sify.com/movies/bollywood/interview.php?id=13391076&cid=2398|archive-date=11 January 2005|access-date=10 July 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050111203650/http://sify.com/movies/bollywood/interview.php?id=13391076&cid=2398 |date=11 ਜਨਵਰੀ 2005 }} {{Cite web |url=http://sify.com/movies/bollywood/interview.php?id=13391076&cid=2398 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-12-01 |archive-date=2005-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050111203650/http://sify.com/movies/bollywood/interview.php?id=13391076&cid=2398 |dead-url=unfit }}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ 5 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਅਰੁਣਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵਿਕਾਸ ਦੇਸਾਈ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ। ਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="Hindu">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/mp/2004/03/22/stories/2004032202120400.htm|title=Between You and Me|date=22 March 2004|website=[[The Hindu]]|access-date=10 July 2015}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.thehindu.com/mp/2004/03/22/stories/2004032202120400.htm "Between You and Me"] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ|The Hindu]]''. 22 March 2004<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 July</span> 2015</span>.</cite>{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=April 2021}} <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B;''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਲਿੰਕ ਰੋਟ|<span title=" Dead link tagged April 2021">dead link</span>]]''&#x5D;</span></sup></ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == '''ਲੇਖਕ''' * 2009 ''ਰੈੱਡ ਅਲਰਟ: ਦ ਵਾਰ ਵਿਦਇਨ'' (ਕਹਾਣੀ) * 2004 ''ਤੁਮ -'' ''ਏ ਡੇਂਜਰਸ ਓਬਸੇਸਨ''(ਪਟਕਥਾ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ) * 1996 ''ਭੈਰਵੀ'' (ਪਟਕਥਾ) * 1988 ''ਰਿਹਾਈ'' (ਪਟਕਥਾ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ) * 1982 ''ਸੀਤਮ'' (ਸਹਿ-ਲਿਖਤ) * 1980 ''ਗਹਿਰਾਈ'' (ਸਕ੍ਰਿਪਟ) (ਸਹਿ-ਲਿਖਤ) * 1976 ''ਸ਼ਾਕੀ'' (ਸਕ੍ਰਿਪਟ) (ਸਹਿ-ਲਿਖਤ) '''ਡਾਇਰੈਕਟਰ''' * 2019 ''ਫਾਇਰਬ੍ਰਾਂਡ'' * 2004 ''ਤੁਮ -ਏ ਡੇਂਜਰਸ ਓਬਸੇਸਨ'' * 1996 ''ਭੈਰਵੀ'' * 1993 ''ਸ਼ਾਦੀ ਯਾ..'' ''.'' (ਟੀਵੀ ਲੜੀ) * 1992 ''ਪਤਿਤ ਪਵਨ'' * 1988 ''ਰਿਹਾਈ'' * 1982 ''ਸੀਤਮ'' (ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ) * 1980 ''ਗਹਿਰਾਈ'' (ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ) * 1976 ''ਸ਼ਾਕੀ'' (ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ) '''ਸੰਪਾਦਕ''' * 2004 ''ਤੁਮ - ਏ ਡੇਂਜਰਸ ਓਬਸੇਸਨ'' * 1996 ''ਭੈਰਵੀ'' * 1988 ''ਰਿਹਾਈ'' * 1984 ''ਗਿੱਧ'' (ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਿਤ) * 1984 ''ਮਾਸੂਮ'' (ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਿਤ) * 1982 ''ਸੀਤਮ'' (ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਿਤ) * 1980 ''ਗਹਿਰਾਈ'' (ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਿਤ) * 1976 ''ਸ਼ਾਕੀ'' (ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਿਤ) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|0707382}} * ਸ਼ਿਫਟ ਫੋਕਸ 'ਤੇ [https://www.theshiftfocus.com/about-arunaraje-patil/ ਅਰੁਣਾਰਾਜੇ ਪਾਟਿਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211201164025/https://www.theshiftfocus.com/about-arunaraje-patil/ |date=2021-12-01 }} [https://www.theshiftfocus.com/ , ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211201164024/https://www.theshiftfocus.com/ |date=2021-12-01 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946]] rnt7y1yi0tm5utgj9l85xrmtmdu0ws3 0 141244 848147 838664 2026-09-28T20:16:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848147 wikitext text/x-wiki '''‘ਅਸੀਂ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ’: ਅੰਬੇਡਕਰਾਈ ਅੰਦੋਲਨ''' ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ [[ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਡਕਰ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਚ [[ਦਲਿਤ]] [[ਸਮਾਜਕ ਅੰਦੋਲਨ|ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਯੋਗ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="UCP">{{Cite web|url=http://press.uchicago.edu/ucp/books/book/distributed/W/bo17108219.html|title=We Also Made History|publisher=University of Chicago Press press.uchicago.edu|access-date=12 June 2016}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਰਮਿਲਾ ਪਵਾਰ ਅਤੇ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਮੂਨ ਦੁਆਰਾ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ 1989 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵੰਦਨਾ ਸੋਨਾਲਕਰ ਦੁਆਰਾ 2008 ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਪਹਿਲਾ ਅੰਬੇਡਕਰ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਦਲਿਤ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ 45 ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ [[ਰਮਾਬਾਈ ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਰਮਾਬਾਈ ਅੰਬੇਡਕਰ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਸੁਲੋਚਨਾਬਾਈ ਡੋਂਗਰੇ, 1942 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸ਼ਡਿਊਲਡ ਕਾਸਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੇਲੇ ਮਹਿਲਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ ਚੇਅਰ; ਅਤੇ ਸਖੁਬਾਈ ਮੋਹਿਤੇ, ਜੋ 1956 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਬੋਧੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਜੋਂ [[ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲਣ]] ਵਿੱਚ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Zubaan">{{Cite book|title=We Also Made History|last=Pawar, Urmila and Meenakshi Moon|publisher=Zubaan|year=2008|isbn=9383074744|pages=New Delhi}}</ref> ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ "ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਧਿਐਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਖਜ਼ਾਨਾ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, "ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿਚ, ਅਮੂਰਤ ਸਿਧਾਂਤਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਏ ਬਿਨਾਂ" ਖੁੱਲੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/historic-feminist-struggle/article1446525.ece|title=Historic Feminist Struggle|last=Mangai, A.|date=30 December 2008|access-date=17 June 2016|agency=The Hindu thehindu.com}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ]] my24cg8vyi8810cnyi6tcmvt8aj4ewj 0 142602 848335 617338 2026-09-29T10:30:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848335 wikitext text/x-wiki {{Infobox film festival|name=ਰੀਲ ਡਿਜਾਇਰ: ਚੇਨਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ|image=|caption=|number=|location=[[ਚੇਨਈ]], [[ਭਾਰਤ]]|language=ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|website={{URL|http://www.ciqff.org/}}}} '''ਚੇਨਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ''' ('''''ਰੀਲ ਡਿਜ਼ਾਇਰਸ: ਚੇਨਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ''''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇਹ ਇੱਕ ਤਿੰਨ-ਦਿਨ ਦਾ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.- ਇਵੈਂਟ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਡ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [[ਗੇਟੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਗੋਏਥੇ-ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ]], ਚੇਨਈ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਅਤੇ [[ਓਰੀਨਮ]] ਮੁੱਖ ਆਯੋਜਕ ਹਨ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਗਲ, ਈਸਟ-ਵੈਸਟ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਕਾਉਂਸਲਿੰਗ ਅਤੇ ਆਰ.ਆਈ.ਓ.ਵੀ. ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੈਨਲ ਚਰਚਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="hindu">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/Where-the-mind-is-without-fear/article14513160.ece|title=Where the mind is without fear|access-date=19 June 2017}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਇਹ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 2005 ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="Preeti Zachariah">{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Leisure/txYJZzdXmfdEiJGSAjPKcN/Preview-Chennai-International-Queer.html|title=Preview: Chennai International Queer|last=Preeti Zachariah|date=24 Jul 2015|access-date=22 Jul 2017}}</ref> ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸ਼ਾਰਟਸ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿੰਗਕਤਾ/ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਂਘੇ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ, ਅਪਾਹਜਤਾ, ਪਰਵਾਸੀ/ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਸਥਿਤੀ, ਜਾਤ, ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਵਰਗ, ਧਰਮ, ਉਮਰ ਅਤੇ ਨਸਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/the-genre-and-the-specific/article6249236.ece|title=The genre and the specific|last=Baradwaj Rangan|publisher=The Hindu|access-date=22 Jul 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20220615030623/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/the-genre-and-the-specific/article6249236.ece|archive-date=15 ਜੂਨ 2022|url-status=dead}}</ref><ref name="hindu"/> == 2017 == 2017 ਵਿੱਚ 12ਵੇਂ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ 27 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 12 ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 70 ਸਬਮਿਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://gaysifamily.com/2017/07/25/reel-desired-chennai-international-queer-film-festival-2017/|title=Reel Desires: Chennai International Queer Film Festival 2017|date=25 Jul 2017|access-date=15 ਜੂਨ 2022|archive-date=2 ਅਗਸਤ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802142345/https://gaysifamily.com/2017/07/25/reel-desired-chennai-international-queer-film-festival-2017/|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਇਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ.ਆਈ.ਏ. ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਰਗਰਮੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪੈਨਲ ਚਰਚਾ ਵੀ ਹੋਈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ 'ਸਾਊਥ ਆਫ਼ ਦ ਨਾਰਮ: ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ.ਆਈ.ਏ+ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ' ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/focus-on-diversity-queer-film-festival-returns-explores-asexuality-amp-more/articleshow/59784359.cms|title=Chennai: Queer film festival returns, explores asexuality and more|date=27 July 2017}}</ref> === ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ === ਸਕ੍ਰੀਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਦੇਸ਼ ! scope="col" | ਥੀਮ |- | 2017 ! scope="row" | ''ਸਿਬਜ਼ੇਨ (ਸਤਾਰਾਂ)'' | ਜਰਮਨੀ | ਲੈਸਬੀਅਨ |- | 2017 ! scope="row" | ''ਅਬਰ ਜੋੜੀ ਇਛਾ ਕਰੋ (ਇਫ ਯੂ ਡੇਅਰ ਡਿਜ਼ਾਇਰ)'' | ਭਾਰਤ | ਲੈਸਬੀਅਨ |- | 2012 ! scope="row" | ਆਲ ਅਬਾਉਟ ਅਵਰ ਫੈਮਿਲਾ | ਭਾਰਤ | ਹਿਜੜਾ |- | 2017 ! scope="row" | ਲੇਡੀਜ਼ ਐਂਡ ਜੈਂਟਲਮੈਨ <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/chennai-queer-film-festival-2017/article19370190.ece|title=Celebrating queer pride|last=Chitradeepa Anantharam|date=27 July 2017}}</ref> | ਭਾਰਤ | ਲੈਸਬੀਅਨ |- | 2016 ! scope="row" | ਕਾ ਬੋਡੀਸਕੇਪ | ਭਾਰਤ | ਗੇਅ |- | 2016 ! scope="row" | ''ਇਜ਼ ਇਟ ਟੂ ਮਚ ਟੂ ਅਸਕ?'' <ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2017/jul/26/real-queer-stories-on-reel-1633981.html|title=Real queer stories on reel|last=Abinaya Kalyanasundaram|date=26 July 2017}}</ref> | ਭਾਰਤ | ਟ੍ਰਾਂਸ ਔਰਤ |} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.ciqff.org/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [http://www.orinam.net/ ਓਰਿਨਾਮ] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] qkufd1l5lpwo1lqp8gevkngkt9d7io9 0 145486 848175 620596 2026-09-29T00:10:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848175 wikitext text/x-wiki {{Infobox book <!-- |italic title = (see above) --> | name = ਆਰਾਚਾਰ | image = Aarachaar.jpg | image_size = | caption = ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ | alt = | author = ਕੇ. ਆਰ. ਮੀਰਾ | title_orig = | translator = ਜੇ. ਦੇਵਿਕਾ | illustrator = | cover_artist = | country = [[ਭਾਰਤ]] | language = [[ਮਲਿਆਲਮ]] | series = | subject = | genre = ਨਾਵਲ | publisher = ਡੀਸੀ ਬੁੱਕਸ (ਮਲਿਆਲਮ) | publisher2 = ਹੇਮਿਸ਼ ਹਮਿਲਟਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) | pub_date = {{Start date|2012|12|}} | english_pub_date = {{Start date||}} | media_type = | pages = 552 | awards = [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]], ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਓਡਕੁਝਲ ਅਵਾਰਡ, ਵਯਾਲਰ ਅਵਾਰਡ, | isbn = 9788126439362 | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = | preceded_by_quotation_marks = | followed_by = | followed_by_quotation_marks = | wikisource = }} '''''ਆਰਾਚਾਰ''''' ਕੇਆਰ ਮੀਰਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਨਾਵਲ ਹੈ।<ref>Meena T. Pillai (30 August 2013). [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/goddess-of-death/article5072735.ece "Goddess of Death"]. ''The Hindu''. Retrieved 23 March 2014.</ref> ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ''ਮੱਧਯਮ ਵੀਕਲੀ'' ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ 53 ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ, ਨਾਵਲ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਡੀ.ਸੀ. ਬੁਕਸ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਜੇ. ਦੇਵਿਕਾ ਦੁਆਰਾ '''''ਹੈਂਗਵੂਮਨ: ਏਵਰੀਵਨ ਲਵਜ਼ ਏ ਗੁੱਡ ਹੈਂਗਿੰਗ''''' (ਹੈਮਿਸ਼ ਹੈਮਿਲਟਨ, 2014) ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ [[ਬੰਗਾਲ]] ਅਧਾਰਿਤ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਪਾਤਰ, ਚੇਤਨਾ, ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਔਰਤ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਪੇਸ਼ੇ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ [[ਐਮ ਲੀਲਾਵਤੀ|ਐੱਮ. ਲੀਲਾਵਤੀ]] ਅਨੁਸਾਰ, ''ਆਰਾਚਾਰ'' ਮਲਿਆਲਮ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ [[ਓ. ਵੀ. ਵਿਜਯਨ|ਓ.ਵੀ. ਵਿਜਯਨ]] ਦੀ ਕਲਾਸਿਕ ਰਚਨਾ ''ਖਾਸਕਿੰਤੇ ਇਤਿਹਾਸਮ'' ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>[http://www.dcbooks.com/odakkuzhal-award-presented-to-k-r-meera.html "ആരാച്ചാര്‍ മലയാളത്തിലെ ഏറ്റവും നല്ല നോവലുകളിലൊന്ന് : ഡോ. എം ലീലാവതി"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140323151417/http://www.dcbooks.com/odakkuzhal-award-presented-to-k-r-meera.html|date=2014-03-23}}. DC Books. 3 February 2014. Retrieved 23 March 2014.</ref> ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ 2013 ਦਾ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.keralasahityaakademi.org/pdf/Akademi%20Award%20-%202013_final.pdf|title=2013-ലെ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡുകൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു|date=December 2014|publisher=[[Kerala Sahitya Akademi]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613132951/http://www.keralasahityaakademi.org/pdf/Akademi%20Award%20-%202013_final.pdf|archive-date=13 June 2018|access-date=28 December 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Sahitya-Akademi-award-for-Meeras-Aarachar/articleshow/45583043.cms|title=Sahitya Akademi award for Meera's 'Aarachar'|date=20 December 2014|work=The Times of India|access-date=23 December 2014}}</ref> ਇਸਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਓਡਕੁਝਲ ਅਵਾਰਡ,<ref>[http://www.dcbooks.com/odakuzhal-award-to-k-r-meeeras-aarachar.html "കെ ആര്‍ മീരയുടെ ആരാച്ചാറിന് ഓടക്കുഴല്‍ പുരസ്‌കാരം"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140114234501/http://www.dcbooks.com/odakuzhal-award-to-k-r-meeeras-aarachar.html|date=2014-01-14}}. DC books. 12 January 2014. Retrieved 23 March 2014.</ref> 2014 ਵਿੱਚ ਵਯਾਲਰ ਅਵਾਰਡ,<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/vayalar-award-for-kr-meera/article6493101.ece|title=Vayalar Award for Meera|date=12 October 2014|work=[[The Hindu]]|access-date=14 October 2014}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/k-r-meera-gets-vayalar-award-114101100489_1.html|title=K R Meera gets Vayalar award|date=11 October 2014|work=[[Business Standard]]|access-date=11 October 2014}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਮੁਤਾਥੂ ਵਾਰਕੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ ਲਈ 2016 ਦੇ ਡੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/meeras-hangwoman-in-dsc-prize-shortlist/article7926261.ece|title=Meera’s Hangwoman in DSC prize shortlist|date=28 November 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=5 December 2015}}</ref> == ਕਥਾਨਕ == ਕਹਾਣੀ ਜਲਾਦ ਫਣੀਭੂਸ਼ਣ ਗਰਧਾ ਮੂਲਿਕ ਦੀ ਧੀ ਚੇਤਨਾ ਗਰਧਾ ਮੂਲਿਕ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਦੇ ਚਿਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਨਿਮਤਲਾ ਘਾਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਂ, ਭਰਾ (ਰਾਮੂ ਦਾ), ਦਾਦੀ (ਠਾਕੁਮਾ) ਪਿਤਾ ਦੇ ਭਰਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਕਾਕੂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ) ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ (ਕਾਕੀਮਾ) ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ 22 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਲੱਸ ਟੂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਕਾਰਨ, ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਕਾਕੀਮਾ ਘਰ ਦਾ ਪੇਟ ਭਰਨ ਲਈ ਚਾਹ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਫਣੀਭੂਸ਼ਣ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੀਡੀਆ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਫੋਟੋ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਕਹਾਣੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿਚਦੀ ਹੋਈ ਤੁਰਦੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> * [http://www.mathrubhumi.com/news/kerala/k-r-meera-bags-sahitya-academy-award-malayalam-news-1.741303 http://www.mathrubhumi.com/news/kerala/kr-meera-bags-sahitya-academy-award-malayalam-news-1.741303] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ਡੀਸੀ ਬੁੱਕਸ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ [http://onlinestore.dcbooks.com/books/aarachar ''ਅਰਾਚਾਰ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331010613/https://onlinestore.dcbooks.com/books/aarachar |date=2019-03-31 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲ]] b50a3101znnus45eh83nftc6w7de8j0 0 145613 848208 620374 2026-09-29T02:10:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848208 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਕਿਤਾਬ|name=ਉਲ੍ਕਾ|author=ਨਿਹਾਰ ਰੰਜਨ ਗੁਪਤਾ|country=[[ਭਾਰਤ]]|language=[[ਬੰਗਾਲੀ]]|genre=|publisher=|isbn=}} '''''ਉਲਕਾ''''' 1959 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਿਹਾਰ ਰੰਜਨ ਗੁਪਤਾ ਦਾ ਇੱਕ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਨਾਵਲ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.266127|title=Ulka|last=Gupta|first=Niharranjan|date=1959}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thefinancialexpress.com.bd/national/ancestral-house-of-nihar-ranjan-gupta-lies-abandoned-in-narail-1509374821|title=Ancestral house of Nihar Ranjan Gupta lies abandoned in Narail|last=Express|first=The Financial|website=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]|access-date=3 January 2022}}</ref> ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ''ਉਲਕਾ'' ਦੇ ਕਥਾਨਕ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/sivaji-ganesan-deiva-magan-turns-50/article29341412.ece|title=50 Years of 'Deiva Magan': Why Sivaji Ganesan still matters...|last=Raman|first=Mohan V.|date=5 September 2019|work=[[The Hindu]]|access-date=3 January 2022|author-link=Mohan Raman}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O7MsEAAAQBAJ&dq=Ulka+film%2C+Nihar+ranjan&pg=PT137|title=Bengali Offbeat Cinema: After Satyajit Ray|last=Ray|first=Bibekananda|publisher=Publications Division Ministry of Information & Broadcasting|isbn=978-93-5409-049-3}}</ref> == ਸਾਰ == ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਆਦਮੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜੁੜਨ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। == ਰੂਪਾਂਤਰ == * ''ਥਾਈ ਕਰੂਲੂ'' (1962) * ''ਮੇਰੀ ਸੂਰਤ ਤੇਰੀ ਆਂਖੇ'' (1963) <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Meri-Surat-Teri-Ankhen-1963/article15377386.ece|title=Meri Surat Teri Ankhen (1963)|date=11 February 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=3 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103091827/https://www.thehindu.com/features/cinema/Meri-Surat-Teri-Ankhen-1963/article15377386.ece|archive-date=3 ਜਨਵਰੀ 2022|url-status=dead}}</ref> * ''ਥਾਇਨ ਕਰੁਣਾਈ'' (1965) * ''ਦੇਵਾ ਮਗਨ'' (1969) <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/revisiting-five-best-performances-of-sivaji-ganesan-on-his-19th-death-anniversary/story-Cg6iHHVPECWKs1ephPB4yM.html|title=Revisiting five best performances of Sivaji Ganesan on his 19th death anniversary|date=21 July 2020|website=[[Hindustan Times]]|access-date=3 January 2022}}</ref> * ''ਰਕਤਾ ਸੰਬੰਧਮ'' (1984) * ''ਥਾਈ ਮਮਥੇ'' (1985) == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [[iarchive:in.ernet.dli.2015.266127|ਪੁਰਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ''ਉਲਕਾ'']] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲ]] rnjxigxk9m8subbn9ydipj0l8o6v3jk 3 145731 848333 620846 2026-09-29T10:14:39Z Dr Baldev Singh cheema keolpuri 62208 /* Dr. Baldev Singh Cheema of village Kewal, district Sirsa lived a life of poverty and passed 10th and 12th class with great difficulty. He wanted to become a historian since childhood, despite difficulties, he passed MA in History and Punjabi and then obtained M.Phil. degree in History. After that he joined Guru Gobind Singh Degree College Talwandi Sabo as an Assistant professor in History. Dr. Ranbir Singh Kingra, Principal of Guru Gobind Singh Degree College, encouraged him to do PhD. He... 848333 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Dr. Baldev Singh Cheema kewal}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:35, 4 ਨਵੰਬਰ 2022 (UTC) == Dr. Baldev Singh Cheema of village Kewal, district Sirsa lived a life of poverty and passed 10th and 12th class with great difficulty. He wanted to become a historian since childhood, despite difficulties, he passed MA in History and Punjabi and then obtained M.Phil. degree in History. After that he joined Guru Gobind Singh Degree College Talwandi Sabo as an Assistant professor in History. Dr. Ranbir Singh Kingra, Principal of Guru Gobind Singh Degree College, encouraged him to do PhD. He obtained Ph D degree in History from OPJ University Rajasthan on the topic Development of Sikh Institutions. He gave the above subject the form of a book. Nowadays he is teaching in Guru Gobind Singh Degree College. It is a matter of cause that Dr. Baldev Singh Cheema has honour to gave his thesis a form of book for us . In this thesis, various organizations such as Sangat Pangat, Manji Sanstha, Masand Sanstha, Daswand Sanstha and Khalsa Panth Sanstha have been systematically analyzed. Refutation of difference, contradiction of high and low, religious differences means, to introduce the relevant readers. In this book, for the first time, the earth touched by the feet of Sri Guru Gobind Singh Sahib, ( Kewal) keol Gurdwara Pantara Sahib was mentioned. The most important thing in this book is that all the phases of Sri Guru Gobind Singh Sahib Talwandi Sabo (October 30, 1706 AD) to Nanded Sahib (October 9, 1708 AD) have been mentioned. The first phase of Guru Sahib has been set up in the village of ( Kewal) keol . == Dr. Baldev Singh Cheema of village Kewal, district Sirsa lived a life of poverty and passed 10th and 12th class with great difficulty. He wanted to become a historian since childhood, despite difficulties, he passed MA in History and Punjabi and then obtained M.Phil. degree in History. After that he joined Guru Gobind Singh Degree College Talwandi Sabo as an Assistant professor in History. Dr. Ranbir Singh Kingra, Principal of Guru Gobind Singh Degree College, encouraged him to do PhD. He obtained Ph D degree in History from OPJ University Rajasthan on the topic Development of Sikh Institutions. He gave the above subject the form of a book. Nowadays he is teaching in Guru Gobind Singh Degree College. It is a matter of cause that Dr. Baldev Singh Cheema has honour to gave his thesis  a form of book for us . In this thesis, various organizations such as Sangat Pangat, Manji Sanstha, Masand Sanstha, Daswand Sanstha and Khalsa Panth Sanstha have been systematically analyzed.  Refutation of difference, contradiction of high and low, religious differences means, to introduce the relevant readers.  In this book, for the first time, the earth touched by the feet of Sri Guru Gobind Singh Sahib,  ( Kewal) keol Gurdwara Pantara Sahib was mentioned.  The most important thing in this book is that all the phases of Sri Guru Gobind Singh Sahib Talwandi Sabo (October 30, 1706 AD) to Nanded Sahib (October 9, 1708 AD) have been mentioned.  The first phase of Guru Sahib has been set up in the village of ( Kewal) keol . [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Dr Baldev Singh cheema keolpuri|Dr Baldev Singh cheema keolpuri]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Dr Baldev Singh cheema keolpuri|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:14, 29 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) ouo5o1eo1vg8b4jop5psjy0hwu9ikqi 0 146575 848132 624022 2026-09-28T19:20:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848132 wikitext text/x-wiki {{Infobox book <!-- |italic title = (see above) --> | name = ਅਰਬੀ ਪੋਨੂੰ <br>(ਦ ਅਰਬ ਗੋਲਡ) | image = Arabi Ponnu.jpg | image_size = | caption = | alt = | author = [[ਐਮ ਟੀ ਵਾਸੂਦੇਵ ਨਾਇਰ|ਐਮ ਟੀ ਵਾਸੂਦੇਵਨ ਨਾਇਰ]]<br>[[ਐਨ ਪੀ ਮੁਹੰਮਦ]] | title_orig = അറബിപ്പൊന്ന് | translator = ਪੀ. ਕੇ. ਰਵਿੰਦਰਨਾਥ | illustrator = | cover_artist = | country = [[ਭਾਰਤ]] | language = [[ਮਲਿਆਲਮ]] | series = | subject = | genre = ਨਾਵਲ | publisher = ਡੀ.ਸੀ. ਬੁੱਕਸ | publisher2 = | pub_date = {{Start date|1960|||}} | english_pub_date = 1993 | media_type = ਪ੍ਰਿੰਟ | pages = 440 | awards = | isbn = 978-81-713-0516-2 | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = | preceded_by_quotation_marks = | followed_by = | followed_by_quotation_marks = | wikisource = }} '''''ਅਰਬੀ ਪੋਨੂ''''' ਇੱਕ [[ਮਲਿਆਲਮ]] [[ਨਾਵਲ]] ਹੈ, ਜੋ [[ਐਮ ਟੀ ਵਾਸੂਦੇਵ ਨਾਇਰ|ਐਮ ਟੀ ਵਾਸੂਦੇਵਨ ਨਾਇਰ]] ਅਤੇ [[ਐਨ ਪੀ ਮੁਹੰਮਦ]] ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਥੀਮ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਅਰਬ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਦਾ ਹੈ। == ਪਿਛੋਕੜ == ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਸ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋ ਲੇਖਕਾਂ-ਐਮ.ਟੀ. ਵਾਸੂਦੇਵਨ ਨਾਇਰ ਅਤੇ ਐਨ.ਪੀ. ਮੁਹੰਮਦ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ 1954 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨਿੱਜੀ ਸਬੰਧ ਬਣਾ ਲਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਐਨ.ਪੀ. 25 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਐਮ.ਟੀ. ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਉਭਰਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਮੁਲਾਕਾਤ ਬਾਰੇ, ਐਮ.ਟੀ. ਨੇ ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ]]'' ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਚਾਹ ਪੀਤੀ ਸੀ।" ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 1956 ਵਿੱਚ, ਐਮ.ਟੀ. ਕਾਲੀਕਟ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਐਨ.ਪੀ. ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਏ। ਐਮ.ਟੀ. ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਐਨ.ਪੀ. ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਖਰੜਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ।<ref>R. Madhavan Nair (4 January 2003). [http://www.thehindu.com/2003/01/04/stories/2003010402780400.htm "NP and MT - a unique bond"] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}. ''[[The Hindu]]''. Retrieved 10 September 2017.</ref> ਯੂਜੀਨ ਬਰਡਿਕ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਜੇ. ਲੇਡਰਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ, ''ਦ ਅਗਲੀ ਅਮਰੀਕਨ'' ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਦੇ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>[http://www.thehindu.com/2005/01/04/stories/2005010411700300.htm "N.P. Mohammed remembered"] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}. ''[[The Hindu]]''. 4 January 2005. Retrieved 10 September 2017.</ref> ''ਅਰਬੀ ਪੋਨੂੰ'' ਲਿਖਣ ਲਈ, ਇਹ ਜੋੜੀ ਲਗਭਗ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਮਲੱਪੁਰਮ ਦੇ ਕਰੂਵਰਕਕੁੰਡੂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/sunday/2020/07/11/sunday-60th-anniversary-for-arabipponnu.html|title=‘അറബിപ്പൊന്നി’ന് 60 വയസ്സ്.|last=Premkumar|first=E.K|website=manoramaonline.com|publisher=Manorama|access-date=28 September 2020|ref=Published on 12 July 2020}}</ref> == ਸੰਖੇਪ ਸਾਰ == ਅਰਬ ਲੋਕ ਕਾਲੀਕਟ, ਸੱਚ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਤਸਕਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਖਜੂਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖਜੂਰਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਢਾਬੇ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਸੱਚ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਬਣ ਗਈ। ਕੋਆ, ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ, ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਅਰਬੀ ਸੋਨੇ, ਅਫੀਮ, ਤਸਕਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਬਦਬੂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਬਦਬੂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੇਪੋਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕ ਚੀਨੀ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਅਫੀਮ ਲੱਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਧੋਖੇ ਅਤੇ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਆਦਮੀ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਨਾਵਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲ]] 9o7txhkt6lay3nrq37n4y3dgynr3haz 0 149927 848275 815791 2026-09-29T06:37:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848275 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Thrissur_Music_and_Drama_Academy.jpg|thumb| ਕੇਰਲ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਅਕੈਡਮੀ, ਤ੍ਰਿਸੂਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Folksong performance of Desathudi Folkgroup, Pattambi.jpg|thumb| ਦੇਸਾਥੁਡੀ ਫੋਕਗਰੁੱਪ, ਪੱਟੰਬੀ, ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ]] [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਮਲਿਆਲਮ [[ਕਵਿਤਾ]] ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਵਿਤਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। [[ਗੀਤ|ਗੀਤਾਂ]] ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Kerala Charithram|last=Sreedhara Menon|first=A.|publisher=D.C. Books|location=Kottayam, Kerala|page=494}}</ref> ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਇਸ ਤੱਥ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਸੰਗੀਤਕ [[ਕਵਿਤਾ]] ਦਾ ਵਿਕਾਸ [[ਗਦ|ਗੱਦ]] ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ। == ਇਤਿਹਾਸ ==   [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਲਿਖਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ''ਐਡਕਲ - 5'' ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ (ਕਰੀਬ 4ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.) ਹੈ। ਮਲਿਆਲਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ''ਨਾਦਾਨ ਪੱਟੂ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗੀਤ * [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ''[[ਮਨਿਪ੍ਰਵਾਲਮ|ਮਨੀਪ੍ਰਵਲਮ]]'', ਜਿਸ ਨੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। * ਦੇਸੀ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਲੋਕ ਗੀਤ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਮਲਿਆਲਮ ਕਵਿਤਾ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਪਯੋਗੀ ਡੇਟਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਫਿਊਜ਼ਨ ਦੀਆਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ। ''ਪੱਟੂ'' ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ, ''ਰਾਮਾਚਰਿਤਮ'' ਅਤੇ ''ਵੈਸ਼ਿਕਤੰਤਰ'', ਦੋਵੇਂ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ। == ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ == [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਸੰਗੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਪਨਾ ਸੰਗੀਤਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਪਾਨਾ ਸੰਗੀਤਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਕੇਰਲ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੋਪਨਮ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਕਾਲ਼ੀ ਮਾਤਾ|ਕਾਲੀ]] ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋਪਨਮ ਜੈਦੇਵ ਦੀ [[ਗੀਤ ਗੋਵਿੰਦ|ਗੀਤਾ ਗੋਵਿੰਦਾ]] ਜਾਂ [[ਅਸਟਪਦੀ|ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ]] ਦੀ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਸੋਪਾਨਾ ''ਸੰਗੀਤਮ'' (ਸੰਗੀਤ), ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ''ਪਵਿੱਤਰ ਪੌੜੀਆਂ'' (ਸੋਪਾਨਮ) ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਛੋਟੇ, ਘੰਟਾ ਗਲਾਸ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਨਸਲੀ ਡਰੱਮ ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਇਡੱਕਾ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੇਂਗੀਲਾ ਜਾਂ ਧੜਕਣ ਲਈ ਸੌਖਾ ਧਾਤੂ ਗੋਂਗ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਪਨਮ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਾਰ ਅਤੇ ਪੋਠੂਵਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਬਾਲਾਵਾਸੀ (ਅਰਧ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੋਪਨਮ ਗਾਇਕ ਹਨ ਨੇਰਲੱਟੂ ਰਾਮਾ ਪੋਡੁਵਾਲ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇਦੁੰਗੜੀ ਅਤੇ ਦਾਮੋਦਰਾ ਮਾਰਰ।<ref name="Rolf 2006">{{Cite book|title=Ritual Music and Hindu Rituals of Kerala|last=Rolf|first=Killius|publisher=BR Rhythms|year=2006|isbn=81-88827-07-X|location=New Delhi}}</ref> ਕੇਰਲ ਕਰਨਾਟਿਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਵੀ ਘਰ ਹੈ। ਸਵਾਤੀ ਤਿਰੁਨਲ, ਇਰਾਯਿਮਨ ਥੰਪੀ, ਸ਼ਦਕਲਾ ਗੋਵਿੰਦਾ ਮਾਰਾਰ, ਚੇਂਬਈ ਵੈਦਿਆਨਾਥ ਭਾਗਵਤਾਰ, ਵੀ. ਦਕਸ਼ਿਣਾਮੂਰਤੀ, [[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇਜੇ]] ਯੇਸੁਦਾਸ, ਕੇਜੀ ਜਯਾਨ (ਜਯਵਿਜਯ), ਪਾਲਘਾਟ ਮਣੀ ਅਈਅਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਗੋਪਾਲਾ ਪਿੱਲਈ, ਐੱਮਡੀ ਨੈਕਰਨਾਨਨਕੰਬੋ, ਐੱਮ.ਡੀ., ਮਾਵੇਲੀਕਾਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨਕੁਟੀ ਨਾਇਰ, ਨੇਯਾਤਿਨਕਾਰਾ ਮੋਹਨਚੰਦਰਨ, ਨੇਯਤਿਨਕਾਰਾ ਵਾਸੁਦੇਵਨ, ਟੀ ਐਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ, ਟੀ ਐਸ ਨੰਦਕੁਮਾਰ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ।<ref name="Rolf 2006"/> ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ, ਬਾਲ ਉੱਘੇ ਵਾਇਲਨ ਵਿਜ਼ਾਰਡ ਐਲ. ਅਥੀਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਗਾਇਕ ਪੀ. ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਵੀ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.keral.com/movies/music.htm|title=Music|publisher=Keral.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080802081714/http://www.keral.com/movies/music.htm <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=2 August 2008|access-date=2 January 2009}}</ref> ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ == [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਖੇਤਰ ਦੇ [[ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੇਖਿਕ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਇਸਦੀ ਉੱਚ ਵਿਕਸਤ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਖਾ ਦੁਆਰਾ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਲਕਾ ਸੰਗੀਤ, ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। === ਕਥਕਲੀ ਸੰਗੀਤ === ਕਥਕਲੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮਨੀਪ੍ਰਵਲਮ ਹੈ, ਜੋ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਅਤੇ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੀਤ ਮਾਈਕ੍ਰੋਟੋਨ-ਹੈਵੀ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਦੇ-ਨੋਟ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਪਨਮ ਸ਼ੈਲੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਰਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਥਕਲੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ (ਕਈ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ)। ਸਭ ਤੋਂ ਮੋਹਰੀ ਕਲਾਕਾਰ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਾਇਰ ਸਨ। ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਰਨੂਰ, ਤ੍ਰਿਸੂਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਲਾਥੋਲ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਇਸ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਥਕਲੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਕਲਾ ਹੈ ਜੋ ਕਥਕਲੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਹੈਦਰਅਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ, ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਹੈਦਰਲੀ ਨੇ ਕਲਾ ਦੇ ਮੂਲ ਅਸੁਰ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਨਰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਗੰਗਾਧਰਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੂਲ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਲਗਭਗ ਸੀਨ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। === ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ === ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕੀ]] ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿਧਾਂਤ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਰਲ ਦਾ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਪ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.keral.com/movies/music.htm|title=Music|publisher=Keral.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080802081714/http://www.keral.com/movies/music.htm|archive-date=2 August 2008|access-date=2 January 2009}}</ref> ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੇਰਲੀ ਲੋਕ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਦਤ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 1948 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਨਿਰਮਲਾ'' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਾਕਾਰ ਪੀਜੇ ਚੈਰਿਅਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪਲੇਅ-ਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪੀ.ਐਸ. ਦਿਵਾਕਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਗੀਤ ਪੀ. ਲੀਲਾ, ਟੀਕੇ ਗੋਵਿੰਦਾ ਰਾਓ, ਵਾਸੂਦੇਵਾ ਕੁਰੂਪ, ਸੀਕੇ ਰਾਘਵਨ, ਸਰੋਜਨੀ ਮੈਨਨ ਅਤੇ ਵਿਮਲਾ ਬੀ. ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2008/04/25/stories/2008042550380400.htm|title=Family affair|last=K. Pradeep|date=25 April 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=2 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501171204/http://www.hindu.com/fr/2008/04/25/stories/2008042550380400.htm|archive-date=1 May 2008|location=Chennai, India}}</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਰੁਝਾਨ ਮਲਿਆਲਮ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਟ ਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਤਾਮਿਲ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਹ ਰੁਝਾਨ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਪਰ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਲੱਭਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣਨ, ਜੀ. ਦੇਵਰਾਜਨ, ਵੀ. ਦਕਸ਼ੀਨਮੂਰਤੀ, ਐਮ.ਐਸ. ਬਾਬੂ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇ. ਰਾਘਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਗੀਤਕਾਰ ਵਾਇਲਰ ਰਾਮਾ ਵਰਮਾ, ਪੀ. ਭਾਸਕਰਨ, ਓ.ਐਨ.ਵੀ. ਕੁਰੂਪ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਕੁਮਾਰਨ ਥੰਪੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮੁਕਾਰ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਕੇ.ਪੀ. ਉਦੈਭਾਨੂ, ਏ.ਐਮ. ਰਾਜਾ, ਪੀ. ਲੀਲਾ, ਸੰਥਾ ਪੀ. ਨਾਇਰ, ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਪੀ. ਮਾਧੁਰੀ ਅਤੇ ਐਸ. ਜਾਨਕੀ ਸਨ। ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹਨਾਂ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ (1960 ਤੋਂ 1970) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਾ ਡੇ, ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ, ਹੇਮਲਤਾ ਅਤੇ ਐਸਪੀ ਬਾਲਸੁਬ੍ਰਾਹਮਣੀਅਮ ਵਰਗੇ ਕਈ ਗੈਰ-ਮਲਿਆਲੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਨੌਸ਼ਾਦ ਅਲੀ, ਊਸ਼ਾ ਖੰਨਾ, ਐੱਮ.ਬੀ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ, ਬੰਬੇ ਰਵੀ, ਸ਼ਿਆਮ, ਬੱਪੀ ਲਹਿਰੀ, ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ, ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ, ਇਲਿਆਰਾਜਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਏ.ਰਹਿਮਾਨਸ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਉਦਯੋਗ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਨੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਪੈਟਰਨ ਸੀ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ]। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਦੌਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਐੱਮ. ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ। ਸੁਰੀਲਾ ਸੁਰੀਲਾ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਗੱਲਾਂ ਸਨ। [[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇਜੇ ਯੇਸੁਦਾਸ]], ਜਿਸਨੇ 1961 ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੀ. ਜੈਚੰਦਰਨ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕੇ.ਐਸ. ਚਿਤਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਲਿਆਲਮ ਗਾਇਕ ਬਣ ਗਏ। ਵਾਇਲਰ, ਜੀ. ਦੇਵਰਾਜਨ ਅਤੇ [[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਯੇਸੁਦਾਸ]] ਤਿਕੜੀ ਨੇ ਵੀ ਅਭੁੱਲ ਗੀਤ ਬਣਾਏ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਿਕੜੀ ਕਾਮੁਕਾਰਾ, ਤਿਰੁਨਾਨਾਰਕੁਰਚੀ ਅਤੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣਨ। ਯੇਸੂਦਾਸ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://archives.chennaionline.com/musicseason99/profile/yesudas.html|title=K.J. Yesudas|publisher=Chennai Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20111230003828/http://archives.chennaionline.com/musicseason99/profile/yesudas.html|archive-date=30 December 2011|access-date=2 January 2009}}</ref> ਉਸਨੇ ਪੀ. ਜੈਚੰਦਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇਐਸ ਚਿੱਤਰਾ]], ਜਿਸ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅੱਸੀਵਿਆਂ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਉਹ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਗੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਗਾਇਕਾ ਬਣ ਗਈ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰੁਝਾਨ ਬਦਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਛੋਹ ਵਾਲੇ ਵਧੇਰੇ ਤਾਲ-ਅਧਾਰਿਤ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮ, ਕੇਜੇ ਜੋਏ, ਜੈਰੀ ਅਮਲਦੇਵ ਆਦਿ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਆਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਧੁਨ ਅਨੁਸਾਰ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਲਈ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ 1979 ਤੋਂ 1980 ਤੱਕ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਵੀਨਦਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜੌਹਨਸਨ ਅਤੇ ਐਮਜੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਸੁਰੀਲੇ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਓਰੀਐਂਟਿਡ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੂਵਾਚਲ ਖਾਦਰ, ਕਵਲਮ ਨਰਾਇਣ ਪਾਨਿਕਰ ਅਤੇ ਬਿਚੂ ਥਿਰੂਮਾਲਾ ਵਰਗੇ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੈਥਾਪ੍ਰਮ ਦਾਮੋਦਰਨ ਨੰਬੂਥਿਰੀ, ਗਿਰੇਸ਼ ਪੁਥੇਨਚੇਰੀ ਇਸ ਸੰਗੀਤਕ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੰਨੂਰ ਰਾਜਨ, ਬੰਬੇ ਰਵੀ, ਐਸਪੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼, ਮੋਹਨ ਸੀਥਾਰਾ, ਓਸੇਪਚਨ, ਸ਼ਰਤ, ਵਿਦਿਆਧਰਨ, ਰਘੂਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸੀ। [[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ]] ਅਤੇ [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇਐਸ ਚਿਤਰਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਐਮ.ਜੀ. ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰ, ਜੀ. ਵੇਣੂਗੋਪਾਲ ਉਨੀਮੇਨਨ ਅਤੇ ਸੁਜਾਤਾ ਮੋਹਨ ਵਰਗੇ ਗਾਇਕ ਵੀ ਉਦੋਂ ਸਰਗਰਮ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਸੀ, ''ਚਿਤਰਾਮ'' (1988), ''ਹਿਜ਼ ਹਾਈਨੇਸ ਅਬਦੁੱਲਾ'' (1990), ''ਭਰਥਮ'' (1991), ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ''ਸਰਗਮ'' (1992) ਅਤੇ ''ਸੋਪਨਮ'' (1993)।  ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸੀਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਮ. ਜੈਚੰਦਰਨ, ਬਿਜੀਬਲ, ਰੇਕਸ ਵਿਜਯਨ, ਰਾਹੁਲ ਰਾਜ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਪਿੱਲੈ, ਸ਼ਾਨ ਰਹਿਮਾਨ, ਸੁਸ਼ੀਨ ਸ਼ਿਆਮ, ਜੈਕਸ ਬੇਜੋਏ, ਗੋਪੀ ਸੁੰਦਰ, ਅਲਫੋਂਸ, ਰਾਜੇਸ਼ ਮੁਰੂਗੇਸਨ, ਗੀਤਕਾਰ ਰਫੀਕ ਅਲੀ, ਅਨਵਰ ਅਹਿਮਦ।, ਬੀ ਕੇ ਹਰੀਨਾਰਾਇਣਨ, ਵਿਨਾਇਕ ਸ਼ਸੀਕੁਮਾਰ, ਵਾਇਲਰ ਸਾਰਥ, ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਵਿਨੀਤ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ, ਵਿਜੇ ਯੇਸੁਦਾਸ, ਸ਼ਵੇਤਾ ਮੋਹਨ, [[ਮੰਜਰੀ (ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ)|ਮੰਜਰੀ]] ਅਤੇ ਜਯੋਤਸਨਾ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ ਜੌਹਨਸਨ (1994, 1995), ਬੰਬੇ ਰਵੀ (1995), ਔਸੇਪਚਨ (2008), ਇਲੈਯਾਰਾਜਾ (2010), ਇਸੈਕ ਥਾਮਸ ਕੋਟੂਕਾਪੱਲੀ (2011), ਬਿਜੀਬਲ (2012) ਅਤੇ ਐਮ. 2015)। 2009 ਤੱਕ, ''ਸੁਕਰੁਥਮ'' (1994) ਦੇ ਫਿਲਮ ਸਕੋਰ ਲਈ ਜੌਹਨਸਨ ਨੂੰ 1995 ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ, ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਇਸਦੇ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਗੀਤਾਂ]] ਦੀ ਬਜਾਏ [[ਸਾਊਂਡਟਰੈਕ|ਫਿਲਮ ਦੇ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਉਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਬੰਬਈ ਰਵੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਫਿਲਮ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। 2010 ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ, ਫਿਲਮ ਸਕੋਰ ਲਈ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ: ਪਜ਼ਹਸੀ ਰਾਜਾ (2010; ਸਕੋਰ: ਇਲੈਯਾਰਾਜਾ) ਅਤੇ ਐਡਮਿੰਟੇ ਮਾਕਨ ਅਬੂ (2011; ਸਕੋਰ: ਇਸਕ ਥਾਮਸ ਕੋਟਕਪੱਲੀ)। ਰਵਿੰਦਰਨ ਨੂੰ 1992 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਭਰਥਮ'' ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਿਊਰੀ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ ਵਾਇਲਰ ਰਾਮਵਰਮਾ (1973), [[ਓ ਐਨ ਵੀ ਕੁਰੁਪ|ਓਐਨਵੀ ਕੁਰੂਪ]] (1989) ਅਤੇ ਯੂਸਫ ਅਲੀ ਕੇਚਰੀ (2001)। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ]] (1972, 1973, 1987, 1991, 1993, 2017), ਪੀ. ਜੈਚੰਦਰਨ (1986) ਅਤੇ ਐਮਜੀ ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰ (1991, 2000) ਹਨ। ਯੇਸੁਦਾਸ ਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] (1977) ਅਤੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] (1983) ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲਈ ਦੋ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸੱਤ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸ. ਜਾਨਕੀ (1981) ਅਤੇ [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ]] (1987, 1989) ਹਨ। ਚਿਤਰਾ ਨੇ ਤਾਮਿਲ (1986, 1997, 2005) ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ (1998) ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਛੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। === ਮਾਪਿਲਾ ਪੱਟੂ === ਰਾਜ ਦੇ [[ਮਾਲਾਬਾਰ (ਉੱਤਰੀ ਕੇਰਲ)|ਮਾਲਾਬਾਰ]] ਖੇਤਰ, ਵੱਡੀ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ, ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਹਸਤਾਖਰ ਸੰਗੀਤ ਧਾਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਟ੍ਰੀਮ ਵਿੱਚ ਗਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਮੈਪਿਲਾ]] ''ਪੱਟੂ'' ਵਰਗੇ ਕਈ ਰੂਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ''ਓਪਨਾ'' ਅਤੇ ''ਕੋਲ ਕਾਲੀ'' ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮੁਸਲਿਮ ਨ੍ਰਿਤ ਰੂਪਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀ। ਕਵਿਤਾ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇਸ ਧਾਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਰਬੀਮਾਲਿਆਲਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਪਿਲਾ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਸੁਹਜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਚਾਰ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਧਰਮ, ਪਿਆਰ, ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਵਰਗੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦੇ ਹਨ। === ਕੰਨਿਆ ਲੋਕ ਗੀਤ === [[ਤਸਵੀਰ:Palm_Leaf_Relics_of_Knanaya_Folk_Songs.jpg|thumb| ਕਨਾਯਾ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਪਾਮ ਲੀਫ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼]] ਕਨਾਯਾ, ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਈਸਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ, ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1910 ਵਿੱਚ ਕਨਾਯਾ ਵਿਦਵਾਨ ਪੀਯੂ ਲਿਊਕ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪਾਠ ''ਪੁਰਾਤਨ ਪੱਟੂਕਲ'' ਜਾਂ ''ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੀਤ'' ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਖੁਦ ਅਣਜਾਣ ਹੈ ਪਰ ਲੂਕ ਦੁਆਰਾ ਕਨਾਯਾ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਮ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਗਾਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਸੀਰੀਆਕ, ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਦੇ ਬੋਲ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਰਸੂਲ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਨਾਯਾ ਦਾ ਆਵਾਸ), ਬਾਈਬਲ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਚਰਚਾਂ ਦੇ ਗੀਤ, ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ. ਗੀਤ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿਕ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਰਲਾ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਖਜ਼ਾਨਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।{{Sfn|Mapleton|2010}} ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਨਾਯਾ ਦੇ ਗੀਤ ਕੋਚੀਨ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਰਚਨਾ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਪਉੜੀਆਂ ਦੇ ਅਪਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਬੋਲ ਹਨ। === ਓਤਮਥੁੱਲਾਲ ਗੀਤ === ਓਤਮਥੁੱਲਾਲ ਗੀਤ ਓਟਾਮਥੁੱਲਾਲ ਨਾਮਕ ਕਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਹਨ। ਓਟਾਮਥੁੱਲਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੱਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਥਕਲੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਉਲਟ, ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਤ ਮਲਿਆਲਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਬੋਲ ਅਜਿਹੇ ਤਾਲਾਂ 'ਤੇ ਸੈੱਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਸਧਾਰਨ ਤੋਂ ਦੁਰਲੱਭ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਓਤਮਥੁੱਲਾਲ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। === ਮਲਿਆਲਮ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ === ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ, ''ਈਸਟ ਕੋਸਟ ਵਿਜਯਨ'' ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀ ਈਸਟ ਕੋਸਟ ਆਡੀਓਜ਼ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਨਾਲ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ। ਈਸਟ ਕੋਸਟ ਵਿਜਯਨ ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਫ਼ਿਲਮੀ ਪੌਪ ਐਲਬਮ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਮੋਢੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖੁਦ ਇੱਕ ਕਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਵਿਜਯਨ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ''ਨਿਨਾਕਾਈ'' ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਗੈਰ-ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ ਲਿਖੀ, ਜੋ 1998 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>[http://www.eastcoastvijayan.in/eastcoastvijayan_home.html/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=6&Itemid=14 eastcoastvijayan.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210011434/http://www.eastcoastvijayan.in/eastcoastvijayan_home.html/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=6&Itemid=14|date=2010-02-10}}</ref> ਸੰਗੀਤ ਬਾਲਾਭਾਸਕਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬੀਜੂ ਨਰਾਇਣਨ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਗੀਤ " ''ਨਿਨੱਕੇ ਥੋਝੀ ਪੁਨਰਜਨਿਕਮ'' " ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1999 ਵਿੱਚ, ਵਿਜਯਨ 'ਨਿਨੱਕਾਈ' ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਐਲਬਮ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ 'ਆਧਿਆਮਈ' ਸੀ, ਜੋ ''ਬਾਲਾਭਾਸਕਰ'' ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਜਯਨ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇਜੇ]] ਯੇਸੁਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗੀਤ " ''ਇਨਿਆਰਕੁਮ ਅਰੋਡਮ'' " ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਿਆ। 2001 ਵਿੱਚ, ਈਸਟ ਕੋਸਟ ''ਓਰਮਾਕਾਈ'' ਦੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਮ ਜੈਚੰਦਰਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਐਲਬਮ ਦਾ ਗੀਤ " ''ਓਰਮਾਕਾਈ ਇਨਿਓਰੁ ਸਨੇਹਗੀਥਮ'' ", ਵਿਜਯਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ [[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇਜੇ ਯੇਸੁਦਾਸ]] ਅਤੇ [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇਐਸ ਚਿੱਤਰਾ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਆਲ-ਟਾਈਮ ਕਲਾਸਿਕ ਹਿੱਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਪੌਪ ਐਲਬਮਾਂ ਨੇ ਕਾਲਜ ਕੈਂਪਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਆਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਸੀ ''ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਡੇ'' । ਆਈਜ਼ਕ ਥਾਮਸ ਕੋਟੂਕਾਪੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਐਲਬਮ ਦਾ ਗੀਤ " ''ਨਿਰੰਜਾ ਮਿਝਿਯੂਮ'' " ਅਤੇ ਗਿਰੇਸ਼ ਪੁਥਨਚੇਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਕਾਲਜ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਈਸਟ ਕੋਸਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਆਡੀਓ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਫਰੰਟ ਰਨਰ ਜੌਨੀ ਸਾਗਰਿਕਾ, ਸਤਿਅਮ ਆਡੀਓਜ਼, ਮੈਗਨਮ ਆਡੀਓਜ਼ ਅਤੇ ਓਕਟੇਵ ਆਡੀਓਜ਼ ਸਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਧਿਆ। 2006 ਵਿੱਚ, ਸਤਿਅਮ ਆਡੀਓਜ਼ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਐਲਬਮ ''ਚੈਂਪਕਾਮੇ'' ਦੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਗਾਇਕੀ ਸਨਸਨੀ ਫਰੈਂਕੋ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ਿਆਮ ਧਰਮਨ ਦਾ ਉਭਾਰ ਹੋਇਆ। "ਸੁੰਦਰੀਏ ''ਵਾ'' " ਅਤੇ " ''ਚੰਬਕਾਮੇ'' " ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਹਿੱਟ ਰਹੇ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਸ਼ਾਨ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਸੀਜੂ ਸਿਵਾਨ ਅਤੇ ਦੀਪੂ ਸਕਾਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ 'ਡਿਸਿਨੋਇਸ' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਬੈਂਡ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਨੇ 'ਇਨਕਲਾਬ' ਐਲਬਮ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਐਲਬਮ ਦੇ ਗੀਤ "ਆਸ਼ਾ ਨਿਰਸ਼ਾ" ਅਤੇ "ਓ ਨੀਲਾਵੇ" ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪਿਕਚਰਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2008 ਵਿੱਚ, ਜੌਨੀ ਸਾਗਰਿਕਾ ਐਲਬਮ ''ਮੋਹਮ'' ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਅਤੇ ਸਵਰਨਲਥਾ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਨਸੂਰ ਅਹਿਮਦ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਗੀਤ " ''ਕੁਦਾਜਾਦਰੀਲ'' " ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਮਲਿਆਲੀ ਪੌਪ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੁਝਾਨ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਬੁਆਏ ਬੈਂਡਜ਼ ਦਾ ਵਾਧਾ ਸੀ। ''ਬਾਲਾਭਾਸਕਰ'' ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੁਆਏ ਬੈਂਡ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੀਤ " ''ਨੋ ਟੈਂਸ਼ਨ'' ਪਲੀਜ਼ " ਹਿੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਲ 2007 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਬੈਂਡ ''ਟੀਮ ਮਲਿਆਲੀ'' ਦਾ ਆਉਣਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਐਲਬਮ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਟੀਮ ਮਲਿਆਲੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਿਨੀਤ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ, ਜੈਕਸ ਬਿਜੋਏ, ਸ਼ਾਨ ਰਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਸਾਸੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ''ਮਲਿਆਲੀ'' ਐਲਬਮ ਦੇ ਗੀਤ " ''ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ 4'' ਏਵਰ " ਅਤੇ " ''ਮਿੰਨਲਾਝਕੇ'' " ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਹੋਏ ਸਨ।<ref>[http://malayaleethealbum.blogspot.com/ malayaleethealbum.blogspot.com]</ref> 2008 ਵਿੱਚ, ਵਿਨੀਤ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਐਲਬਮ ''ਕੌਫੀ @ ਐਮਜੀ ਰੋਡ'' ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਲਿਆਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸਲੀਮ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੀਤ " ''ਪਲਾਵੱਟਮ'' " ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਆਲ-ਟਾਈਮ ਹਿੱਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੁਆਏ ਬੈਂਡ ''ਯੁਵਾ'' ਦਾ ਉਭਾਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ''ਡ੍ਰੀਮਜ਼ਜ਼'' ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। YUVA ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਿਨੀਤ ਮੋਹਨਦਾਸ, ਸੰਤੋਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸੀਨੂ ਜ਼ਕਰਿਆ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਧੁਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਦਯੋਗ ਤਾਮਿਲ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੀਡੀਓ ਗੀਤ " ''ਰਵਿਨ ਨੀਲਾਕਯਾਲੀਲ'' " ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਾਲ 2009 ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਚਾਰਟ ਟਾਪਰ ਰਿਹਾ।<ref>[http://yuvathemusictrio.blogspot.com/ yuvathemusictrio.blogspot.com]</ref> 2010 ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਧੂ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓ " ''ਪੋਵੁਕਾਯਾਨੋ'' " ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਜੋ ਫਿਰ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। 2010 ਵਿੱਚ, ''ਐਰੋਜ਼'' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੁਆਏ ਬੈਂਡ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੋਅ ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਦੇ ਆਈਡੀਆ ਸਟਾਰ ਗਾਇਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਰੁਣ ਗੋਪਨ, ਰੋਸ਼ਨ ਐਨਸੀ, ਵਿਲੀਅਮ ਆਈਜ਼ੈਕ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਆਚਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/youth/article438776.ece |title=thehindu.com |access-date=2023-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531125423/http://www.thehindu.com/life-and-style/youth/article438776.ece |archive-date=2014-05-31 |url-status=dead}}</ref> 6 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਕਫ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਈਸਟ ਕੋਸਟ ਨਿਨਾਕਾਈ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 6ਵੀਂ ਐਲਬਮ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ''ਏਨੇਨਮ'' । ਐਲਬਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 5 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ 30 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ 60 ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।  ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਐਲਬਮ ਵਿਜੇ ਕਰੁਣ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਈਸਟ ਕੋਸਟ ਵਿਜਯਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੇ ਬਜਟ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ੀ (ਅਲੋਨ, ਲਵਡ ਐਂਡ ਲੌਸਟ), ਡੀਜੋ ਜੋਸ ਐਂਟਨੀ (ਲਾ ਕੋਚੀਨ), ਨਿਤਿਨ (ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ), ਮਿਥੁਨ ਰਾਜ (ਵਾਇਲੇਟ) ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮਲਿਆਲਮ ਐਲਬਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਗਲੋਬਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਲੇਬਲ ਸੋਨੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਯੁਵਵ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਚਿਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਜੀਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-03/news-and-interviews/31280626_1_sony-music-music-video-malayalam|title=Sony Music enters Mollywood|date=3 April 2012|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130527015100/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-03/news-and-interviews/31280626_1_sony-music-music-video-malayalam|archive-date=27 May 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-06/news-interviews/31299717_1_album-features-world-music-previous-albums|title=Make way for Yuvvh|date=6 April 2012|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120410051733/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-06/news-interviews/31299717_1_album-features-world-music-previous-albums|archive-date=10 April 2012}}</ref> ਐਲਬਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੀਤ ''ਨੇਨਜੋਡੂ ਚੇਰਥੂ'' ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੇ 3 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ [[ਯੂਟਿਊਬ]] 'ਤੇ 150,000 ਵਿਊਜ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਮਲਿਆਲਮ ਵਾਇਰਲ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.cityjournal.in/Newspaper/20120409/Metro/Metro_2.html|title=Cityjournal.in|access-date=2023-02-01|archive-date=2012-07-23|archive-url=https://archive.today/20120723012418/http://www.cityjournal.in/Newspaper/20120409/Metro/Metro_2.html|url-status=dead}}</ref> ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕੇ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਗਵਾਹ ਹਨ। ਥਾਈਕੁਡਮ ਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੀਥਾ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਵਲਮ ਨਰਾਇਣ ਪਨੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਲੋਕ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਾਭਵਨ ਮਨੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਸਮਰਥਨ ਕਾਫ਼ੀ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। === ਪੁਲੁਵਨ ਪੱਟੂ === ਕੇਰਲ ਦੇ ਪੁਲੁਵਰ ਸੱਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਸੱਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬਲੀਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ''ਪੁਲੁਵਨ ਪੱਟੂ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਪ ਮੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉੱਚ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਲੁਵਰ ਦੁਆਰਾ ਸੱਪ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਨੂੰ ਸਰਪਪੱਟੂ, ਨਾਗਮ ਪੱਟੂ, ਸਰਪਮ ਠੁੱਲਾਲ, ਸਰਪੋਲਸਵਮ, ਪੰਮਬਮ ਠੁੱਲਾਲ ਜਾਂ ਪੰਮਬੁਮ ਕਲਾਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂ ਹਨ ਕਲਾਮੇਜ਼ੁਥੂ (ਕਲਾਮ ਦੀ ਡਰਾਇੰਗ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਕਲਾ), ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ। === ਮੰਦਰ ਸੰਗੀਤ === ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪੰਚਾਰੀ ਮੇਲਮ ਅਤੇ ਪਾਂਡੀ ਮੇਲਮ ਹਨ, ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਚੀਂਡਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਲਾਥਲਮ (ਝਾਂਜ), ਕੁਜ਼ਲ ਅਤੇ ਕੰਬੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਥਾਇਮਬਾਕਾ ਹੈ - ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਕੁਝ ਚੇਂਡਾ ਖਿਡਾਰੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚੇਂਡਾ ਅਤੇ ਇਲਾਥਲਮ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੀ ਸੋਲੋ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਤਰਵਾਦਮ ਅਤੇ ਸੋਪਨਮ ਹਨ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪੰਚਵਦਯਮ ਵੀ ਹੈ, ਪੰਜ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਰਕੈਸਟਰਾ - ਮਡਲਮ, ਥਿਮਿਲਾ, ਕੋਂਬੂ, ਇਲਾਥਲਮ ਅਤੇ ਇਦੱਕਾ । == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} {{refbegin}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus - 2019|last=Chandran|first=VP|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|edition=Malayalam|location=Kozhikode}} {{refend}} == ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਸੰਗੀਤ == ਕੇਰਲ ਸੋਪਾਨ ਸੰਗੀਤਮ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਸੋਪਾਨਮ, ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀ, ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਜਡ਼੍ਹਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਦੇ ਕਲਾਮ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਜਾਪ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਜੈਦੇਵ ਦੀ ਗੀਤ ਗੋਵਿੰਦ ਜਾਂ ਅਸ਼ਟਾਪਦੀ ਦੀ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਵਧੀ। ਸੋਪਾਨ ਸੰਗੀਤਮ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਪੌੜੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ", ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੌੜੀਆਂ (ਸੋਪਾਨਮ) ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਗਰਭਗ੍ਰਹਿ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਦੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਘੰਟੇ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਢੋਲ, ਅਤੇ ਚੇਨਗਿਲਾ, ਤਾਲ ਲਈ ਇੱਕ ਧਾਤੂ ਗੰਗ ਦੇ ਨਾਲ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਸੋਪਾਨਮ ਮਰਾਰ ਅਤੇ ਪੋਥੂਵਾਲ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਬਲਵਾਸੀ (ਅਰਧ-[[ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਜਾਤੀਆਂ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੋਪਾਨਮ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨੇਰਾਲੱਟੂ ਰਾਮ ਪੋਦੁਵਲ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇਦੁੰਗਡੀ ਅਤੇ ਦਾਮੋਦਰ ਮਰਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Rolf 2006"/> ਕੇਰਲ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸਵਾਤੀ ਤਿਰੂਨਲ, ਇਰਾਇੰਮਨ ਥੰਪੀ, ਸ਼ਡਕਲਾ ਗੋਵਿੰਦਾ ਮਰਾਰ, ਚੈਂਬਾਈ ਵੈਦਿਆਨਾਥ ਭਾਗਵਤਾਰ, ਵੀ. ਦਕਸ਼ਿਨਾਮੂਰਤੀ, [[ਪੀ. ਲੀਲਾ|ਪੀ ਲੀਲਾ]], [[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ]], ਕੇ. ਜੀ. ਜਯਾਨ (ਜੈਵਿਜੈ ਪਾਲਘਾਟ ਮਨੀ ਅਈਅਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਗੋਪਾਲ ਪਿਲਾਈ, ਚੇਰਤਲਾ ਗੋਪਾਲਨ ਨਾਇਰ, ਐਮ. ਡੀ. ਰਾਮਨਾਥਨ, ਟੀ. ਵੀ. ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਐਮ. ਕੇ. ਸ਼ੰਕਰਨ ਨੰਬੂਦਿਰੀ, ਮਾਵੇਲਿਕਾਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਕੱਟੀ ਨਾਇਰ, ਨੇਯਾਤਿੰਕਰਾ ਮੋਹਨਚੰਦਰਨ, ਨੇਯਟਿੰਕਾਰਾ ਵਾਸੁਦੇਵਨ, [[ਟੀ. ਐਨ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ]] ਅਤੇ ਟੀ. ਐਸ. ਨੰਦਕੁਮਾਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤਕ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੇ ਹਨ।<ref name="Rolf 2006"/> ਨੌਜਵਾਨ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਵਿੱਚ, ਬਾਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ [[ਐੱਲ. ਅਥਿਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਗਾਇਕ ਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਵਰਗੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਅਮੀਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Music |url=http://www.keral.com/movies/music.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080802081714/http://www.keral.com/movies/music.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=2 August 2008 |access-date=2 January 2009 |publisher=Keral.com}}</ref> ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਨੇ ਕੇਰਲ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 3zy155vrtpksyzeiby70uvbc7hxtp1c 0 150134 848281 769121 2026-09-29T07:03:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848281 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Genuine_handloom_kota_doria_masterpiece.jpg|right|thumb|150x150px| ਅਸਲ ਹੈਂਡਲੂਮ ਕੋਟਾ ਡੋਰੀਆ ਮਾਸਟਰਪੀਸ]] '''ਕੋਟਾ ਡੋਰੀਆ''' ਜਾਂ '''ਕੋਟਾ''' ਡੋਰੀਆ ਇੱਕ ਹਲਕੇ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਛੋਟੇ ਬੁਣੇ ਵਰਗ ( ''ਖਾਟ'' ) ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਟਾ ਨੇੜੇ ਕੈਥੂਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਕੁਝ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਪਿਟ ਲੂਮਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਟਾ ਡੋਰੀਆ ਸਾੜੀਆਂ ਸ਼ੁੱਧ ਸੂਤੀ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਖੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਵਰਗਾਕਾਰ ਨਮੂਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਟਾ ਸਾੜੀ ਦੀ ਚੈਕਰਡ ਬੁਣਾਈ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਬੁਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਜ਼ਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਟਾ ਦੇ ਝਾਲਾ ਜ਼ਾਲਿਮ ਸਿੰਘ ਨੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਮੈਸੂਰ ਤੋਂ ਬੁਣਕਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਟਾਹ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਛੋਟੇ ਵਰਗਾਕਾਰ ਹਲਕੇ ਸੂਤੀ ਫੈਬਰਿਕ ਨੂੰ ਬੁਣਿਆ ਸੀ ਜੋ ਗ੍ਰਾਫ ਪੇਪਰ ਵਰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਗਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ। ਰਾਓ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਿੰਘ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਲਈ ਲੜਦੇ ਹੋਏ 1696 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। == ਬੁਣਾਈ == [[ਤਸਵੀਰ:Kota_Doria_GI_Mark.jpg|thumb| ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਹੈਂਡਲੂਮ ਕੋਟਾ ਡੋਰੀਆ ਉਤਪਾਦ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ]] ਕਿਉਂਕਿ ਜੁਲਾਹੇ ਮੈਸੂਰ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ '''''ਕੋਟਾ ਮਸੂਰੀਆ''''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ''ਪੈਗ'' (ਪੱਗ) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤੰਗ 8 ਇੰਚ ਦੇ ਲੂਮਾਂ 'ਤੇ ਬੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਗੌਸਮਰ ਲਾਈਟ ਸਾੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਚੌੜੇ ਲੂਮਾਂ 'ਤੇ। ਸਾੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਲਗਭਗ 20:80 ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮ ਨੂੰ ਕਪਾਹ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਆਮ ਸੂਤੀ ਰੇਸ਼ਮ ਕੋਟਾ ਡੋਰੀਆ ਮਿਸ਼ਰਣ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬੁਣੀਆਂ ਸਿਲਕ ਕੋਟਾ ਡੋਰੀਆ ਸਾੜੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ''ਬੂਟੀ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਸਾੜ੍ਹੀ 6.5 ਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਲਾਊਜ਼ ਪੀਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਜਾਵਟੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਕੋਟਾ ਡੋਰੀਆ ਸਾੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਬੁਣਿਆ ਗਿਆ GI ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਅਸਲ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਧਾਗੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੋਟਾ ਡੋਰੀਆ ਜਾਂ ਕੋਟਾ ਡੋਰੀਆ ਸਾੜ੍ਹੀਆਂ ਸੂਰਤ ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਪਾਵਰ ਲੂਮਾਂ 'ਤੇ ਬਣੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕੀਤੀਆਂ, ਕਢਾਈ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੈਬਰਿਕ ਨੂੰ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਫੈਬਰਿਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਤੇ ਸਟੋਲ ਅਤੇ ਦੁਪੱਟੇ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਮੈਸੂਰ ਰੇਸ਼ਮ * [[ਮਸਲਿਨ (ਪਹਿਰਾਵਾ)|ਮੁਲਮੂਲ]] * [[ਖਾਸਾ (ਕਪੜਾ)|ਖਾਸਾ (ਕੱਪੜਾ)]] * [[ਤਨਸੁਖ ਕੱਪੜਾ|ਤਨਸੁਖ ਕਪੜਾ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20151018062717/http://www.boutiquesoncart.com/product-categories/sarees ਕੋਟਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ] * [https://web.archive.org/web/20120630202317/http://www.thehindu.com/arts/crafts/article3356240.ece ਦਸਤਕਾਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ] * [https://getshoppings.com/product-category/sarees/kota-doriya-saree/ ਹੈਂਡ ਬਲਾਕ ਪ੍ਰਿੰਟਿਡ ਕੋਟਾ ਡੋਰੀਆ ਸਾੜੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230203081657/https://getshoppings.com/product-category/sarees/kota-doriya-saree/ |date=2023-02-03 }} '''ਪੀਲੀਲੁਗਦੀ - ਕੋਟਾ ਡੋਰੀਆ ਸਾੜੀਆਂ''' * [http://www.kotaheritagesociety.in/khs/kota-doria.html ਕੋਟਾ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸੋਸਾਇਟੀ] * [http://www.kotadoriya.in ਕੋਟਾ ਡੋਰੀਆ ਸਾੜੀਆਂ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * https://kotacityblog.com/kota-doria/#introduction-kota-doria {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230203081651/https://kotacityblog.com/kota-doria/#introduction-kota-doria |date=2023-02-03 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ]] e3foomtsddo4ggri8qj8lq8enil22u3 0 150265 848276 634265 2026-09-29T06:37:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848276 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Thiruvathira_Kali_During_Onam.jpg|thumb| ਕੇਰਲਾ ਸਾੜੀ ਪਹਿਨੀ ਔਰਤਾਂ]] '''ਕੇਰਲ ਸਾੜ੍ਹੀ''' (ਸੈੱਟ-ਸਾੜੀ) ({{Lang-ml|കേരള സാരി}}) ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਭਾਰਤ|ਕੇਰਲਾ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੱਪੜਾ ਹੈ। == ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਆਥੁਮ == [[ਤਸਵੀਰ:Scene_from_Gajendra_Moksha_Mural_in_Krishnapuram,_1730_CE.jpg|thumb| 2-ਪੀਸ ਸਾੜੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਔਰਤਾਂ, ਕੇਰਲਾ ਮੂਰਲ, 1730 ਈ.]] ਇਹ ਇੱਕ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ''ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਆਥਮ'' ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਆਥਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਆਥਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋ-ਟੁਕੜੇ ਕੱਪੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੇਰਲਾ ਸਾੜੀ ਨੂੰ ਦੋ-ਟੁਕੜੇ ਮੁੰਡਮ ਨੀਯਾਥਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਨਵੀ ਡ੍ਰੈਪ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਕੇਰਲਾ ਸਾੜ੍ਹੀ ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਆਥਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਮਲਿਆਲੀ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ [[wiktionary:quasi-|ਅਰਧ]] ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਆਥਮ ਵਜੋਂ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਚੇ ਹੋਏ ਮੱਧਕਾਲੀ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ-ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਇੱਕ-ਪੀਸ ਮੁੰਡਮ, ਸਿੰਗਲ-ਪੀਸ ਸਾੜ੍ਹੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਓਵਰ-ਲੈਪਿੰਗ ਪਲੇਟ ਹਨ ਜੋ ਅੱਜ [[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ]] ਡਾਂਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ-ਪੀਸ ਮੁੰਡਮ-ਨੇਰੀਆਥਮ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਕੇਰਲਾ ਸਾੜੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ।<ref>Wall paintings in North Kerala, India: 1000 years of temple art, Albrecht Frenz, Ke. Ke Mārār, page 93</ref><ref name="Boulanger">Boulanger 1997, Ghurye 1951</ref><ref name="Mukulika">Miller, Daniel & Banerjee, Mukulika; (2004) "The Sari", Lustre press / Roli books</ref> == ਬੁਣਾਈ ਕੇਂਦਰ == ਬਲਰਾਮਪੁਰਮ, ਚੇਂਦਾਮੰਗਲਮ ਅਤੇ ਕੁਥਮਪੁਲੀ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾੜੀ ਬੁਣਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਕਲੱਸਟਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਟੈਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਕਸਾਵੂ ਸਾੜੀਆਂ ਦੀ ਬੁਣਾਈ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ ਜੋ ਇਸਦੀਆਂ ਚਿੱਟੇ ਸੂਤੀ ਜਾਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। . ਬਲਰਾਮਪੁਰਮ ਕਲੱਸਟਰ ਦੇ ਬੁਣਕਰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਸਾਵੂ ਸਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੰਡੂ ਬੁਣਦੇ ਹਨ। ਬਲਰਾਮਪੁਰਮ ਕਲੱਸਟਰ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਿਨਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੂਤੀ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਧਾਗੇ ਤੋਂ ਬੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Preserving the famous legacy of weavers in Balaramapuram in Kerala capital https://www.thehindu.com/life-and-style/preserving-the-famous-legacy-of-weavers-in-balaramapuram-in-kerala-capital/article32413618.ece</ref> ਚੰਦਮੰਗਲ, ਦੂਜਾ ਸਮੂਹ, ਸੂਤੀ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਧਾਰੀਦਾਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਬੁਣਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਲਰਾਮਪੁਰਮ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ ਪਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਘੱਟ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਨਾਲ. ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੇਦਾਮੰਗਲਮ ਵਿੱਚ ਬੁਣਾਈ ਨੂੰ ਪਾਲੀਅਮ ਕਬੀਲੇ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਲੀਥ ਅਚਨਸ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੋਚੀ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਵਿਰਾਸਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਚੇਂਦਮੰਗਲਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੇਵਾਂਗਾ ਚੇਤਰੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ।<ref>Chendamangalam sari: a saga of hope and resilience https://www.thehindu.com/life-and-style/fashion/chendamangalam-sari-a-saga-of-hope-and-resilience/article32647783.ece</ref><ref>Read about the regained looms of Chendamangalam https://www.thehindu.com/society/keralas-design-community-got-together-to-bat-for-chendamangalam-handloom-in-2019/article30358790.ece</ref> ਕੁਥਮਪੁਲੀ ਕਲੱਸਟਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 500 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ [[ਮੈਸੂਰ ਦਾ ਰਾਜ|ਮੈਸੂਰ]] ਤੋਂ ਕੇਰਲ ਆਏ ਸਨ। ਕੁਥਮਪੁਲੀ ਦੇ ਜੁਲਾਹੇ ਕੋਚੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਆਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਬੁਣਦੇ ਸਨ। ਕੁਥਮਪੁਲੀ ਬੁਣਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਦੂਜੇ ਦੋ ਕਲੱਸਟਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪੈਟਰਨ, ਬਾਰਡਰ ਅਤੇ ਨਮੂਨੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/881619/for-500-years-a-kannadiga-community-of-weavers-has-produced-keralas-iconic-white-and-gold-saree|title=For 500 years, a Kannadiga community of weavers has produced Kerala's iconic white and gold saree|last=George|first=Anubha|date=6 October 2018|work=Scroll.in|access-date=1 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701100352/https://scroll.in/magazine/881619/for-500-years-a-kannadiga-community-of-weavers-has-produced-keralas-iconic-white-and-gold-saree|archive-date=1 July 2021|location=}}</ref> == ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਹਿਰਾਵਾ == [[ਤਸਵੀਰ:തിരുവാതിര_കളി.JPG|thumb| ਤਿਰੂਵਤੀਰਕਲੀ ਡਾਂਸਰਾਂ ਨੇ ਕੇਰਲ ਸਾੜੀ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ।]] ਕੇਰਲਾ ਸਾੜੀ ਨੂੰ ਮਲਿਆਲੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਹਿਰਾਵਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Boulanger">Boulanger 1997, Ghurye 1951</ref> ਕੇਰਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਾਦੇ ਚਿੱਟੇ ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਥਮ ਦੇ ਉਲਟ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਅਪੀਲ ਮਲਿਆਲੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਆਈ ਹੈ। ਸਾੜ੍ਹੀ [[ਓਣਮ|ਓਨਮ]] ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰਮ ਪਸੰਦੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਵਿੱਚ ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।<ref name="Hindu2016a">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/say-it-in-gold-and-offwhite/article9104929.ece|title=Say it in gold and off-white|date=2016-09-14|work=The Hindu|location=Kochi, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103601/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Say-it-in-gold-and-off-white/article14636670.ece|archive-date=2023-08-22|access-date=2023-02-04|url-status=dead}}</ref> == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ [[ਰਾਜਾ ਰਵੀ ਵਰਮਾ]] ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਥਮ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਕਈ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਆਥੁਮ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ 'ਨਿਵੀ ਸਾੜੀ' ਜਾਂ 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਰੇਪ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਹਿੰਦੀ ਨੀਵੀ ਸਾੜੀ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Miller">Miller & Banerjee 2004</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਸਾੜ੍ਹੀ]] * ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਆਥੁਮ * [[ਮੁੰਡੂ (ਪਹਿਰਾਵਾ)|ਮੁੰਡੂ]] == ਨੋਟਸ == {{ਹਵਾਲੇ}}https://www.keralasaree.com   emj9hm1kz7pxlsoyjfqiaf6iivcyws4 0 150961 848162 764067 2026-09-28T23:12:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848162 wikitext text/x-wiki '''ਆਇਸ਼ਾ ਰੁਬੀਨਾ''' (عائشہ روبینہ; ਜਨਮ 1969) ਗ੍ਰੇਟਰ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (GHMC) ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਅਤੇ (GHMC) ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਸਹਿ-ਚੁਣਤੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=21 November 2016 |title=NBT Nagar girls reign supreme |url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Sports/2016-11-21/NBT-Nagar-girls-reign-supreme/264871}}</ref><ref>{{Cite web |title=More Muslim parents see school as passport to safe future for girls |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/More-Muslim-parents-see-school-as-passport-to-safe-future-for-girls/articleshow/55932555.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ayesha, Jameel co-opted members of GHMC |url=http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/article223876.ece |access-date=29 October 2016 |publisher= |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111025/http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/article223876.ece |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਰਕ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਬਹਿਸਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Shades of Opinion on 'What Makes a City Beautiful?' |url=http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/Shades-of-Opinion-on-%E2%80%98What-Makes-a-City-Beautiful%E2%80%99/2014/01/26/article2020817.ece |access-date=29 October 2016 |publisher= |archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305203420/http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/Shades-of-Opinion-on-%E2%80%98What-Makes-a-City-Beautiful%E2%80%99/2014/01/26/article2020817.ece |url-status=dead }}</ref> ਉਹ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੋਲੀ ਮੈਰੀ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਉਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ [[ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਉਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਬਚਪਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ, ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਐਮਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਲੰਟੀਅਰ ਕੰਮ == ਉਹ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ, ਆਇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰੇਟਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰਡ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਪਾਰਕ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਅਤੇ 8,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ 10 ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ 4500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਦੀ "ਲੀਡ ਇੰਡੀਆ"<ref>{{Cite web |title=I Lead India Youth Brigade - An initiative by The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/ileadindia.cms |access-date=29 October 2016 |website=[[The Times of India]] |publisher=}}</ref> ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ ਅੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵੱਕਾਰੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (IVLP) ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://photos.state.gov/libraries/india/13974/library/ExchangeAlumniSept.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029121646/https://photos.state.gov/libraries/india/13974/library/ExchangeAlumniSept.pdf |archive-date=29 October 2020 |access-date=24 June 2017}}</ref> ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਆਧਾਰਿਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨੈਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Center For Social Sciences |url=http://www.cssimpact.org/advisory |access-date=29 October 2016 |publisher= |archive-date=5 ਜਨਵਰੀ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200105023908/http://www.cssimpact.org/advisory |url-status=dead }}</ref> == ਗ੍ਰੀਨਜ਼ ਸਪੈਸ਼ਲ ਸਕੂਲ == ਇਹ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਡੀਕਲ ਥੈਰੇਪੀਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਅਤੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਕੂਲ ਆਇਸ਼ਾ ਦਾ ਪਾਲਤੂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਇਸ਼ਾ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ayesha Foundation |url=http://www.ayeshaeducationalsociety.org/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160830223042/http://www.ayeshaeducationalsociety.org/index.html |archive-date=30 August 2016 |access-date=29 October 2016}}</ref> == ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ == ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਆਇਸ਼ਾ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਹੋਰ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਔਰਤ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ 'ਰਵਾਇਤੀ' ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=A long walk to freedom - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/A-long-walk-to-freedom/articleshow/46489147.cms |access-date=29 October 2016 |website=[[The Times of India]] |publisher=}}</ref> ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਈ-ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਓਲਡ ਸਿਟੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਇੱਕ ਤਰਜੀਹ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Proposed e-library shelved - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Proposed-e-library-shelved/articleshow/45183984.cms |access-date=29 October 2016 |website=[[The Times of India]] |publisher=}}</ref> == ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਨਤਾ == ਆਇਸ਼ਾ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹਸਤੀ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਜਲਿਸ-ਏ-ਇਤੇਹਾਦ-ਉਲ ਮੁਸਲਿਮੀਨ ( [[ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਮਜਲਿਸ ਇਤਿਹਾਦ ਅਲਮੁਸਲਮੀਨ|ਏਆਈਐਮਆਈਐਮ]] ) ਦੇ ਸੁਪਰੀਮੋ [[ਅਸਦੁੱਦੀਨ ਉਵੈਸੀ|ਅਸਦੁਦੀਨ ਓਵੈਸੀ]] ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਆਪਣਾ ਸ਼ੋਬਾ-ਏ-ਖਵਾਤੀਨ (ਮਹਿਲਾ ਵਿੰਗ) ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਵਿੰਗ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਕਨਵੀਨਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Ifthekhar |first=J. S. |date=1 April 2014 |title=MIM to form women's wing |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/mim-to-form-womens-wing/article5856042.ece |access-date=29 October 2016 |publisher= |via=The Hindu}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ/ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ == '''ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸੰਮੇਲਨ''' : 2013 ਵਿੱਚ, ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ [[ਤਾਈਵਾਨ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਮੇਅਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ "ਟਰਾਂਸ-ਸਿਟੀ ਬਿਜ਼ਨਸ ਗੱਠਜੋੜ" ਅਤੇ "ਸਥਾਨਕ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਆਰਥਿਕਤਾਵਾਂ" 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ''' : ਉਹ ਯੂਐਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਐਕਸਚੇਂਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ - ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (IVLP) ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=International Visitor Leadership Program (IVLP) - Exchange Programs |url=http://exchanges.state.gov/non-us/program/international-visitor-leadership-program-ivlp |access-date=29 October 2016 |publisher=}}</ref> == ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ/ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ == {| class="wikitable" ! bgcolor="#DDDDFF" width="350" |ਸੰਸਥਾ ! bgcolor="#DDDDFF" width="200" | ਭੂਮਿਕਾ |- | ਗ੍ਰੀਨਜ਼ ਸਪੈਸ਼ਲ ਸਕੂਲ | ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਟਰੱਸਟੀ |- | ਗ੍ਰੇਟਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਨਗਰ ਨਿਗਮ | ਸਹਿ-ਚੁਣਿਆ ਮੈਂਬਰ |- | ਜੈਨੇਸਿਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ | ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਦੇਸ਼ਕ |- | ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆ | ਬਾਨੀ |- | ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਕੇਂਦਰ | ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ |- | OSE ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਸਕੂਲਾਂ | ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਆਨਰੇਰੀ) |- | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਓਲੰਪਿਕ | ਟਰੱਸਟੀ |- | ਬਾਲ ਭਲਾਈ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ICCW) | ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ, ਏ.ਪੀ |- | ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਲਈ ਏਪੀ ਵੈਲਫੇਅਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ | ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ |- | ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ ਵਨੀਤਾ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਅਲੂਮਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ | ਪ੍ਰਧਾਨ |- | ਹੋਲੀ ਮੈਰੀ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਲੂਮਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ | ਪ੍ਰਧਾਨ |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == 1. ਜੇਸੀਆਈ '''ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੁਆਰਾ ਪਰਲ ਆਫ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ''' : ਆਇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾ, ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਬਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ (ਜੇਸੀਆਈ) ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਚੈਪਟਰ ਦੁਆਰਾ 'ਪਰਲ ਆਫ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 2. '''IVLP ( ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ )''' - ਯੂਐਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ: ਯੂਐਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਦੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (IVLP) ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ। ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 19 ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ 4 ਰਾਜਾਂ-ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀਸੀ, ਫਲੋਰੀਡਾ, ਟੈਕਸਾਸ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। 3. [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼]] ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ '''ਲੀਡ ਇੰਡੀਆ''' : [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ 'ਲੀਡ ਇੰਡੀਆ' ਵਿੱਚ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ - ਭਾਰਤ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਖੋਜ। ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਫਾਈਨਲ 8 ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। 4. ਰੋਟਰੀ ਕਲੱਬ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵੱਲੋਂ '''ਯੰਗ ਅਚੀਵਰ ਅਵਾਰਡ''' । 5. ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ ਵਨੀਤਾ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਵਿੱਚ ਐੱਮ.ਏ. (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼) ਵਿੱਚ '''ਗੋਲਡ ਮੈਡਲਿਸਟ''' । == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਮੁਹੰਮਦ ਮਾਜਿਦ ਹੁਸੈਨ * ਗ੍ਰੇਟਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ * [[ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] == ਹਵਾਲੇ == <references responsive="0"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |date=2015 |title=Greater Hyderabad Municipal Corporation (GHMC) |url=http://www.ghmc.gov.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070616221100/http://www.ghmc.gov.in/ |archive-date=2007-06-16 |access-date=9 June 2015 |publisher=Greater Hyderabad Municipal Corporation (GHMC)}} * {{Cite web |date=2015 |title=S. N. Vanitha Mahavidyalaya |url=http://www.snvanita.org/ |access-date=9 June 2015 |publisher=S. N. Vanitha Mahavidyalaya |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512111449/http://www.snvanita.org/ |archive-date=12 ਮਈ 2015 |url-status=dead}} * {{Cite web |date=2015 |title=Ayesha Education Society |url=http://www.ayeshaeducationalsociety.org/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160830223042/http://www.ayeshaeducationalsociety.org/index.html |archive-date=30 August 2016 |access-date=9 June 2015 |publisher=Ayesha Education Society}} * {{Cite web |date=2015 |title=Osmania University |url=http://www.osmania.ac.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140516013433/http://www.osmania.ac.in/ |archive-date=16 May 2014 |access-date=9 June 2015 |publisher=Osmania University}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] c7kuh0ec9k0lniywvvjqhx5tutmdmso 0 151168 848305 845457 2026-09-29T08:56:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848305 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Gunnet Monga.jpg|thumb]] '''ਗੁਨੀਤ ਮੋਂਗਾ''' (ਜਨਮ 21 ਨਵੰਬਰ 1983) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਸ਼ਾਰਟ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਇੱਕ 2015 ਬਾਫਟਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ("ਦ ਲੰਚਬਾਕਸ" ਲਈ), ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਇੱਕ ਬੁਟੀਕ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ''[[ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ 1|ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ - ਭਾਗ 1]]'', [[ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ 2|ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ - ਭਾਗ 2]], ''ਪੈਡਲਰਸ'', ''[[ਦ ਲੰਚਬਾਕਸ]]'', ''ਮਸਾਨ'', ''ਜ਼ੁਬਾਨ'' ਅਤੇ ''[[ਮਸਾਨ|ਪਗਲੈਤ]]''।<ref name="mint">{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/tP9mOVFYoF0RJOSX4vCveP/Guneet-Monga--Sealing-the-deal.html|title=Guneet Monga: Sealing the deal|last=Nandini Ramnath|date=26 October 2012|access-date=26 May 2013|publisher=Mint (newspaper)}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਮੋਂਗਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=SRK, Aditya Chopra invited to join Oscar Academy''s Class of 2018 |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/lifestyle/srk-aditya-chopra-invited-to-join-oscar-academy-s-class-of-2018-610856 |website=The Tribune}}</ref> ਉਸ ਨੇ ''ਪੀਰੀਅਡ 'ਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।'' ਜਿਸ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ 2019 ਦਾ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਮੋਂਗਾ ਨੂੰ ''ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਰਿਪੋਰਟਰ'' ਦੁਆਰਾ ਗਲੋਬਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 12 ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ''[[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ]]'' ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 50 ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਵੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2021 ਵਿੱਚ, ਗੁਨੀਤ ਮੋਂਗਾ ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ''Chevalier dans l'Ordre des Arts et des Lettres'' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮੋਂਗਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਲੂਬੇਲਸ ਸਕੂਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਧੂਬਾਲਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name=mint/> == ਕਰੀਅਰ == 2003 ਵਿੱਚ, ਮੋਂਗਾ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਟਰਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕ ਸਰੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2006 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਫ਼ਿਲਮ, ''ਸੇ ਸਲਾਮ ਇੰਡੀਆ'' (2007) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''[[ਰੰਗ ਰਸੀਆ (ਫਿਲਮ)|ਰੰਗ ਰਸੀਆ]]'' (2008) ਅਤੇ ''[[ਦਸਵਿਦਾਨੀਆ]]'' (2008) ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2009 ਵਿੱਚ, ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ''ਵਨਸ ਅਪੌਨ ਏ ਟਾਈਮ ਇਨ ਮੁੰਬਈ'' (2010) ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਨਿਰਮਾਤਾ, [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ|ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ]], ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ। 2009 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਫਿਲਮਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ।<ref name=mint/> ਮੋਂਗਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ 2010 ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਲਾਈਵ ਐਕਸ਼ਨ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਸੀ - ਨਾਮਜ਼ਦ ਸ਼ਾਰਟ, ''ਕਵੀ'' (2009), ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰੀ]] ਬਾਰੇ, ਗ੍ਰੇਗ ਹੈਲਵੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਸਟੂਡੈਂਟ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ - ਬਿਰਤਾਂਤ ਜਿੱਤਿਆ<ref>{{cite web |title=Student Film Award Winners |url=http://www.oscars.org/awards/saa/winners/winners.pdf |publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |accessdate=26 May 2013 |archive-date=29 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120229173821/http://www.oscars.org/awards/saa/winners/winners.pdf |url-status=dead }}</ref> Meanwhile, in 2008 she started her own production company, Sikhya Entertainment and also a [[line production]] company.<ref name=mint/> With [[Anurag Kashyap]], she went on to work on film like ''Gangs of Wasseypur'', Part I & II (2012) and ''That Girl in Yellow Boots'' (2011),<ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Leisure/tP9mOVFYoF0RJOSX4vCveP/Guneet-Monga--Sealing-the-deal.html |title=Guneet Monga &#124; Sealing the deal |publisher=Livemint |date=26 October 2012 |accessdate=6 May 2013}}</ref> [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ|ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ]] ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ''ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ'', ਭਾਗ I ਅਤੇ II (2012) ਅਤੇ ''ਦੈਟ ਗਰਲ ਇਨ ਯੈਲੋ ਬੂਟਸ'' (2011) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ,<ref>{{cite web |url=http://www.torinofilmlab.it/person.php?id=686 |title=TorinoFilmLab &#124; Network &#124; Guneet Monga |publisher=Torinofilmlab.it |accessdate=6 May 2013 |archive-date=14 ਮਈ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514042346/http://www.torinofilmlab.it/person.php?id=686 |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ''ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ'' (2011), ''ਸ਼ੈਤਾਨ'' (2011), ''ਮਾਈਕਲ'' ( 2011), ਅਤੇ ''ਆਈਆ''।<ref>{{Cite web |title=TorinoFilmLab &#124; Network &#124; Guneet Monga |url=http://www.torinofilmlab.it/person.php?id=686 |access-date=6 May 2013 |publisher=Torinofilmlab.it |archive-date=14 ਮਈ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514042346/http://www.torinofilmlab.it/person.php?id=686 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਪੋਸਟ ਕਰਕੇ, 2 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਬਜਟ ਵਾਲੇ ''ਪੈਡਲਰਸ'' (2012) ਲਈ ਲਗਭਗ {{INRConvert|10|m}} ਕੀਤੇ।<ref name=today/> ਪੇਡਲਰਜ਼ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਲਈ ਨਵੇਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੋਲ੍ਹੇ।  ਉਸਨੇ ''ਮੌਨਸੂਨ ਸ਼ੂਟਆਊਟ'' ਨੂੰ ਭਾਰਤ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਅਤੇ ''[[ਦ ਲੰਚਬਾਕਸ]]'', ਫਿਲਮ ਬਾਜ਼ਾਰ (2011) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਣ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ; ਸਿਨੇਮਾਰਟ (2012), ਬਰਲਿਨਲੇ ਕੋ-ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਮਾਰਕੀਟ (2012) ਅਤੇ ਟੋਰੀਨੋਫਿਲਮਲੈਬ (2012) ਭਾਰਤ, ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸਹਿ-ਉਤਪਾਦਨ ਵਜੋਂ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=June 2020}} ਮਈ 2013 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ''[[ਦ ਲੰਚਬਾਕਸ|ਦ ਲੰਚਬਾਕਸ (ਡੱਬਾ)]]'' ਅਤੇ ''ਮੌਨਸੂਨ ਸ਼ੂਟਆਊਟ'' ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 2013 ਕਾਨਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਲੋਚਕ ਹਫ਼ਤੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>{{Cite web |date=11 May 2013 |title=What makes Guneet Monga the most successful Indie producer at 29 |url=http://dearcinema.com/article/why-guneet-monga-is-the-most-successful-indie-producer-at-29/2055 |access-date=11 May 2013 |publisher=DearCinema.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20130629122401/http://dearcinema.com/article/why-guneet-monga-is-the-most-successful-indie-producer-at-29/2055 |archive-date=29 ਜੂਨ 2013 |url-status=dead}}</ref>, ''ਤਾਂ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਰਿਪੋਰਟਰ'' ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਿਹਾ। ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਲਹਿਰ" ਜਦੋਂ ''ਕਿ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਰਿਪੋਰਟਰ ਦੀ'' "2012 ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਸਪੈਸ਼ਲ", ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਦੇਖਣ ਲਈ 12 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ" ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ;<ref>{{Cite web |date=22 May 2013 |title=Cannes: India's New Wave Producer Guneet Monga 2:00 AM PDT |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/cannes-indias-new-wave-producer-524945 |access-date=26 May 2013 |website=The Hollywood Reporter}}</ref> ''[[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ]]'' ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦੇਣ ਅਤੇ "ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਤਰਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾੜਾ" ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref name="today">{{Cite web |last=Prachi Rege |date=14 December 2012 |title=Parallel Queen: Guneet Monga, has managed to bridge the gap between Indian films and foreign buyers and distributors |url=http://indiatoday.intoday.in/story/guneet-monga-helped-give-independent-cinema-a-facelift/1/237745.html |access-date=26 May 2013 |publisher=India Today}}</ref> == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == * ''ਸੇ ਸਲਾਮ ਇੰਡੀਆ'' (2007) * ''[[ਰੰਗ ਰਸੀਆ (ਫਿਲਮ)|ਰੰਗ ਰਸੀਆ]]'' (2008) * ''[[ਦਸਵਿਦਾਨੀਆ]]'' (2008) * ''ਕਵੀ'' (2009) * ''ਵਨਸ ਅਪੌਨ ਏ ਟਾਈਮ ਇਨ ਮੁੰਬਈ'' (2010) * ''ਯੈਲੋ ਬੂਟਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੁੜੀ'' (2011) * ''[[ਸ਼ੈਤਾਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸ਼ੈਤਾਨ]]'' (2011) * ''ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ'' (2011) * ''ਮਾਈਕਲ'' (2011) * ''ਪੇਡਲਰ'' (2012) * ''[[ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ 1|ਗੈਂਗਸ ਆਫ਼ ਵਾਸੇਪੁਰ - ਭਾਗ 1]]'' (2012) * ''[[ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ 2|ਗੈਂਗਸ ਆਫ਼ ਵਾਸੇਪੁਰ - ਭਾਗ 2]]'' (2012) * ''ਅਈਆ'' (2012) * ''[[ਸ਼ਾਹਿਦ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸ਼ਾਹਿਦ]]'' (2013) * ''[[ਦ ਲੰਚਬਾਕਸ|ਲੰਚਬਾਕਸ]]'' (2013) * ''ਮਾਨਸੂਨ ਸ਼ੂਟਆਊਟ'' (2013) * ''ਮਿਕੀ ਵਾਇਰਸ'' (2013) * ''ਚਿੱਟਾ ਝੂਠ'' (2014) * ''ਵਕਰਤੁੰਡਾ ਮਹਾਕਾਯਾ'' (2015) * ''[[ਮਸਾਨ]]'' (2015) * ''ਜ਼ੁਬਾਨ'' (2016) * ''ਹਰਾਮਖੋਰ'' (2017) * ''ਮਿਆਦ.'' ''ਵਾਕ ਦਾ ਅੰਤ।'' (2018) * ''ਸੂਰਰਾਈ ਪੋਤਰੂ'' (2019) * ''ਪੈਗਲੈੱਟ'' (2021) * ''1232 KMS'' (2021) (ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ) * ''ਦਿ ਐਲੀਫੈਂਟ ਵਿਸਪਰਰਜ਼'' (2022) (ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਤਾ) * ''ਕੈਥਲ'' (2023) (ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ) ; ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ''ਪਿਆਰ, ਝੁਰੜੀਆਂ ਰਹਿਤ'' (2012) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|1944105}} * [https://web.archive.org/web/20130619193655/http://www.akfpl.com/about-guneet-monga.html Guneet Monga, Profile] at Anurag Kashyap Films [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] kc3y2wmicia5zx56byxkmnx81thnusn 0 151670 848113 847826 2026-09-28T17:55:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848113 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਦਿਤੀ ਮਿੱਤਲ | caption = ਅਦਿਤੀ ਮਿੱਤਲ | birth_date = | birth_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀਅਨ | years_active = 2009 –ਮੌਜੂਦ | image = Aditi Mittal.png }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਅਦਿਤੀ ਮਿੱਤਲ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ: '''Aditi Mittal''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀਅਨ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>[http://www.hindustantimes.com/brunch/brunch-stories/the-joke-s-on-you/article1-1125221.aspx "The Joke's on you"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140310222122/http://www.hindustantimes.com/brunch/brunch-stories/the-joke-s-on-you/article1-1125221.aspx|date=March 10, 2014}}, ''[[ਪੁਦੀਨਾ (ਅਖਬਾਰ)|Mint]]'', Mumbai, 29 September 2013.</ref><ref>[http://wonderwoman.intoday.in/story/little-miss-sunshine-aditi-mittal/1/100554.html "Little Miss Sunshine"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160822130623/http://wonderwoman.intoday.in/story/little-miss-sunshine-aditi-mittal/1/100554.html|date=2016-08-22}}, ''[[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ|India Today]]''</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ'' ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀਅਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>[https://web.archive.org/web/20130906124516/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-11/tv/30141653_1_stand-up-comedy-comedians-russell-peters "Comic Relief"], ''[[The Times of India]]'', Mumbai, 11 September 2011.</ref> CNNIBN.com ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟਵਿੱਟਰ 'ਤੇ ਫਾਲੋ ਕਰਨ ਲਈ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 30 "ਮਜ਼ਾਕੀਆ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਜ਼ੇਦਾਰ" ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>[https://web.archive.org/web/20130310035627/http://ibnlive.in.com/photogallery/12773.html “Women’s Day: 30 witty, intelligent and incredibly fun Indian women to follow on Twitter”], “[[CNN IBN]]”</ref> ਮਿੱਤਲ ਨੇ ''ਗ੍ਰਾਜ਼ੀਆ'' ਮੇਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ''ਡੀਐਨਏ'', ਫਸਟਪੋਸਟ ਡਾਟ ਕਾਮ ਅਤੇ ''ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਟਾਈਮਜ਼'' (ਯੂਕੇ, ਵੀਕੈਂਡ ਐਡੀਸ਼ਨ) ਵਿੱਚ ਕਾਲਮ ਅਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ।<ref>[http://www.dnaindia.com/mumbai/column-carpe-the-hell-out-of-every-diem-1836929 “Carpe the Hell Out of every Diem”], ''[[Daily News and Analysis|DNA]]'', Mumbai, 20 May 2013.</ref><ref>[http://www.firstpost.com/bollywood/the-curious-case-of-armaan-kohli-the-bigg-boss-7-contestant-1161727.html “The Curious Case of Armaan Kohli”], “[[Firstpost.com]]”, 17 December 2013.</ref><ref>[http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5c978d2e-2eb6-11e2-9b98-00144feabdc0.html#axzz2poTDnVgd “In all Fairness”], ''[[Financial Times]]'', UK, 16 November 2012.</ref><ref>[http://grazia.co.in/lifestyle2/can-women-be-funny “Can Women be Funny”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203045203/http://grazia.co.in/lifestyle2/can-women-be-funny|date=2014-02-03}}, ''[[ਗ੍ਰਾਜ਼ੀਆ|Grazia]]'', 19 January 2013.</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਮਿੱਤਲ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀਨ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>[http://www.mid-day.com/entertainment/2012/jul/120712-Getting-candid-with-the-phunny-girl.htm “Getting candid with the phunny girl”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241130121949/https://www.mid-day.com/entertainment/2012/jul/120712-Getting-candid-with-the-phunny-girl.htm |date=2024-11-30 }}, “[[Mid-Day]]”, Mumbai, 12 July 2012.</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਯੂਕੇ ਸਥਿਤ "ਦ ਕਾਮੇਡੀ ਸਟੋਰ" ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਸਥਾਨਕ ਹੀਰੋਜ਼ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਸਿਰਫ਼ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ 5 ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>[http://www.zomato.com/por/events/mumbai/local-heroes-100015552 “Local Heroes”] {{Webarchive|url=https://archive.today/20140126120129/http://www.zomato.com/por/events/mumbai/local-heroes-100015552|date=2014-01-26}}, “[[Zomato.com]]”, Mumbai, 20 June.</ref> ਅੱਜ, ਉਹ ਕੈਨਵਸ ਲਾਫ ਫੈਕਟਰੀ, ਕਾਮੇਡੀ ਸਟੋਰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬਾਂ ਅਤੇ ਲਾਫ ਫੈਕਟਰੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>[http://www.livemint.com/Leisure/tdQIqKqo76MyRXZRSaDHRI/Society--Funny-girls.html “What makes India’s Women comedian tick”], “[[Mint (newspaper)|Mint]]”, Mumbai, 6 July 2013.</ref><ref>[http://www.standupplanet.org/2013/05/28/from-the-directors-notebook-los-angeles-california/ “From the Directors notebook”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130911003909/http://www.standupplanet.org/2013/05/28/from-the-directors-notebook-los-angeles-california/ |date=2013-09-11 }}, “[[Stand Up Planet]]”, USA.</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਮਿੱਤਲ ਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਦੁਆਰਾ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਵੱਕਾਰੀ 100 ਮਹਿਲਾ ਸੰਮੇਲਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-24579511 “100 Women: Who took part”], “[[Bbc.com]]”, London, 22 November 2013.</ref> ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਕੈਨਵਸ ਲਾਫ ਫੈਕਟਰੀ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੋਲੋ ਸ਼ੋਅ 'ਥਿੰਗਸ ਵੇ ਨਾਟ ਲੇਟ ਮੀ ਸੇਅ' ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>[http://nh7.in/indiecision/2013/07/24/aditi-mittal-walks-into-a-bar/ “Aditi walks into a bar”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304055400/http://nh7.in/indiecision/2013/07/24/aditi-mittal-walks-into-a-bar/|date=2016-03-04}}, “[[NH7.com]]”, Mumbai, 24 July 2013.</ref> ਟੂਰ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਡਾ. ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਦਿੱਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੂਚੁਕ ਅਤੇ "ਸੋਚ" ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟਾਰਲੇਟ ਡੌਲੀ ਖੁਰਾਣਾ।<ref>[http://in.bookmyshow.com/events/Things-They-Wouldnt-Let-Me-Say/ET00015938 “Things they wouldn’t let me say”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104140910/https://in.bookmyshow.com/events/things-they-wouldnt-let-me-say/ET00015938 |date=2023-01-04 }} {{Cite web |url=https://in.bookmyshow.com/events/things-they-wouldnt-let-me-say/ET00015938 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2025-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104140910/https://in.bookmyshow.com/events/things-they-wouldnt-let-me-say/ET00015938 |archive-date=2023-01-04 |url-status=bot: unknown}}, “[[Bookmyshow.com]]”.</ref> 2013 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀਆਂ 100 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-24579511|title=100 Women: Who took part?|date=2013-10-20|work=BBC News|access-date=2022-12-18|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-29758792|title=Who are the 100 Women 2014?|date=2014-10-26|work=BBC News|access-date=2018-01-05|language=en-GB}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਮਿੱਤਲ ਨੇ AIB ( ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਬਕਚੌਦ) ਨਾਕਆਊਟ 'ਤੇ ਰੋਸਟ ਪੈਨਲ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ 4 ਦੇ ਦ ਨਾਓ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |title=BBC Radio 4 - the Now Show, Series 45, Episode 5 |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b0512ln6}}</ref> ਮਿੱਤਲ ਦੀ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਸੀਰੀਜ਼ ''ਬੈਡ ਗਰਲਜ਼'' ਮਹਿਲਾ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਪਹਿਲਾ ਐਪੀਸੋਡ, ਨਿਧੀ ਗੋਇਲ ' ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Deeksha |date=17 February 2017 |title=Visually-Impaired Comedian Nidhi Goyal Slays It On 'Bad Girls' |url=https://www.thequint.com/neon/social-buzz/nidhi-goyal-aditi-mittal-comedy-visually-impaired-woman-disability-and-sexuality-comedian-bad-girls-youtube |access-date=27 August 2018 |website=[[The Quint]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਮੇਡੀਅਨ]] g8ju0etbls2mdvszxjiw60iviamdwll 0 151688 848233 839972 2026-09-29T03:51:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848233 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਦੱਤਾ | image = Aishwarya Dutta.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], ਭਾਰਤ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2015–ਮੌਜੂਦ | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਦੱਤਾ ('''[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ ਨਾਮ: '''Aishwarya Dutta)''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਤਾਮਿਜ਼ੁਕੂ ਐਨ ਓਂਡਰਾਈ ਅਜ਼ੁਥਵਮ'' (2015) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.cinereporters.com/aishwarya-dutta-in-bigg-boss-2/30770/|title=பிக்பாஸ் வீட்டிற்குள் நுழைந்த தமிழுக்கு எண் 1 ஐ அழுத்தவும் நாயகி - CineReporters|date=17 June 2018|work=- CineReporters|access-date=17 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618002732/https://www.cinereporters.com/aishwarya-dutta-in-bigg-boss-2/30770/|archive-date=18 June 2018|language=ta-IN}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਦੱਤਾ ਨੇ ਨ੍ਰਿਤਯਾਂਗਨ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਟਰੂਪ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਕਈ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਾਡਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਨੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਲਈ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਹਰਸ਼ਦ ਸਕਸੈਨਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/etcetera-beware-of-this-thief/article5204246.ece|title=Etcetera: Beware of this thief!|last=Raghavan|first=Nikhil|date=5 October 2013|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20250530031640/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/etcetera-beware-of-this-thief/article5204246.ece|archive-date=30 ਮਈ 2025|access-date=12 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦੱਤਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੋ-ਭਾਸ਼ੀ ਕਤਲ ਰਹੱਸ ਫਿਲਮ, ''ਪਿਕਨਿਕ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਾਲ ਸੈਰ ਲਈ [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ|ਵਿਜ਼ਾਗ]] ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਹ ਫਿਲਮ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਝ ਗੂੜ੍ਹੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਲਈ ਜਿਆਦਾ ਨੋਟਿਸ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |last=Upadhyaya |first=Prakash |date=2 August 2018 |title=Aishwarya Dutta's alleged lesbian video from B-grade movie shocks Bigg Boss Tamil fans |url=https://www.ibtimes.co.in/bigg-boss-tamil-contestant-aishwarya-duttas-alleged-lesbian-video-b-grade-movie-surfaces-online-776724}}</ref> ਦੱਤਾ ਨੇ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਰਾਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਯੱਪਾ ਦੀ ''ਤਾਮਿਜ਼ੁਕੂ ਐਨ ਓਂਡਰਾਈ ਅਜ਼ੁਥਾਵਮ'' (2015) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉੱਪਰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ, ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਨੇ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੌਜਵਾਨ ਲਈ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਕੁਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Review: Tamiluku En Ondrai Aluthavum is not exciting |url=http://www.rediff.com/movies/report/review-tamiluku-en-ondrai-aluthavum-is-not-exciting/20150220.htm}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tamizhuku Enn Ondrai Azhuthavum (aka) Tamizhuku En Ondrai Azhuthavum review |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies/tamizhuku-enn-ondrai-azhuthavum/tamizhuku-enn-ondrai-azhuthavum-review.html |website=behindwoods.com}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਦੁਆਰਾ ਅਮਾਇਰਾ ਦਸਤੂਰ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਸੁਰੇਸ਼ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਨਾਲ, 2015 ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਡੈਬਿਊਟੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Debutants of 2015 - The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/debutants-of-2015/photostory/50363099.cms |website=The Times of India}}</ref> ਫਿਲਮ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਉਸਦੀ "ਪਸੰਦੀਦਾ" ਸੀ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ "ਠੋਸ" ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=6 May 2016 |title=Tamil is my favourite industry: Aishwarya Dutta |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/060516/tamil-is-my-favourite-industry-aishwarya-dutta.html}}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸੁਸੇਂਥੀਰਨ ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ, ''ਪਯੂਮ ਪੁਲੀ'' (2015) ਵਿੱਚ [[ਕਾਜਲ ਅਗਰਵਾਲ]] ਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ "ਲਾਭਕਾਰੀ" ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Lucky to have worked in 'Paayum Puli': Aishwarya Dutta |url=http://www.sify.com/movies/lucky-to-have-worked-in-paayum-puli-aishwarya-dutta-news-others-pi5maghiieedh.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105173027/http://www.sify.com/movies/lucky-to-have-worked-in-paayum-puli-aishwarya-dutta-news-others-pi5maghiieedh.html |archive-date=5 January 2016}}</ref> ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਵਿਧਾਰਥ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ''ਅਰੁਥਾਪਤੀ'' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਮੂਥਿਰਕਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ''ਸੱਤਮ'', ਪਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=18 December 2013 |title=Aishwarya Dutta signs her second |url=http://www.deccanchronicle.com/131218/entertainment-kollywood/article/aishwarya-dutta-signs-her-second |website=Deccan Chronicle}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 January 2016 |title=Samuthirakani becomes a hero after a long gap - Tamil Movie News |url=https://www.indiaglitz.com/samuthirakani-to-act-in-the-lead-role-in-satham-directed-by-rajadurai-tamil-news-149852}}</ref> ਉਹ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਅਰਿਵਾਜ਼ਗਨ ਦੀ ਰਹੱਸਮਈ ਫਿਲਮ ''ਆਰਥੂ ਸਿਨਮ'' (2016) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਰੁਲਨੀਤੀ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਜੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Aishwarya Dutta in Tamil remake of 'Memories' |url=http://www.sify.com/movies/aishwarya-dutta-in-tamil-remake-of-memories-news-others-pjhlEidjafjhi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105170015/http://www.sify.com/movies/aishwarya-dutta-in-tamil-remake-of-memories-news-others-pjhlEidjafjhi.html |archive-date=5 January 2016 |website=Sify}}</ref> ਫਿਲਮ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਸਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite web |date=26 February 2016 |title=Aarathu Sinam review: A taut thriller like the original, Memories |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/aarathu-sinam-review-a-taut-thriller-like-the-original-memories/story-dIdnRNQHJ542W1yyBnKvMN.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Review : Aarathu Sinam review:Watchable thriller (2016) |url=http://www.sify.com/movies/aarathu-sinam-review-watchable-thriller-review-tamil-qc0q7whidggcd.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160227011937/http://www.sify.com/movies/aarathu-sinam-review-watchable-thriller-review-tamil-qc0q7whidggcd.html |archive-date=27 February 2016 |website=sify.com}}</ref> ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ "ਮੁਕਤ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੁੜੀ" ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਅਤੇ ਐਸ.ਆਰ. ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ ਦੇ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ''ਸਥਰਿਯਾਨ'' ਵਿੱਚ ਕੈਵਿਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਮੰਜੀਮਾ ਮੋਹਨ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Review : Sathriyan review-A gangster thriller which has its moments |url=http://www.sify.com/movies/sathriyan-review-a-gangster-thriller-which-has-its-moments-review-tamil-rgjq65decahgf.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170609153321/http://www.sify.com/movies/sathriyan-review-a-gangster-thriller-which-has-its-moments-review-tamil-rgjq65decahgf.html |archive-date=9 June 2017 |website=sify.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 May 2017 |title=Aishwarya Dutta doesn't believe in nepotism |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/270517/aishwarya-dutta-doesnt-believe-in-nepotism.html}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰੀਲੀਜ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ''ਮਰੈਨਥਿਰੰਤੂ ਪਾਰਕੁਮ ਮਾਰਮਮ ਏਨਾ'' ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਿੜ ਗਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Aishwarya Dutta now in female-centric film |url=http://www.sify.com/movies/aishwarya-dutta-now-in-female-centric-film-news-others-pjol2whfijaca.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105171522/http://www.sify.com/movies/aishwarya-dutta-now-in-female-centric-film-news-others-pjol2whfijaca.html |archive-date=5 January 2016 |website=Sify}}</ref><ref>{{Cite web |title=Case Launched Against Aishwarya Dutta,Aishwarya Dutta,Tamizhuku Enn Onrai Aluthavum,'Paayum Puli,Marainthirunthu Paarkum Marmam Enna, Rakesh crafts, Mathiazhagan, PG Muthaiah, ECR,shooting, Junior artists,confessed, Producers council. .compliant, 3 lakh |url=http://tamilsaga.com/english/cinemadetail/880.html |access-date=2023-02-12 |archive-date=2023-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212101001/http://tamilsaga.com/english/cinemadetail/880.html |url-status=dead }}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਤਮਿਲ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਤਮਿਲ 2'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਉਪ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ।  == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ |- | 2014 | ''ਚਲੋ ਪਿਕਨਿਕ ਮਨਾਏਂ'' | | ਬੰਗਾਲੀ ( ''ਪਿਕਨਿਕ'' ਵਜੋਂ) ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਫਿਲਮ |- | rowspan="3" | 2015 | ''ਤਮਿਝੂਕੁ ਏਨ ਓਂਦ੍ਰੈ ਅਜ਼ੁਥਾਵੁਮ'' | ਹਰਿਣੀ | |- | ''ਪਾਯੁਮ ਪੁਲੀ'' | ਧਵਿਆ | |- | ''ਆਚਾਰਮ'' | ਨੰਧਿਨੀ | ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਦਿੱਖ |- | 2016 | ''ਅਰਥੁ ਸਿਨਾਮ'' | ਵਰਸ਼ਾ | |- | 2017 | ''ਸਤਰਿਯਾਨ'' | ਚੰਦਰਨ ਦੀ ਸਹੇਲੀ | |- | 2018 | ''ਮਰੈਣਥਿਰੰਤੁ ਪਾਰਕੁਮ ਮਰਮਮ ਏਨਾ'' | ਭਾਰਤੀ | |- | rowspan="7" | 2022 | ''ਕਾਢਲ ਨਾਲ ਕੌਫੀ'' | ਨੀਤੂ | |- | ''ਜੈਸਪਰ'' | ਸੀਮਾ | |- | style="background:#FFFFCC;" | ''ਕੇਤਵਣੁ ਪ੍ਰਤੀ ਏਦੁਥਾ ਨਲਵੰਦਾ ॥'' | ਫਿਲਮਾਂਕਣ <ref>{{Cite web |title=Mahat, Aishwarya team up for a romcom - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/mahat-aishwarya-team-up-for-a-romcom/articleshow/66796798.cms}}</ref> |- | style="background:#FFFFCC;" | ''ਅਲੇਕਾ'' | ਫਿਲਮਾਂਕਣ <ref>{{Cite web |title=Aari and Aishwarya Dutta's film titled Aleka - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/aari-and-aishwarya-duttas-film-titled-aleka/articleshow/67958385.cms}}</ref> |- | style="background:#FFFFCC;" | ''ਕੰਨੀ ਥੀਵੁ'' | ਫਿਲਮਾਂਕਣ <ref>{{Cite web |title=Varalaxmi, Subiksha, Aishwarya and Ashna in Kannitheevu - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/varalaxmi-subiksha-aishwarya-and-ashna-in-kannitheevu/articleshow/67626911.cms}}</ref> |- | style="background:#FFFFCC;" | ''ਪੋਲਧਾ ਉਲਗਿਲ ਬੇਅੰਗਾੜਾ ਖੇਡ'' | ਫਿਲਮਾਂਕਣ <ref>{{Cite web |title=Aishwarya Dutta plays lead in a comedy thriller based on gaming - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/aishwarya-dutta-plays-lead-in-a-comedy-thriller-based-on-gaming/articleshow/70676658.cms}}</ref> |- | style="background:#FFFFCC;" | ''ਮਿਲਿਰ'' | ਫਿਲਮਾਂਕਣ <ref>{{Cite web |title=Aishwarya Dutta's next has been titled Milir - Times of India |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/tamil/movies/news/aishwarya-duttas-next-has-been-titled-milir/amp_articleshow/76231779.cms}}</ref> |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਚੈਨਲ ! ਨੋਟਸ |- | 2018 | ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਤਮਿਲ ਸੀਜ਼ਨ 2'' | ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ | rowspan="5" | ਵਿਜੇ ਟੀ.ਵੀ | ਪਹਿਲਾ ਰਨਰ ਅੱਪ |- | 2019 | ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਤਮਿਲ ਸੀਜ਼ਨ 3'' | rowspan="3" | ਮਹਿਮਾਨ | |- | rowspan="2" | 2020 | ''ਮੂਰਤੂ ਸਿੰਗਲਜ਼'' | |- | ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਤਮਿਲ ਸੀਜ਼ਨ 4'' | ਵਰਚੁਅਲ ਮੀਟ ਦੁਆਰਾ |- | rowspan="2" | 2021 | ''ਬੀਬੀ ਜੋਡੀਗਲ ਸੀਜ਼ਨ 1'' | ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ | ਰਿਐਲਿਟੀ ਡਾਂਸ ਸ਼ੋਅ; ਫਾਈਨਲਿਸਟ |- | ''ਆਸ਼ਿਕ ਨਾਲ ਚੈਟ ਬਾਕਸ'' | rowspan="2" | ਮਹਿਮਾਨ | ਸੂਰਜ ਸੰਗੀਤ | ਗਲਾਂ ਦਾ ਕਾਰੀਕ੍ਰਮ |- | 2022 | ''ਸਟਾਈਲਿਸ਼ ਤਮਿਲਚੀ: ਪੋਂਗਲ ਸਪੈਸ਼ਲ'' ''ਸ਼ੋਅ'' | ਸਟਾਰ ਵਿਜੇ | ਪੋਂਗਲ ਸਪੈਸ਼ਲ ਸ਼ੋਅ |- | 2022 | ''ਓਓ ਸੋਲਰੀਆ ਓਓ ਓਮ ਸੋਲਰੀਆ'' | ਭਾਗੀਦਾਰ | ਸਟਾਰ ਵਿਜੇ | ਖੇਡ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ |- | 2022 | ''ਅੰਦਾ ਕਾ ਕਸਮ'' | ਭਾਗੀਦਾਰ | ਸਟਾਰ ਵਿਜੇ | ਖੇਡ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ |- |} === ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਪਲੇਟਫਾਰਮ ! ਨੋਟਸ |- | 2019 | ਮਦਰਾਸ ਮੀਟਰ ਸ਼ੋਅ | ਮਹਿਮਾਨ | ZEE5 | ਐਪੀਸੋਡ 4 <ref>{{Cite web |date=19 August 2020 |title=Episode 4 - Riythvika and Aishwarya Dutta's fun chat show |url=https://www.zee5.com/zee5originals/details/madras-meter-show/0-6-1947/episode-4-riythvika-and-aishwarya-duttas-fun-chat-show/0-1-256591 |access-date=17 December 2020 |website=Zee5.com}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] jmha39j0rjcls1zc44v61x3pe0lk4kv 0 151733 848240 847887 2026-09-29T04:13:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848240 wikitext text/x-wiki '''ਮਹਿਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ''' ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੋਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਭਾਵ [[ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ|ਜੀਡੀਪੀ]] ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵ [[ਸਮਾਜਕ ਪਰਿਵਰਤਨ|ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਲਾਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। == ਖੋਜ == ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਹਾਲੀਆ ਖੋਜ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਗਰੀਬ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤਰੱਕੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਖੋਜਕਰਤਾ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੈ,<ref name="Klasen2002">Klasen, Stephan. "[https://web.archive.org/web/20141115152019/http://wber.oxfordjournals.org/content/16/3/345.full.pdf+html Low Schooling for Girls, Slower Growth for All? Cross-Country Evidence on the Effect of Gender Inequality in Education on Economic Development]." The World Bank Economic Review 16, no. 3 (2002): 345-373.</ref> ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਬੰਧ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="HillKing1998"/><ref name="DollarGatti19992">Dollar, David, and Roberta Gatti. [http://darp.lse.ac.uk/frankweb/courses/EC501/DG.pdf Gender Inequality, Income, and Growth: Are Good Times Good for Women?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140207171253/http://darp.lse.ac.uk/Frankweb/courses/EC501/DG.pdf |date=2014-02-07 }} {{Cite web |url=http://darp.lse.ac.uk/Frankweb/courses/EC501/DG.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140207171253/http://darp.lse.ac.uk/Frankweb/courses/EC501/DG.pdf |archive-date=2014-02-07 |url-status=dead}}. Washington D.C.: The World Bank, 1999.</ref> ਉੱਘੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਲਾਰੈਂਸ ਸਮਰਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ-ਮੁਨਾਫੇ ਵਾਲਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।"<ref name="HillKing1998" /> ਲਿੰਗ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਵੀ [[ਦਹਿ ਸਦੀ ਵਿਕਾਸ ਉਦੇਸ਼|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਵਿਕਾਸ ਟੀਚਿਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>UN. "United Nations Millennium Development Goals." UN News Center. http://www.un.org/millenniumgoals/gender.shtml (accessed November 24, 2013).</ref> === ਮਾਪ === ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਦੇ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਧਿਐਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੜਕਿਆਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿੰਗ ਪਾੜੇ ਨਾਲ ਚਿੰਤਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨਾਲ।<ref name="HillKing1998"/><ref name="PsacharopoulosPatrinos20042"/> ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖਾਸ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਕੁਝ ਅਧਿਐਨਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ, ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਸਿੱਖਿਆ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ।<ref name="DollarGatti19992"/> ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪੜਾਅ ਤੋਂ ਹਰੇਕ ਲਿੰਗ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ, ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ। ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਪਹੁੰਚ ਹਰੇਕ ਲਿੰਗ ਲਈ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਦਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਖਰਤਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। <ref name="HillKing1998" /> ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਤਰੀਕਾ ਹੈ [[ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ|ਜੀਡੀਪੀ]] ਦੇ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ। ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਇੱਕ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਤੀਜਾ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਥਿਰ ਔਸਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Patrinos2008" /> ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਮਾਈ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਪਸੀ ਹੈ।<ref name="Patrinos2008">Patrinos, Harry. "[https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=EL2j2dW9lCgC&oi=fnd&pg=PA53 Returns to Education: The Gender Perspective]." In Girls' Education in the 21st Century: gender equality, empowerment, and economic growth. Washington DC: World Bank, 2008. 53-66.</ref> == ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਮੁਦਰਾ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="PsacharopoulosPatrinos20042"/> ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਹੈਰੀ ਪੈਟਰੀਨੋਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,<ref name="WBPatrinos">{{Cite web |title=Harry Patrinos |url=http://www.worldbank.org/en/about/people/harry-patrinos |access-date=2023-02-12 |archive-date=2018-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180108062505/http://www.worldbank.org/en/about/people/harry-patrinos |url-status=dead }}</ref> "ਰਿਟਰਨ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਦਰ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮੁਨਾਫਾ ਨਿਰਵਿਵਾਦ, ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਹੈ।"<ref name="Patrinos2008"/> ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 1.2% ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਿਟਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="PsacharopoulosPatrinos20042" /> ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਵਾਧੂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਵਿੱਚ 10-20% ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="LevineEtAl2008">Levine, Ruth, Cynthia Lloyd, Margaret Greene, and Caren Grown. [http://www.ungei.org/infobycountry/files/file_GirlsCount.pdf Girls count: a global investment & action agenda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160819030708/http://www.ungei.org/infobycountry/files/file_GirlsCount.pdf |date=2016-08-19 }}. Washington, DC: Center for Global Development, 2008.</ref> ਇਹ ਵਾਧਾ ਇੱਕ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਸਾਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਟਰਨ ਨਾਲੋਂ 5% ਵੱਧ ਹੈ।<ref name="LevineEtAl2008" /> ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਦਰਾ ਲਾਭ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਆਰਥਿਕ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਤਲਬ ਕਿ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਲਾਭਅੰਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name="Schultz2002">Schultz, T. Paul. [http://www.development.wne.uw.edu.pl/uploads/Courses/DW_Schultz_girls.pdf Why governments should invest more to educate girls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035020/http://www.development.wne.uw.edu.pl/uploads/Courses/DW_Schultz_girls.pdf |date=2016-03-04 }}. New Haven, CT: Economic Growth Center, Yale University, 2001.</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਡੇਵਿਡ ਡਾਲਰ ਅਤੇ ਰੋਬਰਟਾ ਗੈਟਟੀ ਨੇ ਖੋਜਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਫੈਸਲਾ, ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, "ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਲਪ" ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ "ਉਹ ਦੇਸ਼ ਜੋ ਘੱਟ- ਨਿਵੇਸ਼ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦਾ ਹੈ।<ref name="DollarGatti19992"/> ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਕੁੱਲ ਖੁੰਝੀ ਹੋਈ ਜੀਡੀਪੀ ਵਾਧਾ ਦਰ 1.2% ਅਤੇ 1.5% ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ।<ref name="ChaabanCunningham2011">Chaaban, Jad, and Wendy Cunningham. [https://ssrn.com/abstract=1907071 Measuring the economic gain of investing in girls: the girl effect dividend]. Washington, D.C.: The World Bank, 2011.</ref> ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੀਡੀਪੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦਾ 0.4-0.9% ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਪਾੜੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ।<ref name="Klasen2002"/> ਵਿਦਿਅਕ ਲਿੰਗ ਪਾੜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਦੋਂ ਵਧੇਰੇ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੇਸ਼ ਮਾਮੂਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰੀਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="DollarGatti19992" /> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਅਤਿ ਗਰੀਬੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।<ref name="DollarGatti19992" /> ਕੁੱਲ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਦੌਲਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੀ ਹੋਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗਰੀਬ ਔਰਤਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਂਝੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Hanushek20082">Hanushek, Eric. "[https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=EL2j2dW9lCgC&oi=fnd&pg=PA23 Schooling, Gender Equity, and Economic Outcomes]." In Girls' education in the 21st century: gender equality, empowerment, and economic growth. Washington DC: World Bank, 2008. 23-40</ref> ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਵਿੱਦਿਅਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਲਿੰਗ ਅਸਮਾਨਤਾ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸਮੁੱਚੀ ਆਮਦਨੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref name="Hanushek20082" /> == ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਜਿਕ ਲਾਭਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਣਨ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਬਾਲ ਮੌਤ ਦਰ, ਅਤੇ ਘੱਟ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ।<ref name="HillKing1998">King, Elizabeth M., and M. Anne Hill. [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=DL8uSGzj8YIC&oi=fnd&pg=PR12&dq=King,+Elizabeth+M.,+and+M.+Anne+Hill.+Women%27s+education+in+developing+countries+barriers,+benefits,+and+policies&ots=S24BzlCMM-&sig=L7CSB9ykslgR69DbIMTIN6mKXq4 Women's education in developing countries barriers, benefits, and policies]. Baltimore: Published for the World Bank [by] the Johns Hopkins University Press, 1998.</ref> ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਵੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Nussbaum2011">Nussbaum, Martha. Creating capabilities: The Human Development Approach. Cambridge, Mass.: Belknap Press of Harvard University Press, 2011.</ref> ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਬੋਧਾਤਮਕ ਲਾਭ ਹਨ।<ref name="Kabeer20052">Kabeer, Naila. "[http://www.visionaryvalues.com/wiki/images/Gender_Equality_and_Empowerment_MDG_Kabeer.pdf Gender Equality And Women's Empowerment: A Critical Analysis Of The Third Millennium Development Goal]." Gender & Development 13, no. 1 (2005): 13-24.</ref> ਸੁਧਰੀਆਂ ਬੋਧਾਤਮਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ<ref name="Nussbaum2011" /> ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਾਭਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਸਮਰੱਥ ਹਨ।<ref name="Kabeer20052" /> ਬੋਧਾਤਮਕ ਕਾਬਲੀਅਤ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="Kabeer20052" /> ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਈ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲਾਭ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ।<ref name="LevineEtAl2008"/><ref name="Kabeer20052" /> ਸਬੂਤ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਵਧਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="LevineEtAl2008" /> ਘਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲਾਭ ਵੀ ਹਨ। ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਸੂਚਕਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ।<ref name="Sen1999">Sen, Purna. "Enhancing Women's Choices In Responding To Domestic Violence In Calcutta: A Comparison Of Employment And Education." The European Journal of Development Research 11, no. 2 (1999): 65-86.</ref> ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="LevineEtAl2008"/><ref name="Kabeer20052"/> ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਲਾਭ ਆਰਥਿਕ ਫੈਸਲਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲਦੇ ਹਨ।<ref name="Kabeer20052" /> ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਏਜੰਸੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ,<ref name="Kabeer20052" /> ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਲਾਭ ਵੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="HillKing1998"/><ref name="BirdsallLevineIbrahim2005">Birdsall, Nancy, Ruth Levine, and Amina Ibrahim. "[http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1465-3435.2005.00230.x/abstract Towards Universal Primary Education: Investments, Incentives, And Institutions]." European Journal of Education 40, no. 3 (2005): 337-349.</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬਾਲਗ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਭੇਜਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="BirdsallLevineIbrahim2005" /> ਇੱਕ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਮਾਂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਲਾਭ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਬਚਣ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਪੋਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Schultz2002"/> == ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ == ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਘੱਟ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਲਾਭ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ। <ref name="DollarGatti19992"/> ਨਾਲ ਹੀ, ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Kabeer20052"/> ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਖੌਤੀ ਲੁਕਵੇਂ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Kabeer20052" /> ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤਨਖ਼ਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਮੌਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਤੀਜੇ ਮਾੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="Kabeer20052" /> ਦੂਜੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="El‐Sanabary 141–150">{{Cite journal|last=El‐Sanabary|first=Nagat|date=January 1994|title=Female Education in Saudi Arabia and the Reproduction of Gender Division|journal=Gender and Education|language=en|volume=6|issue=2|pages=141–150|doi=10.1080/0954025940060204|issn=0954-0253}}</ref> ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]] ਵਿੱਚ, ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ ਹੈ ਜੋ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="El‐Sanabary 141–150" /> ਇਹ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮੇਤ, ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਲਿੰਗ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="El‐Sanabary 141–150" /> ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੂਈ ਦਾ ਕੰਮ, ਘਰੇਲੂ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਬਾਲ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੁਰਸ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਧਾਤ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="El‐Sanabary 141–150" /> ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਸ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਹਿਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।<ref name="El‐Sanabary 141–150" /> ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੈਕਰੋ-ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ, ਔਰਤ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਔਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਾਊਦੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਵੰਡ 'ਤੇ ਬਹੁਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਧਿਆਪਨ, ਦਵਾਈ, ਨਰਸਿੰਗ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲੱਭਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਉੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ [[ਵਿਆਹ|ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ]] ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਰਦ ਵਾਪਸ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਕੀਮਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਉੱਚ ਸਮੁੱਚੀ ਵਾਪਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੁਆਰਾ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉੱਚ ਦਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="PsacharopoulosPatrinos20042">Psacharopoulos, George, and Harry Anthony Patrinos. "[http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/2002/09/27/000094946_02091705491654/Rendered/PDF/multi0page.pdf Returns To Investment In Education: A Further Update]." Education Economics 12, no. 2 (2004): 111-134.</ref> ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸਮਾਜਿਕ ਲਿੰਗ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="Kabeer20052"/> ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Kabeer20052" /> ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਖੋਜ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੁੱਦਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹੈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ।<ref name="Hanushek20082"/> ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਇੱਕੋ ਸਾਲ ਦੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸਮੱਗਰੀ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਡੇਟਾ ਸਿਰਫ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗਿਣਤੀ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।<ref name="Hanushek20082" /> ਇਹ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਆਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Hanushek20082" /> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹਨ, ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਝ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਮਾਜਿਕ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਪਣਾ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਹੈ।<ref name="PsacharopoulosPatrinos20042"/> == ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ == ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਵਾਲਾ ਰਾਜ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਹੈ, 52.66% ਨਾਲ। <ref name=":0">{{Cite web |title=State of Literacy |url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf |website=Census India}}</ref> ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ 20.8% ਪੁਰਸ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ 14.9% ਔਰਤਾਂ ਅੱਗੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <ref name=":1">{{Cite web |date=2013 |title=ALL INDIA SURVEY ON HIGHER EDUCATION 2011-12 Provisional |url=http://mhrd.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/statistics/AISHE2011-12P_1.pdf |website=Ministry of Human Resource Development, India}}</ref> ਕੇਰਲਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਜਟਿਲਤਾ ਜੀਡੀਪੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਉੱਚ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 9ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ, ਕੇਰਲ 11ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੇਰਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਬਿਨੈਕਾਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹਨ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਜੀਡੀਪੀ ਉੱਚ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਗੁੰਝਲਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਪ੍ਰਤੀ 1000 ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 800-900 ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਮੁੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੇਰਲ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਪ੍ਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ 1000 ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Female Sex Ratio in India, Census 2011 |url=https://www.mapsofindia.com/census2011/female-sex-ratio.html |website=Maps of India}}</ref> ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਾਰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਪਾਹ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Rajasthan State Report 2014 |url=https://www.unicef.org/evaldatabase/files/5._FINALCRE-Rajasthan-FINAL_REPORT.pdf |website=United Nations International Children's Emergency Fund Organization |access-date=2023-02-12 |archive-date=2017-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170325194348/https://www.unicef.org/evaldatabase/files/5._FINALCRE-Rajasthan-FINAL_REPORT.pdf |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਘੱਟ ਸਾਖਰਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਨ ਪੂਰੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਿਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਜੋ ਗਰੀਬ ਸਹੂਲਤਾਂ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਰੋਧਾਭਾਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ, ਵਿਦਿਅਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite book|title=Abolition of child labour and making education a reality for every child as a right.|last=Rights.|first=India. National Commission for Protection of Child|isbn=978-2013315777|oclc=777031019}}</ref> ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਲ, ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀਆਂ ਕੁੰਜੀਆਂ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ]] 9id47zrh3i4mfybz1qyeo597shzezkj 0 152136 848170 844973 2026-09-29T00:01:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848170 wikitext text/x-wiki '''ਆਰ. ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ''' (ਜਨਮ 25 ਦਸੰਬਰ 1960) [[ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾਵਾਂ|ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]], [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਆਈਪੀਐਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ।<ref name="Pres Medal">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/presidents-medal-for-r-sreelekha/article4347063.ece|title=President's medal for R.Sreelekha|date=26 January 2013|work=The Hindu|access-date=26 February 2014}}</ref> ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸਫਲ YouTube ਚੈਨਲ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ- “ ''ਸਸਨੇਹਮ ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ'' ” ''(ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ)'' ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ। ਉਸਨੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। [[ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ|ਸੀਬੀਆਈ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ 'ਰੇਡ ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ' ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਕਮਾਇਆ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਦਾ ਜਨਮ 1960 ਦੇ [[ਕ੍ਰਿਸਮਸ|ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਵਾਲੇ ਦਿਨ]] ਹੋਇਆ ਸੀ,<ref name="KCadre">{{Cite web |title=IPS (Kerala Cadre) Civil List as on 01-01-2012 |url=http://www.gadsplais.kerala.gov.in/images/pdf/ips_01-01-2012.pdf |access-date=26 February 2014 |publisher=General Administration Department, Government of Kerala}}</ref> ਪ੍ਰੋ. ਐੱਨ. ਵੇਲਾਯੁਧਨ ਨਾਇਰ ਅਤੇ ਬੀ. ਰਾਧੰਮਾ।<ref name="kerala">{{Cite web |title=R.Sreelekha, IPS |url=http://www.kerala.com/kerala_Celebrities/celebrity.php?recid=134 |access-date=26 February 2014 |publisher=Kerala.com |archive-date=26 ਮਾਰਚ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140326104117/http://www.kerala.com/kerala_Celebrities/celebrity.php?recid=134 |url-status=dead }}</ref> ਸ੍ਰੀਲੇਖਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰੋ. ਐਨ. ਵੇਲਾਯੁਧਨ ਨਾਇਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਹਿਯੋਗੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ]] ਲੜੀ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਡਾ: ਸੇਤੂਨਾਥ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪ੍ਰੋ. ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਰਜਰੀ, [[ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਹਸਪਤਾਲ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਗੋਕੁਲ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਗਰਲਜ਼, ਕਾਟਨ ਹਿੱਲ, [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]]<ref>{{Cite web |date=2010-02-11 |title=Back to school |url=http://www.hindu.com/mp/2010/02/11/stories/2010021151340100.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140324154747/http://www.hindu.com/mp/2010/02/11/stories/2010021151340100.htm |archive-date=24 March 2014 |access-date=26 February 2014 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਟਕ, ਐਨਸੀਸੀ ਅਤੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੇਵਾ ਯੋਜਨਾ|ਐਨਐਸਐਸ]] ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕੇਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰਜ਼<ref name="Pres Medal"/> ਕੀਤੀ।<ref name="kerala"/> 2005 ਵਿੱਚ, ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਇਗਨੂ]] ਤੋਂ [[ਮਨੁੱਖੀ ਵਸੀਲਾ ਪ੍ਰਬੰਧ|ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ]] ਵਿੱਚ [[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ|ਐਮ.ਬੀ.ਏ.]]<ref name="kerala" /> ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵੱਕਾਰੀ ਚੇਵੇਨਿੰਗ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 2015 ਤੱਕ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ, ਲੰਡਨ, ਸਾਇੰਸਜ਼ ਪੋ ਪੈਰਿਸ, ਐਡਿਨਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਨੇਵਾ ਅਤੇ [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ|ਆਕਸਫੋਰਡ]] ਵਿੱਚ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ]] ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ [[ਲੰਡਨ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ]] ਅਤੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਪੁਲਿਸ (ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਯਾਰਡ) ਵਿੱਚ ਮਿਡ-ਕੈਰੀਅਰ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ। == ਕੈਰੀਅਰ == '''<big>ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ</big>''' ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਦਿਆਧੀਰਾਜਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ]] ਲਈ ਇੱਕ ਗ੍ਰੇਡ ਬੀ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਕੜਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ।<ref name="Blog">{{Cite web |title=Sreelekha IPS |url=http://sreelekhaips.blogspot.com/ |access-date=26 February 2014 |website=Who am I? |publisher=Sreelekha R}}</ref> '''<big>ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ</big>''' ਜਨਵਰੀ 1987 ਵਿੱਚ, 26 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਕੇਰਲ ਕੇਡਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਆਈਪੀਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣੀ। ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 3 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ, ਅਲਾਪੁਜ਼ਾ, ਪਠਾਨਮਥਿੱਟਾ<ref>{{Cite web |date=2003-05-01 |title=An officer and a writer |url=http://www.hindu.com/lf/2003/05/01/stories/2003050100740200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324185639/http://www.hindu.com/lf/2003/05/01/stories/2003050100740200.htm |archive-date=24 March 2014 |access-date=26 February 2014 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸੂਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲਿਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਨੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਅਤੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਡੀਆਈਜੀ ਵਜੋਂ 4 ਸਾਲ ਤੱਕ [[ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ]] ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2000/11/08/stories/0408211v.htm|title=Failure to curb abkari-official nexus|date=8 November 2000|work=[[The Hindu]]|access-date=27 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190617/http://www.hindu.com/2000/11/08/stories/0408211v.htm|archive-date=24 March 2014}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਰੇਂਜ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2004/09/28/stories/2004092802530300.htm|title=New appointments in Police force soon|date=28 September 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=26 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20041014021858/http://www.hindu.com/2004/09/28/stories/2004092802530300.htm|archive-date=14 October 2004}}</ref> 2005 ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਸਹਿਕਾਰੀ ਰਬੜ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2005/08/18/stories/2005081817700300.htm|title=Monitoring System to strengthen policing|date=18 August 2005|work=[[The Hindu]]|access-date=26 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20071205103613/http://www.hindu.com/2005/08/18/stories/2005081817700300.htm|archive-date=5 December 2007}}</ref> ਜੂਨ 2007 ਵਿੱਚ, <ref name="kerala"/> ਉਸਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਸੜਕ ਅਤੇ ਪੁਲ ਵਿਕਾਸ ਨਿਗਮ ਦੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Public Information Officers |url=http://rti.kerala.gov.in/rrti.php?slno=391 |access-date=26 February 2014 |publisher=Right to Information, Kerala Government |archive-date=24 ਮਾਰਚ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324185230/http://rti.kerala.gov.in/rrti.php?slno=391 |url-status=dead }}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਪਰਾਧ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Conference of Directors General of Police of Southern States(press) |url=http://www.keralapolice.org/newsite/news_archive.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130304101207/http://www.keralapolice.org/newsite/news_archive.html |archive-date=4 March 2013 |access-date=26 February 2014 |publisher=Kerala Police}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/promotions-in-police-force/article315198.ece|title=Promotions in Police force|date=25 April 2009|work=The Hindu|access-date=26 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190817/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/promotions-in-police-force/article315198.ece|archive-date=24 ਮਾਰਚ 2014|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਵਧੀਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ., ਆਰਮਡ ਪੁਲਿਸ ਬਟਾਲੀਅਨ<ref>{{Cite web |title=IPS officers working as head of departments/offices |url=http://www.gadsplais.kerala.gov.in/images/pdf/ips_head.pdf |access-date=26 February 2014 |publisher=General Administration Dept. Government of Kerala}}</ref> ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਵਾਧੂ ਚਾਰਜ ਦੇ ਨਾਲ।<ref name="KCadre"/> 15 ਫਰਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ADGP ਵਿਜੀਲੈਂਸ,<ref>{{Cite news|url=http://archives.deccanchronicle.com/121105/news-current-affairs/article/perverts-rule-streets|title=Perverts rule streets|date=5 November 2012|work=Deccan Chronicle|access-date=26 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326105016/http://archives.deccanchronicle.com/121105/news-current-affairs/article/perverts-rule-streets|archive-date=26 March 2014}}</ref> ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਤੋਂ, ਉਸਨੂੰ ADGP (ਪੁਲਿਸ ਹੋਮ ਗਾਰਡ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪੁਲਿਸਿੰਗ, ਜੈਂਡਰ ਜਸਟਿਸ ਅਤੇ ਨਿਰਭਯਾ ਲਈ ਨੋਡਲ ਅਫਸਰ) ਵਜੋਂ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Top-cops-shifted-ahead-of-elections/articleshow/30481464.cms|title=Top cops shifted ahead of elections|date=16 February 2014|work=Times of India|access-date=26 February 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Reshuffle-in-Top-Cop-Echelons/2014/02/16/article2059731.ece#.Uw5MFPk1eSo|title=Reshuffle in Top Cop Echelons|date=16 February 2014|work=The New Indian Express|access-date=26 February 2014|archive-date=26 ਮਾਰਚ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326111808/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Reshuffle-in-Top-Cop-Echelons/2014/02/16/article2059731.ece#.Uw5MFPk1eSo|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਬਿਊਰੋ ਆਫ ਪੁਲਿਸ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 5ਵੀਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਆਫ ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸੈਕਟਰੀ ਸੀ,<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/national-meet-of-women-in-police/article3656109.ece|title=National meet of women in police|date=19 July 2012|work=The Hindu|access-date=27 February 2014}}</ref> ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਕੀਲ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://archives.deccanchronicle.com/130128/news-current-affairs/article/kerala-police-not-women-friendly|title=Kerala police not women-friendly?|date=28 January 2013|work=Deccan Chronicle|access-date=27 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140817110933/http://archives.deccanchronicle.com/130128/news-current-affairs/article/kerala-police-not-women-friendly|archive-date=17 August 2014}}</ref> ਏਡੀਜੀਪੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਨੂੰ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ, ਤਿਰੂਵਨਚੂਰ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਕੇ. ਨਟਰਾਜਨ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਇੱਕ ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ. ਨੂੰ [[ਵੀ ਐਸ ਅਚੁਤਾਨੰਦਨ|ਵੀ.ਐਸ.]] ਜ਼ਮੀਨ ਘੁਟਾਲੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਦੋਸ਼ੀ<ref>{{Cite news|url=http://www.thesundayindian.com/en/story/kerala-information-commissioner-suspended/254/43339/|title=Kerala information commissioner suspended|date=12 November 2012|work=The Sunday Indian|access-date=28 February 2014|archive-date=4 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204195011/http://www.thesundayindian.com/en/story/kerala-information-commissioner-suspended/254/43339/|url-status=dead}}</ref> ਜਾਂਚ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਨੇ ਸੂਚਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://archive.tehelka.com/story_main54.asp?filename=Ws121112Kerala.asp|title=Information Commissioner suspended for 'meddling' with police investigation|date=12 November 2012|work=Tehelka|access-date=28 February 2014|archive-date=24 ਮਾਰਚ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190543/http://archive.tehelka.com/story_main54.asp?filename=Ws121112Kerala.asp|url-status=dead}}</ref> ਏ.ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ. ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਰੋਕੂ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਰ. ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ, ਆਈਜੀ ਟੋਮਿਨ ਜੇ. ਠਾਚਨਕਰੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਮਦਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਕੇਸ ਦਾ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਕੀਤਾ। ਬਦਲੇ ਵਜੋਂ, ਠਾਚਨਕਰੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/many-went-on-such-trips-only-i-got-the-stick-thachankary-plea-to-cat/610112/|title=Many went on such trips, only I got the stick: Thachankary plea to CAT|date=23 April 2010|work=The Indian Express.|access-date=28 February 2014}}</ref> ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਟੋਮਿਨ ਜੇ. ਠਾਚਨਕਰੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮਾਣਹਾਨੀ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Govt-for-Reviewing-Thachankarys-Service-Records/2014/01/18/article2005660.ece?service=print|title=Govt for Reviewing Thachankary's Service Records|date=18 January 2014|work=The New Indian Express|access-date=28 February 2014|archive-date=5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205133625/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Govt-for-Reviewing-Thachankarys-Service-Records/2014/01/18/article2005660.ece?service=print|url-status=dead}}</ref> ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਟਾਇਆ ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ, ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ 2013 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 292 ਘੱਟ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਟੈਕਸਾਂ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨਿਆਂ ਤੋਂ ਮਾਲੀਆ 3000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਮੋਟਰ ਵਹੀਕਲ ਵਿਭਾਗ ਈ-ਗਵਰਨੈਂਸ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਇਆ, ਵਾਹਨ-ਸਾਰਥੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 98 ਲੱਖ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਡੁਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ 'ਸਮਾਰਟ ਟਰੇਸ' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਐਂਡਰਾਇਡ ਐਪ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਟੈਕਨੋਪਾਰਕ ਵਿਖੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੋਡ ਹੈਕਾਥੌਨ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਖੋਜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਕੋਟਾਯਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਨ ਕਤਲ ਕੇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਤਤਕਾਲੀ - ਡੀਵਾਈਐਸਪੀ ਆਰ ਸ਼ਾਜੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੇਸ ਦੀ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਦੇ 90 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੈਰੀਟੋਰੀਅਸ ਸਰਵਿਸ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Top police officer arrested in Praveen murder case |url=https://gulfnews.com/world/asia/india/top-police-officer-arrested-in-praveen-murder-case-1.278607}}</ref> ਉਹ ਕਿਲੀਰੂਰ ਸੈਕਸ ਸਕੈਂਡਲ ਕੇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੀਬੀਆਈ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀਆਈਪੀ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਥਾਮਸ ਚਾਂਡੀ, ਇੱਕ ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ ਕੇਪੀ ਮੋਹਨਨ 'ਤੇ ਕੇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਦਾ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਪੀੜਤ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/no-vip-involved-in-kiliroor-case-ig-clarifies/211869-60-116.html|title=No VIP involved in Kiliroor case, IG clarifies|date=14 December 2011|work=IBN|access-date=28 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305010852/http://ibnlive.in.com/news/no-vip-involved-in-kiliroor-case-ig-clarifies/211869-60-116.html|archive-date=5 March 2014}}</ref> ਆਰ.ਸ੍ਰੀਲੇਖਾ ਨੇ ਬਜ਼ਾਰ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ ਖਪਤਕਾਰਫੈੱਡ ਦੀਆਂ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਅਤੇ [[ਕੋਚੀ]] ਅਤੇ [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੋਦਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Ramesh-No-Bid-to-Derail-Consumerfed-Case-Probe/2014/01/12/article1996272.ece#.UxCl8vk1eSo|title=Ramesh: No Bid to Derail Consumerfed Case Probe|date=12 January 2014|work=The New Indian Express|access-date=28 February 2014|archive-date=12 ਜਨਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140112052246/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Ramesh-No-Bid-to-Derail-Consumerfed-Case-Probe/2014/01/12/article1996272.ece#.UxCl8vk1eSo|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਜੁਲਾਈ 2013 ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 2015 ਤੱਕ ਕੇਰਲ ਦੀ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਨ। ਟੈਕਨੋਪਾਰਕ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈਕਾਥੌਨ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ। ADGP ਕ੍ਰਾਈਮ ਰਿਕਾਰਡ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਾਈਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਇੰਟਰਫੇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਵੈੱਬਸਾਈਟ "THUNA" (ਦ ਹੈਂਡ ਯੂ ਨੀਡ ਫਾਰ ਅਸਿਸਟੈਂਸ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਵਧੀਕ ਡੀਜੀਪੀ, ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ, ਕੇਰਲਾ ਵਜੋਂ ਜੂਨ 2016 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 2017 ਤੱਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਉਂਸਲਿੰਗ ਸੈਂਟਰ HATS (ਤਣਾਅ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਮਦਦ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਵਰਗੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹਨ।, ਸੀਨੀਅਰ ਅਫਸਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਵਿੱਤੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Home |url=http://english.manoramaonline.com/news/kerala/tomin-thachankary-troubling-me-29-years-sreelekha-cops-vigilance.html}}</ref> <ref>{{Cite web |date=February 2016 |title=Kerala: Woman IPS officer says fellow ADGP harassing her for 29 years |url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/kerala-woman-ips-officer-says-fellow-adgp-harassing-her-for-29-years/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kerala IPS officer alleges harassment by colleague |url=http://gulfnews.com/news/asia/india/kerala-ips-officer-alleges-harassment-by-colleague-1.1662525 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/010216/kerala-woman-ips-officer-accuses-colleague-of-harassment-for-29{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} years.html</ref> ਉਸਨੇ ਸਤੰਬਰ, 2017 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਤਰੱਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite web |title=Kerala's first woman IPS officer Sreelekha now becomes first woman DGP |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2017/sep/21/keralas-first-woman-ips-officer-sreelekha-now-becomes-first-woman-dgp-1660341.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=R Sreelekha IPS officer: 'Many tried to prove that IPS is not for a woman' &#124; Kochi News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/many-tried-to-prove-that-ips-is-not-for-a-woman/articleshow/60840755.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2017 ਤੋਂ ਜੂਨ 2019 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ 54 ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੂਨ 2017 ਤੋਂ 1 ਜੂਨ 2020 ਤੱਕ, ਉਹ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਪੋਸਟ, "ਸੋਸ਼ਲ ਪੁਲਿਸਿੰਗ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ" ਦੀ ਮੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਪੁਲਿਸ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1 ਜੂਨ 2020 ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਫਾਇਰ ਐਂਡ ਰੈਸਕਿਊ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਡੀਜੀਪੀ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਚਾਰਜ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ 'ਮਹਿਲਾ ਡੀਜੀਪੀ' ਬਣ ਗਈ। ਉਹ 31 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਫਾਇਰ ਐਂਡ ਰੈਸਕਿਊ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ, 33 ਸਾਲ ਅਤੇ 5 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |title=R Sreelekha, First woman IPS officer in Kerala retires - ET Government |url=https://government.economictimes.indiatimes.com/news/governance/r-sreelekha-first-woman-ips-officer-in-kerala-retires/80050773}}</ref><ref>{{Cite web |title=R Sreelekha, first woman DGP in Kerala, retires from service |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/r-sreelekha-first-woman-dgp-in-kerala-retires-from-service-1.5322974}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kerala's first woman IPS officer Sreelekha retires after 33 years of service |url=https://keralakaumudi.com/en/news/mobile/news.php?id=463755&u=keralas-first-woman-ips-officer-sreelekha-retires-after-33-years-of-service}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/sreelekha-set-to-be-first-woman-dgp/article31689117.ece|title=R. Sreelekha, the first woman IPS officer in Kerala, set to be the State's first woman DGP|date=27 May 2020|work=The Hindu}}</ref> == ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * 2004 ਵਿੱਚ, ਡੀਆਈਜੀ ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਬਿਊਰੋ ਵਜੋਂ, ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਲਿਸ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Republic Day Police Medals, 2004 announced |url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=809 |access-date=26 February 2014 |website=POLICE MEDALS TO 627 PERSONNEL |publisher=Press Information Bureau}}</ref> * 2013 ਵਿੱਚ, ਏਡੀਜੀਪੀ ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਰੋਕੂ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਲਿਸ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Force Wise/State Wise list of medal awardees to the Police personnel on the occasion of Republic Day 2013 |url=http://pib.nic.in/archieve/others/2013/jan/d2013012501.pdf |access-date=26 February 2014 |website=President's Police Medal for Distinguished Service 2013 |publisher=Press Information Bureau, Government of India}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.madhyamam.com/en/node/8488|title=President's police medal for ADGP R Sreelekha IPS|date=25 January 2013|work=Madhyamam|access-date=26 February 2014}}</ref> * 2006 ਵਿੱਚ, ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਰਬੜ ਬੋਰਡ ਨੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਰਬੜ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਯਾਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="Pres Medal"/> * ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਨੂੰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵੱਕਾਰੀ ਚੇਵੇਨਿੰਗ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 2015 ਤੱਕ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਯੂਕੇ ਦੀ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਯਾਰਡ/ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ। * ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। * ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਫੋਕਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * 2007 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਤਕਾਲੀ ਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ ਆਰ ਸ਼ਾਜੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵੀਨ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੈਰੀਟੋਰੀਅਸ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸ਼ਾਜੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Top police officer arrested in Praveen murder case |url=https://gulfnews.com/world/asia/india/top-police-officer-arrested-in-praveen-murder-case-1.278607}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kerala Road Safety Authority (KRSA) and World Bank Group Organize a Hackathon on Road Safety |url=http://www.worldbank.org/en/news/feature/2015/08/18/kerala-road-safety-authority-and-world-bank-group-organize-hackathon-on-road-safety |access-date=2023-02-15 |archive-date=2023-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230304194146/https://www.worldbank.org/en/news/feature/2015/08/18/kerala-road-safety-authority-and-world-bank-group-organize-hackathon-on-road-safety |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Two-day Kerala Road Safety Hackathon Comes to an End |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Two-day-Kerala-Road-Safety-Hackathon-Comes-to-an-End/2015/08/24/article2990067.ece |access-date=2023-02-15 |archive-date=2016-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508062153/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Two-day-Kerala-Road-Safety-Hackathon-Comes-to-an-End/2015/08/24/article2990067.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/hackathon-for-road-safety-solutions/article7506313.ece|title=Hackathon for road safety solutions|date=6 August 2015|work=The Hindu}}</ref> == ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਕੰਮ == * ਚੇਰੂ ਮਾਰਮਾਰੰਗਲ (2005)<ref>{{Cite web |title=IPS officer authors third book |url=http://www.sureshmehrotra.com/archive/2005/May/14-5-2005.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190357/http://www.sureshmehrotra.com/archive/2005/May/14-5-2005.html |archive-date=24 March 2014 |access-date=27 February 2014 |publisher=Whispers in the corridors}}</ref> * ਨੀਰਾਜ਼ਿਕਾਪੁਰਮ (2006)<ref>{{Cite web |title=Neerazhikapuram |url=https://www.amazon.com/nirazhikkapuram-R-Sreelekha-I-P-S/dp/B007E4WRXI/ref=sr_1_4?s=books&ie=UTF8&qid=1393451352&sr=1-4 |access-date=27 February 2014 |publisher=Amazon}}</ref> * ਮਾਰਨਾ ਦੂਥਨ (2008)<ref>{{Cite book|title=Maranna Doothan|last=Śr̲Īlēkha|first=Ār|date=January 2008|isbn=978-8126419647}}</ref> * ਕੁਜ਼ਹਲੂਥੁਕਰਨ (2009)<ref name="DCBooks">{{Cite web |title=Sreelekha IPS |url=http://onlinestore.dcbooks.com/author/sreelekha-r--i-p-s- |access-date=27 February 2014 |publisher=DC Books |archive-date=24 ਮਾਰਚ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324185657/http://onlinestore.dcbooks.com/author/sreelekha-r--i-p-s- |url-status=dead }}</ref> * ਲੋਟੋਸ ਥੀਨੀਕਲ (2009)<ref name="DCBooks" /> * ਮੈਨਸੀਲੇ ਮਝਾਵਿਲੂ (2011)<ref>{{Cite web |title=Chakshumathi's Cochin Centre opened |url=http://www.chakshumathi.org/ChakshumathisCochinCentreopened.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324185531/http://www.chakshumathi.org/ChakshumathisCochinCentreopened.html |archive-date=24 March 2014 |access-date=27 February 2014 |publisher=Chakshumathi}}</ref> * ਨਿਆਮਾ ਸਮਰਕਸ਼ਣਮ ਸਟਰੀਕਲੱਕੂ- ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ * ਕੁਟੀਕਲਮ ਪੋਲਿਕਮ- ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ * ਜਾਗਰੁਕਨ (2013)- ਡਿਟੈਕਟਿਵ ਨਾਵਲ ਪਬਲਿਸ਼ਰ ਡੀਸੀ ਬੁਕਸ * ਥਮਾਸੋਮਾ- ਕੇਰਲ ਕੌਮੁਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਜਾਸੂਸ ਲੜੀ ਉਹ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਕਾਲਮ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਵਨੀਤਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕਾਲਮ, "ਮਾਰੂਪੁਰਮ, ਦ ਅਦਰ ਸਾਈਡ" ਜੋ ਹੁਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਲਾਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਸਨੇਹਮ ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ- ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ https://youtube.com/channel/UCup0QqQP2A95jqYkzJuuU9w == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਕਪਾਝੋਮ ਰਮਨ ਪਿੱਲੈ == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.youtube.com/watch?v=ZNdtt-GMUNk ਏਸ਼ੀਆਨੈੱਟ ਆਨ ਰਿਕਾਰਡ '] ਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ * https://web.archive.org/web/20150923213053/http://www.dcbooks.com/jagarookan-released.html * https://www.amazon.in/Books-R-Sreelekha/s?ie=UTF8&page=1&rh=n%3A976389031%2Cp_27%3AR%20Sreelekha * http://www.bharatchannels.com/asianet-news-shows-watch-online/sreelekha-ips-transport-commissioner-detective-fiction-released-video_7cf630261.html * http://malayalam.tv.cybernewsblog.com/interview-r-sreelekha-ips-transport-commissioner-in-varthaprabhatham {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213000745/http://malayalam.tv.cybernewsblog.com/interview-r-sreelekha-ips-transport-commissioner-in-varthaprabhatham |date=2015-02-13 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960]] hokcfriu9kawt8zd13n40bx0dw2wz8m 0 152565 848149 729059 2026-09-28T20:22:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848149 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਗਨਾ ਰਾਏ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Angana Roy''') ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ''[[Dahini|ਦਹਿਨੀ]]'' ''[[ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ|ਕਾਨਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]]'' ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ''[[ਮਹੇਸ਼ ਬਾਬੂ]]'' ਦੇ ਨਾਲ ''ਸ਼੍ਰੀਮੰਥੁਡੂ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ''ਕਲਗਾ ਥਲਾਈਵਨ'' ''ਉਧਯਨਿਧੀ ਸਟਾਲਿਨ'' ਨਾਲ, ''[[Arasi|ਅਰਸੀ]]'' ''ਵਰਾਲਕਸ਼ਮੀ ਸਾਰਥਕੁਮਾਰ'' ਅਤੇ ''[[Dahini|ਦਹਿਨੀ]]'' ਨਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Sandalwood Welcomes Angana with Cobra |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/reviews/Sandalwood-Welcomes-Angana-with-Cobra/2014/02/07/article2040017.ece |access-date=7 October 2017 |website=The New Indian Express |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120936/http://www.newindianexpress.com/entertainment/reviews/Sandalwood-Welcomes-Angana-with-Cobra/2014/02/07/article2040017.ece |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਅੰਗਨਾ ਰਾਏ ਇੱਕ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਵਣਜ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਫਾਰਚੂਨ 500 ਫਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਐਚਆਰ ਵੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੈ। ਲੰਬਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਕਈ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਰੈਂਪ 'ਤੇ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਨੋਹਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਰਗਲਾਈਪੁਰਮ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਕਾਮੇਡੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਕਬਾਡਮ ਅਤੇ ਏਆਰ ਮੁਰੂਗਾਦੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ''ਵਾਥੀਕੁਚੀ ''' ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜੂਨ 2012 ਤੱਕ<ref>{{Cite web |last=Manigandan |first=K. R. |date=16 June 2012 |title=Dream debut |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/dream-debut/article3536462.ece |access-date=7 October 2017 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20190917185115/https://www.thehindu.com/features/cinema/dream-debut/article3536462.ece |archive-date=17 ਸਤੰਬਰ 2019 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 August 2014 |title=Sachin and Angana Roy pair up for Kabadam |url=http://www.deccanchronicle.com/140811/entertainment-kollywood/article/sachin-and-angana-roy-pair-kabadam |access-date=7 October 2017 |website=Deccan Chronicle}}</ref> ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Angana Roy replaces Shona in Cobra? - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Angana-Roy-replaces-Shona-in-Cobra/articleshow/29858907.cms |access-date=7 October 2017 |website=The Times of India}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਕਬਾਡਮ'' ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ''ਮੇਘਾ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref name="newindianexpress.com">{{Cite web |title=Angana Walks the Road to Success |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Angana-Walks-the-Road-to-Success/2014/09/24/article2446065.ece |access-date=7 October 2017 |website=The New Indian Express |archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117072809/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Angana-Walks-the-Road-to-Success/2014/09/24/article2446065.ece |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ 2015 ਰਿਲੀਜ਼ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਪਿਕੇਟ 43'' ਸੀ ਜੋ ਮੇਜਰ ਰਵੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ, ''ਮਹਾਬਲੀਪੁਰਮ'' ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ "ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ, ਦਫ਼ਤਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ" ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕੋਰਤਾਲਾ ਸਿਵਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਜਟ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ "ਸ੍ਰੀਮੰਥੁਡੂ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ ਬਾਬੂ ਅਭਿਨੀਤ ਹੈ। ਜੋ ਬਾਹੂਬਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹਿੱਟ ਸੀ। ਉਸਦੀ 2016 ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਨ, "ਸ੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੀ (ਫਿਲਮ)" ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਜ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰੀਮੇਕ ਹੈ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ 'ਭਾਰਤ ਆਈਕਨ ਅਵਾਰਡ' ਨਾਮਕ ਦੋ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ 4 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ 'ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਭਿਨੇਤਰੀ' ਵਜੋਂ। . 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ " ਸਿਦਾਰਮਈਆ" ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦੀ ਮੇਅਰ ਮਿਸ "[[ਅਲਾਮੇਲੂ|ਪਦਮਾਵਤੀ]]" ਦੁਆਰਾ ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਵੂਮੈਨ ਅਚੀਵਰਸ ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਈਮ ਟਾਈਮ ਸਲਾਟ ਵਿੱਚ ਕਲਰਜ਼ ਤਮਿਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਗਾ ਲੜੀ ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਵਿਜੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਵੀ ਲੀਡ ਸੀ ਜੋ ਵਿਜੇ ਟੀਵੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫੈਨਟਸੀ ਲੜੀ ਹੋਵੇਗੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] inbtkr62274b6763pv3slfqhucmz8fo 0 152588 848151 822163 2026-09-28T20:23:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848151 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅੰਜਲੀ ਨਾਇਰ | image = | alt = | caption = 2021 ਵਿੱਚ ਅੰਜਲੀ | birth_name = | birth_date = {{Birth based on age as of date|27|2016|3|10}} | birth_place = ਕੋਚੀਨ, ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ | occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਾਡਲ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ | years_active = | notable_works = ''ਦ੍ਰਿਸ਼ਯਮ 2'', ''ਬੇਨ'' | spouse = | children = 1 | awards = ਸਰਵੋਤਮ ਚਰਿੱਤਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਅੰਜਲੀ ਨਾਇਰ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Anjali Nair''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="27-2016-3-10">{{Cite web |last=M |first=Athira |date=10 March 2016 |title=A 'surprise' winner |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/chat-with-anjali-Nair-winner-of-kerala-state-film-award-for-best-character-actress/article8334714.ece |via=www.thehindu.com |access-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719141214/https://www.thehindu.com/features/cinema/chat-with-anjali-aneesh-winner-of-kerala-state-film-award-for-best-character-actress/article8334714.ece |archive-date=19 ਜੁਲਾਈ 2021 |url-status=dead}}</ref> ਉਹ 2015 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਚਰਿੱਤਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।<ref name="thehindu.com">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/chat-with-anjali-Nair-winner-of-kerala-state-film-award-for-best-character-actress/article8334714.ece|title=A 'surprise' winner|last=M.|first=Athira|date=10 March 2016|work=[[The Hindu]]|access-date=28 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719141214/https://www.thehindu.com/features/cinema/chat-with-anjali-aneesh-winner-of-kerala-state-film-award-for-best-character-actress/article8334714.ece|archive-date=19 ਜੁਲਾਈ 2021|url-status=dead}}</ref><ref name="DC">{{Cite web |title=Happy mom on 'n off screen |url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/090316/happy-mom-on-n-off-screen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170221011604/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/090316/happy-mom-on-n-off-screen.html |archive-date=2017-02-21 |access-date=2017-02-20 |website=[[Deccan Chronicle]]}}</ref><ref name="TOI">{{Cite web |title=Atley asked to not smile, be a rebel: Anjali |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Atley-asked-to-not-smile-be-a-rebel-Anjali/articleshow/51394747.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160425074924/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Atley-asked-to-not-smile-be-a-rebel-Anjali/articleshow/51394747.cms |archive-date=2016-04-25 |access-date=2017-02-20 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref name="DCA">{{Cite web |title=First, Vipin said I had no role in Ben: Anjali Aneesh |url=http://www.deccanchronicle.com/151109/entertainment-mollywood/article/first-vipin-said-i-had-no-role-ben-anjali-Nair |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170221011443/http://www.deccanchronicle.com/151109/entertainment-mollywood/article/first-vipin-said-i-had-no-role-ben-anjali-aneesh |archive-date=2017-02-21 |access-date=2017-02-20 |website=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਮਨਥੇ ਵੇਲੀਥੇਰੂ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਅਨੀਸ਼ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਪਰ ਉਹ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਅਵਨੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ''5 ਸੁੰਦਰੀਕਾਲ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="TH">{{Cite web |title=A 'surprise' winner |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/chat-with-anjali-aneesh-winner-of-kerala-state-film-award-for-best-character-actress/article8334714.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312053504/http://www.thehindu.com/features/cinema/chat-with-anjali-aneesh-winner-of-kerala-state-film-award-for-best-character-actress/article8334714.ece |archive-date=2016-03-12 |access-date=2017-02-20 |website=[[The Hindu]]}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਵਿਨੀਤ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਦੁਆਰਾ ਲਾ ਕੋਚੀਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="TH"/> ਉਸਨੇ "ਬੰਧਨੰਗਲ ਬੰਧਨੰਗਲ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] leamd8farn4q2wqs83pma0wph99iywy 0 152592 848320 771687 2026-09-29T09:39:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848320 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਗੋਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ | image = | alt = | caption = | birth_name = | alias = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1993|8|2}} | birth_place = | origin = | genre = {{Hlist|[[ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤ]]|[[ਵਿਕਲਪਕ ਰੌਕ]]|ਐਂਬੀਐਂਟ ਰੌਕ}} | occupation = {{Hlist|ਕੰਪੋਜ਼ਰ|ਗਾਇਕ|ਗੀਤਕਾਰ|ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ}} | instrument = | years_active = 2006 – present | label = | website = <!-- {{URL|example.com}} or {{Official URL}} --> | associated_acts = }} '''ਗੋਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ''' (ਜਨਮ 2 ਅਗਸਤ 1993) ਚੇਰਥਲਾ, [[ਕੇਰਲਾ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਉਹ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਅਲਾਪੁਝਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੇਰਥਲਾ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਲਿਊਕਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਰ.ਐਲ.ਵੀ. ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਥ੍ਰੀਪੁਨਿਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਸੰਗੀਤ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕੇਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://mad-garage.com/chasing-the-octaves-gowry-lekshmi/|title=Chasing The Octaves, Gowry Lekshmi|date=2017-09-02|work=Mad Garage|access-date=2018-07-07|archive-date=2018-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815084015/https://mad-garage.com/chasing-the-octaves-gowry-lekshmi/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/just-before-monday/report-born-to-song-2626119|title=Born to song: Gowry Lekshmi's musical journey|last=Khandelwal|first=Heena|date=17 June 2018|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=12 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/songs-in-her-heart/article5116388.ece|title=Songs in her heart|last=S.|first=Priyadershini|date=11 September 2013|work=[[The Hindu]]|access-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20220807071049/https://www.thehindu.com/features/cinema/songs-in-her-heart/article5116388.ece|archive-date=7 ਅਗਸਤ 2022|url-status=dead}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਗੋਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਕੈਸਾਨੋਵਾ'' ਲਈ ਇੱਕ ਗੀਤ ਰਚ ਕੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":02">{{Cite news|url=https://mad-garage.com/chasing-the-octaves-gowry-lekshmi/|title=Chasing The Octaves, Gowry Lekshmi|date=2017-09-02|work=Mad Garage|access-date=2018-07-07|archive-date=2018-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815084015/https://mad-garage.com/chasing-the-octaves-gowry-lekshmi/|url-status=dead}}</ref> ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰੌਸ਼ਨ ਐਂਡਰਿਊਜ਼, ਜਿਸਨੇ ਉਸਦਾ ਗੀਤ "ਸਖੀਏ" ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ, ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ [[ਮੋਹਨਲਾਲ|ਮੋਹਨ ਲਾਲ]] -ਸਟਾਰਰ ਕੈਸਾਨੋਵਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜੋ 2012 ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/who-said-women-can-only-sing-not-compose/articleshow/60424832.cms|title=Who said women can only sing, not compose?|work=[[The Times of India]]|access-date=2018-07-07}}</ref> ਉਹ ਸਿਰਫ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਗਾਣਾ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਗੋਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਆਪਕ ਮੀਡੀਆ ਕਵਰੇਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/young-female-musicians-are-rocking-the-charts/article7578673.ece|title=Rocking the charts|last=M.|first=Athira|date=25 August 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=12 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/200517/gowrys-winning-track.html|title=Gowry's winning track|last=Nair|first=Vidya|date=20 May 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=12 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2017/oct/11/gowry-croons-to-her-own-tunes-1671438.html|title=Gowry croons to her own tunes|last=Kalyanasundaram|first=Abinaya|date=11 October 2017|work=[[The New Indian Express]]|access-date=12 July 2019}}</ref> ਗੋਰੀ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਪਰਫਾਰਮਰ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=16 February 2018 |title=Gowry Lekshmi and Street Academics shall mesmerize Namma Bengaluru |url=https://www.radiocity.in/indie/news-details/Gowry-Lekshmi-and-Street-Academics-shall-mesmerize-Namma-Bengaluru/6603 |access-date=12 July 2019 |website=[[Radio City (Indian radio station)|Radio City]] |archive-date=12 ਜੁਲਾਈ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712163735/https://www.radiocity.in/indie/news-details/Gowry-Lekshmi-and-Street-Academics-shall-mesmerize-Namma-Bengaluru/6603 |url-status=dead }}</ref> ਗੋਰੀ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਪਿੱਲਈ ਲਈ ਫਿਲਮ ''ਏਜ਼ੂ ਸੁੰਦਰਾ ਰਾਤਰੀਕਲ'' ਵਿੱਚ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਲਮ ''ਲਾਰਡ ਲਿਵਿੰਗਸਟੋਨ 7000 ਕੰਡੀ'' ਵਿੱਚ ਰੇਕਸ ਵਿਜਯਨ ਲਈ "ਕਲਮ ਪਦੁਨੇ" ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ।<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/music/211117/singing-to-her-own-tune.html|title=Singing to her own tune|date=2017-11-21|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=2018-07-07}}</ref> ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਸਫਲਤਾ ਉਦੋਂ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਗੋਧਾ'' ਵਿੱਚ "ਆਰੋ ਨੇਨਜਿਲ" ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਮੈਂ<ref>{{Citation |last=Satyam Videos |title=Aaro Nenjil Video Song with Lyrics {{!}} Godha Official {{!}} Tovino Thomas {{!}} Wamiqa Gabbi {{!}} Shaan Rahman |date=2017-04-01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=UsJkhu8K1gs |access-date=2018-07-07}}</ref><ref name=":1" /> 2015 ਵਿੱਚ, ਗੋਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ''ਥੋਨੀ'' ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ, ਲਿਖਿਆ, ਕੰਪੋਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਖੁਦ ਗਾਇਆ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/music/gowry-lekshmi-singer-musical-video-thoni.html|title=Gowry Lekshmi's 'Thoni' is indie music at its finest|last=Nelson K. Paul|date=23 May 2015|work=[[Malayala Manorama]]|access-date=7 July 2018}}</ref> ਗੋਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਮਲਿਆਲਮ ਇੰਡੀ ਸੰਗੀਤ ''ਅਰਾਰੋ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀ, ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਭੀੜ ਫੰਡ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/gowry-lekshmi-on-crowdfunding-for-her-new-song/article24350802.ece|title=For the people, by the people|last=M|first=Athira|date=2018-07-06|work=[[The Hindu]]|access-date=2018-07-07|issn=0971-751X}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਪਾ ਟੀਵੀ ਸੰਗੀਤ ਮੋਜੋ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ 15 ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਢੋਲਕ, ਗਣੇਸ਼ ਵੈਂਕਿਤਾਰਮਣੀ ਨਾਲ। ਗਣੇਸ਼ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਦੇ ਬੈਂਡ ਵਿਚ ਆਈਜ਼ਕ ਧਰਮਕੁਮਾਰ, ਜੌਨ ਪ੍ਰਵੀਨ ਅਤੇ ਗੌਡਫਰੇ ਇਮੈਨੁਅਲ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|4261054}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 55dl31y5zygk5axjmpy5bk4zn2yecw3 0 152603 848150 846818 2026-09-28T20:23:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848150 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person|name=ਅੰਜਲੀ ਗੁਪਤਾ|image=Anjali Gupta IAF.jpg|caption=|birth_date={{Birth date|1970|05|12|df=y}}|death_date={{Death date and age|2011|09|11|1970|05|12|df=y}}|birth_place=[[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]]|death_place=[[ਭੋਪਾਲ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]|nickname=|allegiance=[[ਭਾਰਤ]]|serviceyears=2001–2006|rank=[[File:Flying Officer of IAF.png|20px]] [[ਫਲਾਇੰਗ ਅਫਸਰ]]|unit=ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਟੈਸਟ ਪਾਇਲਟ ਸਕੂਲ, ਕਰਨਾਟਕ|commands=|battles=|awards=|laterwork=|death_cause=|module={{Infobox military person|embed=yes}}}} '''ਫਲਾਇੰਗ ਅਫਸਰ ਅੰਜਲੀ ਗੁਪਤਾ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Anjali Gupta''') ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ]] (IAF) ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 2001 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ [[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4481133.stm|title=Court martial for air force woman|date=25 April 2005|access-date=14 September 2011|publisher=BBC}}</ref> ਉਹ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=28 April 2005 |title=IAF inquiry into Gupta case |url=http://in.rediff.com/news/2005/apr/27iaf.htm |access-date=13 September 2011 |publisher=rediff NEWS}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅੰਜਲੀ ਗੁਪਤਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਮਾਤਾ ਉਮੰਦ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੰਜਲੀ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੀ ਸੀ। ਅੰਜਲੀ ਨੇ [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਮ.ਫਿਲ ਵੀ ਕੀਤੀ। [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਟ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (SSC) ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ IAF ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2001 ਵਿੱਚ [[ਬੇਲਗਾਓ|ਬੇਲਗਾਮ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=9 December 2005 |title=Air force fires prickly Anjali- Cloud remains over court martial |url=http://www.telegraphindia.com/1051209/asp/frontpage/story_5578673.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051211070206/http://www.telegraphindia.com/1051209/asp/frontpage/story_5578673.asp |archive-date=11 December 2005 |access-date=10 December 2011 |publisher=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]}}</ref><ref name="rediff20052">{{Cite web |date=8 December 2005 |title=IAF Anjali Gupta: The woman who rocked the Indian Air Force |url=http://www.rediff.com/news/2005/dec/08anjali1.htm |access-date=13 September 2011 |publisher=rediff NEWS}}</ref> == ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ (ਹਰਾਸਮੈਂਟ) ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ == ਫਰਵਰੀ 2005 ਵਿੱਚ, ਅੰਜਲੀ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਸਲਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਅੰਜਲੀ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ]] ਤੋਂ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਅੰਜਲੀ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ [[ਜਿਨਸੀ ਛੇੜ-ਛਾੜ|ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ]] ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜਨਰਲ ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ (ਜੀਸੀਐਮ) ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਮੁਕੱਦਮਾ ਅਤੇ ਬਰਖਾਸਤਗੀ == ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਿਆਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਹ "''ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਕਗਾਰ 'ਤੇ ਹੈ'' "। ਆਈ.ਏ.ਐਫ. ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਂਟਲ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਨਿਊਰੋਸਿੰਸਿਜ਼|ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਂਟਲ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਨਿਊਰੋ ਸਾਇੰਸਜ਼]] ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਏਰੋਸਪੇਸ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੈਨਲ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਮਾਂਡ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=3 Jun 2005 |title=Anjali Gupta released |url=http://www.hindu.com/2005/06/03/stories/2005060315202000.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071115191611/http://www.hindu.com/2005/06/03/stories/2005060315202000.htm |archive-date=15 November 2007 |access-date=13 September 2011 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਯਾਤਰਾ ਭੱਤੇ ਦਾ ਝੂਠਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੀਨੀਅਰਜ਼ ਦਾ ਨਾਸ਼ਤਾ ਪਾਰਸਲ ਸੁੱਟਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਤਿਮ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਾ ਕੇ ਸੱਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=13 Jun 2005 |title=Flight Of The Dove |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?227613 |access-date=14 September 2011 |publisher=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110914120719/http://outlookindia.com/article.aspx?227613 |url-status=dead}}</ref> ਅੰਜਲੀ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰੀ ਜਨਰਲ ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ (ਜੀ.ਸੀ.ਐਮ.) ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ, ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਡਿਊਟੀ ਲਈ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=12 September 2011 |title=Dismissed Indian air force officer found dead |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-14877492 |access-date=13 September 2011 |publisher=BBC}}</ref> == ਮੌਤ == 11 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਅੰਜਲੀ ਗੁਪਤਾ [[ਭੋਪਾਲ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੇ ਘਰ ਲਟਕਦੀ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite web |date=12 September 2011 |title=Court martialled IAF officer commits suicide |url=http://www.ndtv.com/article/cities/court-martialled-female-iaf-officer-commits-suicide-132943 |access-date=5 September 2011 |publisher=[[NDTV]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 September 2011 |title=A spirited life extinguished |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2448547.ece |access-date=13 September 2011 |publisher=[[The Hindu]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103010039/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2448547.ece |archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2012 |url-status=dead}}</ref> ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਗਰੁੱਪ ਕੈਪਟਨ ਅਮਿਤ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕਥਿਤ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਸਬੰਧੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਲਈ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਹੈ। ਅੰਜਲੀ ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਗਰੁੱਪ ਕੈਪਟਨ ਅਮਿਤ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਅੰਜਲੀ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=14 September 2011 |title=Anjali Gupta suicide: 'IAF officer held was under surveillance' |url=http://indiatoday.intoday.in/story/anjali-gupta-suicide-iaf-officer-under-surveillance/1/151234.html |access-date=17 September 2011 |publisher=[[India Today]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]] 6lttc09qigzyttjzms696bd7hfdw0fc 0 152731 848121 832050 2026-09-28T18:25:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848121 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਨੂਸ੍ਰੀ | image = Actress Anusree.jpg | caption = ਅਨੂਸ੍ਰੀ | other_names = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|10|24}} | birth_place = ਕਮੁਕੁਮਚੇਰੀ, ਕੋਲਮ, ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2012–ਮੌਜੂਦ | spouse = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਅਨੂਸ੍ਰੀ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Anusree;''' ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ, ਜੋ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2012 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਡਾਇਮੰਡ ਨੇਕਲੈਸ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="differentstep">{{Cite web |last=Sathyendran |first=Nita |date=19 July 2003 |title=Different Step: Actor Anusree on finding her footing in tinsel town |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/different-step/article4931781.ece |access-date=7 December 2013 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719132635/https://www.thehindu.com/features/cinema/different-step/article4931781.ece |archive-date=19 ਜੁਲਾਈ 2022 |url-status=dead}}</ref><ref name="deccanchronicle">{{Cite web |last=Krishna |first=Gayathri |date=2 August 2013 |title=Anusree goes urban |url=http://www.deccanchronicle.com/130802/entertainment-mollywood/article/anusree-nair-goes-urban |access-date=7 December 2013 |website=Deccan Chronicle}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਅਨੂਸ੍ਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1990 ਨੂੰ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਮੁਰਲੀਧਰਨ ਪਿੱਲੈ, ਕੇਰਲ ਵਾਟਰ ਅਥਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਰਕ, ਅਤੇ ਮਾਂ ਸ਼ੋਭਨਾ, ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="mangalamvarika.com">{{Cite web |title=Mangalam - Varika 15-Dec-2014 |url=http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/170/22 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222081249/http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/170/22 |archive-date=22 December 2014 |access-date=26 November 2015 |publisher=Mangalamvarika.com}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਾਮੁਕੁਮਚੇਰੀ, ਕੋਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਅਨੂਪ ਹੈ।<ref name="mathrubhumi">{{Cite web |title=ഐ മിസ് യു |trans-title=I Miss U |url=http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/275434/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103203721/http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/275434/ |archive-date=3 November 2012 |access-date=8 February 2014}}</ref> ਉਹ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਮੰਜਾਕਲਾ, ਕੋਲਮ ਗਈ। ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਅਨੂਸ੍ਰੀ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਾਲ ਜੋਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੂਰਿਆ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਐਕਟਿੰਗ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਵਿਵੇਲ ਐਕਟਿਵ ਫੇਅਰ ਬਿਗ ਬ੍ਰੇਕ ਦਾ'' ਨਿਰਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ,<ref name="balconybeats">{{Cite web |date=4 May 2012 |title=I have given 'Diamond Necklace' my best: Anusree |url=http://www.balconybeats.com/2012/actresses/i-have-given-diamond-necklace-my-best-anusree |access-date=7 December 2013 |website=Balcony Beats |archive-date=12 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212213507/http://www.balconybeats.com/2012/actresses/i-have-given-diamond-necklace-my-best-anusree |url-status=dead }}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।<ref name="toi-realityshows">{{Cite web |last=Kurian |first=Shiba |date=26 November 2013 |title=Mollywood turns platform for reality show stars |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-26/news-and-interviews/44450492_1_reality-show-mollywood-lal-jose |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212203745/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-26/news-and-interviews/44450492_1_reality-show-mollywood-lal-jose |archive-date=12 December 2013 |access-date=7 December 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਲਾਲ ਜੋਸ ਦੀ 2012 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਡਾਇਮੰਡ ਨੇਕਲੈਸ'' ਵਿੱਚ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਰਾਜਸ੍ਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ''ਲੈਫਟ ਰਾਇਟ ਲੈਫਟ'' (2013), ''ਪੁਲੀਪੁਲੀਕਲਮ ਆਤਿਨਕੁਟਿਅਮ'' (2013), ਅਤੇ ''ਐਂਗਰੀ ਬੇਬੀਜ਼ ਇਨ ਲਵ'' (2014) ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ''ਇਤਿਹਾਸਾ'' (2014) ਅਤੇ ''ਮਾਈ ਲਾਈਫ ਪਾਰਟਨਰ'' (2014) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ।<ref name="toi-mylifepartner">{{Cite web |last=Soman |first=Deepa |date=30 November 2013 |title=Actress Anusree in My Life Partner |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-30/news-and-interviews/44595521_1_fahadh-faasil-mollywood-diamond-necklace |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212203145/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-30/news-and-interviews/44595521_1_fahadh-faasil-mollywood-diamond-necklace |archive-date=12 December 2013 |access-date=7 December 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 November 2012 |title=Actress Anushree starts shooting for her next film |url=https://www.news18.com/news/india/actress-anushree-starts-shooting-for-her-next-film-522860.html |access-date=30 May 2018 |publisher=News18/IBN}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ''ਚੰਦਰੇਟਨ ਈਵਿਦਿਆ'' (2015) ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼ਮਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿਲੇਸ਼ ਪੋਥਨ ਦੀ ''ਮਹੇਸ਼ਿੰਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ'' ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ''ਓਪਮ'' ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਏਸੀਪੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸਨੇ ''ਕੋਚਵਾ ਪਾਉਲੋ ਅਯੱਪਾ ਕੋਲਹੋ'' (2016), ''ਅਵਰ ਸਿਨੇਮਾਕਰਨ'' (2017), ''ਆਧੀ'' (2018), ਅਤੇ ''ਪੰਚਵਰਨਾਥਥਾ'' (2018) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਅਨੂਸ੍ਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ [[ਮੋਹਨਲਾਲ|ਮੋਹਨ ਲਾਲ]] ਦੇ ਉਲਟ ''ਪੁਲੀਮੁਰੁਗਨ'' (2016) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਖ਼ਰਾਬ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕੀ।<ref>{{Cite web |date=17 April 2017 |title=Anusree Nair missed her chance to act in Mohanlal's Pulimurugan |url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/anusree-nair-missed-her-chance-to-act-in-mohanlals-pulimurugan.html}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਿਅਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ''ਓਪਮ'' (2016) ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਮਾਮੂਟੀ ਦੇ ਉਲਟ ''ਮਧੁਰਾ ਰਾਜਾ'' (2019) ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Anusree, Mahima Nambiar join Mammootty's Maduraraja - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anusree-mahima-nambiar-join-mammoottys-maduraraja/articleshow/65195867.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] fzfg0icwyls2s6rckyhg0dslbm0fml6 0 152732 848120 831825 2026-09-28T18:22:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848120 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਨੁਸਮਰਿਤੀ ਸਰਕਾਰ | image = Anusmriti Sarkar grace Films Today magazine's 9th anniversary celebration at Levo Lounge.jpg | image_size = 220px | alt = ਅਨੁਸਮਰਿਤੀ ਸਰਕਾਰ | caption = ਅਨੁਸਮਰਿਤੀ ਸਰਕਾਰ | birth_date = 23 ਅਕਤੂਬਰ 1995 | birth_place = [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], ਭਾਰਤ | occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਾਡਲ | years_active = 2011–ਮੌਜੂਦ | height = 5”6 }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਅਨੁਸਮਰਿਤੀ ਸਰਕਾਰ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Anusmriti Sarka''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ "''ਇਸ਼ਤਾ ਸਾਖੀ"'' ਅਤੇ "''ਹੀਰੋਇਨ"'' ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ "''ਵਨ ਡੇ ਜਸਟਿਸ ਡਿਲੀਵਰਡ"'' ਅਤੇ "''ਓ ਪੁਸ਼ਪਾ ਆਈ ਹੇਟ ਟੀਅਰਜ਼"'' ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਅਨੁਸਮ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ "''ਭੋਰੇਰ ਆਲੋ"'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਰੀਆ ਸੇਨ]] ਦੀ ਥਾਂ ਰੋਹਿਤ ਰਾਏ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="TheHansIndia">{{Cite web |date=22 September 2015 |title=Anusmriti Sarkar Eyes Bollywood |url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2015-09-22/South-actress-Anusmriti-Sarkar-eyes-bollywood--/177109 |access-date=9 July 2016 |publisher=The Hans India}}</ref> ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੋ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪ੍ਰਭਾਤ ਰਾਏ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="TelegraphIndia">{{Cite web |date=27 April 2011 |title="I'm on a high" |url=https://www.telegraphindia.com/1110427/jsp/entertainment/story_13906372.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430132630/http://www.telegraphindia.com/1110427/jsp/entertainment/story_13906372.jsp |archive-date=30 April 2011 |access-date=24 May 2017 |publisher=Telegraph India}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਉਸੇ ਸਾਲ, ਟਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ "''ਵੈਂਕਾਈ ਫਰਾਈ"'' ਸੀ। ਫਿਲਮ ਚੰਦਰ ਮੌਲੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Filmibeat">{{Cite web |date=30 September 2011 |title=Vankai Fry |url=http://www.filmibeat.com/telugu/movies/vankai-fry/comments.html |access-date=9 July 2016 |publisher=Filmybeat}}</ref> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਰਾਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਬਿਸਵਾਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ''"ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘਾ: ਦ ਲਾਇਨ ਇਜ਼ ਬੈਕ"'' ਸਾਈਨ ਕਰ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਪ੍ਰਸੇਨਜੀਤ ਚੈਟਰਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਇਸ਼ਟ ਸਾਖੀ ਨੂੰ'' ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਨਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="NRINews">{{Cite web |date=8 June 2015 |title=South Star Anusmriti Sarkar to woo Bollywood |url=http://nrinews24x7.com/south-star-anusmriti-sarkar-to-woo-bollywood/ |access-date=15 May 2017 |publisher=NRI News |archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180407013214/http://nrinews24x7.com/south-star-anusmriti-sarkar-to-woo-bollywood/ |url-status=dead }}</ref> ਇਸ਼ਤਾ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਕਾਫੀ ਤਾਰੀਫ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ "''ਸੁਸਵਾਗਤਮ"'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇਲਗੂ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਾਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ,<ref name="IndianShowbiz">{{Cite web |date=8 June 2015 |title=South Star Anusmriti Sarkar to woo Bollywood |url=http://www.indianshowbiz.com/?p=91692 |access-date=15 May 2017 |publisher=Indian Showbiz |archive-date=14 ਦਸੰਬਰ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171214074439/http://www.indianshowbiz.com/?p=91692 |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ: "''ਬਿਪੋਰਜੋਏ"'' ਵਿੱਚ ਇੰਦਰੋਨਿਲ ਸੇਨਗੁਪਤਾ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ "''ਮੋਨੇਰ ਮਾਝੀ ਤੁਮੀ"'' ਕੀਤੀ।<ref name="RagaLahiri">{{Cite web |date=22 April 2013 |title=Anusmriti Raga Lahiri exclusive interview |url=http://www.ragalahari.com/stars/interviews/1171/anusmriti-ragalahari-exclusive-interview.aspx |access-date=15 May 2017 |publisher=Raga Lahiri}}</ref> ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਫਿਰ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਹੀਰੋਇਨ'' ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਭਰਥ ਪਰਾਪੇਲੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="UrbanAsian">{{Cite web |date=27 September 2015 |title=Another south actress Anusmriti Sarkar is ready to rock Bollywood |url=http://urbanasian.com/bollywood/2015/09/another-south-actress-anusmriti-sarkar-is-ready-to-rock-bollywood/ |access-date=15 May 2017 |publisher=Urban Asian |archive-url=https://web.archive.org/web/20160910151632/http://urbanasian.com/bollywood/2015/09/another-south-actress-anusmriti-sarkar-is-ready-to-rock-bollywood/ |archive-date=10 ਸਤੰਬਰ 2016 |url-status=dead}}</ref> ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ, ਅਨੁਸਮ੍ਰਿਤੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਉਦਯੋਗ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਕੀਤੀ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਜੈਰਾਮ ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਨਾਲ "''ਓ ਪੁਸ਼ਪਾ ਆਈ ਹੇਟ ਟੀਅਰਸ''" ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਹੈ।<ref name="PunjabNewsExpress">{{Cite web |date=8 October 2015 |title=Anusmriti Sarkar To Romance in Bollywood Movie "Jaane Kaisa Yeh Ishq" |url=http://punjabnewsexpress.com/entertainment/news/anusmriti-sarkar-to-romance-in-bollywood-movie-jaane-kaisa-yeh-ishq--44145.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817002415/http://punjabnewsexpress.com/entertainment/news/anusmriti-sarkar-to-romance-in-bollywood-movie-jaane-kaisa-yeh-ishq--44145.aspx |archive-date=17 August 2016 |access-date=9 July 2016 |publisher=Punjab News Express}}</ref> == ਹੋਰ ਕੰਮ == ਅਨੁਸਮਰਿਤੀ ਨੇ ਖਾਦਿਮਸ, ਬੀ.ਐਸ.ਐਨ.ਐਲ., ਟਾਈਗਰ ਬਿਸਕੁਟ, ਰਿਲਾਇੰਸ ਸਿਮ ਕਾਰਡ, ਮੈਰੀ ਬਿਸਕੁਟ, ਮਨਿਆਵਰ, ਚਿਰਾਗ ਕੰਪਿਊਟਰ, ਲਿਵੋਨ ਹੇਅਰ ਸੀਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਗਿਆਪਨਾ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਅਨੁਸਮਰਿਤੀ ਉਹਨਾਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="TheTimesOfIndia">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/regional/Anusmriti-at-Environment-Day-celebration/articleshow/6017244.cms|title=Anusmriti at Environment Day Celebration|date=7 June 2010|work=The Times of India|access-date=9 July 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] lc3ref58lsb3pkmtekfpmev5xhy89aq 0 152749 848123 693368 2026-09-28T18:27:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848123 wikitext text/x-wiki   '''ਅਪਰਨਾ ਸਿੰਧੂਰ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Aparna Sindhoor;''' ਜਨਮ 1970/1971) [[ਮੈਸੂਰ]], [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ, ਡਾਂਸਰ, ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ।<ref name="hindu_jan04">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2004/01/05/stories/2004010501560100.htm|title=Contemporary STEPS|date=2004-01-05|work=[[The Hindu]]|access-date=2009-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20040430183507/http://www.hindu.com/mp/2004/01/05/stories/2004010501560100.htm|archive-date=2004-04-30}}</ref><ref name="hindu_apr2012">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article3318620.ece|title=Body And Soul|date=2012-04-16|work=[[The Hindu]]|access-date=2012-07-03}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Lutz |first=Ryan |date=14 August 2018 |title=Resident Artist Aparna Sindhoor Wants You to Fall in Love with Dance |url=https://www.santamonica.gov/blog/resident-artist-aparna-sindhoor-wants-you-to-fall-in-love-with-dance |access-date=2022-12-31 |website=www.santamonica.gov |language=en-US}}</ref> ਉਹ ਨਵਰਾਸਾ ਨਾਟਿਆਲਿਆ ਡਾਂਸ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। [[Category:Articles with hCards]] == ਸਿੱਖਿਆ == ਸਿੰਧੂਰ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ।<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.bu.edu/bridge/archive/2004/03-26/arts.html|title=A woman's movement: UNI student brings progressive politics and emotional grit to Indian dance|last=Craig|first=David J|date=26 March 2004|work=B.U. Bridge|access-date=30 December 2022}}</ref> ਉਸਨੇ ਕੇ. ਵੈਂਕਟਾਲਕਸ਼ਮਾ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 15 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ, ਜੋ ''ਅਭਿਨਯਾ'' (ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ) ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ''ਜਥੀਆਂ'' (ਸ਼ੁੱਧ ਨ੍ਰਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ) 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite web |title=Aparna Sindhoor |url=https://www.centralsquaretheater.org/people/aparna-sindhoor/ |access-date=2021-03-28 |website=Central Square Theater |language=en-US}}</ref> ਉਸਨੇ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":3">{{Cite web |last=Smith |first=Janet |date=2017-10-11 |title=Navarasa Dance Theater's Encounter focuses ancient arts on modern violence |url=https://www.straight.com/arts/979551/navarasa-dance-theaters-encounter-focuses-ancient-arts-modern-violence |access-date=2022-12-31 |website=The Georgia Straight |language=en}}</ref> ਉਸ ਕੋਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਡਾਂਸ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ "ਡਾਂਸ, ਵੂਮੈਨ ਐਂਡ ਕਲਚਰ" ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਅਵਾਰਡ == ਸਿੰਧੂ ਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ''ਅਰੇਂਗੇਟਰਾਮ'' (ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਸੋਲੋ ਰੀਸੀਟਲ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ 1997/1998 ਵਿੱਚ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਚਲੀ ਗਈ। ਸਿੰਧੂਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਐਸ ਐਮ ਰਾਜੂ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਅਨਿਲ ਨਾਟਯਵੇਦਾ ਨਾਲ 1991 ਵਿੱਚ ਮੈਸੂਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਵਰਾਸਾ ਡਾਂਸ ਥੀਏਟਰ ਸਿੰਧੂਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਥੀਏਟਰ [[ਬੌਸਟਨ|ਬੋਸਟਨ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ]] ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਧੂਰ ਨੇ ''ਐਨਕਾਊਂਟਰ'' ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਡਾਂਸ-ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, [[ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ|ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵ]] ਆਈ ਦੁਆਰਾ ਨਵਰਾਸਾ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ।<ref name=":4">{{Cite web |date=2012-09-10 |title=East West Players Encounters Navarasa Dance Theater |url=https://thisstage.la/2012/09/east-west-players-encounters-navarasa-dance-theater/ |access-date=2021-03-28 |website=At This Stage |language=en-US |archive-date=2021-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227180238/https://thisstage.la/2012/09/east-west-players-encounters-navarasa-dance-theater/ |url-status=dead }}</ref> 2013 ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੂਰ ਨੇ ਬ੍ਰਾਂਡੇਇਸ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ "ਵਿਜ਼ਨਜ਼ ਆਫ਼ ਐਨ ਐਨਸ਼ੀਆਂਟ ਡ੍ਰੀਮਰ" ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=26 April 2013 |title='Visions of an Ancient Dreamer' is a pairing of Greek tragedies |url=https://www.brandeis.edu/now/2013/april/visions.html |access-date=2022-12-31 |website=BrandeisNOW |language=en}}</ref> ਸਿੰਧੂਰ ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ 2014 ਵਿੱਚ ਬੋਸਟਨ-ਅਧਾਰਤ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਰੇਲਵੇ ਥੀਏਟਰ ਦੇ "ਏ ਡਿਸਪੀਅਰਿੰਗ ਨੰਬਰ" ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ<ref>{{Cite web |last=Clay |first=Carolyn |date=5 November 2014 |title='A Disappearing Number': A Mathematical Path To The Hereafter? |url=https://www.wbur.org/news/2014/11/05/a-disappearing-number |access-date=2022-12-31 |website=WBUR |language=en}}</ref> ਸਿੰਧੂਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੈਕਬਜ਼ ਪਿਲੋ, ਲਿੰਕਨ ਸੈਂਟਰ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ, ਲਾ ਮਾਮਾ ਅਤੇ ਨਿਊ ਹੈਵਨ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਆਈਡੀਆਜ਼ ਵਰਗੇ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਆਰਟਸ ਦੇ ਆਰਡੀਡੀਆਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 2022 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਾਲੋ ਆਲਟੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਐਨਐਕਟੇ ਆਰਟਸ ਦੀ "ਦ ਜੰਗਲ ਬੁੱਕ: ਰੂਡਯਾਰਡ ਰਿਵਾਈਜ਼ਡ" ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Gilbert |first=Andrew |date=2022-09-28 |title='Jungle Book' gets a 21st-century reboot in Palo Alto by EnActe Arts |url=https://www.mercurynews.com/2022/09/28/jungle-book-gets-a-21st-century-reboot-in-palo-alto-by-enacte-arts |access-date=2022-12-31 |website=The Mercury News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Zimmerman |first=Heather |date=29 September 2022 |title='The Jungle Book' gets a thoughtful update |url=https://mv-voice.com/news/2022/09/29/the-jungle-book-gets-a-thoughtful-update |access-date=2022-12-31 |website=Mountain View Voice |language=en}}</ref> ਉਹ ਸੈਂਟਾ ਮੋਨਿਕਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟ ਟਾਈਮ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ == ਸਿੰਧੂ ਨੇ ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref name=":5">{{Cite web |title=Aparna Sindhoor |url=https://www.smc.edu/directory/sindhoor-aparna.php |access-date=2021-03-28 |website=www.smc.edu |language=en}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਧੂ ਨੂੰ ਮਾਈ ਡੀਅਰ ਮੁਡੂ ਪਲਾਨੀ ਲਈ ਐਨਪੀਐਨ ਕ੍ਰਿਏਸ਼ਨ ਫੰਡ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=National Performance Network {{!}} Visual Artists Network |url=https://npnweb.org/enews/201306jun/NPN-VAN%20Newsletter%20June%202013.pdf}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਲਈ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਸਟੇਜ ਅਲਾਇੰਸ ਓਵੇਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2020 ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੂਰ ਨੂੰ ਵੋਟਰਾਂ ਦੀ ਮਤਦਾਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਕਲਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ AAPI ਸਿਵਿਕ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਫੰਡ ਤੋਂ $1,000 ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।<ref name=":6">{{Cite web |last=Trinh |first=Chelsea |date=2020-10-19 |title=AAPI Artists Hope Their Creations Spur Voter Turnout Through #VotingTogether Campaign |url=https://aapifund.org/news/press-release-101920/ |access-date=2022-12-31 |website=AAPI Civic Engagement Fund |language=en-US |archive-date=2022-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231025604/https://aapifund.org/news/press-release-101920/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] f1e15031v21opptyi0fpygw2adduwpz 0 152956 848323 842925 2026-09-29T09:43:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848323 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਗੌਤਮੀ | image = Gauthami.jpg | caption = ਗੌਤਮੀ 2013 ਵਿਚ | other_names = | birth_name = ਗੌਤਮੀ ਤਦੀਮੱਲਾ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1969|07|02}} | birth_place = [[ਸ਼੍ਰੀਕਾਕੁਲਮ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] | alma_mater = [[ਗਾਂਧੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਐਂਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ|GITAM ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ]] | occupation = {{hlist|Actress|Social worker}} | years_active = 1987 – 1998<br/>2015 – present | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]]<br/>1997 - present | spouse = {{Marriage|Sandeep Bhatia|1998| 1999|reason=divorced}} | partner = [[ਕਮਲ ਹਸਨ]]<br/>(2004–2016) | children = 1 | parents = | website = {{URL|gautamitadimalla.com}} }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਗੌਤਮੀ ਤਦੀਮੱਲਾ''' (ਜਨਮ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|2 ਜੁਲਾਈ 1969) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਮਲਿਆਲਮ, ਹਿੰਦੀ]] [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਤੇ]] [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] [[ਕੰਨੜ|ਫਿਲਮਾਂ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ|ਤਾਮਿਲ]] ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ 1987 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ, [https://lifeagainfoundation.org/ ਲਾਈਫ ਅਗੇਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ] ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੋਸ਼ਾਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="rediff1999">[http://www.rediff.com/movies/1999/jun/12gau.htm Rediff On The NeT, Movies: An interview with Gauthami] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170814220837/http://www.rediff.com/movies/1999/jun/12gau.htm|date=14 August 2017}}. Rediff.com (1999-06-12). Retrieved on 2012-07-11.</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/a-banquet-of-ideas-at-tedx-chennai/article3952146.ece|title=A banquet of ideas at TEDx Chennai|date=1 October 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=15 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140331010142/http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/a-banquet-of-ideas-at-tedx-chennai/article3952146.ece|archive-date=31 March 2014|language=en-IN}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Gautami_charity.jpg|thumb| ਲਾਈਫ ਅਗੇਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਚੈਰਿਟੀ ਵਰਕ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮੀ]] ਗੌਤਮੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼੍ਰੀਕਾਕੁਲਮ, [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਟੀ ਆਰ ਸੇਸ਼ਾਗਿਰੀ ਰਾਓ ਅਤੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਮੋਢੀ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਔਨਕੋਲੋਜਿਸਟ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਪੈਥੋਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਡਾਇਗਨੌਸਟਿਸ਼ੀਅਨ ਸੀ। ਗੌਤਮੀ ਨੇ ਬਿਸ਼ਪ ਕਾਟਨ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/gautami-talks-about-papanasam-kamal-haasan/article7411378.ece?homepage=true|title=Gautami talks about her milestone movies and Kamal|last=Rangan|first=Baradwaj|date=11 July 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027094850/https://www.thehindu.com/features/cinema/gautami-talks-about-papanasam-kamal-haasan/article7411378.ece?homepage=true|archive-date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2020|url-status=dead}}</ref> ਗੌਤਮੀ 2004 ਤੋਂ 2016 ਤੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਕਮਲ ਹਾਸਨ ਨਾਲ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੀ। 2016 'ਚ ਗੌਤਮੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲਾਗ 'ਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਖਤਮ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।<ref name="IT Gautami split">{{Cite web |last=Bhattacharya |first=Ananya |date=1 November 2016 |title=Kamal Haasan and Gautami part ways after living together for 13 years |url=http://indiatoday.intoday.in/story/kamal-haasan-gautami-split-living-together-13-years-live-in/1/799818.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161102170331/http://indiatoday.intoday.in/story/kamal-haasan-gautami-split-living-together-13-years-live-in/1/799818.html |archive-date=2 November 2016 |access-date=1 November 2016 |website=[[India Today]]}}</ref> ਗੌਤਮੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲਾਗ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ, ''<nowiki>''</nowiki>ਮੇਰੇ ਲਈ ਅੱਜ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹਾਸਨ ਹੁਣ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।'' ''ਲਗਭਗ 13 ਸਾਲ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਲੈਣਾ ਪਿਆ ਹੈ"''<ref>{{Cite web |date=2 Nov 2016 |title=Gautami opens up on Kamal Haasan: After 13 years together, our paths have irreversibly diverged |url=http://www.india.com/showbiz/gautami-opens-up-on-kamal-haasan-after-13-years-together-our-paths-have-irreversibly-diverged-1625151/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161102154728/http://www.india.com/showbiz/gautami-opens-up-on-kamal-haasan-after-13-years-together-our-paths-have-irreversibly-diverged-1625151/ |archive-date=2 November 2016 |website=India.com}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 35 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਸੀ,<ref>[http://chennaionline.com/movies/star-track/20122709042706/Gauthami-Dont-feel-scared-of-breast-cancer.col Gauthami: 'Don't feel scared of breast cancer' | startrack – Movies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120620195349/http://chennaionline.com/movies/star-track/20122709042706/Gauthami-Dont-feel-scared-of-breast-cancer.col|date=20 June 2012}}. ChennaiOnline (2012-03-09). Retrieved on 2012-07-11.</ref> ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>[http://www.hindu.com/2009/03/09/stories/2009030957530300.htm Gautami narrates her experience of fighting breast cancer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729014527/http://www.hindu.com/2009/03/09/stories/2009030957530300.htm|date=29 July 2010}} ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ|The Hindu]]''</ref><ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-10/news-interviews/28013191_1_breast-cancer-films-kamal-haasan Don't let mediocrity be the standard:Kamal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130704094329/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-10/news-interviews/28013191_1_breast-cancer-films-kamal-haasan|date=4 July 2013}} ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|The Times of India]]''</ref><ref>[http://indiatoday.intodaylte/Story/5476/Simply%20Chennai/It%27s+the+genes+at+play.html It's the genes at play]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=October 2020}} ''[[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ|India Today]]''</ref> == ਫਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸ ਨੂੰ ''ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ਯਾਨ'' (1988) ਦੁਆਰਾ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਰਜਨੀਕਾਂਤ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="rediff1999"/> ਉਹ 1987 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਗਰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਹੀਰੋਇਨਾਂ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਰੇਵਤੀ, ਅਮਲਾ ਅਤੇ [[ਭਾਨੂਪ੍ਰਿਆ]] ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸੀ। ਗੌਤਮੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਦੀ ਗੀਤਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਈ। ਗੌਤਮੀ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਦਯਾਮਾਯੁਡੂ'' (1987) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="rediff1999"/><ref name="hindu2007">{{Cite web |date=15 October 2007 |title=Friday Review Chennai / Interview : Determined to make a mark, again |url=http://www.hindu.com/fr/2007/07/20/stories/2007072051240400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015145803/http://www.hindu.com/fr/2007/07/20/stories/2007072051240400.htm |archive-date=15 October 2007 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਫਿਰ ਉਹ [[ਦਗੁਬਤੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼|ਵੈਂਕਟੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਭਾਨੂਪ੍ਰਿਆ]] ਨਾਲ ''ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਕਲਿਆਣਮ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>https://www.filmibeat.com/telugu/movies/srinivasa-kalyanam-1987.html#cast</ref> == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਗੌਤਮੀ 1997 ਤੋਂ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ BJYM ਦੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ<ref>{{Cite web |title=Major reshuffle of office bearers in Tamil Nadu BJP; VP Duraisamy becomes state vice president |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2020/jul/03/major-reshuffle-of-office-bearers-in-tamil-nadu-bjp-vp-duraisamy-becomes-state-vice-president-2164832.html}}</ref> ਉਹ 1997 ਵਿੱਚ [[ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਂਧਰਾ, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ [[ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਬਾਜਪਾਈ|ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ]] ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਬੇਟੀ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ 2017 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਹੈ। 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਪਾਲਯਮ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਇੰਚਾਰਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=30 December 2020 |title=Gautami warns protest BJP if road works not completed |url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/gautami-warns-protest-bjp-if-road-works-not-completed.html}}</ref><ref>{{Cite web |title='24 வருடங்களாக நான் பா.ஜ.க-வில் இருந்துவருகிறேன்' - நடிகை கௌதமியின் புது விளக்கம்! |url=https://www.vikatan.com/government-and-politics/politics/actress-and-bjp-member-gautami-speaks-about-various-issues}}</ref> == ਚੈਰਿਟੀ ਕੰਮ == ਗੌਤਮੀ ਨੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਲਾਈਫ ਅਗੇਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (ਅੇਲ ੲੇ ਅੇਫ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://lifeagainfoundation.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214125757/http://www.lifeagainfoundation.org/ |archive-date=14 February 2020 |access-date=12 October 2020}}</ref> ਲਾਈਫ ਅਗੇਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ 360 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਕੈਂਪ, ਕੈਂਸਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਅਤੇ ਫੂਡ ਡਰਾਈਵ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਗਾ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪਕ ਥੈਰੇਪੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸਿਹਤ ਕੈਂਪਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="lifeagainfoundation.org">{{Cite web |title=Life Again Foundation &#124; One for One... We are there for Everyone! |url=https://lifeagainfoundation.org/workHealth |access-date=2023-02-19 |archive-date=2023-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219110413/https://lifeagainfoundation.org/workHealth |url-status=dead }}</ref> LAF 2 ਮੋਬਾਈਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="lifeagainfoundation.org" /> ਇਹ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਘੱਟ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="ReferenceA">{{Cite web |title=Life Again Foundation &#124; One for One... We are there for Everyone! |url=https://lifeagainfoundation.org/workEducation}}</ref> ਇਹ ਸਪਲੀਮੈਂਟਰੀ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਟਰੇਨਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="ReferenceA" /> {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੰਮ ! ਰੈਫ |- | 1990 | ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਨਾਮ | ''ਨਾਮਾ ਊਰੁ ਪੂਵਥਾ ॥'' | |- | 1991 | ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ - ਤਮਿਲ | ''ਨੀ ਪਠੀ ਨਾਨ ਪਠੀ'' | <ref>{{Cite web |date=8 February 2017 |title=39th Annual Filmfare Tamil Best Actor Actress |url=http://archive.org/details/39thAnnualFilmfareTamilBestActorActress |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20170208070857/https://archive.org/details/39thAnnualFilmfareTamilBestActorActress |archive-date=8 February 2017 |access-date=21 October 2019 |via=Internet Archive}}</ref> |- | 1991 | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਰਵੋਤਮ ਤਾਮਿਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਸਿਨੇਮਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਅਵਾਰਡ | ''ਨੀ ਪਠੀ ਨਾਨ ਪਠੀ'' | <ref>{{Cite web |date=1992-02-25 |title=Chinna Thambhi Bags Cinema Express Award |url=https://news.google.com/newspapers?id=VZBlAAAAIBAJ&pg=1432,722114&dq=cinema+express&hl=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417131836/https://news.google.com/newspapers?id=VZBlAAAAIBAJ&sjid=lJ4NAAAAIBAJ&pg=1432,722114&dq=cinema+express&hl=en |archive-date=17 April 2016 |access-date=21 September 2016 |publisher=[[The Indian Express]]}}</ref> |- | 1991 | ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨੰਦੀ ਅਵਾਰਡ | ਚਕ੍ਰਵਯੁਹਮ੍ | <ref>{{Cite web |title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008) |trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008) |url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf |access-date=21 August 2020 |publisher=[[Andhra Pradesh (magazine)|Information & Public Relations of Andhra Pradesh]]}}(in [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|Telugu]])</ref> |- | 1994 | ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ-ਮਲਿਆਲਮ ਲਈ ਰਾਮੂ ਕਾਰਯਾਤ ਅਵਾਰਡ | ''ਸੁਕਰੁਥਮ'' | |- | 2009 | ਸਰਵੋਤਮ ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਲਈ ਵਿਜੇ ਅਵਾਰਡ | ''ਦਸ਼ਾਵਥਾਰਾਮ'' | <ref>[http://www.yoory.com/2009/06/kamal-best-villan-vijay-awards.html Kamalhassan bags 4 awards for Dasavatharam ~] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090910071706/http://www.yoory.com/2009/06/kamal-best-villan-vijay-awards.html|date=10 September 2009}}. Yoory.com. Retrieved on 2012-07-11.</ref> |- | 2017 | ਸਰਬੋਤਮ ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਲਈ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ | ''ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਮ'' | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=0310221}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 2kbgiuj5wdlq71fpybzv8gip62gw2ju 0 153267 848322 810217 2026-09-29T09:41:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848322 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Goverdhan Puja.jpg|thumb|ਗੋਵਰਧਨ ਪੂਜਾ ]] '''ਗੋਵਰਧਨ ਪੂਜਾ''' ( IAST ), ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਅੰਨਕੁਟ''' ਜਾਂ '''ਅੰਨਕੂਟ''' (ਭਾਵ "ਭੋਜਨ ਦਾ ਪਹਾੜ") ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web |title=Govardhan_Puja - Govardhan Puja Legends, Govardhan Pooja Celebrations |url=http://festivals.iloveindia.com/diwali/govardhan-puja.html |access-date=2016-04-01 |website=festivals.iloveindia.com}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BWQMBAAAQBAJ|title=Seeing Krishna in America: The Bhakti Tradition of Vallabhacharya in India and Its Movement to the West|last=Richardson|first=E. Allen|date=2014-07-29|publisher=McFarland|isbn=9780786459735|page=187|language=en}}</ref> ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ [[ਗੋਵਰਧਨ ਪਰਬਤ|ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜੀ ਦੀ]] ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। [[ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ|ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ]] ਲਈ, ਇਹ ਦਿਨ ''[[ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ]]'' ਵਿਚਲੀ ਉਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ [[ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ|ਵਰਿੰਦਾਵਨ]] ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਨਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਇਕੱਲੇ ਉਸ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=3rd Guinness World Record for Annakut |url=http://www.baps.org/News/2000/3rd-Guinness-World-Record-for-Annakut-1926.aspx |access-date=2016-04-01 |website=BAPS Swaminarayan Sanstha}}</ref> ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਭੋਜਨ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਲੰਕਾਰਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਨਵਿਆਉਣ ਲਈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੰਦੂ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਲਈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਲਭ ਦੇ ਪੁਸ਼ਟੀਮਾਰਗ ਚੈਤੰਨਿਆ ਦਾ ਗੌੜੀਆ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BWQMBAAAQBAJ|title=Seeing Krishna in America: The Hindu Bhakti Tradition of Vallabhacharya in India and Its Movement to the West|last=Richardson|first=E. Allen|date=2014-07-29|publisher=McFarland|isbn=9780786459735|page=26|language=en}}</ref> ਅਤੇ ਸਵਾਮੀਨਾਰਾਇਣ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ,<ref>{{Cite web |last=BBC |title=Annakut Celebration! |url=https://www.bbc.co.uk/leicester/content/articles/2007/11/13/annakut_diwali_feature.shtml |access-date=2016-04-01 |language=en-gb}}</ref> ਲਈ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਅੰਨਕੁਟ ਤਿਉਹਾਰ ਕਾਰਤਿਕਾ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੰਦਰ ਦਿਨ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਦਿਵਾਲੀ|ਦੀਵਾਲੀ]] ਦਾ ਚੌਥਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ।<ref>{{Cite book|title=Hindu Rites and Rituals: Sentiments, Sacraments and Symbols.|last=Mukundcharandas|publisher=Swaminarayan Aksharpith|year=2007|isbn=978-81-7526-356-7|location=India|pages=104}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Annakut.jpg|thumb| ਅੰਨਕੁਟ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ]] == ਮੂਲ == [[ਤਸਵੀਰ:1150_CE_Hoysaleswara_temple_Halebidu_Karnataka,_Govardhandhara_Krishna_with_Indra_behind_it.jpg|thumb| ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਗੋਵਰਧਨ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਥਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੈਨਲ ਹੈਸਲੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ, ਹਲੇਬੀਡੂ ਕਰਨਾਟਕ (ਸੀ. 1150 ਈ.) ਦਾ ਹੈ। ਪੱਥਰ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਉੱਕਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੰਦਰ ਸੀ।]] ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਚਪਨ [[ਬ੍ਰਜ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ, ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PyC4o7i9tnEC|title=India: A Sacred Geography|last=Eck|first=Diana L.|date=2013-03-26|publisher=Three Rivers Press|isbn=9780385531924|page=361|language=en}}</ref> [[ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ|ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ]] ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ,<ref name=":0" /> ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ (ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ) ਨੂੰ ਚੁੱਕਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਜ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨੀਵੀਂ ਪਹਾੜੀ ਹੈ।<ref name=":0" /> ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, [[ਗੋਵਰਧਨ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਣ-ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਗਊਆਂ ਨੇ ਪਤਝੜ ਦੀ ਰੁੱਤ ਨੂੰ [[ਇੰਦਰ]], ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਨਾਇਆ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾ ਕਰਨ<ref>{{Cite web |date=2021-11-03 |title=Govardhan Puja {{!}}Date & Story{{!}} Why Lord Krishna lifted Govardhan Hill |url=https://news.jagatgururampalji.org/govardhan-puja-story/ |access-date=2021-11-05 |website=SA News Channel |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LFwoDwAAQBAJ|title=The Complete Life of Krishna: Based on the Earliest Oral Traditions and the Sacred Scriptures|last=Vanamali|date=2012-05-22|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-59477-690-8|language=en}}</ref> ਇਸ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2020-11-13 |title=Govardhan Puja 2020: Date, Story, Meaning, Arti, Supreme God |url=https://news.jagatgururampalji.org/govardhan-puja-2020-date-story/ |access-date=2020-11-14 |website=S A NEWS |language=en-US}}</ref> == ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ == ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਅੰਨਕੁਟ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅੰਨਕੁਟ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅੰਨਕੁਟ ਦਿਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Govardhan Puja Vidhi: How to do Govardhan Puja at home, basic rituals to perform - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/events/govardhan-puja-vidhi-2018-how-to-do-govardhan-puja-at-home-basic-rituals-to-perform/articleshow/66540767.cms |access-date=2020-11-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> === ਗੋਵਰਧਨ ਪੂਜਾ === ਗੋਵਰਧਨ ਪੂਜਾ ਅੰਨਕੁਟ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਸਮ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਗ੍ਰੰਥ ਗੋਵਰਧਨ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਅੰਨਕੁਟ ਨੂੰ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਗੋਵਰਧਨ ਪੂਜਾ ਦਿਨ ਭਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਅੰਨਕੁਟ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3KcEotmV2MAC|title=Guests at God's Wedding: Celebrating Kartik among the Women of Benares|last=Pintchman|first=Tracy|date=2005-08-25|publisher=SUNY Press|isbn=9780791465950|pages=212, 66|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Govardhan Puja 2020 date and time, tithi and other details |url=https://www.timesnownews.com/spiritual/religion/article/govardhan-puja-2020-date-and-time-tithi-and-other-details/679786 |access-date=2020-11-11 |website=www.timesnownews.com |language=en}}</ref> == ਜਸ਼ਨ == ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਅੰਨਕੁਟ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ, ਅਕਸਰ, ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਗੋਵਰਧਨ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਅੰਨਕੁਟ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।<ref name="Livingston">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_WZJCgAAQBAJ|title=The Hidden Revelation: "My passion is Spirituality; my mission is to end homelessness and hunger."|last=Livingston|first=Morson|date=2015-07-10|publisher=Xlibris Corporation|isbn=9781503584082|language=en}}</ref> ਹਿੰਦੂ ਵੀ ਅੰਨਕੁਟ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਅੰਨਕੁਟ ਨੂੰ [[ਦੀਵਾ|ਦੀਵੇ]] (ਛੋਟੇ ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵੇ) ਅਤੇ [[ਰੰਗੋਲੀ]], ਰੰਗੀਨ ਚਾਵਲ, ਰੰਗੀਨ ਰੇਤ, ਅਤੇ/ਜਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Germany |first=Baps |title=BAPS Germany: Annakut at BAPS |url=http://bapsgermany1.blogspot.com/2014/10/annakut-at-baps.html |access-date=2016-04-04 |website=BAPS Germany}}</ref> ਅੰਨਕੁਟ ਦੌਰਾਨ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥ, ਕਈ ਵਾਰ ਸੈਂਕੜੇ ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name=":2">{{Cite book|title=Hindu Rites & Rituals|last=Mukundcharandas|publisher=Swaminarayan Aksharpith|year=2007|isbn=978-81-7526-356-7|location=India|pages=357}}</ref> ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, 2009 ਵਿੱਚ ਮੈਸੂਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਇਸਕਾਨ|ਇਸਕੋਨ]] ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ 250 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਭੋਜਨ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/govardhan-puja-at-iskcon-temple/article163949.ece|title=Govardhan puja at ISKCON temple|date=2009-10-19|work=The Hindu|access-date=2016-04-04|language=en-IN|issn=0971-751X}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੰਨਕੁਟ ਅਕਸਰ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Diwali 2012: London temple welcomes Hindu New Year with a mountain of food |url=https://www.telegraph.co.uk/news/religion/9680810/Diwali-2012-London-temple-welcomes-Hindu-New-Year-with-a-mountain-of-food.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121118060507/http://www.telegraph.co.uk/news/religion/9680810/Diwali-2012-London-temple-welcomes-Hindu-New-Year-with-a-mountain-of-food.html |archive-date=2012-11-18 |access-date=2016-04-04 |website=Telegraph.co.uk}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |last=Designs |first=Enlighten |title=Shri Mahalaksmi Temple Charities - Festivals and special arrangements |url=http://mahalakshmi-temple.com/festival.asp |access-date=2016-04-04 |website=mahalakshmi-temple.com |archive-date=2016-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215154230/http://mahalakshmi-temple.com/festival.asp |url-status=dead }}</ref> ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ, ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ 56 ਮਿਠਾਈਆਂ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਜੋਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":4" /> ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅੰਨਕੁਟ ਦਾ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ 27 ਅਕਤੂਬਰ, 2019 (ਦੀਵਾਲੀ) ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ BAPS ਅਟਲਾਦਰਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 3500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।<ref>{{Cite web |title=3rd Guinness World Record for Annakut |url=https://www.baps.org/News/2000/3rd-Guinness-World-Record-for-Annakut-1926.aspx |access-date=2020-11-14 |website=BAPS |language=en-US}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ]] 2ndoy0irfdxn6l0tjp4nnvt8fnx025d 0 153417 848310 847909 2026-09-29T09:13:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848310 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | holiday_name = ਗੁਰੂ ਪੂਰਨਿਮਾ | image = Shukracharya and Kacha.jpg | caption = | type = national, religious, cultural | official_name = ਗੁਰੂ ਪੂਰਨਿਮਾ (ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ) | observedby = ਭੂਟਾਨ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ [[ਜੈਨ]], [[ਹਿੰਦੂ]] ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ [[ਬੋਧੀ]] ਚੇਲੇ | begins = | ends = | date = {{Hindu festival date}} | date2021 = | observances = ''ਗੁਰੂ ਪੂਜਾ'' | frequency = ਸਾਲਾਨਾ | date2022 = 13 ਜੁਲਾਈ (ਬੁੱਧਵਾਰ)<ref>{{Cite web|url=https://www.timeanddate.com/holidays/india/guru-purnima|title = Guru Purnima in India}}</ref> }} '''ਗੁਰੂ ਪੂਰਨਿਮਾ (ਪੂਰਨਿਮਾ)''' ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ [[ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂਆਂ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਕਸਿਤ ਜਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਹਨ, ਕਰਮ ਯੋਗ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2021-07-23 |title=Guru Purnima to be observed tomorrow: Know significance, time, tithi |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/guru-purnima-to-be-observed-tomorrow-know-significance-time-tithi-101627008562789.html |access-date=2021-07-23 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਇਹ [[ਭਾਰਤ]], [[ਨੇਪਾਲ]] ਅਤੇ [[ਭੂਟਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੂ|ਹਿੰਦੂਆਂ]], [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨੀਆਂ]] ਅਤੇ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੋਧੀਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ ਜਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਮਹੀਨੇ ''ਅਸਾਧ'' (ਜੂਨ-ਜੁਲਾਈ) ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ( ''[[ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ|ਪੂਰਨਿਮਾ]]'' ) ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>गुरू पूर्णिमा - Guru Purnima: https://www.bhaktibharat.com/festival/guru-purnima</ref><ref name="Sanatan">Article [http://www.sanatan.org/en/a/28_Guru poornima.html "Guru Poornima (Vyas Puja)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200124024622/https://www.sanatan.org/en/a/28_gurupurnima.html |date=2020-01-24 }} {{Cite web |url=https://www.sanatan.org/en/a/28_gurupurnima.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200124024622/https://www.sanatan.org/en/a/28_gurupurnima.html |archive-date=2020-01-24 |url-status=bot: unknown}} As on 22 July 2013 on www.</ref> [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ, [[ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਰਾਜਚੰਦਰ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Weber2004">{{Cite book|url=https://archive.org/details/gandhiasdisciple0000webe|title=Gandhi as Disciple and Mentor|last=Thomas Weber|date=2 December 2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-45657-9|pages=[https://archive.org/details/gandhiasdisciple0000webe/page/34 34]–36|url-access=registration}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਆਸ ਪੂਰਨਿਮਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ [[ਬਿਆਸ (ਰਿਸ਼ੀ)|ਵੇਦ ਵਿਆਸ]] ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ|ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ [[ਵੇਦ|ਵੇਦਾਂ ਦਾ]] ਸੰਕਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ।<ref name=":0">{{Cite web |date=16 July 2019 |title=Guru Purnima 2019: Date, Time and Significance of Vyasa Purnima |url=https://www.news18.com/news/india/guru-purnima-2019-know-the-date-time-and-significance-of-vyasa-purnima-2229087.html |access-date=2019-12-29 |website=News18}}</ref><ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AbWazgEACAAJ|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M|last=Lochtefeld|first=James G.|date=2002|publisher=Rosen|isbn=978-0-8239-3179-8|pages=267|language=en}}</ref> == ਪਾਲਨਾ == ਗੁਰੂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ]] ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਘਟਨਾ, ''ਗੁਰੂ ਪੂਜਾ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਿਧਾਂਤ ਗੁਰੂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਦਿਨ ਨਾਲੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਸਰਗਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Guru principle">Article [http://www.sanatan.org/en/a/34_Guru-principle.html "The Guru Principle"] As on 22 July 2013 on www.</ref> ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ]] ਮੂਲ ਸ਼ਬਦਾਂ, ''ਗੂ'' ਅਤੇ ''ਰੂ'' ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। G ''u ਦਾ'' ਅਰਥ ਹੈ "ਹਨੇਰਾ" ਜਾਂ "ਅਗਿਆਨਤਾ", ਅਤੇ ''ru'' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।"<ref name=":1">{{Cite journal|last=Mlecko|first=Joel D.|date=1982|title=The Guru in Hindu Tradition|url=https://www.jstor.org/stable/3269931|journal=Numen|volume=29|issue=1|pages=33–61|doi=10.2307/3269931|issn=0029-5973|jstor=3269931}}</ref> ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਹਨੇਰੇ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।<ref name=":1" /> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ, ਚੇਲੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ [[ਪੂਜਾ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ)|''ਪੂਜਾ'']] ਜਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ.<ref>{{Cite news|url=https://news.jagatgururampalji.org/guru-purnima-2020/|title=Guru Purnima 2020 India:Date,Story,Quotes,Importance,Special Messages|date=2020-07-01|work=S A NEWS|access-date=2020-07-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Guru Purnima 2020: Guru Purnima, Buddh Purnima And Chandra Grahan Date, Time, What To Eat |url=https://food.ndtv.com/food-drinks/guru-purnima-2020-guru-purnima-buddh-purnima-and-chandra-grahan-date-time-what-to-eat-2255954 |access-date=2020-07-03 |website=NDTV Food }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿਛਲੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Shukla |first=Ritu |date=April 11, 2019 |title=Guru Purnima - Significance of Guru Purnima |url=https://timesofindia.indiatimes.com/astrology/rituals-puja/guru-or-vyasa-purnima-12-07-2014/articleshow/68207111.cms |access-date=2020-07-03 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਬੋਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ [[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ|ਬੁੱਧ]] ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਦਿਨ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਾਰਨਾਥ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਯੋਗ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਉਸ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ [[ਸ਼ਿਵ]] ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ [[ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ)|ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ]] ਨੂੰ [[ਯੋਗਾਸਣ|ਯੋਗ]] ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Significance of Guru Purnima |url=http://www.ishafoundation.org/Isha-Celebrations/Guru-poornima.isa |access-date=July 9, 2014 |publisher=Isha Foundation}}</ref> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ [[ਬਿਆਸ (ਰਿਸ਼ੀ)|ਵਿਆਸ]] ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ-ਚੇਲਾ ਪਰੰਪਰਾ|''ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼ਯ'' ਪਰੰਪਰਾ]] ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਦਾ ਜਨਮ ਨਾ ਸਿਰਫ ਇਸ ਦਿਨ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਸਗੋਂ ''ਅਸਾਧ ਸੁਧਾ ਪਦਮੀ'' ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਸੂਤਰ ਲਿਖਣਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਿਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਵਿਆਸ ਪੂਰਨਿਮਾ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Festivals of India|last=Sharma|first=Brijendra Nath|publisher=Abhina Publications|year=1978|page=88}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zWG64bgtf3sC&q=Chaturmas&pg=PA495|title=Encyclopaedia of Hinduism: (H - Q)., Volume 3|last=Sehgal|first=Sunil|publisher=Sarup & Sons|year=1999|isbn=9788176250641|series=8176250643|page=496}}</ref> ਤਿਉਹਾਰ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਲਈ ਆਮ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਉਸਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਆਪਕ ਪ੍ਰਤੀ ਧੰਨਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Hindu fasts and festivals|last=Sivananda|first=Swami|publisher=Divine Life Society|year=1983|page=29|author-link=Sivananda}}</ref> ਹਿੰਦੂ ਤਪੱਸਵੀ ਅਤੇ ਭਟਕਦੇ ''ਸੰਨਿਆਸੀ'' ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ''ਪੂਜਾ'' ਅਰਚਨਾ ਦੇ ਕੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ''ਚਤੁਰਮਾਸ'' ਦੌਰਾਨ, ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕਾਂਤ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XuyTqD0Ybw4C&q=%22Guru+Purnima%22+-inpublisher%3Aicon&pg=PA64|title=Essays on North Indian folk traditions|last=Wadley|first=Susan Snow|publisher=Orient Blackswan|year=2005|isbn=81-8028-016-0|page=64|author-link=Susan Snow Wadley}}</ref> [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਜੋ ''[[ਗੁਰੂ-ਚੇਲਾ ਪਰੰਪਰਾ|ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ]]'' ਵੀ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। [[ਪੁਰਾਣ|ਪੁਰਾਣਾਂ]] ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Punjabi |first=Mona |date=August 11, 2017 |title=Lord Shiva Birth History, How Lord Shiva Born |url=https://timesofindia.indiatimes.com/astrology/hindu-mythology/how-was-god-shiva-born/articleshow/68205085.cms |access-date=2020-06-28 |website=The Times of India |language=en}}</ref> == ਹਿੰਦੂ ਕਥਾ == ਇਹ ਉਹ ਦਿਨ ਸੀ ਜਦੋਂ [[ਬਿਆਸ (ਰਿਸ਼ੀ)|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਦਵੈਪਯਨ ਵਿਆਸ]] &#x2013; [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ|ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਦੇ ਲੇਖਕ &#x2013; ਦਾ ਜਨਮ ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਛੇਰੇ ਦੀ ਧੀ [[ਸੱਤਿਆਵਤੀ]] ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ''ਵਿਆਸ ਪੂਰਨਿਮਾ'' ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AbWazgEACAAJ|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M|last=Lochtefeld|first=James G.|date=2002|publisher=Rosen|isbn=978-0-8239-3179-8|pages=267|language=en}}</ref> [[ਬਿਆਸ (ਰਿਸ਼ੀ)|ਵੇਦ ਵਿਆਸ ਨੇ]] ਆਪਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ [[ਵੇਦ|ਵੈਦਿਕ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ]] ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ [[ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ|ਵੈਦਿਕ]] ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਚੇਲਿਆਂ &#x2013; ਪਾਈਲਾ, ਵੈਸਮਪਾਯਨ, [[ਜੈਮਿਨੀ]] ਅਤੇ ਸੁਮੰਤੂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ। ਇਹ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਵਿਆਸ" (ਵਿਆਸ = ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨਾ, ਵੰਡਣਾ) ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਅਰਥਾਤ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਮਾ ਅਤੇ ਅਥਰਵ।<ref>{{Cite web |date=2020-06-30 |title=Guru Purnima 2020: Date, time, history and significance of 'Vyasa Purnima' |url=https://english.jagran.com/lifestyle/guru-purnima-2020-date-time-history-and-significance-of-vyasa-purnima-10013375 |access-date=2020-07-04 |website=Jagran English}}</ref> == ਬੋਧੀ ਇਤਿਹਾਸ == [[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ]] ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 5 ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਬੋਧਗਯਾ ਤੋਂ ਸਾਰਨਾਥ ਗਏ। ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਾਥੀ, ਪੰਚਵਰਗਿਕਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰਨਾਥ ਦੇ ਸ਼ਿਪਟਨਾ ਚਲੇ ਗਏ।<ref>{{Cite web |title=Why do Buddhists celebrate Guru Purnima? |url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/why-do-buddhists-celebrate-guru-purnima |access-date=2020-06-30 |website=Free Press Journal |language=en}}</ref> ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ|ਬੁੱਧ ਨੇ]] ਉਰੂਵਿਲਵਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਅਤੇ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੀਪਟਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ, ਆਪਣੀਆਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੰਜ ਸਾਬਕਾ ਸਾਥੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਮਝ ਲੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਗੇ। ਸਾਰਨਾਥ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨੂੰ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ [[ਬਿੰਬੀਸਾਰ|ਬਿੰਬੀਸਾਰ ਨੂੰ]] ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਲਈ ਟੋਲ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2019-07-16 |title=Guru Purnima 2019: History, Importance, Significance of Guru Purnima |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/guru-purnima-2019-history-importance-significance-guru-purnima-5828002/ |access-date=2020-07-04 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਜਦੋਂ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਸਾਬਕਾ ਸਾਥੀ ਲੱਭੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮਚਕ੍ਰਪ੍ਰਵਰਤਨ ਸੂਤਰ ਸਿਖਾਇਆ। ਉਹ ਸਮਝ ਗਏ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਸਾਧ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਮੱਤਵਾਦੀ ਸੰਘ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਮੌਸਮ ਸਾਰਨਾਥ ਵਿਖੇ ਮੂਲਗੰਧਾਕੁਟੀ ਵਿਖੇ ਬਿਤਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=2020-07-04 |title=Guru Purnima 2020: Know the Date, Time and Significance of the Event Celebrated By 3 Faiths |url=https://www.news18.com/news/india/guru-purnima-2020-know-the-date-time-and-significance-of-the-event-celebrated-by-3-faiths-2700651.html |access-date=2020-07-05 |website=News18}}</ref> [[ਭਿਖਸ਼ੂ]] ਸੰਘ ਜਲਦੀ ਹੀ 60 ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੱਕ ਵਧ ਗਿਆ; ਫਿਰ, ਬੁੱਧ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ। == ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ == [[ਨੇਪਾਲ]] ਵਿੱਚ, ਟਰੀਨੋਕ ਗੁਹਾ ਪੂਰਨਿਮਾ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦਿਨ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਨੇਪਾਲੀਆਂ ਲਈ [[ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ]] ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਪਕਵਾਨ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ''[[ਢਾਕਾ ਟੋਪੀ|ਟੋਪੀ]]'' ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟੋਪੀਆਂ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਕਸਰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਵਧੀਆ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Guru Purnima being observed today |url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2016/07/19/guru-purnima-being-observed-today-20160719123003 |access-date=2020-07-04 |website=kathmandupost.com |language=en}}</ref> == ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾ == ਆਪਣੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਗਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧੰਨਵਾਦ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਤੋਹਫ਼ੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Guru Purnima 2020: On Which Date And Month Does Guru Purnima Fall in India? |url=https://www.india.com/festivals-events/guru-purnima-2020-on-which-date-and-month-does-guru-purnima-fall-in-india-4074546/ |access-date=2020-07-05 |website=India News, Breaking News, Entertainment News {{!}} India.com |language=en}}</ref> == ਜੈਨ ਧਰਮ == [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]] ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਤ੍ਰੈਣੋਕ ਗੁਹਾ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਤ੍ਰੈਣੋਕ ਗੁਹਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eW3uZIZzJWEC&q=%22Treenok Guha+Purnima%22+-inpublisher:icon|title=Religion & culture of the Jains|publisher=Bhartiya Jnanpith|year=2006|isbn=81-263-1274-2}}</ref> ਦਿਨ ''ਚਤੁਰਮਾਸ'' ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ, [[ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ|ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਨੇ]] ''ਕੈਵਲਯ ਦੀ'' ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੌਤਮ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਚੇਲਾ ( ''ਗਣਧਾਰ'' ) ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਖੁਦ ਤ੍ਰੇਣੋਕ ਗੁਹਾ ਬਣ ਗਏ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://english.jagran.com/lifestyle/happy-guru-purnima-2020-wishes-messages-quotes-sms-whatsapp-and-facebook-status-to-share-with-your-guru-10013492 ਗੁਰੂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨਾੲੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਿੳੁਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ]] 243cgx90v9avhd01zfu3c2gbvurpb1u 0 153777 848344 709093 2026-09-29T11:00:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848344 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜਯਾਚਿਤਰਾ | image = | image_size = | caption = | birth_name = ਲਕਸ਼ਮੀ ਰੋਹਿਣੀ ਦੇਵੀ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1957|09|09}} | birth_place = [[ਚੇਨਈ]], [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ | death_date = | death_place = | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | spouse = | children = | parents = | awards = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਜਯਾਚਿਤਰਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Jayachitra''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਫਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਜਿਆਦਾਤਰ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਜਯਾਚਿਤਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 1957 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਵੈਟਰਨਰੀ ਡਾਕਟਰ ਸਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅੰਮਾਜੀ (ਉਰਫ਼ ਜੈਸ੍ਰੀ) ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਮਹਾਵੀਰਨ'' (1955) ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਰੋਜੁਲੂ ਮਰਾਈ ਅਤੇ ਦੈਵਾ ਬਾਲਮ (1959) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਕੰਮ ਲਈ [[ਚੇਨਈ]] ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਜਯਾਚਿਤਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਮਾਪੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਉਸਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਭਕਤਾ ਪੋਟਾਨਾ'' ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਾਈਲਡ ਸਟਾਰ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=CineSouth.com Now and Then Jayachitra |url=http://www.cinesouth.com/masala/appo/06072006.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205223956/http://www.cinesouth.com/masala/appo/06072006.shtml |archive-date=5 February 2012 |access-date=26 October 2006}}</ref> == ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ == ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਪੁਧੀਆ ਰਾਗਮ'' (1991) ਵਿੱਚ ਹੀਰੋਇਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, ਫਿਲਮ ਫਲਾਪ ਹੋ ਗਈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਅਮਰੇਸ਼ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਨਾਨੇ ਐਨੁਲ ਇਲਈ'' (2010) ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ, ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Tamil Cinema News &#124; Tamil Movie Trailers - IndiaGlitz Tamil |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/54486.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100822032318/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/54486.html |archive-date=22 August 2010 |access-date=19 August 2010}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇੱਕ ਹੀਰੋਇਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜੈਚਿੱਤਰਾ ਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਮਰੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ੋਅ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Metro Plus Tiruchirapalli / Cinema : Another son rises |url=http://www.hindu.com/mp/2006/12/23/stories/2006122300290300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090616191902/http://www.hindu.com/mp/2006/12/23/stories/2006122300290300.htm |archive-date=16 June 2009 |access-date=12 April 2008 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ''ਨਾਨੇ ਐਨੁਲ ਇਲਾਇ'' (2010) ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਫਿਲਮ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਨੇ ਅਮਰੇਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। 2011 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ''ਕਲਿਯੁਗ ਕਢਲਨ'' ਅਤੇ ''ਮਚਨ ਆਵਾ ਏਨ ਆਲੂ ਦਾ'' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਫਿਲਮ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=4 March 2011 |title=Two more from Amresh - Tamil News |url=http://www.indiaglitz.com/two-more-from-amresh-tamil-news-64565.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170620152551/http://www.indiaglitz.com/two-more-from-amresh-tamil-news-64565.html |archive-date=20 June 2017 |access-date=9 November 2015}}</ref> ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਜਯਾਚਿਤਰਾ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਅਮਰੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ''ਮੁੰਦਰੂ ਮੁਗੰਗਲ'', ''ਨੇਦੁਨਚਲਾਈ'' ਅਤੇ ''ਸੀਨ ਪੋਦਾਥੇ'', ਪਰ ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਈ ਵੀ ਫਿਲਮ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/itsy-bitsy/article2579782.ece|title=Itsy bitsy|last=Raghavan|first=Nikhil|date=29 October 2011|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130104151/https://www.thehindu.com/features/cinema/itsy-bitsy/article2579782.ece|archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2024|access-date=24 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ 2011 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮਨਸੂਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ''ਕਦਨ ਵਾਂਗੀ ਕਲਿਆਣਮ'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਹ ਫਿਲਮ ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਧੂਰੀ ਫਿਲਮ ''ਥਾਰੂ ਮਾਰੂ'' ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲਾਂਚ ਈਵੈਂਟ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=23 March 2013 |title=Thaaru Maaru Movie Launch Photos &#124; New Movie Posters |url=http://moviegalleri.net/2013/03/thaaru-maaru-movie-launch-photos.html?pid=430236 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041405/http://moviegalleri.net/2013/03/thaaru-maaru-movie-launch-photos.html?pid=430236 |archive-date=4 March 2016 |access-date=9 November 2015}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਘਵ ਲਾਰੈਂਸ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ''ਮੋਟਾ ਸਿਵਾ ਕੇਟਾ ਸ਼ਿਵ'' ਲਈ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ 3 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Celebrities, News, Tips. - baghdadlife.info |url=https://irashnews.com/veteran-actress-jayachitras-husband-ganesh-passes-away/ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * ਉਸਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨੰਦੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ - ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਕਲਿਆਣਮ (1992) == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ]] 1833kt1frftxb5zq6e1tziofwxy4ovk 0 153989 848257 829196 2026-09-29T05:37:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848257 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਕਾਵਿਆ ਸ਼ੈਟੀ | image = Kavyashetty.png | alt = | caption = 2022 ਵਿੱਚ ਕਾਵਿਆ ਸ਼ੈਟੀ | other_names = | birth_name = ਕਾਵਿਆ ਐਮ. ਸ਼ੈਟੀ | birth_place = ਮੰਗਲੁਰੂ, [[ਕਰਨਾਟਕ]], ਭਾਰਤ | occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਾਡਲ | years_active = 2011–ਮੌਜੂਦ | known_for = | height = {{height|ft=5|in=7}} }} [[Category:Articles with hCards]] [[Category:No local image but image on Wikidata]] '''ਕਾਵਿਆ ਸ਼ੈੱਟੀ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Kavya Shetty''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਕੰਨੜ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਗੱਬੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ ''ਨਾਮ ਦੁਨੀਆ ਨਾਮ ਸਟਾਈਲ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="articles.timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web |date=16 March 2013 |title=Sunil Nagappa in Nam Duniya Nam Style |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-16/news-interviews/37766717_1_upcoming-movie-kavya-shetty-sushma-raj |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106085346/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-16/news-interviews/37766717_1_upcoming-movie-kavya-shetty-sushma-raj |archive-date=6 January 2014 |access-date=6 September 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸ਼ੈੱਟੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੈਂਗਲੋਰ/ਮੈਂਗਲੂਰ|ਮੰਗਲੌਰ]], [[ਕਰਨਾਟਕ|ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ]] ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="times">{{Cite web |title=Kavya Shetty to debut in Tollywood - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Kavya-Shetty-to-debut-in-Tollywood/articleshow/33244076.cms |access-date=1 February 2017 |website=The Times of India}}</ref><ref name="times2">{{Cite web |title=Kavya Shetty sets her eyes on Tollywood - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Kavya-Shetty-sets-her-eyes-on-Tollywood/articleshow/17557441.cms |access-date=1 February 2017 |website=The Times of India}}</ref> ਮੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ NMAM ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਨਿਟੇ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੈਟੀ ਨੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਕੀਤੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, 'ਮਿਸ ਫੋਟੋਜੈਨਿਕ' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="deccan">{{Cite web |date=28 August 2014 |title=Kavya Shetty bags films in three languages |url=http://www.deccanchronicle.com/140827/entertainment-kollywood/article/kavya-shetty-bags-films-three-languages |access-date=1 February 2017 |website=Deccan Chronicle}}</ref> ਉਹ 2011 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਫੋਰਡ ਸੁਪਰ ਮਾਡਲ ਆਫ਼ ਦਾ ਵਰਲਡ – ਇੰਡੀਆ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Hindustan Times - Archive News |url=https://www.hindustantimes.com/archive-news/ |access-date=23 October 2020 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=PIX: Sexy 'Supermodel of the World' hopefuls! |url=http://www.rediff.com/getahead/slide-show/slide-show-1-glamour-ford-supermodel-of-the-world-indian-finalists/20110609.htm#18 |access-date=1 February 2017 |publisher=Rediff.com}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਫੈਸ਼ਨ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਡਾਪਾ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਲਈ ਰੈਂਪ ਵਾਕ ਕੀਤਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 2011 ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ 'ਬਲੇਂਡਰਸ ਪ੍ਰਾਈਡ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ' ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ 2011 ਵਿੱਚ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/chennai-fashion-week-is-back/article1692375.ece|title=Chennai Fashion Week is back|last=Iyer|first=Aruna V.|date=13 April 2011|work=The Hindu|access-date=1 February 2017}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਰਿਲਾਇੰਸ ਜਵੇਲਜ਼, ਮਾਲਾਬਾਰ ਗੋਲਡ, ਵੀ.ਬੀ.ਜੇ., ਪਾਲਮ ਸਿਲਕਸ, ਪੀ.ਐੱਸ.ਆਰ. ਅਤੇ ਕਲੱਬ ਮਹਿੰਦਰਾ ਲਈ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਰਥਨ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲੀਨਿਕ ਪਲੱਸ, ਟੋਇਟਾ ਅਲਟਿਸ, ਸੰਤੂਰ ਅਤੇ ਟੀਵੀਐਸ ਵਿਕਟਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2012 ਵਿੱਚ, ਸ਼ੈਟੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ''ਸ਼ਿਵਾਨੀ'' ਨੂੰ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਡਰਾਉਣੀ ਫਿਲਮ, ਜੋ ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸੀ,<ref>{{Cite web |title=Kavya Shetty on a signing spree - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/Kavya-Shetty-on-a-signing-spree/articleshow/19782549.cms |access-date=1 February 2017 |website=The Times of India}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਦੇਰੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੈੱਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਪ੍ਰੀਤਮ ਗੱਬੀ ਦੁਆਰਾ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ ''ਨਾਮ ਦੁਨੀਆ ਨਾਮ ਸਟਾਈਲ'' (2013) ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ੈੱਟੀ ਨੇ "[a] ਜੀਵੰਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ"<ref>{{Cite web |title=Nam Duniya Nam Style Movie Review, Trailer, & Show timings at Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/Nam-Duniya-Nam-Style/movie-review/20832732.cms |access-date=1 February 2017 |website=The Times of India}}</ref> ਅਤੇ "ਜਬਰਦਸਤ ਵਾਅਦਾ" ਦਿਖਾਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Sify Movies - Review listing |url=http://www.sify.com/movies/nam-duniya-nam-style-review-kannada-15032882.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130703102450/http://www.sify.com/movies/nam-duniya-nam-style-review-kannada-15032882.html |archive-date=3 July 2013 |access-date=1 February 2017 |website=sify.com}}</ref> ਉਸਦੀ ਭਵਿੱਖੀ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਧ-ਪੀਰੀਅਡ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ ''ਵਿਜਯਾਦਿਤਿਆ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਏ.ਐਲ. ਵਿਜੇ ਦੀ ਅਗਲੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੈਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ "ਮਜ਼ੇਦਾਰ" ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Kavya Shetty Thrilled About A L Vijay's Film |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Kavya-Shetty-Thrilled-About-A-L-Vijays-Film/2014/08/21/article2389857.ece |access-date=1 February 2017 |website=The New Indian Express |archive-date=15 ਦਸੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215202047/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Kavya-Shetty-Thrilled-About-A-L-Vijays-Film/2014/08/21/article2389857.ece |url-status=dead }}</ref> ਸਾਲ 2020 ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਕਾਵਿਆ ਨੂੰ ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web |title=Nagshekar to direct the Telugu remake of Love Mocktail - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/nagshekar-to-direct-the-telugu-remake-of-love-mocktail/articleshow/76965644.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਕਾਵਿਆ ਨੇ ਰਵੀਚੰਦਰਨ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਰਵੀ ਬੋਪੰਨਾ<ref>{{Cite web |title=I'm thrilled to act and also work under Ravichandran's direction: Kavya Shetty - the New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2019/aug/12/im-thrilled-to-act-and-also-work-under-ravichandrans-direction-kavya-shetty-2017543.amp |access-date=2023-02-25 |archive-date=2023-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225164941/https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2019/aug/12/im-thrilled-to-act-and-also-work-under-ravichandrans-direction-kavya-shetty-2017543.amp |url-status=dead }}</ref> ਦੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਰੱਖੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ [[ਪੁਨੀਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰ]] ਅਭਿਨੀਤ ਯੁਵਰਾਥਨਾ<ref>{{Cite web |title=Kavya Shetty's first special number is with Puneeth Rajkumar in his introduction song for Yuvarathnaa - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/kavya-shettys-first-special-number-is-with-puneeth-rajkumar-in-his-introduction-song-for-yuvarathnaa/articleshow/78092650.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] czsznyh1dl6it7v7eng3w1wa5wrg1y7 0 154005 848216 847876 2026-09-29T02:38:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848216 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = [[Dame]] | name = Ellen Terry | honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|size=100%|GBE}} | image = Julia Margaret Cameron (British, born India - Ellen Terry at Age Sixteen - Google Art Project.jpg | image_size = | caption = Ellen Terry at age 16<br />Photo by [[Julia Margaret Cameron]] | other_names = Ellen Alice Terry | birth_name = Alice Ellen Terry | birth_date = {{Birth date|1847|02|27|df=y}} | birth_place = [[Coventry]], Warwickshire, England | death_date = {{Death date and age|1928|07|21|1847|02|27|df=y}} | death_place = [[Small Hythe]], [[Kent]], England | spouse = {{plainlist| * {{marriage|[[George Frederic Watts]]|1864|1877|end=divorced}} * {{marriage|Charles Clavering Wardell|1877||end=divorced}} * {{marriage|[[James Carew]]|1907|1909|end={{abbr|sep.|separated}}}} }} | partner = [[Edward William Godwin]]<br>(1868–1875) | children = [[Edith Craig]]<br>[[Edward Gordon Craig]] | signature = Ellen Terry Signature.jpg }} [[Category:Biography with signature]] [[Category:Articles with hCards]] '''ਡੈਮ ਐਲਿਸ ਏਲਿਨ ਟੈਰੀ''', {{Post-nominals|country=GBR|GBE|size=100%}} (27 ਫਰਵਰੀ 1847 <ref>[http://www.familyrecords.gov.uk/frc/extra/terry2.htm Birth certificate is dated 1847] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070806125148/http://www.familyrecords.gov.uk/frc/extra/terry2.htm|date=6 August 2007}}</ref> – 21 ਜੁਲਾਈ 1928), 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਟੈਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 46 ਸਾਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਜਾਰਜ ਫਰੈਡਰਿਕ ਵਾਟਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਐਡਵਰਡ ਵਿਲੀਅਮ ਗੌਡਵਿਨ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ 1874 ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਸਿਕਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। 1878 ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੈਨਰੀ ਇਰਵਿੰਗ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਅਤੇ ਕਾਮਿਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ''[[ਵੀਨਸ ਦਾ ਸੌਦਾਗਰ|<nowiki/>'ਦਿ ਮਰਚੈਂਟ ਆਫ਼ ਵੇਨਿਸ'<nowiki/>]]'' ਵਿੱਚ ਪੋਰਟੀਆ ਅਤੇ ''ਮਚ ਅਡੋ ਅਬਾਊਟ ਨਥਿੰਗ'' ਵਿੱਚ ਬੀਟਰਿਸ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਇਰਵਿੰਗ ਨੇ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। 1903 ਵਿੱਚ ਟੈਰੀ ਨੇ [[ਜਾਰਜ ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ]] ਅਤੇ [[ਹੈਨਰਿਕ ਇਬਸਨ]] ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲੰਡਨ ਦੇ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਉੱਦਮ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਅਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਟੈਰੀ ਟੂਰਿੰਗ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਿੰਗ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ। ਉਸ ਨੇ 1920 ਤੱਕ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਜਦਕਿ 1916 ਤੋਂ 1922 ਤੱਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਕਰੀਬ ਸੱਤ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Ellen_Terry_3.jpg|left|thumb| ''ਵਿੰਟਰਜ਼'' ਟੇਲ, 1856 ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਕੀਨ (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ ਏਲਨ ਟੈਰੀ]] ਟੈਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਵੈਂਟਰੀ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਬਚਿਆ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। <ref name="Camelot">Howland, David. [http://www.lib.rochester.edu/Camelot/terry.html "Ellen Terry"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120428011320/http://www.lib.rochester.edu/camelot/terry.html |date=2012-04-28 }} {{Cite web |url=http://www.lib.rochester.edu/camelot/terry.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120428011320/http://www.lib.rochester.edu/camelot/terry.html |archive-date=2012-04-28 |url-status=dead}}, The Camelot Project, [[University of Rochester]] (2001)</ref> ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਬੈਂਜਾਮਿਨ (1818–1896), ਆਇਰਿਸ਼ ਮੂਲ ਦੇ, ਅਤੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਾਰਾਹ ( née Ballard; 1819–1892), ਇੱਕ ਪੋਰਟਸਮਾਊਥ -ਅਧਾਰਤ ਟੂਰਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕਾਮਿਕ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ, <ref>Gielgud, p. 222</ref> <ref name="SB">{{Cite web |url=http://www.stagebeauty.net/th-frames.html?http&&&www.stagebeauty.net/terry/terry-e2.html |title=Biography of Terry at the Stage Beauty website |access-date=2023-02-25 |archive-date=2022-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129064846/http://www.stagebeauty.net/th-frames.html?http&&&www.stagebeauty.net/terry/terry-e2.html |url-status=dead }}</ref> (ਜਿੱਥੇ ਸਾਰਾਹ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ। ਵੇਸਲੀਅਨ ਮੰਤਰੀ ਸੀ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ 11 ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੰਜ ਅਭਿਨੇਤਾ ਬਣ: ਕੇਟ, ਏਲਿਨ, ਮੈਰੀਅਨ, ਫਲੋਰੈਂਸ ਅਤੇ ਫਰੇਡ ਗਏ। <ref name="dnb">Booth, Michael R. [http://www.oxforddnb.com/view/article/36460 "Terry, Dame Ellen Alice (1847–1928)"], ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, September 2004; online edn, January 2008, accessed 4 January 2010</ref> ਦੋ ਹੋਰ ਬੱਚੇ, ਜਾਰਜ ਅਤੇ ਚਾਰਲਸ, ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। <ref>Hartnoll, pp.&nbsp;815–17.</ref> ਕੇਟ ( ਵੈਲ ਅਤੇ ਜੌਨ ਗਿਲਗੁਡ ਦੀ ਦਾਦੀ) ਅਤੇ ਮੈਰੀਅਨ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਸਨ। <ref>[https://web.archive.org/web/20121025182105/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,740213-2,00.html Obituary], ''[[Time (magazine)|Time]]'', 1 September 1930</ref> ਟੈਰੀ ਨੇ 1856 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੈਸ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ''ਦ ਵਿੰਟਰਜ਼ ਟੇਲ'' ਵਿੱਚ, ਲੀਓਨਟੇਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਕੀਨ ਦੇ ਉਲਟ, ਮੈਮਿਲਿਅਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੇਜ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ <ref>The photograph of Terry as Mamillius and [[Charles Kean|Kean]] as Leontes was taken by [[Martin Laroche]].</ref> ਉਸ ਨੇ ''ਏ ਮਿਡਸਮਰ ਨਾਈਟਸ ਡ੍ਰੀਮ'' (1856) ਵਿੱਚ ਪੱਕ, ''ਕਿੰਗ ਜੌਨ'' (1858) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਰਥਰ, ਅਤੇ ''[[ਮੈਕਬਥ|ਮੈਕਬੈਥ]]'' (1859) ਵਿੱਚ ਫਲੇਂਸ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਨਿਭਾਈਆਂ, 1859 ਵਿੱਚ ਕੀਨਜ਼ ਦੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੱਕ ਪ੍ਰਿੰਸੈਸ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹੀ <ref>Hartnoll, p. 816.</ref> ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ‘ਚ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਟੈਰੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਰਾਇਲ ਕੋਲੋਸੀਅਮ, ਰੀਜੈਂਟਸ ਪਾਰਕ, ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਡਰਾਇੰਗ-ਰੂਮ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 1859 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਓਲੰਪਿਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਟੌਮ ਟੇਲਰ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ''ਨੌਂ ਪੁਆਇੰਟਸ ਆਫ਼ ਲਾਅ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। <ref name="dnb"/> ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਟੈਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਕੇਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਕੈਚਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੂਬਿਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। <ref name="SB"/> [[File:Ellen_terrymus.jpg|left|thumb| ਟੈਰੀ, ਸੀ. 1880]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|28em}} == ਸਰੋਤ == * ਔਰਬਾਕ, ਨੀਨਾ। ''ਏਲਨ ਟੈਰੀ: ਪਲੇਅਰ ਇਨ ਹਰ ਟਾਈਮ'' (1987) ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂ ਨੋਰਟਨ; (1997) ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਪ੍ਰੈਸ{{ISBN|978-0-8122-1613-4}} * * ਕੋਕਿਨ, ਕੈਥਰੀਨ। ''ਐਡੀਥ ਕਰੈਗ (1869–1947): ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਲਾਈਵਜ਼'' (1998) ਕੈਸੇਲ। * <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFCockin2001">[[Special:BookSources/0333686969|0333686969]]</cite></bdi> * ਕੋਕਿਨ, ਕੈਥਰੀਨ (ਐਡੀ. ) ''ਏਲਨ ਟੈਰੀ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਖੇਤਰ'' (2011) ਪਿਕਰਿੰਗ ਅਤੇ ਚੈਟੋ। * ਕੋਕਿਨ, ਕੈਥਰੀਨ (ਐਡੀ. ) ''ਏਲਨ ਟੈਰੀ: ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰੀਅਨ ਐਕਟਰਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' (2012) ਪਿਕਰਿੰਗ ਅਤੇ ਚੈਟੋ। * ਕੋਕਿਨ, ਕੈਥਰੀਨ (ਐਡੀ. ) ''ਏਲਨ ਟੈਰੀ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਪੱਤਰ'', ਵੋਲ. 6, ਲੰਡਨ: ਪਿਕਰਿੰਗ ਐਂਡ ਚਟੋ (2015){{ISBN|9781851961504}} * "ਡਰਾਮਾ: ਇਹ ਵੀਕ", ''ਦ ਐਥੀਨੀਅਮ'', 19 ਜਨਵਰੀ 1895, ਪੀ.&nbsp;93. * ਫੌਲਕੇਸ, ਰਿਚਰਡ ਐਡ. ''ਹੈਨਰੀ ਇਰਵਿੰਗ: ਏ ਰੀ-ਵੈਲਯੂਏਸ਼ਨ'', (2008) ਲੰਡਨ: ਐਸ਼ਗੇਟ। * ਗਿਲਗੁਡ, ਜੌਨ. ''ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਮਾਂ'', ਸਿਡਗਵਿਕ ਅਤੇ ਜੈਕਸਨ, ਲੰਡਨ, 1979।{{ISBN|0-283-98573-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-283-98573-9|0-283-98573-9]] * ਗੁੱਡਮੈਨ, ਜੈਨੀਫਰ ਆਰ. "ਐਵਲੋਨ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ: ਹੈਨਰੀ ਇਰਵਿੰਗਜ਼ ਕਿੰਗ ਆਰਥਰ ਆਫ਼ 1895", ''ਹਾਰਵਰਡ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਬੁਲੇਟਿਨ'', 32.3 (ਸਮਰ 1984) ਪੀ.ਪੀ.&nbsp;239-55। * ਹਾਰਟਨੋਲ, ਫਿਲਿਸ ਅਤੇ ਪੀਟਰ ਫਾਊਂਡ, ''ਦ ਕੰਸਾਈਜ਼ ਆਕਸਫੋਰਡ ਕੰਪੈਨੀਅਨ ਟੂ ਦਿ ਥੀਏਟਰ'' । (1992) ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ{{ISBN|0-19-866136-3}} * ਹੋਲਰੋਇਡ, ਮਾਈਕਲ। ''ਅ ਸਟ੍ਰੇਂਜ ਈਵੈਂਟਫੁਲ ਹਿਸਟਰੀ'', ਫਰਾਰ ਸਟ੍ਰਾਸ ਗਿਰੌਕਸ, 2008।{{ISBN|0-7011-7987-2}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-7011-7987-2|0-7011-7987-2]] * <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFLooser2017">[[ਵਿਸ਼ੇਸ਼: ਪੁਸਤਕ ਸਰੋਤ/978-1421422824|978-1421422824]]</cite></bdi> * ਮਾਨਵੇਲ, ਰੋਜਰ। ''ਏਲਨ ਟੈਰੀ'' . ਨਿਊਯਾਰਕ: ਜੀਪੀ ਪੁਟਨਮਜ਼ ਸੰਨਜ਼, 1968। * ਮੇਲਵਿਲ, ਜੋਏ. ''ਏਲਨ ਅਤੇ ਐਡੀ'' . ਲੰਡਨ: ਪੰਡੋਰਾ, 1987। * ਪਾਰਕਰ, ਜੇ. ਐਡ., ''ਥੀਏਟਰ ਵਿਚ ਕੌਣ ਹੈ'', 11ਵੀਂ ਐਡੀਨ (1952) * ਪ੍ਰਾਈਡੌਕਸ, ਟੌਮ. ''ਲਵ ਔਰ ਨਥਿੰਗ: ਦ ਲਾਈਫ ਐਂਡ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਏਲਨ ਟੈਰੀ'' (1976) ਸਕ੍ਰਿਬਰਨਰ। * ਸਕਾਟ, ਕਲੇਮੈਂਟ। ''ਏਲਨ ਟੈਰੀ'' (1900) ਨਿਊਯਾਰਕ: ਫਰੈਡਰਿਕ ਏ. ਸਟੋਕਸ ਕੰਪਨੀ, 1900। * ਸ਼ਿਅਰ, ਮੋਇਰਾ । ''ਏਲਨ ਟੈਰੀ'' (1998) ਸੂਟਨ। * ਸਟੋਕਰ, ਬ੍ਰਾਮ. ''ਹੈਨਰੀ ਇਰਵਿੰਗ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਯਾਦਾਂ'', 2 ਵੋਲਜ਼। (1906) ; ਜੀਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ * {{Gutenberg author|name=Ellen Terry}} * Works by or about Ellen Terry at Internet Archive * {{IMDB name|name=Ellen Terry}} * Ellen Terry at the Internet Broadway Database * [http://www.lib.rochester.edu/camelot/terry.html Profile and photos of Terry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120428011320/http://www.lib.rochester.edu/camelot/terry.html |date=2012-04-28 }}, University of Rochester * [http://www.stagebeauty.net/th-frames.html?http&&&www.stagebeauty.net/terry/terry-e.html Photos and links to Terry information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200730233952/http://www.stagebeauty.net/th-frames.html?http&&&www.stagebeauty.net%2Fterry%2Fterry-e.html |date=2020-07-30 }} at the ''Stage Beauty'' website * [https://web.archive.org/web/20071012092227/http://victorianweb.org/mt/terry.html Terry bibliography] * [http://www.npg.org.uk/live/search/person.asp?linkID=mp04458 Paintings and other images of Terry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914170008/http://www.npg.org.uk/live/search/person.asp?linkID=mp04458|date=14 September 2008}} at the National Portrait Gallery * [https://www.nationaltrust.org.uk/smallhythe-place Photos of Terry's home at Smallhythe and of Terry], National Trust *   * The [http://archiveshub.ac.uk/data/gb71-thm/384 Ellen Terry Collection] held by the Victoria and Albert Museum Theatre and Performance Department. * [http://victor.library.ucsb.edu/index.php/talent/detail/47990/Terry_Ellen_speaker Victor Catalog listing of recitals by Ellen Terry] 3d1da45zhh0offjw1k4cr1fjplz9f0s 0 154942 848268 645298 2026-09-29T06:27:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848268 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਕੇ. ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਭਾਰਤੀ | image = | caption = | birth_date = 6 February 1956 | birth_place = [[ਕਵਾਲੀ, ਸ੍ਰੀਕਾਕੁਲਮ|ਕਵਾਲੀ]], [[ਸ਼੍ਰੀਕਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | residence = | death_date = | death_place = | constituency = | office = [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ]] | term = 1999&ndash;2004 | predecessor = [[ਯਨਾਮਲਾ ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] | successor = [[ਕੇਆਰ ਸੁਰੇਸ਼ ਰੈਡੀ]] | party = [[ਤੇਲੁਗੂ ਦੇਸ਼ਮ ਪਾਰਟੀ]] | spouse = | children = 1 | website = | footnotes = | date = | year = | source = }} '''ਕੇ. ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਭਾਰਤੀ''' (ਜਨਮ 6 ਫਰਵਰੀ 1956) [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਰਾਜ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article971267.ece|title=TDP activists stage protest|date=23 December 2010|work=The Hindu|access-date=25 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022071126/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article971267.ece|archive-date=22 ਅਕਤੂਬਰ 2012|url-status=dead}}</ref> (1999 &#x2013; 2004<ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl2111/stories/20040604009012700.htm|title=A popular backlash|last=S. NAGESH KUMAR W. CHANDRAKANTH|date=22 May – 4 June 2004|work=Frontline|access-date=25 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090701065553/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2111/stories/20040604009012700.htm|archive-date=1 July 2009}}</ref> ) ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਸਪੀਕਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸਪੀਕਰ ਸੀ। ਉਹ 1983, 1985 ਅਤੇ 1994 ਅਤੇ 1998 ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਰਹੀ। ਉਹ [[ਤੇਲਗੂ ਦੇਸਮ ਪਾਰਟੀ|ਤੇਲਗੂ ਦੇਸ਼ਮ]] ਨਾਮ ਦੀ ਭਾਰਤ ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19991112/ipo12003.html|title=AP Assembly urges Centre to amend Statute|date=12 November 1999|work=The Indian Express|access-date=25 December 2010}}</ref> ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਸ਼ਰੀਕਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲਾ|ਸ਼੍ਰੀਕਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਕਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ [[ਦਲਿਤ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Express">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19991112/ipo12001.html|title=Pratibha Bharati is Andhra Pradesh Assembly's first woman to officially be a Speaker of AP|date=12 November 1999|work=The Indian Express|access-date=25 December 2010}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ( ਕੇ. ਪੁੰਨਈਆ ) ਅਤੇ ਦਾਦਾ (ਕੇ. ਨਰਾਇਣ) ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਸਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] a64o2zi16y52zhs3anbn510zb5mxobt 0 155013 848193 645527 2026-09-29T01:42:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848193 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਈ.ਐਸ. ਬਿਜੀਮੋਲ | image = Esbijimolmla.jpg | caption = | birth_date = {{birth date and age|1972|01|13|df=yes}} | birth_place = [[ਉਪੁਥਰਾ]], ਭਾਰਤ | residence = | nationality = ਭਾਰਤੀ | death_date = | death_place = | constituency = [[ਪੀਰਮੇਡ]] | office = ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ | termstart = 2006-2011, 2011-2016, 2016-2021 (3 terms) | predecessor = | successor = | party = [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] | spouse = | children = | website = | footnotes = | source = }} '''ਈ.ਐਸ. ਬਿਜੀਮੋਲ''' ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀਰੂਮੇਡੂ ਹਲਕੇ, ਇਡੁੱਕੀ ਤੋਂ ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref name="autogenerated2">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1596387.ece?css=print Peerumade segment dominated by estate workers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140512224419/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1596387.ece?css=print |date=2014-05-12 }}. ''The Hindu'' (3 April 2011).</ref><ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/youth-dominate-cpi-list-of-candidates/article1545746.ece?textsize=small&test=2 Youth dominate CPI list of candidates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140512222500/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/youth-dominate-cpi-list-of-candidates/article1545746.ece?textsize=small&test=2 |date=2014-05-12 }}. ''The Hindu'' (17 March 2011).</ref><ref>[http://www.indianexpress.com/news/kerala-cpis-first-candidates-list-has-three-women/763785 Kerala CPI's first candidates list has three women]. Indian Express (17 March 2011).</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=2012-10-10 |title=Smt. E. S. Bijimol |url=http://kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=4132&Itemid=2608 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010173549/http://kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=4132&Itemid=2608 |archive-date=10 October 2012 |access-date=2022-05-17 |website=}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref name="autogenerated2"/><ref>[http://niyamasabha.org/codes/members.htm Members – Kerala Legislature]. Niyamasabha.org.</ref> ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਸਟੇਟ ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਜਨਵਰੀ 1972 ਨੂੰ ਉੱਪੁਥਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਜਾਰਜ ਅਤੇ ਅੰਨਾਮਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿਆਸੀ ਵਰਕਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕੌਮੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਵੂਮੈਨ]] ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਸਾਲ 1995 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਜੂਠਾ ਦੀ ਬਲਾਕ ਪੰਚਾਇਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ 2000 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2005 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 2006 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।<ref name=":0" /> ਮੁੱਲਾਪੇਰੀਆਰ ਡੈਮ ਮੁੱਦੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article2705920.ece MLA's protest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140512221925/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article2705920.ece |date=2014-05-12 }}. ''The Hindu'' (11 December 2011).</ref><ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2679919.ece?textsize=small&test=2 Only one solution to dam dispute, says Speaker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140512221919/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2679919.ece?textsize=small&test=2 |date=2014-05-12 }}. ''The Hindu'' (2 December 2011).</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 9hgnggjuh1qki3uyq4jql259iuoirfv 0 155774 848277 647315 2026-09-29T06:42:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848277 wikitext text/x-wiki {{Infobox model|name=ਕੈਥਰੀਨ ਟ੍ਰੇਸਾ|image=Catherine Tresa at the Kalakalappu 2 Press Meet.jpg|caption=2018 ਵਿੱਚ ਟਰੇਸਾ|birth_name=ਕੈਥਰੀਨ ਟ੍ਰੇਸਾ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ|birth_date={{birth date and age|df=yes|1989|9|10}}|birth_place=[[ਦੁਬਈ]], ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ|nationality=ਭਾਰਤੀ|occupation={{hlist|ਅਭਿਨੇਤਰੀ|[[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]]}}|years_active=2010–ਮੌਜੂਦ}} [[Category:Articles with hCards]] '''ਕੈਥਰੀਨ ਟ੍ਰੇਸਾ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Catherine Tresa Alexander;''' ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2010 ਵਿੱਚ [[ਕੰਨੜ]] ਫਿਲਮ ''ਸ਼ੰਕਰ IPS'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਕੈਥਰੀਨ ਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ ਲਈ ਚਾਰ ਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਉਸਨੇ ''ਗੌਡਫਾਦਰ'' (2012), ''ਮਦਰਾਸ'' (2014), ''ਸਰਾਇਨੋਡੂ'' (2016), ''ਨੇਨੇ ਰਾਜੂ ਨੇਨੇ ਮੰਤਰੀ'' (2017), ''ਕਾਲਕਲੱਪੂ 2'' (2018) ਵਰਗੀਆਂ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੈਥਰੀਨ ਟ੍ਰੇਸਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਦੁਬਈ]] ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਫਰੈਂਕ ਮਾਰੀਓ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਸਾ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਸੀਹੀ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/this-diwali-i-will-light-a-diya-wishing-for-the-world-to-be-covid-free-catherine-tresa/articleshow/79215757.cms|title=This Diwali, I will light a diya wishing for the world to be Covid-free: Catherine Tresa|date=14 November 2020|work=[[The Times of India]]}}</ref><ref name="autogenerated1">{{Cite web |title=Catherine Tresa is truly multi-faceted |url=http://www.123telugu.com/mnews/catherine-tresa-is-truly-multi-faceted-hm.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130420084055/http://www.123telugu.com/mnews/catherine-tresa-is-truly-multi-faceted-hm.html |archive-date=20 April 2013 |access-date=19 April 2013 |publisher=123telugu.com}}</ref> ਉਸਨੇ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੈਂਗਲੁਰੂ]] ਚਲੀ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/catherine-tresa-kottayam-to-kollywood/article6429687.ece|title=Kottayam to Kollywood|last=Raghavan|first=Nikhil|date=20 September 2014|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20250111183400/https://www.thehindu.com/features/cinema/catherine-tresa-kottayam-to-kollywood/article6429687.ece|archive-date=11 ਜਨਵਰੀ 2025|access-date=6 ਮਾਰਚ 2023|url-status=dead}}</ref><ref name="autogenerated3">{{Cite web |date=11 July 2011 |title=Catherine Exclusive Interview |url=http://www.supergoodmovies.com/21684/sandalwood/catherine-exclusive-interview-interviews-details |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110712134639/http://www.supergoodmovies.com/21684/sandalwood/catherine-exclusive-interview-interviews-details |archive-date=12 July 2011 |publisher=supergoodmovies.com}}</ref> ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਪਿਆਨੋ ਵਜਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਗਾਉਣ, [[ਡਾਂਸ|ਨੱਚਣ]], ਆਈਸ ਸਕੇਟਿੰਗ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="autogenerated2">{{Cite web |title=Riding high |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3815986.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120927234518/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3815986.ece |archive-date=27 September 2012 |access-date=7 November 2012 |website=The Hindu}}</ref> ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ "ਜਿਸ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਰੱਖਦੀ ਹਾਂ" ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਹੈ।<ref name="TOI">{{Cite web |date=17 April 2013 |title=Iddarammayilatho actress Catherine Teresa exclusive interview |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-17/news-interviews/38615455_1_iddarammayilatho-stylish-star-allu-arjun |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804182340/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-17/news-interviews/38615455_1_iddarammayilatho-stylish-star-allu-arjun |archive-date=4 August 2013 |access-date=8 September 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ, ਕੈਥਰੀਨ ਇੱਕ ਅਮੀਰਾਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਲੰਟੀਅਰ ਸੀ। 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਕੈਥਰੀਨ ਨੇ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਕੁਝ ਸ਼ੁਕੀਨ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ।<ref name="southscope">{{Cite web |date=8 August 2012 |title=Catherine Tresa rocks the bikini look! |url=http://www.southscope.in/kannada/article/catherine-tresa-rocks-bikini-look |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130811042555/http://southscope.in/kannada/article/catherine-tresa-rocks-bikini-look |archive-date=11 August 2013 |access-date=8 September 2013 |publisher=Southscope.in}}</ref> ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਨੱਲੀ ਸਿਲਕਸ, ਚੇਨਈ ਸਿਲਕਸ, ਫਾਸਟ ਟ੍ਰੈਕ, ਜੋਸਕੋ ਜਵੈਲਰਜ਼ ਅਤੇ ਡੇਕਨ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤਦੱਤ ਵਡੇਯਾਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕੈਲੰਡਰ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੈਂਪ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਡਾਪਾ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Catherine Heroine In S Narayan Movie |url=http://www.chitraloka.com/controversy/12-interviews/849-catherine-heroine-in-s-narayan-movie.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150208190214/http://www.chitraloka.com/controversy/12-interviews/849-catherine-heroine-in-s-narayan-movie.html |archive-date=8 February 2015 |access-date=7 November 2012}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਕੈਥਰੀਨ ਨੇ ਪੁਰੀ ਜਗਨਾਧ ਦੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਇਦਰਾਮਾਯੀਲਾਥੋ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Katherine Teresa replaces Richa Allu Arjun's Iddarammayilatho |url=http://entertainment.oneindia.in/telugu/news/2012/catherine-replace-richa-allu-arjun-iddarammayilatho-100984.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109032206/http://entertainment.oneindia.in/telugu/news/2012/catherine-replace-richa-allu-arjun-iddarammayilatho-100984.html |archive-date=9 November 2012 |access-date=7 November 2012 |website=Oneindia}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ ਜੂਨ 2013 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ "ਕੈਥਰੀਨ ਟ੍ਰੇਸਾ ਅਕਾਂਕਸ਼ਾ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ"।<ref>{{Cite web |date=31 May 2013 |title=Iddarammayilatho Telugu movie review highlights |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-31/news-interviews/39654524_1_kecha-khamphakdee-puri-jagannath-movie-review |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130608125836/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-31/news-interviews/39654524_1_kecha-khamphakdee-puri-jagannath-movie-review |archive-date=8 June 2013 |access-date=8 September 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Iddarammayilatho Movie Review |url=http://www.shrirag.com/iddarammayilatho-movie-review/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130830203047/http://www.shrirag.com/iddarammayilatho-movie-review/ |archive-date=30 August 2013 |access-date=8 September 2013 |publisher=shrirag.com}}</ref> ਕਿਹਾ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਡਲਬ੍ਰੇਨ ਜੀਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ "ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਵਧੀਆ ਟਿਊਨਿੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ"।<ref>{{Cite web |date=31 May 2013 |title=Iddarammayilatho review – Telugu cinema – Allu Arjun, Amala Paul & Catherine Tresa |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/iddarammayilatho.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617004429/http://www.idlebrain.com/movie/archive/iddarammayilatho.html |archive-date=17 June 2015 |access-date=8 September 2013 |publisher=Idlebrain.com}}</ref> ਕੈਥਰੀਨ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਮਸੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ''ਪੈਸੇ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, "ਜੋ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਰੋਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬੋਲਦੀ ਹੈ" ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ " ''ਚਮਕ ਛੱਲੋ'' ਵਿੱਚ ਜੋ ਮੈਂ ਖੇਡਦਾ ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite web |title=Interview With Catherine Tresa |url=http://www.cinegoer.com/telugu-cinema/interviews/interview-with-catherine-tresa-010912.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012160322/http://www.cinegoer.com/telugu-cinema/interviews/interview-with-catherine-tresa-010912.html |archive-date=12 October 2012 |access-date=7 November 2012}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਮਦਰਾਸ'' ਦੇ ਨਾਲ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਕਾਰਥੀ|ਕਾਰਤੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=21 September 2013 |title=Catherine Tresa cast opposite Karthi |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/Catherine-Tresa-cast-opposite-Karthi/articleshow/22858371.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924010443/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/Catherine-Tresa-cast-opposite-Karthi/articleshow/22858371.cms |archive-date=24 September 2013 |access-date=21 October 2013 |website=The Times of India}}</ref> ਦੂਸਰੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਐਸ ਥਾਨੂ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ, ''ਕਨਿਥਨ'' ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਡੈਬਿਊਟੈਂਟ ਸੰਤੋਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਥਰਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕਰੇਗੀ।<ref>{{Cite web |date=20 October 2013 |title=Catherine Tresa to pair with Atharvaa |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Catherine-Tresa-to-pair-with-Atharvaa/articleshow/24389107.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129034420/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Catherine-Tresa-to-pair-with-Atharvaa/articleshow/24389107.cms |archive-date=29 November 2015 |access-date=21 October 2013 |website=The Times of India}}</ref> ਫਿਰ ਉਹ ਦੋ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ: ਗੁਣਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ''ਰੁਧਰਮਾਦੇਵੀ'',\<ref>{{Cite web |date=21 October 2013 |title=Catherine in Rudramadevi |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/Catherine-in-Rudramadevi/articleshow/24487880.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171209235113/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/Catherine-in-Rudramadevi/articleshow/24487880.cms |archive-date=9 December 2017 |access-date=22 October 2013 |website=The Times of India}}</ref> ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ 3D ਇਤਿਹਾਸਕ ਫਿਲਮ, <ref>{{Cite web |date=8 September 2014 |title=Glad we finished Rudhramadevi on time: Gunasekhar |url=http://www.thehindu.com/entertainment/glad-we-finished-rudhramadevi-on-time-gunasekhar/article6390534.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129092835/http://www.thehindu.com/entertainment/glad-we-finished-rudhramadevi-on-time-gunasekhar/article6390534.ece |archive-date=29 November 2014 |access-date=19 September 2014 |website=The Hindu}}</ref> ਅਤੇ ਦਾਸਰੀ ਨਰਾਇਣ ਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਨਿਰਮਿਤ ''ਏਰਾ ਬੱਸ'' ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2014 |title=Dasari-Vishnu's 'Errabus' releasing on Nov 14th |url=http://www.indiaglitz.com/Dasari-vishnus-errabus-Releasing-On-Nov-14th-telugu-news-113532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924222610/http://www.indiaglitz.com/Dasari-vishnus-errabus-Releasing-On-Nov-14th-telugu-news-113532 |archive-date=24 September 2014 |access-date=19 September 2014 |publisher=Indiaglitz.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 92yxma88jfekqxght5y2fa7bn6be3k6 0 155779 848182 654145 2026-09-29T00:49:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848182 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਇਨੇਯਾ | image = Iniya W.jpg | alt = | caption = | birth_date = | birth_place = ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ, [[ਕੇਰਲ]], ਭਾਰਤ | occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਾਡਲ | years_active = 2005 – ਮੌਜੂਦ | relatives = ਸਵਾਤੀ ਥਾਰਾ (ਵੱਡੀ ਭੈਣ) }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸ਼ਰੂਤੀ ਸਾਵੰਤ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shruti Sawant''') ਆਪਣੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਇਨੇਯਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ineya''') ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]], ਕੇਰਲਾ ਤੋਂ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ TN ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਵਾਗਈ ਸੂਦਾ ਵਾ'' (2011) ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਇਨੇਯਾ, ਜਿਸਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਸ਼ਰੂਤੀ ਸਾਵੰਤ ਹੈ, ਦਾ ਜਨਮ ਸਲਾਹੁਦੀਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਐਸ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]], [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਵਿਖੇ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਸਵਾਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਲਿਆਲਮ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਸ੍ਰਵਨ ਹੈ।<ref name="behindwoods1">{{Cite web |date=15 October 2011 |title=Iniya - Tamil Cinema Actress Interview - Iniya |url=http://www.videos.behindwoods.com/videos-q1-09/actor-actress-interview/iniya-15-10-2011.html |access-date=28 October 2011 |publisher=Videos.behindwoods.com}}</ref> ਇਨੇਯਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਵਿਦਿਆਲਿਆ, ਫੋਰਟ ਗਰਲਜ਼ ਮਿਸ਼ਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਮਨੱਕੜ ਕਾਰਤਿਕਾ ਤਿਰੁਨਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੱਤਰ-ਵਿਹਾਰ ਰਾਹੀਂ ਬੀਬੀਏ ਦਾ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਇਨੇਯਾਨੇ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕਈ ਮਲਿਆਲਮ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰਾਂ, ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Not "Miss"ing the chance! |url=http://reviews.in.88db.com/index.php/movie/movie-news/962-miss-thiruvananthapuram-sruthi-impresses-with-padagasalai- |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212145916/http://reviews.in.88db.com/index.php/movie/movie-news/962-miss-thiruvananthapuram-sruthi-impresses-with-padagasalai- |archive-date=12 December 2013 |access-date=28 October 2011 |publisher=Reviews.in.88db.com}}</ref> ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਫਿਲਮ ''ਕੂਟਿਲੱਕੂ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਈਲਰ ਮਾਧਵਨ ਕੁੱਟੀ ਦੁਆਰਾ ਟੈਲੀ-ਸੀਰੀਅਲ ''ਓਰਮਾ'' ਅਤੇ ''ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂਵਾਯੂਰੱਪਨ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref name="Sathyendran">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article2591325.ece|title=Starry dreams|last=Sathyendran|first=Nita|date=2 November 2011|work=The Hindu|location=Chennai, India}}</ref> ਇਨੇਯਾਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਮਲਿਆਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਕਲਾ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਸਾਇਰਾ'' (2006), ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਡਾ. ਬੀਜੂ, ''ਦਾਲਾਮਾਰਮਾਰੰਗਲ'' (2009) ਅਤੇ ''ਉਮਾ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। (2011), ਦੋਵੇਂ ਵਿਜੇਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2330555.ece|title=Arts / Cinema : Itsy Bitsy|last=Raghavan, Nikhil|date=6 August 2011|work=The Hindu|access-date=28 October 2011|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20111128062740/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2330555.ece|archive-date=28 ਨਵੰਬਰ 2011|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਰਾਜੇਸ਼ ਟਚਰੀਵਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ''ਦ ਸੈਕਰਡ ਫੇਸ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਬਾਲ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਪਦਾਗਸਾਲਾਈ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀਆਂ,<ref>{{Cite web |date=26 April 2010 |title=Impressive 'Miss Thiruvananthapuram' Sruthi &#124; startrack – Movies |url=http://chennaionline.com/movies/star-track/20102526042509/Impressive-Miss-Thiruvananthapuram-Sruthi.col |access-date=28 October 2011 |publisher=ChennaiOnline}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 April 2010 |title=Padagasalai Shruthi has four films on her hand |url=http://www.southdreamz.com/2010/04/padagasalai-shruthi-has-four-films-on-her-hand.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120918050229/http://www.southdreamz.com/2010/04/padagasalai-shruthi-has-four-films-on-her-hand.html |archive-date=18 September 2012 |access-date=28 October 2011 |publisher=Southdreamz.com}}</ref> ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਮਾਈਸਕਿਨ ਦੀ ਰਹੱਸਮਈ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਯੁਧਮ ਸੇਈ'' ਵਿੱਚ ਚੇਰਨ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਭੈਣ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। <ref name="rediff1">{{Cite web |date=30 September 2011 |title=Review: Vaagai Sooda Vaa is outdated |url=http://www.rediff.com/movies/report/review-vaagai-sooda-vaa/20110930.htm |access-date=28 October 2011 |website=Rediff.com}}</ref> ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਏ. ਸਰਕੁਨਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੀਰੀਅਡ ਪੀਸ ''ਵਾਗਈ ਸੂਦਾ ਵਾ'' (2011) ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਇਨੇਯਾ ਰੱਖ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=30 September 2011 |title=Vaagai Sooda Vaa Tamil Movie Review – cinema preview stills gallery trailer video clips showtimes |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/12876.html |access-date=28 October 2011 |website=IndiaGlitz |archive-date=9 ਮਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110509181513/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/12876.html |url-status=dead }}</ref> ਇੱਕ ਚਾਹ ਸਟਾਲ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ''ਰੈਡਿਫ'' ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ "ਸੁਆਗਤੀ ਖੋਜ" ਸੀ, ਉਸਨੂੰ "ਕੁਦਰਤੀ, ਆਕਰਸ਼ਕ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਵਪੂਰਤ" ਦੱਸਿਆ।<ref name="rediff1" /> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ''ਮੌਨਾ ਗੁਰੂ'' ਵਿੱਚ ਅਰੁਲਨਿਧੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=8 October 2011 |title=Iniya opposite Arulnidhi – Tamil Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/71813.html |access-date=28 October 2011 |website=IndiaGlitz |archive-date=9 ਅਕਤੂਬਰ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111009001944/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/71813.html |url-status=dead }}</ref> ''ਵਗਈ ਸੂਦਾ ਵਾ'',<ref>{{Cite web |date=13 October 2011 |title=Priyamani out, Iniya in? – Tamil Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/71960.html |access-date=28 October 2011 |website=IndiaGlitz |archive-date=14 ਅਕਤੂਬਰ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111014032833/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/71960.html |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਭਰਥਿਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ''ਅੰਨਾਕੋਡੀਅਮ ਕੋਡੀਵੇਰਨਮ'' ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਅਵਾਰਡ == ; ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ * 2011: ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ''ਵਾਗਈ ਸੂਦਾ ਵਾ'' ; ਕੇਰਲ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ * 2018: ਦੂਜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ''ਪੇਂਗਲੀਲਾ'', ''ਪੈਰੋਲ''<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/apr/09/kerala-film-critics-awards-announced-1962020.html|title=Kerala Film Critics Awards announced|date=9 April 2019|work=The New Indian Express|access-date=25 January 2023}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 0yc7r80ylrtkdni4kukcxv4w455dxbv 0 156453 848265 847900 2026-09-29T06:06:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848265 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Kuzana Facing Away.jpg|thumb|ਕੁਜ਼ਾਨਾ ਓਗ]] '''ਕੁਜ਼ਾਨਾ ਓਗ''' (ਜਨਮ 1971) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>[http://freshpaintmagazine.com/kuzana-ogg/ "Kuzana Ogg"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160807041359/http://freshpaintmagazine.com/kuzana-ogg/ |date=2016-08-07 }} by Fresh Paint Magazine, 10/23/14.</ref> ਕੁਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੋਲੋ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 2014 ਵਿੱਚ ਸੈਨ ਲੁਈਸ ਓਬੀਸਪੋ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਸੀ। 2015 ਵਿੱਚ ਬੇਕਰਸਫੀਲਡ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਦੂਸਰਾ ਸੋਲੋ, ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਰੇਵ ਜ਼ੀਰੋ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਕੁਜ਼ਾਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 1971 ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref name="K Contemporary">{{Cite web |title=Kuzana Ogg |url=https://kcontemporaryart.com/artist/kuzana-ogg |access-date=3 November 2021 |website=K Contemporary}}</ref> ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਕੁਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪਰਵਾਸੀ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ। ਕੁਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਕੌਰਨਵਾਲ ਅਤੇ ਸਰੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ- ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਕੋਡੈਕਨਾਲ। 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਕੁਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸਦੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕੈਥੋਲਿਕ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1995 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ SUNY ਪਰਚੇਜ਼ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਕਯੂੰਗ ਜੂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਖਾਉਣਾ ਅਤੇ ਕੋਰੀਅਨ ਸਿੱਖਣਾ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।<ref>[http://art.state.gov/artistdetail.aspx?id=101340/ "US Dept. of State"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170405224257/http://art.state.gov/artistdetail.aspx?id=101340%2F |date=2017-04-05 }} US Department of State Website, 7/27/2016. {{Cite web |url=http://art.state.gov/artistdetail.aspx?id=101340%2F |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170405224257/http://art.state.gov/artistdetail.aspx?id=101340%2F |archive-date=2017-04-05 |url-status=dead}}</ref> == ਕੰਮ == ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਪੈਲੇਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, "ਯਸਨਾ" ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। "ਆਬੇਨੇਗਨ" ਅਤੇ "ਮੈਦਯੋਸ਼ਾਹੇਮ" ਵਰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਮੂਨੇ ਵਾਲੇ ਔਰਬਸ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਾਨਵ-ਰੂਪ ਹਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਟੈਂਡ-ਇਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੰਦ, ਸੰਗਠਿਤ, ਸੰਕੁਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੋਜ ਵਾਲੇ ਜੈਵਿਕ ਰੂਪ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਸਪੇਸ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਜਿਹੇ ਸਖ਼ਤ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਹੋਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਓਗ ਦੇ ਅਮੂਰਤ ਸੁਹਜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਰੂਪ, ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਕਾਈਆਂ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਅਤੇ ਬੋਲਡ ਪੈਟਰਨ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਤੇ ਸੂਚਿਤ, ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਧੁਨ ਅਤੇ ਰੂਪ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਅਤੇ ਦਰਖਤਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਰੌਲੇ ਅਤੇ ਹਲਚਲ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਿਚੋਲਗੀ ਕਰਨ ਲਈ।<ref>[http://www.tennessean.com/story/life/arts/2016/03/20/early-years-india-inspire-colorful-paintings/81763064/ "The Tennessean, USA Today network"] The Tennessean Website, 3/20/2016.</ref> ਕੁਜ਼ਾਨਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਜ਼ਾਨਾ ਦਾ ਕੰਮ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਦੋਵਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪ ਅਤੇ ਰੰਗ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਨੁਭਵ ਲਈ ਇੱਕ ਅਲੰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://hyphenatedspirit.blogspot.com/search?q=kuzana+ogg&submit.x=17&submit.y=10 "The Hyphenatedspirit, BlogSpot"] The Hyphenatedspirit Website, 4/29/2009.</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਲਾਗਰੇਂਜ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਜਾਰਜੀਆ, ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਟਾਲਾਹਾਸੀ, ਫਲੋਰੀਡਾ, ਜੀਵੀਜੀ ਕੰਟੈਂਪਰੇਰੀ, ਅਤੇ ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮਸਬਰਗ ਆਰਟ<ref>[http://www.parsiana.com/current-issue/articles.aspx?id=mw5ukt0ofUk=&issue=200 "Parsiana Magazine Kuzana's Kaleidoscope"] Parsiana Magazine Website, 5/21/2012.</ref> ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2014 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਬੇਕਰਸਫੀਲਡ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ (BMOA)<ref>[http://www.parsiana.com/current-issue/articles.aspx?id=IKA5WJgNezw=&issue=276 "Parsiana Magazine Beauty in the Oil Rig"] Parsiana Magazine Website, 7/7/2015.</ref> 2019 ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਡੇਨਵਰ, ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਵਿੱਚ ਕੇ ਸਮਕਾਲੀ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਹਨ।<ref name="MutualArt">{{Cite web |title=Kuzana Ogg |url=https://www.mutualart.com/Artist/Kuzana-Ogg/49A1F33359778FEF/Biography |access-date=3 November 2021 |website=MutualArt |language=en}}</ref> == ਫਿਲਮ ਕ੍ਰੈਡਿਟ == 2016 ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਬਲੱਡਲਾਈਨ'', [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ<ref>[http://www.annarborartcenter.org/carolyn-barritt-on-bloodline/ "Annarbor Artcenter"] Annarbor Artcenter, 2016.</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]] bnezxllw3vq6gw9ase0bmy3enbc2kkc 0 156515 848282 649042 2026-09-29T07:05:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848282 wikitext text/x-wiki '''ਗੋਰੰਮਾ''' (1912–1939), '''ਕੋਡਾਗੀਨਾ ਗੋਰੰਮਾ''' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ [[ਕੰਨੜ]] ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਕੋਡਗੁ|ਕੋਡਾਗੂ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]]<ref name="TNN 2017">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/heroes-of-karnataka/articleshow/61310113.cms|title=Heroes of Karnataka|last=TNN|date=28 October 2017|work=The Times of India|access-date=11 July 2021}}</ref> ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੀ ਸਮਰਥਕ ਸੀ।<ref name="Women writers">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=p6FkAAAAMAAJ&q=kodagina+gowramma|title=Women writers in South Indian languages|last=Vēṇugōpāla Soraba, Je Hēmalata|date=1 September 1995|publisher=B.R. Pub. Corp.|isbn=9788170188360|page=9|access-date=2014-08-06}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਗੋਰੰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 1912 ਵਿੱਚ [[ਮਦਿਕੇਰੀ|ਮਦੀਕੇਰੀ]] ਵਿੱਚ ਐਨ.ਐਸ. ਰਮੱਈਆ ਅਤੇ ਨਨਜਾਮਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref>{{cite web |author= Kallammanavar, Srikanth | title= The roots of Kannada in Kodagu |url= http://www.deccanherald.com/content/378748/roots-kannada-kodagu.html |work= Deccan Herald| publisher= deccanherald.com |date=5 January 2014 |accessdate=2015-04-14}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ [[ਕੋਡਗੁ|ਕੋਡਾਗੂ]] ਵਿੱਚ ਸੋਮਵਰਪੇਟ ਤਾਲੁਕ ਦੇ ਬੀਟੀ ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਕੂਰਗ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="Rao's article"/> ਉਸਨੇ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ, ਕੂਰ੍ਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਬੁਲਾਇਆ,<ref name="TNN 2017"/> ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ [[ਦਲਿਤ|ਹਰੀਜਨ]] ([[ਦਲਿਤ]]) ਭਲਾਈ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।<ref name="State Gazetteer">{{cite book|last1=Kamath|first1=Dr. S. U.|title=Karnataka State gazetteer, Kodagu District|date=1993|publisher=Director of Print, Stationery and Publications at the Government Press|location=Bangalore|page=660|url=https://books.google.com/books?id=nCELAQAAIAAJ&q=kodagina+gowramma|accessdate=2014-08-06}}</ref> ਉਹ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ, 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵ੍ਹੀਲਪੂਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ<ref name="Rajan's article"/> == ਕੰਮ == ਗੋਰੰਮਾ ਨੇ ਕੰਨੜ ਵਿਚ 'ਕੋਦਾਗਿਨਾ ਗੋਵਰੰਮਾ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ। <ref name="Women writers"/> ਉਸਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਅਪਰਾਧੀ ਯਾਰੂ" (ਅਪਰਾਧੀ ਕੌਣ ਹੈ), "ਵਾਣੀਆ ਸਮਾਸੇ", "ਆਹੂਤੀ" ਅਤੇ "ਮਨੁਵੀਨਾ ਰਾਣੀ", ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਕਹਾਣੀ "ਮਨੁਵੀਨਾ ਰਾਣੀ" ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜਿਲਦ, ''ਗੋਰਮਾ ਕਾਥੇਗਾਲੂ'', [[ਮਦਿਕੇਰੀ|ਮਦੀਕੇਰੀ]] ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Rao's article">{{cite news|last1=Rao|first1=H.S. Raghavendra|title=Pioneering steps|url=https://www.thehindu.com/books//article59800012.ece|accessdate=2022-07-07|newspaper=The Hindu|date=1 March 2012}}</ref><ref name="Rajan's article">{{cite news|last1=Rajan|first1=K. Sundar|title=Short stories (Book Review)|url=http://www.thehindu.com/br/2003/04/08/stories/2003040800080303.htm|accessdate=2014-08-06|work=The Hindu|date=8 April 2003}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਗੋਰੰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਖੰਡ ''ਮਰੇਯਾਲਗਦਾ ਕਥੇਗਾਲੂ'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਲੇਖਕ [[ਵੈਦੇਹੀ (ਕੰਨੜ ਲੇਖਕ)|ਵੈਦੇਹੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Rao's article"/> ਗੋਰਮਾ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀਪਾ ਭਾਸਥੀ ਦੁਆਰਾ 2023 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਯੋਡਾ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ "ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਖੇਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ<ref>{{cite book |last1=Bhasthi |first1=Deepa |title=Fate's Game and Other Stories |date=January 2023 |publisher=Yoda Press |location=India |isbn=978-9382579823 |pages=200}}</ref>" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੰਨੜ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਐਮਐਸ ਆਸ਼ਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਉਹ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੰਗਾਵਲੀ ਨਾਮਕ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਦੇ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। [। . . ] ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ, ਡੀ.ਆਰ. ਬੇਂਦਰੇ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੱਸਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਟੂ-ਮਦੂਰਾ ਕਿਹਾ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ 'ਬਿਟਰਸਵੀਟ' ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ, ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਹ ਸਿਹਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਦੀ ਉਹ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ।"<ref name="TNN 2017" /> == ਪ੍ਰਭਾਵ == ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2021}} ਲੇਖਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕੇ ਅਪੰਨਾ ਨੇ ਗੋਰੰਮਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।<ref name="DHNS 2017" /> ਕਵੀ [[ਡੀ ਆਰ ਬੇਂਦਰੇ|ਡੀ.ਆਰ. ਬੇਂਦਰੇ]] ਨੇ ਉਸਦੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ "ਟੰਗੀ ਗੌਰਮਾ" ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ 1958 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/bendres-song/article2949640.ece|title=Bendre's song|date=19 July 2016|work=The Hindu|access-date=11 July 2021}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਡਗੁ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1939]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੇਖਕ]] 6p7haqa9tfwsdim83c3ivjg15xn4m9w 0 156599 848262 803396 2026-09-29T05:49:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848262 wikitext text/x-wiki '''ਕਿਰਨ ਮਨਰਾਲ''' (ਜਨਮ 1971) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ, ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ''ਦ ਰਿਲੈਕਟੈਂਟ ਡਿਟੈਕਟਿਵ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ<ref name="rdb">{{Cite web |title=About Kiran Manral |url=http://thereluctantdetectivebook.blogspot.fr/p/born-on-june-22-1971-in-mumbai.html |access-date=3 November 2016 |publisher=thereluctantdetectivebook |language=}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kiran Manral Interview - Karmic Kids Book |url=http://www.writerstory.com/kiran-manral-interview-karmic-kids-book/ |access-date=3 November 2016 |publisher=WriterStory |language=}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''ਕਰਮਿਕ ਕਿਡਜ਼'' (2015) ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਰਚਨਾ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/Book-Review-Karmic-Kids/articleshow/50341138.cms|title=Book Review: Karmic Kids|date=27 December 2015|work=The Times of India|access-date=3 November 2016}}</ref> ਮਨਰਲ ਇੰਡੀਆ ਹੈਲਪਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਦਾ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Kiran Manral |url=https://oneandahalfminutes.com/calcuttascape/kiran-manral/ |access-date=3 November 2016 |publisher=One and a Half Minutes |language= |archive-date=4 ਨਵੰਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104012001/https://oneandahalfminutes.com/calcuttascape/kiran-manral/ |url-status=dead }}</ref> == ਜੀਵਨੀ == 22 ਜੂਨ 1971 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਮਨਰਾਲ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਡੁਰੇਲੋ ਕਾਨਵੈਂਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਮਿਠੀਬਾਈ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}}ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਪਨ ਕਾਪੀਰਾਈਟਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਦੇ DSJ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਨਿਊਜ਼ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]]'' ਅਤੇ ਕੌਸਮੋਪੋਲੀਟਨ ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। 2000 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ, 2005 ਤੋਂ, ਇੱਕ ਬਲੌਗਰ "ਥਰਟੀਸਿਕਸੈਂਡਕਾਉਂਟਿੰਗ" ਅਤੇ "ਕਾਰਮੀਕਿਡਜ਼" ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਲੌਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ,<ref name="rdb" /> ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਬਣਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Kiran Manral |url=http://www.idiva.com/author/kiran-manral/1964 |access-date=4 November 2016 |publisher=iDIVA |language=}}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਲਿਖਣ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ, 2011 ਵਿੱਚ ''ਦ ਰਿਲੈਕਟੈਂਟ ਡਿਟੈਕਟਿਵ ਨੂੰ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।<ref>{{Cite web |title=Book Review: The Reluctant Detective by Kiran Manral |url=https://thehungryreader.wordpress.com/2012/01/27/book-review-the-reluctant-detective-by-kiran-manral/ |access-date=4 November 2016 |publisher=The Hungary Reader |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last=Datta, Unmana |title=The Reluctant Detective |url=http://www.womensweb.in/articles/reluctant-detective-book-review/ |access-date=4 November 2016 |publisher=Women's Web |language= |archive-date=4 ਨਵੰਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104204741/http://www.womensweb.in/articles/reluctant-detective-book-review/ |url-status=dead }}</ref> ''ਇੱਕ ਵਾਰ 2014 ਵਿੱਚ ਆਈ ਇੱਕ ਕਰਸ਼'' ਇੱਕ ਆਫਿਸ ਗਰਲ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੇ ਗਏ ਰੋਮਾਂਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Chandarana, Nittal |date=14 May 2014 |title=Book review: Once upon a Crush |url=http://www.vervemagazine.in/arts-and-culture/kiran-manral-once-upon-a-crush |access-date=4 November 2016 |publisher=Verve |language=}}</ref> ਮਨਰਲ ਆਪਣੇ ''ਆਲ ਅਬੋਰਡ'' (2015) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੋਮਾਂਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਕਰੂਜ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/book-launches/Book-Review-All-Aboard/articleshow/48854854.cms|title=Book Review: All Aboard|date=8 September 2015|work=The Times of India|access-date=4 November 2016}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਮਨਰਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਰਚਨਾ, ''ਕਰਮਿਕ ਕਿਡਜ਼'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ "ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ", ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਵਾਂ ਲਈ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/Book-review-Karmic-Kids/articleshow/50332331.cms|title=Book review: Karmic Kids|date=26 December 2015|work=The Times of India|access-date=4 November 2016}}</ref> [[ਹਿਮਾਲਿਆ|ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਤਲਹਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ, ਉਸਦੇ ਨਾਵਲ, ''ਦਿ ਫੇਸ ਐਟ ਦਿ ਵਿੰਡੋ'', ਨੂੰ "ਰਹੱਸਮਈ, ਛੁਪੀਆਂ ਪਛਾਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗੂੜ੍ਹੀ ਕਹਾਣੀ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/Book-Review-Himalayan-Gothic-Haunted-lives-and-loves-in-the-hills/articleshow/51509508.cms|title=Book Review: Himalayan Gothic|date=22 March 2016|work=The Times of India|access-date=4 November 2016}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਨਾਵਲ, ''ਸੇਵਿੰਗ ਮਾਇਆ'', ਆਰਟਸ ਕੌਂਸਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ, ਸਬੋਟਿਉਰ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਯੂਕੇ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Saboteur Awards 2018 |url=https://www.lounge-books.com/award-winners-we-lov/saboteur-awards-2018 |access-date=2020-01-21 |website=Lounge Books |language=en-US |archive-date=2021-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210930173536/https://www.lounge-books.com/award-winners-we-lov/saboteur-awards-2018 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਮਿਸਿੰਗ, ਪ੍ਰੀਜ਼ਿਊਮਡ ਡੈੱਡ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਇਸਨੂੰ "ਹਰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite web |title=Micro review: 'Missing Presumed Dead' explores the nuances of dealing with a family member battling mental illness - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/reviews/micro-review-missing-presumed-dead-explores-the-nuances-of-dealing-with-a-family-member-battling-mental-illness/articleshow/65780961.cms |access-date=2020-01-21 |website=The Times of India |language=en}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਖੂਨੀ ਚੰਗੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ 13 ਕਦਮ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜੋ ਉਸਨੇ ਲੇਖਕ ਅਸ਼ਵਿਨ ਸਾਂਘੀ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲਿਖੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ''ਟਰੂ ਲਵ ਸਟੋਰੀਜ਼'' ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ ''ਏ ਬੁਆਏਜ਼ ਗਾਈਡ ਟੂ ਗ੍ਰੋਇੰਗ ਅਪ'' ਫਾਰ ਜੁਗਰਨਾਟ, ਇੱਕ ਐਪ-ਆਧਾਰਿਤ ਰੀਡਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Read free pdf books online by Kiran Manral on Juggernaut Books |url=https://www.juggernaut.in/authors/3aba35b7b0634cb8bdd7338744b1c12e |access-date=2020-01-21 |website=www.juggernaut.in |archive-date=2020-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806005002/https://www.juggernaut.in/authors/3aba35b7b0634cb8bdd7338744b1c12e |url-status=dead }}</ref> == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BEv5oOufQ8UC|title=Reluctant Detective|publisher=Westland|year=2011|isbn=978-93-81626-11-5}}, novel * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k46TAwAAQBAJ|title=Once Upon A Crush|publisher=Leadstart Publishing Pvt Ltd|year=2014|isbn=978-93-82473-91-6}}, novel * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=M4JICgAAQBAJ|title=All Aboard!|publisher=Penguin Books Limited|year=2015|isbn=978-93-5214-048-0}}, novel * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QEewDAAAQBAJ&pg=PT2|title=Karmickids: The Story of Parenting Nobody told you!|publisher=Hay House, Inc|year=2015|isbn=978-93-84544-87-4}}, non fiction * {{Cite book|title=The Face at the Window|publisher=Amaryllis|year=2016|isbn=978-93-81506-78-3}}, novel * ''Saving Maya''. Bombaykala Books. {{ISBN|978-8193642856}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-8193642856|978-8193642856]]. Novel. * ''Missing, Presumed Dead''. Amaryllis. {{ISBN|978-9387383685}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-9387383685|978-9387383685]]. Novel. * ''13 Steps to Bloody Good Parenting''. {{ISBN|978-9387578784}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-9387578784|978-9387578784]]. Non-fiction. * ''The Kitty Party Murder''. {{ISBN|978-9390327621}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-9390327621|978-9390327621]]. Fiction == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਲਾਗਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]] qebleg5xdqni7fn21mhe4v6xt9fntc9 0 156608 848270 649321 2026-09-29T06:29:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848270 wikitext text/x-wiki '''ਕੇਆਰ ਮੀਰਾ''' (ਜਨਮ 19 ਫਰਵਰੀ 1970) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਕੋਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਸਤਮਕੋਟਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ''ਮਲਿਆਲਾ ਮਨੋਰਮਾ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਗਲਪ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਓਰਮਾਯੂਡ ਨਜਾਰਾਮਬੂ'' 2002 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੰਜ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਦੋ ਨਾਵਲ, ਪੰਜ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਲਘੂ-ਕਹਾਣੀ, ''ਐਵੇ ਮਾਰੀਆ'' ਲਈ 2009 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>[https://web.archive.org/web/20121108084647/http://www.hindu.com/2010/05/12/stories/2010051258991000.htm "Sahitya Academy awards announced"]</ref> ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ''[[ਆਰਾਚਾਰ]]'' (2012) ਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="dcbooks.com">[http://www.dcbooks.com/odakkuzhal-award-presented-to-k-r-meera.html "ആരാച്ചാര്‍ മലയാളത്തിലെ ഏറ്റവും നല്ല നോവലുകളിലൊന്ന് : ഡോ. എം ലീലാവതി"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140323151417/http://www.dcbooks.com/odakkuzhal-award-presented-to-k-r-meera.html|date=2014-03-23}}. DC Books. 3 February 2014. Retrieved 23 March 2014.</ref><ref>https://dcbookstore.com/books/aarachar</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ (2013), ਓਡਾਕੁਝਲ ਅਵਾਰਡ (2013), ਵਾਇਲਰ ਅਵਾਰਡ (2014) ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਕੇਂਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] (2015) ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ। ਇਸਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ ਲਈ 2016 ਦੇ ਡੀਐਸਸੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਮੀਰਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ ਦੇ]] ਕੋਲਮ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਸਸਥਮਕੋਟਾ ਵਿੱਚ ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਪਿੱਲੈ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}} ਉਸਨੇ ਡੀ ਬੀ ਕਾਲਜ, ਸਸਥਮਕੋਟਾ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰਵ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਗਾਂਧੀਗ੍ਰਾਮ ਰੂਰਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਡਿੰਡੀਗੁਲ, [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਤੋਂ ਕਮਿਊਨੀਕੇਟਿਵ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}} ਮੀਰਾ ਕੋਟਾਯਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਐਮਐਸ ਦਲੀਪ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ''ਮਲਿਆਲਾ ਮਨੋਰਮਾ'' ਨਾਲ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਸ਼ਰੂਤੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵੈਲੀ ਸਕੂਲ, [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ।<ref name="Telegraph">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1150118/jsp/7days/story_8924.jsp|title='A writer is inherently a feminist, humanist, environmentalist and a socialist'|last=Varuna Verma|date=18 January 2015|work=Telegraph|access-date=13 February 2015|archive-url=https://archive.today/20150212193633/http://www.telegraphindia.com/1150118/jsp/7days/story_8924.jsp|archive-date=12 February 2015}}</ref> == ਪੱਤਰਕਾਰੀ == 1993 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੋਟਾਯਮ -ਅਧਾਰਤ ਮਲਿਆਲਮ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ''ਮਲਿਆਲਾ ਮਨੋਰਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ,'' ਅਤੇ ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Kuruvilla |first=Elizabeth |date=2017-03-03 |title=Writing is my revenge: K.R. Meera |url=https://www.livemint.com/Leisure/da0MI0UGvgjZ77gPEf4M6O/Writing-is-my-revenge-KR-Meera.html |access-date=2020-07-13 |website=Livemint |language=en}}</ref> 2006 ਵਿੱਚ, ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੀਰਾ ਨੇ ਇੱਕ ਫੁੱਲ-ਟਾਈਮ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਸਤੀਫਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ''ਮਲਿਆਲਾ ਮਨੋਰਮਾ'' ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਉਪ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਖੋਜ ਲੜੀ ਲਈ 1998 ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਪੀਯੂਸੀਐਲ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਲੜੀ ਨੇ ਕੇਰਲਾ ਪ੍ਰੈਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਚੌਵਾਰਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਨ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲੜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਦੀਪਾਲਿਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}} == ਲਿਖਣਾ == ਮੀਰਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾ 2000 ਵਿੱਚ ਮਾਥਰੂਭੂਮੀ, ਇੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੀ<ref name=":0" /> ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਓਰਮਾਯੂਡ ਨਜਾਰਾਮਬੂ'' 2002 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੇ ਕੇਰਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਗੀਤਾ ਹਿਰਨਯਾਨ ਐਂਡੋਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਅੰਕਨਾਮ ਸਾਹਿਤ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਕਿਤਾਬ ''ਮੋਹਮੰਜਾ'' 2004 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਜੇ. ਦੇਵਿਕਾ ਦੁਆਰਾ ''ਯੈਲੋ ਇਜ਼ ਦ ਕਲਰ ਆਫ਼ ਲੋਂਗਿੰਗ'' (ਪੈਂਗੁਇਨ, 2011) ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਰਲੇਖ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਦੀ ਬੇਹੂਦਾਤਾ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ''ਅਰਸ਼ੀਲਤਾ: ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਲਪ'' (ਐਡੀ. ਨਿਆਜ਼ ਜ਼ਮਾਨ)। ਉਸਨੇ ''ਐਵੇ ਮਾਰੀਆ'' ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ 2008 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸਿਰਲੇਖ ਕਹਾਣੀ ਕੇਰਲਾ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਨੁਕਸ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਮਲਬੇ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਰਹਿਮ ਝਲਕ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਿਤਾਬ ''ਫਸਟ ਪਰੂਫ 5, ਦ ਪੈਨਗੁਇਨ ਬੁੱਕ ਆਫ ਨਿਊ ਰਾਈਟਿੰਗ ਫਰੌਮ ਇੰਡੀਆ'' (ਪੈਨਗੁਇਨ, 2010) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Hindu2">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-literaryreview/a-bunch-of-blooms/article900391.ece/|title=A bunch of blooms|last=Shreekumar Varma|date=2 May 2010|work=The Hindu|access-date=13 February 2015}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ''ਕੇ.ਆਰ. ਮੀਰਾਯੁਡੇ ਕਥਕਲ'', ਹੁਣ ਤੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ 26 ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ''ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਚਾਕਥੇ ਥਾਚਨ, ਓਰਮਾਯੁਡੇ ਨਜਾਰੰਬੂ, ਮੋਹਮੰਜਾ, ਐਵੇ ਮਾਰੀਆ, ਕਰੀਨੇਲਾ, ਮਾਲਾਖਯੁਡੇ ਮਾਰੂਕੁਕਲ, ਸੂਰਪਨਾਖਾ, ਅਲੀਫ ਲੈਲਾ'' ਅਤੇ ''ਓਟਾਪਲਮ ਕਦਾਕੁਵੋਲਮ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] nd0lrxnol0st7ausrwon567qzi8tsun 0 156689 848236 649497 2026-09-29T03:54:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848236 wikitext text/x-wiki '''ਓ.ਵੀ. ਊਸ਼ਾ''' (ਜਨਮ 4 ਨਵੰਬਰ 1948)<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://keralaliterature.com/old/author.php?authid=1828 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181113170030/http://keralaliterature.com/old/author.php?authid=1828 |archive-date=13 November 2018 |access-date=13 November 2018}}</ref> ਇੱਕ ਮਲਿਆਲਮ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਕੇ.ਐਮ. ਜਾਰਜ ਦੁਆਰਾ "ਡੂੰਘੀ ਨੈਤਿਕ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ" ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ,{{Sfn|George|1992}} ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਭਾਗ ਅਤੇ ਕੁਝ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਊਸ਼ਾ ਨੇ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੋਟਾਯਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਮਾਝਾ'' ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ<ref>{{Cite web |title=State Film Awards 1969 - 2012 |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150707210332/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |archive-date=7 July 2015 |access-date=2 February 2014 |publisher=[[Department of Information and Public Relations (Kerala)]]}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Malayalam_Poet_O_V_Usha2.resized.JPG|thumb]] ਊਸ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪਲੱਕੜ, [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਬੱਚੀ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="hindu1">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/lf/2002/11/24/stories/2002112400620200.htm|title=A passion for the unknown|last=Ajith Kumar|first=J.|date=24 November 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219084833/http://www.hindu.com/thehindu/lf/2002/11/24/stories/2002112400620200.htm|archive-date=19 February 2014}}</ref> ਉਸਦਾ ਬਚਪਨ ਜਿਆਦਾਤਰ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ "ਮਾਲਾਬਾਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪੁਲਿਸ" ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ [[ਓ. ਵੀ. ਵਿਜਯਨ|ਓਵੀ ਵਿਜਯਨ]] ਇੱਕ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ [[ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ]] ਸੀ।<ref name="hindu1" /> ਊਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।{{Sfn|Tharu|Lalita|1993}} ਊਸ਼ਾ ਨੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ''ਮਾਥਰੂਭੂਮੀ'' ਦੇ "ਚਿਲਡਰਨ ਕੋਨਰ" ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।{{Sfn|Tharu|Lalita|1993}} 1973 ਤੱਕ ਜਦੋਂ ਉਹ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਦਿੱਲੀ]] ਚਲੀ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਉੱਥੇ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="hindu1" /> ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਊਸ਼ਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਘਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਈ।{{Sfn|Tharu|Lalita|1993}} 1971 ਵਿੱਚ, "ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/some-lady-bards/article1151085.ece|title=Some Lady Bards|date=3 February 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140204020001/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/some-lady-bards/article1151085.ece|archive-date=4 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|url-status=dead}}</ref> ਉਸੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ ('ਆਰੁਦੇ ਮਨਸੀਲੇ ਗਾਨਮਈ ਨਜਾਨ', ਸੰਗੀਤ ਜੀ. ਦੇਵਰਾਜਨ, ਗਾਇਕ ਪੀ. ਲੀਲਾ) ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਗੀਤਕਾਰ ਦੁਆਰਾ। 1973 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਵੱਧ ਯੋਗਦਾਨ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। 1982 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲਿਖਣਾ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ "ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ" ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸਦਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਨਾਵਲ ''ਸ਼ਹੀਦ ਨਾਮਾ'' 2001 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{Sfn|Tharu|Lalita|1993}} ਉਹ 2008 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਦੇ ਜਿਊਰੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਕੋਟਾਯਮ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/film-award-jury-formed/article286128.ece|title=Film award jury formed|date=19 May 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140204015958/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/film-award-jury-formed/article286128.ece|archive-date=4 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/03/22/stories/2010032258880300.htm|title=Bibliography of new books released|date=22 March 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20100327210357/http://www.hindu.com/2010/03/22/stories/2010032258880300.htm|archive-date=27 March 2010}}</ref> === ਹਵਾਲੇ === {{Reflist}} === ਸਰੋਤ ===  {{refbegin}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m1R2Pa3f7r0C|title=Modern Indian Literature, an Anthology: Plays and prose|last=George|first=K. M.|publisher=Sahitya Akademi|year=1992|isbn=978-81-7201-324-0}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=OjZYf9Xf9bcC|title=Women Writing in India: The twentieth century|last1=Tharu|first1=Susie J.|last2=Lalita|first2=Ke|publisher=Feminist Press at CUNY|year=1993|isbn=978-1-55861-029-3}} {{refend}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] gfodil1yv5y3wn9cvy74ioguohazmxg 0 157480 848269 653471 2026-09-29T06:29:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848269 wikitext text/x-wiki '''ਕੇ. ਸ਼੍ਰੀਲਤਾ''' (ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਲਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ, ਗਲਪ ਲੇਖਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ, ''ਸੈਂਟਾ ਕਰੂਜ਼ ਵਿੱਚ, ਡਾਇਗਨੋਸਡ ਹੋਮ ਸਿਕ ਨੇ'' 1998 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਵਿਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ( ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਉਂਸਿਲ ਅਤੇ ਦ ਪੋਇਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ (ਇੰਡੀਆ) ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ) ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ<ref>{{Cite web |title=Comp8 |url=http://www.indianpoetry.org/comp8.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001230115/http://indianpoetry.org/comp8.htm |archive-date=1 October 2011 |access-date=24 November 2011}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਯੂਨੀਸੁਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਉਂਸਿਲ ਪੋਇਟਰੀ ਅਵਾਰਡ (2007) ਅਤੇ ਰਾਈਟਿੰਗ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ (2010) ਲਈ ਚਾਰਲਸ ਵੈਲਸ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Literature and Languages – University of Stirling |url=http://www.english.stir.ac.uk/research/profile/charleswallace.php |access-date=2016-04-02 |website=english.stir.ac.uk |archive-date=2012-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426001423/http://www.english.stir.ac.uk/research/profile/charleswallace.php |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ''ਟੇਬਲ ਫਾਰ ਫੋਰ'' 2009 ਵਿੱਚ ਮੈਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਲਿਟਰੇਰੀ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਲਈ ਲੰਮੀ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite web |title=Man Asian Literary Prize &#124; Man Asian Literary Prize website and entry form |url=http://www.manasianliteraryprize.org/k-srilata/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512144333/http://www.manasianliteraryprize.org/k-srilata/ |archive-date=12 May 2012 |access-date=2011-11-24}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਉਸਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਸੀਬਲੂ ਚਾਈਲਡ'', 2000 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ''ਅਰਾਈਵਿੰਗ ਸ਼ਾਰਟਲੀ'' (2011)। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2499950.ece|title=Experience has no theme|date=2011-10-01|work=The Hindu|access-date=2016-04-02|issn=0971-751X}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article2407165.ece#.TlsMthqxIvE.blogger|title=Madras, my dear|date=2011-08-29|work=The Hindu|access-date=2016-04-02|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413145430/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article2407165.ece#.TlsMthqxIvE.blogger|archive-date=2014-04-13|url-status=dead}}</ref> ਹੋਰ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਰਾਈਟਿੰਗ ਔਕਟੋਪਸ'' (2013) ਅਤੇ ''ਬੁੱਕਮਾਰਕਿੰਗ ਦ ਓਏਸਿਸ'' (2015) ਹਨ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/books/penning-verse/article5339143.ece|title=Penning verse|last=Parthasarathy|first=Anusha|date=2013-11-11|work=The Hindu|access-date=2018-05-26|issn=0971-751X}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/books/literary-review/swati-daftuar-reviews-bookmarking-the-oasis/article8227569.ece|title=A kaleidoscope of colours|last=Daftuar|first=Swati|date=2016-02-13|work=The Hindu|access-date=2018-05-26|issn=0971-751X}}</ref> ਉਸਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੋਲਮਸਟ੍ਰੋਮ ਅਤੇ ਸੁਬਾਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਸਵਾਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ''- ਰੈਪਿਡਜ਼ ਆਫ਼ ਏ ਗ੍ਰੇਟ ਰਿਵਰ: ਦ ਪੈਂਗੁਇਨ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਤਾਮਿਲ ਕਵਿਤਾ'' - ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਤਮਿਲ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |title=Voices in verse - Livemint |url=http://www.livemint.com/2009/07/10214032/Voices-in-verse.html |access-date=2016-04-02 |website=livemint.com}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਆਰ. ਵਤਸਲਾ ਦੇ ਤਾਮਿਲ ਨਾਵਲ ਵਨਸ ''ਦੇਅਰ ਸੀ ਅ ਗਰਲ (ਵੱਟਾਥੂਲ)'' ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸਨਮਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ''ਦ ਅਦਰ ਹਾਫ ਆਫ਼ ਦ ਕੋਕਨਟ: ਵੂਮੈਨ ਰਾਈਟਿੰਗ ਸੈਲਫ-ਸਪੈਕਟ ਹਿਸਟਰੀ'' ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/books/first-look-new-english-books/article3967895.ece|title=First Look — New English books|last=Daftuar|first=Swati|date=2012-10-06|work=The Hindu|access-date=2018-05-26|issn=0971-751X}}</ref> ਯੋਡਾ ਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਆਇਰਿਸ਼ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਆਲ ਦ ਵਰਲਡਜ਼ ਬਿਟਵਿਨ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਸਨੇ ਫਿਓਨਾ ਬੋਲਗਰ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਲਤਾ ਸਟਰਲਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [http://www.sangamhouse.org/ ਸੰਗਮ ਹਾਊਸ] ਅਤੇ [[ਸਿਓਲ]] ਵਿੱਚ ਯੇਓਨਹੂਈ ਆਰਟ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਕ-ਇਨ-ਨਿਵਾਸ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸੈਂਟਾ ਕਰੂਜ਼ ਵਿਖੇ ਫੁਲਬ੍ਰਾਈਟ ਪ੍ਰੀ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਹ [http://www.sangamhouse.org/ ਸੰਗਮ ਹਾਊਸ] ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਈਟਿੰਗ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਾਧਵਨ ਮੁਕੁੰਦ ਅਤੇ ਕੇਵੀ ਸੁਬ੍ਰਹਮਣੀਅਮ ਦੇ ਨਾਲ [http://www.cmi.ac.in/activities/arts-initiative.php CMI ਆਰਟਸ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ] ਦੀ ਸਹਿ-ਕਿਊਰੇਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਲਤਾ ਉਸ ਟੀਮ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਈ-ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਸਾਈਟ [https://yavanikapress.wixsite.com/home ਯਵਨਿਕਾ ਪ੍ਰੈਸ] ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਮਦਰਾਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮਦਰਾਸ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤ, ਗਲਪ, ਉੱਨਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਅਧਿਐਨ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Department of Humanities and Social Sciences |url=http://www.hss.iitm.ac.in/srilata/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111122075011/http://www.hss.iitm.ac.in/srilata/ |archive-date=2011-11-22 |website=www.hss.iitm.ac.in}} </ref> ਉਹ ਚੇਨਈ ਮੈਥੇਮੈਟੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Chennai Mathematical Institute |url=http://www.cmi.ac.in/people/fac-profile.php?id=srilatak |access-date=2018-05-25 |website=cmi.ac.in}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968]] l0hwenqfw7q1a22iatbdpbhq659kbf8 0 157544 848239 651623 2026-09-29T04:07:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848239 wikitext text/x-wiki '''ਓਲੀਵੀਆ ਫਰਾਂਸਿਸ ਕਲਪੋ''' (ਜਨਮ ਮਈ 8, 1992) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਡਲ, ਫੈਸ਼ਨ ਪ੍ਰਭਾਵਕ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਮਿਸ ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਯੂਐਸਏ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਯੂਐਸਏ, ਅਤੇ ਫਿਰ 2012 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ ਦਾ ਤਾਜ ਬਣਾਇਆ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਓਲੀਵੀਆ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਕਲਪੋ<ref>{{Cite web |last=Kumbarji |first=Ceylan |date=April 22, 2016 |title=Interview: Olivia Culpo |url=https://taylormagazine.com/interview-olivia-culpo/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426135844/https://taylormagazine.com/interview-olivia-culpo/ |archive-date=April 26, 2019 |access-date=June 11, 2019 |website=Taylor Magazine}}</ref> ਦਾ ਜਨਮ 8 ਮਈ 1992<ref name="Birthday">{{Cite web |title=Rhode Island – Olivia Culpo |url=http://www.missuniverse.com/missusa/members/profile/651330/year:2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812081830/https://www.missuniverse.com/missusa/members/profile/651330/year:2012 |archive-date=August 12, 2016 |access-date=April 25, 2016 |publisher=[[Miss Universe Organization]] |quote=Born: May 8}}</ref><ref name="provjournal-July2012" /> ਕ੍ਰੈਨਸਟਨ, ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸੂਜ਼ਨ ਅਤੇ ਪੀਟਰ ਕਲਪੋ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="provjournal-July2012">{{Cite news|url=http://www.providencejournal.com/news/20120726-miss-usa-crowning-achievement-for-ri-born-culpo.ece|title=Miss USA: Crowning achievement for RI-born Culpo: She's now the first Miss Rhode Island to win the Miss USA crown in the event's 61-year history|last=Pelletier|first=Jenna|date=July 26, 2012|work=[[The Providence Journal]]|access-date=May 10, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510222201/http://www.providencejournal.com/news/20120726-miss-usa-crowning-achievement-for-ri-born-culpo.ece|archive-date=May 10, 2015|location=[[Providence, Rhode Island]]|quote=Nearly a month after winning Miss USA 2012, Culpo, 20 [as of July 26, 2012]...}}</ref> ਉਹ ਪੰਜ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਬੱਚਾ ਹੈ।<ref name="provjournal-July2012" /> ਉਸਦੇ ਰੈਸਟੋਰੇਟਰ ਪਿਤਾ [[ਬੌਸਟਨ|ਬੋਸਟਨ]] ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹਿ-ਮਾਲਕ ਹਨ।<ref name="provjournal-July2012" /> ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕ੍ਰੈਨਸਟਨ ਦੇ ਏਜਵੁੱਡ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,<ref>{{Cite web |last=Berger |first=Rebekah |date=June 4, 2012 |title=Cranston's Culpo Crowned Miss USA |url=http://630wpro.com/Article.asp?id=2468448&spid=36830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121004211322/http://630wpro.com/Article.asp?id=2468448&spid=36830 |archive-date=October 4, 2012 |access-date=November 6, 2012 |website=[[WPRO (AM)|WPRO]] |location=Providence, Rhode Island}}</ref> ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਕੁਝ ਆਇਰਿਸ਼ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇਤਾਲਵੀ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=June 4, 2012 |title=Miss USA 2012: Olivia Culpo Crowned, Beats Latina Beauties |url=http://latino.foxnews.com/latino/news/2012/06/04/olivia-culpo-crowned-miss-usa-2012-beats-latina-beauties/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218052004/http://latino.foxnews.com/latino/news/2012/06/04/olivia-culpo-crowned-miss-usa-2012-beats-latina-beauties/ |archive-date=February 18, 2015 |access-date=November 6, 2012 |publisher=[[Fox News Latino]] |quote=She said she comes from a big, Italian family and speaks some Italian.}}</ref> ਕਲਪੋ ਨੇ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀ ਅਕੈਡਮੀ - ਬੇ ਵਿਊ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, [[ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ]] ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref name="provjournal-July2012" /> ਉਸਨੇ ਦੂਜੇ ਗ੍ਰੇਡ ਵਿੱਚ ਸੈਲੋ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ,<ref>{{Cite web |last=Fisher |first=Luchina |date=June 4, 2012 |title=Olivia Culpo: Five Things About Miss USA 2012 |url=https://abcnews.go.com/blogs/entertainment/2012/06/olivia-culpo-five-things-about-miss-usa-2012/ |access-date=February 22, 2019 |website=[[ABC News]]}}</ref> ਅਤੇ ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਯੂਥ ਆਰਕੈਸਟਰਾ, ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਚੈਂਬਰ ਐਨਸੈਂਬਲ, ਬੇ ਵਿਊ ਆਰਕੈਸਟਰਾ, ਅਤੇ ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਆਲ-ਸਟੇਟ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਹੈ।<ref name="missribio">{{Cite web |title=About Olivia |url=http://www.missrhodeislandusa.com/riusa_bio.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120130081925/http://www.missrhodeislandusa.com/riusa_bio.html |archive-date=January 30, 2012 |access-date=November 6, 2012 |publisher=Miss Rhode Island USA}}</ref> ਉਸਨੇ ਦੋ ਗਰਮੀਆਂ ਲਈ ਬ੍ਰੇਵਾਰਡ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੇਵਾਰਡ ਸੰਗੀਤ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰੀ, ਅਤੇ ਬੋਸਟਨ ਅਕੋਪਨੀਏਟਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="missribio" /><ref name="provjournal-July2012" /> == ਕਰੀਅਰ == === ਪੇਜੈਂਟਰੀ === 2012 ਦੇ ਮਿਸ ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਯੂਐਸਏ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ,<ref>{{Cite news|url=http://www.metro.us/boston/comment/article/1144662--five-things-to-know-about-boston-university-student-olivia-culpo-the-new-miss-usa|title=Five things to know about Boston University student Olivia Culpo, the new Miss USA|last=Naughton|first=Michael|date=June 3, 2012|work=[[Metro (U.S. newspaper)|Metro]]|access-date=November 6, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120606185056/http://www.metro.us/boston/comment/article/1144662--five-things-to-know-about-boston-university-student-olivia-culpo-the-new-miss-usa|archive-date=June 6, 2012|location=Boston, Massachusetts}}</ref> ਉਸਨੇ 3 ਜੂਨ, 2012 ਨੂੰ ਮਿਸ ਯੂਐਸਏ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ<ref>{{Cite news|url=https://www.nydailynews.com/entertainment/usa-2012-rhode-island-olivia-culpo-named-usa-2012-gallery-1.1089406|title=Miss USA 2012: Miss Rhode Island Olivia Culpo named Miss USA 2012|date=June 4, 2012|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]|access-date=February 22, 2019|location=New York City}}</ref> 6 ਜੁਲਾਈ, 2012 ਨੂੰ, ਕ੍ਰੈਨਸਟਨ ਸ਼ਹਿਰ, ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਨੇ ਕਲਪੋ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪੇਜੈਂਟ ਜਿੱਤ ਲਈ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰੈਨਸਟਨ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ, ਮੇਅਰ ਐਲਨ ਫੰਗ ਨੇ ਕਲਪੋ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚਾਬੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Kalunian |first=Kim |date=July 10, 2012 |title=Miss USA visits her Rhode Island hometown |url=http://cranstononline.com/stories/Miss-USA-visits-her-Rhode-Island-hometown,72805 |access-date=September 7, 2012 |website=Cranston Herald |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031201007/https://cranstononline.com/stories/miss-usa-visits-her-rhode-island-hometown,72805 |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 31, 2023 |url-status=dead}}</ref> ਕੁਲਪੋ ਨੇ ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ, ਨੇਵਾਡਾ ਵਿੱਚ 19 ਦਸੰਬਰ, 2012 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ 61ਵੇਂ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ,<ref>{{Cite web |title=Olivia Culpo |url=http://missuniverse.com/members/profile/652704 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150703052036/http://missuniverse.com/members/profile/652704 |archive-date=July 3, 2015 |access-date=August 11, 2015 |publisher=Miss Universe, L.P.}}</ref> ਇਹ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਬਰੂਕ ਲੀ ਨੂੰ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 1997 ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਸੀ। ਕੁਲਪੋ ਇਹ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਅੰਗੋਲਾ]] ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਖਿਤਾਬਧਾਰਕ ਲੀਲਾ ਲੋਪੇਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=June 3, 2012 |title=PAGEANT UPDATES: Miss USA 2012 is Olivia Culpo! ~ Beauty Mania .biz® – Everybody is Born Beautiful!! |url=http://www.beautymania.biz/2012/06/pageant-updates-miss-usa-2012-results.html |access-date=November 6, 2012 |website=Beautymania.biz}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ, ਕਲਪੋ ਨੇ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਜਕਾਰਤਾ]] ਵਿੱਚ 1 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਪੁਟੇਰੀ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ 2013 ਦੇ ਜੇਤੂ ਨੂੰ ਤਾਜ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਯੋਗਯਾਕਾਰਤਾ, ਸੁਰਾਬਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਲੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਜਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ, ਕੁਲਪੋ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਆਬਾਦੀ ਫੰਡ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਐਚਆਈਵੀ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਚਰਚਾ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Curran |first=John |date=February 13, 2013 |title=Miss Universe talks HIV prevention in UNFPA youth dialogue |url=https://indonesia.unfpa.org/en/news/miss-universe-talks-hiv-prevention-unfpa-youth-dialogue |access-date=November 8, 2018 |website=UNFPA Indonesia}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] 86l9ric42gxsrv1llnrdjvgxjwe3pz2 0 157605 848266 832794 2026-09-29T06:22:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848266 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਥਾਂ|type=town|name=Coober Pedy|state=sa|image=Coober Pedy01.JPG|caption=The town of Coober Pedy|image_alt=|coordinates={{coord|29|0|40|S|134|45|20|E|display=inline,title}}|relief=|pushpin_map_caption=|pushpin_label_position=|map_alt=|pop=<!-- Leave blank to draw the latest automatically from Wikidata. -->|poprank=|density=|density_footnotes=|abolished=|gazetted=|postcode=5723|elevation=|elevation_footnotes=|area=|area_footnotes=|timezone=|utc=|timezone-dst=|utc-dst=|dist1=846|dir1=north-west|location1=[[Adelaide]]|dist2=688|dir2=south|location2=[[Alice Springs]]|lga=[[District Council of Coober Pedy]]|county=|region=[[Far North (South Australia)|Far North]]<ref name=FN>{{cite web|title=Far North SA government region |url=http://www.sa.gov.au/__data/assets/pdf_file/0020/6905/Far_North_SA_Government_region.pdf |publisher=The Government of South Australia|access-date=16 August 2015}}</ref>|stategov=[[Electoral district of Giles|Giles]]<ref name=Giles>{{cite web|title=District of Giles Background Profile |url= http://www.ecsa.sa.gov.au/component/edocman/?task=document.download&id=500&Itemid=0 |publisher=Electoral Commission SA|access-date=20 August 2015}}</ref>|fedgov=[[Division of Grey|Grey]]<ref name=AEC>{{cite web|title=Federal electoral division of Grey, boundary gazetted 16 December 2011|url= http://www.aec.gov.au/profiles/sa/files/2011/2011-aec-a4-map-sa-grey.pdf |publisher=Australian Electoral Commission|access-date=20 August 2015}}</ref>|url=|maxtemp=27.5|maxtemp_footnotes=|mintemp=14.1|mintemp_footnotes=|rainfall=129.5|rainfall_footnotes=|near=|near-n=[[Mount Willoughby, South Australia|Mount Willoughby]]<br/>[[Mount Barry, South Australia|Mount Barry]]|near-ne=[[Anna Creek, South Australia|Anna Creek]]|near-e=[[Anna Creek, South Australia|Anna Creek]]|near-se=[[Mount Douall, South Australia|Mount Douall]]|near-s=[[Ingomar, South Australia|Ingomar]]|near-sw=[[Mount Clarence Station, South Australia|Mount Clarence Station]]<br/>[[Ingomar, South Australia|Ingomar]]|near-w=[[Mount Clarence Station, South Australia|Mount Clarence Station]]|near-nw=[[Mount Willoughby, South Australia|Mount Willoughby]]}} [[ਤਸਵੀਰ:Coober_Pedy_Opal.jpg|thumb| ਡੈੱਡ ਹਾਰਸ ਗਲੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਮੋਟਾ ਓਪਲ]] '''ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ''' ( {{IPAc-en|'|k|uː|b|ər|_|'|p|iː|d|i}} ) ਉੱਤਰੀ [[ਸਾਊਥ ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਦੱਖਣੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, {{Convert|846|km|mi|abbr=on}} ਸਟੂਅਰਟ ਹਾਈਵੇ 'ਤੇ [[ਐਡਲੇਡ|ਐਡੀਲੇਡ]] ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ "ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਓਪਲ ਰਾਜਧਾਨੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਖਨਨ ਵਾਲੇ ਕੀਮਤੀ ਓਪਲਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਇਸਦੇ ਹੇਠਾਂ-ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ " ਡੁਗਆਉਟਸ " ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਨ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।<nowiki>''</nowiki>ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ" ਦਾ ਨਾਮ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸ਼ਬਦ ''ਕੂਪਾ-ਪਿਟੀ'' ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਵਾਈਟਫੇਲਸ ਦਾ ਮੋਰੀ", ਪਰ ੧੯੭੫ ਵਿੱਚ ਕਸਬੇ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ '''ਉਮੂਨਾ''' ਨਾਮ ਅਪਣਾਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਲੰਬੀ ਉਮਰ" ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਲਗਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲਈ ਹੈ। [[2016 ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਜਨਗਣਨਾ|੨੦੧੬ ਦੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਜਨਗਣਨਾ]] ਵਿੱਚ, ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਵਿੱਚ ੧,੭ ੬੨ਲੋਕ ਸਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Yong-chuan-tan-FPm5MGSqD3w-unsplash.jpg|alt=Milky Way over Coober Pedy|thumb| ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਉੱਤੇ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ]] == ਇਤਿਹਾਸ == ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਬੰਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। <ref name="welcome">{{Cite web |last=Henderson Henderson |title=District Council of Coober Pedy - Welcome to the Opal Capital of the World |url=http://www.cooberpedy.sa.gov.au/site/page.cfm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120722164421/http://www.cooberpedy.sa.gov.au/site/page.cfm |archive-date=22 July 2012 |access-date=29 September 2007}}</ref> ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਨੂੰ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਛਮੀ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਰਬਾਨਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਭੂਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਕਾਥਾ ਅਤੇ ਯੈਂਕੁਨਿਤਜਾਤਜਾਰਾ ਲੋਕ ਵੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਸਮੀ ਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਸਬੇ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ (1920 ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ <ref name="hist">{{Cite web |title=The History of Coober Pedy |url=https://www.cooberpedy.com/coober-pedy-history/ |access-date=13 October 2021 |website=Coober Pedy SA}}</ref> ) ਕੋਕਾਠਾ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ''ਕੂਪਾ ਪਿਟੀ'', ਜਿਸਦਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਵਾਈਟਫੇਲਾ - ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਛੇਕ", ਜਾਂ ''ਗੁਬਾ ਬਿੱਡੀ'', "ਵਾਈਟ ਮੈਨਜ਼" ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਲਜ਼", ਗੋਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਈਨਿੰਗ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ <ref name="naessen">{{Cite journal|last=Naessan|first=Petter|date=2010|title=The etymology of Coober Pedy, South Australia|url=https://www.jstor.org/stable/24047032|journal=[[Aboriginal History]]|volume=34|pages=217–233|jstor=24047032}}</ref> (ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ "ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਵਾਟਰਹੋਲ" ਦੇ ਅਰਥ ਵਜੋਂ ਵੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ <ref>[http://www.slsa.sa.gov.au/manning/pn/c/c10.htm#cooberPedy Place Names of South Australia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120728073648/http://www.slsa.sa.gov.au/manning/pn/c/c10.htm|date=28 July 2012}}</ref> )। ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਦੀ ਸਾਈਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਯੂਰਪੀਅਨ ਖੋਜੀ 1858 ਵਿੱਚ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਜੌਨ ਮੈਕਡੌਲ ਸਟੂਅਰਟ ਸੀ। ਇਹ ਕਸਬਾ 1915 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਸਾਲ 1 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਵਿਲੇ ਹਚੀਸਨ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੇ ਓਪਲ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। <ref name="welcome"/> 1916 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਓਪਲ ਮਾਈਨਰਾਂ ਨੇ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ <ref name="natgeog">Smith, R. ''Australia: Journey Through a Timeless Land''. </ref> ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਫੈਸਲਾ 1920 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਡਾਕਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। <ref name="hist"/>ਜੁਲਾਈ 1975 ਵਿੱਚ ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ '''ਉਮੂਨਾ''' ਨਾਮ ਅਪਣਾਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਲੰਬੀ ਉਮਰ" ਅਤੇ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ''ਅਕੇਸ਼ੀਆ ਐਨੀਉਰਾ'', ਜਾਂ ਮੁਲਗਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲਈ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। <ref name="hist" /> ਇਹ ਨਾਮ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਕਸਬੇ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜ == ਵਰਣਨ == ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ [[ਐਡਲੇਡ|ਐਡੀਲੇਡ]] ਅਤੇ ਐਲਿਸ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੱਧੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੂਅਰਟ ਰੇਂਜਾਂ ਦੇ ਇਰੋਸ਼ਨਲ ਸਕਾਰਪ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ, ਰੇਤ ਦੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸਿਲਟਸਟੋਨ ਦੇ ਬਿਸਤਰਿਆਂ 'ਤੇ {{Convert|30|m|ft}} ਸਥਿਤ ਹੈ। ਡੂੰਘਾ ਅਤੇ ਪੱਥਰੀਲੇ, ਰੁੱਖ ਰਹਿਤ ਮਾਰੂਥਲ ਨਾਲ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਦੀ ਘੱਟ ਵਰਖਾ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਉੱਚ ਕੀਮਤ, ਅਤੇ ਉਪਰਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2020}} [[ਤਸਵੀਰ:Coober_Pedy_-_Sunset_on_the_Breakways.jpg|thumb| ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ - ਬਰੇਕਵੇਅ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣਾ]] ਕਠੋਰ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਸਨੀਕ ਪਹਾੜੀ ਕਿਨਾਰਿਆਂ (" ਡੱਗਆਉਟਸ ") ਵਿੱਚ ਬੋਰ ਹੋਈਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੌਂਜ, ਰਸੋਈ ਅਤੇ ਬਾਥਰੂਮ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਤਿੰਨ-ਬੈੱਡਰੂਮ ਗੁਫਾ ਘਰ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਕਿਨਾਰੇ ਵਿੱਚ ਚੱਟਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡਗਆਉਟ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਤਾਪਮਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਤ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ [[ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ]] ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ ਅਕਸਰ {{Convert|40|C|F}} ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। । ਇਹਨਾਂ ਗਰਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਨਮੀ|ਸਾਪੇਖਿਕ ਨਮੀ]] ਘੱਟ ਹੀ 20% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਔਸਤ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ {{Convert|30|-|32|C|F}} ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਠੰਡਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2020}}ਕਸਬੇ ਦੀ ਜਲ ਸਪਲਾਈ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਬੋਰ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਗ੍ਰੇਟ ਆਰਟੇਸ਼ੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਉੱਚ ਘਾਟ, ਅਤੇ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਦੱਖਣੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਖਰਚੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। <ref>[https://www.abc.net.au/news/2019-03-06/coober-pedy-water-supply-concerns-opal-capital/10867894 Opal capital Coober Pedy 'on knife-edge' as desert town faces big water problem] ''ABC News'', 6 March 2019. </ref> == ਮਾਈਨਿੰਗ == === ਓਪਲ === 1999 ਤੱਕ, ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 250,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਈਨ ਸ਼ਾਫਟ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਾਸਪੈਕਟਰ ਨੂੰ {{Convert|165|sqft|m2|adj=on}} ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਕੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਈਨਿੰਗ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕੀਤਾ। ਦਾਅਵਾ। <ref name="natgeog">Smith, R. ''Australia: Journey Through a Timeless Land''. </ref> ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਤਨ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਓਪਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ 70 ਤੋਂ ਵੱਧ ਓਪਲ ਫੀਲਡ ਹਨ। <ref>{{Cite web |title=Opals - The Gem of the Outback |url=https://www.cooberpedy.com/opals-2/ |access-date=4 February 2023}}</ref> === ਹੋਰ ਖਣਿਜ === [[ਤਸਵੀਰ:Opalized_fossil_bivalve,_Coober_Pedy_Opal_Field,_South_Australia.jpg|right|thumb| ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਖਾਨ ਤੋਂ ਓਪਲਾਈਜ਼ਡ [[ਮੋਲਸਕਾ|ਮੋਲਸਕ]] ਸ਼ੈੱਲ]] ਮਈ ੨੦੦੯ ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਮਾਈਕ ਰੈਨ ਨੇ {{Convert|130|km|mi}} ੧.੧੫ ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਲ ਮਾਈਨ ਖੋਲ੍ਹੀ। ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ. ਤਾਂਬੇ-ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਾਣ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ OZ ਮਿਨਰਲਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=http://www.adelaidenow.com.au/news/prominent-hill-open-for-business/story-e6freo8c-1225715246325|title=Prominent Hill open for business|last=Christopher Russell|date=25 May 2009|work=The Advertiser|access-date=9 September 2014}}</ref> ਅਗਸਤ 2010 ਵਿੱਚ ਰਣ ਨੇ ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਦੇ ਨੇੜੇ IMX ਸਰੋਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੇਰਨ ਹਿੱਲ ਲੋਹੇ/ਤਾਂਬਾ/ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਾਨ ਖੋਲ੍ਹੀ। ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੱਖਣੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਨਵਾਂ ਲੋਹੇ ਦਾ ਖਣਨ ਖੇਤਰ ਸੀ। <ref>{{Cite press release|url=http://www.imxresources.com.au/_content/documents/946.pdf|title=IMX Celebrates Opening of SA's First Iron Ore Mining District Since 19th Century|date=26 August 2010|access-date=9 September 2014|archivedate=19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110219052429/http://www.imxresources.com.au/_content/documents/946.pdf}}</ref> ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਘੱਟ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੇਰਨ ਹਿੱਲ ਦੀ ਖਾਣ ਨੂੰ ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ <ref>[http://www.adelaidenow.com.au/business/cairn-hill-iron-ore-miner-imx-resources-to-close-south-australian-office-focus-on-tanzanian-exploration/story-fni6uma6-1227046288110 Cairn Hill iron ore miner IMX Resources to close South Australian office, focus on Tanzanian exploration] ''The Advertiser'', 3 September 2014. </ref> ਇਹ ਕਿਊ-ਰਿਵਰ ਮਾਈਨਿੰਗ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਖਾਨ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਸੀ <ref>{{Cite web |title=Overview |url=https://www.curiver.com.au/overview |access-date=24 September 2019 |publisher=Cu-River Mining}}</ref> === ਤੇਲ ਦੇ ਭੰਡਾਰ === 2013 ਵਿੱਚ, ਆਰਕਰਿੰਗਾ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੰਗ ਤੇਲ (ਤੇਲ-ਬੇਅਰਿੰਗ ਸ਼ੈਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਤੇਲ) ਸਰੋਤ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=24 January 2013 |title=Major oil discovery in outback SA |url=http://au.finance.yahoo.com/news/major-oil-discovery-outback-sa-001211636.html |website=Yahoo7 Finance Australia |access-date=14 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=26 ਜੁਲਾਈ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726012823/http://au.finance.yahoo.com/news/major-oil-discovery-outback-sa-001211636.html |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਸਰੋਤ {{Convert|3.5|and|223|Goilbbl}} ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਸੀ। ਦਾ ਤੇਲ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤਕ ਬਣਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=http://www.heraldsun.com.au/news/national/trillion-shale-oil-find-surrounding-coober-pedy-can-fuel-australia/story-fndo471r-1226560401043|title=$20 trillion shale oil find surrounding Coober Pedy 'can fuel Australia'|last=England|first=Cameron|date=24 January 2013|work=Herald Sun|access-date=23 January 2013}}</ref> <ref>{{Cite web |title=$20 trillion shale oil find surrounding Coober Pedy 'can fuel Australia' |url=http://www.news.com.au/business/companies/trillion-shale-oil-find-surrounding-coober-pedy-can-fuel-australia/story-fnda1bsz-1226560401043 |website=NewsComAu |access-date=2023-03-14 |archive-date=2013-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512051537/http://www.news.com.au/business/companies/trillion-shale-oil-find-surrounding-coober-pedy-can-fuel-australia/story-fnda1bsz-1226560401043 |url-status=dead }}</ref> == ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ == ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਟਾਪਓਵਰ ਪੁਆਇੰਟ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ 1987 ਤੋਂ, ਜਦੋਂ ਸਟੂਅਰਟ ਹਾਈਵੇਅ ਦੀ ਸੀਲਿੰਗ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2020}} [[ਤਸਵੀਰ:Entrance_to_an_underground_motel,_Coober_Pedy,_2007.jpg|thumb| ਭੂਮੀਗਤ ਮੋਟਲ, ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ, 2007 ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Coober_Pedy_underground_motel_room,_2007.jpg|thumb| ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਭੂਮੀਗਤ ਮੋਟਲ ਰੂਮ, 2007। ਛੱਤ ਵਿੱਚ ਉਲਟੀ ਛੱਤਰੀ ਢਿੱਲੀ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਫੜਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਵਾਦਾਰੀ ਸ਼ਾਫਟ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ।]] ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਅੱਜ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਓਪਲ ਮਾਈਨਿੰਗ ਉਦਯੋਗ ਵਾਂਗ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2020}}ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਖਾਣਾਂ, ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭੂਮੀਗਤ ਚਰਚ ( ਸਰਬੀਅਨ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਅਤੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। <ref>{{Cite web |title=Coober Pedy Attractions |url=https://www.cooberpedy.sa.gov.au/webdata/resources/files/Coober_Pedy_General_Attractions.pdf |access-date=23 July 2015 |publisher=Coober Pedy Visitors Information Center}}</ref> ਇੱਥੇ ਕਈ ਮੋਟਲ ਹਨ ਜੋ ਭੂਮੀਗਤ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਕਮਰਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰੇ ਮੋਟਲ ਤੱਕ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Experience Underground |url=http://www.cooberpedy.net/where-to-stay |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170607051047/http://www.cooberpedy.net/where-to-stay |archive-date=7 June 2017 |access-date=14 June 2017 |website=www.cooberpedy.net}}</ref> ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਸੋਲਰ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਆਫ-ਗਰਿੱਡ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=5 September 2019 |title=EDL's Coober Pedy Hybrid Renewable Project wins at 2019 Asia Power Awards |url=https://reneweconomy.com.au/edls-coober-pedy-hybrid-renewable-project-wins-at-2019-asia-power-awards-30985/ |website=RenewEconomy}}</ref> ਉਮੂਨਾ ਓਪਲ ਮਾਈਨ ਐਂਡ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Umoona Opal Mine And Museum |url=https://southaustralia.com/products/flinders-ranges/attraction/umoona-opal-mine-and-museum |access-date=13 October 2021 |website=South Australia |publisher=Government of South Australia |archive-date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027195750/https://southaustralia.com/products/flinders-ranges/attraction/umoona-opal-mine-and-museum |url-status=dead }}</ref> === ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ === ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਕੋਲ ਕਈ ਵਿਰਾਸਤੀ-ਸੂਚੀਬੱਧ ਸਾਈਟਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * 13 ਹਚੀਸਨ ਸਟ੍ਰੀਟ: ਤਿੰਨ ਕਮਰੇ ਵਾਲੇ ਡਗਆਊਟ <ref>{{Cite web |title=Three-roomed dugout, including the ground within two metres of the dugout space |url=http://apps.planning.sa.gov.au/HeritageSearch/HeritageItem.aspx?p_heritageno=16291 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160222221728/http://apps.planning.sa.gov.au/HeritageSearch/HeritageItem.aspx?p_heritageno=16291 |archive-date=22 February 2016 |access-date=15 February 2016 |website=South Australian Heritage Register |publisher=Department of Environment, Water and Natural Resources}}</ref> * 9 ਹਚੀਸਨ ਸਟ੍ਰੀਟ: ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸਬੀਟਰੀ <ref>{{Cite web |title=Coober Pedy Catholic Church & Presbytery |url=http://apps.planning.sa.gov.au/HeritageSearch/HeritageItem.aspx?p_heritageno=16290 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160222212456/http://apps.planning.sa.gov.au/HeritageSearch/HeritageItem.aspx?p_heritageno=16290 |archive-date=22 February 2016 |access-date=15 February 2016 |website=South Australian Heritage Register |publisher=Department of Environment, Water and Natural Resources}}</ref> == ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ == Umoona Tjutagku Health Service Aboriginal Corporation (UTHSAC) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2005 ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Hohme |url=https://www.uths.com.au/ |access-date=13 October 2021 |website=Umoona Tjutagku Health Service}}</ref> == ਸਥਾਨਕ ਮੀਡੀਆ == ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ''ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਰੀਜਨਲ ਟਾਈਮਜ਼'' ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 15 ਮਾਰਚ 2001 ਤੋਂ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref>{{Cite book|url=http://www.catalog.slsa.sa.gov.au/record=b1637410~S7|title=Coober Pedy regional times [newspaper: microform]|date=2001|publisher=Coober Pedy Regional Times|location=Coober Pedy, S. Aust}}</ref> ਇੱਕ ਪਿਛਲੇ ਨਾਮ ਹੇਠ, ਇਹ ''ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਟਾਈਮਜ਼'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਿਊਜ਼ਲੈਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਗਸਤ 1982 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, <ref>{{Cite web |title=Coober Pedy times |url=http://www.catalog.slsa.sa.gov.au/search~S7/t?Coober+Pedy+times |access-date=2018-08-17 |archive-date=2019-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191202221823/https://www.catalog.slsa.sa.gov.au/search~S7/t?Coober+Pedy+times |url-status=dead }}</ref> ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ " ''ਓਪਲ ਚਿਪਸ'' " ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਹੈ। <ref name=":0" /> ਕੁਝ ਵਿੱਤੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ''ਟਾਈਮਜ਼ ਨੂੰ'' ਇਸਦੇ ਸੰਪਾਦਕ, ਮਾਰਗਰੇਟ ਮੈਕਕੇ, <ref>{{Cite web |last=Laube |first=Anthony |title=LibGuides: SA Newspapers: Far North |url=http://guides.slsa.sa.gov.au/c.php?g=410317&p=2796386 |access-date=2018-08-17 |website=guides.slsa.sa.gov.au}}</ref> ਦੁਆਰਾ 2006 ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਵਿੱਚ ਔਨਲਾਈਨ ਸੰਸਕਰਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। <ref name=":0">{{Cite web |title=Coober Pedy Regional Times |url=https://cooberpedytimes.com/ |access-date=2018-08-17 |website=Coober Pedy Regional Times}}</ref> == ਖੇਡ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ == ਸਥਾਨਕ ਗੋਲਫ ਕੋਰਸ - ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਗੇਂਦਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ - ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਾਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੋਲਫਰ ਟੀਅ ਆਫ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਣ ਲਈ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ "ਟਰਫ" ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਟੁਕੜਾ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪੱਤਰ-ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਗੋਲਫ ਕਲੱਬ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਕਲੱਬ ਹੈ ਜੋ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਦੇ ਦ ਰਾਇਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੋਲਫ ਕਲੱਬ ਵਿਖੇ ਪਰਸਪਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/livingabroadinau00lane/page/247|title=Moon Living Abroad in Australia|last=Lane|first=James M.|publisher=Seal Press|year=2008|isbn=978-1-59880-139-2|location=Berkeley, CA|page=[https://archive.org/details/livingabroadinau00lane/page/247 247]|url-access=registration}}</ref> ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਨਿਯਮ ਫੁਟਬਾਲ ਕਲੱਬ, ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਸੇਂਟਸ, 2004 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੂਰ ਉੱਤਰੀ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ (ਪਹਿਲਾਂ ਵੂਮੇਰਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ) ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਸਬੇ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ {{Convert|900|km|mi}} ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਰੋਕਸਬੀ ਡਾਊਨਜ਼ ਤੱਕ, ਜਿੱਥੇ ਲੀਗ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਟੀਮਾਂ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਰਾਈਵ-ਇਨ ਥੀਏਟਰ ਹੈ। ਇਹ 1965 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ 1980 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਘੱਟ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=History of the Coober Pedy Drive-in |url=http://www.cooberpedydrivein.org.au/history.html |access-date=7 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001183916/http://www.cooberpedydrivein.org.au/history.html |archive-date=1 ਅਕਤੂਬਰ 2020 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2019-04-07/coober-pedy-opal-town-remote-drive-in-cinema/10917084|title=Coober Pedy's desert drive-in cinema a feast for the eyes — and not just on-screen|last=Patrick Martin|date=7 April 2019|access-date=7 April 2019|publisher=Australian Broadcasting Corporation}}</ref> == ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ == ਉਮੂਨਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਆਰਟ ਸੈਂਟਰ ਲਈ ਇੱਕ ਬੋਰਡ 2021 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਸਥਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ APY ਆਰਟ ਸੈਂਟਰ ਕਲੈਕਟਿਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਿਕ ਦੀ ਐਡੀਲੇਡ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 24 ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last=Roberts |first=Georgia |date=9 October 2021 |title=Umoona Art Centre plan to fill 'major gap' and create opportunities in Coober Pedy - |url=https://www.abc.net.au/news/2021-10-10/umoona-art-centre-needs-support/100517786 |access-date=13 October 2021 |website=ABC News |publisher=Australian Broadcasting Corporation}}</ref> == ਫਿਲੇਟਲੀ ਵਿੱਚ == ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਪੋਸਟਮਾਸਟਰ ਐਲਫ੍ਰੇਡ ਪੀ. ਨੌਰਥ ਦੁਆਰਾ ਹਸਤਾਖਰਿਤ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕੈਚੇਟ, 3 ਫਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਫਿਲੇਟਲਿਸਟ ਡੇਵਿਡ ਸਾਕਸ ਦੁਆਰਾ ਮੈਮਫ਼ਿਸ, ਟੈਨੇਸੀ ਵਿੱਚ ਖੋਜੀ ਗਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਤੱਕ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕੈਚੇਟ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Jennifer Davison - The Royal Coober Pedy Historical Society |url=http://davidsaks.com/2016.02.01_arch.html#1455471505230 |access-date=14 February 2016}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Owens |first=David |title=Connecting Wynne to the World |url=http://davidsaks.com/2016.03.01_arch.html#1458538881779 |access-date=21 March 2016 |website=Wynne Progress}}</ref> == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == [[ਤਸਵੀਰ:Coober_Pedy_-_Inside_jewelry_shop.jpg|thumb| ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮੀਗਤ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ]] ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਕਸਬਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਖੇਤਰ ਦੋਵੇਂ ਫੋਟੋਜੈਨਿਕ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਸਬਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਸੈਟਿੰਗ ਸੀ: <ref>{{Cite web |last=Gluckman |first=Ron |title=Home Under the Range |url=http://www.gluckman.com/CooberPedy.Australia.html |access-date=21 December 2008 |publisher=Ron Gluckman in Cyberspace}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Coober Pedy |url=http://www.rockwalkpark.com/htm2/cooberpedy.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20050728121848/http://www.rockwalkpark.com/htm2/cooberpedy.htm |archive-date=28 July 2005 |access-date=21 December 2008 |publisher=RockWalk Park}}</ref> * ''ਪੱਥਰ ਵਿਚ ਅੱਗ'' (1984) * ''ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ'' (1991) * ''ਓਪਲ ਡਰੀਮ'' (2006) ਇਸਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਏ ਗਏ ਹਨ: <ref>{{Cite web |last=Leonard |first=Richard |title=Science Fiction Volume One: The Osiris Child - Catholic Church in Australia |url=https://www.catholic.org.au/film-reviews-2017/science-fiction-volume-one-the-osiris-child |access-date=29 September 2017 |website=www.catholic.org.au}}</ref> * ''ਮੈਡ ਮੈਕਸ ਬਿਓਂਡ ਥੰਡਰਡੋਮ'' (1985) * ''ਗਰਾਊਂਡ ਜ਼ੀਰੋ'' (1987) * ''ਹੀਰੋਜ਼ ਦਾ ਖੂਨ'' (1989) * ''ਪ੍ਰਿਸਿਲਾ ਦੇ ਸਾਹਸ, ਮਾਰੂਥਲ ਦੀ ਰਾਣੀ'' (1994) * ''ਪਿੱਚ ਬਲੈਕ'' (2000) * ''ਲਾਲ ਗ੍ਰਹਿ'' (2000) * ''ਕੰਗਾਰੂ ਜੈਕ'' (2003) * ''ਓਸਾਈਰਿਸ ਚਾਈਲਡ: ਸਾਇੰਸ ਫਿਕਸ਼ਨ ਵਾਲੀਅਮ ਇੱਕ'' (2016) * ''ਤਤਕਾਲ ਹੋਟਲ'' ਸੀਜ਼ਨ 2 (2018) <ref>[https://www.distractify.com/p/razz-and-mark-instant-hotel Razz and Mark's 'Instant Hotel' Is Like Staying at the Flintstones'] Distractify 20 April 2020</ref> * ''ਮਰਟਲ ਕੋਮਬੈਟ'' (2021) ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 2016 ਦੀ ਰੇਸਿੰਗ ਗੇਮ ''ਫੋਰਜ਼ਾ ਹੋਰੀਜ਼ਨ 3'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹੋਰੀਜ਼ਨ ਆਉਟਬੈਕ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। == ਜਲਵਾਯੂ == [[ਤਸਵੀਰ:Coober_Pedy_-_panoramio_(1).jpg|thumb| ਮਾਰਚ 2005 ਵਿੱਚ ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ]] ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਬਹੁਤ ਗਰਮ, ਖੁਸ਼ਕ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਰਮ ਮਾਰੂਥਲ ਜਲਵਾਯੂ ( ਕੋਪੇਨ: ''BWh'', Trewartha: ''BWhl'' ) ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਗਰਮ, ਸੁੱਕੇ ਝਰਨੇ ਅਤੇ ਪਤਝੜ; ਅਤੇ ਹਲਕੇ, ਖੁਸ਼ਕ ਸਰਦੀਆਂ। ਮਾਰੂਥਲ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਰੇਂਜ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਚੌੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤ ਉੱਚ {{Convert|27.8|C|F}} ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ {{Convert|14.2|C|F}} ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤ ਘੱਟ ਹੈ । ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ {{Convert|35|C|F}} ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਛਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਧੂੜ ਦੇ ਤੂਫਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਵਰਖਾ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਲਗਭਗ {{Convert|141|mm|in}} । <ref>[http://www.cooberpedy.sa.gov.au/page.aspx?u=368 Coober Pedy Visitor Information Centre > Climate] Accessed 13 July 2014.</ref> <ref>[http://www.cooberpedy.com.au/coober-pedy-weather/ CooberPedy.com.au > Coober Pedy weather] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090912154944/http://www.cooberpedy.com.au/coober-pedy-weather/ |date=2009-09-12 }} Accessed 15 July 2014.</ref> ਵਰਖਾ ਸਾਲ ਭਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 1921 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ {{Convert|30.6|mm|in}} ਤੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ 1929 ਵਿੱਚ {{Convert|427.2|mm|in}} 1973 ਵਿੱਚ। <ref name="cp">{{Cite web |date=2020-04-29 |title=Coober Pedy |url=http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_016007_All.shtml |access-date=2020-05-02 |website=Climate statistics for Australian locations |publisher=Bureau of Meteorology}}</ref> ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਉਦੋਂ ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ ਜਦੋਂ {{Convert|115|mm|in}} 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਨੂੰ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ (ਜੋ ਕਿ ਔਸਤ ਸਾਲਾਨਾ ਵਰਖਾ ਦੇ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ) ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ <ref>{{Cite web |date=10 April 2014 |title='Hopping mad' residents hit by outback flooding at Coober Pedy |url=http://www.abc.net.au/news/2014-04-10/hopping-mad-residents-hit-by-outback-flooding-at-coober-pedy/5379926 |access-date=13 June 2017 |website=Abc.net.au}}</ref>{{Weather box|location=[[Coober Pedy Airport]], South Australia, Australia (1994-present normals and extremes); 225 m AMSL|metric first=Yes|single line=Yes|collapsed=yes|Jan record high C=47.8|Feb record high C=47.0|Mar record high C=43.9|Apr record high C=41.5|May record high C=33.5|Jun record high C=32.1|Jul record high C=30.4|Aug record high C=34.3|Sep record high C=39.4|Oct record high C=44.8|Nov record high C=45.9|Dec record high C=48.3|Jan avg record high C=42.6|Feb avg record high C=41.2|Mar avg record high C=38.3|Apr avg record high C=33.2|May avg record high C=27.6|Jun avg record high C=22.2|Jul avg record high C=23.8|Aug avg record high C=26.6|Sep avg record high C=33.1|Oct avg record high C=36.8|Nov avg record high C=39.4|Dec avg record high C=40.8|Jan high C=36.7|Feb high C=35.4|Mar high C=32.0|Apr high C=27.3|May high C=22.1|Jun high C=18.3|Jul high C=18.7|Aug high C=21.1|Sep high C=25.7|Oct high C=29.0|Nov high C=32.2|Dec high C=34.7|Jan mean C=29.5|Feb mean C=28.4|Mar mean C=25.3|Apr mean C=20.9|May mean C=16.1|Jun mean C=12.6|Jul mean C=12.5|Aug mean C=14.4|Sep mean C=18.5|Oct mean C=21.6|Nov mean C=24.9|Dec mean C=27.4|Jan low C=22.2|Feb low C=21.4|Mar low C=18.5|Apr low C=14.5|May low C=10.0|Jun low C=6.8|Jul low C=6.4|Aug low C=7.6|Sep low C=11.2|Oct low C=14.2|Nov low C=17.6|Dec low C=20.1|Jan avg record low C=16.7|Feb avg record low C=16.0|Mar avg record low C=13.6|Apr avg record low C=10.0|May avg record low C=6.2|Jun avg record low C=3.3|Jul avg record low C=3.0|Aug avg record low C=3.8|Sep avg record low C=6.8|Oct avg record low C=9.3|Nov avg record low C=12.5|Dec avg record low C=14.8|Jan record low C=12.0|Feb record low C=12.0|Mar record low C=9.2|Apr record low C=5.2|May record low C=2.0|Jun record low C=-0.1|Jul record low C=-0.4|Aug record low C=0.9|Sep record low C=2.9|Oct record low C=5.5|Nov record low C=7.1|Dec record low C=10.1|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=14.2|Feb precipitation mm=15.1|Mar precipitation mm=10.7|Apr precipitation mm=13.4|May precipitation mm=10.0|Jun precipitation mm=12.1|Jul precipitation mm=4.8|Aug precipitation mm=7.0|Sep precipitation mm=8.6|Oct precipitation mm=11.2|Nov precipitation mm=15.1|Dec precipitation mm=18.8|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=1.8|Feb precipitation days=1.6|Mar precipitation days=1.4|Apr precipitation days=1.7|May precipitation days=1.7|Jun precipitation days=1.8|Jul precipitation days=1.1|Aug precipitation days=1.3|Sep precipitation days=1.4|Oct precipitation days=2.1|Nov precipitation days=2.8|Dec precipitation days=2.8|Jan humidity=28.0|Feb humidity=31.5|Mar humidity=33.0|Apr humidity=36.0|May humidity=45.5|Jun humidity=54.5|Jul humidity=51.0|Aug humidity=42.5|Sep humidity=35.0|Oct humidity=31.0|Nov humidity=31.0|Dec humidity=29.5|Jan dew point C=6.1|Feb dew point C=7.3|Mar dew point C=5.1|Apr dew point C=4.5|May dew point C=4.6|Jun dew point C=4.0|Jul dew point C=2.6|Aug dew point C=1.4|Sep dew point C=1.7|Oct dew point C=1.8|Nov dew point C=3.6|Dec dew point C=4.9|source 1=[[Australian Bureau of Meteorology]] (1994-present normals and extremes)<ref>{{cite web |url=http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_016090_All.shtml|title=Coober Pedy Airport, SA Climate (1994-present normals and extremes) |publisher= [[Australian Bureau of Meteorology]] |access-date=7 June 2022 }}</ref>}} == ਆਵਾਜਾਈ == [[ਤਸਵੀਰ:Coober-Pedy-Oodnadatta-Mail-Truck.JPG|thumb| ਓਡਨਾਦੱਤਾ ਨੂੰ ਮੇਲ ਟਰੱਕ, 2007]] ਗ੍ਰੇਹਾਊਂਡ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੁਆਰਾ ਐਡੀਲੇਡ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੋਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਘਨ ਰੇਲਗੱਡੀ {{Convert|42|km|mi}} ਮੰਗੂਰੀ ਸਾਈਡਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ Coober Pedy ਤੋਂ, ਜੋ ਕਿ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਘਾਨ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਗੂਰੀ ਤੋਂ ਉਤਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਾਈਡਿੰਗ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋਣ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਠੰਡੇ ਤਾਪਮਾਨ ਕਾਰਨ, ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। <ref>{{Cite web |title=Q & A |url=http://www.greatsouthernrail.com.au/site/travelinfo/qajsp.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411235456/http://www.greatsouthernrail.com.au/site/travelinfo/qajsp.jsp |archive-date=11 April 2010 |access-date=1 February 2011 |website=[[Great Southern Rail (Australia)|Great Southern Railway]]}}</ref> ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਓਡਨਾਦੱਤਾ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਕ੍ਰੀਕ ਦੇ ਆਊਟਬੈਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਗੇਟਵੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਓਡਨਾਦੱਤਾ ਟਰੈਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਊਟਬੈਕ ਹੋਮਸਟੇਡਾਂ ਨੂੰ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਇੱਕ ਮੇਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਡਾਕ, ਆਮ ਮਾਲ ਅਤੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=The Mail Run Tour |url=http://www.desertdiversity.com/mail.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060503153324/http://www.desertdiversity.com/mail.htm |archive-date=3 May 2006}}</ref> ਰੀਜਨਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਕੋਲ ਕੂਬਰ ਪੇਡੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ਤੋਂ ਐਡੀਲੇਡ ਲਈ ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਵੀ ਹਨ।   == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਕੁਪਾ ਪੀਤੀ ਕੁੰਗਕਾ ਤਜੁਤਾ == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="0"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Wikivoyage-inline|Coober Pedy}} * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|https://www.cooberpedy.com/}} (Coober Pedy Retail, Business & Tourism Association) * {{Citation |last=Miller, Bob. |title=Coober Pedy, South Australia, 1994 |url=http://nla.gov.au/nla.obj-143387270 |year=1994 |publisher=[[National Library of Australia]]}} * Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/V2R8RXnWwg8 Ghostarchive] and the [https://web.archive.org/web/20100529151710/http://www.youtube.com/watch?v=V2R8RXnWwg8 Wayback Machine]: {{Citation |title=Coober Pedy |date=27 November 2007 |url=https://www.youtube.com/watch?v=V2R8RXnWwg8 |work=[[National Geographic]] |format=Video (3 minutes)}} 3w8yfjstq5z9x7cqzdngufto1n9k3mu 0 158471 848115 826609 2026-09-28T18:05:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848115 wikitext text/x-wiki '''ਅਨਾਮਿਕਾ ਖੰਨਾ''' (ਜਨਮ [[ਜੋਧਪੁਰ]], 19 ਜੁਲਾਈ 1971) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ ਜੋ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਸਟੂਡੀਓ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="businessoffashion1" /> ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਆਫ਼ ਫੈਸ਼ਨ (BOF) ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਸਿਲੂਏਟ ਅਤੇ ਟੇਲਰਿੰਗ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="businessoffashion1">{{Cite web |title=Anamika Khanna is part of the BoF 500 |url=https://www.businessoffashion.com/community/people/anamika-khanna |access-date=11 October 2019 |website=The Business of Fashion}}</ref> ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੇਬਲ ਹੈ: "ਅਨਾ ਮੀਕਾ"।<ref>{{Cite web |date=28 December 2004 |title=Designer Anamika Khanna ready with international label – Telugu Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/12309.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070525003357/http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/12309.html |archive-date=25 May 2007 |access-date=4 September 2016 |website=Indiaglitz.com}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ [[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਔਨਲਾਈਨ ਅਤੇ ਔਫਲਾਈਨ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Anamika Khanna {{!}} Designer Sarees, Lehengas, Kurta Sets {{!}} Aza Fashions |url=https://www.azafashions.com/designers/anamika-khanna/246 |access-date=6 September 2019 |website=Azafashions.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/brunch-stories/anamika-khanna-the-designer-whom-designers-celebrate/article1-1247427.aspx|title=Anamika Khanna: The designer whom designers celebrate &#124; brunch|date=2 August 2014|work=[[Hindustan Times]]|access-date=4 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723054429/http://www.hindustantimes.com/brunch-stories/anamika-khanna-the-designer-whom-designers-celebrate/article1-1247427.aspx|archive-date=23 July 2015}}</ref> ਫੈਸ਼ਨ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਨਾਮਿਕਾ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ]] ਅਤੇ ਪੇਂਟਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Anamika Khanna is part of the BoF 500 |url=https://www.businessoffashion.com/community/people/anamika-khanna |access-date=14 May 2020 |website=The Business of Fashion}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਖੰਨਾ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1998 'ਚ ਹੋਈ ਸੀ। 2003 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਾਈਡਲ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Bridal Asia Creates Pan-Universal Bridal Script Profile @ India Fashion Week |url=http://www.indiafashionweek.com/news/9420.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721053809/http://www.indiafashionweek.com/news/9420.html |archive-date=21 July 2015 |access-date=17 July 2015}}</ref> 2004 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੇਬਲ: ਅਨਾ ਮੀਕਾ,<ref name="boldsky1">{{Cite web |date= |title=Anamika Khanna Fashion Designer &#124; Anamika Khanna Fashion Shows |url=http://www.boldsky.com/fashion-designers/anamika-khanna.html |access-date=4 September 2016 |publisher=Boldsky}}</ref> ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ]] ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਫਿਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/cities/mumbai/grand-finish/|title=Grand Finish|date=22 January 2015|work=[[The Indian Express]]|access-date=4 September 2016}}</ref> 2005 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਿਲਜ਼ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀ ਸਪਰਿੰਗ/ਸਮਰ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ "ਦਿ ਬੋਟੈਨਿਸਟ" ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ,<ref name="boldsky1" /> ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਸਟੋਰ ਹੈਰੋਡਸ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਠੇਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ: ਗਲੈਮਰ (ਪੈਰਿਸ), ਵੋਗ (ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ 2005 ਐਡੀਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਵੋਗ ਬੈਸਟ ਬਾਏ।<ref>{{Cite web |title=Aashni + Co - Aashni + Co |url=http://aashniandco.com/a/collections/anamika-khanna |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721070912/http://aashniandco.com/a/collections/anamika-khanna |archive-date=21 July 2015 |access-date=17 July 2015}}</ref> 2007 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਮਨੀਸ਼ ਅਰੋੜਾ]]<ref>{{Cite web |title=Anamika Khanna Biography &#124; Biography of Anamika Khanna |url=http://www.99celebs.in/fashion-designers/anamika-khanna.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721191736/http://www.99celebs.in/fashion-designers/anamika-khanna.html |archive-date=21 July 2015 |access-date=17 July 2015}}</ref> ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਰਿਸ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ HDIL ਇੰਡੀਆ ਕਾਊਚਰ ਵੀਕ<ref>{{Cite web |date=19 September 2008 |title=HDIL Couture Week: Anamika Khanna |url=http://www.highheelconfidential.com/sonam-kapoor-anamika-khanna-hdil-couture-week/ |access-date=4 September 2016 |website=Highheelconfidential.com |archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924030151/http://www.highheelconfidential.com/sonam-kapoor-anamika-khanna-hdil-couture-week/ |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਕਾਊਲ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜੋ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੀ ਗਈ [[ਧੋਤੀ]] ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=20 September 2008 |title=Anamika Khanna gave dhoti a whole new dimension |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-anamika-khanna-gave-dhoti-a-whole-new-dimension-1191787 |access-date=4 September 2016 |website=Daily News and Analysis}}</ref> [[ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ]] ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰੈਂਪ 'ਤੇ ਵਾਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਕੇਸ਼ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜ਼ਰਦੋਸੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਗੋਲਡਨ ਕਾਊਲ-ਆਕਾਰ ਦਾ ਗਾਊਨ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਵਿਲਜ਼ ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਗ੍ਰੈਂਡ ਫਿਨਾਲੇ ਆਟਮ/ਵਿੰਟਰ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ। 2009 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ]] (LFW) ਫਾਲ/ਵਿੰਟਰ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=5 January 2009 |title=Anamika Khanna's finale at Lakme Fashion Week |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-anamika-khanna-s-finale-at-lakme-fashion-week-1219017 |access-date=4 September 2016 |website=Daily News and Analysis}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੰਡਨ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਦੇ ਪਤਝੜ/ਵਿੰਟਰ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/fashion/article99905.ece|title=Namastey London|date=3 February 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=4 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140526001533/http://www.thehindu.com/features/metroplus/fashion/article99905.ece|archive-date=26 ਮਈ 2014|url-status=dead}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲੈਕਮੇ ਸਮਰ ਰਿਜ਼ੋਰਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="makeupandbeauty1">{{Cite web |date=11 March 2011 |title=Lakme Summer Resort 2011 Anamika Khanna Show – Indian Makeup Beauty |url=http://makeupandbeauty.com/lfw-2011-anamika-khanna/ |access-date=4 September 2016 |website=Makeupandbeauty.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਦਿੱਲੀ ਕਾਊਚਰ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਸਾੜ੍ਹੀ]] ਦੇ ਪਰਦੇ ਅਤੇ ਫਰਸ਼-ਲੰਬਾਈ ਦੀਆਂ ਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦਸਤਖਤ ਵਾਲੇ ਧੋਤੀ-ਪੈਂਟ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=10 August 2012 |title=Runway Review: Anamika Khanna at Couture Week |url=http://www.vogue.in/content/runway-review-anamika-khanna-couture-week |access-date=4 September 2016 |website=Vogue}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਪੀਸੀਜੇ ਦਿੱਲੀ ਕਾਊਚਰ ਵੀਕ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ, ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਰਾ, ਕੇਪ, ਗਿਲੇਟ, ਵੇਸਟ ਅਤੇ ਕੋਟ ਸਨ। ਅਨਾਮਿਕਾ ਦੀ ਭੈਣ, ਸੁਹਾਨੀ ਪਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=2 August 2013 |title=Anamika Khanna &#124; Fashion Shows |url=http://www.vogue.in/content/anamika-khanna-2 |access-date=4 September 2016 |website=Vogue}}</ref> ਖੰਨਾ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ Bvlgari ਦੇ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite web |date=20 November 2014 |title=In Anamika Khanna |url=http://www.highheelconfidential.com/sonam-kapoor-bvlgari-anamika-khanna-fashion-show/ |access-date=4 September 2016 |website=Highheelconfidential.com}}</ref> ਉਹ Bvlgari ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ]] ਸਮਰ, 2015 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਦੇ ਕਈ ਰੁਝਾਨ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੂੜ੍ਹੇ ਬਰਗੰਡੀ ਅਤੇ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਆਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੀਕਬੋਨਸ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਸੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=23 March 2015 |title=Beauty report: Lakmé Fashion Week Summer Resort 2015 &#124; Trends |url=http://www.vogue.in/content/beauty-trends-lakme-fashion-week-summer-resort-2015#1 |access-date=4 September 2016 |website=Vogue}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਇੰਡੀਆ ਕਾਉਚਰ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਮਰਪਾਲੀ ਜਵੈਲਰਜ਼, ਜੈਪੁਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ।<ref>{{Cite web |title=You need to watch out for Anamika Khanna and Amrapali Jaipur's collaboration &#124; Vogue India &#124; Fashion &#124; Insider |url=http://www.vogue.in/content/you-need-to-watch-out-for-anamika-khanna-and-amrapali-jaipurs-collaboration/#s-cust2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411055547/http://www.vogue.in/content/you-need-to-watch-out-for-anamika-khanna-and-amrapali-jaipurs-collaboration/#s-cust2 |archive-date=11 April 2017 |access-date=10 April 2017}}</ref> ਲਾਈਨ-ਅੱਪ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਥਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਮੇਂ ਰਹਿਤ ਪੋਲਕੀ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Anamika Khanna collaborates with Amrapali Jewels for debut jewellery collection |url=https://elle.in/article/anamika-khanna-collaborates-with-amrapali-jewels-for-debut-jewellery-collection/ |website=Elle India}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kaur |first=Japleen |date=25 July 2016 |title=#ICW2016: How Stunning Are These Jewellery Pieces By Amrapali? |url=https://thehauterfly.com/fashion/india-couture-week-2016-anamika-khanna-amrapali/ |website=Hauterfly}}</ref> === ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ === ਖੰਨਾ ਨੇ ਕਈ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ]] ਜਿਵੇਂ ''ਮੌਸਮ'', ''ਫੈਸ਼ਨ'', ''ਆਇਸ਼ਾ'', ਅਤੇ ''[[ਭਾਗ ਮਿਲਖਾ ਭਾਗ]]'' ਲਈ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ 2015 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਫਿਲਮ ''[[ਪ੍ਰੇਮ ਰਤਨ ਧਨ ਪਾਇਓ|ਪ੍ਰੇਮ ਰਤਨ ਧਨ ਪਾਓ]]'' ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਸੀ<ref>{{Cite web |date= |title=Anamika Khanna on her dressing the best in Bollywood |url=http://www.notchmag.com/fashion/july2013/fashion-designer-anamika-khanna |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723022247/http://www.notchmag.com/fashion/july2013/fashion-designer-anamika-khanna |archive-date=23 July 2015 |access-date=4 September 2016 |website=Notchmag.com}}</ref> ਖੰਨਾ ਨੇ ਉਹ ਪਹਿਰਾਵੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜੋ [[ਸਿਮੀ ਗਰੇਵਾਲ|ਸਿਮੀ ਗਰੇਵਾਲ ਨੇ]] ਆਪਣੇ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੇ ਸਨ: 'ਸਿਮੀ ਸਿਲੈਕਟਸ: [[ਭਾਰਤ|ਇੰਡੀਆਜ਼]] ਮੋਸਟ ਡਿਜ਼ਾਇਰੇਬਲ'।<ref>{{Cite web |date=1 June 2011 |title=Simi comes with new show, chats with most desirable singles |url=http://daily.bhaskar.com/news/ENT-simi-comes-with-new-show-chats-with-most-desirable-singles-2152403.html |access-date=4 September 2016 |website=Daily.bhaskar.com |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072126/http://daily.bhaskar.com/news/ENT-simi-comes-with-new-show-chats-with-most-desirable-singles-2152403.html |url-status=dead }}</ref> == ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸ਼ੋਅ == * '''[[ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ]] (1999)''' : ਖੰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ 33 ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ ਤਾਜ ਪੈਲੇਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ [[ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। * '''ਵਿਲਜ਼ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ, 2005''' : ਉਸਨੇ ਡਬਲਯੂ.ਐੱਫ.ਡਬਲਯੂ. ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਬਸੰਤ/ਗਰਮੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਬੋਟੈਨਿਸਟ ਸਿਰਲੇਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ [[ਮਸਲਿਨ (ਪਹਿਰਾਵਾ)|ਮਲਮਲ]] ਅਤੇ ਸ਼ਿਫੋਨ ਤੋਂ ਬਣੇ ਕੱਪੜੇ ਸਨ। * '''ਪੈਰਿਸ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ (2007)''' : ਖੰਨਾ ਨੇ ਪੈਰਿਸ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |date= |title=Jean Paul Gaultier at Paris Fashion Week Spring 2007 |url=http://www.stylebistro.com/runway/Paris%20Fashion%20Week%20Spring%202007/Jean%20Paul%20Gaultier |access-date=4 September 2016 |website=Stylebistro.com |archive-date=21 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321121615/https://www.stylebistro.com/runway/Paris%20Fashion%20Week%20Spring%202007/Jean%20Paul%20Gaultier |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=Elie Saab at Paris Fashion Week Fall 2007 |url=http://www.stylebistro.com/runway/Paris%20Fashion%20Week%20Fall%202007/Elie%20Saab |access-date=4 September 2016 |website=Stylebistro.com |archive-date=21 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321121615/https://www.stylebistro.com/runway/Paris%20Fashion%20Week%20Fall%202007/Elie%20Saab |url-status=dead }}</ref> * '''ਐਚਡੀਆਈਐਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਊਚਰ ਵੀਕ (2008)''' : ਖੰਨਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਦਸਤਖਤ ਵਾਲੇ ਧੋਤੀ-ਪੈਂਟ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕੱਪੜੇ ਵਧੀਆ ਸੂਤੀ, ਸ਼ਿਫੋਨ, ਸਾਟਿਨ ਅਤੇ ਜਾਰਜਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਫੋਕਸ ਕੱਟਾਂ ਅਤੇ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਸੀ।<ref name="boldsky1" /> * '''[[ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ]] (2009)''' : [[ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ]] ਵਿੱਚ ਖੰਨਾ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਲੂਏਟ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕਢਾਈ ਅਤੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਦੁਲਹਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=21 January 2015 |title=Lakmé collaborates with Anamika Khanna to set the biggest trends this Summer &#124; WeddingSutra Editors Blog – |url=http://weddingsutra.com/blog/index.php/2015/01/21/lakme-collaborates-with-anamika-khanna-to-set-the-biggest-trends-this-summer/ |access-date=4 September 2016 |website=Weddingsutra.com}}</ref> * '''ਦਿ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੰਡਨ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ (2010)''' : ਖੰਨਾ ਨੇ ਦਿ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੰਡਨ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਦੇ ਪਤਝੜ/ਵਿੰਟਰ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/fashion/namastey-london/article99905.ece|title=Namastey London|date=3 February 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=4 September 2016}}</ref> * '''ਲੈਕਮੇ ਸਮਰ ਰਿਜ਼ੋਰਟ (2011)''' : ਖੰਨਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਚਿਕਨ (ਕਢਾਈ)|ਚਿਕਨ]] ਵਰਕ, [[ਪਜਾਮਾ|ਪਜਾਮੇ]], [[ਲਹਿੰਗਾ]], [[ਚੂੜੀਦਾਰ]], ਜੋਧਪੁਰੀ ਪੈਂਟ ਅਤੇ ਮੋਜਰੀ ਨਾਲ ਕਢਾਈ ਵਾਲੇ [[ਕੁੜਤਾ|ਕੁੜਤੇ]] ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="makeupandbeauty1" /> ਉਸਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਚਿੱਟਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=12 March 2011 |title=Anamika Khanna: LFW Summer/Resort 2011 |url=http://www.highheelconfidential.com/anamika-khanna-lakme-fashion-weeksummer-resort-2011/ |access-date=4 September 2016 |website=Highheelconfidential.com}}</ref> * '''ਦਿੱਲੀ ਕਾਊਚਰ ਵੀਕ (2012)''' : ਖੰਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕਢਾਈ, ਜ਼ਰਦੋਸੀ ਅਤੇ ਪਾਰਸੀ ਗਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਧੋਤੀ-ਪੈਂਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਫਲੋਰ-ਲੰਬਾਈ ਦੀਆਂ ਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਕਮਰਕੋਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=10 August 2012 |title=Runway Review: Anamika Khanna at Couture Week &#124; Insider |url=http://www.vogue.in/content/runway-review-anamika-khanna-couture-week#.VX-1vfmqqko |access-date=4 September 2016 |website=Vogue}}</ref> * '''ਪੀਸੀਜੇ ਦਿੱਲੀ ਕਾਊਚਰ ਵੀਕ (2013)''' : ਖੰਨਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕੱਪੜੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2 August 2013 |title=Must Watch: Anamika Khanna's couture show &#124; Trends |url=http://www.vogue.in/content/anamika-khanna-vine |access-date=4 September 2016 |website=Vogue}}</ref> * '''ਇੰਡੀਆ ਕਾਊਚਰ ਵੀਕ (2014)''' : ਖੰਨਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਲਗਜ਼ਰੀ 2014' ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਢਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਵੇਸਟਾਂ, ਲੇਸ ਕੇਪਸ/ ਕੀਮੋਨੋ, [[ਲਹਿੰਗਾ]], [[ਸਾੜ੍ਹੀ|ਸਾੜੀਆਂ]] ਅਤੇ [[ਚੂੜੀਦਾਰ|ਚੂੜੀਆਂ]] ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Vintage Inspiration by Anamika Khanna at India Couture Week 2014 : Jugni Style |url=http://jugnistyle.com/style/anamika-khanna-india-couture-week-2014/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721010700/http://jugnistyle.com/style/anamika-khanna-india-couture-week-2014/ |archive-date=21 July 2015 |access-date=17 July 2015}}</ref> * '''ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ (2015)''' : ਖੰਨਾ ਫਾਈਨਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਸੀ ਅਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਸਿਤਾਰੇ [[ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੂਕੋਣ]] ਅਤੇ [[ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ]] ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਰੈਂਪ ਵਾਕ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸਨੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੇ ਸਨ (ਦੀਪਿਕਾ ਲਈ ਚੌੜੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਵਾਲੀ ਪੈਂਟ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰੌਪਡ ਟਾਪ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਾਲਾ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕਰੀਨਾ ਲਈ ਚਿੱਟਾ ਜੋੜ)<ref>{{Cite web |date= |title=Deepika, Kareena Close Anamika Khannas Show at Lakme Fashion Week – NDTV Movies |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/deepika-kareena-close-anamika-khannas-show-at-lakme-fashion-week-748938 |access-date=4 September 2016 |website=Movies.ndtv.com}}</ref> * '''ਇੰਡੀਅਨ ਕਾਊਚਰ ਵੀਕ (2016)''' : ਖੰਨਾ ਨੇ ਸ਼ੋਅ ਜਾਫੀ ਵਜੋਂ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫੈਸ਼ਨਿਸਟਾ [[ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਢਿੱਲੇ ਬਲਾਊਜ਼ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਕਢਾਈ ਵਾਲੀ ਅੱਧੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਪਹਿਨੀ। ਉਸਨੇ ਆਮਰਪਾਲੀ ਜਵੈਲਰਜ਼, ਜੈਪੁਰ ਰਾਇਲਟੀ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਪੋਸ਼ਾਕ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਰੇਂਜ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਕੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੁਹਜ ਵਧਾਇਆ। * '''ਇੰਡੀਆ ਕਾਊਚਰ ਵੀਕ (2017)''' : ਖੰਨਾ ਨੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਕਿਲਾ, ਮਹਿਰੌਲੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਗਜ਼ਰੀ 2017 'ਹੈਪੀਲੀ ਏਵਰ ਆਫਟਰ' ਨੂੰ ਇੰਸਟਾਲੇਸ਼ਨ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=ICW 2017: Anamika Khanna Talks About Her Collection Luxury 2017 |url=https://www.news18.com/news/lifestyle/india-couture-week-icw-2017-designer-anamika-khanna-talks-about-her-collection-luxury-2017-1471575.html |website=News18}}</ref> ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਭਾਰਤੀ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੌਟੂਰੀਅਰ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਉਸਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸਮਕਾਲੀ ਕੋਡਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬੁਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਲਹਨ ਨਵੀਂ ਉਮਰ, ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ, ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=25 July 2017 |title=Day 1: FDCI India Couture Week 2017 With Anamika Khanna And Rohit Bal |url=http://www.vervemagazine.in/fashion-and-beauty/day-1-india-couture-week-2017-with-anamika-khanna-and-rohit-bal |website=Verve Magazine}}</ref> * '''[[ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ]] (2018)''' : ਖੰਨਾ ਨੇ [[ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ]] ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੋਅ ਸਟਾਪਰ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰੈਂਡ ਫਿਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਦਾ ਇੱਕ ਮੇਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Fashion |url=https://www.telegraphindia.com/culture/fashion/cid/1383731 |website=The Telegraph |location=Kolkota}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 February 2018 |title=Lakmé Fashion Week 2018: Kareena Kapoor Khan is showstopper for Anamika Khanna |url=https://www.firstpost.com/photos/entertainment-gallery/lakme-fashion-week-2018-kareena-kapoor-khan-is-showstopper-for-anamika-khanna-4336525.html |website=Firstpost}}</ref> ਕ੍ਰੀਮ, ਈਕਰੂ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪੈਲੇਟ ਵਿੱਚ ਡੀਕੰਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ, ਫਰਿੰਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਬਾਰੇ ਸੀ ਜੋ 'ਆਪਣਾ ਕੰਮ' ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦੀਆਂ।<ref>{{Cite web |last=Pereira |first=Dayle |date=February 5, 2018 |title=Lakme Fashion Week 2018 Day 5: Kareena Kapoor Closes Anamika Khanna's Grand Finale |url=https://swirlster.ndtv.com/style/lakme-fashion-week-2018-day-5-kareena-kapoor-closes-anamika-khanna-s-grand-finale-1808537 |website=swirlster.ndtv.com |access-date=ਮਾਰਚ 21, 2023 |archive-date=ਮਾਰਚ 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321121614/https://swirlster.ndtv.com/style/lakme-fashion-week-2018-day-5-kareena-kapoor-closes-anamika-khanna-s-grand-finale-1808537 |url-status=dead }}</ref> * '''ਹਰ ਚੀਜ਼ AKOK ਹੈ, RTW SS19''' : SS19 ਦੇ ਨਾਲ ਖੰਨਾ ਨੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਭੂਮੀਗਤ ਯੋਧਿਆਂ, ਔਰਤਾਂ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਬੇਅੰਤ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹਨ: ਜੀਵਤ ਦੇਵੀ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਵੀ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Designer Anamika Khanna On Her Inspiration Behind Her AK-OK Lehenga Collection |url=https://www.vogue.in/content/designer-anamika-khanna-new-ethnic-wear-collection-ak-ok-lehengas |website=Vogue India}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]] 1q8pt94euz8mkqfaj78ekeetpqcqcrk 0 158914 848109 847822 2026-09-28T17:51:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848109 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ਅਤਾ ਉਲ ਹੱਕ ਕਾਸਮੀ<br /><small>{{Nastaliq|عطا الحق قاسمی}}</small> |image = Attaulhaq.jpg |caption = |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1943|02|01}}<ref>[https://rekhta.org/poets/ata-ul-haq-qasmi Poetry of Ata ul Haq Qasmi on rekhta.org website] Retrieved 19 May 2019</ref> |birth_place = [[Amritsar]], [[Punjab Province (British India)|Punjab]], [[British India]]<ref name=wordpress>[https://apnawazirabad.wordpress.com/portfolio/ata-ul-haq-qasmi/ Profile of Ata ul Haq Qasmi on wordpress.com website] Retrieved 19 May 2019</ref> |nationality = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] |spouse = |children = Yasir Pirzada,<ref>[http://www.pakistanherald.com/profile/muhammad-yasir-pirzada-1555 Yasir Pirzada (son of Ata ul Haq Qasmi) on pakistanherald.com website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221001075658/http://www.pakistanherald.com/Profile/Muhammad-Yasir-Pirzada-1555 |date=2022-10-01 }} {{Cite web |url=http://www.pakistanherald.com/Profile/Muhammad-Yasir-Pirzada-1555 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001075658/http://www.pakistanherald.com/Profile/Muhammad-Yasir-Pirzada-1555 |archive-date=2022-10-01 |url-status=dead}} Retrieved 19 May 2019</ref><br />Pirzada Muhammad Omar Qasmi<br />Pirzada Muhammad Ali Usman Qasmi |alma_mater = |occupation = [[ਕਾਲਮਨਵੀਸ]],<br />[[ਪੱਤਰਕਾਰ]],<br />Former [[Ambassador]],<br />Former [[Professor]] of [[Urdu]] [[Literature]] |known for = witty columns in newspapers |website = |footnotes = }} '''ਅਤਾ ਉਲ ਹੱਕ ਕਾਸਮੀ''' ( [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], {{lang-ur|{{Nastaliq|عطا الحق قاسمی}}}} ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਉਰਦੂ| ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ]] [[ਅਖ਼ਬਾਰ|ਅਖਬਾਰ]] ਕਾਲਮਨਵੀਸ, [[ਨਾਟਕਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਕਵੀ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 20 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। <ref name="PakistanTimes">[https://www.pakistantimes.com/topics/ata-ul-haq-qasmi/ Profile of Ata ul Haq Qasmi on Pakistan Times (newspaper)] Retrieved 19 May 2019</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਕਾਸਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 1943 ਵਿੱਚ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ [[ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ|ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਹਨ। <ref>Shahab Ansari (20 February 2018), [https://www.thenews.com.pk/print/283212-ataul-haq-qasmi-debunks-myths-about-his-state-tv-stint "Ataul Haq Qasmi debunks myths about his state TV stint"] ''[[The News International]]'' (newspaper). Retrieved 19 May 2019</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੌਲਾਨਾ ਬਹਾ ਉਲ ਹੱਕ ਕਾਸਮੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਐਮਏਓ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਐਮਏਓ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। 1947 ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ [[ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ]] ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਐਮਏਓ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ [[ਨਵਾਏ ਵਕਤ|ਨਵਾ-ਏ-ਵਕਤ]] ਵਿੱਚ ਉਪ-ਸੰਪਾਦਕ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੱਤਰਕਾਰ ਮਾਜਿਦ ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਜੰਗ|ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੰਗ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਅਖਬਾਰਾਂ ਲਈ ਕਾਲਮ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਕਾਸਮੀ ਦੇ ਕਾਲਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਚਰਿੱਤਰ ਸਮਾਜਿਕ ਨਬਰਾਬਰੀਆਂ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ [[ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ]] ਵਿਰੋਧੀ ਰੁਖ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਲਮਾਂ ਵਿਚ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਕੋਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। <ref name="hipinpakistan"/> ਉਸਨੇ 1997 ਤੋਂ 1999 ਤੱਕ [[ਨਾਰਵੇ]] ਅਤੇ [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ <ref name="PPF"/> ਉਸਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਲਮਾਂ ਵਿੱਚ "ਕਾਲਮ ਤਮਮ", "ਸ਼ਰ ਗੋਸ਼ੀਆਂ", "ਹੰਸਨਾ ਰੋਨਾ ਮਨਾ ਹੈ", "ਮਜ਼ੀਦ ਗੰਜੇ ਫਰਿਸ਼ਤੇ" ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਲਿਖਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਟੀਵੀ [[ਡਰਾਮਾ]] ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੀਟੀਵੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ ਖਵਾਜਾ ਐਂਡ ਸਨ (1988), "ਸ਼ਬ ਦਾਇਗ" ਅਤੇ "ਆਪ ਕਾ ਖ਼ਾਦਿਮ" ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ "ਸ਼ੀਦਾ ਤਾਈਲੀ" ਦੁਆਰਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। "ਸ਼ਬ ਦਾਗ" ਅਤੇ "ਸ਼ੀਦਾ ਟੱਲੀ" ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਚੌਧਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਸ਼ੌਕ-ਏ-ਅਵਰਗੀ'' ਅਤੇ ''ਗੋਰੋਂ ਕੇ ਦੇਸ ਮੈਂ'' ਉਸਦੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <ref name="hipinpakistan"/> 2015 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਆਰਟਸ ਕੌਂਸਲ, [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name="PPF" /> <ref>{{Cite web |date=October 2013 |title=Lahore Arts Council ( Ata ul Haq Qasmi, chairman, Board of Governors and other Members) |url=http://lac.punjab.gov.pk/bog |archive-url=https://web.archive.org/web/20141102111911/http://lac.punjab.gov.pk/bog |archive-date=2 November 2014 |access-date=19 May 2019 |publisher=Lahore Arts Council website}}</ref> ਉੱਘੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਲਤਾਫ਼ ਗੌਹਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ [[ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਹਿਮਦ ਯੂਸਫ਼ੀ|ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਹਿਮਦ ਯੂਸਫੀ ਨੇ]] ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਖ਼ਬਾਰ ਕਾਲਮ ਨਵੀਸ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ 52 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। <ref name="PakistanTimes"/> <ref name="PPF"/> <ref name="Aaj">[http://aaj.tv/2015/12/ata-ul-haq-qasmi-for-revival-of-old-glory-of-ptv/ Ata ul Haq Qasmi appointed Chairman of Pakistan Television Corporation on Aaj TV website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190908082814/http://www.aaj.tv/2015/12/ata-ul-haq-qasmi-for-revival-of-old-glory-of-ptv/ |date=2019-09-08 }} Published 31 Dec 2015, Retrieved 19 May 2019</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦਸੰਬਰ 2017 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। <ref name="PPF" /> <ref name="Aaj"/> <ref name="hipinpakistan">[http://www.hipinpakistan.com/news/1148648 Profile of Ata ul Haq Qasmi on hipinpakistan.com website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325193844/https://www.hipinpakistan.com/news/1148648 |date=2023-03-25 }} Retrieved 19 May 2019</ref> ਉਹ 35 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ [[ਨਾਟਕਕਾਰ]] ਵਜੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। <ref name="PPF">[http://www.pakistanpressfoundation.org/tag/ataul-haq-qasmi/ Profile of Ata ul Haq Qasmi on Pakistan Press Foundation website] Retrieved 19 May 2019</ref> == ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ == * 1991 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲੋਂ [[ਤਮਗ਼ਾ ਹੁਸਨ ਕਾਰਕਰਦਗੀ|ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ]] ਪੁਰਸਕਾਰ <ref name="PPF"/> * ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ [[ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼]] <ref name="PPF" /> <ref name="hipinpakistan"/> * 2014 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ [[ਹਿਲਾਲ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼]] ਪੁਰਸਕਾਰ <ref>[http://www.dawn.com/news/1095205 Ata ul Haq Qasmi's Hilal-i-Imtiaz Award info listed on Dawn (newspaper)] Published 24 March 2014, Retrieved 19 May 2019</ref> <ref name="hipinpakistan" /> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] rg40zilpp3n71xdvt0hixxlqjidpzpg 0 160002 848202 816701 2026-09-29T01:59:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848202 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਉਮਾ ਰਿਆਜ਼ ਖਾਨ | image = Uma_Riyaz_Khan.jpg | caption = 2018 ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਰਿਆਜ਼ ਖਾਨ | other_names = ਉਮਾ ਰਿਆਜ਼ | birth_name = ਉਮਾ ਕਾਮੇਸ਼ | birth_place = [[ਚੇਨਈ]], [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ | occupation = {{Hlist|ਅਭਿਨੇਤਰੀ | ਡਾਂਸਰ}} | years_active = 1992–ਮੌਜੂਦ | spouse = | children = 2 }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਉਮਾ ਰਿਆਜ਼ ਖਾਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Uma Riyaz Khan''' i) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਕੁਝ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਮਾ ਆਪਣੇ ਕਲਾਕਾਰ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਔਲਾਦ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਕਾਮੇਸ਼, ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਕਮਲਾ ਕਾਮੇਸ਼, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/article434345.ece|title=Grill mill: Uma Riaz Khan|date=20 May 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=27 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004055141/http://www.thehindu.com/features/cinema/article434345.ece|archive-date=4 ਅਕਤੂਬਰ 2013|url-status=dead}}</ref> ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="deccanchronicle1">{{Cite web |date=31 May 2013 |title=This mommy rocks! |url=http://www.deccanchronicle.com/130530/entertainment-kollywood/article/mommy-rocks |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003214701/http://www.deccanchronicle.com/130530/entertainment-kollywood/article/mommy-rocks |archive-date=3 October 2013 |access-date=31 May 2013 |website=Deccan Chronicle}}</ref> ਉਸਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਿਆਜ਼ ਖਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title='Ponniyin Selvan' actor Riyaz Khan attacked for advising people to maintain social distancing? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/ponniyin-selvan-actor-riyaz-khan-attacked-for-advising-people-to-maintain-social-distancing/articleshow/75061027.cms |website=The Times of India}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਸ਼ਰੀਕ ਹਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਮਰਥ ਹਸਨ। ਖਾਨ ਕੋਡੰਬੱਕਮ ਦੇ ਫਾਤਿਮਾ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਗਿਆ। ਉਹ [[100 ਮੀਟਰ ਦੌੜ|100 ਮੀਟਰ]], [[ਜੈਵਲਿਨ ਥਰੋਅ]], ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਡਾਂਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਅਥਲੀਟ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਸਾਲਸਾ (ਨਾਚ)|ਸਾਲਸਾ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਂਸ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਮਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਮੁਸਕੁਰਾਹਤ'' (1992) ਸੀ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਅਮਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ]] ਦੀ ਬੇਟੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਨੂੰ 'ਸ਼ਾਨਦਾਰ' ਅਨੁਭਵ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਫਿਲਮ ''ਅੰਬੇ ਸਿਵਮ'' (2003) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ''ਮੌਨਾ ਗੁਰੂ'' (2011) ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਸਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ। ਉਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਵਿਜੇ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਚਰਚਿਤ ਸ਼ੋਅ, ''ਜੋੜੀ ਨੰਬਰ ਵਨ'' ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ''ਕਾਲਕਾ ਪੋਵਥੁ ਯਾਰੂ'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਨੂੰ ਜੱਜ ਕੀਤਾ। ਉਮਾ ਰਿਆਜ਼ ਖਾਨ ਨੇ ਸਨ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ [[ਰਾਧਿਕਾ ਸਰਥਕੁਮਾਰ|ਰਾਧਿਕਾ ਸਾਰਥਕੁਮਾਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ''ਚੰਦਰਕੁਮਾਰੀ'' ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਅਵਾਰਡ == ; ਵਿਜੇ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2011 - ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਵਿਜੇ ਅਵਾਰਡ - ''ਮੌਨਾ ਗੁਰੂ''<ref>{{Cite web |date=18 June 2012 |title=6th Annual Vijay Awards: Kamal, ARR & top celebs grace the occasion |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/82978.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120620195003/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/82978.html |archive-date=20 June 2012 |access-date=22 May 2013 |publisher=Indiaglitz.com}}</ref> ; ਵਿਕਟਨ ਅਵਾਰਡ * 2011 - ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਵਿਕਟਨ ਅਵਾਰਡ - ''ਮੌਨਾ ਗੁਰੂ''<ref>{{Cite news|url=http://www.indianmalaysian.com/2012/Star%202012/vikatan_awards.html|title=Vikatan awards 2011}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975]] r02wbilj2ex31f7qcab91id2609opb8 0 160006 848200 657931 2026-09-29T01:58:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848200 wikitext text/x-wiki '''ਉਮਲੇਸ਼ ਯਾਦਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Umlesh Yadav;''' ਜਨਮ 1958) [[ਨੋਇਡਾ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਸਰਫਾਬਾਦ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ|ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ 3 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਅਯੋਗ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਿਧਾਇਕ]] ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਚੋਣ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ। ਉਮਲੇਸ਼ 2007 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ ਬਿਸੌਲੀ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਿਧਾਇਕ]] ਰਹੇ।<ref name="Paid news claims its price">{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/opinion/editorial/article2559714.ece |title=Paid news claims its price |access-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111023112121/http://www.thehindu.com/opinion/editorial/article2559714.ece |archive-date=2011-10-23 |url-status=dead}}</ref><ref name="eci.nic.in">[http://eci.nic.in/archive/May2007/pollupd/ac/states/s24/aconst24.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120403123155/http://eci.nic.in/archive/May2007/pollupd/ac/states/s24/aconst24.htm|date=3 April 2012}}</ref><ref name="ReferenceA">[http://eci.nic.in/eci_main/recent/Disqualification_case_Umkesh_Yadav.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104133145/http://eci.nic.in/eci_main/recent/Disqualification_case_Umkesh_Yadav.pdf|date=4 January 2012}}</ref> ਉਮਲੇਸ਼ ਯਾਦਵ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਾਬਕਾ [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]] ਡੀ ਪੀ ਯਾਦਵ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਹ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਡੀ ਪੀ ਯਾਦਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਯਾਦਵ ਪਰਿਵਾਰ, ਜੋ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਰਾਹੀਂ ਅਮੀਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, 2007 ਤੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਇਆ ਚਿੰਨ੍ਹ|₹]] 260 ਮਿਲੀਅਨ ([[ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਇਆ ਚਿੰਨ੍ਹ|₹]] 26 ਕਰੋੜ) ਦੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਨਾਲ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸਿਆਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=31 March 2007 |title=At Rs 26 cr, D P Yadav could be UP's richest political family |url=http://www.indianexpress.com/news/at-rs-26-cr-d-p-yadav-could-be-ups-richest/27094/}}</ref> 2017 ਦੇ ਆਪਣੇ ਚੋਣ ਹਲਫ਼ਨਾਮੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਜਾਇਦਾਦ [[ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਇਆ ਚਿੰਨ੍ਹ|₹]] 55.10 ਕਰੋੜ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ [[ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਇਆ ਚਿੰਨ੍ਹ|₹]] 7.95 ਕਰੋੜ ਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Umesh Yadav (RPD), Constituency:Sahaswan |url=https://myneta.info/uttarpradesh2017/candidate.php?candidate_id=1535 |access-date=7 October 2022 |website=Myneta.info}}</ref> == ਪਰਿਵਾਰ == ਉਸ ਦੇ 2 ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਵਿਕਾਸ ਯਾਦਵ ਅਤੇ ਕੁਨਾਲ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਯਾਦਵ ਸਮੇਤ 2 ਧੀਆਂ।<ref>{{Cite web |date=13 February 2022 |title=With muscleman’s son in fray, big fight likely in Badaun |url=https://www.hindustantimes.com/cities/lucknow-news/with-muscleman-s-son-in-fray-big-fight-likely-in-badaun-101644772985495-amp.html |website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 January 2022 |title=नाम वापसी के दिन होगा साफ, चुनाव डीपी लडे़ंगे या बेटे को करेंगे लांच |url=https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/budaun/dp-yadav-badaun-news-bly4736115193 |website=Amar Ujala}}</ref> ਕੁਨਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ 2022 ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਲ ਦੀ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਸਹਿਸਵਾਨ ਸੀਟ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ [[ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ|ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ]] ਉਮੀਦਵਾਰ ਤੋਂ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Sahaswan Assembly constituency election |url=https://resultuniversity.com/election/sahaswan-uttar-pradesh-assembly-constituency |access-date=7 October 2022 |website=Result University}}</ref> ਵਿਕਾਸ ਯਾਦਵ [[ਨਿਤੀਸ਼ ਕਟਾਰਾ ਕਤਲ ਕੇਸ|ਨਿਤੀਸ਼ ਕਟਾਰਾ]] ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੈਸਿਕਾ ਲਾਲ ਕਤਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ। ਕਟਾਰਾ ਦਾ ਕਤਲ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਭਾਰਤੀ ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਨਿਤੀਸ਼ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="honour">. {{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-05-31/delhi/27779831_1_nitish-katara-katara-murder-vikas-and-vishal|title=Trial court sees Katara murder as honour killing|last=Abhinav Garg|date=31 May 2008|work=[[The Times of India]]|access-date=31 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021131503/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-05-31/delhi/27779831_1_nitish-katara-katara-murder-vikas-and-vishal|archive-date=21 October 2012}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਯਾਦਵ ਦਾ ਵਿਆਹ 1 ਨਵੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਗੁੜਗਾਓਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਯਤਿਨ ਰਾਓ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।<ref>[https://web.archive.org/web/20110116023242/http://www.hindustantimes.com/Quietly-Bharti-Yadav-gets-married/Article1-471729.aspx Quietly, Bharti Yadav gets married, S. K. Ahuja], Hindustan Times, New Delhi, 1 November 2009</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110114013533/http://www.hindustantimes.com/Bharti-Yadav-s-wedding-to-be-a-simple-affair/Article1-470378.aspx Bharti Yadav’s wedding to be a ‘simple affair’], ''Hindustan Times''</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20130916142523/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-11-02/delhi/28111693_1_guests-simple-wedding-vikas-yadav 4,000 attend Bharti Yadav wedding], ''Times of India''</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] jem8quvuriffjpo0k4zz8jhyow2e6ei 0 160013 848211 711109 2026-09-29T02:21:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848211 wikitext text/x-wiki '''ਊਸ਼ਾ ਗਾਂਗੁਲੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Usha Ganguli;''' 1945 – 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ, ਜੋ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1976 ਵਿੱਚ ''ਰੰਗਕਰਮੀ'' ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ''ਮਹਾਭੋਜ'', ''ਰੁਦਾਲੀ'', ''ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ'', ਅਤੇ ''ਅੰਤਰਯਾਤਰਾ'' ਵਰਗੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="tri">{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040920/cth2.htm#6|title=Using theatre to voice her deepest concerns|date=20 September 2004|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]}}</ref><ref name="cal">{{Cite news|url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/advertise.nsf/%28docid%29/70B426B140A9AA74652569420029534A|title=Calcutta, home to Hindi Theatre|date=29 October 1997|work=The Hindu|access-date=16 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725211658/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/advertise.nsf/%28docid%29/70B426B140A9AA74652569420029534A|archive-date=25 July 2011}}</ref><ref>{{Cite web |year=2009 |title=Panelist: Usha Ganguly – South Asian Theater Festival, 2009 |url=http://www.satf2010.org/2009/panelist.html#ushagangugli |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727235144/http://www.satf2010.org/2009/panelist.html |archive-date=2011-07-27 |publisher=South Asian Theater Festival}}</ref> ''ਪਦਟਿਕ'' (ਸਥਾਪਿਤ 1972) ਦੇ ਥਿਏਟਰ ਸ਼ਿਆਮਾਨੰਦ ਜਾਲਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਹੋਰ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਬੋਲਦੀ ਹੈ।<ref>[[Usha Ganguly#Dh|Dharwadker, p. 440]]</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article1499222.ece?textsize=large&test=1|title=The language of expression|last=Borah|first=Prabalika M.|date=1 March 2011|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201200917/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article1499222.ece?textsize=large&test=1|archive-date=1 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016|access-date=27 ਮਾਰਚ 2023|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|ਅਕਾਦਮੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ]] [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ]] ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=SNA: List of Akademi Awardees |url=http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120217185616/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |archive-date=17 February 2012 |access-date=17 February 2012 |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]] Official website}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ''ਗੁੜੀਆ ਘਰ'' ਨਾਟਕ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਨੇਰਵਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋਧਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਊਸ਼ਾ ਗਾਂਗੁਲੀ ਨੇ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਡਾਂਸ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਿੱਖਿਆਤਨ ਕਾਲਜ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1060422/asp/calcutta/story_6131589.asp|title=Change-makers to beat bias|date=22 April 2006|work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20060524081658/http://www.telegraphindia.com/1060422/asp/calcutta/story_6131589.asp|archive-date=24 May 2006|location=Calcutta, India}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਗਾਂਗੁਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭਵਾਨੀਪੁਰ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਕਾਲਜ, ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅੰਡਰਗਰੈਜੂਏਟ ਕਾਲਜ ਸੀ, 1970 ਵਿੱਚ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ''ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ ਮੰਦਰ'' ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਟਕ ''ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗੱਡੀ'' ( ਸ਼ੂਦਰਕ ਦੁਆਰਾ ''[[ਮ੍ਰਿੱਛਕਟਿਕਮ|ਮਿਰਚਕਾਟਿਕਮ '<nowiki/>]]'' ਤੇ ਅਧਾਰਤ) (1970) ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਵਸੰਤਸੇਨਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="tekol">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1050723/asp/calcutta/story_5025280.asp|title=Everyone is not going to sit silent...?|date=23 July 2005|work=The Telegraph (Kolkata)|archive-url=https://web.archive.org/web/20060910013102/http://www.telegraphindia.com/1050723/asp/calcutta/story_5025280.asp|archive-date=10 September 2006|location=Calcutta, India}}</ref> ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ, ਭਵਾਨੀਪੁਰ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹਰ ਸਮੇਂ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।<ref name="mum">{{Cite web |date=November 2006 |title=Usha Ganguly:Profile and Interview at Prithivi Theatre Festival 2006 |url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/usha_ganguli.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327183444/https://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/usha_ganguli.asp |archive-date=2023-03-27 |publisher=mumbaitheatreguide.com |access-date=2023-03-27 |url-status=bot: unknown }}</ref> ਉਸਨੇ ਜਨਵਰੀ 1976 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ, ''ਰੰਗਕਰਮੀ ਦਾ'' ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਬਾਹਰਲੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਮ ਕੇ ਰੈਨਾ, ਜਿਸਨੇ ''ਮਾਂ ਦਾ'' ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿੱਤਰਾ ਨੇ ''ਗੁਡੀਆ ਘਰ'' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, [[ਹੈਨਰਿਕ ਇਬਸਨ|ਇਬਸਨ]] ਦੇ ''[[ਗੁੱਡੀ ਦਾ ਘਰ|ਏ ਡੌਲਜ਼ ਹਾਊਸ]]'' ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ, ਰੁਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਬਿਭਾਸ਼ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿੱਤਰਾ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਣਾਲ ਸੇਨ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਕੇ, ਖੁਦ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਗਾਂਗੁਲੀ ਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸਦੀ ਊਰਜਾਵਾਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਵੱਡੀਆਂ ਕਾਸਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕੰਮ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਥੀਏਟਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 1984 ਵਿੱਚ ''ਮਹਾਂਭੋਜ'' (ਮਹਾਨ ਤਿਉਹਾਰ), [[ਮੰਨੂ ਭੰਡਾਰੀ]] ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ, 1987 ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਕਰ ਮਟਕਰੀ ਦੀ ''ਲੋਕਕਥਾ'' (ਲੋਕਕਥਾ), 1989 ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਕਾਰ ਮਹੇਸ਼ ਐਲਕੁੰਚਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ''ਹੋਲੀ'', ਅਤੇ ''ਰੁਦਾਲੀ'' (1992), ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। [[ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ]] ਦੁਆਰਾ, ''ਹਿੰਮਤ ਮਾਈ'', [[ਬਰਤੋਲਤ ਬਰੈਖ਼ਤ|ਬ੍ਰੇਖਟ]] ਦੀ ''ਮਾਂ ਦੀ ਹਿੰਮਤ'' ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਵਦੇਸ਼ ਦੀਪਕ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ''ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ'' । <ref name="mum" /> ਉਸਨੇ [[ਕਾਸ਼ੀ ਨਾਥ ਸਿੰਘ|ਕਾਸ਼ੀਨਾਥ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਕਲਾਸਿਕ ਰਚਨਾ, ''ਕਾਸ਼ੀ ਕਾ ਅੱਸੀ'' ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਨਾਟਕ ''ਖੋਜ'' ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ''ਕਾਨੇ ਕੌਨ ਕੁਮਤੀ ਲਾਗੀ'', ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ''ਕਾਸ਼ੀਨਾਮਾ'' (2003) ਲਿਖਿਆ। ਉਸਨੇ ''ਰੇਨਕੋਟ'' (2004) ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, [[ਓ ਹੈਨਰੀ]] ਦੀ ''[[ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ|ਦਿ ਗਿਫਟ ਆਫ ਦਿ ਮੈਗੀ '<nowiki/>]]'' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਰਿਤੁਪਰਣੋ ਘੋਸ਼|ਰਿਤੂਪਰਨੋ ਘੋਸ਼]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਰੰਗਕਰਮੀ ਨੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਇਹ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਟੂਰਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਪਛੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/tabloids/theatre-adapts-changes-780|title=Theatre adapts to changes|date=26 February 2011|work=Deccan Chronicle|access-date=27 ਮਾਰਚ 2023|archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110709011435/http://www.deccanchronicle.com/tabloids/theatre-adapts-changes-780|url-status=dead}}</ref> 2005 ਵਿੱਚ, ਰੰਗਕਰਮੀ ਸਟੁਟਗਾਰਟ [[ਸ਼ਟੁੱਟਗਾਟ|, ਜਰਮਨੀ]] ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਡੇਰ ਵੇਲਟ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹ ਸੀ। ਇਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਵਿਖੇ "ਪੰਜ ਪਾਣੀ ਮੇਲੇ" ਵਿੱਚ ''ਰੁਦਾਲੀ'' ਨਾਟਕ ਦਾ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006\04\06\story_6-4-2006_pg13_4|title=Samaaj, Rudali and Sassi Punnoo at Punj Pani festival|date=6 April 2006|work=[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times]]}}</ref> ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਅਗਸਤ 2010 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਰੱਗ ਰੀਹੈਬ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਉਤਪਾਦਨ, ''ਭੋਰ'' ਦਾ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/Waiting-for-a-new-dawn/656489/|title=Waiting for a new dawn|date=6 August 2010|work=[[Indian Express]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945]] 9wqiqcr9bhat82nakutnzgba49ftobr 0 160305 848357 658983 2026-09-29T11:45:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848357 wikitext text/x-wiki '''ਜਾਨਕੀ ਸਬੇਸ਼''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਪੇਸ਼ੇਵਰ, ਅਦਾਕਾਰ, ਮਾਡਲ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਲੇਖਕ, ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਵੌਇਸਓਵਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=15 August 2018 |title=From 'Ghilli' amma to children's writer, meet Janaki Sabesh in her new avatar |url=https://www.thenewsminute.com/article/ghilli-amma-childrens-writer-meet-janaki-sabesh-her-new-avatar-86615}}</ref> ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਲਈ "ਸਕ੍ਰੀਨ ਮਾਂ" ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/its-all-in-the-mind/article4817321.ece|title=It's all in the mind|last=Deepa Venkatraman|date=2013-06-15|work=The Hindu|access-date=2013-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130622054246/http://www.thehindu.com/features/cinema/its-all-in-the-mind/article4817321.ece|archive-date=2013-06-22|url-status=dead}}</ref> ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਜਾਨਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਾਰਮਲ ਸਕੂਲ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਡੀਟੀਈਏ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ [[ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ|ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ]], ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="thehindu2">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/article436966.ece|title=Exuding positivity|last=Y. Sunita Chowdhary|date=2010-05-24|work=The Hindu|access-date=2013-06-24}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == 1991 ਵਿੱਚ, ਜਾਨਕੀ ਸਬੇਸ਼ ਨੇ [[ਸਿਮੀ ਗਰੇਵਾਲ|ਸਿਮੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀ]] [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ]] 'ਤੇ ਬਣੀ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ''<nowiki/>'ਇੰਡੀਆਜ਼ ਰਾਜੀਵ' ਵਿੱਚ'' ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref name="thehindu2" /><ref>{{Cite web |title=India's Rajiv - Credits (1:01:20) |url=https://www.youtube.com/watch?v=uXwhRbQVH1Q |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170406174918/https://www.youtube.com/watch?v=uXwhRbQVH1Q |archive-date=2017-04-06 |access-date=17 March 2017 |website=Youtube}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਕਾਜੋਲ]] ਅਤੇ ਅਰਵਿੰਦ ਸਵਾਮੀ ਅਭਿਨੀਤ ਫਿਲਮ ''ਮਿਨਸਾਰਾ ਕਨਵੂ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਮੈਗਨਮ ਓਪਸ ''ਜੀਨਸ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ [[ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ|ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਦੀ]] ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਸਨੇ 25 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਹਿੱਟ ''ਮਿਨਾਲੇ'' ਅਤੇ ''ਗਿੱਲੀ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕੈਡਬਰੀਜ਼, ਪੈਪਸੋਡੈਂਟ, ਕੇਐਫਜੇ, ਐਨਏਸੀ ਜਵੈਲਰਜ਼, ਚੱਕਰ ਗੋਲਡ ਟੀ, ਜੈਨਸਨ ਧੋਤੀ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਟ੍ਰੇ ਫੈਕਟਰੀ, ਰਾਸਕਲਾਸ ਦੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ''ਬਲੈਕ ਸ਼ੀਪ'' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਨਕੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ-ਅਧਾਰਤ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹਾਂ, ਕ੍ਰੀਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਪਲੇਅਰਜ਼ ਨਾਲ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਾਨਕੀ ਸਬੇਸ਼ ਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਡੀਓ ਕੈਸੇਟ "ਦਿ ਲਰਨਿੰਗ ਟਰੇਨ" (1995) ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸਰਲ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ, ਗੋਲਪੋ - ਟੇਲਸ ਅਨਲਿਮਟਿਡ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ''ਗੋਲਪੋ'' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਕਹਾਣੀ"। ਉਸਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਇੱਕ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹਨ। ਉਹ ਮਾਪਿਆਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਜਾਨਕੀ ਸਬੇਸ਼ 2018 ਵਿੱਚ ਤੁਲਿਕਾ ਦੁਆਰਾ 9 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਤਸਵੀਰ ਕਿਤਾਬ, "ਦ ਜੰਗਲ ਸਟੋਰੀ ਟੇਲਿੰਗ ਫੈਸਟੀਵਲ" ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਪਾਤੀ ਦੀ ਰਸਮ (ਧਵਾਨੀ ਸਬੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ) ਨੇ ਜਾਰੂਲ 2023 ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਚਿਲਡਰਨ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ, ਨੀਵ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2022 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ (ਸਿਖਰ 3) ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] bm69t7ybrwyag8azh7gvl756o6k4tqp 0 160375 848355 659239 2026-09-29T11:34:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848355 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜ਼ੋਆ ਮੋਰਾਨੀ | image = Zoa Morani and others grace Zaheer Iqbal’s birthday bash at Arth Bandra (cropped).jpg | image_size = 250px | caption = ਮੋਰਾਨੀ 2018 ਵਿੱਚ | birth_date = {{birth date and age|1988|03|29|df=y}} | birth_place = ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਾਡਲ | years_active = 2011–ਮੌਜੂਦ | father = | relatives = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਜ਼ੋਆ ਮੋਰਾਨੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Zoa Morani;''' ਜਨਮ 29 ਮਾਰਚ 1988) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="toinov11">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-05/news-interviews/30360020_1_shyam-benegal-karim-morani-zoa-morani|title=Zoa Morani bags Benegal’s next|date=5 November 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=1 April 2012|archive-url=https://archive.today/20130103071053/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-05/news-interviews/30360020_1_shyam-benegal-karim-morani-zoa-morani|archive-date=3 January 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/i-am-quite-a-drama-queen-zoa-morani|title=I am quite a drama queen!" – Zoa Morani|work=Freepress Journal}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/deepika-padukone-a-hard-worker-zoa-morani|title=Deepika Padukone a hard worker: Zoa Morani|work=Freepress Journal}}</ref> ਉਹ ''ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਭੀ ਕਭੀ'' (2011), ''ਭਾਗ ਜੌਨੀ'' (2015), ''ਤਾਈਸ਼'' (2020) ਅਤੇ ''ਮੰਗਲਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ'' (2021) ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਮੋਰਾਨੀ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸਿਨੇਯੁਗ ਦੇ ਸਹਿ-ਮਾਲਕ, ਕਰੀਮ ਮੋਰਾਨੀ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਲੀ ਮੋਰਾਨੀ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਮੋਰਾਨੀ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ ਲੱਕੀ ਮੋਰਾਨੀ (ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਪਤਨੀ) ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਮੋਰਾਨੀ ਨੇ 2007 ਦੀ ਫਿਲਮ ''[[ਓਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਓਮ]]'' ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ''ਹੱਲਾ ਬੋਲ'' (2008) ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ।<ref name="sify11">{{Cite news|url=http://www.sify.com/news/zoa-morani-to-make-first-appearance-at-lfw-show-news-national-ldmrOdbihca.html|title=Zoa Morani to make first appearance at LFW show|date=12 March 2011|work=[[Sify.com]]|access-date=1 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225055539/http://www.sify.com/news/zoa-morani-to-make-first-appearance-at-lfw-show-news-national-ldmrOdbihca.html|archive-date=25 December 2013}}</ref> ਮੋਰਾਨੀ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।<ref name="th11">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2037767.ece|title=New kids on the block|last=Udasi|first=Harshikaa|date=21 May 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=2 April 2012|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524144719/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2037767.ece|archive-date=24 ਮਈ 2011|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖ਼ਾਨ|ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ]] ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ''ਅਲਵੇਜ਼ ਕਭੀ ਕਭੀ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ|ਸ਼ਿਆਮ ਬੈਨੇਗਲ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ]] ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਲਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ [[ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ]] ਦੇ 2012 ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref name="dnamarch12">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report_let-your-feet-go-wild_1659100|title=Let your feet go wild!|date=6 March 2012|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=1 April 2012}}</ref> ਮੋਰਾਨੀ ਨੂੰ [[ਵਿਕਰਮ ਭੱਟ]] ਨੇ ਕੁਣਾਲ ਖੇਮੂ ਅਤੇ [[ਮੰਦਨਾ ਕਰੀਮੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ''ਭਾਗ ਜੌਨੀ'' ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-17/news-interviews/43143092_1_zoa-morani-katrina-kaif-diction|title=Zoa ropes in Katrina's diction trainer for herself|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020101121/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-17/news-interviews/43143092_1_zoa-morani-katrina-kaif-diction|archive-date=2013-10-20}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-15/news-interviews/40588984_1_bhaag-johnny-zoa-morani-hindi|title=Director Vikram Bhatt to launch Iranian model Mandana Karimi|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130719110133/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-15/news-interviews/40588984_1_bhaag-johnny-zoa-morani-hindi|archive-date=2013-07-19}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-04/news-interviews/29846967_1_ramp-lakme-fashion-week-zoa-morani|title=Zoa Morani missed her family|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://archive.today/20131118034455/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-04/news-interviews/29846967_1_ramp-lakme-fashion-week-zoa-morani|archive-date=2013-11-18}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ ਭੂਸ਼ਣ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ [[ਵਿਕਰਮ ਭੱਟ]] ਦੁਆਰਾ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮੋਰਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ, ਉਹ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਰੀਮ ਮੋਰਾਨੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਲੀ ਮੋਰਾਨੀ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਮੋਰਾਨੀ ( ਲੱਕੀ ਮੋਰਾਨੀ ਦੇ ਪਤੀ) ਨਾਲ ਸਿਨੇਯੁਗ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਵੀ ਸਿਨੇਯੁਗ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਪਦਮਿਨੀ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਿਯਾਂਕ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/bollywood/who-is-karim-morani-18205.html|title=Who is Karim Morani? - Firstpost|work=Firstpost}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਜ਼ਾਰੀ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਹੈ।<ref name="md11">{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2011/mar/290311-SRK-Zoa-Morani-Roshan-Abbas-Kabhi-Kabhi.htm|title=SRK's discovery Zoa Morani turns 22|date=29 March 2011|work=[[Mid-Day]]|access-date=1 April 2012}}</ref> [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਫੈਲਣ]] ਦੇ ਸਿਖਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕੋਵਿਡ -19 ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਈ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web |last=Suri |first=Rishabh |date=16 April 2020 |title=Zoa Morani on battling Covid-19: My body has taken a blow, I am still coughing |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/zoa-morani-on-battling-covid-19-my-body-has-taken-a-blow-i-am-still-coughing/story-Wdfmlq4jkYv9eyCHJ6uGUL.html |access-date=8 July 2020 |website=hindustantimes.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|2836289}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] s05mrkt5rneergwbusvzdy3eryrybo3 0 160571 848347 772882 2026-09-29T11:02:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848347 wikitext text/x-wiki [[Category:Pages using Infobox sportsperson with unknown parameters|residenceJyothi Surekha Vennam]] [[ਤਸਵੀਰ:Jyothi Surekha Vennam (cropped).jpg|thumb|ਜਯੋਤੀ ਸੁਰੇਖਾ ਵੇਨਮ]] '''ਜਯੋਤੀ ਸੁਰੇਖਾ ਵੇਨਮ''' (ਜਨਮ 3 ਜੁਲਾਈ 1996,<ref name="2012rankings">{{Cite web |title=SUREKHA, V. Jyothi |url=http://www.archery.org/results/archer_update.asp?id=11348&action=&onyuz= |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130225081845/http://www.archery.org/results/archer_update.asp?id=11348&action=&onyuz= |archive-date=25 February 2013 |access-date=30 August 2012 |publisher=archery.org}}</ref> [[ਵਿਜੈਵਾੜਾ|ਵਿਜੇਵਾੜਾ]], ਭਾਰਤ) ਇੱਕ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ<ref>{{Cite web |title=Jyothi Surekha Vennam |url=https://worldarchery.org/athlete/11348/jyothi-surekha-vennam |access-date=2019-11-23 |website=World Archery |language=en}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ। 4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀ ਨੂੰ 5 ਦੀ ਦੂਰੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡ'' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਸੀ।&nbsp;ਕਿਮੀ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ, 20 ਮਿੰਟ ਅਤੇ ਛੇ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ।<ref name="sportstar">{{Cite news|url=http://www.tssonnet.com/tss3516/stories/20120419506203700.htm|title=Shooting straight|access-date=30 August 2012|publisher=[[Sportstar]]}}</ref> ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 98 ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੇ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਜਯੋਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਜੁਲਾਈ 1996 ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਵੇਨਮ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕਬੱਡੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵਿਜੇਵਾੜਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੈਟਰਨਰੀ ਡਾਕਟਰ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਮੇਕਰ ਹੈ। ਜੋਤੀ ਨੇ ਨਾਲੰਦਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਸਕੂਲੀ ਅਤੇ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2019-07-02 |title=Jyothi Surekha Vennam Biography {{!}} Age, weight, archery, achievements |url=https://www.kreedon.com/jyothi-surekha-vennam-biography/ |access-date=2019-11-23 |website=Voice of Indian Sports - KreedOn |language=en-GB |archive-date=2019-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710111012/https://www.kreedon.com/jyothi-surekha-vennam-biography/ |url-status=dead }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੈਕਸੀਕਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਲੰਪਿਕ ਗੋਲ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ। ਮੈਕਸੀਕਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਾਂਸੀ (20 ਮੀਟਰ) ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਚਾਂਦੀ (50 ਮੀਟਰ ਅਤੇ 40 ਮੀਟਰ) ਵੀ ਜਿੱਤੇ।<ref name="sportstar" /><ref>{{Cite web |year=2009 |title=Indians among medals at Mexican GP |url=http://www.indianarchery.info/htdocs/2009/mexgpx.htm |access-date=30 August 2012 |publisher=indianarchery.info}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2011 ਏਸ਼ੀਅਨ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ<ref>{{Cite web |date=October 2011 |title=Two Bronze medals come India's Way |url=http://www.indianarchery.info/htdocs/2011/asnathrn.htm |access-date=30 August 2012 |publisher=indiaarchery.info}}</ref><ref name="thehindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article2561060.ece|title=State archer wins bronze in Asian championship|date=22 October 2011|work=thehindu.com|access-date=30 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308155822/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/state-archer-wins-bronze-in-asian-championship/article2561060.ece|archive-date=8 ਮਾਰਚ 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/199572/indian-women-bags-bronze-medal.html|title=Indian women bags bronze medal in Asian Archery championship|date=21 October 2011|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=30 August 2012}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲੈਂਕੈਸਟਰ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਯੋਜਿਤ ਲੈਂਕੈਸਟਰ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਲਾਸਿਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਓਪਨ ਪ੍ਰੋ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.archerygb.org/ella-gibson-finishes-3rd-at-lancaster-archery-classic/|title=Ella Gibson finishes 3rd at Lancaster Archery Classic|last=Kasprzak|first=Emma|date=31 January 2022|work=Archery GB|access-date=6 March 2022}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]] 287abvr5aro10qsep1xxw7q0v64rzlf 0 160675 848289 839239 2026-09-29T07:27:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848289 wikitext text/x-wiki '''ਕ੍ਰਿਤੀ ਸ਼ਰਮਾ''' (ਜਨਮ ਅਪ੍ਰੈਲ 1988) ਇੱਕ ਟੈਕਨੋਲੋਜਿਸਟ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-37154519|title=Are killer bots about to do away with Computers?|last=Ward|first=Mark|date=2016-10-04|work=BBC News|access-date=2016-10-26|language=en-GB}}</ref><ref name="Badenhorst">{{Cite news|url=http://www.accountingweb.co.uk/tech/tech-pulse/sages-bot-gives-ai-the-human-touch|title=Sage's bot gives AI the human touch|last=Badenhorst|first=Francois|date=2016-07-13|work=AccountingWEB|access-date=2016-10-26|language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |last=Nations |first=United |date=2019-02-11 |title=As inequality grows, the UN fights for a fairer world |url=https://europeansting.com/2019/02/11/as-inequality-grows-the-un-fights-for-a-fairer-world-2/ |access-date=2019-03-12 |website=The European Sting - Critical News & Insights on European Politics, Economy, Foreign Affairs, Business & Technology - europeansting.com |language=en}}</ref> 2018 ਤੱਕ, ਉਹ ਯੂਕੇ ਦੀ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਕੰਪਨੀ ਸੇਜ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=3 August 2016 |title=UK'S Biggest Tech Company Sage Ignites Ambition of Small & Medium Business Owners at Sage Summit |url=https://www.globalbankingandfinance.com/uks-biggest-tech-company-sage-ignites-ambition-of-small-medium-business-owners-at-sage-summit- |access-date=2016-10-26 |website=www.globalbankingandfinance.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2016/aug/14/sage-data-customers-british-companies|title=Data on staff at 280 UK firms may be at risk after Sage breach|last=Guardian Staff|date=2016-08-14|work=The Guardian|access-date=2016-10-26|last2=agencies|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.itpro.co.uk/networking/27460/how-the-iot-is-transforming-financial-services|title=How the IoT is transforming financial services|work=IT Pro|access-date=2016-10-27}}</ref> ਸ਼ਰਮਾ [[AI for Good UK|AI ਫਾਰ ਗੁੱਡ ਯੂਕੇ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ, ਜੋ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਟੂਲਜ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name=":5">{{Cite web |title=AI for Good |url=https://www.aiforgood.co.uk/ |access-date=2020-05-24 |website=AI for Good |language=en |archive-date=2020-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506231219/https://www.aiforgood.co.uk/ |url-status=dead }}</ref> ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ''[[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ]]'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ 30 ਅੰਡਰ 30 ਯੂਰਪ: ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ]] ਨੌਜਵਾਨ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2019-02-04 |title=Human error far more dangerous than Artificial Intelligence |url=https://news.un.org/en/audio/2019/02/1031951 |access-date=2019-03-12 |website=UN News |language=en |archive-date=2019-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212195115/https://news.un.org/en/audio/2019/02/1031951 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=youthenvoy |date=2018-09-23 |title=United Nations launches 2nd Class of exceptional Young Leaders to help achieve the Sustainable Development Goals |url=http://sdgyl.org/2018/09/23/united-nations-launches-2nd-class-of-exceptional-young-leaders-to-help-achieve-the-sustainable-development-goals/ |access-date=2019-03-12 |website=United Nations Young Leaders for the Sustainable Development Goals |language=en-US |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331195210/http://sdgyl.org/2018/09/23/united-nations-launches-2nd-class-of-exceptional-young-leaders-to-help-achieve-the-sustainable-development-goals/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/profile/kriti-sharma/|title=Kriti Sharma|work=Forbes|access-date=2017-01-26|language=en}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਯੂਕੇ ਦੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ, ਕਲਚਰ, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸਪੋਰਟ ਲਈ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":6">{{Cite web |title=Stellar new board appointed to lead world-first Centre for Data Ethics and Innovation |url=https://www.gov.uk/government/news/stellar-new-board-appointed-to-lead-world-first-centre-for-data-ethics-and-innovation |access-date=2019-03-12 |website=GOV.UK |language=en}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |title=UK gov appoints first seats for Centre for Data Ethics and Innovation |url=https://www.itpro.co.uk/go/32400 |access-date=2019-03-12 |website=IT PRO |language=en}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |title=Jeremy Wright announces Centre for Data Ethics and Innovation board |url=https://www.computerweekly.com/news/252452803/Jeremy-Wright-announces-Centre-for-Data-Ethics-and-Innovation-board |access-date=2019-03-12 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref> ਸ਼ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਗ, ਇੱਕ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਚੈਟਬੋਟ,<ref name=":9">{{Cite news|url=http://www.computerdealernews.com/news/sage-releases-a-siri-type-assistant-for-accounting-named-pegg/49335|title=Sage releases a Siri-type assistant for accounting named Pegg|work=Computer Dealer News|access-date=2016-10-26|archive-date=2016-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026234557/http://www.computerdealernews.com/news/sage-releases-a-siri-type-assistant-for-accounting-named-pegg/49335|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਰੈਨਬੋ, ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name=":10">{{Cite web |title=Abused women can text 'hi rainbow' on Facebook messenger and get help and support |url=https://www.w24.co.za/SelfCare/Wellness/Mind/for-the-first-time-in-sa-rainbow-ai-technology-is-being-used-to-support-women-experiencing-abuse-20181115 |access-date=2019-03-12 |website=W24}}</ref> ਉਸਨੇ "ਬੋਟਨੇਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣ" ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਨਤਾ ਨਾਲੋਂ ਉਪਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।<ref name="Badenhorst" /><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-37605943|title=What if there were more women in tech?|last=Kleinman|first=Zoe|date=2016-10-11|work=BBC News|access-date=2016-10-26|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.businesszone.co.uk/deep-dive/future/embracing-botness-lessons-from-the-front-line-of-bot-design|title=Embracing 'botness': lessons from the front line of bots design|last=Sharma|first=Kriti|date=2016-09-06|work=BusinessZone|access-date=2016-10-26|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.businesszone.co.uk/delete/toys/how-to-solve-ecommerces-conversation-conundrum|title=How to solve ecommerce's conversation conundrum|last=Badenhorst|first=Francois|date=2016-09-30|work=BusinessZone|access-date=2016-10-26|language=en}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 1988 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ|ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=May 2022}} == ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (2011) ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ (2010) ਅਤੇ ਐਡਵਾਂਸਡ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਅਨੁਕੂਲਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਪਦਾਰਥ ਵਿਗਿਆਨ, ਪੌਲੀਮਰ ਅਤੇ ਬਾਇਓਇਨਫਾਰਮੈਟਿਕਸ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=:: Welcome to DNA Syndication - Packages |url=http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=Mba8sSh83dPulsUc6CDbF/EEwEOWJ3dPulsSgPCE/DBmey5RLPpHw= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026232732/http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=Mba8sSh83dPulsUc6CDbF%2FEEwEOWJ3dPulsSgPCE%2FDBmey5RLPpHw%3D |archive-date=2016-10-26 |access-date=2016-10-26 |website=dnasyndication.com |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web |title=JNCASR |url=http://www.jncasr.ac.in/fe/rajivgandhi.php |access-date=2016-10-26 |website=www.jncasr.ac.in}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ, [[ਗੂਗਲ]] ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਗੂਗਲ ਇੰਡੀਆ ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="thehindu.com">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/google-announces-winners-of-engg-award/article719873.ece|title=Google announces winners of engg. award|date=2010-02-28|work=The Hindu|access-date=2016-10-26|language=en-IN|issn=0971-751X}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਵਿਦਿਅਕ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਅਨੀਤਾ ਬੋਰਗ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਪਾਸ ਇਟ ਆਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":2">{{Cite news|url=http://anitaborg.org/profiles/pio-award-recipients/kriti-s/|title=Kriti S. - Anita Borg Institute|date=2010-05-01|work=Anita Borg Institute|access-date=2016-10-26|language=en-US|archive-date=2016-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026232820/http://anitaborg.org/profiles/pio-award-recipients/kriti-s/|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] 7heusix709c44o9dwjeapf9fphpjn76 0 160714 848321 773601 2026-09-29T09:40:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848321 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | holiday_name = ਗੋਰੀ ਹੱਬਾ | type = hindu | image = | image_size = | caption = | official_name = | nickname = ਗੌਰੀ ਉਤਸਵ | observedby = [[ਹਿੰਦੂ]] | litcolor = | longtype = ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਮੌਸਮੀ, ਧਾਰਮਿਕ | significance = | begins = [[ਭਾਦਰਪਦ]] [[ਸ਼ੁਕਲ ਪਾਰਟੀ|ਸ਼ੁਕਲ]] [[ਸੰਧੀ]] | ends = | date = ਵਾਰਿਸ ਪ੍ਰਤੀ ਹਿੰਦੂ [[ਲੂਨੀਸੋਲਰ ਕੈਲੰਡਰ]] | scheduling = <!-- e.g. "same day each year" --> | duration = 1 day | frequency = ਸਾਲਾਨਾ | celebrations = | observances = | relatedto = }} {{ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ}}'''ਗੋਰੀ ਹੱਬਾ''' ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੂ]] ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ [[ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ|ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ ਤੋਂ]] ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇਵੀ [[ਪਾਰਵਤੀ|ਗੋਰੀ]] ਜਾਂ ਗੌਰੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰਵਤੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਗਣੇਸ਼]] ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title="A" Journey from Madras Through the Countries of Mysore, Canara and Malabar ... in the Dominions of the Rajah of Mysore and the Countries Acquired by the East-India-Company: Volume 4|last=Hamilton|first=Francis formerly Buchanan|publisher=Cadell & Davies|year=1807|pages=94}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਝਾਰਖੰਡ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ '''ਹਰਤਾਲਿਕਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਰੀ, ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਵ]] ਦੀ ਪਤਨੀ, ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੋਵਰੀ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਥੜੀਗੇ, ਜਾਂ ਭਾਦੜ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ, ਗੋੜੀ ਘਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਆਹੀ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਗਣੇਸ਼, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ|ਕੈਲਾਸ਼]] ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਸਵਰਨ ਗੋਵਰੀ ਵ੍ਰਥਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name=":0">http://www.mantraaonline.com/wp-content/uploads/Puja/Gowri/Gowrieng.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161020145112/http://www.mantraaonline.com/wp-content/uploads/Puja/Gowri/Gowrieng.pdf |date=2016-10-20 }} Page 15 Puja Text – Sri S.A.Bhandarkar Transliterated by Sowmya Ramkumar</ref> == ਸਵਰਨ ਗੋਵਰੀ ਵ੍ਰਥਾ ਰੀਤੀ == ਇਸ ਦਿਨ ਵਿਆਹੁਤਾ ਔਰਤਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਜਾਂ ਚੁਸਤ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਜਲਗੌਰੀ ਜਾਂ ਅਰਸ਼ੀਨਾਦਗੌਰੀ ( [[ਹਲਦੀ]] ਦੀ ਬਣੀ ਗੋਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਮੂਰਤੀ ) ਦਾ 'ਸਥਾਪਨ' ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੋਰੀ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਜਾਈਆਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਖਰੀਦੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਮੰਤਪਾ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਕੇਲਾ|ਕੇਲੇ ਦੇ]] ਤਣੇ ਅਤੇ [[ਅੰਬ|ਅੰਬ ਦੇ]] ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੋਰੀ ਨੂੰ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਪਾਹ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਗੌਰੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਅਤੇ [[ਵ੍ਰਥਾ|ਵਰਠ]] ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਗੁੱਟ ਨਾਲ 'ਗੌਰੀਦਾਰਾ' (ਸੋਲਾਂ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਗਾ) ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਅਭਿਆਸ ਦੌਰਾਨ ਸੋਲਾਂ ਗੰਢਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦੀ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Ome |first=Hari |last2=HariOme |date=2016-08-04 |title=How to observe Swarna Gowri Vratha? • Hari Ome |url=https://www.hariome.com/how-to-observe-swarna-gowri-vratha/ |access-date=2019-08-29 |website=Hari Ome |language=en-US}}</ref><ref>{{Citation |title=Sri Swarnagowri Vrata {{!}} Pooja Vidhana in kannada by VEDA BRAHMA SHRI GANAPATHI SHASTRYGALU |url=https://www.youtube.com/watch?v=GaLbbRNAty0 |language=en |access-date=2019-08-29}}</ref> ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਬਾਗੀਨਾ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਰਠ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੰਜ ਬਾਗੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਬਾਗੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਰਸ਼ੀਨਾ (ਹਲਦੀ), [[ਕੁਮਕੁਮ]], ਕਾਲੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ, ਕਾਲੇ ਮਣਕੇ (ਮੰਗਲਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ), ਇੱਕ ਕੰਘੀ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ, ਬਾਲੇ ਬਿਚੋਲੇ, [[ਨਾਰੀਅਲ]], ਬਲਾਊਜ਼ ਪੀਸ, ਧਨੀਆ (ਅਨਾਜ), [[ਚਾਵਲ]], [[ਦਾਲ|ਤੂਰ ਦੀ ਦਾਲ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਕੇਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।, [[ਦਾਲ|ਹਰੀ ਦਾਲ]], ਕਣਕ ਜਾਂ ਰਵਾ ਅਤੇ [[ਗੁੜ|ਗੁੜ ਨੂੰ]] ਇੱਕ ਘਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੱਟੋ। ਬਾਗੀਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਮੋਰਾ (ਹਲਦੀ ਨਾਲ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਬਾਗ ਗੋਵਰੀ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਗੋਰੀ ਬਾਗਾਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":02">http://www.mantraaonline.com/wp-content/uploads/Puja/Gowri/Gowrieng.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161020145112/http://www.mantraaonline.com/wp-content/uploads/Puja/Gowri/Gowrieng.pdf |date=2016-10-20 }} Page 15 Puja Text – Sri S.A.Bhandarkar Transliterated by Sowmya Ramkumar</ref><ref>{{Cite web |last=Blog |first=Bangalore Press |date=2013-09-06 |title=Celebrate with Bangalore Press: How to observe Swarna Gowri Vratha? |url=https://bangalorepress.blogspot.com/2013/09/how-to-observe-swarna-gowri-vratha.html |access-date=2019-08-29 |website=Celebrate with Bangalore Press}}</ref> == ਗੌਰੀ ਹਬਦਾ ਮੰਗਲਾਦ੍ਰਵਿਆ == ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹੁਤਾ ਔਰਤ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾ (ਤਵਾਰੁ ਮਾਨਿਆਵਰੂ) ਪੂਜਾ<ref>{{Cite web |title=Hindu Temple of Central Illinois - 2005 Prana Prathista and Kumbhabhishekam |url=https://hinduheritage.wildapricot.org/page-44866 |access-date=2019-08-29 |website=hinduheritage.wildapricot.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20190829031949/https://hinduheritage.wildapricot.org/page-44866 |archive-date=2019-08-29 |url-status=dead}}</ref> (ਮੰਗਲਾਦ੍ਰਵਯ) ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮੰਗਲਦ੍ਰਵਯ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਪੈਸੇ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚੰਗਾ ਅਭਿਆਸ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਨਵ-ਵਿਆਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ (ਸੁਮੰਗਲੀਆਂ) ਨੂੰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਜੋੜੇ (ਜੋਥੇ) ਬਾਗੀਨਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਬਾਗੀਨਾ ਦੇਵੀ ਗੋਰੀ (ਗੌਰਮਾ) ਲਈ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਦਾਅਵਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥ " [[ਪੂਰਨ ਪੋਲੀ|ਬੇਲੇ ਹੋਲੀਗੇ" / "ਕਾਏ-ਹੋਲੀਗੇ]] ", " ਹੁੱਗੀ " / " ਚਿਤਰੰਨਾ " ਅਤੇ " [[ਭਾਜੀ|ਬਾਜੀ]] " ਹਨ। == ਫੋਟੋਆਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Gowri_Habba_-_Swarna_Gowri_Vratha.jpg|left|thumb|ਸਵਰਨ ਗੋਵਰੀ ਵ੍ਰਥਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:Gowri_Habba_Protocol_-_Giving_Arashina_and_Kumkuma.jpg|center|thumb|ਗੋਰੀ ਹੱਬਾ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ - ਅਰਸ਼ੀਨਾ ਅਤੇ ਕੁਮਕੁਮਾ ਦੇਣਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:Gowri_Baagna_Container.jpg|center|thumb|ਗੋਰੀ ਬਾਗ ਕੰਟੇਨਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Gowri_habba.jpg|center|thumb|ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਰੀ]] [[ਤਸਵੀਰ:Gowri_Baagna_contents_part_3.jpg|center|thumb|ਗੋਰੀ ਬਾਗ ਸਮੱਗਰੀ ਭਾਗ 3]] [[ਤਸਵੀਰ:Gowri_Baagna_contents_part_2.jpg|center|thumb|ਗੋਰੀ ਬਾਗ ਸਮੱਗਰੀ ਭਾਗ 2]] [[ਤਸਵੀਰ:Gowri_Baagna_contents_part_1.jpg|center|thumb|ਗੋਰੀ ਬਾਗ ਸਮੱਗਰੀ ਭਾਗ 1]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ]] swu1m2dl3morx2bvqfghefcnum6tzv8 0 160861 848358 753515 2026-09-29T11:48:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848358 wikitext text/x-wiki  {{Infobox tennis biography|name=ਜਾਫ਼ਰੀਨ ਸ਼ੇਕ|fullname=ਜਾਫ਼ਰੀਨ ਸ਼ੇਕ ਜ਼ਾਫਰੀਨ|birth_date={{birth date and age|df=yes|1997|09|07}}|birth_place=ਕੁਰਨੂਲ, [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]]|plays=ਸੱਜੂ|medaltemplates={{ਖੇਡ|ਮਹਿਲਾ [[ਟੈਨਿਸ]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[ਡੈਫਲੰਪਿਕਸ]]}} {{MedalBronze|2017 ਸੈਮਸਨ, ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼}}}} '''ਜਾਫ਼ਰੀਨ ਸ਼ੇਕ ਜਾਫ਼ਰੀਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Jafreen Shaik Jafreen;''' ਜਨਮ 7 ਸਤੰਬਰ 1997) ਇੱਕ ਬੋਲ਼ੀ ਭਾਰਤੀ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=ITF Profile of Jafreen Shaik |url=http://www.itftennis.com/procircuit/players/player/profile.aspx?playerid=100297829 |access-date=2018-02-03 |website=www.itftennis.com |archive-date=2018-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203181425/http://www.itftennis.com/procircuit/players/player/profile.aspx?playerid=100297829 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ 2013 ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਡੈਫਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Jafreen Shaik {{!}} Deaflympics |url=https://www.deaflympics.com/athletes/jafreen-shaik |access-date=2018-02-03 |website=www.deaflympics.com |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਸੇਖਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 2017 ਦੇ ਸਮਰ ਡੈਫਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/prithvi-sekhar-defies-odds-for-deaflympics-bronze/articleshow/59920055.cms|title=Prithvi Sekhar defies odds for Deaflympics bronze|last=Krishnan|first=Vivek|date=4 August 2017|work=The Times of India|access-date=5 November 2018}}</ref><ref>{{Cite web |title=Deaflympics 2017 Samsun |url=http://www.deaflympics2017.org/en/deaflympics-day-10-round-up-detay/270 |access-date=2018-02-03 |website=www.deaflympics2017.org |language=tr |archive-date=2018-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131023958/http://www.deaflympics2017.org/en/deaflympics-day-10-round-up-detay/270 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Prithvi Sekhar defies odds for Deaflympics bronze |url=https://article.wn.com/view/2017/08/04/Prithvi_Sekhar_defies_odds_for_Deaflympics_bronze/ |access-date=2018-02-03 |website=article.wn.com |language=en}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਜਾਫ਼ਰੀਨ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰਨ, [[ਸਾਨੀਆ ਮਿਰਜ਼ਾ]] ਦੁਆਰਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਲ਼ੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ,<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/jafreen-determined-to-scale-new-heights/article19055237.ece|title=Jafreen determined to scale new heights|last=Subrahmanyam|first=V. v|date=2017-06-15|work=The Hindu|access-date=2018-02-03|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203000000/http://www.thehindu.com/sport/other-sports/jafreen-determined-to-scale-new-heights/article19055237.ece|archive-date=2018-02-03|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 June 2017 |title=Jafreen to lead India in Deaf Olympics |url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Sports/2017-06-13/Jafreen-to-lead-India-in-Deaf-Olympics/306158 |access-date=2018-02-03 |website=The Hans India |language=en}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਾਨੀਆ ਮਿਰਜ਼ਾ ਟੈਨਿਸ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ।<ref>{{Cite web |last=Nellore |first=Sujayendra Krishna |title=The Incredible Shaik Jafreen {{!}} The Deaf International Tennis Star |url=https://www.stumagz.com/the-incredible-shaik-jafreen-the-deaf-international-tennis-star/?list_source=magz&list_type=all&list_id=team |access-date=2018-02-03 |website=www.stumagz.com |language=en-US |archive-date=2018-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203181145/https://www.stumagz.com/the-incredible-shaik-jafreen-the-deaf-international-tennis-star/?list_source=magz&list_type=all&list_id=team |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/140524/sports-tennis/article/ready-take-world|title=Shaik Jafreen is ready to take on the world|date=2014-05-25|work=www.deccanchronicle.com|access-date=2018-02-03|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ 2013 ਦੇ ਸਮਰ ਡੈਫਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡੈਫਲੰਪਿਕ ਦਿੱਖ ਵੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਸੇਖਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਡੈਬਿਊ ਡੈਫਲੰਪਿਕ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਮਗਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 2017 ਦੀਆਂ ਸਮਰ ਡੈਫਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਬਹੁ-ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ 46 ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਸਮਰ ਡੈਫਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਗਏ ਐਥਲੀਟਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title= |url=https://www.pressreader.com/india/the-hindu/20170725/282578788107366 |access-date=2018-02-03 |via=PressReader}}</ref> ਜਾਫ਼ਰੀਨ ਸ਼ੇਖ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਸੇਖਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 2017 ਸਮਰ ਡੈਫਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਟੈਨਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਡੈਫਲੰਪਿਕ ਤਮਗਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/bronze-for-prithvi-and-jafreen/article19374235.ece|title=Bronze for Prithvi and Jafreen|last=Bureau|first=Sports|date=2017-07-28|work=The Hindu|access-date=2018-02-03|last2=Bureau|first2=Sports|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/sports/tennis/030817/bringing-home-the-laurels.html|title=Bringing home the laurels|date=2017-08-03|work=www.deccanchronicle.com|access-date=2018-02-03|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997]] 8dwkdhrnkf98f92uyzwsksomwtw5rux 0 160868 848363 729631 2026-09-29T11:56:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848363 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਜਿਸਨਾ ਮੈਥਿਊ | image = Jisna Mathew gold medal 4x400 (cropped).jpg | caption = 2017 ਵਿੱਚ ਮੈਥਿਊ | full_name = | nickname = | birth_date = {{Birth date and age|1999|1|7|df=yes}} | birth_place = [[ਕੇਰਲ]], ਭਾਰਤ | height = 155 cm | weight = | country = {{flagcountry|ਭਾਰਤ}} | sport = ਟਰੈਕ ਐਂਡ ਫ਼ੀਲਡ | pb = | medaltemplates = | show-medals = | updated = | }} '''ਜਿਸਨਾ ਮੈਥਿਊ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Jisna Mathew;''' ਜਨਮ 7 ਜਨਵਰੀ 1999)<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/athletics/run-jisna-run/article19136761.ece|title=Run Jisna Run|work=The Hindu|access-date=21 July 2017|language=en}}</ref> [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦੌੜਾਕ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/running-with-the-best-16-year-old-jisna-holds-her-own/|title=Running with the best, 16-year-old Jisna Mathew holds her own|last=Koshie, Nihal|date=5 May 2015|work=[[The Indian Express]]|access-date=12 August 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/jisna-mathew-another-star-rises-from-ushas-stable/article7199922.ece/|title=Jisna Mathew — Another star rises from Usha's stable|last=P. K. Kumar, Ajith|date=13 May 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=12 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20221122112630/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/jisna-mathew-another-star-rises-from-ushas-stable/article7199922.ece|archive-date=22 ਨਵੰਬਰ 2022|url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ [[ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ|ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੀਓ]], [[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ]] ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2016 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/jisna-mathew-profile-india-400m-relay-medal-records-2948347/|title=Jisna Mathew Profile: Women's 4x400m Relay|last=Express Web Desk|date=1 August 2016|work=[[The Indian Express]]|access-date=12 August 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/A-Perfectionist-Who-chases-time/2014/12/24/article2585514.ece/|title=A Perfectionist Who chases time|last=Rajan, Adwaidh|date=24 December 2014|work=[[The Indian Express]]|access-date=12 August 2016|archive-date=16 ਨਵੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151116154442/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/A-Perfectionist-Who-chases-time/2014/12/24/article2585514.ece|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ 2015 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਯੂਥ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ 2015 ਏਸ਼ੀਅਨ ਯੂਥ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ [[400 ਮੀਟਰ ਦੌੜ|400 ਮੀਟਰ]] ਲਈ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਵੀ ਜਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ 2016 ਏਸ਼ੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ [[400 ਮੀਟਰ ਦੌੜ|400m]] ਅਤੇ 4×400m ਲਈ ਦੋ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਵੀ ਜਿੱਤੇ। ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2018 ਏਸ਼ੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਗਮੇ [[400 ਮੀਟਰ ਦੌੜ|400m]] ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ, 4×400m ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ [[200 ਮੀਟਰ ਦੌੜ|200m]] ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 400 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ [[ਭੁਬਨੇਸ਼ਵਰ|ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ]] ਵਿੱਚ 2017 ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੇਬਾਸ਼੍ਰੀ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ, [[ਐਮ. ਆਰ. ਪੂਵੰਮਾ|ਐਮਆਰ ਪੂਵੰਮਾ]] ਅਤੇ [[ਨਿਰਮਲਾ ਸ਼ਿਓਰਾਨ|ਨਿਰਮਲਾ ਸ਼ਿਓਰਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਜੇਤੂ 4x400 ਮੀਟਰ ਰਿਲੇਅ ਟੀਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 7ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ ਅਤੇ 2019 ਵਿਸ਼ਵ ਐਥਲੈਟਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 4×400 ਮੀਟਰ ਮਿਕਸਡ ਰਿਲੇਅ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਟੋਕੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IAAF|295855}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਲੰਪਿਕ ਅਥਲੀਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1999]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 2uj05bjj1rhdexs0bpv0fd1hok02wqj 0 160869 848291 819597 2026-09-29T07:35:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848291 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਕੰਚਨਮਾਲਾ ਪਾਂਡੇ | image = | caption = | birth_name = ਕੰਚਨਮਾਲਾ ਪਾਂਡੇ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1990|12|31}} | birth_place = ਅਮਰਾਵਤੀ, [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] | height = | weight = | country = ਭਾਰਤ | sport = ਤੈਰਾਕੀ (ਖੇਡ) | position = ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ 2017 ਆਈਪੀਸੀ ਪੈਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸਿਟੀ | disability = ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣ | disability_class = S11, SB11, SM11 | event = ਬ੍ਰੈਸਟਸਟ੍ਰੋਕ, ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ, ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੇਡਲੇ | highestranking = | medaltemplates = }} '''ਕੰਚਨਮਾਲਾ ਡੀ ਪਾਂਡੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Kanchanmala D Pande''') ਇੱਕ ਨੇਤਰਹੀਣ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਤੈਰਾਕ ਹੈ।<ref>http://presidentofindia.nic.in/sp181113.html? {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140506113017/http://presidentofindia.nic.in/sp181113.html|date=6 May 2014}}</ref><ref>[http://www.chinadaily.com.cn/sports/Guangzhouparagames/2010-12/14/content_11700479.htm Indian blind swimmer Kanchan Mala D Pande]</ref> ਉਸਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਈ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਡਲ ਗਿਣਤੀ 120 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 115 ਸੋਨੇ, 4 ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ 1 ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੇ ਤੈਰਾਕਾਂ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="autogenerated1">[https://www.youtube.com/watch?v=JlaAqlT9R9E Nazar Ya Nazariya Episode 10 Sports & Recreation - YouTube]</ref> ਪਾਂਡੇ ਨੇ 11 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿਖੇ 2017 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ,<ref>{{Cite web |title=Home Page |url=http://melbourne2006.com.au/Participants/Participants?ID=106091 |access-date=2023-04-03 |archive-date=2006-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060830150913/http://melbourne2006.com.au/Participants/Participants?ID=106091 |url-status=dead }}</ref> 2006 ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ,<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/.../article3054348.ece?|title=Rich hauls by Indians|date=29 November 2006|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508062817/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/.../article3054348.ece|archive-date=8 ਮਈ 2014|access-date=3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|url-status=dead}}</ref> ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿਖੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ|ਫੇਸਪਿਕ]] ਖੇਡਾਂ 2006, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾ-ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ 2010, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਹੋਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੱਧਰ 'ਤੇ<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=leJOqO2-zUs Nazar Ya Nazariya Episode 10 Sports & Recreation Short Version with Subtitle - YouTube]</ref> ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੋਨ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਣੇਪਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੈਰਾ ਖੇਡਾਂ ਸਮੇਤ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਜਮਾਤ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। == ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਕੰਚਨਮਾਲਾ ਨੂੰ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ: 1. NCPEDP-Mindtree ਸਪੈਸ਼ਲ ਜਿਊਰੀ ਹੈਲਨ ਕੈਲਰ ਅਵਾਰਡ 2021। 2. ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਂਕਈਆ ਨਾਇਡੂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ 3 ਦਸੰਬਰ 2018 ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਖੇਡ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਅਪਾਹਜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ। 3. ਸਿਪਰਾ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ "ਦਿ ਲਾਈਟ ਇਨ ਏ ਡਿਫਰੈਂਟ ਵਿਜ਼ਨ ਆਫ ਲਾਈਫ" ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ{{ISBN|9789381523629}} 4. ਸਕੋਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ 'ਨਜ਼ਰ ਯਾ ਨਜ਼ਰੀਆ' ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਲੀ-ਸੀਰੀਅਲ, ਅਤੇ 'ਯੇ ਹੈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਾ ਕਾਰਵਾਂ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 5. 10 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਆਈ.ਬੀ.ਐੱਸ.ਏ. (ਇੰਡੀਅਨ ਬਲਾਈਂਡ ਸਪੋਰਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ "ਉਤਮ ਸਪੋਰਟਸਮੈਨ ਸਪੈਸ਼ਲ ਅਵਾਰਡ" ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 6।" ASPIRE ਟੇਲੈਂਟ ਅਵਾਰਡ 2009" 27 ਅਗਸਤ 2009 ਨੂੰ ਗੁੜਗਾਓਂ (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ) ਵਿਖੇ HRD ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 7. ਏਕਲਵਯ ਕ੍ਰਿਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 2008, ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਜਮੀਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ) 2 ਅਗਸਤ 2009 ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 8।" ਨੀਲਮ ਕੰਗਾ ਅਵਾਰਡ 2009" 19 ਜਨਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਛਗਨ ਭੁਜਬਲ ਦੁਆਰਾ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 9. ਕ੍ਰਿਦਾ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ 2006, ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਅਮਰਾਵਤੀ ਨਗਰ ਨਿਗਮ, ਅਮਰਾਵਤੀ ਦੁਆਰਾ 29 ਮਾਰਚ 2006 ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 10. ਆਸ਼ਾ ਜਗਤਿਕ ਕਰਤੂਤਵਾਨ ਮਹਿਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 2005, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟਰੀਹੀਥ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਮੁੰਬਈ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 11. ਮਾਰਚ 2004 'ਪਰਖ ਖੇਲ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਪਾਰਖ ਸਮਾਜ ਕਲਿਆਣ ਸੰਸਥਾ, ਨਾਗਪੁਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 12. 26 ਜਨਵਰੀ 2003 ਵਿਲਾਸਰਾਓ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪਾਟਿਲ, ਮੰਤਰੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪਲਕ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] d7a4rqqyrbkg9wp2yqj71wp4s527os9 0 160870 848264 660925 2026-09-29T05:51:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848264 wikitext text/x-wiki {{MedalTableTop}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalSport|ਔਰਤਾਂ ਦੀ [[ਕਬੱਡੀ]]}} {{MedalCompetition|[[ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]]}} {{MedalGold|2014 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਬੱਡੀ|ਟੀਮ}} {{MedalBottom}}'''ਕਿਸ਼ੋਰ ਦਿਲੀਪ ਸ਼ਿੰਦੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Kishore Dilip Shinde''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਕਬੱਡੀ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਇਨਚਨ|ਇੰਚੀਓਨ]] ਵਿੱਚ 2014 ਵਿੱਚ [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਏਸ਼ੀਅਨ]] ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਬੱਡੀ ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2014-2015 ਲਈ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਿਵ ਛਤਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਡ ਖਿਡਾਰੀ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰੋ ਕਬੱਡੀ ਲੀਗ|ਪ੍ਰੋ ਕਬੱਡੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਹਿਲਾ ਕਬੱਡੀ ਲੀਗ ਮਹਿਲਾ ਕਬੱਡੀ ਚੈਲੇਂਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਟੀਮ ਫਾਇਰ ਬਰਡਜ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਬੱਡੀ ਸਟਾਰ [[ਮਮਤਾ ਪੂਜਾਰੀ|ਮਮਤਾ ਪੁਜਾਰੀ]] (ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ) ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਾਇਰ ਬਰਡਜ਼ ਤੇਜਸਵਿਨੀ ਬਾਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਟੌਰਮ ਕਵੀਨਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਏ। ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਸ਼ਿੰਦੇ 15 ਸਫਲ ਟੈਕਲ ਪੁਆਇੰਟਾਂ ਨਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਨੰਬਰ 1 ਡਿਫੈਂਡਰ ਸੀ।<ref name="The Hindu - 29Nov2010 - Kerala still in celebratory mood after Asiad impression">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/11/29/stories/2010112955731600.htm|title=Kerala still in celebratory mood after Asiad impression|last=Vinod|first=A.|date=Nov 29, 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=15 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110402085824/http://www.hindu.com/2010/11/29/stories/2010112955731600.htm|archive-date=April 2, 2011|publisher=[[The Hindu Group]]}}</ref><ref name="The Hindu - 08Jan2011 - January 8, 2011">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1064839.ece|title=Colourful start to district youth fete|date=January 8, 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=15 December 2012|publisher=[[The Hindu Group]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221171542/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Colourful-start-to-district-youth-fete/article15510892.ece|archive-date=21 ਦਸੰਬਰ 2019|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 8fpc8ayxrcjlgivcp9umqniex60m45k 0 160875 848234 660949 2026-09-29T03:53:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848234 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਐੱਮ. ਏ. ਪ੍ਰਜੂਸ਼ਾ | image = XIX Commonwealth Games-2010 Delhi (Women’s) Athletics Long JumpPrajusha Maliakkal of India (Silver), during the medal presentation ceremony (cropped).jpg | image_size = | caption = 2010 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਪ੍ਰਜੂਸ਼ਾਤ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ | full_name = ਮਲਿਆਕਲ ਏ ਪ੍ਰਜੁਸ਼ਾ | nickname = | nationality = ਭਾਰਤੀ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1987|5|20}} | birth_place = ਅੰਬਾਜ਼ਕਦ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਕੇਰਲ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = | death_place = | height = | weight = | country = {{flagcountry|ਭਾਰਤ}} | sport = ਟਰੈਕ ਐਂਡ ਫ਼ੀਲਡ | event = ਲੰਮੀ ਛਾਲ, ਤੀਹਰੀ ਛਾਲ | club = | team = | turnedpro = | retired = | coaching = | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | highestranking = | pb = | medaltemplates = | show-medals = | updated = }} '''ਮਲਿਆਖਲ ਐਂਥਨੀ ਪ੍ਰਜੁਸ਼ਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Maliakhal Anthony Prajusha;''' ਜਨਮ 20 ਮਈ 1987) [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫ਼ੀਲਡ|ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ]] ਐਥਲੀਟ ਹੈ, ਜੋ [[ਲੰਮੀ ਛਾਲ|ਲੰਬੀ ਛਾਲ]] ਅਤੇ ਤੀਹਰੀ ਛਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 13.72 ਮੀਟਰ ਦੇ ਮਾਰਕ ਨਾਲ ਤੀਹਰੀ ਛਾਲ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਓਖਾ ਜੌਨੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਚਾਰ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਤੋੜਿਆ।<ref name="yahoo_oct10">{{Cite news|url=http://in.news.yahoo.com/48/20101009/1252/tsp-prajusha-jumps-to-national-mark-agon_1.html|title=Prajusha jumps to national mark, agony for Mayookha|date=9 October 2010|access-date=9 October 2010|publisher=[[Yahoo! News]]}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਪ੍ਰਜੁਸ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਮਈ 1987 ਨੂੰ [[ਕੇਰਲਾ]] ਰਾਜ, [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤ੍ਰਿਸੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="sportstar">{{Cite news|title=Setting great goals|date=30 May 2009|publisher=[[Sportstar]]}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਤੀਹਰੀ ਛਾਲ ਲਈ ਪ੍ਰਜੁਸ਼ਾ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸਕੋਰ 13.72 ਮੀਟਰ ਹੈ। 8 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਨੂੰ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2010|2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ {{Convert|18|cm|0|abbr=on}} ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਯੂਖਾ ਜੌਨੀ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਤੋੜਿਆ। [[ਲੰਮੀ ਛਾਲ|ਲੰਬੀ ਛਾਲ]] ਲਈ ਉਸਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸਕੋਰ 6.55 ਹੈ&nbsp;5 ਜੂਨ 2010 ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਇੰਡੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੈਂਗਲੁਰੂ]] ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="hindu_june10">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/athletics/article447727.ece|title=Maheswary wins triple jump gold|date=5 June 2010|work=The Hindu|access-date=9 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100902053832/http://www.thehindu.com/sport/athletics/article447727.ece|archive-date=2 ਸਤੰਬਰ 2010|url-status=dead}}</ref> ਪ੍ਰਜੁਸ਼ਾ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਪੋਰਟਸ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (SAI) ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੇ ਕੋਚ, ਐੱਮ.ਏ. ਜਾਰਜ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਪੋਰਟਸ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਕੋਚ ਐੱਮ.ਏ. ਜਾਰਜ ਦੇ ਅਧੀਨ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ == ਉਹ 6.50 ਮੀਟਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੌਥੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। [[ਅੰਜੂ ਬੌਬੀ ਜਾਰਜ]] (6.83m), [[ਜੇ. ਜੇ. ਸ਼ੋਭਾ|ਜੇਜੇ ਸ਼ੋਭਾ]] (6.66m), ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਿਲਾ ਅਯੱਪਾ ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/73639/prajusha-pockets-long-jump-title.html|title=Prajusha pockets long jump title|date=5 June 2010|work=[[Deccan Herald]]|access-date=9 October 2010}}</ref> [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2010|2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਜੁਸ਼ਾ ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਵਿੱਚ [[ਚਾਂਦੀ|ਚਾਂਦੀ ਦਾ]] ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 56tv05hx1hc4uajhi8c3iayujfu5rft 0 160986 848259 661311 2026-09-29T05:37:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848259 wikitext text/x-wiki  {{Infobox recurring event|name=ਕਾਵੇਰੀ ਮਹਾ ਪੁਸ਼ਕਰਮ|native_name=|native_name_lang=|logo=|logo_alt=|logo_caption=|logo_size=100px|image=File:Trichy_Kaveri_Rail_Bridge.jpg|image_size=200px|alt=|caption=ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀ, ਤ੍ਰਿਚੀ|status=ਮਨਾਈ ਗਈ|genre=[[ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ]]|begins=|ends=|frequency=ਹਰ 12 ਸਾਲ (144 ਸਾਲ ਮਹਾ ਪੁਸ਼ਕਰਮ)|venue={{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; <!--Hides borders and improves row spacing--> |title=List of Major [[Ghats]] |1=[[Srirangam]]|2=[[Mayiladuthurai]]}}|location=[[ਕਾਵੇਰੀ]] ਨਦੀ|coordinates=|country=[[ਭਾਰਤ]]|first=|founder_name=|last=12–23 ਸਤੰਬਰ 2017|prev=|next=in 2161|participants=|attendance=|capacity=|area=[[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]]|budget=|activity=[[ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ]] ਡੁਬਕੀ|leader_name=|patron=|organised=<!-- "organized=" also works -->|people=|member=|website=|footnotes=}} [[ਤਸਵੀਰ:Major_Rivers_in_India.jpg|right|thumb|126x126px| [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ|ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ]] ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੁਆਰਾ ਦਰਿਆ ਦਾ ਕੋਰਸ]] '''ਕਾਵੇਰੀ ਪੁਸ਼ਕਰਮ''' [[ਕਵੇਰੀ ਦਰਿਆ|ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 12 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Sunrise_Cauvery.jpg|thumb| ਥੁਲਾ ਘਾਟ-ਕਾਵੇਰੀ ਮਾਇਲਾਦੁਥੁਰਾਈ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨਾ]] == ਮਾਇਲਾਦੁਥੁਰਾਈ == ਮੇਇਲਾਦੁਥੁਰਾਈ (ਮਾਇਲ-ਆਦੁਮ-ਥੁਰਾਈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਮੋਰ ਨੱਚਦਾ ਹੈ") ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਨਾਗਾਪੱਟੀਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੇਨਈ ਤੋਂ 281 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (175 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮਯੀਲਾਦੁਥੁਰਾਈ ਮਯੂਰਾਨਾਥਸਵਾਮੀ ਮੰਦਿਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ੈਵ ਧਰਮ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਪਰਿਮਾਲਾ ਰੰਗਨਾਥਰ ਮੰਦਿਰ, 108 ਦਿਵਿਆ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ। ਮਹਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰਮ 12 ਸਤੰਬਰ - 24 ਸਤੰਬਰ 2017 ਤੱਕ ਮੇਇਲਾਦੁਥੁਰਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਰਚਨਾ 144 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪਵਿੱਤਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਥੂਲਾ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੇਦ ਪਰਾਯਣਮ, ਹੋਮਮ, ਮਹਾਂ ਯਗਨਾਮ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਗੀਤ, ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨਾਚ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਭਾਸ਼ਣ, ਅੰਨਧਾਨਮ, ਅਤੇ ਪਿਥਰੂ ਥਰਪਨਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੰਕਰੀਟ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਰੇਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਟੈਂਕ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਂਚੀ ਆਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਠ ਮੁਖੀ ਮਾਇਲਦੁਥੁਰਾਈ ਵਿਖੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਏ ਹਨ।<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/mayiladuthurai-ready-for-cauvery-maha-pushkaram/article19656872.ece Mayiladuthurai ready for Cauvery Maha Pushkaram, The Hindu, 11 September 2017]</ref><ref>[http://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/cauvery-maha-pushkaram-devotees-take-holy-dip/article19674955.ece Cauvery Maha Pushkaram: devotees take holy dip, The Hindu, 13 September 2017]</ref> == ਹੋਰ ਸਥਾਨ == ਮੇਇਲਾਦੁਥੁਰਾਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤਿਉਹਾਰ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਮ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref> [http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/srirangam-gets-ready-for-maha-pushkaram/article19656871.ece, Srirangam gets ready for Maha Pushkaram, The Hindu, 11 September 2017]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/festivities-begin-in-srirangam/article19674284.ece, |title=Festivities begin in Srirangam, The Hindu, 13 September 2017 |access-date=4 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406105410/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/festivities-begin-in-srirangam/article19674284.ece |archive-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਤਲਕਾਵੇਰੀ, ਹੋਗੇਨੱਕਲ, ਭਵਾਨੀ ਕੂਦੁਥੁਰਾਈ, ਮੇਟੂਰ, ਕੋਡੂਮੁਡੀ, ਕੋਕਰਯਾਨਪੇੱਟਈ, ਤਿਰੂਚੇਨਗੋਡ, ਕਰੂਰ, ਪਰਾਮਾਥੀ ਵੇਲੂਰ, ਤਿਰੂਏਂਗੋਇਮਲਾਈ, ਨੇਰੂਰ, ਕੁਲਿਥਲਾਈ, ਥੀਰੁਪਰਾਇਥੁਰਾਈਕੱਟੁਰਾਈ, ਥੀਰੁਪਰਾਥੁਰਾਈਕੱਟੁਰਾਈ, ਥੀਰੁਪਰਾਥੁਰਾਈਕੱਟੁਰਾਈ, ਗ੍ਰਾਂਡੂਪੱਲੀਕਾਟੁਰਾਈ, ਥੀਰੁਪਰਾਥੁਰਾਈ, ਕੂਲੀਥਲਈ, ਤੀਰੁਚੇਨਗੋਡੇ ਵਿਖੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵੀ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref> [http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/cauvery-maha-pushkaram-begins-today/article19666868.ece Cauvery Maha Pushkaram begins today, The Hindu, 12 September 2017]</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ]] * [[ਗੋਦਾਵਰੀ ਮਹਾ ਪੁਸ਼ਕਰਮ|ਗੋਦਾਵਰੀ ਪੁਸ਼ਕਰਮ]] * ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪੁਸ਼ਕਰਮ * [[ਪੁਸ਼ਕਰਮ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.myoksha.com/kaveri-pushkaralu-2017/ ਕਾਵੇਰੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਮੁਫਤ ਹੈਲਪਲਾਈਨ] * [https://www.quora.com/In-which-place-will-Kaveri-Pushkaram-be-held ਕਾਵੇਰੀ ਪੁਸ਼ਕਰਮ ਕਿਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੋਵੇਗੀ?] [https://www.quora.com/In-which-place-will-Kaveri-Pushkaram-be-held ਕੋਰਾ, 23 ਜੁਲਾਈ 2017] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ]] 479cipbr16rlulmsgek7cet2vn2cl8h 0 161190 848341 662272 2026-09-29T10:56:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848341 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜਨਾਨੀ | image = Janani_Iyer_2019.jpg | image_size = | alt = ਜਨਾਨੀ | caption = 2019 ਵਿੱਚ ਜਨਾਨੀ | birth_name = | birth_date = | birth_place = ਕਾਥੀਵੱਕਮ, [[ਮਦਰਾਸ]], [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ (ਅਜੋਕੇ [[ਚੇਨਈ]]) | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2011-ਮੌਜੂਦ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਜਨਾਨੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Janani;''' ਪਹਿਲਾਂ '''ਜਨਾਨੀ ਅਈਅਰ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/etcetera-a-steady-climb-up/article4911912.ece|title=Etcetera: A steady climb up|last=Nikhil Raghavan|date=13 July 2013|work=The Hindu|access-date=30 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140103230847/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/etcetera-a-steady-climb-up/article4911912.ece|archive-date=3 ਜਨਵਰੀ 2014|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ''ਅਵਾਨ ਇਵਾਨ'' (2011) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਿਨੇਮਿਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-25/news-interviews/28633206_1_bala-sir-avan-ivan-janani-iyer|title=I'm God's favourite child: Janani Iyer|date=25 February 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=1 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928111728/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-25/news-interviews/28633206_1_bala-sir-avan-ivan-janani-iyer|archive-date=28 September 2013}}</ref> ''ਥੀਗਿਡੀ'' (2014) ਅਤੇ ''7ਵਾਂ ਦਿਨ'' (2014) ਸਮੇਤ ਉਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਹਨ ।<ref>{{Cite web |title=An interview with Thegidi, Avan Ivan actress Janani Iyer |url=http://www.behindwoods.com/tamil-actress/an-interview-with-thegidi-avan-ivan-actress-janani-iyer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715001523/http://www.behindwoods.com/tamil-actress/an-interview-with-thegidi-avan-ivan-actress-janani-iyer.html |archive-date=15 July 2018 |access-date=21 April 2019 |website=behindwoods.com}}</ref> ਉਹ 2018 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਤਮਿਲ 2'' ਦੀ ਤੀਜੀ ਰਨਰ ਅੱਪ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਜਨਨੀ ਅਈਅਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਚੇਨਈ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ ਕਾਥੀਵੱਕਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਡੀਏਵੀ ਗੋਪਾਲਪੁਰਮ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਵੀਥਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ, [[ਚੇਨਈ]] ਤੋਂ ਬੀਈ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref name="Bala's nmil heroine!">{{Cite web |date=31 January 2010 |title=Bala's new Tamil heroine! |url=http://sify.com/movies/tamil/fullstory.php?id=14929562 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100203205152/http://sify.com/movies/tamil/fullstory.php?id=14929562 |archive-date=3 February 2010 |access-date=2 February 2010 |website=[[Sify]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 February 2010 |title=Janani Iyer- Bala's new heroine |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/54271.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130715071922/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/54271.html |archive-date=15 July 2013 |access-date=13 May 2013 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗਰੈਜੂਏਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਵੋਲੋਂਗੋਂਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਸੀਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਵਾਨ ਇਵਾਨ ਦੀ ਕਾਸਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/luck-by-chance/article3436325.ece|title=Luck by chance|last=Rangarajan|first=Malathi|date=19 May 2012|work=The Hindu|access-date=21 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119004651/https://www.thehindu.com/features/cinema/luck-by-chance/article3436325.ece|archive-date=19 ਜਨਵਰੀ 2022|url-status=dead}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਜਾਤ|ਜਾਤੀ]] ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਅਈਅਰ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Now, Janani Iyer changes her name - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/now-janani-iyer-changes-her-name/articleshow/39124393.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ਫਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable" |+ਕੁੰਜੀ | style="background:#ffc;" | | ਉਹਨਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ |} {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ(ਜ਼) ! scope="col" | ਭਾਸ਼ਾ(ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ) ! class="unsortable" scope="col" | ਨੋਟਸ ! class="unsortable" scope="col" | |- | 2009 | ''ਥਿਰੁ ਥਿਰੁ ਠਰੁ ਠਰੁ'' | ਵਪਾਰਕ ਮਾਡਲ | rowspan="4" | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] | ਗੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਭੂਮਿਕਾ | |- | 2010 | ''ਵਿਨੈਤਾਨਦੀ ਵਰੁਵਾਯਾ'' | ਕੇਐਸ ਰਵੀਕੁਮਾਰ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | ਗੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਭੂਮਿਕਾ | |- | 2011 | ''ਅਵਾਨ ਇਵਾਨ'' | ਬੇਬੀ | | |- | 2012 | ''ਪੈਗਨ'' | ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ | | |- | 2013 | ''3 ਬਿੰਦੀਆਂ'' | ਲਕਸ਼ਮੀ | [[ਮਲਿਆਲਮ]] | | <ref>{{Cite web |title=Janani Iyer in 'Three Dots' |url=http://www.sify.com/movies/janani-iyer-in-three-dots-news-malayalam-mk2tR9hgiid.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121030030903/http://www.sify.com/movies/janani-iyer-in-three-dots-news-malayalam-mk2tR9hgiid.html |archive-date=30 October 2012 |access-date=24 January 2013 |website=Sify}}</ref> |- | rowspan="4" | 2014 | ''ਥੀਗੀ'' | ਮਧੁਸ਼੍ਰੀ | ਤਾਮਿਲ | | <ref>{{Cite web |date=12 November 2013 |title=Ashok Selvan and Janani Iyer starrer Thegidi has been wrapped up |url=http://behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-13/ashok-selvan-and-janani-iyer-starrer-thegidi-has-been-wrapped-up.html |access-date=30 May 2014 |website=Behindwoods.com}}</ref> |- |''7th ਡੇ'' | ਜੈਸੀ | rowspan="5" | ਮਲਿਆਲਮ | | |- | ''ਮੋਸਾਈਲੇ ਕੁਥੀਰਾ ਮੀਨੂਕਾਲ'' | ਦੀਨਾ | | |- | ''ਕੂਠਾਰਾ'' | ਨੂਰਾ | | |- | rowspan="2" | 2016 | ''ਇਥੂ ਠਾਂਡਾ ਪੁਲਿਸ'' | ਨਿਆ ਮੇਨਨ | | <ref name="indiatimes1">{{Cite web |date=29 June 2014 |title=Janani Iyer all set to romance Asif, again! |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/Janani-Iyer-all-set-to-romance-Asif-again/articleshow/37391880.cms |access-date=9 April 2015 |website=The Times of India}}</ref> |- | ''ਮਾ ਚੂ ਕਾ'' | ਨਿਵੇਦਿਤਾ ਹਾਰਨ | | <ref>{{Cite web |date=8 June 2017 |title=Janani Iyer back with a bold role |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/080617/back-with-a-bold-role.html |website=Deccan Chronicle}}</ref> |- | rowspan="3" | 2017 | ''ਅਧੇ ਕੰਗਲ'' | ਸਾਧਨਾ | rowspan="11" | ਤਾਮਿਲ | | |- |''ਮੁਪਰਿਮਾਨਮ'' | ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ | ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ | |- | ''ਗੁਬਾਰਾ'' | ਸ਼ੇਨਬਾਗਵੱਲੀ | | |- |2018 | ''ਵਿਧਿ ਮਧਿ ਉਲਟਾ'' | ਦਿਵਿਆ | "ਉਨ ਨੇਰੂਕਮ (ਸ਼ਿਮਰ ਮਿਕਸ)" ਲਈ ਵੀ ਗਾਇਕ | <ref>{{Cite web |title=Rameez Raja, Janani Iyer team up for a dark comedy - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Rameez-Raja-Janani-Iyer-team-up-for-a-dark-comedy/articleshow/50452667.cms |website=The Times of India}}</ref> |- | 2019 | ''ਧਰਮਪ੍ਰਭੂ'' | ਵੈਸ਼ਨਵੀ | ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ | <ref>{{Cite web |title=Janani Iyer to play a cameo in Dharmaprabhu |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/feb/12/janani-iyer-to-play-a-cameo-in-dharmaprabhu-10080.html |website=[[Cinema Express]]}}</ref> |- | rowspan="2" | 2022 | ''ਕੂਰਮਨ'' | ਸਟੈਲਾ | | <ref>{{Cite web |title=Koorman Movie Review: Koorman is an amateurish crime thriller |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/koorman/movie-review/89483880.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210160051/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/koorman/movie-review/89483880.cms |archive-date=10 February 2022 |website=The Times of India}}</ref> |- | ''ਵੇਜ਼ਮ'' | ਪ੍ਰੀਤੀ | | <ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/bigg-boss-janani-iyer-to-romance-ashok-selvan-again-1438199-2019-01-24|title=Bigg Boss Janani Iyer to romance Ashok Selvan again|work=India Today|access-date=21 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190201132749/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/bigg-boss-janani-iyer-to-romance-ashok-selvan-again-1438199-2019-01-24|archive-date=1 February 2019|agency=Ist}}</ref> |- | rowspan="4" | 2023 | ''ਬਘੀਰਾ'' | ਰਿਨੂ | | <ref>{{Cite web |title=I play a modern girl from Hyderabad in Bagheera: Janani - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/i-play-a-modern-girl-from-hyderabad-in-bagheera-janani/articleshow/81103637.cms |website=The Times of India}}</ref> |- | style="background:#FFFFCC;" | ''ਥੋਲੈਕਾਚੀ'' | |ਸਮਾਪਤੀ ਵਿੱਚ <br />ਦੇਰੀ ਹੋਈ |- | style="background:#FFFFCC;" | ''ਯਾਕੈ ਥਿਰੀ'' | | ਫਿਲਮਾਂਕਣ |<ref>{{Cite web |date=4 January 2021 |title=Bharath, Janani Iyer rom-com titled Yaakai Thiri |url=https://www.dtnext.in/News/Cinema/2021/01/04004939/1269623/Bharath-Janani-Iyer-romcom-titled-Yaakai-Thiri.vpf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104010104/https://www.dtnext.in/News/Cinema/2021/01/04004939/1269623/Bharath-Janani-Iyer-romcom-titled-Yaakai-Thiri.vpf |archive-date=4 January 2021 |website=dtNext.in}}</ref> |- | style="background:#FFFFCC;" | ''ਮੁਨਾਰਿਵਾਨ'' | | ਫਿਲਮਾਂਕਣ |<ref>{{Cite web |date=25 February 2021 |title=Bharath signs a psychological thriller movie next! - Tamil News |url=https://www.indiaglitz.com/bharath-next-psychological-thriller-movie-details-revealed-tamil-news-281171 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> |- |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] g9nvqgn7enra1x1c7j2gxxodmpnkua8 0 161959 848129 732471 2026-09-28T19:11:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848129 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਰਚਨਾ ਕਵੀ | image = Archana_kavi.jpg | image_size = | caption = 2010 ਵਿੱਚ ਅਰਚਨਾ ਕਵੀ | other_names = | birth_name = ਅਰਚਨਾ ਜੋਸ ਕਵੀ | birth_date = {{Birth date and age|1990|01|04|df=yes}} | birth_place = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ | nationality = | occupation = {{hlist|ਅਭਿਨੇਤਰੀ|ਯੂ ਟਿਊਬਰ}} | years_active = 2009–ਮੌਜੂਦ }} [[Category:Articles with hCards]] [[Category:No local image but image on Wikidata]] '''ਅਰਚਨਾ ਜੋਸ ਕਵੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Archana Jose Kavi;''' ਜਨਮ 4 ਜਨਵਰੀ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, YouTuber ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Manorama Online &#124; Lifestyle &#124; Models & Celebrities &#124; |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=13877935&programId=7940954&channelId=-1073751665&BV_ID=@@@&tabId=8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203035953/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=13877935&programId=7940954&channelId=-1073751665&BV_ID=@@@&tabId=8 |archive-date=3 December 2013 |access-date=28 November 2013}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਐਮ ਟੀ ਵਾਸੂਦੇਵ ਨਾਇਰ|ਐਮਟੀ ਵਾਸੂਦੇਵਨ ਨਾਇਰ]] ਦੁਆਰਾ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਅਤੇ ਲਾਲ ਜੋਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫਿਲਮ ''ਨੀਲਥਾਮਾਰਾ'' (2009) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=johnsonrichards |date=25 June 2012 |title=Archana Kavi:"I AM BLESSED" &#124; Kochi Cochin News |url=http://www.cochinsquare.com/archana-kavii-am-blessed/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091212001800/http://www.cochinsquare.com/archana-kavii-am-blessed/ |archive-date=12 December 2009 |access-date=12 July 2012 |publisher=Cochinsquare.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/going-native/article54576.ece|title=Going native|date=25 November 2009|work=The Hindu|access-date=10 June 2013|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203212654/http://www.thehindu.com/features/cinema/going-native/article54576.ece|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013|url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਫਲ ''ਨੀਲਥਾਮਾਰਾ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਿਨੇਮਿਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੰਜੀਮਾਲੂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਇਰ ਥਾਰਵਾਡੂ (ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਘਰ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਕਰਾਣੀ ਸੀ ਜੋ ਘਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮਾਲਕ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name="indiatimes2">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-10/news-interviews/28281931_1_tamil-film-characters|title=Archana Kavi gets bold|last=Sreedhar Pillai, TNN|date=10 July 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104021429/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-10/news-interviews/28281931_1_tamil-film-characters|archive-date=4 November 2012}}</ref> ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਾਲ ਜੋਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਹੈ"।<ref name="newindianexpress1">{{Cite news|url=http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article149313.ece|title=Archana acting like a 'naadan' girl|last=Sebastian|first=Shevlin|work=The New Indian Express|access-date=14 October 2013|archive-date=23 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023133742/http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article149313.ece|url-status=dead}}</ref> ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਉੱਦਮ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ''<nowiki/>'ਮਮੀ ਐਂਡ ਮੀ''' ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਜਵੇਲ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="hindu2">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2010/05/21/stories/2010052150910100.htm|title=Friday Review Thiruvananthapuram : Goodbye and hello|date=21 May 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20100526050513/http://www.hindu.com/fr/2010/05/21/stories/2010052150910100.htm|archive-date=26 May 2010|location=Chennai, India}}</ref> ਅਰਚਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਵੇਲ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ "ਅਸਲ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ" ਸੀ। ਪਰ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ''ਬੈਸਟ ਆਫ ਲੱਕ'' ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ''ਨੀਲਥਮਾਰਾ'' ਦੇ ਸਹਿ-ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਕੈਲਾਸ਼ ਅਤੇ [[ਰੀਮਾ ਕਾਲਿੰਗਲ]] ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜੁੜੀ, ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਅਰਾਵਣ''<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-15/news-interviews/30519574_1_archana-kavi-k-town-neelathamara|title=I'm here to stay: Archana Kavi|last=Ammu Zachariah, TNN|date=15 December 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016085706/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-15/news-interviews/30519574_1_archana-kavi-k-town-neelathamara|archive-date=16 October 2013}}</ref> ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਚਿੰਬੀ ਨਾਮਕ ਕਬਾਇਲੀ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।<ref name="indiatimes1">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-22/news-interviews/29914593_1_tribal-girl-muslim-girl-kaithapram|title=Archana Kavi Turns Tribal|last=Asha Prakash, TNN|date=22 August 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412064940/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-22/news-interviews/29914593_1_tribal-girl-muslim-girl-kaithapram|archive-date=12 April 2012}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਬੈਕਬੈਂਚ ਸਟੂਡੈਂਟ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਤੇਲਗੂ ਡੈਬਿਊ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਅਰਚਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ ਪਿਆਰੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਕੁੜੀ" ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-19/news-and-interviews/34556696_1_actress-archana-kavi-aravaan-lal-jose-s-neelathamara|title=Mollywood actress Archana heads to Tollywood|last=Parvathy S Nayar, TNN|date=19 October 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016083740/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-19/news-and-interviews/34556696_1_actress-archana-kavi-aravaan-lal-jose-s-neelathamara|archive-date=16 October 2013}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਅਭਿਯੁਮ ਨਜਾਨੁਮ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮੰਗੇਤਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-25/news-interviews/31100089_1_archana-kavi-sport-traces|title=It's boring to sport the same looks every day: Archana Kavi|last=Manu Vipin, TNN|date=25 February 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121101125821/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-25/news-interviews/31100089_1_archana-kavi-sport-traces|archive-date=1 November 2012}}</ref> ''ਹਨੀ ਬੀ'' ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਭੋਲੀ-ਭਾਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ਕੁੜੀ ਸਾਰਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/130607/entertainment-mollywood/article/archana-back-business|title=Archana is back in business|date=7 June 2013|work=Deccan Chronicle|access-date=14 October 2013}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਪੱਟਮ ਪੋਲ'' ਵਿੱਚ ਹੀਰੋ ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਵਜੋਂ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/romance-and-after/article5048576.ece|title=Romance and after|last=Vijay George|date=22 August 2013|work=The Hindu|access-date=14 October 2013|location=Chennai, India}}</ref> ਉਸਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ''ਬੈਂਗਲਸ'' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ,<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-28/news-and-interviews/32442395_1_suvid-junior-artiste-bangles|title=Archana Kavi plays a junior artiste|last=Manu Vipin, TNN|date=28 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016080101/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-28/news-and-interviews/32442395_1_suvid-junior-artiste-bangles|archive-date=16 October 2013}}</ref> ਅਤੇ ''ਨਦੋਦੀਮਨਨ'' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ,<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-02/news-interviews/30467252_1_dileep-ananya-political-satire|title=Three heroines opposite Dileep!|last=Sanjith Sidhardhan, TNN|date=2 December 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016083521/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-02/news-interviews/30467252_1_dileep-ananya-political-satire|archive-date=16 October 2013}}</ref> ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ।<ref>{{Cite web |title=Sify |url=https://www.sify.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20001002215628/http://sify.com/ |archive-date=2000-10-02 |website=[[Sify]]}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਗਿਆਨ ਕਿਰੂਕਨ'' ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=30 August 2012 |title=Archana Kavi is back in K'wood |url=http://www.sify.com/movies/archana-kavi-is-back-in-kwood-news-malayalam-mi4nkgjdjda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120901025728/http://www.sify.com/movies/archana-kavi-is-back-in-kwood-news-malayalam-mi4nkgjdjda.html |archive-date=1 September 2012 |access-date=14 October 2013 |website=[[Sify]]}}</ref> ਉਹ ਮਕਬੂਲ ਸਲਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ''ਡੇ-ਨਾਈਟ'' ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-05/news-and-interviews/41092162_1_love-story-busy-bee-bank-employee|title=Maqbool Salmaan's next is a love story|last=TNN|date=5 August 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016084301/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-05/news-and-interviews/41092162_1_love-story-busy-bee-bank-employee|archive-date=16 October 2013}}</ref> ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ''ਮਜ਼ਵਿਲੀਨੱਟਮ ਵਾਰੇ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੈਥਾਪ੍ਰਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਉਹ ਨੇਮਮ ਪੁਸ਼ਪਰਾਜ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ''ਕੁੱਕਲੀਯਾਰ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਨੋਜ ਕੇ ਜਯਾਨ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ 75 ਸਾਲ ਦੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-03/news-and-interviews/33549197_1_archana-kavi-kukkiliyar-manoj-k-jayan|title=Archana in Pushparaj's next|last=Asha Prakash, TNN|date=3 September 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130423141206/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-03/news-and-interviews/33549197_1_archana-kavi-kukkiliyar-manoj-k-jayan|archive-date=23 April 2013}}</ref> ਅਰਚਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਸਰੋਜਾ'' ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅੰਜਲੀ ਸ਼ੁਕਲਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਇੱਕ ਆਫਬੀਟ ਫਿਲਮ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/shot-cuts/article3332412.ece|title=Shot Cuts|last=K. R. Manigandan|date=19 April 2012|work=The Hindu|access-date=14 October 2013|location=Chennai, India}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-01/news-interviews/31113479_1_archana-kavi-roles-urumi|title=Archana Kavi to do a Chameli|last=Manu Vipin, TNN|date=1 March 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016083409/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-01/news-interviews/31113479_1_archana-kavi-roles-urumi|archive-date=16 October 2013}}</ref> ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆਨੈੱਟ ' ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਸੁੰਦਰੀ ਨੀਯੁਮ ਸੁੰਦਰਨ ਨਜਾਨੁਮ'' ਨੂੰ ਐਂਕਰ ਕੀਤਾ।<ref name="thehindu1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/television-beckons/article4244682.ece|title=Television beckons|last=Athira M.|date=27 December 2012|work=The Hindu|access-date=14 October 2013|location=Chennai, India}}</ref> ਉਹ [[ਟਵਿਟਰ|ਟਵਿੱਟਰ]] ਅਕਾਊਂਟ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋ ਮਲਿਆਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਟਵਿੱਟਰ ਅਕਾਉਂਟ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/actor-archana-kavi-to-attend-twestival/article304049.ece|title=Actor Archana Kavi to attend Twestival|last=Special Correspondent|date=25 March 2010|work=The Hindu|access-date=14 October 2013|location=Chennai, India}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਉਹ 801 ਵਿੱਚ ਪੰਡਾਰਾਪਾਰਮਬਿਲ ਹਾਊਸ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੱਲ ਵਧੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/mollywood-actor-archana-kavi-turns-director-with-a-web-series/article33549812.ece|title=Mollywood actor Archana Kavi turns director with a web series|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=2021-01-11|work=The Hindu|access-date=2021-03-15|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਅਰਚਨਾ ਕੋਲ [[ਕੋਚੀ]], ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ 'ਛਾਯਾ' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁਟੀਕ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=അർച്ചന കവി 'സുഖമായിരിക്കട്ടെ' |url=http://news.keralakaumudi.com/news.php?nid=15fdc80bcd4e01a4bbe42e308ab1ff29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150114081942/http://news.keralakaumudi.com/news.php?nid=15fdc80bcd4e01a4bbe42e308ab1ff29 |archive-date=14 January 2015 |access-date=14 January 2015}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ]] kjhcvn5doqktswmb8la75ttxe9csfn5 0 162056 848106 664077 2026-09-28T17:35:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848106 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਖਿਲਾ ਸ਼ਸੀਧਰਨ | image = Akhila.jpg | other_names = | birth_date = {{birth-date and age|20 March 1992}} | birth_place = ਕਾਲੀਕਟ, [[ਕੇਰਲ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਡਾਂਸਰ | years_active = 2008–2011 | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਅਖਿਲਾ ਸ਼ਸੀਧਰਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Akhila Sasidharan''') ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2010 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਕਾਰਿਆਸਥਾਨ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=3 September 2010 |title=Love to the rescue |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Love-to-the-rescue/article15901521.ece |publisher=The Hindu |access-date=8 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408123635/https://www.thehindu.com/features/cinema/Love-to-the-rescue/article15901521.ece |archive-date=8 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |url-status=dead}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਉਸਨੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ''ਵੋਡਾਫੋਨ ਥਕਾਧਿਮੀ'' ਉਪ ਜੇਤੂ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਜੋ 2007 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਚੈਨਲ ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆਨੈੱਟ 'ਤੇ ''ਮਿੰਚ ਸਟਾਰ ਸਿੰਗਰ ਜੂਨੀਅਰ'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਐਂਕਰਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਲਾਰਿਪਯੱਟੂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=9 March 2014 |title=Warrior on the stage |url=https://www.newindianexpress.com/magazine/2014/mar/09/Warrior-On-The-Stage-583937.html |website=New Indian Express}}</ref> ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Emotional trauma of a married woman |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2013/aug/28/Emotional-trauma-of-a-married-woman-511198.html |website=New Indian Express}}</ref> ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫਿਲਮ ''<nowiki/>'ਕਰੀਆਸਥਾਨ''' (2010) ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਲੀਪ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਫਿਰ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Dileep Conquering Kerala Box Office |url=http://dileeponline.com/news/latest-news/1304-dileep-conquering-kerala-box-office.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710125616/http://dileeponline.com/news/latest-news/1304-dileep-conquering-kerala-box-office.html |archive-date=10 July 2011 |access-date=2011-02-27}}</ref> ਉਸਨੇ ਥੌਮਸਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਸ਼੍ਰੀਬਾਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਕੇ. ਥਾਮਸ। ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਫਿਲਮ ਸੀ, ''ਤੇਜਾ ਭਾਈ ਐਂਡ ਫੈਮਿਲੀ'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨ। == ਫਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable" width="75%" !ਨਹੀਂ: ! ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਅੱਖਰ ! ਸਹਿ-ਅਦਾਕਾਰ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਨੋਟਸ |- | 1 | 2010 | ''ਕਰਿਆਸਥਾਨ'' | ਸ਼੍ਰੀਬਾਲਾ | ਦਲੀਪ | ਥਾਮਸਨ। ਕੇ. ਥਾਮਸ | ਲੀਡ ਵਜੋਂ ਡੈਬਿਊ ਫਿਲਮ |- | 2 | 2011 | ''ਤੇਜਾ ਭਾਈ ਐਂਡ ਫੈਮਲੀ'' | ਵੇਦਿਕਾ ਦਾਮੋਦਰ | ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ | ਦੀਪੂ ਕਰੁਣਾਕਰਨ | |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|4655134}} * [https://web.archive.org/web/20101115221907/http://www.metromatinee.com/artist/Akhila%20Sasidharan-2330 Akhila Sasidharan] at ਮੈਟ੍ਰੋਮੈਟਿਨੀ.ਕਾਮ ਤੇ * [https://web.archive.org/web/20111103234747/http://www.imoviehall.com/celebrity/Akhila-Sasidharan Akhila Sasidharan] ਇਮੋਵੀਹਾਲ ਤੇ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] cid8gxgy94l7w9ci16f38zhxycsmn5u 0 162191 848145 835207 2026-09-28T20:11:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848145 wikitext text/x-wiki '''ਅਸ਼ਰਿਤਾ ਸ਼ੈੱਟੀ''' (ਜਨਮ 16 ਜੁਲਾਈ 1993) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸ਼ੈੱਟੀ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਜੁਲਾਈ 1993 ਨੂੰ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="TH1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/on-the-highway-to-fame/article4638455.ece|title=On the highway to fame|last=Naig|first=Udhav|date=21 April 2013|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129084444/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/on-the-highway-to-fame/article4638455.ece|archive-date=29 November 2016|quote=Though I am a South Indian (Kannadiga), I didn’t know much about Tamil cinema.}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/who-is-ashrita-shetty-manish-pandey-marriage-6063030/|title=Who is Ashrita Shetty?|date=11 October 2019|work=The Indian Express|access-date=21 September 2020|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.msn.com/en-in/entertainment/southcinema/who-is-ashrita-shetty/ar-AAIA9X4|title=Who is Ashrita Shetty?|date=10 October 2019|work=www.msn.com|access-date=2 December 2019}}</ref> ਉਹ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵਿੱਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="TH1" /> == ਕਰੀਅਰ == 2010 ਵਿੱਚ, ਸ਼ੈਟੀ ਨੇ ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]]'', ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਕਲੀਅਰ ਫਰੈਸ਼ ਫੇਸ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਉੱਥੇ ਇਵੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ, ਆਖਰਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/entertainment/regional/ashrita-shetty-teams-up-with-siddharth-feels-lucky_131959.html|title=Ashrita Shetty teams up with Siddharth, feels lucky|date=12 April 2013|work=Zee News|access-date=10 September 2015}}</ref> ਉਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੁਲੂ ਫਿਲਮ, ''ਟੇਲੀਕੇਦਾ ਬੋਲੀ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="TelekRef1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/telikeda-bolli-to-hit-theatres-tomorrow/article4165947.ece|title='Telikeda Bolli' to hit theatres tomorrow|last=(Special Correspondent)|date=5 December 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=10 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140831194714/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/telikeda-bolli-to-hit-theatres-tomorrow/article4165947.ece|archive-date=31 August 2014|location=Mangalore}}</ref><ref name="TelekRef2">{{Cite web |last=Pereira |first=Violet |date=6 December 2012 |title=Tulu Film Telikeda Bolli Hits the Silver Screen in Twin Districts |url=http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=local&newsid=363019 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402133350/http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=local&newsid=363019 |archive-date=2 April 2015 |access-date=10 October 2013 |publisher=Mangalorean.com |location=Mangalore}}</ref> ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਕਈ ਹੋਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੇਤਰੀਮਾਰਨ ਅਤੇ ਮਨੀਮਾਰਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਦਮ, ''ਉਧਯਮ NH4'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Ashrita Shetty teams up with Siddharth, feels lucky |url=http://www.sify.com/movies/ashrita-shetty-teams-up-with-siddharth-feels-lucky-news-national-nemmOebfcgh.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317234625/http://www.sify.com/movies/ashrita-shetty-teams-up-with-siddharth-feels-lucky-news-national-nemmOebfcgh.html |archive-date=17 March 2014}}</ref> ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ [[ਬੰਗਲੌਰ]] -ਅਧਾਰਤ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਕਾਲਜ ਕੁੜੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਿਧਾਰਥ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਏ ਗਏ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/2013/apr/15/bangalore-chennai-highway-story-468261.html|title=Bangalore-Chennai highway story|date=15 April 2013|work=New Indian Express|access-date=2 March 2022}}</ref> ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਅਕ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਨਹਾਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title='Udhayam NH4' salvaged by presentation, taut screenplay (Tamil Movie Review) |url=http://www.sify.com/news/udhayam-nh4-salvaged-by-presentation-taut-screenplay-tamil-movie-review-news-international-neurEoiajcb.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317233121/http://www.sify.com/news/udhayam-nh4-salvaged-by-presentation-taut-screenplay-tamil-movie-review-news-international-neurEoiajcb.html |archive-date=17 March 2014}}</ref> ''ਦ ਹਿੰਦੂ'' ਤੋਂ ਸੰਗੀਤਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਨਵੀਂ ਆਈ ਅਸ਼ਰਿਤਾ ਸ਼ੈੱਟੀ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ 17/18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕੁੜੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/nh4-take-this-route/article4636533.ece|title=NH4: Take this route|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=20 April 2013|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411163450/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/nh4-take-this-route/article4636533.ece|archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|access-date=8 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|url-status=dead}}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਗੌਤਮ ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਐਕਸ਼ਨ ਐਡਵੈਂਚਰ ਫਿਲਮ ''ਇੰਦਰਜੀਤ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Ashrita Shetty Interview - 'WITH A CUTE HERO CHEMISTRY IS EASY' - ASHRITHA SHETTY |url=http://behindwoods.com/new-videos/tamil-actress/ashritha-shetty/ashrita-shetty-interview.html |access-date=2 March 2022 |website=Behind Woods}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸ਼ੈਟੀ ਨੇ 2 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਮਨੀਸ਼ ਪਾਂਡੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/manish-pandey-gets-married-to-tamil-actress-ashrita-shetty/story-8IUgc106BJ34Lvc9tSJYIK.html|title=Manish Pandey ties knot with Tamil actress Ashrita Shetty hours after winning Syed Mushtaq Ali Trophy|date=2 December 2019|work=Hindustan Times|access-date=2 December 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://sports.ndtv.com/cricket/manish-pandey-marries-actress-ashrita-shetty-in-mumbai-2142090|title=Manish Pandey Marries Actress Ashrita Shetty in Mumbai|date=2 December 2019|work=NDTV|access-date=2 March 2022|language=en|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226051306/https://sports.ndtv.com/cricket/manish-pandey-marries-actress-ashrita-shetty-in-mumbai-2142090|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]] 3pfamhp8wp536jqv2vzdiankua0xc3n 0 162267 848302 833532 2026-09-29T08:45:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848302 wikitext text/x-wiki '''ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਥਾਪਾ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ''ਲਾਇਰਜ਼ ਡਾਈਸ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (2013) ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। == ਕਰੀਅਰ == ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮਾਡਲ, 2010 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਟੀਨਾ ਕੀ ਚਾਬੀ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਕਮਲ ਕੇ.ਐਮ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ, ''ਆਈਡੀ ਨੇ'' ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web |title=I auditioned for White Lies so I could meet Danis: Geetanjali Thapa |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-04/news-interviews/42716292_1_danis-tanovic-emraan-hashmi-white-lies |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201235824/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-04/news-interviews/42716292_1_danis-tanovic-emraan-hashmi-white-lies |archive-date=1 February 2014 |access-date=19 January 2014}}</ref> ਫਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਬੁਸਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਨਾਮਵਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ''ਮੌਨਸੂਨ ਸ਼ੂਟਆਉਟ'' ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਨੋਇਰ ਥ੍ਰਿਲਰ, ਜੋ ਕਿ ਮਿਡਨਾਈਟ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕਾਨਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ। ਉਹ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ''ਦੈਟ ਡੇ ਆਫਟਰ ਐਵਰੀਡੇ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ 6 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਊਜ਼ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਗੀਤੂ ਮੋਹਨਦਾਸ ਦੀ ''ਲਾਇਰਜ਼ ਡਾਈਸ'', ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਸਨਡੈਂਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਰੋਟਰਡਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ<ref>{{Cite web |title=Liar's Dice: Mumbai Review |url=http://www.hollywoodreporter.com/review/liars-dice-mumbai-review-649639/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140218013909/http://www.hollywoodreporter.com/review/liars-dice-mumbai-review-649639 |archive-date=18 February 2014 |access-date=25 January 2014 |website=The Hollywood Reporter}}</ref> ਗੀਤਾਂਜਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਨੇ 61ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਫਿਲਮ 87ਵੇਂ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਂਟਰੀ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਸਨ। ਥਾਪਾ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਲੀਜ਼ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਜੇਤੂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡੈਨਿਸ ਤਾਨੋਵਿਕ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ, ''ਟਾਈਗਰਜ਼'', [[ਇਮਰਾਨ ਹਾਸ਼ਮੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤ, ਜ਼ੈਨਬ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Making a Mark |url=http://indiatoday.intoday.in/story/geetanjali-thapa-i.d--liars-dice-geethu-mohandas-mumbai-film-festival/1/313209.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203005029/http://indiatoday.intoday.in/story/geetanjali-thapa-i.d--liars-dice-geethu-mohandas-mumbai-film-festival/1/313209.html |archive-date=3 February 2014 |access-date=25 January 2014 |website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ankur Pathak |date=6 September 2014 |title=Geetanjali Thapa: I wouldn't want to be cast just because I'm a 'North Easterner' |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Geetanjali-Thapa-I-wouldnt-want-to-be-cast-just-because-Im-a-North-Easterner/articleshow/41845023.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140909024844/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Geetanjali-Thapa-I-wouldnt-want-to-be-cast-just-because-Im-a-North-Easterner/articleshow/41845023.cms |archive-date=9 September 2014 |access-date=20 October 2014}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 September 2014 |title=Emraan Hashmi's turn as an anti–infant formula activist |url=https://caravanmagazine.in/vantage/emraan-hashmi-turn-anti-infant-formula-activist |website=The Caravan}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 August 2014 |title=Geetanjali Thapa heads to Toronto to promote her new film with the Oscar-winning director Danis Tanovic |url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/20140908-geetanjali-thapa-toronto-new-film-oscar-winning-director-danis-tanovic-805109-2014-08-29 |website=India Today}}</ref> ਇਸਨੂੰ 2014 ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਨੇਮਾ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਕ੍ਰੀਨ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਤਨਿਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲੋਰੀਅਲ ਸਮੇਤ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਹਨ।<ref name="mid">{{Cite web |last=Shaheen Parkar |date=28 September 2014 |title=Yet to learn how things work in Bollywood: Geetanjali Thapa |url=http://www.mid-day.com/articles/yet-to-learn-how-things-work-in-bollywood-geetanjali-thapa/15640193 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140929061005/http://www.mid-day.com/articles/yet-to-learn-how-things-work-in-bollywood-geetanjali-thapa/15640193 |archive-date=29 September 2014 |access-date=20 October 2014 |website=MiD DAY}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਥਾਪਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਲੈਂਡ ਆਫ਼ ਦ ਗੌਡਸ (ਦੇਵ ਭੂਮੀ) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=25 September 2016 |title=Film Review: 'Land of the Gods' (Dev Bhoomi) |url=https://variety.com/2016/film/reviews/land-of-the-gods-review-1201863665/ |website=Variety}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 March 2017 |title=Land of the Gods: A universal story highlighting that some things never change |url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/325825/ |publisher=Cineuropa |access-date=8 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227161832/https://cineuropa.org/en/newsdetail/325825/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=14 September 2016 |title=Serbian director puts Uttarakhand on world cinema map |url=https://www.thehindu.com/entertainment/Serbian-director-puts-Uttarakhand-on-world-cinema-map/article14637913.ece |website=The Hindu |access-date=8 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412091424/https://www.thehindu.com/entertainment/Serbian-director-puts-Uttarakhand-on-world-cinema-map/article14637913.ece |archive-date=12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਵਿਕਰਮਾਦਿਤਿਆ ਮੋਟਵਾਨੇ ਦੇ ਸਰਵਾਈਵਲ ਡਰਾਮੇ ''ਟ੍ਰੈਪਡ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ [[ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਦੁਰਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਕੁਝ ਭੀਗੇ ਅਲਫਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਰਚਨਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਏਜੰਸੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਾਂਡਡ ਮੀਮਜ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਕਾਬੁਲੀਵਾਲਾ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ, ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਬਾਇਓਸਕੋਪਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮਿੰਨੀ ਬਾਸੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਰਾਜ, [[ਸਿੱਕਮ]] ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਡੌਨ ਬੋਸਕੋ ਸਕੂਲ, ਮਾਲਬਾਸੇ ਅਤੇ ਤਾਸ਼ੀ ਨਾਮਗਿਆਲ ਅਕੈਡਮੀ, ਗੰਗਟੋਕ ਤੋਂ ਸਿੱਕਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]] ਸੀ, ਅਤੇ [[ਗੁਹਾਟੀ]], [[ਅਸਾਮ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਮੈਗਾ ਮਿਸ ਨਾਰਥ ਈਸਟ 2007 ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Geetanjali Thapa wins Mega Miss North East |url=http://www.nenanews.com/ANE%20Oct%201-15,%2007/oh4.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107154608/http://www.nenanews.com/ANE%20Oct%201-15%2C%2007/oh4.htm |archive-date=7 January 2010}}</ref> ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।<ref name="mid" /><ref>{{Cite web |title=Geetanjali Thapa on being low-key and letting her work speak |url=http://www.telegraphindia.com/1131008/jsp/t2/story_17434586.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201191528/http://www.telegraphindia.com/1131008/jsp/t2/story_17434586.jsp |archive-date=1 February 2014 |access-date=20 January 2014 |website=The Telegraph}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 July 2013 |title=Interview: Geetanjali Thapa, Actor [I.D., Monsoon Shootout] |url=http://dearcinema.com/interview/interview-geetanjali-thapa-actor-i-d-monsoon-shootout/4229 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421082259/http://dearcinema.com/interview/interview-geetanjali-thapa-actor-i-d-monsoon-shootout/4229 |archive-date=21 April 2014 |access-date=20 April 2014 |publisher=DearCinema.com}}</ref> ਥਾਪਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ''ਮਿਥ'' (2006) ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਰਸੇਲੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] cd2ee3yppndz4usya4qrl4fjk8mycpd 0 162555 848212 840983 2026-09-29T02:24:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848212 wikitext text/x-wiki  {{Infobox boxer|name=ਊਸ਼ਾ ਨਾਗੀਸੇਟੀ|image=|imagesize=|realname=ਊਸ਼ਾ ਨਾਗੀਸੇਟੀ|nickname=|weight=ਫਲਾਈਵੇਟ|height=|reach=|nationality=ਭਾਰਤੀ|birth_date={{birth date and age|df=yes|1984|08|13}}|birth_place=[[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]]|death_date=|death_place=|style=|total=|wins=|losses=|draws=|no contests=|KO=|show-medals=|medaltemplates=}} '''ਊਸ਼ਾ ਨਾਗੀਸੇਟੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Usha Nagisetty;''' ਜਨਮ 13 ਅਗਸਤ 1984) [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ|ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼]] ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਅਥਲੀਟਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਓਲੰਪਿਕ ਗੋਲਡ ਕੁਐਸਟ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ ਹੈ।<ref name="honor">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article175200.ece|title=Rare honour for woman boxer|last=Subrahmanyam|first=V. V.|date=3 September 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=29 October 2010}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-13/boxing/28147201_1_olympic-gold-quest-suranjoy-singh-sanjay-kolte|title=Nanao, Suranjoy to sign deal with Olympic Gold Quest|date=13 January 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=29 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103193850/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-13/boxing/28147201_1_olympic-gold-quest-suranjoy-singh-sanjay-kolte|archive-date=3 November 2012}}</ref> ਉਸਨੇ 2008 ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2008/09/29/stories/2008092956591900.htm|title=Sarita and Usha win gold|last=S.|first=Sabanayakam|date=29 September 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=29 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20081001034833/http://www.hindu.com/2008/09/29/stories/2008092956591900.htm|archive-date=1 October 2008}}</ref> ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਅਤੇ 2008 ਏਆਈਬੀਏ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Medallists by Weight Category |url=http://www.aiba.org/documents/site1/wch_ningbo08/C93.pdf |access-date=29 October 2010 |website=[[World Amateur Boxing Championships]] |archive-date=26 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101026013337/http://aiba.org/documents/site1/wch_ningbo08/C93.pdf |url-status=dead }}</ref> == ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰੀਅਰ == ਨਾਗੀਸੇਟੀ 2002 ਤੋਂ ਆਪਣੇ SAI ਕੋਚ ਇਨੁਕੁਰਤੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਦੇ [https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/Rare-honour-for-woman-boxer/article16507473.ece ਖੇਡ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ] ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/Rare-honour-for-woman-boxer/article16507473.ece|title=Rare honour for woman boxer|date=2009-09-03|work=The Hindu|access-date=2018-11-17|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਖਬਰ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਉਸਦੇ ਕੋਚ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਸਿਰਫ ਊਸ਼ਾ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਖੁਦ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਪਲ ਹੈ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਮੁਕਾਬਲੇ 2012 ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੇ ਕਦਮ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਊਸ਼ਾ (57 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਮ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੱਦਾ ਉਸਦੀ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ," ਨਾਗੀਸੇਟੀ ਨੇ ਖੁਦ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਮੇਰੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਛਾਣ ਹੈ"। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * [[ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਅਵਾਰਡ]] 2020 <ref name=":2">{{Cite web |title=Dhyan Chand Award brought me due recognition, says N Usha |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2020/sep/03/dhyan-chand-award-brought-me-due-recognition-says-usha-2191830.html |access-date=2022-01-21 |website=The New Indian Express}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਨਾਗੀਸੇਟੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਐਨਵੀ ਰਮਨਾ ਅਤੇ ਐਨ ਉਮਾਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Indian Boxing Federation Boxer Details |url=http://www.indiaboxing.in/boxerdetails.php?regno=5150 |access-date=2018-11-17 |website=www.indiaboxing.in |archive-date=2018-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117151514/http://www.indiaboxing.in/boxerdetails.php?regno=5150 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਅਥਲੀਟ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਗੁਆਂਢੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣਾ ਪਸੰਦ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੈਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।”<ref name=":1">{{Cite web |title=Sisterhood of the ring - Livemint |url=https://www.livemint.com/Leisure/NrNnak0xHgLaHvGLP30xsK/Sisterhood-of-the-ring.html |access-date=2018-11-17 |website=www.livemint.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਸੰਤੋਸ਼ ਇੱਕ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਗਣੇਸ਼ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਗੋਲਕੀਪਰ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ਓਲੰਪਿਕ ਗੋਲਡ ਕੁਐਸਟ 'ਤੇ [http://www.olympicgoldquest.in/ogq/athletes/ushanagisetty.htm ਊਸ਼ਾ ਨਾਗੀਸੇਟੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522175526/http://www.olympicgoldquest.in/ogq/athletes/ushanagisetty.htm |date=2011-05-22 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] 31xlk4eb8odylrdfxzef74r6r72z6ix 0 162613 848348 771646 2026-09-29T11:03:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848348 wikitext text/x-wiki '''ਜੈਅੰਤੀ ਕੁਮਾਰੇਸ਼''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵੀਨਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=22 December 2014 |title=Faculty {{!}} Milapfest |url=http://www.milapfest.com/music-india/faculty/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222044818/http://www.milapfest.com/music-india/faculty/ |archive-date=22 December 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2007/01/09/stories/2007010900550100.htm|title='We hardly discuss music'|date=9 January 2007|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070716043753/http://www.hindu.com/mp/2007/01/09/stories/2007010900550100.htm|archive-date=16 July 2007|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article77502.ece|title=Of memories, melodies and more…|last=Rao|first=Pappu Venugopala|date=8 January 2010|work=The Hindu|language=en-IN|archive-url=https://web.archive.org/web/20141202043802/http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article77502.ece|archive-date=2 ਦਸੰਬਰ 2014|access-date=9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|url-status=dead}}</ref> ਜਯੰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਛੇ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ 3 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਵੀਣਾ ਵਜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਲਾਲਗੁੜੀ ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ, ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ, ਪਦਮਾਵਤੀ ਅਨੰਤਗੋਪਾਲਨ ਤੋਂ ਤੀਬਰ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਐਸ. ਬਲਾਚੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਕੁਮਾਰੇਸ਼ ਰਾਜਗੋਪਾਲਨ (ਬੀ. 1967) ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵਾਇਲਨਵਾਦਕ ਜੋੜੀ ਗਣੇਸ਼-ਕੁਮਾਰੇਸ਼ ਦੀ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਉਹ ਵਾਇਲਨਵਾਦਕ ਲਾਲਗੁੜੀ ਜੈਰਾਮਨ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਖੋਜਕਰਤਾ, ਜਯੰਤੀ ਨੇ "ਸਰਸਵਤੀ ਵੀਣਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ" 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ,<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/november-fest/indian-national-orchestra-at-friday-review-november-fest-214/article6522526.ece|title=Classic Choral: Indian National Orchestra|date=25 October 2014|work=The Hindu|language=en-IN|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124062149/https://www.thehindu.com/features/november-fest/indian-national-orchestra-at-friday-review-november-fest-214/article6522526.ece|archive-date=24 ਜਨਵਰੀ 2022|access-date=9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|url-status=dead}}</ref> ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਮੀਰ ਸੰਗੀਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਯੰਤੀ ਨੇ ਐਲਬਮ "ਰਹੱਸਮਈ ਦਵੈਤ" ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ,<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/concept-of-duality/article840913.ece|title=Concept of duality|last=Sivakumar|first=S.|date=21 October 2010|work=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਇੱਕਲੇ ਸਾਧਨ, ਸਰਸਵਤੀ ਵੀਣਾ ਦੁਆਰਾ ਸਧਾਰਨ ਪਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਵੈ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਆਯਾਮੀ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ। ਕਲਾਕਾਰ ਨੇ 7 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੀਨਾ ਟਰੈਕ ਚਲਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਐਲਬਮ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 83ise3hw0xx2gxhc81yht5r5iiaekoq 0 162645 848146 807835 2026-09-28T20:11:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848146 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਅਕੁੰਜੀ | image = Ashwini shetty akkunje.jpg | image_size = | caption = 2014 ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਨੀ | headercolor = | birth_name = ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਚਿਦਾਨੰਦ ਸ਼ੈਟੀ ਅਕੁੰਜੀ | full_name = ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਚਿਦਾਨੰਦ ਸ਼ੈਟੀ ਅਕੁੰਜੀ | nickname = ਜਨਸਲੇ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ | nationality = ਭਾਰਤੀ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1987|10|07}} | birth_place = ਸਿੱਦਾਪੁਰਾ, ਉਡੁਪੀ, ਭਾਰਤ | death_date = | death_place = | height = 184 ਸੈ.ਮੀ | weight = | website = | country = ਭਾਰਤ | sport = ਅਥਲੈਟਿਕਸ (ਖੇਡ) | event = | collegeteam = | club = | team = | turnedpro = | coach = | retired = | coaching = | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | highestranking = | pb = '''400 m''': 52.82 <br>'''400 m ਹਰਡਲਸ''': 56.15 | medaltemplates = | show-medals = }} [[Category:Pages using Infobox sportsperson with unknown parameters|workplaceAshwini Akkunji]] '''ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਚਿਦਾਨੰਦ ਸ਼ੈੱਟੀ ਅਕੁੰਜੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ashwini Chidananda Shetty Akkunji;''' ਜਨਮ 7 ਅਕਤੂਬਰ 1987) ਸਿੱਦਾਪੁਰਾ, ਉਡੁਪੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਪ੍ਰਿੰਟ ਅਥਲੀਟ ਹੈ ਜੋ [[400 ਮੀਟਰ ਦੌੜ|400 ਮੀਟਰ]] ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=87541|title=Kundapur: Country's Pride, Ashwini Shetty Akkunje, Getting Accolades Aplenty|last=Kundapur (SP)|date=14 October 2010|access-date=15 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303200457/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=87541|archive-date=3 March 2016|publisher=Daijiworld Media Network}}</ref> ਅਸ਼ਵਨੀ ਨੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2010|2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਅਤੇ [[2010 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2010 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ 4x400 ਮੀਟਰ ਰਿਲੇਅ ਟੀਮ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ [[ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ (ਖਿਡਾਰਨ)|ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ]], [[ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ]] ਅਤੇ ਸਿਨੀ ਜੋਸ<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/commonwealth-games-2010/india-news/Indian-relay-girls-bring-the-house-down/articleshow/6738756.cms|title=Indian relay girls bring the house down|last=Bose|first=Saibal|work=[[Times of India]]|access-date=15 October 2010}}</ref> ਨਾਲ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 25 ਨਵੰਬਰ 2010 ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ 400 ਮੀਟਰ ਅੜਿੱਕਾ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਚੀਨ ਦੇ [[ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ]] ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ।<ref>{{Cite web |last=Rawat |first=Rahul |title=Ashwini wants to win more medals |url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/121649/Sports/ashwini-wants-to-win-more-medals.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205170236/http://indiatoday.intoday.in/site/Story/121649/Sports/ashwini-wants-to-win-more-medals.html |archive-date=5 December 2010 |access-date=30 November 2010 |publisher=[[India Today]]}}</ref> ਉਹ ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀ (2010) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/karnataka/article859752.ece|title=Infosys CEO Gopalakrishnan, Ullas Karanth bag top Karnataka award|date=30 October 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=30 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101105033634/http://www.thehindu.com/news/states/karnataka/article859752.ece|archive-date=5 November 2010|location=Chennai, India}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਸਿੱਦਾਪੁਰਾ, ਉਡੁਪੀ, ਕੁੰਡਾਪੁਰਾ ਤਾਲੁਕ, ਉਡੁਪੀ ਜ਼ਿਲੇ, [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਸ਼ੈਟੀ ਅਕੁੰਜੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ, ਬੀਆਰ ਚਿਦਾਨੰਦ ਸ਼ੈੱਟੀ ਦੇ ਇੱਕ [[ਤੁਲੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਲੂ ਭਾਸ਼ੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |last=Team Mangalorean |title=Ashwini's village in celebration mood! |url=http://mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&broadcastid=209369 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126140607/http://mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&broadcastid=209369 |archive-date=26 November 2010 |access-date=30 November 2010 |publisher=Mangalorean.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article829812.ece|title=Ashwini's family ecstatic|last=Staff Correspondent|date=14 October 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=15 October 2010|location=Chennai, India}}</ref> ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/10/14/stories/2010101463130600.htm|title=Grit pumped up Karnataka's golden girl.|last=Belgaumkar|first=Govind D.|date=14 October 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=15 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101019040556/http://www.hindu.com/2010/10/14/stories/2010101463130600.htm|archive-date=19 October 2010|location=Chennai, India}}</ref> ਇੱਕ ਖੇਡ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਨਾਲ।<ref>{{Cite news|url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=90751|title=Udupi: Rural Surroundings of Akkunje Scripts Ashwini's Success|last=Beejadi|first=Aishwarya|work=Daijiworld.com|access-date=30 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011155417/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=90751|archive-date=11 October 2012}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ 5 ਏਕੜ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਅਰੇਕਾ ਅਖਰੋਟ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਇੱਕ ਭੈਣ, ਦੀਪਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ, ਅਮਿਤ ਨਾਲ।<ref>{{Cite web |last=Daily News and Analysis |author-link=Daily News and Analysis |title=Gensale Express does India proud at Asiad |url=http://daily.bhaskar.com/article/gensale-express-does-india-proud-at-asiad-1588067.html?PRV= |access-date=30 November 2010 |publisher=[[D B Corp Ltd.]] |archive-date=21 ਦਸੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101221120137/http://daily.bhaskar.com/article/gensale-express-does-india-proud-at-asiad-1588067.html?PRV= |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਨੇਜਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref name="dna">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/sport/report_running-till-the-cows-come-home_1452267|title=Running... till the cows come home|last=Sukumar|first=Dev S|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=15 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101022051145/http://www.dnaindia.com/sport/report_running-till-the-cows-come-home_1452267|archive-date=22 October 2010}}</ref> ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਪੋਰਟਸ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Udupi: Athlete Ashwini Akkunji gets engaged |url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=356727 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930230707/http://daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=356727 |archive-date=30 September 2015 |access-date=24 September 2015}}</ref> == ਡੋਪਿੰਗ == ਕੋਬੇ (ਜਾਪਾਨ) ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੁਲਾਈ 2011 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਐਨਾਬੋਲਿਕ ਸਟੀਰੌਇਡਜ਼ ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>[http://indiatoday.intoday.in/site/story/ashwini-and-priyanka-add-to-doping-shame/1/143690.html Ashwini and Priyanka add to doping shame : Controversies – London Olympics News – India Today]</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਈਵੈਂਟ ਲਈ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਤੋਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਪਰ 23 ਦਸੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਨਾਡਾ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਕੋਰਟ ਆਫ ਆਰਬਿਟਰੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਸਪੋਰਟ (ਸੀਏਐਸ) ਨੇ ਹਲਕੀ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਅਤੇ 5 ਹੋਰ ਐਥਲੀਟਾਂ (ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ, ਸਿਨੀ ਜੋਸ, ਜੌਨਾ ਮੁਰਮੂ, ਟਿਆਨਾ ਮੈਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਪੰਵਾਰ) 'ਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/athletics/article3653713.ece|title=CAS confirms 2-year bans on 6 Indian athletes|date=18 July 2012|work=The Hindu|access-date=18 July 2012|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120718174324/http://www.thehindu.com/sport/athletics/article3653713.ece|archive-date=18 ਜੁਲਾਈ 2012|url-status=dead}}</ref> == ਅਵਾਰਡ, ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == ਉਸਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀ (ਬੀ.ਡੀ.ਏ.) ਦੁਆਰਾ ਮਕਾਨਾਂ ਦੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ [[ਰੁਪਿਆ|ਰੁਪਏ]] ਦਾ ਨਕਦ ਭੁਗਤਾਨ, 20 ਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਤਰਜੀਹ ਦੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.nriforumkarnataka.org/news/?p=334 |title=Rajyotsava awards for 162 Bangalore, Oct 30, DH News Service: « NRI Forum Karnataka :: News |access-date=2023-04-09 |archive-date=2017-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170429092452/http://www.nriforumkarnataka.org/news/?p=334 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/india-news/CWG-Govt-will-dole-out-highest-cash-kitty-ever/cwgarticleshow/6738724.cms|title=India News|date=13 October 2010|work=The Times of India}}</ref><ref>[http://www.deccanherald.com/content/105034/yeddy-announces-cash-prizes-karna.html Yeddy announces cash prizes to Karna medal winners in CWG]</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/10/27/stories/2010102763801600.htm|title=Railways honours Commonwealth Games medallists|date=27 October 2010|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20101030082527/http://www.hindu.com/2010/10/27/stories/2010102763801600.htm|archive-date=30 October 2010|location=Chennai, India}}</ref><ref>[http://www.indianexpress.com/news/the-village-road-that-led-to-guangzhou/720452/0 The Village Road that Led to Guangzhou – Indian Express]</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] bns98wmigldobfwaj3ohm4jxclgjha9 0 163904 848354 808786 2026-09-29T11:31:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848354 wikitext text/x-wiki '''ਜ਼ੁਲੈਖਾ ਚੌਧਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Zuleikha Chaudhari''') ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ। ਉਹ ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਆਰਟ ਐਂਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਕੈਡਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਕਲਟੀ (ਸੀਨ ਵਰਕ) ਵੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ]], ਯੁਵਾ ਪੁਰਸ਼ਕਾਰ <ref name="Maddox">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/voices-in-my-head/689713/|title=Voices in my Head|last=Maddox|first=Georgina|date=29 September 2010|work=The Indian Express|access-date=20 November 2013}}</ref> <ref name="SNA">{{Cite web |title=Ustad Bismillah Khan Yuva Puraskar |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/yuva2006.htm |access-date=26 November 2013 |website=Sangeet Natak Academi |publisher=Sangeet Natak Akademi}}</ref> ਅਤੇ ਚਾਰਲਸ ਵੈਲਸ ਇੰਡੀਆ ਟਰੱਸਟ ਅਵਾਰਡ, 2001/2002 ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਚੌਧਰੀ ਨੇ 1995 ਵਿੱਚ [[ਵਰਮਾਂਟ|ਵਰਮੋਂਟ]], ਯੂਐਸਏ ਦੇ ਬੇਨਿੰਗਟਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲਾਈਟ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref name="Timeout">{{Cite news|url=http://www.timeoutmumbai.net/art/features/drama-queen|title=Drama queen|last=Nagree|first=Zeenat|date=17 March 2011|work=TimeOut Mumbai|access-date=20 November 2013|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000700/http://www.timeoutmumbai.net/art/features/drama-queen|url-status=dead}}</ref> ਉਹ [[ਇਬਰਾਹੀਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ|ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ]] ਦੀ ਪੋਤੀ, ਉੱਘੇ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਮਲ ਅਲਾਨਾ, ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ]], ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।<ref name="Delhi Compass">{{Cite news|url=http://blogs.thehindu.com/delhi/?p=1204|title=In her own right: Zuleikha Chaudhari on being 100 per cent authentic|date=30 August 2008|work=Delhi Compass, Delhi|access-date=20 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203005650/http://blogs.thehindu.com/delhi/?p=1204|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="Mumbai Theatre Guide">{{Cite news|url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/15-zuleikha-chaudhari-interview.asp|title=Zuleikha Chaudhari|last=Punjani|first=Deepa|work=Mumbai Theatre Guide|access-date=26 November 2013}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਨੋਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, "ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਉਲਟ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਰਿਹਰਸਲਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਬੱਚੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਇੰਨਾ ਥੀਏਟਰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇੰਨੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਮ 'ਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।" == ਕੰਮ == ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੂਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਠ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਪੇਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="Mumbai Theatre Guide"/> ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ "ਸਪੇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਸਪੇਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ - ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਪੇਸ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸਪੇਸ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਥੀਏਟਰ ਉਤਪਾਦਨ ' ਰੋਲੈਂਡ ਸ਼ਿਮਮੇਲਫੇਨਿਗ'ਸ ਅਰੇਬੀਅਨ ਨਾਈਟ' ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਖੋਜ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਟਿਸਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਮੈਕਸ ਮੂਲਰ ਭਵਨ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਸਾਈਟ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ।<ref name="Khoj">{{Cite web |title=Arabian Night |url=http://www.khojworkshop.org/node/1603 |access-date=26 November 2013 |website=Khoj |publisher=Khoj International Artists' Association |archive-date=2 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202230952/http://www.khojworkshop.org/node/1603 |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ 2006 ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਸਟੂਡੀਓ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੋਲ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, [[ਸਿਓਲ]], 2007 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Zuleikha">{{Cite web |title=Zuleikha Chaudhuri |url=http://www.khojworkshop.org/user/zuleikha_chaudhari |access-date=26 November 2013 |website=Khoj International Artists' Association |publisher=Khoj International Artists' Association |archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203023427/http://www.khojworkshop.org/user/zuleikha_chaudhari |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, 'ਆਨ ਸੀਂਗ' ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਈਟ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, [[ਹਾਰੂਕੀ ਮੁਰਾਕਾਮੀ]] ਦੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ, ਆਨ ਸੀਂਗ ਦ 100% ਪਰਫੈਕਟ ਗਰਲ ਵਨ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਾਰਨਿੰਗ, 2008 ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਵਿਖੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ<ref name="IFA">{{Cite web |title=in India and far beyond: Khoj International Artists' Association |url=http://www.ifa.de/en/visual-arts/ifa-galleries/past-exhibitions/khoj/zuleikha-chaudhari.html |access-date=26 November 2013 |website=ifa.de/ |publisher=Institut für Auslandsbeziehungen (ifa) |archive-date=2 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202232226/http://www.ifa.de/en/visual-arts/ifa-galleries/past-exhibitions/khoj/zuleikha-chaudhari.html |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ Essl ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਵਿਆਨਾ ਵਿਖੇ<ref name="Essl">{{Cite web |title=India Awakens: Under the Banyan tree |url=http://www.essl.museum/en/exhibitions/exhibition?article_id=1367496239735&event_id=1368177003838 |access-date=26 November 2013 |website=essl.museum/en |publisher=Essl Museum, Vienna |archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203034532/http://www.essl.museum/en/exhibitions/exhibition?article_id=1367496239735&event_id=1368177003838 |url-status=dead }}</ref> ਖੋਜ ਸਟੂਡੀਓਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਤਿੰਨ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ, ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Zuleikha_Chaudhuri.jpg|thumb| ਹੰਸ ਅਲਰਿਚ ਓਬ੍ਰਿਸਟ ਖੋਜ ਮੈਰਾਥਨ, 2011 ਦੌਰਾਨ ਜ਼ੁਲੀਖਾ ਚੌਧਰੀ।]] ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਹੈਨਰਿਕ ਇਬਸਨ ਦੇ ਜੌਨ ਗੈਬਰੀਅਲ ਬੋਰਕਮੈਨ ਲਈ ਕੁਝ ਪੜਾਅ ਨਿਰਦੇਸ਼' ਨਾਰਵੇਈ ਨਾਟਕਕਾਰ [[ਹੈਨਰਿਕ ਇਬਸਨ|ਹੈਨਰੀਕ ਇਬਸਨ]] ਦੇ ਅੰਤਮ ਨਾਟਕ, ਜੌਨ ਗੈਬਰੀਅਲ ਬੋਰਕਮੈਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਰਾਕਸ ਮੀਡੀਆ ਕਲੈਕਟਿਵ ਦੁਆਰਾ ਟੈਕਸਟਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਿੱਲੀ ਇਬਸਨ ਫੈਸਟੀਵਲ, 2009 ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਅਗਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, 'ਪ੍ਰੋਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨਜ਼: ਆਨ ਟੈਕਸਟ ਐਂਡ ਸਪੇਸ', ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਟੇਕ-ਆਫ, 'ਹੈਨਰਿਕ ਇਬਸਨ ਦੇ ਜੌਨ ਗੈਬਰੀਅਲ ਬੋਰਕਮੈਨ ਲਈ ਕੁਝ ਪੜਾਅ ਨਿਰਦੇਸ਼', 2010 ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਦੇ ਆਰਟਿਸਟ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਦੇ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, 'ਪ੍ਰੋਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨਜ਼: ਆਨ ਟੈਕਸਟ ਐਂਡ ਸਪੇਸ II', ਰੋਲੈਂਡ ਸ਼ਿਮਮੇਲਫੇਨਿਗ ਦੇ ਨਾਟਕ 'ਬਿਫੋਰ/ਆਫਟਰਵਰਡਜ਼' ਦੇ ਪਾਠਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ, 2011 ਵਿੱਚ ਮੈਕਸ ਮੂਲਰ ਭਵਨ, ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 88, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਲਾਈਟ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟ ਸਥਾਪਨਾ। . ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਲਾਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਾਟਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਪਾਠ, ਆਵਾਜ਼, ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="Project 88">{{Cite web |title=Propositions- on Text and Space II |url=http://www.project88.in/individual-exhibition.php?exhibition=EXBTN0043 |access-date=27 November 2013 |website=Project 88 |publisher=Project 88, Mumbai |archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203005144/http://www.project88.in/individual-exhibition.php?exhibition=EXBTN0043 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦਾ ਨਵੀਨਤਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, 'ਸੀਨ ਐਟ ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ', ਰਾਕਸ ਮੀਡੀਆ ਕਲੈਕਟਿਵ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਮਲਟੀ-ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 1857 ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਧ ਦੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਫੇਲਿਸ ਬੀਟੋ ਦੁਆਰਾ ਲਈ ਗਈ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਨੂੰ ਡੀਕੰਸਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 2011 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name="KFDA">{{Cite web |title=Brussels: Kunstenfestivaldesarts, 2011 |url=http://archive.kfda.be/2011/en/projects/seen-secundrabad |access-date=27 November 2013 |website=kfda.be |publisher=Kunstenfestivaldesarts |archive-date=2 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202224121/http://archive.kfda.be/2011/en/projects/seen-secundrabad |url-status=dead }}</ref><ref name="Flanderstoday">{{Cite web |last=a |first=a |title=The Kunstenfestivaldesarts is greater than the sum of its part |url=http://www.flanderstoday.eu/arts/art-and-soul |access-date=27 November 2013 |website=www.flanderstoday.eu |publisher=Flanders today |archive-date=2 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202232401/http://www.flanderstoday.eu/arts/art-and-soul |url-status=dead }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਮਨੀਸ਼ ਚੌਧਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''100% ਪਰਫੈਕਟ ਗਰਲ ਸੀਡਿੰਗ ਵਨ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ ਅਪ੍ਰੈਲ ਮੌਰਨਿੰਗ'' ਅਤੇ ''ਅਰੇਬੀਅਨ ਨਾਈਟਸ'' । ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਮੂਹ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਰਫਾਰਮਰ ਐਟ ਵਰਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1997 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਹਰਮਨ ਹੇਸੇ ਦੁਆਰਾ ''ਸਿਧਾਰਥ'', ਵਰਜੀਨੀਆ ਵੁਲਫ ਦੇ ''ਓਰਲੈਂਡੋ'' ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ, ''ਦ ਮਹਾਭਾਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ'' ਵਰਗੇ ਕੰਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref name="HT">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/news-feed/views/double-act/article1-384604.aspx|title=Double act|last=Singh|first=Shalini|date=27 February 2009|work=Hindustan Times|access-date=27 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203151141/http://www.hindustantimes.com/news-feed/views/double-act/article1-384604.aspx|archive-date=3 December 2013}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] te86o3g2bqzfdr9cpu8n6kxcya8selb 0 164008 848287 831490 2026-09-29T07:27:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848287 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ|name=ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਾਦਿਗ|caption=|country={{IND}}|birth_date={{birth-date and age|17 February 1988}}|birth_place=|death_date=|death_place=|title=ਵੂਮੈਨ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ (2009)|worldchampion=|womensworldchampion=|rating=|peakrating=2387 (ਅਕਤੂਬਰ 2008)|FideID=5012716}} '''ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਾਡਿਗ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Kruttika Nadig;''' ਜਨਮ 17 ਫਰਵਰੀ 1988) [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਇੱਕ [[ਸ਼ਤਰੰਜ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਵੂਮੈਨ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ (ਡਬਲਯੂ.ਜੀ.ਐਮ.) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2008-12-28 |title=WIM Kruttika Nadig wins India National A women chess championship |url=http://tournaments.chessdom.com/kruttika-nadig-wins-india-national |access-date=2016-09-02 |publisher=Chessdom |archive-date=2020-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729101019/http://tournaments.chessdom.com/kruttika-nadig-wins-india-national |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/article1403959.ece|title=Kruttika Nadig is National champion|date=2008-12-29|work=[[The Hindu]]|access-date=2016-09-02|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920194448/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/article1403959.ece|archive-date=2016-09-20|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=2008-12-28 |title=Kruttika Nadig wins national women chess championship |url=http://timesofindia.indiatimes.com/top-stories/Kruttika-Nadig-wins-national-women-chess-championship/articleshow/3905052.cms |access-date=2016-09-02 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਨਦੀਗ ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2010 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਹਮਵਤਨ [[ਹਰਿਕਾ ਦ੍ਰੋਣਾਵਲੀ]] ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀਮ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟੀਮ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਯੂਥ U16 ਸ਼ਤਰੰਜ ਓਲੰਪੀਆਡ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡੀ।<ref>[http://www.olimpbase.org/playersv/uy2eocqe.html Nadig Krutika] team chess record at Olimpbase.org</ref> ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Kruttika Nadig |url=http://www.indianexpress.com/columnist/kruttikanadig/ |website=[[The Indian Express]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Kruttika Nadig rating card at FIDE * Kruttika Nadig player profile and games at Chessgames.com [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] bz0fu19sozl9dljh1u32kxsoptm8a3z 0 164056 848339 670752 2026-09-29T10:40:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848339 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ ਐਤਵਾਲ | birth_name = | birth_date = 24 ਦਸੰਬਰ 1941 | birth_place = ਧਾਰਚੂਲਾ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਮਾਊਟਨ ਕਲਾਈੰਬਰ }} [[Category:Articles with hCards]] [[ਤਸਵੀਰ:Pratibha_Devisingh_Patil_presenting_the_Tenzing_Norgay_National_Adventure_Award-2009_to_Ms._Chandraprabha_Aitwal_for_Life_Time_Achievement,_in_a_glittering_ceremony,_at_Rashtrapati_Bhawan,_in_New_Delhi_on_August_29,_2010.jpg|thumb| ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇਵੀਸਿੰਘ ਪਾਟਿਲ 2010 ਵਿੱਚ ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ ਅਤਵਾਲ ਨੂੰ ਤੇਨਜਿੰਗ ਨੌਰਗੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਡਵੈਂਚਰ ਅਵਾਰਡ-2009 ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।]] '''ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ ਐਤਵਾਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Chandraprabha Aitwal;''' ਜਨਮ 24 ਦਸੰਬਰ 1941) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਲਈ ਤੇਨਜ਼ਿੰਗ ਨੌਰਗੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਡਵੈਂਚਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=11 August 2010 |title=Tenzing Norgay National Adventure Award Announced |url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=64566 |access-date=2014-03-04 |publisher=Press Information Bureau, Ministry of Youth Affairs & Sports}}</ref> ਉਹ [[ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਪਹਾੜ|ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ]], [[ਕੰਚਨਜੰਗਾ|ਕੰਗਚਨਜੰਗਾ]], ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੀ ਅਤੇ ਜਾਓਲੀ ਮਾਊਂਟ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref name="tri">{{Cite web |date=31 August 2009 |title=Mountaineer Aitwal, team to be honoured today |url=http://www.tribuneindia.com/2009/20090831/dplus.htm#4 |access-date=2014-03-04 |website=The Tribune |archive-date=2012-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026031937/http://www.tribuneindia.com/2009/20090831/dplus.htm#4 |url-status=dead }}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਅਤਵਾਲ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ [[ਪਿਥੌਰਾਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਿਥੌਰਾਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਧਾਰਚੂਲਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ 1981 ਵਿੱਚ [[ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਪਹਾੜ|ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਚੋਟੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ 1984 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਮਾਊਂਟੇਨੀਅਰਿੰਗ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਪਾਂਸਰ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਅਗਸਤ 2009 ਵਿੱਚ, 68 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ 6,133 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਮਾਊਂਟ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਥਾ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਭਾਰਤੀ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਬ-ਔਰਤ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ।<ref>{{Cite web |date=7 September 2009 |title=Towering feat by woman mountaineer |url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/article16505.ece |access-date=2014-03-04 |website=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Desai |first=Shail |date=2016-06-02 |title=Chandra Prabha Aitwal: The first lady of Nanda Devi |url=https://www.livemint.com/Leisure/9Zs1NnTHmRJoxEFcYEAJkN/Chandra-Prabha-Aitwal-The-first-lady-of-Nanda-Devi.html |access-date=2021-11-06 |website=mint |language=en}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ]] * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], 1990 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ।<ref>{{Cite web |title=Padma Awards Directory (1954–2013) |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]}} </ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ]] js0wtrjyaf3zo7k9n6puupd1jnje97b 0 164230 848122 835908 2026-09-28T18:27:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848122 wikitext text/x-wiki '''ਅਪਰਨਾ ਸਾਨਿਆਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Aparna Sanyal''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ-ਲੜੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਕਸਡ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ,<ref>{{Cite web |title=A Drop of Sunshine – PSBT |url=http://psbt.org/films/a-drop-of-sunshine/ |access-date=2019-01-31 |language=en-US}}</ref> ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਮੂਹ, ਦ ਕਾਰਬਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The Carbon Union |url=http://www.thecarbonunion.com/ |access-date=2019-01-31 |website=www.thecarbonunion.com |archive-date=2019-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190131202812/http://www.thecarbonunion.com/ |url-status=dead }}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਅਪਰਨਾ ਨੇ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ AJK ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2012-03-10 |title=Jamia alumni bags National Film Awards |url=https://zeenews.india.com/entertainment/art-and-theatre/jamia-alumni-bags-national-film-awards_107314.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210311182807/https://zeenews.india.com/entertainment/art-and-theatre/jamia-alumni-bags-national-film-awards_107314.html |archive-date=2021-03-11 |access-date=2021-03-11 |website=Zee News |language=en}}</ref> == ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ == ਉਸਨੇ ਰੇਸ਼ਮਾ ਵਾਲਿਅੱਪਨ ਦੇ ਸਕਿਜ਼ੋਫਰੀਨੀਆ ਨਾਲ ਸਫ਼ਰ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ, ''ਏ ਡਰਾਪ ਆਫ਼ ਸਨਸ਼ਾਈਨ'' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=APARNA SANYAL - Public Service Broadcasting Trust |url=http://www.psbt.org/directors/282 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921001826/http://www.psbt.org/directors/282 |archive-date=21 September 2016 |access-date=2016-09-17 |website=www.psbt.org}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/a-beautiful-mind-yet-again/article2824178.ece|title=A beautiful mind, yet again|last=Basheer|first=K. p m|date=2012-01-23|work=The Hindu|access-date=2016-09-18|language=en-IN|issn=0971-751X}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਦੀਆਂ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ''ਟੇਢੀ ਲੇਕੀਰ - ਦ ਕ੍ਰੂਕਡ ਲਾਈਨ'', ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਮਲਿੰਗੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ;<ref>{{Cite web |title=[Sarai Newsletter] 'FRIENDS OF SIDDHARTHA' FILM FESTIVAL |url=http://mail.sarai.net/pipermail/newsletter_mail.sarai.net/2003-February/000065.html |access-date=2016-09-18 |website=mail.sarai.net |archive-date=2017-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171216163046/http://mail.sarai.net/pipermail/newsletter_mail.sarai.net/2003-February/000065.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=globalqueerdesi |date=2011-08-26 |title=Filmography |url=https://globalqueerdesi.wordpress.com/2011/08/26/filmography/ |access-date=2016-09-18 |website=globalqueerdesi}}</ref> ਵਜਰਾਯਾਨ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਬਾਰੇ '', ਗ੍ਰੈਮੀ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਭਿਕਸ਼ੂ'';<ref>{{Cite web |title=FILM 'The Monks who Won the Grammy' Screening followed by a discussion > 6:30pm on 16th July 2018 - Delhi Events |url=https://www.delhievents.com/2018/07/film-monks-who-won-grammy-discussion-iic.html |access-date=2019-01-31 |website=www.delhievents.com}}</ref> ''ਸ਼ੋਵਨਾ'',<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/dance/in-the-lens-of-the-beholder/article19737269.ece|title=In the lens of the beholder|last=Rajan|first=Anjana|date=2017-09-22|work=The Hindu|access-date=2018-02-03|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਕ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ, [[ਸ਼ੋਵਾਨਾ ਨਰਾਇਣ|ਸ਼ੋਵਨਾ ਨਰਾਇਣ]] ਅਤੇ ''ਇੱਕ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਬੀਜ'', ਮੌਤ ਅਤੇ ਮਰਨ ਬਾਰੇ।<ref>{{Cite web |last=Kahlon |first=Sukhpreet |title=One Mustard Seed preview: Exploring death and the idea of dying |url=https://www.cinestaan.com/articles/2018/sep/11/15562/one-mustard-seed-preview-exploring-death-and-the-idea-of-dying |access-date=2019-01-31 |website=Cinestaan |archive-date=2019-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201014711/https://www.cinestaan.com/articles/2018/sep/11/15562/one-mustard-seed-preview-exploring-death-and-the-idea-of-dying |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ''ਸ਼ੂਨਯਤਾ - ਜਦੋਂ ਕਥਕ ਨਾਲ ਚਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ'',<ref>{{Cite web |title="Shunyata-When Kathak Met Cham"" By Aparna Sanyal. |url=http://www.pocketnewsalert.com/2016/10/Shunyata-When-Kathak-Met-Cham-By-Aparna-Sanyal.html |access-date=2018-02-03 |website=www.pocketnewsalert.com |language=en}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ੂਨਯਾਤਾ'',<ref>{{Cite news|url=http://www.delhievents.com/2014/09/shunyata-essaying-philosophy-of.html|title="Shunyata" a dance and music production essaying the philosophy of Shakyamuni Gautam Buddha at Kamani Auditorium, Copernicus Marg > 7pm on 30th September 2014|work=Delhi Events|access-date=2018-02-03}}</ref> ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਮੱਠ ਦੇ ਭਿਕਸ਼ੂ, ਪਾਲਪੁੰਗ ਸ਼ੇਰਾਬਲਿੰਗ ਮੱਠ ਸੀਟ, ਅਤੇ ਕਥਕ ਦੇ ਦੋਏਨ, ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਰੂਪ, ਸ਼ੋਵਨਾ ਨਾਰਾਇਣ ਬੋਧੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਬੈਲੇ]] ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਹ 2005 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ''ਟਾਈਮਜ਼ ਨਾਓ'' ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਬਿਊਰੋ ਦੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਮੁਖੀ ਵੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਈ ਗਈ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲੜੀ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਲਾਈਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ IRT - Deadliest Roads, ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ ਇੱਕ 10-ਭਾਗ ਦੀ ਲੜੀ,<ref>{{Cite web |title=Aparna Sanyal |url=https://www.imdb.com/name/nm1615008/ |access-date=2016-09-17 |website=IMDb}}</ref> ਅਤੇ The Real Marigold Hotel, BBC 2<ref>{{Cite web |title=Aparna Sanyal |url=http://www.imdb.com/name/nm1615008/ |access-date=2019-01-31 |website=IMDb}}</ref> ਲਈ ਇੱਕ ਲੜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਅਪਰਨਾ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 'ਐਫਡੀ ਜ਼ੋਨ' ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਹੈਬੀਟੇਟ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite web |title=Visiting Faculty - |url=https://www.sac.ac.in/visiting-faculty-for-2014-and-2015/ |access-date=2019-01-31 |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ == * ''ਏ ਡ੍ਰੌਪ ਆਫ਼ ਸਨਸ਼ਾਈਨ'' ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2012 ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਦਿਅਕ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref>{{Cite web |title=Jamia - Press Releases - Latest - Press Release: Jamia alumni bag National Film Awards |url=http://jmi.ac.in/bulletinboard/press-releases/latest/Press_Release_Jamia_alumni_bag_National_Film_Awards-1755 |access-date=2016-09-17 |website=jmi.ac.in }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਏ ਡ੍ਰੌਪ ਆਫ਼ ਸਨਸ਼ਾਈਨ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਆਈਡੀਪੀਏ) ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ 5 ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤੇ ਸਨ<ref>{{Cite web |date=2011-10-29 |title=IDPA Awards for 2010 show variation in creativity in short films |url=http://www.indiantelevision.com/aac/y2k11/aac2018.php |access-date=2016-09-17}}</ref> * ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਉਂਸਿਲ ਦੁਆਰਾ 2010 ਵਿੱਚ ਇੱਕ 'ਰਚਨਾਤਮਕ ਉੱਦਮੀ' ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ<ref name=":1"/> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] t6lc354ptp30t6ihcw0ht8o15tqcyhl 0 164304 848203 771666 2026-09-29T01:59:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848203 wikitext text/x-wiki '''ਉਮਾ ਸਾਸ਼ੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Uma Sashi;''' 1915 – 6 ਦਸੰਬਰ 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜੋ 1929 ਤੋਂ 1951 ਤੱਕ ਕਈ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ<ref>{{Cite web |title=Umasashi |url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bd0e1eeab |website=www2.bfi.org.uk}}</ref> ਦੁਰਗਾਦਾਸ ਬੈਨਰਜੀ, [[ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਸਹਿਗਲ|ਕੇਐਲ ਸਹਿਗਲ]], ਪਹਾੜੀ ਸਾਨਿਆਲ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਵਰਗੇ ਅਭਿਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਔਨ-ਸਕਰੀਨ ਜੋੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਮਾ ਸ਼ਸ਼ੀ ਨੇ ਫਿਲਮ ਸੁਬਰਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ [[ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ|ਮੂਕ ਫਿਲਮ]] ਬੰਗਾਬਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੋਰ ਮੂਕ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਉਹ ਹਨ ਬਿਗ੍ਰਹਾ (1930) ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ (1931)। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ (ਇੰਡੀਆ) ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਲਈ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਉਮਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਮਾ ਸ਼ਸ਼ੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੂਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 1931 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ]] ਪਹਿਲੀ ਸਾਊਂਡ ਫ਼ਿਲਮ, ਦੇਨਾ ਪਾਓਨਾ (1931),<ref>{{Cite web |last= |first= |title=DENA PAONA - Film Database - Movie Database |url=http://www.citwf.com/film83853.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070504155421/http://www.citwf.com/film83853.htm |archive-date=4 May 2007 |access-date=23 October 2008 |publisher=www.citwf.com}}</ref> ({{Lang-bn|<big>দেনা পাওনা</big>}} ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ) ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਸੀ. ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗਜਨ ਦੇ ਇੱਕ ਭੀੜ ਸੀਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਿਸ ਅਭਵਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੀਤ “ਬਾਬਾ ਅਪਨ ਭੋਲਾ ਮੋਡਰ ਪਾਗਲ ਛਲੇ” ਵੀ ਗਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪੰਕਜ ਕੁਮਾਰ ਮਲਿਕ ਤੋਂ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ [[ਧਰਤੀ (ਮਾਤਾ)|'ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ]] ' ਲਈ ਉਸ ਨਾਲ 'ਦੁਨੀਆ ਰੰਗ ਰੰਗੀਲੀ ਬਾਬਾ' ਵਰਗੇ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |title=Messages in black and white |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/messages-in-black-and-white/article3649297.ece |website=thehindu.com |access-date=2023-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630091655/https://www.thehindu.com/features/cinema/messages-in-black-and-white/article3649297.ece |archive-date=2018-06-30 |url-status=dead}}</ref> ਉਮਾ ਸ਼ਸ਼ੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਊ ਥੀਏਟਰਜ਼ ਦੀ [[ਚੰਡੀਦਾਸ]] (1932) ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਰਾਮੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। == ਮੌਤ == ਉਮਾ ਸ਼ਸ਼ੀ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਦਸੰਬਰ 2000 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖਬਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮੀਡੀਆ 'ਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == ਉਸਨੇ BFJA ਅਵਾਰਡ ਦੇਣ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ 2000 ਵਿੱਚ ਲਿਵਿੰਗ ਲੀਜੈਂਡ ਵਜੋਂ ਹੀਰੋ ਹੌਂਡਾ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|nm0880810}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915]] 61mqi07ptqlkbmuedfmr9zjr204ze5o 0 164367 848300 729614 2026-09-29T08:44:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848300 wikitext text/x-wiki '''ਡਾ.''' '''ਗੀਤਾ ਮਾਧਵਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Dr.''' '''Geeta Madhavan''') [[ਚੇਨਈ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Empowering Women in IT ITES Industry, Women's IT Forum, Careers & Corporate Members, Part Time IT Professionals in Chennai & Bangalore - EWIT |url=http://www.ewit.co.in/dealing.asp |access-date=2023-04-15 |archive-date=2022-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523115923/http://www.ewit.co.in/dealing.asp |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੱਤਵਾਦ 'ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਮਾਹਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Maritime Mess in Indian Ocean |url=http://www.newindianexpress.com/opinion/Maritime-Mess-in-Indian-Ocean/2014/05/06/article2207682.ece |access-date=2016-08-13 |archive-date=2016-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820171735/http://www.newindianexpress.com/opinion/Maritime-Mess-in-Indian-Ocean/2014/05/06/article2207682.ece |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ 'ਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Empowering Women in IT ITES Industry, Women's IT Forum, Careers & Corporate Members, Part Time IT Professionals in Chennai & Bangalore - EWIT |url=http://www.ewit.co.in/dealing.asp |access-date=2016-08-13 |website=www.ewit.co.in |archive-date=2016-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817000013/http://www.ewit.co.in/dealing.asp |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਕਿਓਰਿਟੀ ਐਨਾਲਿਸਿਸ, ਚੇਨਈ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-downtown/liba-organises-discussion-on-brexit/article8850868.ece|title=LIBA organises discussion on Brexit|date=2016-07-15|work=The Hindu|access-date=2016-08-13|language=en-IN|issn=0971-751X}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸੰਸਥਾ (ILSAI) ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਮਾਧਵਨ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਪਿਛੋਕੜ == ਮਾਧਵਨ ਨੂੰ 1997 ਵਿੱਚ ਹੇਗ, ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੇਗ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਅ ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿੱਚ ਐਡਵਾਂਸ ਰਿਸਰਚ ਲਈ ਡਾਕਟਰੇਟ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਲ ਲਈ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇੱਕਲੌਤਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਉਹ [[ਮਦਰਾਸ ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ|ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਕਲਟੀ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਲਾਅ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਗੈਸਟ ਫੈਕਲਟੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ 'ਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੋਰਸ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/02/21/stories/2002022100220400.htm|title=The defence mechanism|last=Ravindran|first=Visa|date=21 February 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=9 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20020428130926/http://thehindu.com/thehindu/mp/2002/02/21/stories/2002022100220400.htm|archive-date=28 April 2002}}</ref> ਉਸਨੇ ਅੱਤਵਾਦ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਹਵਾਲਗੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਵਰਗੇ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref>{{Citation |last=Rumble with Madhav |title=Rumble.9: Geeta Madhavan - Terrorists or Freedom Fighters? - 1/4 |date=2013-08-01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=uJ_6fuluwdU |access-date=2016-08-13}}</ref> ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਜ਼ਟਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਦੌਰਾ ''ਕੀਤਾ'' ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Programs and Events {{!}} Chennai, India - Consulate General of the United States |url=http://chennai.usconsulate.gov/obama_taj_panel_discussion.html |access-date=2016-08-13 |website=chennai.usconsulate.gov |archive-date=2016-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816205028/http://chennai.usconsulate.gov/obama_taj_panel_discussion.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਸਾਲਜ਼ਬਰਗ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ RCSS ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਇਟਨ, ਯੂਕੇ ਵਿਖੇ ਵਿਲਟਨ ਪਾਰਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਕੈਨੇਡੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਮੈਂਟ, ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਐਸਏ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ ਅਤੇ NESA ਸੈਂਟਰ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀਸੀ, ਯੂਐਸਏ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ। 2008 ਤੋਂ, ਉਹ ਰਣਨੀਤਕ ਅਧਿਐਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਜ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫੈਂਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੀਤੀਆਂ, ਕੱਟੜਵਾਦ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਮੁਦਾਇ ਮੁੱਦੇ, ਪਾਇਰੇਸੀ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਬੰਧਤ ਰਣਨੀਤਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਨੀਤੀ ਪੱਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 July 2009 |title=Perspectives on Terrorism: Views from the Near East and South Asia on Confronting a Common Threat |url=http://strategicstudiesnetwork.org/wp-content/uploads/2012/07/CT-WG-Special-Report2.pdf |access-date=13 August 2016 |website=strategicstudiesnetwork.org/ |publisher=Strategic Studies Network |archive-date=11 ਅਕਤੂਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011095722/http://strategicstudiesnetwork.org/wp-content/uploads/2012/07/CT-WG-Special-Report2.pdf |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਸਾਲਿਆਂ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਲਈ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਰਣਨੀਤਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਕਈ ਲੇਖ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਾਧਵਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰਾਂ, ਸਥਾਨਕ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਬ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="marine-bios">{{Cite web |title=Archived copy |url=https://photos.state.gov/libraries/201202/pas/maritime-bios-may132014.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905230201/https://photos.state.gov/libraries/201202/pas/maritime-bios-may132014.pdf |archive-date=5 September 2017 |access-date=24 June 2017}}</ref> ਖੇਤਰੀ ਰਣਨੀਤਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਰਣਨੀਤਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਪਰ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਲੌਗਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਲੇਖ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਪੇਪਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਨਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਹਨ। ਗੀਤਾ ਮਦਰਾਸ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸਿੰਗ ਐਡਵੋਕੇਟ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਫਰਮ ਮਾਧਵਨ ਐਂਡ ਐਸੋਸੀਏਟਸ ਦੀ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ। ਉਹ ਚੇਨਈ ਸਥਿਤ ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਕਿਓਰਿਟੀ ਐਨਾਲਿਸਿਸ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸੰਸਥਾ (ILSAI) ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] loie86sm1a2dhm3a4wckqhon4t03ipu 0 164408 848301 847041 2026-09-29T08:45:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848301 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Gita Sahgal 3.png|thumb|ਗੀਤਾ ਸਹਿਗਲ]] '''ਗੀਤਾ ਸਹਿਗਲ''' (ਜਨਮ 1956/1957) <ref name="guardian1">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2010/apr/25/gita-sahgal-amnesty-international|title=Gita Sahgal's dispute with Amnesty International puts human rights group in the dock|last=Mark Townsend|date=25 April 2010|work=The Observer|access-date=27 April 2010|location=London}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/international/article103279.ece|title=Suroor, Hasan, "Amnesty in row over "collaborating" with pro-jehadis", The Hindu, 9 February 2010. Retrieved 16 February 2010|last=Hasan Suroor|date=9 February 2010|work=The Hindu|access-date=18 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100822084556/https://www.thehindu.com/news/international/article103279.ece|archive-date=22 ਅਗਸਤ 2010|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਅਤੇ [[ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ|ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ]] ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ [[ਨਾਰੀਵਾਦ]], [[ਬੁਨਿਆਦਵਾਦ|ਕੱਟੜਵਾਦ]] ਅਤੇ ਨਸਲਵਾਦ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। <ref name="dd">{{Cite news|url=http://www.thenation.com/article/who-speaks-human-rights/|title=Who Speaks for Human Rights?|last=Guttenplan|first=D.D.|work=The Nation|access-date=12 March 2016|last2=Margaronis, Maria}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6iy0cLkigiEC&q=%22Gita+Sahgal%22&pg=PA205|title=The situated politics of belonging – Google Books|last=Yuval-Davis|first=Nira|last2=Kannabiran|first2=Kalpana|last3=Kannabirān|first3=Kalpana|last4=Vieten|first4=Ulrike|last5=Kannabiran|first5=Professor Regional Director Council for Social Development Kalpana|date=10 August 2006|isbn=9781412921015|access-date=4 March 2010}}</ref> ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ। <ref name="up">{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?264315|title=It's Very Human To Disagree; She feels the rip of Amnesty International's barbs for speaking up; Neelima Shah on Gita Sahgal|last=Shah|first=Neelima|date=19 February 2010|work=Outlook|access-date=21 February 2010}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="fund">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/world/report_a-fundamental-question-for-human-rights-groups_1350522|title=A fundamental question for human rights groups|last=Nair|first=Malini|date=21 February 2010|work=Daily News & Review|access-date=1 March 2010}}</ref> ਉਹ [[ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] ਦੀ ਜੈਂਡਰ ਯੂਨਿਟ ਦੀ ਮੁਖੀ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। <ref name="fund" /> <ref>{{Cite web |title=Women Against Fundamentalisms &#124; Variant 16 |url=http://www.variant.org.uk/16texts/WAF.html |access-date=4 March 2010 |publisher=Variant.org.uk |archive-date=10 ਸਤੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190910224143/http://www.variant.org.uk/16texts/WAF.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Amit Roy |date=10 February 2010 |title=The Telegraph – Calcutta (Kolkata) &#124; Amnesty suspends Nehru kin |url=http://www.telegraphindia.com/1100210/jsp/frontpage/story_12088582.jsp |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120911225126/http://www.telegraphindia.com/1100210/jsp/frontpage/story_12088582.jsp |archive-date=11 September 2012 |access-date=4 March 2010 |website=The Telegraph |location=Calcutta}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਐਮਨੈਸਟੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦੀ ਜੈਂਡਰ ਯੂਨਿਟ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ''ਸੰਡੇ ਟਾਈਮਜ਼'' ਦੁਆਰਾ ਐਮਨੈਸਟੀ ਦੀ ਇਸ ਦੇ ਉੱਚ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਸਬੰਧਾਂ ਲਈ ਮੋਅਜ਼ਮ ਬੇਗ, ਮੁਹਿੰਮ ਸਮੂਹ ਕੇਜ (ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਜ ਕੈਦੀਆਂ) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਜੋ ਕਿ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਾਲ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਆਂਟਾਨਾਮੋ ਵਿਖੇ ਗੈਰ-ਨਿਆਇਕ ਹਾਲਤਾਂ ਅਧੀਨ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ " [[ਤਾਲਿਬਾਨ]] ਦਾ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਰਥਕ" ਕਿਹਾ। <ref name="sigstate">{{Cite journal|last=Sahgal|first=Gita|date=13 May 2010|title=Gita Sahgal: A Statement|url=http://www.nybooks.com/articles/archives/2010/may/13/statement-gita-sahgal-leaving-amnesty-internationa/|journal=The New York Review of Books|access-date=30 September 2015}}</ref> ਐਮਨੈਸਟੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ "ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਉਠਾਉਣ ਲਈ" ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਸਰ [[ਸਲਮਾਨ ਰਸ਼ਦੀ]], ਪੱਤਰਕਾਰ [[ਕਰਿਸਟੋਫਰ ਹਿਚਨਜ਼|ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਹਿਚਨਜ਼]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮਾਨਤਾ ਲਈ ਐਮਨੈਸਟੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬੇਗ ਨੇ ਆਪਣੇ [[ਜਿਹਾਦ|ਜੇਹਾਦੀ]] ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਵਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="kerbaj">{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/afghanistan/article7017810.ece|title=Amnesty International is 'damaged' by Taliban link; An official at the human rights charity deplores its work with a 'jihadist'|last=Kerbaj|first=Richard|date=7 February 2010|work=The Sunday Times|access-date=2 March 2010|location=London|archive-date=3 ਜੂਨ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100603031425/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/afghanistan/article7017810.ece|url-status=dead}}</ref> ਸਹਿਗਲ ਨੇ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਨੂੰ ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ <ref name="timesonline1">{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article7095732.ece|title=Gita Sahgal, who criticised Amnesty's 'pro-jihadi' links, leaves job|last=Bird|first=Steve|date=13 April 2010|work=The Times|access-date=12 April 2010|location=London|archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230714092333/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article7095732.ece|url-status=dead}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:Jawaharlal_Nehru.jpg|right|thumb| ਸਹਿਗਲ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ, ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]]]] ਗੀਤਾ ਸਹਿਗਲ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਨਾਵਲਕਾਰ [[ਨੈਨਤਾਰਾ ਸਹਿਗਲ|ਨਯਨਤਾਰਾ ਸਹਿਗਲ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੂ]] ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਇੱਕ [[ਨਾਸਤਿਕਤਾ|ਨਾਸਤਿਕ]] ਹੈ। <ref name="dd"/> ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ [[ਵਿਜੈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੰਡਿਤ|ਵਿਜੇਲਕਸ਼ਮੀ ਪੰਡਿਤ]] ਦੀ ਪੋਤੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Amnesty suspends Nehru kin Gita Sahgal – NewsofAP.com – Andhra Pradesh News, Andhra News, Andhra Pradesh, Telugu News |url=http://www.newsofap.com/newsofap-5470-25-amnesty-suspends-nehru-kin-gita-sahgal-newsofap.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714174738/http://www.newsofap.com/newsofap-5470-25-amnesty-suspends-nehru-kin-gita-sahgal-newsofap.html |archive-date=14 July 2011 |access-date=4 March 2010 |publisher=NewsofAP.com}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/international/article103279.ece|title=The Hindu : News / International : Amnesty in row over "collaborating" with pro-jehadis|last=Hasan Suroor|date=9 February 2010|work=The Hindu|access-date=4 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100822084556/https://www.thehindu.com/news/international/article103279.ece|archive-date=22 ਅਗਸਤ 2010|url-status=dead}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਉਹ 1972 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਓਰੀਐਂਟਲ ਐਂਡ ਅਫਰੀਕਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। <ref name="up"/> ਉਹ 1977 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਈ, ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ 1983 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੀ ਗਈ <ref name="dd" /> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਸਤਿਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਹਿਰੂ-ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲੋਕ]] i8vwv30xvvotyjxsa09278zk8ssk1g2 0 164657 848210 841410 2026-09-29T02:18:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848210 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Uttara Baokar | image = {{CSS image crop |Image = Director, Unni Vijayan Producer Prince Thampi at the presentation of film " Lesson in Forgetting", at the 43rd International Film Festival of India (IFFI-2012), in Panaji, Goa on November 25, 2012.jpg |bSize = 1100 |cWidth = 240 |cHeight = 200 |oTop = 90 |oLeft = 840 |Location=center }} | caption = Baokar (right) at [[International Film Festival of India|IFFI]] [[43rd International Film Festival of India|2012]] | birth_date = {{birth year|1944}} | birth_place = | death_date = {{death date and given age|2023|04|12|79|df=y}} | death_place = | occupation = Actress | years_active = 1968–2023 | spouse = | partner = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਉੱਤਰਾ ਬਾਓਕਰ''' (1944 – 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023)<ref name="The Times of India 2023">{{Cite web |date=12 Apr 2023 |title=National Award-winning actress Uttara Baokar passes away at 79 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/national-award-winning-actress-uttara-baokar-passes-away-at-79/articleshow/99443336.cms |access-date=13 Apr 2023 |website=The Times of India}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਜ, ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ‘ਚ ''ਮੁੱਖਮੰਤਰੀ'' ਵਿੱਚ ਪਦਮਾਵਤੀ, ''ਮੇਨਾ ਗੁਰਜਰੀ'' ਵਿੱਚ ਮੇਨਾ, ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ''[[ਉਥੈਲੋ|ਓਥੇਲੋ]]'' ਵਿੱਚ ਡੇਸਡੇਮੋਨਾ, ਨਾਟਕਕਾਰ [[ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਾਡ]] ਦੀ ''ਤੁਗਲਕ'' ਵਿੱਚ ਮਾਂ, ''ਛੋਟੇ ਸਯੱਦ ਬੜੇ ਸਯੱਦ'' ਵਿੱਚ ਨੌਚ ਗਰਲ, ਅਤੇ ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ ਵਿੱਚ ''ਉਮਰਾਓ'' ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅ ਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਏ।<ref name="th">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2005/06/30/stories/2005063000590300.htm|title=Of days that were...|date=30 June 2005|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106045447/http://www.hindu.com/mp/2005/06/30/stories/2005063000590300.htm|archive-date=6 November 2012}}</ref> 1978 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜੈਵੰਤ ਡਾਲਵੀ ਦੇ ਨਾਟਕ ''ਸੰਧਿਆ ਛਾਇਆ'' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੁਸੁਮ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/article408560.ece|title=Those lonely sunset days|date=23 April 2010|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20140312212819/http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/article408560.ece|archive-date=12 ਮਾਰਚ 2014|access-date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|url-status=dead}}</ref> 1984 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ (ਹਿੰਦੀ ਥੀਏਟਰ) ਲਈ ''[[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]]'' ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="sna">{{Cite web |title=SNA: List of Akademi Awardees |url=http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120217185616/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |archive-date=17 February 2012 |access-date=17 February 2012 |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]] Official website}}</ref> ਉਹ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਦੋਘੀ'' (1995), ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਅਮਰਾਪੁਰਕਰ ਅਤੇ ਰੇਣੁਕਾ ਦਫਤਰਦਾਰ, ''ਉੱਤਰਾਯਣ'' (2005), ''ਸ਼ੇਵਰੀ'' (2006), ਅਤੇ ਸੋਨਾਲੀ ਕੁਲਕਰਨੀ ਨਾਲ ''ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ'' (2006) ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/features/culture-cauldron/Marathi-cinema-gets-the-sensitive-and-intelligent-film-lover/articleshow/3006029.cms|title=Marathi cinema gets the sensitive and intelligent film-lover|date=3 May 2008|work=The Economic Times}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਉੱਤਰਾ ਨੇ [[ਇਬਰਾਹੀਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ|ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ]] ਦੇ ਅਧੀਨ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ]] (NSD),<ref name="The Economic Times 2023">{{Cite web |date=13 Apr 2023 |title='A remarkable human being': Neena Kulkarni, Manoj Joshi remember late actress Uttara Baokar on social media |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/veteran-actress-uttara-baokar-passes-away-at-79-manoj-joshi-neena-kulkarni-pay-moving-tribute-to-the-tamas-star-on-social-media/articleshow/99451182.cms |access-date=13 Apr 2023 |website=The Economic Times}}</ref> ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ,<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mag/2008/02/24/stories/2008022450160500.htm|title=Theatre is revelation|date=24 February 2008|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080302010357/http://www.hindu.com/mag/2008/02/24/stories/2008022450160500.htm|archive-date=2 March 2008}}</ref> 1968 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Alumni List For The Year 1968 |url=http://www.nsd.gov.in/alumni2.asp?id=1968 |publisher=[[National School of Drama]] Official website |access-date=2023-04-17 |archive-date=2010-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206235729/http://nsd.gov.in/alumni2.asp?id=1968 |url-status=dead }}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == * <nowiki><i id="mwOg">ਯਾਤਰਾ</i></nowiki> (1986) * ''[[ਤਮਸ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਤਮਸ]]'' (1987) * ''ਏਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ'' (1989) * ''ਉਡਾਨ'' (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) (1990-1991) * ''ਰੁਕਮਾਵਤੀ ਕੀ ਹਵੇਲੀ'' (1991) * ''ਬਰਨਿੰਗ ਸੀਜ਼ਨ'' (1993) * ''ਦੋਗੀ'' (1995) (ਮਰਾਠੀ) * ''[[ਸਰਦਾਰੀ ਬੇਗਮ]]'' (1996) * ''ਠਸ਼ਕ'' (1999) * ''ਅੰਤਰਾਲ'' (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) (2000) * ''[[Zindagi Zindabad|ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ]]'' (2000) * ''[[Kora Kaagaz|ਕੋਰਾ ਕਾਗਜ਼]]'' (2002) * ''[[Vaastupurush|ਵਾਸਤੂਪੁਰਸ਼]]'' (2002) (ਮਰਾਠੀ) * ''[[Nazarana|ਨਜ਼ਰਾਨਾ]]'' (2002) (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) * ''ਉੱਤਰਾਯਣ'' (2003) (ਮਰਾਠੀ) * ''ਜੱਸੀ ਜੈਸੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ'' (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) (2003-2006) * ''ਸ਼ੇਵਰੀ'' (ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ) (2006) * ''ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ'' (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) (2006–2009) * ''ਜਬ ਲਵ ਹੁਆ'' (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) (2006-2007) * ''ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ'' <ref name="GokulsingDissanayake2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=djUFmlFbzFkC&pg=PA77|title=Routledge Handbook of Indian Cinemas|last=K. Moti Gokulsing|last2=Wimal Dissanayake|date=17 April 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-77284-9|pages=77–|access-date=4 May 2013}}</ref> (2006) (ਮਰਾਠੀ) * ''ਰਿਸ਼ਤੇ'' (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) (ਸੀਜ਼ਨ 2) * ''ਪਾਪ'' (2005) * ''ਹਮ ਕੋ ਦੀਵਾਨਾ ਕਰ ਗਏ'' (2006){{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2023}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2023)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> * ''ਡੋਰ'' (2006) * ''ਆਜਾ ਨਚਲੇ'' (2007) * ''8 x 10 ਤਸਵੀਰ'' (2009) * ''[[Ha Bharat Maza|ਹਾ ਭਾਰਤ ਮਜ਼ਾ]]'' (2011) (ਮਰਾਠੀ) * ''ਸੰਹਿਤਾ'' (2013) (ਮਰਾਠੀ) * ''ਇਕੀਸ ਤੋਪੋ ਕੀ ਸਲਾਮੀ'' (2014) ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ * ''ਦੇਵ ਭੂਮੀ - ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ'' (2015) ਪ੍ਰਿਆ (ਰਾਹੁਲ ਨੇਗੀ ਦੀ ਭੈਣ) ਵਜੋਂ == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == * == ਇਨਾਮ == * ਅਦਾਕਾਰੀ (ਹਿੰਦੀ ਥੀਏਟਰ) ਲਈ 1984 ''[[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]]'' ।<ref name="sna"/> * 1988 ''<nowiki/>'ਏਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ''' ਲਈ ''ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ'' == ਨੋਟਸ == {{Reflist|2}} == ਹਵਾਲੇ == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aYgqAAAAYAAJ|title=The Motion Picture Guide ... Annual|last=Nash|first=Jay Robert|last2=Nash|first2=Stanley Ralph|last3=Ross|first3=Stanley Ralph|publisher=[[Cinebooks]]|year=1987|isbn=0-933997-16-7|ref=Na|author-link=Jay Robert Nash|author-link3=Stanley Ralph Ross}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ttnH5W9qoBAC&q=ShantaGandhi&pg=PA83|title=The Cambridge guide to Asian theatre|last=Brandon|first=James R.|last2=Martin Banham|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=0-521-58822-7|ref=Br}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TigigoI5jl4C&q=ShantaGandhi&pg=PA25|title=Muffled voices: women in modern Indian theatre|last=Subramanyam|first=Lakshmi|publisher=Har-Anand Publications|year=2002|isbn=81-241-0870-6|ref=Su}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n5lKp1XE2OQC&q=UttaraBaokar&pg=PA185|title=India's Shakespeare: translation, interpretation, and performance International studies in Shakespeare and his contemporaries|last=Trivedi|first=Poonam|last2=Dennis Bartholomeusz|publisher=University of Delaware Press|year=2005|isbn=0-87413-881-7|ref=Tr}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name}} * {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2023]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]] nriefv58idlu7wzpgaidp7t2cx94dpi 0 165573 848353 673788 2026-09-29T11:22:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848353 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Zerifa Wahid | image = Zerifa Wahid.JPG | image_size = | alt = | caption = Zerifa Wahid during the muhurat of [[Jahnu Barua]]'s Assamese film ''[[Baandhon]]'' held on 11 December 2011 at Jonakee Complex, Panjabari, Guwahati, Assam, India | native_name = | native_name_lang = | other_names = | birth_name = | birth_date = <!--Unsourced dates are removed per [[WP:DOB]]--> | birth_place = <!--Unsourced places are removed per [[WP:DOB]]--> | death_date = | death_place = | occupation = Actress | years_active = 1990-present | spouse = | partner = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਜ਼ਰੀਫਾ ਵਾਹਿਦ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅਸਾਮੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=13 September 2007 |title=Zerifa moves to theatre – Backstage girl |url=http://www.telegraphindia.com/1070913/asp/guwahati/story_8308776.asp |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120912011925/http://www.telegraphindia.com/1070913/asp/guwahati/story_8308776.asp |archive-date=12 September 2012 |access-date=12 May 2010 |website=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ''ਬੰਧੋਨ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਜਾਹਨੂ ਬਰੂਆ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਸਾਮੀ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ 60 ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ। ਅਤੇ ਸਾਲ 2012 ਲਈ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਫਿਲਮ <ref name="film">{{Cite web |date=27 December 2012 |title=Baandhon wins Best Film Award at Bengaluru International Film Festival |url=http://dearcinema.com/news/baandhon-wins-best-film-award-at-bengaluru-international-film-festival/5554 |access-date=28 December 2012 |website=Dear Cinema |archive-url=https://web.archive.org/web/20121231004627/http://dearcinema.com/news/baandhon-wins-best-film-award-at-bengaluru-international-film-festival/5554 |archive-date=31 ਦਸੰਬਰ 2012 |url-status=dead}}</ref> ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। == ਕਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Zerifa_Wahid_-_TeachAIDS_Interview.png|right|thumb| 2013 ਵਿੱਚ ਟੀਚਏਡਜ਼ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਾਹਿਦ]] ਜ਼ਰੀਫਾ ਵਾਹਿਦ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਅਸਾਮੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ''ਅਭਿਮਾਨ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜਨੂੰਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ ਅਤੇ ਕਈ ਅਸਾਮੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ, ਵੀਡੀਓ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੀਰੋਇਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੀ, ਸਕੂਲ ਜਾ ਰਹੀ ਜ਼ਰੀਫਾ ਨੇ ''ਅਗਨੀਗੜ੍ਹ'', ''ਅਤਿਕਰਮ'', ''ਧੂਆ'' ਆਦਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਇਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੁਬੀਨ ਗਰਗ ਦੀ ''<nowiki/>'ਤੁਮੀ ਮੋਰ ਮਾਥੂ ਮੋਰ''' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਹੀਰੋਇਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਫਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਸਿਉਜੀ ਧਾਰਣੀ ਧੁਨੀਆ'', ''ਹੋਰ ਏਕ ਜਾਤਰਾ'', ''ਗੁਨ ਗੁਨ ਗਾਣੇ'', ''ਅਗਨੀਸਾਖੀ'' (ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਾਮ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ)। ''ਅੰਤਹੀਨ ਜਾਤਰਾ'' ਵਿੱਚ, ਜ਼ਰੀਫਾ ਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮੇਕਅੱਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਕੁੜੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਿਖਾਈ। ''ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ'', ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਰੀਫਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਈਜ਼ੋਫ੍ਰੇਨਿਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, [[ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਸਾਮੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|2883063}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 8049ejdo0x7xdepve2kih0t84nmgc8r 0 166696 848241 831522 2026-09-29T04:17:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848241 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਕਟਕ ਕਯਾਲ | other_name = ਕਟਕ ਕਯਾਲ | image = | alt = | caption = | pushpin_map = India Kollam#Kerala | pushpin_map_alt = ਕਟਕ ਕਯਾਲ ਕੋਲਮ ਵਿੱਚ | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = ਕੋਲਮ ਵਿੱਚ ਕਟਕ ਕਯਾਲ | image_bathymetry = | alt_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ਸਕਤੀਕੁਲੰਗਾਰਾ]] [[ਕੋਲਮ]], [[ਭਾਰਤ]] | coordinates = {{coord|8|55|23.0268|N|76|32|39.2136|E|type:waterbody_region:IN|display =inline,title}} | type = [[ਝੀਲ]] | part_of = [[ਅਸ਼ਤਮੁਡੀ ਝੀਲ ]] | inflow = ਵੱਟਕਯਾਲ ਵਿੱਚ [[ਮਰੁਤਾਦੀ]] | outflow = | catchment = {{convert|14.5|ha|sqmi|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm |archive-url=https://archive.today/20140901102439/http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm |url-status=dead |archive-date=1 September 2014 |title=A stream fading into history |date=20 September 2004 |work=[[The Hindu]] |access-date=2 November 2016}}</ref> | basin_countries = ਭਾਰਤ | agency = ਕੋਲਮ ਨਗਰ ਨਿਗਮ | length = {{convert|2|km|mi|abbr=on}} | width = {{convert|30|m|km|abbr=on}} | area = {{convert|36|acre|abbr=on}} | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = | frozen = | islands = ''none'' | cities = [[ਕੋਲਮ]] | reference = }} '''ਕਟਕ ਕਯਾਲ''' ( [[ਮਲਿਆਲਮ]] : കട്ടക കായൽ) ਜਾਂ ਕਟਕਯਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ [[ਕੇਰਲ|ਰਾਜ]] [[ਕੋਲਮ|ਵਿੱਚ ਕੋਲਮ ਸ਼ਹਿਰ]] ਵਿੱਚ ਹੈ [[ਭਾਰਤ|।]] ਝੀਲ ਵੱਟਕਯਾਲ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਜੋ 36 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ [[ਮਰੁਥਾਦੀ|ਮਾਰੂਥਾਡੀ]] ਵਿੱਚ ਹੈ , ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ [[ਅਸ਼ਟਮੁਡੀ ਝੀਲ|ਅਸ਼ਟਮੁਦੀ ਝੀਲ]] ਦੇ ਨਾਲ। <ref>{{Cite web |date=20 September 2004 |title=A stream fading into historyg |url=http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140901102439/http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm |archive-date=1 September 2014 |access-date=2 November 2016 |website=[[The Hindu]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Maruthadi - Maruthadi.Elisting.in |url=http://www.maruthadi.elisting.in/ |access-date=2 November 2016 |archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103234102/http://www.maruthadi.elisting.in/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 March 2015 |title=Water Resources - Government of Kerala |url=http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=467&Itemid=2707&limitstart=100 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103235948/http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=467&Itemid=2707&limitstart=100 |archive-date=3 November 2016 |access-date=2 November 2016}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਕੱਤਕ ਕਯਾਲ ਕੋਲਮ ਵਿੱਚ [[ਅਸ਼ਟਮੁਡੀ ਝੀਲ|ਅਸ਼ਟਮੁਦੀ ਝੀਲ]] ਅਤੇ ਵੱਟਕਯਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਇਹ ਛੋਟੀ ਨਦੀ ਦੀ ਧਾਰਾ ਕਦੇ [[ਸਕਤਿਕੁਲੰਗਾਰਾ|ਸ਼ਕਤੀਕੁਲੰਗਾਰਾ]] ਵਿਖੇ ਕਈ ਸਾਰੀ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ ਸੀ। 50 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ 90 ਤੋਂ 120 ਮੀਟਰ ਸੀ । ਉਦੋਂ ਕਟਕ ਕਯਾਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਕਿਸ਼ਤੀ ਜੈੱਟੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਲੋਡ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਵੱਡੇ ਮਾਲ-ਵਾਹਕ ਜਹਾਜਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ [[ਕੁਇਲੋਨ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਆਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ । ਇਹ [[ਗ੍ਰੀਨ ਕ੍ਰੋਮਾਈਡ|ਕਰੀਮੀਨ]] ਅਤੇ [[ਮਿਲਕਫਿਸ਼|ਪੂਮੀਨ]] ਸਮੇਤ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਘਰ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=20 September 2004 |title=A stream fading into historyg |url=http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140901102439/http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm |archive-date=1 September 2014 |access-date=2 November 2016 |website=[[The Hindu]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 March 2015 |title=Tender Details for 7916_15 - Government of Kerala |url=http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&task=doc_details&gid=36220&Itemid=2702 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104000055/http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&task=doc_details&gid=36220&Itemid=2702 |archive-date=4 November 2016 |access-date=2 November 2016}}</ref> == ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ == [[ਕੋਲਮ ਨਗਰ ਨਿਗਮ]] ਦੇ ਮੇਅਰ [[ਵੀ. ਰਾਜੇਂਦਰਬਾਬੂ]] ਨੇ 1 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ [[ਕੋਲਮ]] ਵਿਖੇ ਵੱਟਕਯਾਲ ਅਤੇ ਕੱਟਕ ਕਯਾਲ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਵਾਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=2 November 2016 |title=Lake revival programme launched - The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/lake-revival-programme-launched/article9293436.ece |access-date=2 November 2016}}</ref> ''ਕਟਕਯਾਲ ਪੁਨਰਜੀਵਨ ਪਧਾੜੀ'' ਸ਼ਕਤੀਕੁਲੰਗਾਰਾ-ਅਧਾਰਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਗਠਨ ਸਾਗਰ ਸੰਸਕਾਰਿਕਾ ਸੰਘਮ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=2 November 2016 |title=Lake Revival Programme Launched - Indiaeveryday.in |url=http://kerala.indiaeveryday.in/news-lake-revival-programme-launched-1181-2828851.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103235941/http://kerala.indiaeveryday.in/news-lake-revival-programme-launched-1181-2828851.htm |archive-date=3 November 2016 |access-date=2 November 2016}}</ref> ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਦੋਵਾਂ ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੱਕ ਪੜਾ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=2 November 2016 |title=Lake revival programme launched - The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lake-revival-programme-launched/article9293435.ece |access-date=2 November 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਕੋਲਮ]] * [[ਸਕਤਿਕੁਲੰਗਾਰਾ]] * [[ਅਸ਼ਟਮੁਡੀ ਝੀਲ|ਅਸ਼ਟਮੁਦੀ ਝੀਲ]] * [[ਮਰੁਥਾਦੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] ntr4z14nv4fms6m9k9asc19jgju82nk 0 167015 848235 744903 2026-09-29T03:53:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848235 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = M. Bhanumathi | image = M. Bhanumathi.jpg | caption = | birth_date = {{birth year|1946}} | birth_place = | death_date = {{death date and age|2013|2|4 |1946|df=yes}} | death_place = {{nowrap|[[Teynampet]], [[Chennai]], [[Tamil Nadu]]}}<ref name="thehindu"/> | occupation = [[Actress]], [[Indian classical dance|Classical dance]]r | years_active = 1965 - 2013 | spouse = | children = Venkadalakshmi (daughter) | parents = | relatives = [[Vazhuvoor B. Ramaiyah Pillai]]<ref name="thehindu1"/> | awards = [[Kalaimamani]] Awards <ref name="thehindu1"/> }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਐੱਮ. ਭਾਨੂਮਤੀ''' (1946 – 4 ਫਰਵਰੀ 2013) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜੋ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਉਹ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ]] ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="thehindu">{{Cite web |last=Ashok Kumar |first=S. R. |date=29 January 2013 |title=Grill Mill - M. Bhanumathi |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/Grill-Mill-ndash-M.-Bhanumathi/article15538280.ece |access-date=15 May 2019 |website=[[The Hindu]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525161141/https://www.thehindu.com/features/cinema/Grill-Mill-ndash-M.-Bhanumathi/article15538280.ece |archive-date=25 ਮਈ 2022 |url-status=dead}}</ref><ref name="antrukandamugam">{{Cite web |date=11 November 2013 |title=அன்று கண்ட முகம் - எம். பானுமதி |url=http://www.antrukandamugam.wordpress.com/2013/11/11/m-bhanumathi/ |access-date=15 May 2019 |publisher=antrukandamugam.worpress}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਭਾਨੂਮਤੀ ਆਪਣੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਵੈਂਕਟਾਲਕਸ਼ਮੀ<ref>{{Cite web |url=http://www.tamilstar.org/tamil/news-id-bhanumathi-no-more-bhanumathi-passed-away-05-02-13131577.htm |website=www.tamilstar.org |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-05-09 |archive-date=2019-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190517073454/http://www.tamilstar.org/tamil/news-id-bhanumathi-no-more-bhanumathi-passed-away-05-02-13131577.htm |url-status=dead }}</ref> ਟੇਨਮਪੇਟ, [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਪੋਯਾਸ ਰੋਡ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=December 2022}} ਉਹ ਪੀਲੀਆ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ ਅਤੇ 4 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ 67 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਜ ਅਧੀਨ ਸੀ।<ref name="thehindu1">{{Cite web |last=Rangarajan |first=Malathy |date=25 April 2013 |title=Noted in Life Unnoticed in Death |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/noted-in-life-unnoticed-in-death/article4653639.ece |access-date=16 May 2019 |website=[[The Hindu]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20200703041856/https://www.thehindu.com/features/cinema/noted-in-life-unnoticed-in-death/article4653639.ece |archive-date=3 ਜੁਲਾਈ 2020 |url-status=dead}}</ref> == ਹੋਰ ਕੰਮ == ਭਾਨੂਮਤੀ ਨੇ ''ਸਿਵਾਜੀ ਨਾਟਕ ਮੰਦਰਮ'' ਵਿੱਚ ਸਿਵਾਜੀ ਗਣੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ''ਜਹਾਂਗੀਰ'', ''ਕਾਲਮ ਕਾਂਡਾ ਕਾਵਿੰਗਨ'', ''ਨੀਥੀਯਿਨ ਨਿਝਲ'', ''ਵਿਅਤਨਾਮ ਵੀਡੂ'' ਅਤੇ ''ਵੇਂਗਾਈਯਿਨ ਮੇਂਧਨ'' ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ<ref name="thehindu"/> ਅਤੇ ਮੇਜਰ ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ ਦੇ ''NSN ਥੀਏਟਰ'', ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹਿੱਟ ਨਾਟਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਅਚਾਨੀ'', ''ਅਪਾਵੀ'', ''ਦਿੱਲੀ ਮੈਪਿਲਈ'', ਅਤੇ ''ਸੌਂਧਮ'' ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਸੀ,<ref name="thehindu1"/> ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ [[ਚੋ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ|ਚੋ]], ਜੈਸ਼ੰਕਰ, ਵੀ. ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਵੀ.ਐਸ. ਰਾਘਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ਾਤਰੀ ਸ਼ੋਅ ਵੀ ਕੀਤੇ ਸਨ। <ref name="thehindu1" /> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ ! scope="col" |Year ! scope="col" |Title ! scope="col" |Role ! scope="col" |Language ! class="unsortable" scope="col" |{{Tooltip|Ref.|Reference}} |- |1965 ! scope="row" |''Nee'' |Cameo Appearance |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] |<ref name="ReleaseToday">{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=P9oYG7HA76QC&dat=19650821&printsec=frontpage&hl=en|title=Nee!|date=21 August 1965|work=[[The Indian Express]]|pages=10}}</ref> |- |1966 ! scope="row" |''Kumari Penn'' | |Tamil | |- |1968 ! scope="row" |''Poovum Pottum'' |Kamala |Tamil | |- |1968 ! scope="row" |''Thillana Mohanambal'' |Nurse Mary |Tamil | |- |1968 ! scope="row" |''Thirumal Perumai'' |[[ਲਕਸ਼ਮੀ|Goddess Lakshmi]] |Tamil | |- |1968 ! scope="row" |''Neelagiri Express'' |Dancer |Tamil | |- |1969 ! scope="row" |''Akka Thangai'' |Bhanumathi |Tamil |<ref name="Anandan">{{Cite book|title=Sadhanaigal Padaitha Thamizh Thiraipada Varalaru (Tamil Film History and Its Achievements)|last=Film News|first=Anandan|publisher=Sivagamai Publications|year=2004|pages=738|author-link=Film News Anandan}}</ref> |- |1969 ! scope="row" |''Annaiyum Pithavum'' | |Tamil | |- |1969 ! scope="row" |''Deiva Magan'' |Nirmala's friend |Tamil | |- |1969 ! scope="row" |''Nirai Kudam'' | |Tamil | |- |1969 ! scope="row" |''Thulabharam'' |Dancer |Tamil | |- |1970 ! scope="row" |''CID Shankar'' |Sujatha Rani |Tamil | |- |1970 ! scope="row" |''Engirundho Vandhaal'' |Mohana |Tamil | |- |1970 ! scope="row" |''Kadhal Jothi'' | |Tamil | |- |1970 ! scope="row" |''Nizhalattam'' |Madhavi |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |<ref>{{Cite web |date=6 October 2013 |title=Nizhalattam (1970) |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/nizhalattam-1970/article5204338.ece/amp/ |website=[[The Hindu]]}}</ref> |- |1970 ! scope="row" |''Raman Ethanai Ramanadi'' |Sumathi |Tamil | |- |1970 ! scope="row" |''Sorgam'' | |Tamil | |- |1970 ! scope="row" |''Vietnam Veedu'' |Sumathi |Tamil | |- |1971 ! scope="row" |''Thirumagal'' |Bhanu |Tamil | |- |1972 ! scope="row" |''Agathiyar'' |Kakkai Padiniyaar |Tamil | |- |1972 ! scope="row" |''Idho Enthan Deivam'' | |Tamil | |- |1972 ! scope="row" |''Enna Muthalali Sowkiyama'' | |Tamil | |- |1972 ! scope="row" |''Thiruneelakandar'' |Kalavathi |Tamil | |- |1972 ! scope="row" |''Ashirvadham'' | |Tamil | |- |1973 ! scope="row" |''Komatha En Kulamatha'' |Mohana |Tamil | |- |1973 ! scope="row" |''Valli Deivanai'' | |Tamil | |- |1974 ! scope="row" |''Penn Ondru Kanden'' | |Tamil | |- |1974 ! scope="row" |''Athaiya Mamiya'' |Chandra |Tamil | |- |1974 ! scope="row" |''Ore Satchi'' | |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] |<ref>{{Cite web |title=Ore Satchi |url=http://www.cinestaan.com/movies/ore-satchi-17965 |access-date=2023-05-09 |archive-date=2019-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190517054158/https://www.cinestaan.com/movies/ore-satchi-17965 |url-status=dead }}</ref> |- |1974 ! scope="row" |''Samayalkaran'' | |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] | |- |1974 ! scope="row" |''Tiger Thathachari'' | |Tamil | |- |1975 ! scope="row" |''Manidhanum Dheivamagalam'' | |Tamil | |- |1975 ! scope="row" |''Vaazhnthu Kaattugiren'' |Lakshmi |Tamil | |- |1976 ! scope="row" |''Vazhvu En Pakkam'' |Priya |Tamil | |- |1977 ! scope="row" |''Avan Oru Sarithiram'' | |Tamil | |- |1977 ! scope="row" |''Murugan Adimai'' | |Tamil | |- |1981 ! scope="row" |''Kadavulin Theerpu'' | |Tamil | |- |1987 ! scope="row" |''Koottu Puzhukkal'' | |Tamil | |- |1990 ! scope="row" |''Geethanjali'' | |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] | |- |1992 ! scope="row" |''Thambi Pondatti'' | |Tamil | |- |2011 ! scope="row" |''Sagakkal'' |Devasena's grandmother |Tamil | |} === ਸਟੇਜ ਨਾਟਕ === * ਅਚਾਨੀ <ref name="thehindu1"/> * ਅਪਾਵੀ <ref name="thehindu1" /> * ਦਿੱਲੀ ਮਾਪਿਲਈ <ref name="thehindu1" /> * ਜਹਾਂਗੀਰ <ref name="thehindu"/> * ਨੇਤਿਯਿਨ ਨਿਝਲ <ref name="thehindu" /> * ਕਾਲਮ ਕਾਂਡਾ ਕਾਵਿੰਗਨ <ref name="thehindu" /> * ਸੋਂਧਮ <ref name="thehindu1" /> * ਵੇਂਗਾਈਯਿਨ ਮੇਂਧਾਨ <ref name="thehindu" /> * ਵੀਅਤਨਾਮ ਵੀਡੂ <ref name="thehindu" /> === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ === ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਦਰਜਨ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਨਾਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟ ਕਰੋ ! class="unsortable" | |- | 2000-2001 | ਰਮਣੀ VS ਰਮਣੀ ਭਾਗ ਦੂਜਾ | ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ. ਰਮਨੀ ਦੀ ਮਾਂ | ਅਨੁਭਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇ ਬਾਲਚੰਦਰ ਦੇ ਮਿਨਬਿੰਬੰਗਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਰਾਜ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ | <ref>{{Cite web |title=Ramani vs Ramani Part II |url=http://www.youtube.com/playlist?list=PLVNEvSiKsSrsepwejj36KywaTF0gwiCjA |access-date=2020-04-20 |website=YouTube |language=en}}</ref> |- | 2001-2003 | ''ਐਨੀ'' | ਵਲਿਆਮਈ | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ | <ref>{{Cite web |date=2003-05-12 |title=Small-screen "Anni" thinks big |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/05/12/stories/2003051200710100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030630040156/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/05/12/stories/2003051200710100.htm |archive-date=2003-06-30 |website=[[The Hindu]]}}</ref> |- | 2003-2005 | ਅਦੁਗਿਰਨ ਕੰਨਨ | | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ | |- | 2006-2008 | ਚੇਲਾਮਾਦੀ ਨੀ ਏਨਾਕੁ | | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ | |- | 2007-2010 | [[Megala|ਮੇਗਾਲਾ]] | ਤਿਲਕਾਵਤੀ ਦੀ ਮਾਂ | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ | |- | 2008 | ''ਤਿਰੁਪਾਵੈ'' | | | |- | 2010 | ''ਅਨੁਪੱਲਵੀ'' | | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ | |- | 2012 | ''ਵੇਲੈ ਥਮਰੈ'' | | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|8374130}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 8g9xp94qox57l32021nhe5ypk1zergy 0 167121 848135 678958 2026-09-28T19:44:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848135 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਅਲਵਲ ਝੀਲ | image = View of Old Alwal lake.JPG | alt = ਅਲਵਲ ਝੀਲ | caption = ਅਲਵਲ ਚੇਰੁਵੂ | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ,ਭਾਰਤ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] | pushpin_map = India Telangana | coordinates = {{coord|17|30|28|N|78|30|41|E|type:waterbody_region:IN|display=inline,title}} | type = [[ਸਰੋਵਰ ]] | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = ਭਾਰਤ | length = | width = | area = | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = | islands = | cities = [[ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ]], [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] }} '''ਅਲਵਲ ਝੀਲ''' [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ [[ਝੀਲ]] ਹੈ, ਜੋ [[ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਹ [[ਅਲਵਾਲ|ਅਲਵਲ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਝੀਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਮੁੱਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਲਵਲ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਹਾਲਾਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-downtown/article885043.ece|title=Alwal Lake cries for attention|date=14 November 2010|work=The Hindu|location=Chennai, India}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article2649314.ece|title=Water time is ‘war time' in Alwal|last=Ramu|first=Marri|date=22 November 2011|work=The Hindu|location=Chennai, India}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਟਿਕਾਣਾ == ਇਹ ਝੀਲ ਅਲਵਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ [[ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ]] - [[ਮੁੰਬਈ]] ਰੇਲਵੇ ਟ੍ਰੈਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਰੇਲਵੇ ਟਰੈਕ ਅਤੇ [[ਅਲਵਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਤੋਂ ਵੀ ਝੀਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦਿਖਦਾ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੜਕ ਹੈ ਜੋ ਝੀਲ ਦਾ ਪੂਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਉਸਮਾਨ ਸਾਗਰ]] * [[ਹਿਮਾਇਤ ਸਾਗਰ]] * [[ਸ਼ਮੀਰਪੇਟ ਝੀਲ]] * [[ਅਲਵਾਲ|ਅਲਵਲ]] * [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] ps0jwxvj879uevyuw1mvfrcolj81o1o 0 167202 848209 679186 2026-09-29T02:11:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848209 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name=ਉਸਮਾਨ ਸਾਗਰ | image = Gandipet.jpg | location=[[ਗਾਂਡੀਪੇਟ ]], [[ਰੰਗਾ ਰੈਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]], [[ਭਾਰਤ]] | location_map = India Telangana#India | coordinates = {{coord|17|23|N|78|18|E|region:IN_type:waterbody_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} }} '''ਓਸਮਾਨ ਸਾਗਰ''' [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਸ਼ਹਿਰ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਭੰਡਾਰ|ਜਲ ਭੰਡਾਰ]] ਹੈ। ਝੀਲ 46 ਸਕੁਏਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ , ਅਤੇ [[ਭੰਡਾਰ|ਸਰੋਵਰ]] ਲਗਭਗ 29 ਸਕੁਏਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ , ਕੁੱਲ ਪੱਧਰ 1,790 ਫੁੱਟ ਅਤੇ 3.9 tmc ਫੁੱਟ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਨਾਲ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/hyderabadis-can-bid-goodbye-to-water-woes/article9205666.ece?ref=tpnews|title=Hyderabadis can bid goodbye to water woes|date=10 October 2016|work=The Hindu|access-date=11 October 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਓਸਮਾਨ ਸਾਗਰ ਨੂੰ 1920 ਵਿੱਚ [[ਮੁਸੀ ਨਦੀ|ਮੂਸੀ ਨਦੀ ਨੂੰ]] [[ਬੰਨ੍ਹ]] ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਮਾਨ ਸਾਗਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ [[1908 ਦਾ ਮਹਾਨ ਮੂਸੀ ਹੜ੍ਹ|1908 ਦੇ ਮਹਾਨ ਮੂਸੀ ਹੜ੍ਹ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾੱਮ ਆਇਆ ਸੀ । ਇਹ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਿਆਸਤ]] ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ '''[[ਨਿਜ਼ਾਮ ਹੈਦਰਾਬਾਦ|ਨਿਜ਼ਾਮ]]''' [[ਉਸਮਾਨ ਅਲੀ ਖਾਨ|ਉਸਮਾਨ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦੇ]] ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵੇਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਾਮ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Nature_of_Osman_Sagar ਉਸਮਾਨ ਸਾਗਰ ਦਾ ਸੁਭਾਅ] * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Birds_of_Hyderabad ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਪੰਛੀ] * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Flora_of_Hyderabad ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਫਲੋਰਾ] * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Butterflies_of_Hyderabad ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀਆਂ ਤਿਤਲੀਆਂ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] i0vni1t2w4d2llfito4ycxwafr55fov 0 167519 848253 742025 2026-09-29T05:09:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848253 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2018}} {{Use Indian English|date=July 2018}} {{Infobox body of water | name = ਕਾਂਜੀਆ ਝੀਲ | native_name = | native_name_lang = | other_name = <!-- Images --> | image = | alt = | caption = | image_bathymetry = | alt_bathymetry = | caption_bathymetry = <!-- Stats --> | location = [[ਭਾਰਤ ]] | group = | coordinates = {{coord|20.401332|85.819734|display=inline,title}}<!-- {{coord|DD|MM|SS|N|DD|MM|SS|W|region:ZZ_type:waterbody|display =inline,title}} --> | type = [[ਝੀਲ ]] | etymology = | part_of = | inflow = | rivers = | outflow = | oceans = | catchment = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | basin_countries = | agency = | designation = | date-built = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | engineer = | date-flooded = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | length = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | width = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | area = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | depth = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | max-depth = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | volume = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | residence_time = | salinity = | shore = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | elevation = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | temperature_high = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | temperature_low = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | frozen = | islands = | islands_category = | sections = | trenches = | benches = | cities = <!-- Map --> | pushpin_map = India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = Location of the lake in India. | pushpin_map_caption = <!-- Below --> | website = | reference = }} '''ਕਾਂਜੀਆ ਝੀਲ''' ( {{Lang-or|[[:or:କାଞ୍ଜିଆ_ହ୍ରଦ_,_ଓଡିଶା|କାଞ୍ଜିଆ ହ୍ରଦ]]}} ) [[ਭੁਬਨੇਸ਼ਵਰ|ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ]], [[ਓਡੀਸ਼ਾ]], ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ [[ਝੀਲ]] ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੁੱਖ ਝੀਲ {{Convert|75|ha|acre}} ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕੁੱਲ ਵੈਟਲੈਂਡ ਸਕੂਬਾ ਡਾਈਵਿੰਗ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਨਾਲ {{Convert|105|ha|acre}} ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref name="threat">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2009/06/09/stories/2009060950450200.htm|title=Kanjia lake outlet faces threat of being clogged|date=9 June 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=14 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130602211027/http://www.hindu.com/2009/06/09/stories/2009060950450200.htm|archive-date=2 June 2013}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਇੱਕ ਵੈਟ ਲੈੰਡ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਹੈ। <ref name="threat" /> <ref name="ramsar">{{Cite web |title=Report on the celebration of the WWD-2008 at Kanjia Lake, Odisha |url=http://www.ramsar.org/cda/en/ramsar-activities--world-wetlands-day-2009-21755/main/ramsar/1-63-78%5E21755_4000_0__ |access-date=27 January 2013 |publisher=Ramsar Convention on Wetlands}}</ref> ਝੀਲ ਬੇਕਾਬੂ ਖੱਡਾਂ, ਠੋਸ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦੇ ਡੰਪਿੰਗ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਬੇਤਰਤੀਬੇ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਖਤਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। <ref name="threat" /> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/article585769.ece|title=Kanjia lake shrinking?|date=10 August 2010|work=The Hindu|access-date=27 January 2013}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1121230/jsp/odisha/story_16377316.jsp#.UQUsb79woWU|title=Nandankanan lake chokes - Encroachment threat to wetlands|date=30 December 2012|work=The Telegraph|access-date=27 January 2013|archive-url=https://archive.today/20130216204842/http://www.telegraphindia.com/1121230/jsp/odisha/story_16377316.jsp%23.UQUsb79woWU|archive-date=16 February 2013}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੜੀਸਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] 0xu555a9e1rjhi60u3i6r81vrm7dn7d 0 167573 848340 847061 2026-09-29T10:40:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848340 wikitext text/x-wiki '''''ਚੰਦਰਮੁਖੀ''''' [[ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸ਼ਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]] ਰਚਿਤ 1917 ਦੇ ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਵਲ ''[[ਦੇਵਦਾਸ (ਨਾਵਲ)|ਦੇਵਦਾਸ]]'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕਿਰਦਾਰ [[ਹਿੰਦੂ]] [[ਰਹੱਸਵਾਦ|ਰਹੱਸਵਾਦੀ]] ਗਾਇਕਾ [[ਮੀਰਾ ਬਾਈ|ਮੀਰਾ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਭਗਵਾਨ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਦੇਵਦਾਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=28RjAAAAMAAJ&q=chandramukhi+meera|title=Devdas: a novel|last=Guha|first=Srejara|publisher=Penguin Books|year=2002|isbn=978-0-14-302926-7|page=9|access-date=17 February 2012}}</ref> ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਰੂਪਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਤਵਾਇਫ਼|ਤਵਾਇਫ]] ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2008/01/21/stories/2008012150640300.htm|title=Heart of gold, speckled with sin|last=Vidya Pradhan|date=21 Jan 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=16 Feb 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011081507/http://www.hindu.com/mp/2008/01/21/stories/2008012150640300.htm|archive-date=11 October 2008}}</ref> ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਦਾ ਅਰਥ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਵਿੱਚ "ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲ਼ੀ" ਜਾਂ "ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ" ਹੈ। <ref>{{Cite web |last=Ghose |first=Anindita |date=August 2006 |title=Of Names of Women in Hindi Cinema: An Exploration in Semantics |url=http://www.esocialsciences.com/data/articles/Document12592006460.2453272.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110410043649/http://www.esocialsciences.com/data/articles/Document12592006460.2453272.pdf |archive-date=2011-04-10 |access-date=16 Feb 2012 |publisher=[[e-Social Science]]s |page=11 |quote=Madhuri Dixit in ‘Devdas’ (2002) is Chandramukhi which means ‘moon faced’.}}</ref> == ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ == ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼ ਹੈ ਜੋ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ ਕੋਲਕਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਚਿਤਪੁਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਵੇਸਵਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XAc-7MEyrJgC&dq=chandramukhi&pg=PA83|title=Indian fiction in English translation|last=Shubha Tiwari|publisher=New Delhi Atlantic Publication|year=2005|isbn=978-81-269-0450-1|page=151|access-date=2012-02-16}}</ref> ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁੰਨੀਲਾਲ ਉਸਦੀ ਦੇਵਦਾਸ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਰਵਤੀ "ਪਾਰੋ" ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੁੱਟੇ ਦਿਲ ਕਲਕੱਤੇ ਪਰਤਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਨਰਾਜ਼ ਦੇਵਦਾਸ ਉਸ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਕੋਠਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਦਾਸ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਚੰਦਰਮੁਖੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਰੋ ਲਈ ਉਸਦੇ ਅਡੋਲ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਦਾਸ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਆਪਣਾ ਪੇਸ਼ਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ, ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ ਠੁਕਰਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਾਰੋ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਬਦਲੇ ਵਿਚ, ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਪਰ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਸਥਾਝੜੀ ਪਿੰਡ ਵੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕੱਚੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ [[ਦੇਵਦਾਸ (ਨਾਵਲ)|ਦੇਵਦਾਸ]] ਨੂੰ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਉਸਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ == [[ਤਸਵੀਰ:P.C._Barua_and_Chandrabati_Devi_-_Bengali_version_of_Devdas_(1935).jpg|right|thumb| 1935 ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਦੇਵਦਾਸ'' ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਬਤੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ [[ਦੇਵਦਾਸ (ਨਾਵਲ)|ਦੇਵਦਾਸ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਤੇਸ਼ ਬਰੂਆ]] ''ਦੇਵਦਾਸ'' ਦੇਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫ਼ਿਲਮੀ ਰੂਪਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਵਲ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਉਲਟ, [[ਬਿਮਲ ਰਾਏ]] ਦੇ [[ਦੇਵਦਾਸ (1955 ਫ਼ਿਲਮ)|1955 ਵਾਲ਼ੇ ਵਰਜ਼ਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਪਾਰੋ ਨੂੰ ਬੱਸ ਦੇਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। <ref>{{Cite news|url=http://www.uiowa.edu/~incinema/DEVDAS.html|title=The Devdas Phenomenon|last=Corey K. Creekmur|date=13 December 2001|access-date=18 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113071438/http://www.uiowa.edu/~incinema/DEVDAS.html|archive-date=13 January 2012|publisher=[[University of Iowa]]}}</ref> 1955 ਵਾਲ਼ੇ ਵਰਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪਾਰੋ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਸੀਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਛੋਕੜ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸੀਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। <ref name="Devdas Hindu review">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article657430.ece|title=Devdas (1955)|last=Vijay Lokapally|date=20 February 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=7 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102201456/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article657430.ece|archive-date=2 ਨਵੰਬਰ 2012|url-status=dead}}</ref> [[ਦੇਵਦਾਸ (2002 ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ)|2002 ਦੇ ਵਰਜ਼ਨ]] ਵਿੱਚ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, [[ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਬੰਸਾਲੀ|ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ]], ਨੇ ਪਾਰੋ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਦੀ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਟ ਗੀਤ " ਡੋਲਾ ਰੇ ਡੋਲਾ " 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਨੱਚਦੇ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ। <ref>{{Cite magazine|date=13 December 2001|title=Fighting Queens|url=http://www.outlookindia.com/glitterati.aspx?322|magazine=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook (magazine)]]|access-date=18 February 2012|archive-date=7 ਜਨਵਰੀ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107161700/http://outlookindia.com/glitterati.aspx?322|url-status=dead}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਵਾਇਫਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਹੂਕਰ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਪਾਤਰ]] r88g0i6m74nfjwn3k4m42sokhbtiilr 0 168693 848169 779204 2026-09-29T00:00:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848169 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder |image = | name = | birth_name = ਆਰ'ਬੋਨੀ ਨੋਲਾ ਗੈਬਰੀਅਲ | birth_date = {{birth date and age|1994|3|20|mf=yes}} | birth_place = [[ਹੂਸਟਨ]], ਟੈਕਸਸ, ਯੂ.ਐੱਸ. | education = ਉੱਤਰ ਟੈਕਸਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਬੀਐੱਫਏ) | hair_color = ਭੂਰਾ<ref name=NeilHamil/> | eye_color = ਹੇਜ਼ਲ<ref name=NeilHamil/> | height = {{height|m=1.70}}<ref name=NeilHamil>{{cite web |title=R'Bonney Gabriel |url=https://www.thenealhamilagency.com/talent/rbonney-gabriel |website=Neil Hamil Agency |access-date=January 18, 2023}}</ref> | occupation = {{hlist|ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਸਿਰਲੇਖਧਾਰਕ|ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ|ਮਾਡਲ}} | title = {{Unbulleted list|[[ਮਿਸ ਟੈਕਸਸ ਅਮਰੀਕਾ]] 2022|[[ਮਿਸ ਯੂਐਸਏ 2022]]|[[ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 2022]]}} | competitions = {{Unbulleted list|ਮਿਸ ਟੈਕਸਾਸ ਯੂਐਸਏ 2021|(ਪਹਿਲਾ ਰਨਰ-ਅੱਪ)|ਮਿਸ ਟੈਕਸਾਸ ਯੂਐਸਏ 2022|(ਵਿਜੇਤਾ)|ਮਿਸ ਯੂਐਸਏ 2022|(ਵਿਜੇਤਾ)|(ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਟੇਟ ਪੋਸ਼ਾਕ)|ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 2022|(ਵਿਜੇਤਾ)}} | website = https://www.rbonneynola.com/ }} <!--No citations are required in the article lead per [[MOS:LEADCITE]], as long as the content is cited in the article body, as it should be. Do not add missing-citation tags like {{cn}} to the lead. If necessary, {{not verified in body}} can be used, or the content removed.--> '''ਆਰ'ਬੋਨੀ ਨੋਲਾ ਗੈਬਰੀਅਲ''' ({{IPAc-en|lang|ˈ|ɑr|b|ə|n|i|_|ˈ|g|eɪ|b|r|i|ə|l}} {{respell|AR|bən-ee|_|GAY|bree|əl}}; {{IPA-tl|ˈɐɹʔbɔnɪ gɐˈbɾjɛl|lang}}; ਜਨਮ 20 ਮਾਰਚ, 1994) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਮਾਡਲ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਰਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 2022]] ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨੌਵੀਂ ਡੈਲੀਗੇਟ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਐਂਡਰੀਆ ਮੇਜ਼ਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤਾਜ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕ ਬਣੀ ਸੀ। ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ. ਗੈਬਰੀਅਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਸ ਯੂਐਸਏ 2022 ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਆਰ'ਬੋਨੀ ਨੋਲਾ ਗੈਬਰੀਅਲ ਦਾ ਜਨਮ [[ਹੂਸਟਨ|ਹਿਊਸਟਨ]], ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਲੀਪੀਨੋ ਪਿਤਾ, ਰੇਮੀਜੀਓ ਬੋਨਜ਼ੋਨ "ਆਰ. ਬੋਨ" ਗੈਬਰੀਅਲ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਂ, ਡਾਨਾ ਵਾਕਰ, ਜੋ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite news |title=La modelo R'Bonney Nola Gabriel de Estados Unidos se corona como Miss Universo 2023 |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/la-modelo-rbonney-nola-gabriel-de-estados-unidos-se-corona-como-miss-universo-2023 |access-date=17 January 2023 |work=[[El Universal (Mexico City)]] |date=14 January 2023 |location=[[Mexico City]] |language=es}}</ref><ref name="8list.ph/rbonney">{{cite news |last1=Medel |first1=Meryl |title=Miss Universe 2022 R'Bonney Gabriel's Filipino Dad Was Sure of Her Win |url=https://www.8list.ph/rbonney-gabriel-filipino-dad/ |access-date=17 January 2023 |work=8List.ph |date=16 January 2023}}</ref> ਉਹ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਸੂਰੀ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਰੈਂਡਸਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ।<ref>{{cite news |last1=Fountain |first1=Ken |title=Missouri City native R'Bonney Gabriel named Miss Universe |url=https://www.fortbendstar.com/community/missouri-city-native-rbonney-gabriel-named-miss-universe/article_f2af6770-94d9-11ed-807d-97e07cd7cf57.html |access-date=17 January 2023 |work=[[Fort Bend Star]] |date=January 15, 2023 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117131805/https://www.fortbendstar.com/community/missouri-city-native-rbonney-gabriel-named-miss-universe/article_f2af6770-94d9-11ed-807d-97e07cd7cf57.html |archive-date=17 ਜਨਵਰੀ 2023 |url-status=dead}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮਨੀਲਾ ਤੋਂ ਹੈ, 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ (ਰਾਜ)|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕੀਤਾ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਿਊਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਕਾਰ ਮੁਰੰਮਤ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ੍ਹੀ।<ref name="peopleasia.ph/filipino-texan">{{cite news |last1=Vergara |first1=Alex |title=Half-Filipino, half-American from Texas is new Miss Universe |url=https://peopleasia.ph/half-filipino-half-american-texan-is-the-new-miss-universe/ |access-date=17 January 2023 |work=PeopleAsia |date=15 January 2023}}</ref><ref name="houstonchronicle/17290544">{{cite news |last1=Maines |first1=Don |title=Houston-area woman reflects on historic win as the first Filipina-American crowned Miss Texas USA |url=https://www.houstonchronicle.com/neighborhood/bayarea/article/R-Bonney-Gabriel-of-Friendswood-reflects-on-17290544.php |access-date=17 January 2023 |work=[[Houston Chronicle]] |date=7 July 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=R'Bonney Gabriel is Miss Universe 2022 |url=https://www.pilipino-express.com/showbiz-showbuzz/5545-r-bonney-gabriel-is-miss-universe-2022.html |access-date=17 January 2023 |work=Pilipino Express |location=[[Winnipeg, Manitoba]] |date=16 January 2023 |language=en-gb}}</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਬਿਊਮੋਂਟ, ਟੈਕਸਾਸ ਤੋਂ ਹੈ।<ref name=":0">{{cite web |date=September 23, 2022 |last=Maines |first=Don |url=https://www.houstonchronicle.com/neighborhood/bayarea/article/How-R-Bonney-Gabriel-first-Filipina-American-to-w-17462381.php |title=How R'Bonney Gabriel, first Filipina American to win Miss Texas, is readying for shot at Miss USA |website=[[Houston Chronicle]] |access-date=October 4, 2022}}</ref> ਗੈਬਰੀਅਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ [[ਮਨੀਲਾ]] ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਹੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਟੋਂਗ-ਇਟਸ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨੋ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਪਰੇਡ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-16 |title=R'Bonney Gabriel reminisces on her childhood as she visits dad's home street in Manila |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/familyandrelationships/870206/r-bonney-gabriel-reminisces-on-her-childhood-as-she-visits-dad-s-home-street-in-manila/story/ |access-date=2023-05-18 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> ਗੈਬਰੀਏਲ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਟੈਕਸਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਫਾਈਬਰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਨਾਲ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news |title=R'Bonney Gabriel, a UNT graduate, crowned as the new Miss Universe |url=https://www.dallasnews.com/arts-entertainment/2023/01/15/rbonney-gabriel-a-unt-graduate-crowned-as-the-new-miss-universe/ |access-date=17 January 2023 |work=[[Dallas News]] |date=15 January 2023 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Fashion Design alumna R'Bonney Gabriel wins Miss USA 2022 |url=https://news.cvad.unt.edu/alum-gabriel-rbonney-fashion-design |website=College of Visual Arts and Design, [[University of North Texas]] |access-date=January 15, 2023 |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204114050/https://news.cvad.unt.edu/alum-gabriel-rbonney-fashion-design |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਅਨੁਕੂਲ ਕੱਪੜੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ।<ref name=":0" /> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਿਲਾਈ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="vogue.ph/rbonney-wins">{{cite news |last1=Perez |first1=Mariane |title=R'Bonney Gabriel Wins Miss Universe 2022 |url=https://vogue.ph/lifestyle/people/rbonney-gabriel-wins-miss-universe-2022/ |access-date=17 January 2023 |work=vogue.ph |date=15 January 2023}}</ref> ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== * {{cite news |title=R'Bonney Gabriel: articles |url=https://mb.com.ph/tag/rbonneygabriel/ |work=[[Manila Bulletin]]}} * {{cite news |title=R'Bonney Gabriel: articles |url=https://philstarlife.com/keywords?key=R%27Bonney%20Gabriel |work=[[The Philippine Star]]}} ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ ਜੇਤੂ]] jyz0f5m7j8g3g5db04foakmvpsihgst 0 170331 848108 759065 2026-09-28T17:50:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848108 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Structure|name=Attur Fort|partof=[[Tamil Nadu]]|location=[[Attur]], [[Tamil Nadu]], [[India]]|image=[[File:"Arch type of Consructions inside the Fort of Attur".JPG|200px]]|caption=Attur Fort|map_caption=|type=[[Fort]]s|coordinates={{coord|11.603529|78.600868|type:landmark|display=inline}}|code=|built=17th century|builder=Gatti Mudaliars|materials=|height=|used=|condition=|open_to_public=|controlledby=Department of Archaeology|garrison=|current_commander=|commanders=|occupants=|battles=|events=|image2=}} '''ਅਟੂਰ ਕਿਲ੍ਹਾ''' [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ|ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ]] ਰਾਜ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੇ ਸਲੇਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਟੂਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਵਸ਼ਿਟਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, {{Convert|56|km|mi|abbr=on}} ਸਲੇਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ। ਕਿਲ੍ਹਾ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਇਕਨ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਦੁਰਾਈ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਲਾਯੱਕਰ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਗੱਟੀ ਮੁਦਲੀਆਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਉੱਤੇ [[ਹੈਦਰ ਅਲੀ]], [[ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ]] ਨੇ ਵੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਸੀ, ਇਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਹੱਥ ਬਦਲ ਲਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਪਟਨਮ ਦੀ ਸੰਧੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਇਸ ਸਮੇਤ ਪੰਜ ਕਿਲੇ ਮਿਲੇ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ 1854 ਤੱਕ ਇੱਕ ਗੜੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਲ੍ਹਾ ਚਾਲੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਲ੍ਹਾ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਪੁਆਇੰਟ, ਦੋ ਮਹਿਲ, ਇੱਕ ਦਰਬਾਰ, ਤਿੰਨ ਖਜ਼ਾਨੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮੰਦਰ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਤੀਜੇ ਮੈਸੂਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਖੇਤਰ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼]] ਅਧੀਨ [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ|ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ 1792 ਤੋਂ ਕੈਪਟਨ ਕੈਂਪਬੈਲ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਹੇਠ 23ਵੀਂ ਮਦਰਾਸ ਬਟਾਲੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਗੜੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ 1799 ਤੋਂ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਸੰਕਾਗਿਰੀ ਵਿੱਚ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। 1854 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੇ ਇੱਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਕਿਲੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ|ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਸਲੇਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Vink">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SaW8CgAAQBAJ&dq=attur+east+india+company&pg=PA483|title=Encounters on the Opposite Coast: The Dutch East India Company and the Nayaka State of Madurai in the Seventeenth Century|last=Vink|first=Markus|publisher=BRIL|year=2015|isbn=9789004272620|page=483}}</ref>ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਲ੍ਹਾ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਧੀਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=List of forts in Chennai circle |url=https://asichennai.gov.in/forts.html |access-date=10 July 2021 |publisher=Archaeological Survery of India, Chennai circle}}</ref> ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਝੁੱਗੀ-ਝੌਂਪੜੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। <ref name="muni">{{Cite web |year=2011 |title=Attur Historical moments |url=http://municipality.tn.gov.in/attur/abt-historic.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130818194946/http://municipality.tn.gov.in/attur/abt-historic.htm |archive-date=2013-08-18 |access-date=2013-07-07 |website=Attur Municipality}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=s-RDAAAAYAAJ&dq=attur+fort&pg=PA75|title=Synopsis of the Results of the Operations, Volume 25|last=Great Trigonometrical Survey|publisher=Columbia University|year=1891|page=75}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/amanualsalemdis00fanugoog|title=A manual of the Salem district in the presidency of Madras|last=Fanu|first=Henry Le|publisher=Oxford University|year=1883|page=[https://archive.org/details/amanualsalemdis00fanugoog/page/n66 53]|quote=attur fort.}}</ref> ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਭਾਗ|ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |year=2011 |title=Alphabetical List of Monuments - Tamil Nadu |url=http://asi.nic.in/asi_monu_alphalist_tamilnadu.asp |access-date=2013-09-09 |publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> [[Category:Pages using multiple image with manual scaled images]] == ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Attur_fort-_ruins.jpg|thumb|200x200px| ਅਟੂਰ ਕਿਲੇ ਦੇ ਖੰਡਰ]] ਅਤੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਿਸਟਾ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 1689 ਵਿੱਚ ਮੈਸੂਰ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਅਤੂਰ ਅਨੰਤਗਿਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਅਤੂਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਟੂਰ {{Convert|56|km|mi|abbr=on}} ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਸਲੇਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ। ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹਨ।<ref name="walk">{{Cite web |date=17 October 2016 |title=A walk to soak in the heritage |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/A-walk-to-soak-in-the-heritage/article16073350.ece |access-date=10 July 2021 |website=The Hindu}}</ref> ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ {{Convert|62|acre|sqm|abbr=on}} ਹੈ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਲਗਭਗ {{Convert|30|ft|m|abbr=on}} ਹਨ ਲੰਬਾ ਅਤੇ {{Convert|15|ft|abbr=on}} ਚੌੜਾ। ਇਸਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਮੋਰਟਾਰ ਦੇ ਫਿੱਟ ਕੀਤੇ ਪਾੜੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕੱਟ-ਪੱਥਰ ਦੁਆਰਾ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਧਾਂ ਲਈ ਨਿਰਮਾਣ ਸਮੱਗਰੀ ਕਾਲਾਦਿਥੰਕੁੰਦਰੂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਖੱਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਗੈਟ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵੱਡੇ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਹਾਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ। ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪੂਲ ਹਾਊਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਗੇਟ ਰਾਹੀਂ ਨਦੀ ਤੋਂ ਖੁਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="muni"/><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/historic-fort/article2800740.ece|title=Historic fort|date=14 January 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=2013-07-07}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਖਾਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਇਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਭਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਪੁਆਇੰਟ, ਦੋ ਮਹਿਲ, ਇੱਕ ਦਰਬਾਰ, ਤਿੰਨ ਖਜ਼ਾਨੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮੰਦਰ ਹਨ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਹੈ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਜੌਨ ਮਰੇ ਅਤੇ ਹੈਨਰੀ ਕੋਇਲ, ਅਟੂਰ ਫੋਰਟ ਕੈਪਟਨ, ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹਨ।<ref name="walk"/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|20em}} aaw06zzwbn9scrozitbqxh4kk1eqtg2 0 171387 848337 742937 2026-09-29T10:36:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848337 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਚੋਲ ਝੀਲ <br><small>ਚੋਲ ਗੋਲੂ</small> | image = | caption = | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | coordinates = {{coord|39|18|N|32|54|E|region:TR_type:waterbody|display=inline,title|format=dms}} | type = | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = ਤੁਰਕੀ | length = | width = | area = {{convert|15|km2|sqmi|0|abbr=on}} | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = {{convert|1045|m|ft|abbr=on}} | islands = | cities = }} [[Category:Articles using infobox body of water without image]] [[Category:Articles using infobox body of water without pushpin map alt]] [[Category:Articles using infobox body of water without image bathymetry]] '''ਝੀਲ Çöl''' ( {{Lang-tr|Çöl Gölü}} , ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਡੇਜ਼ਰਟ ਲੇਕ") [[ਤੁਰਕੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਕਠੋਰ ਪਾਣੀ|ਸਖ਼ਤ ਪਾਣੀ ਦੀ]] ਝੀਲ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਖੇਤਰ ਖਾਰਾ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੌੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਾਹੀਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਹਨ। == ਟਿਕਾਣਾ == ਇਹ ਝੀਲ [[ਅੰਕਾਰਾ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਅੰਕਾਰਾ ਸੂਬੇ]] ਦੇ [[ਹੈਮਾਨਾ]] ਅਤੇ [[ਬਾਲਾ, ਅੰਕਾਰਾ|ਬਾਲਾ]] [[ਇਲਸੇ|ਇਲਸੇਸ]] (ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ) ਵਿੱਚ 39°18′N 32°54′E 'ਤੇ ਹੈ। ਅੰਕਾਰਾ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਉਡਾਣ ਦੀ ਦੂਰੀ ਲਗਭਗ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (37 ਮੀਲ) ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ ਲਗਭਗ 1,045 ਮੀਟਰ (3,428 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬੰਦ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖੁਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਖੋਖਲੀ ਝੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਹ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 15 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (5.8 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ। == ਜੀਵ == ਝੀਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਜਨਨ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਆਮ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ [[ਕੈਂਟਿਸ਼ ਪਲਾਵਰ]], [[ਘੱਟ ਛੋਟੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਲਾਰਕ]], [[ਘੱਟ ਕੇਸਟਰਲ|ਛੋਟਾ ਕੇਸਟਰਲ]], [[ਸਾਰਸ (ਪੰਛੀ)|ਕ੍ਰੇਨ]], [[ਗੁੱਲ-ਬਿਲ ਟਰਨ|ਗੁੱਲ-ਬਿਲਡ ਟਰਨ]] ਅਤੇ [[ਮਹਾਨ ਬਸਟਰਡ]] ਹਨ। 1990 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਝੀਲ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 76,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।<ref name="SA">[http://www.turkiyesulakalanlari.com/col-golu-ve-calikduzu-ankara/ Wetlands of Turkey page {{In lang|tr}}]</ref> ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ [[ਤੁਰਕੀ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]] ਦਾ ਸ਼ਾਰਟ ਵੇਵ ਟ੍ਰਾਂਸਮੀਟਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜੋ ਝੀਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.goller.gen.tr/col-golu.html |title=Lakes page {{In lang|tr}} |access-date=2023-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625155632/https://www.goller.gen.tr/col-golu.html |archive-date=2023-06-25 |url-status=dead}}</ref> [[ਛੋਟਾ ਕਪਤਾਨ]] ਝੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਆਮ ਤਿਤਲੀ ਹੈ।<ref name="SA" /> ਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦ ਅਨਾਜ ਹਨ. ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੋਹੇ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਭੇਡਾਂ ਆਮ ਪਸ਼ੂ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] o87m5ztb2itc2c0lydwpi1b8bw3dmq5 0 175260 848306 711918 2026-09-29T08:56:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848306 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਗੁਮਰਾਹ | image = Gumrah (1963).jpg | image_size = | caption = ਫ਼ਿਲਮ ਪੋਸਟਰ | director = [[ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ]] | writer = ਬੀ ਆਰ ਫ਼ਿਲਮਜ ਕਹਾਨੀ | producer = ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ | starring = [[ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ]]<br />[[ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ]]<br />[[ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ]]<br />[[ਨਿਰੂਪਾ ਰਾਏ]]<br />[[ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ]] | narrator = | cinematography = | editing = ਪ੍ਰਾਣ ਮਹਿਤਾ | music = [[ਰਵੀ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)]] | distributor = | released = 18 ਜਨਵਰੀ 1963 | runtime = | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ }}'''''ਗੁਮਰਾਹ''''' ਇੱਕ 1963 ਦੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ [[ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]], ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ, [[ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ]], [[ਨਿਰੂਪਾ ਰਾਏ]], [[ਦੇਵੇਨ ਵਰਮਾ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਲਾ|ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ]] ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ। ਸੰਗੀਤ ਰਵੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗੀਤ [[ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ]] ਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਵਿੱਚ ''ਵਿਵਾਹਿਤਾ'' (1970) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/vivahitha-1970/article3536344.ece|title=Vivahitha 1970|last=Vijayakumar|first=B.|date=17 June 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=17 May 2018|language=en-IN|archive-url=https://web.archive.org/web/20241221085136/https://www.thehindu.com/features/cinema/vivahitha-1970/article3536344.ece|archive-date=21 ਦਸੰਬਰ 2024|url-status=dead}}</ref> ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। == ਗੀਤ == {{Tracklist | headline = ਗੀਤ | extra_column = Playback | all_music = [[ਰਵੀ(ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਰਵੀ]] | all_lyrics = [[ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ]] | title1 = ਆ ਭੀ ਜਾ | extra1 = [[ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ]] | title2 = ਆ ਜਾ ਆ ਜਾ ਰੇ | extra2 = [[ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ]], [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]] | title3 = ਆਪ ਆਏ ਤੋ | extra3 = ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ | title4 = ਚਲੋ ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰ ਸੇ | extra4 = ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ | title5 =ਇਕ ਪਰਦੇਸ਼ੀ ਦੂਰ ਸੇ ਆਇਆ | extra5 = ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ | title6 =ਏਕ ਥੀ ਲੜਕੀ ਮੇਰੀ ਸਹੇਲੀ | extra6 = ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ | title7 = ਤੁਜਕੋ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਪੁਕਾਰੇ | extra7 = ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ, ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ }} == ਸਨਮਾਨ == {{awards table}} |- | rowspan="4"|1963 | [[ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ]] | [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਧੀਆ ਫ਼ਿਲਮ ਸਨਮਾਨ]]<ref name="11thaward">{{cite web|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm11thNFAAward.aspx|title=11th National Film Awards|publisher=[[International Film Festival of India]]|access-date=13 September 2011|archive-url=https://archive.today/20170502124428/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm11thNFAAward.aspx|archive-date=2 May 2017|url-status=dead}}</ref> | {{won}} |- | [[ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ]] | [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸਨਮਾਨ]] | {{won}} |- | [[ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ]] | [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ]] | {{won}} |- | [[ਪ੍ਰਾਣ ਮਹਿਤਾ]] | [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਡਿਟਿੰਗ]] | {{won}} |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ]] qebk4yaz9whuglj18hovsf30dzjtx5i 0 175382 848157 729062 2026-09-28T20:49:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848157 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਅੱਲਾਪੁੜਾ ਬੀਚ | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = ਬੀਚ | image_skyline = File:Alleppey beach.jpg | image_alt = | image_caption = ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ ਅੱਲਾਪੁੜਾ ਬੀਚ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|9.492990|N|76.317698|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਕੇਰਲ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਅੱਲਾਪੁੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ | demographics1_info1 = [[ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਲਿਆਲਮ]], [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐਸਟੀ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 688001 | area_code_type = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ | area_code = 0477 | registration_plate = KL-04 | website = | iso_code = IN-KL | footnotes = }} '''ਅੱਲਾਪੁੜਾ ਬੀਚ''' [[ਅੱਲਾਪੁੜਾ]] ਕਸਬੇ ਦਾ ਇੱਕ ਬੀਚ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲਾ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Alappuzha beach - popular picnic spot - Kerala Tourism |url=https://www.keralatourism.org/destination/alappuzha-beach/60}}</ref> ਬੀਚ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿਅਰ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ 150 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=It is requiem for the Alappuzha pier |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/it-is-requiem-for-the-alappuzha-pier/article290637.ece |website=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅੱਲਾਪੁੜਾ ਬੀਚ ਹਰ ਸਾਲ ਕਈ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਲਾਪੁੜਾ ਬੀਚ ਫੈਸਟੀਵਲ,<ref>{{Cite web |title=Alappuzha Beach Festival Begins |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Alappuzha-Beach-Festival-Begins/2014/12/30/article2595040.ece |website=The New Indian Express }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸੈਂਡ ਆਰਟ ਫੈਸਟੀਵਲ<ref>{{Cite web |last=Staff Reporter |title=Alappuzha beach to host sand art festival in April |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/alappuzha-beach-to-host-sand-art-festival-in-april/article7020264.ece |website=The Hindu}}</ref> ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ। == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਅੱਲਾਪੁੜਾ ਬੀਚ [[ਅੱਲਾਪੁੜਾ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। [[ਅਲਾਪੁਝਾ ਲਾਈਟਹਾਊਸ|ਅੱਲਾਪੁੜਾ ਲਾਈਟਹਾਊਸ]] ਬੀਚ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Staff Reporter |title=Alappuzha lighthouse to celebrate 150 Year |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/alappuzha-lighthouse-to-celebrate-150-year/article2825523.ece |website=The Hindu}}</ref> ਬੀਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਸਬੇ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅੱਲਾਪੁੜਾ ਬਾਈਪਾਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਬੀਚ ਤੋਂ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਹਾਈਵੇ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Staff Reporter |title=Bypass project gathers pace |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/bypass-project-gathers-pace/article6950378.ece |website=The Hindu}}</ref> ਊਠ ਸਫਾਰੀ ਬੀਚ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਕਰਸ਼ਣ ਸੀ ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Ban on camel rides on Alappuzha beach |url=http://www.deccanchronicle.com/150819/nation-current-affairs/article/ban-camel-rides-alappuzha-beach |website=deccanchronicle.com/}}</ref> == ਅੱਲਾਪੁੜਾ ਬੀਚ ਵਿੱਚ ਸਮਾਗਮ == '''ਅੱਲਾਪੁੜਾ ਬੀਚ ਫੈਸਟੀਵਲ''' ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਮਾਗਮ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਵਜੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref >{{Cite web |title=Alappuzha Beach Festival Begins |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Alappuzha-Beach-Festival-Begins/2014/12/30/article2595040.ece |website=The New Indian Express }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Alappuzha-Beach-Festival-Begins/2014/12/30/article2595040.ece "Alappuzha Beach Festival Begins"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''The New Indian Express''.</cite></ref> ਕੇਰਲਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ '''ਰੇਤ ਕਲਾ ਉਤਸਵ''' ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ-2015 ਨੂੰ ਅੱਲਾਪੁੜਾ ਬੀਚ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੇਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਰਾਜ ਦੇ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਅਲੇਪੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=ANI |date=19 April 2015 |title=Sand art festival begins on Kerala's Alappuzha Beach |url=http://www.business-standard.com/article/news-ani/sand-art-festival-begins-on-kerala-s-alappuzha-beach-115041900061_1.html}}</ref> == ਸਥਾਨਕ ਆਕਰਸ਼ਣ == * [[ਅਲਾਪੁਝਾ ਲਾਈਟਹਾਊਸ|ਅੱਲਾਪੁੜਾ ਲਾਈਟਹਾਊਸ]] * ਵਿਜੇ ਪਾਰਕ * ਸੀ ਵਿਊ ਪਾਰਕ<ref>{{Cite web |title=Official Web site of Alappuzha District, Kerala State, India - A Quick Tour |url=http://alappuzha.nic.in/pages/tourism.htm}}</ref> * [[ਅਲਾਪੁਝਾ ਬਾਈਪਾਸ|ਅੱਲਾਪੁੜਾ ਬਾਈਪਾਸ]] * ਜੈਨ ਮੰਦਰ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲ ਦੇ ਬੀਚ]] 10la6dswrtp7e5fukgz5grckgyniemq 0 176953 848127 835911 2026-09-28T18:47:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848127 wikitext text/x-wiki '''ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਮਲਹਾਨ''' (ਜਨਮ 24 ਮਈ, 1997), '''ਫੁਕਰਾ ਇੰਸਾਨ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate In JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran |language=en}}</ref> [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਯੂਟਿਊਬਰ]], ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-rs-1-5-lakh-gets-stolen-while-travelling-reveals-i-carried-such-a-huge-amount-of-cash-for-the-first-time-in-my-life/articleshow/104632559.cms|title=Abhishek Malhan’s Rs 1.5 lakh gets stolen while travelling; reveals, “I carried such a huge amount of cash for the first time in my life”|date=2023-10-23|work=The Times of India|access-date=2023-11-07|issn=0971-8257}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ [[ਯੂਟਿਊਬ|YouTube]] ਵੀਡੀਓਜ਼ ਅਤੇ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ OTT ਸੀਜ਼ਨ 2'' ਅਤੇ ''ਟੈਂਪਟੇਸ਼ਨ ਆਈਲੈਂਡ ਇੰਡੀਆ'' ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms|title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...'|date=2023-11-03|work=The Times of India|access-date=2023-11-07|issn=0971-8257}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਮਈ, 1997 ਨੂੰ ਪੀਤਮ ਪੁਰਾ, [[ਦਿੱਲੀ]] <ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> ਵਿੱਚ ਵਿਨੈ ਮਲਹਾਨ ਅਤੇ ਡਿੰਪਲ ਮਲਹਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says ‘Main Toh Darr Gayi’ |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਲੈਂਸਰ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਕਾਮਰਸ ਤੋਂ [[ਬੀਕੋਮ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ]] ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।, <ref>{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Fukra Insaan Aka Abhishek Malhan's Interesting Educational Qualifications |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/bigg-boss-ott-2-contestant-abhishek-malhan-fukra-insaan-educational-qualifications-youtube-channels-355972.html?story=1}}</ref>ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦਾ ਨਾਸ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਨੋਨੂ ਹੈ , ਉਸਦੇ ਭਾਂਣਜੇ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸ਼ਰੀ ਪਸ਼ਰੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਜੀਜੂ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰਸ਼ ਗੁਪਤਾ ਹੈ == ਕੈਰੀਅਰ == 2019 ਵਿੱਚ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੇ ਮਿਸਟਰ ਬੀਸਟ ਅਤੇ KSI ਵਰਗੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ [[ਯੂਟਿਊਬ|YouTube]] ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦਾ ਚੈਨਲ ਰੀਅਲ ਲਾਈਫ (IRL) ਵੀਡੀਓਜ਼ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਭਿੰਨ ਸਮੱਗਰੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। [[ਕੈਰੀਮਿਨਾਟੀ|ਕੈਰੀਮਿਨਾਤੀ]], ਸਾਬਕਾ [[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.|ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ]] ਪਹਿਲਵਾਨ [[ਦ ਗਰੇਟ ਖਲੀ|ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਖਲੀ]], ਅਤੇ ਪੁਨੀਤ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਅਪੀਲ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18 |language=en}}</ref> <ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |language=en |access-date=2023-11-08}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref> YouTube 'ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਡਿਜੀਟਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। 2023 ਵਿੱਚ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਓਟੀਟੀ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉਪ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms|title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..."|date=2023-09-23|work=The Times of India|access-date=2023-11-07|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms|title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new...|date=2023-09-06|work=The Times of India|access-date=2023-11-07|issn=0971-8257}}</ref> ਇਸ ਅਨੁਭਵ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਡੇਟਿੰਗ ਸ਼ੋਅ ਟੈਂਪਟੇਸ਼ਨ ਆਈਲੈਂਡ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਦੋ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾਨ-ਹੋਸਟ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms|title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode|date=2023-11-05|work=The Times of India|access-date=2023-11-07|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web |title='Love is at the heart of it all, and I can't wait to explore it' -Abhishek Malhan on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiaforums.com/article/love-is-at-the-heart-of-it-all-and-i-cant-wait-to-explore-it-abhishek-malhan-on-temptation-island-in_201986 |access-date=2023-11-07 |website=India Forums |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara On Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com |language=en}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸਦੇ YouTube ਚੈਨਲ 'ਤੇ [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|Netflix]] ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਵਾਈਵਲ ਗੇਮ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉਸਦੀ ਬਹੁਮੁਖਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref name=":3">{{Citation |title=Survival Game Show With @FukraInsaan {{!}} Kaala Paani {{!}} Netflix India |url=https://www.youtube.com/watch?v=TH_Ddx3ecvI |language=en |access-date=2023-11-08}}</ref> ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਮੱਗਰੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮਿਸਟਰ ਬਾਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਸੀਈਓ]] ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਸਫਾਈ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਉੱਦਮ ਡਿਜੀਟਲ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਪੱਖੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=2023-08-04 |title=Who Is Abhishek Malhan? Know All About This Famous YouTuber Who Became the First Finalist of BB OTT Season 2 {{!}} 📺 LatestLY |url=https://www.latestly.com/entertainment/tv/who-is-abhishek-malhan-know-all-about-this-famous-youtuber-who-became-the-first-finalist-of-bb-ott-season-2-5314315.html |access-date=2023-11-09 |website=LatestLY |language=en}}</ref> ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਓਟੀਟੀ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਲਵਿਸ਼ ਯਾਦਵ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਟਕਰਾਅ, 25 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਾਲੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭੜਕਿਆ। <ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=www.abplive.com |language=hi}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/elvish-yadav-puts-across-a-stern-warning-against-abhishek-malhan-latter-writes-i-actually-want-elvish-bhai-to-clear-this-air-about-negative-pr/articleshow/104049412.cms|title=Elvish Yadav puts across a stern warning against Abhishek Malhan; latter writes "I actually want Elvish Bhai to clear this air about negative PR"|date=2023-09-29|work=The Times of India|access-date=2023-11-07|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web |title=एल्विश यादव को लेकर विवाद की अटकलों पर अभिषेक मल्हान बोले- कोई चांटा मारे तो 2 मिनट लगता है वापस मारने में |url=https://www.livehindustan.com/entertainment/story-abhishek-malhan-on-elvish-yadav-negative-pr-controversy-says-2-minute-lagte-hain-koi-thapad-mar-rha-to-use-vapas-marne-main-8846588.html |access-date=2023-11-07 |website=Hindustan |language=hi}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-09-29 |title=Abhishek Malhan Calls Elvish Yadav 'Bhai', Urges Him To Clarify 'Negative PR' Comment |url=https://www.news18.com/entertainment/television/abhishek-malhan-calls-elvish-yadav-bhai-urges-him-to-clarify-negative-pr-comment-8596702.html |access-date=2023-11-07 |website=News18 |language=en}}</ref> , ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਵਜੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਟੈਂਪਟੇਸ਼ਨ ਆਈਲੈਂਡ ਇੰਡੀਆ <ref>{{Cite web |title=एल्विश यादव और अभिषेक मल्हन के बीच हो गई सुलह? फिर शुरू हुआ भाईचारा |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/entertainment/web-series/latest/elvish-yadav-and-abhishek-malhan-will-be-seen-together-in-temptation-island-india/articleshow/104902028.cms |access-date=2023-11-07 |website=Navbharat Times |language=hi}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Bagla |first=Aakruti |date=2023-11-02 |title=Amid controversy, Elvish Yadav to reunite with Bigg Boss OTT 2 contestant Abhishek Malhan in Temptation Island India |url=https://www.bollywoodbubble.com/tv/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-is-the-new-hottie-to-enter-temptation-island-india/ |access-date=2023-11-07 |website=Bollywood Bubble |language=en-US}}</ref> ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਸਮਗਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ, ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਵਾਦ ਇੱਕ TikTok ਵੀਡੀਓ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਧੂਪ ਸਟਿੱਕ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਗਣੇਸ਼|ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਗਣੇਸ਼]] <ref>{{Cite web |date=2023-10-06 |title=YouTuber Abhishek Malhan Insults Lord Ganesha in Recent Video, Faces Backlash |url=https://www.news18.com/viral/youtuber-abhishek-malhan-insults-lord-ganesha-in-recent-video-faces-backlash-8605496.html |access-date=2023-11-08 |website=News18 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-10-06 |title=YouTuber Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan Faces Wrath After ‘Disrespecting’ Lord Ganesha; Internet Says ‘Joke Went Too Far’ {{!}} Viral Video |url=https://english.jagran.com/viral/youtuber-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-faces-wrath-after-disrespecting-lord-ganesha-internet-says-joke-went-too-far-watch-viral-video-10105432 |access-date=2023-11-08 |website=English Jagran |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112631/https://english.jagran.com/viral/youtuber-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-faces-wrath-after-disrespecting-lord-ganesha-internet-says-joke-went-too-far-watch-viral-video-10105432 |archive-date=2023-11-08 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.koimoi.com/television/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-brutally-attacked-abused-for-hurting-religious-sentiments-as-he-does-this-in-front-of-lord-ganesha-netizens-troll-fukra-insaan-video-ke-liye-kal-ko-ye-tati/|title=Bigg Boss OTT 2 Fame Abhishek Malhan Brutally Attacked & Abused For Hurting Religious Sentiments As He Does This In Front Of Lord Ganesha, Netizens Troll Fukra Insaan, “Video Ke Liye Kal Ko Ye Ta*ti Bhi Kha Lega!”|work=Koimoi}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://lehren.com/entertainment/ott/abhishek-malhan-is-facing-backlash-on-social-media/180391/|title=Former OTT Bigg Boss Contestant Abhishek Malhan Is Facing Backlash On Social Media For Insulting Religious|work=Lehren}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵੀਡੀਓ ਇੱਕ TikTok ਰੁਝਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Me being a Lord Ganesha Bhakt all my life I see people trying to portray me negative with a 3-4 years back TikTok video |url=https://twitter.com/AbhishekMalhan4/status/1710355187758752097?lang=en |access-date=2023-11-10 |website=X (formerly Twitter) |language=en}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਮਲਹਾਨ ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਉੱਦਮੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਮਲਹਾਨ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਯੂਟਿਊਬਰ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=2023-07-15 |title=Falaq Naaz's mom reacts after Abhishek Malhan's brother roasts their family: ‘Isse pata chal jaata hai aap kya hain’ |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/web-series/bigg-boss-ott-2-falaq-naaz-mom-on-abhishek-malhan-brother-roasting-their-family-101689413043454.html |access-date=2023-11-10 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhans-sister-prerna-updates-about-her-brothers-health-writes-he-is-quite-unwell-and-probably-admitted-in-the-hospital/articleshow/102701236.cms|title=Bigg Boss OTT 2: Abhishek Malhan's sister Prerna updates about her brother's health, writes "He is quite unwell and probably admitted in the hospital"|date=2023-08-13|work=The Times of India|access-date=2023-11-10|issn=0971-8257}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਡਿੰਪਲ ਮਲਹਾਨ, ਇੱਕ YouTuber ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=2023-11-10 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan receives THIS expensive gift from Manisha Rani |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-receives-this-expensive-gift-from-manisha-rani-1257576 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=2023-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110120237/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-receives-this-expensive-gift-from-manisha-rani-1257576 |url-status=dead }}</ref> ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਿਨੈ ਮਲਹਾਨ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਸੂਝ ਨਾਲ ਪੂਰਕ ਹੈ, ਨੇ ਡਿਜੀਟਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। === ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ !{{Abbr|Ref(s)|References}} |- | rowspan="2" |2023 |''ਬਿੱਗ ਬੌਸ OTT (ਹਿੰਦੀ ਸੀਜ਼ਨ 2)'' |ਆਪੇ |ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ |<ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today |language=en}}</ref> |- |''ਟੈਂਪਟੇਸ਼ਨ ਆਈਲੈਂਡ ਇੰਡੀਆ'' |ਮਹਿਮਾਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ |ਐਪੀਸੋਡ 3 ਅਤੇ 4 |<ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=www.abplive.com |language=hi}}</ref> |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਕਲਾਕਾਰ !ਸੰਗੀਤ ਲੇਬਲ !{{Abbr|Ref(s)|References}} |- | rowspan="4" |2021 |''ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' | rowspan="3" |ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਰੈਪਰ |Drvn & Parth |ਫੁਕਰਾ ਇੰਸਾਨ |<ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv |language=en}}</ref> |- |''ਤੁਮ ਮੇਰੇ'' |ਪਾਗਲਦੀਪ | rowspan="8" |ਮਲਹਨ ਰਿਕਾਰਡਸ |<ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref> |- |''ਉੱਚੀ ਉੱਡਦੀ ਹੈ'' | rowspan="2" | |<ref name=":2" /> |- |''ਸੁਪਨੇ ਲੈਣ ਵਾਲਾ'' | rowspan="6" |ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ | |- | rowspan="4" |2022 |''ਰਾਂਝਾ'' |ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ | |- |''ਨਕਲੀ ਪਿਆਰ'' | rowspan="4" | |<ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' - FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |language=en |access-date=2023-11-08}}</ref> |- |''ਮੇਮ ਗੀਤ'' |<ref>{{Citation |title=MEME SONG - Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |language=en |access-date=2023-11-08}}</ref> |- |''ਫਲੈਕਸ'' |<ref>{{Citation |title=FLEX - FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |language=en |access-date=2023-11-08}}</ref> |- | rowspan="5" |2023 |''ਅਖਿਯਾਨ'' | |- |''ਅਰਸਾ'' |ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਰੈਪਰ |ਅਮਿਤ ਮਿਰਸ਼ਾ |ਵੋਇਲਾ! ਡਿਜੀ |<ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |''ਦੀਨ ਤੇ ਰਾਤ'' | rowspan="2" |ਅਦਾਕਾਰ |ਕੇਕਾਰਤਿਕ ਮਲਹੋਤਰਾ |ਮਲਹਨ ਰਿਕਾਰਡਸ |<ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |language=en-GB |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref> |- |''ਜੁਦਾਈਆਣ'' |ਤਨਵੀਰ ਇਵਾਨ |DMF ਪਲੇ |<ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go On Long Driv |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today |language=en}}</ref> |- |''ਨੂਰੀ'' |ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਰੈਪਰ |ਕੋਮਲ ਸੋਹੀ |ਮਲਹਨ ਰਿਕਾਰਡਸ ਅਤੇ ਇੰਡੀ ਰਿਕਾਰਡਸ |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms|title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse|date=2023-10-13|work=The Times of India|access-date=2023-11-07|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref> |} === ਵੈੱਬ ਸ਼ੋਅ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ !{{Abbr|Ref(s)|References}} |- | rowspan="3" |2023 |''ਠੁਗੇਸ਼ ਸ਼ੋਅ'' |ਮਹਿਮਾਨ |ਗਲਾਂ ਦਾ ਕਾਰੀਕ੍ਰਮ; ਭਰਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਮਲਹਾਨ ਨਾਲ |<ref>{{Citation |title=TRIGGERED INSAAN & FUKRA INSAAN ON THUGESH SHOW! S01E03 @triggeredinsaan @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=iGGiksqehYc |language=en |access-date=2023-11-10}}</ref> |- |''ਸ਼੍ਰੀ ਫੈਸੂ ਨਾਲ ਲੰਬੀ ਗੱਡੀ'' |ਮਹਿਮਾਨ |ਗਲਾਂ ਦਾ ਕਾਰੀਕ੍ਰਮ |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms|title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...'|date=2023-11-03|work=The Times of India|access-date=2023-11-10|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-11-07 |title=BB OTT 2's Abhishek Malhan Teases Faisal Shaikh Over His 'Girlfriend' On Long Drive With Mr. Faisu |url=https://www.news18.com/entertainment/television/bb-ott-2s-abhishek-malhan-teases-faisal-shaikh-over-his-girlfriend-on-long-drive-with-mr-faisu-8651878.html |access-date=2023-11-10 |website=News18 |language=en}}</ref> |- |''ਸਰਵਾਈਵਲ ਗੇਮ ਸ਼ੋਅ'' |ਮੇਜ਼ਬਾਨ |ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਇੰਡੀਆ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ 'ਤੇ |<ref>{{Citation |title=Survival Game Show With @FukraInsaan {{!}} Kaala Paani {{!}} Netflix India |url=https://www.youtube.com/watch?v=TH_Ddx3ecvI |language=en |access-date=2023-11-10}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name}} {{Authority control}} 1bhldzo1qlnjisma7pwp3rvx55fw4ig 0 178460 848330 832339 2026-09-29T09:57:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848330 wikitext text/x-wiki {{Infobox bridge | bridge_name = ਚਨਾਬ ਰੇਲ ਪੁੱਲ | native_name = | native_name_lang = | image = Chenab Rail Bridge, Reasi district, Jammu and Kashmir, India.jpg | image_size = 1200 | alt = | caption = 2023 ਵਿੱਚ ਰਿਆਸੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਨਾਬ ਰੇਲਵੇ ਆਰਚ ਬ੍ਰਿਜ | official_name = | other_name = | carries = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] | crosses = ਬੱਕਲ ਅਤੇ ਕੌੜੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ [[ਚਨਾਬ ਦਰਿਆ]] ਤੇ | locale = | maint = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ]] | id = | designer = ਕੋਂਕਣ ਰੇਲਵੇ, ਐਫਕੋਨ ਇਨਫਰਾਸਟਰਕਚਰ ਅਤੇ ਡੀਆਰਡੀਓ | design = ਆਰਕ ਪੁਲ | builder = ਐਫਕੋਨ ਇਨਫਰਾਸਟਰਕਚਰ | material = ਸਟੀਲ ਅਤੇ ਕੰਕਰੀਟ | pierswater = | length = {{convert|1315|m|ft|abbr=on}}<ref name="SF">{{cite web|url=http://www.konkanrailway.com/website/tender/annexure1.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20031208010318/http://www.konkanrailway.com/website/tender/annexure1.pdf|url-status=dead|archive-date=2003-12-08|work=Official Webpage of the Konkan Railway Corporation Limited|title=Salient Features of the Chenab and Anji Khad Bridges|accessdate=2008-08-14}}</ref> | width = | height = {{convert|359|m|ft|abbr=on}}<ref name="SF"/> | mainspan = {{convert|467|m|ft|abbr=on}} | spans = 17 | load = | clearance = | below = | traffic = | begin = | inaugurated = 13 ਅਗਸਤ 2022 | opening = ਦਸੰਬਰ 2022 | life = | preceded = | followed = | heritage = | collapsed = | closed = | toll = | coordinates = {{coord|33|9|3|N|74|52|59|E|}} | extra = | mapframe-zoom = 12 }} {{Jammu-Baramulla line}} '''ਚਨਾਬ ਰੇਲ ਪੁਲ''' ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਦੇ ਜੰਮੂ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਰਿਆਸੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬੱਕਲ ਅਤੇ ਕੌੜੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸਟੀਲ ਅਤੇ ਕੰਕਰੀਟ ਦਾ ਪੁਲ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |date=7 April 2021 |title=Quixplained: Chenab arch bridge which will connect Kashmir to Kanyakumari |url=https://indianexpress.com/article/explained/chenab-arch-bridge-kashmir-7264526/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210409053017/https://indianexpress.com/article/explained/chenab-arch-bridge-kashmir-7264526/ |archive-date=9 April 2021 |access-date=9 April 2021 |website=Indian Express}}</ref>ਇਹ ਪੁਲ {{Convert|359|m|ft|abbr=on}} ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ [[ਝਨਾਂ ਨਦੀ|ਚਨਾਬ ਨਦੀ ']] ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੇਲ ਪੁਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। <ref name=":000">{{Cite web |last=Sagotra |first=Yogesh |date=7 November 2017 |title=World's tallest railway bridge on Chenab to complete by May 2019 |url=https://www.greaterkashmir.com/news/jammu/worlds-tallest-railway-bridge-on-chenab-to-complete-by-may-2019/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608195553/https://www.greaterkashmir.com/news/jammu/worlds-tallest-railway-bridge-on-chenab-to-complete-by-may-2019/ |archive-date=8 June 2019 |access-date=8 October 2019 |website=Greater Kashmir}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/World-s-highest-rail-bridge-to-come-up-across-Chenab-river/Article1-1012851.aspx|title=World's highest rail bridge to come up across Chenab river|date=2013-02-17|access-date=2013-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217170019/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/World-s-highest-rail-bridge-to-come-up-across-Chenab-river/Article1-1012851.aspx|archive-date=2013-02-17|publisher=Hindustan Times|agency=PTI}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪੁੱਲ ਦੇ ਬੇਸ ਸਪੋਰਟਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਆਰਚ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last=Jha |first=Srinand |date=6 November 2017 |title=Railways launches main arch of Chenab: World's highest rail bridge an impressive feat but are celebrations misplaced? |url=http://www.firstpost.com/india/railways-inaugurates-main-arch-of-chenab-worlds-highest-rail-bridge-an-impressive-feat-but-is-there-much-to-celebrate-4195915.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180220212206/http://www.firstpost.com/india/railways-inaugurates-main-arch-of-chenab-worlds-highest-rail-bridge-an-impressive-feat-but-is-there-much-to-celebrate-4195915.html |archive-date=20 February 2018 |access-date=20 February 2018 |website= |publisher=Firstpost}}</ref> ਤੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਪੁਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੁੱਲ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ <ref name="india.com">{{Cite web|date=2022-08-13 |title=Chenab Bridge, World's Highest Rail Bridge Taller Than Eiffel Tower, Inaugurated Today {{!}} All You Need to Know |url=https://www.india.com/news/india/chenab-bridge-worlds-highest-rail-bridge-taller-than-eiffel-tower-inaugurated-today-all-you-need-to-know-5570123/ |access-date=2022-08-13 |website=India.com |language=en |archive-date=13 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813164853/https://www.india.com/news/india/chenab-bridge-worlds-highest-rail-bridge-taller-than-eiffel-tower-inaugurated-today-all-you-need-to-know-5570123/ |url-status=live }}</ref> ਅਪਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ, ਚਨਾਬ ਰੇਲ ਪੁਲ ਦਾ ਆਰਕ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪੁਲ ਨੂੰ ਅਗਸਤ 2022 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਰ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 2003 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੰਜੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਗਸਤ 2010 ਵਿੱਚ ਬਨਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਪੁਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਕਨੀਕੀ ਡੇਟਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: <ref>{{Cite journal|last=Narayan|first=Laxmi|date=March 2006|title=TECHNICAL PAPER ON ANJI KHAD AND CHENAB BRIDGES|url=http://www.iitr.ac.in/departments/CE/abe/101-114.pdf|journal=Advances in Bridge Engineering|pages=101–114|access-date=2008-01-14}}</ref> * ਡੇਕ ਦੀ ਉਚਾਈ: ਇਸ ਪੁੱਲ ਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਬੈੱਡ ਤੋਂ ਉੱਪਰ - {{Convert|359|m|ft|abbr=on}} ਉਚਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਨਦੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੀ ਉਚਾਈ - {{Convert|322|m|ft|abbr=on}} * ਪੁਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ: {{Convert|1315|m|ft|abbr=on}}, {{Convert|650|m|ft|abbr=on}} ਸਮੇਤ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ 'ਤੇ ਲੰਬਾ ਵਾਈਡਕਟ * ਆਰਚ ਸਪੈਨ: {{Convert|467|m|ft|abbr=on}} <ref>{{Cite news|url=http://www.tekla.com/bim-awards/chenab-bridge|title=Chenab Bridge|date=25 June 2016|work=Trimble Solutions Corporation|access-date=25 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701132708/http://www.tekla.com/bim-awards/chenab-bridge|archive-date=1 July 2016}}</ref> * ਕਮਾਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ: ਇਸ ਪੁੱਲ ਦੇ ਕਮਾਨ ਦੀ ਉਚਾਈ {{Convert|480|m|ft|abbr=on}} <ref name="afcon1">{{Cite web |title=Indian Railways makes history;Awards largest bridge contract in J&K |url=http://www.projectsmonitor.com/detailnews.asp?newsid=8395 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220020225/http://www.projectsmonitor.com/detailnews.asp?newsid=8395 |archive-date=2008-02-20 |access-date=2008-08-14 |website=Project Monitor}}</ref> ਇਹ ਚਨਾਬ ਰੇਲ ਬ੍ਰਿਜ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ: * ਦੁਨੀਆ ਦਾ 16ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਲ ਹੈ। * ਦੁਨੀਆ ਦਾ 11ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਆਰਚ ਬ੍ਰਿਜ ਹੈ। * {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਪੈਨ ਵਾਲਾ ਪੁਲ{{Track gauge|5ft6in|lk=on}} {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ਬਰਾਡ ਗੇਜ ਰੇਲਵੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist|30em}} == External links == *{{Structurae|id=20013811}} *[http://cadmec.com/video.html Video simulation of the construction process] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130905013148/http://cadmec.com/video.html |date=2013-09-05 }} *[https://web.archive.org/web/20160122081945/http://www.thehindu.com/news/national/article3540272.ece Report on bridge's progress including photo, June 2012] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਆਸੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] az6dj5unel2fobna60zrfb8ad55kq69 0 179452 848290 769592 2026-09-29T07:33:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848290 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ਕ੍ਰਿਸਪਸ ਲਿਵਿੰਗਸਟੋਨ | image = CLivingstone.jpg | birth_name = ਕ੍ਰਿਸਪਸ ਲਿਵਿੰਗਸਟੋਨ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1949|1|2}} | birth_place = ਪਾਲੀਯਾਦੀ, [[ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ]] [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | fields = ਪੌਦਾ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ | workplaces = [[ਮਦਰਾਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ]] ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖੀ | alma_mater = [[ਸਕੌਟ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ]]<br>[[ਮਦਰਾਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ]]<br>[[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਮਦਰਾਸ]] | website = www.mcc.edu.in }} '''ਕ੍ਰਿਸਪਸ ਲਿਵਿੰਗਸਟੋਨ''' (ਜਨਮ 2 ਜਨਵਰੀ 1949), ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ '''''ਲਿਵੀ''''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖੋਜ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਸਿੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Home - Welcome to MCC |url=https://mcc.edu.in/}}</ref> ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਪੇਪਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ (ਵਿਕਲਪਿਕ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। <ref>{{Cite web |title="Research Projects" |url=http://www.mcc.edu.in/index.php?option=com_content&view=article&id=316&Itemid=225 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106000259/http://www.mcc.edu.in/index.php?option=com_content&view=article&id=316&Itemid=225 |archive-date=2013-11-06 |access-date=2013-07-03}}</ref> ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਕਲੀ ਬਾਗਬਾਨੀ ਫਾਰਮ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title="Plant ready to be harvested at MCC farm" |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-26/chennai/28103044_1_mcc-nayantara-plant |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130103163335/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-26/chennai/28103044_1_mcc-nayantara-plant |archive-date=3 January 2013 |access-date=16 April 2021}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਚੇਨਈ]], ਫਿਰ [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਦੇ ਬਨਸਪਤੀ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ''ਦ ਫਲਾਵਰਿੰਗ ਪਲਾਂਟਸ ਆਫ ਮਦਰਾਸ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਇਲਾਕੇ'' ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦਾ ਵਿਗਿਆਨੀ]] == ਪਰਿਵਾਰ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਕ੍ਰਿਸਪਸ ਮਾਨਿਕਕਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਅਮਿਤੇਸ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਜੇਸ਼। == ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == ਉਹਨਾਂ ਨੇ <nowiki>[[ਮਦਰਾਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ]]</nowiki> (2003-2007) ਵਿੱਚ [[ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਬਨਸਪਤੀ]] ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਤੌਰ ਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |title=Our Legacy |url=http://www.mcc.edu.in/index.php?option=com_content&view=article&id=176&Itemid=135 |access-date=18 September 2012 |publisher=Madras Christian College |archive-date=31 ਜੁਲਾਈ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170731114119/http://www.mcc.edu.in/index.php?option=com_content&view=article&id=176&Itemid=135 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=List Of Experts On Floral Diversity |url=http://www.tnenvis.nic.in/floral_bio.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101218135314/http://www.tnenvis.nic.in/floral_bio.htm |archive-date=2010-12-18 |access-date=17 March 2011 |publisher=Department of Environment, Government of [[Tamil Nadu]]}}</ref> <ref name="autogenerated1">{{Cite web |title=List Of Life members of Indian Association for Angiosperm Taxonomy |url=http://www.iaat.org.in/memberlist.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721180548/http://www.iaat.org.in/memberlist.html |archive-date=2011-07-21 |access-date=22 March 2011 |publisher=IAAT, Department of Botany, Calicut University, [[Kozhikode|Calicut]], [[Kerala]], [[India]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Retired heads of the Botany Department |url=http://paasigal.yolasite.com/faculty-retd.php |access-date=22 March 2011 |publisher=Department of Botany, Madras Christian College, [[Tambaram]], [[Chennai]], [[India]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Retired staffs of the Botany Department |url=http://mccbotbio.yolasite.com/staff01.php |access-date=19 May 2011 |publisher=Department of Botany, Madras Christian College, [[Tambaram]], [[Chennai]], [[India]]}}</ref> ਆਪ ਲਿਵਿੰਗਸਟੋਨ ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ (ਸਵੈ-ਵਿੱਤੀ ਧਾਰਾ), ਐਮਸੀਸੀ, ਐਮਸੀਸੀ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਕਿਊਰੇਟਰ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰਬ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਸਨ। <ref>{{Cite web |title=Scrub Society, MCC |url=http://www.mcc.edu.in/mcc2010/index.php/scrub-society |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110217015800/http://www.mcc.edu.in/mcc2010/index.php/scrub-society |archive-date=2011-02-17 |access-date=24 March 2011 |publisher=Madras Christian College, [[Tambaram]], [[Chennai]], [[India]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Arbours of academia |url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/article3442298.ece |access-date=4 October 2012 |website=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਹਾਲ ਦੇ ਕੀ ਸਾਲ ਵਾਰਡਨ ਰਹੇ। ਉਹ ਐਮਸੀਸੀ ਫਾਰਮ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਹੇ। <ref>{{Cite web |title=The MCC Newsletter, Vol. 1, Issue 8, Page 3. |url=http://www.mcc.edu.in/newsletter/feb10.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322081229/http://www.mcc.edu.in/newsletter/feb10.pdf |archive-date=22 March 2012 |access-date=18 September 2012 |publisher=Madras Christian College}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Plant ready to be harvested at MCC farm |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-26/chennai/28103044_1_mcc-nayantara-plant |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130103163335/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-26/chennai/28103044_1_mcc-nayantara-plant |archive-date=3 January 2013 |access-date=4 October 2012 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਹ [[Centre for Plants, People and Ecosystems|ਪੌਦਿਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਲਈ ਕੇਂਦਰ]] ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ [[ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ]] ਖੇਤਰ ਅਧਾਰਤ ਖੋਜ ਹੈ।<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2020)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span>'' &#x5D;</sup> ਉਸਨੇ ਬੋਟਨੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਐਮਸੀਸੀ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 1978 ਵਿੱਚ ''ਕੈਂਪਸ ਫਲੋਰਾ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ <ref>{{Cite book|title=Campus flora of Madras Christian College|last=Giles-Lal, D. and C. Livingstone|publisher=The Balussery Press|year=1978}}</ref> ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਸਰਵੇ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਲੋਰਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਉਸਨੇ ਚੇਂਗਲਪੱਟੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਨਸਪਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ। [[ਫੁੱਲਦਾਰ ਬੂਟਾ|ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ]] ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸੱਚੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 1994 ਵਿੱਚ ''[[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ ਸਿਟੀ]] ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨੇੜਲੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦਿਆਂ'' ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ 30 ਐਮ. ਫਿਲ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ 11 [[ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ|ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.]] ਵਿਦਵਾਨ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। [[ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ]] ਦੇ ਦੋ ਨਵੇਂ ਲੱਭੇ ਪੌਦੇ, ''[[Aidia livingstonii|ਏਡੀਆ ਲਿਵਿੰਗਸਟੋਨਾਈ]]'' ਕਾਰਥਿਗ ਐਟ ਅਲ। ਅਤੇ ''[[Liparis livingstonii|ਲਿਪਰਿਸ ਲਿਵਿੰਗਸਟੋਨੀ]]'' ਜਯੰਤੀ ਆਦਿ। ਲਿਵਿੰਗਸਟੋਨ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬੜੇ ਮਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈਕਿ [[ਚਿੱਟਾ-ਮੱਛਰ|ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀ]] ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ''ਅਲੇਰੋਕੈਂਥਸ ਲਿਵਿੰਗਸਟੋਨਾਈ'' ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਐਂਜੀਓਸਪਰਮ ਟੈਕਸੋਨੋਮੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। <ref name="autogenerated1"/> dztufidwazg3qcs09jdfbqdqv0oqqrh 0 180276 848280 737688 2026-09-29T07:00:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848280 wikitext text/x-wiki '''[[ਕੋਇੰਬਟੂਰ]] ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ''' ਕੋਂਗੂ ਨਾਡੂ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਇਸਦੀ ਵਿਭਿੰਨ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸੁਮੇਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਭਿੰਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਹੈ। [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਲਾ ਰੂਪ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਤੱਕ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਰ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤੋਂ, ਲੈ ਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਉੱਚ-ਉੱਚਿਆਂ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ, ਨਾਈਟ ਲਾਈਫ ਤੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ, ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਮਿਸ਼ਰਣ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ। ''ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਨਚੈਸਟਰ'' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਦਮਤਾ ਲਈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="mc1">{{Cite news|url=http://www.moneycontrol.com/news/business/is-coimbatorenext-bpo-city_345659.html|title=Is Coimbatore the next BPO city?|date=5 July 2008|work=CNBC-TV18|access-date=23 June 2010}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/01/22/stories/2007012200821500.htm|title=German state keen to share expertise with Coimbatore|date=22 June 2007|work=Business Line|access-date=23 June 2010}}</ref> == ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਲਾ == ਸ਼ਹਿਰ ਹਰ ਸਾਲ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-14/coimbatore/30515319_1music-lovers-music-academy-music-festival|title=Some music lovers still travel to Chennai for cultural overdoze|date=14 December 2011|work=[[The Times of India]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=April 2021|bot=medic}}</ref> ਕਲਾ, ਡਾਂਸ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ, ਹਰ ਸਾਲ ਸਤੰਬਰ, ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ (ਤਾਮਿਲ ਕੈਲੰਡਰ ਮਹੀਨਾ - ਮਾਰਗਾਜ਼ੀ) ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-14/coimbatore/30515339_1_concerts-offer-coimbatore-artistes|title=In December, all the city's a stage|date=14 December 2011|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://archive.today/20120719000313/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-14/coimbatore/30515339_1_concerts-offer-coimbatore-artistes|archive-date=19 July 2012}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭਾਰੀ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਵੀ ਵਧੀਆਂ ਹਨ।<ref name="fl1">{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl1505/15050170.htm|title=A time of troubles|date=7 March 1998|work=Frontline|access-date=23 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607060308/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1505/15050170.htm|archive-date=7 June 2011}}</ref> ਸਵਾਮੀਕੰਨੂ ਵਿਨਸੈਂਟ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਵਿੱਚ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ|ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿਨੇਮਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਨੇ ''ਟੈਂਟ ਸਿਨੇਮਾ'' ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀਸ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਖੁੱਲੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਟੈਂਟ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2010/04/30/stories/2010043051340400.htm|title=He brought cinema to South|date=30 April 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=26 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120202215242/http://www.hindu.com/fr/2010/04/30/stories/2010043051340400.htm|archive-date=2 February 2012|location=Chennai, India}}</ref><ref name="Swamikannu">{{Cite news|url=http://o3.indiatimes.com/brahmanyan/archive/2007/09/21/4783241.aspx|title=Brahmanyan|date=21 July 2007|work=[[The Times of India]]|access-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630202911/http://o3.indiatimes.com/brahmanyan/archive/2007/09/21/4783241.aspx|archive-date=30 June 2015}}</ref> ਸੈਂਟਰਲ ਸਟੂਡੀਓ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1935 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਐਸ.ਐਮ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮੁਲੂ ਨਾਇਡੂ ਨੇ 1945 ਵਿੱਚ ਪਕਸ਼ੀਰਾਜਾ ਸਟੂਡੀਓ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ <ref name="reeltime">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/11/17/stories/2003111700890100.htm|title=Reel-time nostalgia|last=M. Allirajan|date=17 November 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20121109071506/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/11/17/stories/2003111700890100.htm|archive-date=9 November 2012|location=Chennai, India}}</ref> ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੀਡੀ ਨਾਇਡੂ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਐਚਏ ਗੈਸ ਫੋਰੈਸਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਕੜੀ ਗਾਂਧੀ ਗੈਲਰੀ, ਅਤੇ ਕਸਥੂਰੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਅਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ। <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2009/10/19/stories/2009101950030100.htm|title=The natural witness|date=19 October 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107222546/http://www.hindu.com/mp/2009/10/19/stories/2009101950030100.htm|archive-date=7 November 2012}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/gass-forest-museum-to-be-reopened/article1785707.ece|title=Gass Forest Museum to be reopened|date=21 January 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=8 August 2010}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਲੋਕ == ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] <ref>{{Cite web |title=Indian Muslim Population Data |url=http://www.aicmeu.org/Muslim_Population_Distribution_in_India.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105194116/http://www.aicmeu.org/Muslim_Population_Distribution_in_India.htm |archive-date=5 January 2009 |access-date=31 January 2013 |publisher=Aicmeu.org}}</ref> ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਹਿੰਦੂ]] ਹੈ। ਇਸਾਈ, [[ਸਿੱਖ]], ਅਤੇ [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]] ਵੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। <ref name="pca2001">{{Cite web |title=Primary Census Abstract – Census 2001 |url=http://census2001.tn.nic.in/pca2001.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110217153857/http://census2001.tn.nic.in/pca2001.aspx |archive-date=17 February 2011 |access-date=14 June 2010 |website=Directorate of Census Operations – Tamil Nadu |publisher=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2009/05/20/stories/2009052054210500.htm|title=KMK plans to overcome casteist tag|date=20 May 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=23 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090606113031/http://www.hindu.com/2009/05/20/stories/2009052054210500.htm|archive-date=6 June 2009}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl2514/stories/20080718251407800.htm|title=Roots of capital|date=5 July 2008|work=Frontline|access-date=23 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100623101613/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2514/stories/20080718251407800.htm|archive-date=23 June 2010}}</ref> ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ, <ref>The 1971 census puts Telugu speakers at 22.95% of the total population. {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gXBAAAAAMAAJ&q=coimbatore+telugu|title=Census of India, 1971: Tamil Nadu|last=((India. Office of the Registrar General, K. Chockalingam))|publisher=Manager of Publications|year=1979|access-date=10 November 2011}}</ref> ਕੰਨੜਿਗਾ, ਮਲਿਆਲੀ, <ref>Some estimates put it as high as 40% or at 300,000. {{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/site/story/It%27s+passion+for+the+mother+tongue+not+chauvinism/1/82836.html|title=It's passion for the mother tongue not chauvinism|last=Rajan|first=M.C|date=7 February 2010|work=[[India Today]]|access-date=23 April 2011}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/article28748.ece|title=Majority should protect the minority|date=4 October 2009|work=The Hindu|access-date=23 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017031054/http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/article28748.ece|archive-date=17 ਅਕਤੂਬਰ 2015|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.expressindia.com/latest-news/keralites-wishes-take-flight-on-paramounts-wings/383037/|title=Keralites' wishes take flight on Paramount's wings|date=8 November 2008|work=[[The Indian Express]]|access-date=23 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128162808/http://www.expressindia.com/latest-news/keralites-wishes-take-flight-on-paramounts-wings/383037/|archive-date=28 January 2012}}</ref> ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਲੱਕੜ, ਅਤੇ [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ|ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ]], <ref name="et1">{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/features/the-sunday-et/property/Residential-space-Coimbatore-spins-a-growth-story/articleshow/5454373.cms|title=Residential space: Coimbatore spins a growth story|date=17 January 2010|work=[[The Economic Times]]|access-date=23 June 2010}}</ref> ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]], <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2006/09/24/stories/2006092404010200.htm|title=Providing quality education|date=24 September 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=23 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20080105075841/http://www.hindu.com/2006/09/24/stories/2006092404010200.htm|archive-date=5 January 2008}}</ref> ਹਨ, ਜੋ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ, ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਵਿਸਫੋਟ ਦੇਖਿਆ। <ref name="pop2">{{Cite web |last=Elangovan |first=K |title=Site Suitability Analysis using GIS for Coimbatore City |url=http://www.gisdevelopment.net/magazine/years/2005/sep/site_1.htm |access-date=21 May 2010 |website=GIS Development |publisher=September 2005}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3ssAAAAMAAJ&q=migration|title=Urban labour market structure and job access in India: a study of Coimbatore|publisher=International Institute for Labour Studies|year=1990|isbn=978-92-9014-468-7|pages=4–7}}</ref> {{Multiple image | header = Popular places of worship | direction = horizontal | image1 = Perur_Pateeswarar_Temple.jpg | width1 = 100 | caption1 = [[Perur Pateeswarar Temple]] | image2 = Maruthamalai_Rajagopuram.jpg | width2 = 150 | caption2 = [[Maruthamalai Marudhachalamurthy Temple|Marudamalai Murugan Temple]] }} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|3}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] exs12iredseqh51gn4o479xofurnibl 0 180545 848180 842888 2026-09-29T00:27:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848180 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਆਸ਼੍ਰਿਤਾ | image = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ਮਦੁਰਈ]], [[ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2013–ਵਰਤਮਾਨ | website = }} '''ਆਸ਼੍ਰਿਤਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ''ਇਸਾਕੀ'' (2013) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ''ਔਰੇਂਜ ਮਿਤਾਈ'' (2015) ਅਤੇ ''ਅਜ਼ਹੇਂਦਰਾ ਸੋਲੁੱਕੂ ਅਮੁਧਾ'' (2016) ਸਮੇਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਆਸ਼੍ਰਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮਦੁਰਈ|ਮਦੁਰਾਈ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਮਿਲ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਿੰਟ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਵੇਲ ਮਿਸ ਸਾਊਥ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਮਿਸ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web |title="To work with Vijay Sethupathy was intimidating at first", Orange Mittai heroine Aashritha, an in |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-column/to-work-with-vijay-sethupathy-was-intimidating-at-first-orange-mittai-heroine-aashritha.html |website=www.behindwoods.com}}</ref> ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਸ਼੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਘੱਟ-ਬਜਟ ਵਾਲੀ ਪਿੰਡ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਫ਼ਿਲਲਮ ''ਇਸਾਕੀ'' (2013) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ "ਆਸ਼੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ"।<ref>{{Cite web |title=Isakki Movie Review {1/5}: Critic Review of Isakki by Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/isakki/movie-review/20404697.cms |via=timesofindia.indiatimes.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Creative Blogs &#124; Creative Writing &#124; Creative Thoughts |url=http://movies.sulekha.com/tamil-movie-isakki-event-video-27120 |access-date=2024-02-28 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184521/http://movies.sulekha.com/tamil-movie-isakki-event-video-27120 |url-status=dead }}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ''ਧਨੁਸ਼ 5am ਵਾਗੁਪੂ'' ਵਿੱਚ ਅਖਿਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਘੱਟ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=A family affair that is better forgotten |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2014/jun/23/a-family-affair-that-is-better-forgotten-627822.html}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਵਿਜੇ ਸੇਤੂਪਤੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ''ਔਰੇਂਜ ਮਿਟਾਈ'' (2015) ਵਿੱਚ ਰਮੇਸ਼ ਥਿਲਕ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿਆ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=subhakeerthana |first=s |date=13 July 2015 |title=I am determined to do more Tamil films: Aashritha |url=https://www.deccanchronicle.com/150712/entertainment-kollywood/article/i-am-determined-do-more-tamil-films-aashritha |website=Deccan Chronicle}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=31 July 2015 |title=Orange Mittai (aka) Orange Mittai review |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies/orange-mittai/orange-mittai-review.html |website=Behindwoods}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/orange-mittai-review-a-fairly-affecting-road-movie/article7486347.ece|title=Orange Mittai: A fairly affecting road movie|last=Rangan|first=Baradwaj|date=31 July 2015|work=The Hindu|via=www.thehindu.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123080640/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/orange-mittai-review-a-fairly-affecting-road-movie/article7486347.ece|archive-date=23 ਜਨਵਰੀ 2025|access-date=28 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024|url-status=dead}}</ref> ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਫਿਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਗਰਾਜ ਦੀ ''ਅਜ਼ਹੇਂਦਰਾ ਸੋਲੁੱਕੂ ਅਮੁਧਾ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।<ref>{{Cite web |title=Actress Aashritha Images - Actress, Gallery - TimesofCinema |url=http://timesofcinema.com/actress-aashritha-images/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161129090101/http://timesofcinema.com/actress-aashritha-images/ |archive-date=29 November 2016 |access-date=28 November 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Azhagendra Sollukku Amudha Movie Review {1/5}: Mother of all stalking-as-romance films |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/azhagendra-sollukku-amudha/movie-review/55766282.cms |via=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" |'''ਸਾਲ''' | '''ਫਿਲਮ''' | '''ਭੂਮਿਕਾ''' | '''ਨੋਟਸ''' |- | rowspan="1" | 2013 | ''ਇਸਾਕੀ'' | ਨੰਧਿਨੀ | |- | rowspan="1" | 2014 | ''ਧਨੁਸ਼ ਸਵੇਰੇ 5 ਵਜੇ ਵਾਗੁਪੂ'' | | |- | rowspan="1" | 2015 | ''ਸੰਤਰੀ ਮਿਟਾਈ'' | ਕਾਵਯਾ | |- | rowspan="1" | 2016 | ''ਅਜ਼ਹੇਂਦਰ ਸੋਲੁਕੁ ਅਮੁਧਾ'' | ਅਮੁਧਾ | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 19f8jfaw50d7d6tc1p6xlfa2uiv0llj 0 181172 848215 755662 2026-09-29T02:32:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848215 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = Kora | nativename = ''Aka-Kora'' | states = [[India]] | region = [[Andaman Islands]]; northeast and north central coasts of North Andaman Island, Smith Island | ethnicity = [[Kora people|Kora]] | extinct = November 2009, with the death of Boro | ref = <ref name=Boro/> | familycolor = Andamanese | fam1 = [[Great Andamanese languages|Great Andamanese]] | fam2 = Northern | iso3 = ack | map = Schematic Map of Andamanese Languages & Tribes.png }} '''ਕੋਰਾ''' (ਕੋਰਾ ਭਾਸ਼ਾ, '''''ਅਕਾ-ਕੋਰਾ''''', ਉੱਤਰੀ ਸਮੂਹ ਦੀ ਇੱਕ ਅਲੋਪ ਹੋਈ [[ਮਹਾਨ ਅੰਡੇਮਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਮਹਾਨ ਅੰਡਮਾਨੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਉੱਤਰੀ ਅੰਡੇਮਾਨ]] ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਮੱਧ ਤੱਟਾਂ ਅਤੇ ਸਮਿਥ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="Boro">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article100977.ece|title=Andamanese tribes, languages die|date=February 5, 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=2010-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20140602195837/http://www.thehindu.com/news/national/article100977.ece|archive-date=2014-06-02|url-status=dead}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2009 ਤੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਪੀਕਰ ਬੋਰੋ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। == ਨਾਮ == ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਮੂਲ ਨਾਮ ''''''''''ਅਕਾ-ਕੋਰਾ'''''''''' ਸੀ, ਜਿ'''''ਅੱਕਾ -''''' '''''ਅਕਾ-ਖੋਰਾ''''' ਜਾਂ ਅਕਾ-ਕੋਰਾ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ (ਅਕਾ-"ਜੀਭ" ਲਈ ਇੱਕ ਅਗੇਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਮ ਅਕਸਰ ਕਬੀਲੇ ਲਈ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="weber8">George Weber (~2009), ''[http://www.andaman.org/BOOK/chapter8/text8.htm The Tribes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130507061710/http://www.andaman.org/BOOK/chapter8/text8.htm|date=2013-05-07}}''. Chapter 8 in ''[http://www.andaman.org/BOOK/text-group-BodyChapters.htm The Andamanese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120805204050/http://www.andaman.org/BOOK/app-a/a-portman.htm|date=2012-08-05}}''. Accessed on 2012-07-12.</ref> ''ਸੰਜਮ'' ਕੰਢੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ (''ਏਰੀਓਟੋ'') ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾ (ਏਰੀਮਟੈਗਾ) ਉਪ-ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਗਏ ਸਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == <ref name="weber7">George Weber (~2009), ''[http://www.andaman.org/BOOK/chapter7/text7.htm Numbers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120531230544/http://www.andaman.org/BOOK/chapter7/text7.htm|date=May 31, 2012}}''. Chapter 7 in ''[http://www.andaman.org/BOOK/text-group-BodyChapters.htm The Andamanese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120805204050/http://www.andaman.org/BOOK/app-a/a-portman.htm|date=2012-08-05}}''. Accessed on 2012-07-12.</ref> ਬਲੇਅਰ ਵਿਖੇ ਪਹਿਲੀ ਸਥਾਈ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਬਸਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ (1858) ਕੋਰਾ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਆਕਾਰ ਲਗਭਗ 500 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ 3500 ਮਹਾਨ ਅੰਡਮਾਨੀਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ।<ref name="weber7" /> ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਖੋਜ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, 1901 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ। ਹੋਰ [[ਅੰਡਮਾਨੀ ਲੋਕ]] ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੋਰਾ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ, [[ਸ਼ਰਾਬ]], [[ਅਫ਼ੀਮ|ਅਫੀਮ]] ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਾਰਨ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। 1901<ref name="weber7" /> ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ 96 ਵਿਅਕਤੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ 1911 ਵਿੱਚ 71,1921 ਵਿੱਚ 48 ਅਤੇ 1931 ਵਿੱਚ 24 ਰਹਿ ਗਏ। 1949<ref name="mann">Rann Singh Mann (2005), [https://books.google.com/books?id=FPX6wiuZ3ikC&pg=PA149 Andaman and Nicobar Tribes Restudied: Encounters and Concerns], page 149. Mittal Publications. {{ISBN|81-8324-010-0}}</ref>, ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਕੋਰਾ ਨੂੰ, ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੇਟ ਅੰਡਮਾਨੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ, [[ਬਲੱਫ ਟਾਪੂ (ਅੰਡੇਮਾਨ)|ਬਲੱਫ ਟਾਪੂ]] ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="mann" /> ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸਟ੍ਰੇਟ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1980<ref name="gob">A. N. Sharma (2003), ''[https://books.google.com/books?id=WEztW7c0CqQC&pg=PA75 Tribal Development in the Andaman Islands]'', page 75. Sarup & Sons, New Delhi.</ref> ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਕੋਰਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ,<ref name="weber8" /> ਅਤੇ 1994 ਕੋਰਾ ਕਬੀਲਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name="abbiweb">[[Anvita Abbi]] (2006), ''[http://www.andamanese.net/generalia.html Great Andamanese Community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208214255/http://www.andamanese.net/generalia.html |date=2010-02-08 }}'' in ''[http://www.andamanese.net/index.html VOGA - Vanishing Voices of the Great Andamanese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191211142553/http://www.andamanese.net/index.html |date=2019-12-11 }}''. Accessed on 2012-07-12.</ref> ਕੋਰਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਅਜੇ ਵੀ 2006 ਤੱਕ [[ਸਟ੍ਰੇਟ ਟਾਪੂ]] ਦੇ ਮਹਾਨ ਅੰਡਮਾਨੀ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਬੀਲਿਆਂ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ [[ਅਕਾ ਜੇਰੂ|ਜੇਰੂ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ।<ref name="abbiweb" /> ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਖਰੀ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਨਵੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=List of notified Scheduled Tribes |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107225208/http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |archive-date=7 November 2013 |access-date=15 December 2013 |publisher=Census India |page=27}}</ref> ਇੱਕ ਨਾਮਜ਼ਦ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਸਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ers1rabzjincz8xg0g5683nnpgd7wvb 0 181969 848352 762215 2026-09-29T11:18:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848352 wikitext text/x-wiki '''ਜਹਾਨ ਆਰਾ''' ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੈਟਾਲਿਸਟ ਲੈਬਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਟਾਰਟਅਪ ਐਕਸਲੇਟਰ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Arshad |first=Aleena |date=2021-04-30 |title=P@SHA wishes Jehan Ara good luck in starting a new journey! |url=https://www.pasha.org.pk/pasha-bids-farewell-to-jehan-ara/ |access-date=2021-10-12 |website=P@SHA |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028175807/https://www.pasha.org.pk/pasha-bids-farewell-to-jehan-ara/ |archive-date=2021-10-28 |url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਗੂਗਲ ਅਤੇ ਸੈਮਸੰਗ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਿਤ ਇੱਕ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਇਨਕਿਊਬੇਟਰ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਈ.ਟੀ. ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਆਈ.ਟੀ. ਬੋਰਡ, ਕੇਂਦਰੀ ਡਿਪਾਜ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀ 'ਤੇ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਆਰਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="pakistantoday/7march2017">{{Cite news|url=https://profit.pakistantoday.com.pk/2017/03/07/pakistans-only-powerful-women-in-business/|title=Pakistan's Only Powerful Women In Business|date=7 March 2017|work=Pakistan Today|access-date=6 February 2019}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਰੋਜ਼ਰੀ ਹਿਲ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="techinasia/7april2015">{{Cite news|url=https://www.techinasia.com/meet-woman-forefront-pakistans-tech-industry-decade|title=Tech in Asia - Connecting Asia's startup ecosystem|date=7 April 2015|work=www.techinasia.com|access-date=6 February 2019}}</ref> ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੇ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="dawn/7may2013">{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/812507|title=Women that defy|last=Magazine|first=Spider|date=7 May 2013|work=DAWN.COM|access-date=6 February 2019|language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗਲਫ ਨਿਊਜ਼ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਹੈਡਵੇ ਮੀਡੀਆ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੀ ਗਈ।<ref name="techinasia/7april2015" /><ref name="pakistantoday/7march2017" /> == ਕੈਰੀਅਰ == ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਰਾ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਕੰਪਨੀ, ਐਨੇਬਲਿੰਗ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="dawn/7may2013" /><ref name="pakistantoday/7march2017" /> ਨਵੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਈ.ਟੀ. ਅਤੇ ਟੈਲੀਕਾਮ 'ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1445770|title=17-member PM's Task Force on IT and Telecom granted cabinet approval|date=15 November 2018|work=DAWN.COM|access-date=6 February 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/11/15/cabinet-approves-17-member-pms-task-force-on-it-and-telecom/|title=Cabinet approves 17-member PM's task force on IT and telecom|date=15 November 2018|work=Pakistan Today|access-date=6 February 2019}}</ref> == ਮਾਨਤਾ == 2016 ਵਿੱਚ, ਆਰਾ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ]] ਨੇ ਗਲੋਬਲ ਉੱਦਮਤਾ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2016-05-08 |title=Obama invites Pakistani tech entrepreneur to address global summit |url=https://tribune.com.pk/story/1098964/obama-invites-pakistani-tech-entrepreneur-to-address-global-summit/ |access-date=2019-02-07 |website=The Express Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baig |first=Mariam Ali |date=2016-08-15 |title=Life in the start-up lane |url=http://aurora.dawn.com/news/1141538 |access-date=2019-02-07 |website=Aurora Magazine |language=en}}</ref> ਸੰਨ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਤਮਘਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=President confers Pakistan civil awards on 253 personalities |url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/663505-President-confers-Pakistan-civil-awards-on-253-personalities |access-date=2023-04-08 |website=Dunya News |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 8vs6r1fripabm250pfm0ymqnus0kxlw 0 182142 848118 837946 2026-09-28T18:13:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848118 wikitext text/x-wiki '''ਅਨੀਤਾ ਸ਼ੈਕ''', ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਨੀਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ, ਸੂਫੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ [[wiktionary:classical|ਕਲਾਸੀਕਲ]], [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫੀ]], [[ਗ਼ਜ਼ਲ]], [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ|ਲੋਕ]] ਅਤੇ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]], [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]], [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਡ਼ੀਆ]], [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 15 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/anitha-shaiqs-musical-journey/article25333114.ece|title=Anitha Shaiq on her journey with music|last=M|first=Athira|date=26 October 2018|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 October 2019 |title=Anitha Shaiq's Recently Released Sufi Rock is Trending on YouTube with a Excellent Reviews! |url=https://theprimetime.in/anitha-shaiqs-recently-released-sufi-rock-is-trending-on-youtube-with-a-excellent-reviews/ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Anitha Shaiq on her journey with music">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/anitha-shaiqs-musical-journey/article25333114.ece|title=Anitha Shaiq on her journey with music|last=The Hindu|first=|date=26 October 2018|access-date=20 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231220055620/https://www.thehindu.com/entertainment/music/anitha-shaiqs-musical-journey/article25333114.ece|archive-date=20 December 2023|language=en-IN}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਅਨੀਤਾ ਸ਼ੈਕ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਰਾਜੁਨੀਜ਼ਾ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵਿਮੈਨ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ]], ਸੂਫ਼ੀ, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="Pillai2011">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article1151079.ece|title=Rolling in the hits – Since her debut in Rock n' Roll, singer Anitha S. has continuously rocked the charts|last=Pillai|first=Suchithra|date=3 February 2011|work=The Hindu|access-date=27 August 2013}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Anitha_Shaiq..jpg|thumb|ਕਤਰ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] === ਰਚਨਾ === ਸ਼ੈਕ ਨੇ ਲੈਨਿਨ ਰਾਜਿੰਦਰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫਿਲਮ ''ਕਰਾਸਰੋਡ'' ਲਈ "ਮੇਲਕੇ ਪੋਨ੍ਨਲ" ਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/crossroad-song-melakey-is-the-music-direction-debut-of-chandamama-singer/articleshow/61063176.cms|title='Crossroad' song 'Melakey' is the music direction debut of 'Chandamama' singer!|last=Soman|first=Deepa|date=13 October 2017|work=The Times of India|access-date=29 August 2019}}</ref> === ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਉਣਾ === ਸ਼ੈਕ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਹਿੱਟ ਗੀਤ ਨਾਲ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ<ref name="Pillai2011" /> ਉਸਨੇ ਕਈ [[ਮਲਿਆਲਮ]], ਤਮਿਲ, [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]] ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਇਆ ਹੈ।<ref name="Pillai2011" /> === ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮਾਂ === 'ਸਤਰੰਗੀ "ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਗਾਇਨ ਅਨੀਤਾ ਸ਼ੈਕ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਈਸਟ ਕੋਸਟ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਇਸ ਐਲਬਮ ਵਿੱਚ [[ਮੀਰਾ ਬਾਈ|ਮੀਰਾ]], [[ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]], [[ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]], [[ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ|ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ]] ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸੱਤ ਟਰੈਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।ਇਹ ਐਲਬਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਸੂਫੀ ਗਾਇਕ [[ਕੈਲਾਸ਼ ਖੇਰ]] ਦੁਆਰਾ 20 ਜਨਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। === ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ === ਅਨੀਤਾ ਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ, ਬਹਿਰੀਨ, ਕਤਰ, ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ ਸਮਾਰੋਹ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Anitha_S..jpg|thumb|ਬਹਿਰੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਈਵ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਅਨੀਤਾ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] fdpr2jxsmuvdtny0e1i2j0szsknrojw 0 182729 848097 741840 2026-09-28T14:52:10Z Nitesh Gill 8973 /* ਕੈਰੀਅਰ */ 848097 wikitext text/x-wiki '''ਆਇਸ਼ਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ''', ਉਸਦੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨਾਮ ਰੋਜ਼ੀਨਾ (ਉਰਦੂ: روزینہ; ਜਨਮ 21 ਸਤੰਬਰ, 1950), ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਰਮਾਨ (1966), ਜੋਸ਼ (1966), ਅਹਿਸਾਨ (1967), ਇਸ਼ਾਰਾ (1968), ਤੁਮ ਹੀ ਹੋ ਮਹਿਬੂਬ ਮੇਰੇ (1969), ਖਾਮੋਸ਼ ਨਿਗਾਹੇਂ (1971), ਬਸ਼ੀਰਾ (1972), ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਔਰ ਦੁਨੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। (1972)। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਈਸ਼ਾਰਾ (1968) ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਿਗਾਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਰੋਜ਼ੀਨਾ ਮਾਡਲ/ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸਾਇਮਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ/ਨਿਰਮਾਤਾ ਫੈਜ਼ਲ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੀ ਮਾਸੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਰੋਜ਼ਿਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ''ਆਈਵੀ ਸਿੰਥੀਆ'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 21 ਸਤੰਬਰ, 1950 ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਰਹੀਲਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚੌਕ, ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ ਸਕੂਲ ਕਰਾਚੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="bio at Pak film magazine">{{Cite web |title=Rozina |url=https://pakmag.net/film/artist.php?pid=3222 |access-date=23 September 2021 |website=Pak Film Magazine}}</ref><ref name="Jang">{{Cite web |title=بیتے دنوں کی بیتی یادیں اداکارہ ''روزینہ'' |url=https://jang.com.pk/news/598030 |access-date=23 September 2021 |website=Roznama Jang}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਰੋਜ਼ਿਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1963 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ 'ਹਮੇਂ ਭੀ ਜੀਨੇ ਦੋ' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਧੀ। ਨਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਇਸ਼ਕੇ ਹਬੀਬ'' (1965) ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੋਸ਼ (1966) ਖਾਮੋਸ਼ ਨਿਗਾਹ (1971) ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਔਰ ਦੁਨੀਆ (1972) ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਹੀਰੋ ਵਹੀਦ ਮੁਰਾਦ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ "ਗਲੈਮਰਸ ਅਭਿਨੇਤਰੀ" ਵਜੋਂ ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 61 [[ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ 32 [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੋਜ਼ਿਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਨੇਮਾ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ਮਸ਼ਰਿਕ ਮੱਘਰਬ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ 1985 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Jang" /><ref name="masood rana and rozine">{{Cite web |title=مسعودرانا اور روزینہ |url=https://pakmag.net/MasoodRana/Rozina.php |access-date=23 September 2021 |website=Pak Film Magazine}}</ref><ref name="filmography at PakFilmMag">{{Cite web |title=Rozina - Filmography |url=https://pakmag.net/film/artist/Rozina.php |access-date=23 September 2021 |website=Pak Film Magazine}}</ref><ref name="cineplot">{{Cite web |title=Rozina |url=http://cineplot.com/rozina/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617172843/http://cineplot.com/rozina/ |archive-date=17 June 2020 |website=Cineplot}}</ref> == ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ == 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਰੋਜ਼ਿਨਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਨਿਰਾਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ 'ਲਿਪਟਨ' ਚਾਹ ਜਿੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="masood rana and rozine" /> ਉਸ ਨੇ 60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਕਸ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਦਿਖਾਇਆ ਸੀ।<ref name="lux">{{Cite web |title=Vintage Lux Gallery – Pakistani Stars |url=http://cineplot.com/vintage-lux-gallery-pakistani-stars/ |access-date=8 September 2021 |website=Cineplot.com}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਰੋਜ਼ੀਨਾ ਨੇ ਸਾਊਂਡ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ, ਰਿਫ਼ਾਤ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਇਸ਼ਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ।<ref name="Jang" /> ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਸਾਇਮਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref name="cineplot" /> ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਫੈਸਲ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਉਸ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਹੈ।<ref name="Faisal qureshi family">{{Cite web |title=Faisal Qureshi and his family - Rozina |url=https://reviewit.pk/faisal-qureshi-and-his-family/ |access-date=23 September 2021 |website=Reviewit.pk}}</ref> == ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == 1985 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Jang" /> ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ 21 ਸਤੰਬਰ, 1995 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਧਰਮ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਉਸ ਨੇ 2020 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹੁਣ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।[1]<ref name="Faisal qureshi family" /><ref>{{Cite web |title=فلم سٹار روزینہ اورانکی بیٹی صائمہ قریشی نے عمرہ کی سعادت حاصل کرلی |url=https://dunya.com.pk/index.php/entertainment/2020-01-20/1579124 |access-date=23 September 2021 |website=Roznama Dunya}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] kxcpwxy0rh80t8h1vdi6fjh6ouoi0yi 848098 848097 2026-09-28T14:55:45Z Nitesh Gill 8973 848098 wikitext text/x-wiki '''ਆਇਸ਼ਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ''', ਉਸਦੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨਾਮ ਰੋਜ਼ੀਨਾ (ਉਰਦੂ: روزینہ; ਜਨਮ 21 ਸਤੰਬਰ, 1950), ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਰਮਾਨ (1966), ਜੋਸ਼ (1966), ਅਹਿਸਾਨ (1967), ਇਸ਼ਾਰਾ (1968), ਤੁਮ ਹੀ ਹੋ ਮਹਿਬੂਬ ਮੇਰੇ (1969), ਖਾਮੋਸ਼ ਨਿਗਾਹੇਂ (1971), ਬਸ਼ੀਰਾ (1972), ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਔਰ ਦੁਨੀਆ (1972) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਇਸ਼ਾਰਾ (1968) ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਿਗਾਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਰੋਜ਼ੀਨਾ, ਮਾਡਲ ਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸਾਇਮਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਫੈਜ਼ਲ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੀ ਮਾਸੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਰੋਜ਼ਿਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ''ਆਈਵੀ ਸਿੰਥੀਆ'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 21 ਸਤੰਬਰ, 1950 ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਰਹੀਲਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚੌਕ, ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ ਸਕੂਲ ਕਰਾਚੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="bio at Pak film magazine">{{Cite web |title=Rozina |url=https://pakmag.net/film/artist.php?pid=3222 |access-date=23 September 2021 |website=Pak Film Magazine}}</ref><ref name="Jang">{{Cite web |title=بیتے دنوں کی بیتی یادیں اداکارہ ''روزینہ'' |url=https://jang.com.pk/news/598030 |access-date=23 September 2021 |website=Roznama Jang}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਰੋਜ਼ਿਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1963 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ 'ਹਮੇਂ ਭੀ ਜੀਨੇ ਦੋ' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਧੀ। ਨਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਇਸ਼ਕੇ ਹਬੀਬ'' (1965) ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੋਸ਼ (1966) ਖਾਮੋਸ਼ ਨਿਗਾਹ (1971) ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਔਰ ਦੁਨੀਆ (1972) ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਹੀਰੋ ਵਹੀਦ ਮੁਰਾਦ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ "ਗਲੈਮਰਸ ਅਭਿਨੇਤਰੀ" ਵਜੋਂ ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 61 [[ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ 32 [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੋਜ਼ਿਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਨੇਮਾ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ਮਸ਼ਰਿਕ ਮੱਘਰਬ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ 1985 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Jang" /><ref name="masood rana and rozine">{{Cite web |title=مسعودرانا اور روزینہ |url=https://pakmag.net/MasoodRana/Rozina.php |access-date=23 September 2021 |website=Pak Film Magazine}}</ref><ref name="filmography at PakFilmMag">{{Cite web |title=Rozina - Filmography |url=https://pakmag.net/film/artist/Rozina.php |access-date=23 September 2021 |website=Pak Film Magazine}}</ref><ref name="cineplot">{{Cite web |title=Rozina |url=http://cineplot.com/rozina/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617172843/http://cineplot.com/rozina/ |archive-date=17 June 2020 |website=Cineplot}}</ref> == ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ == 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਰੋਜ਼ਿਨਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਨਿਰਾਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ 'ਲਿਪਟਨ' ਚਾਹ ਜਿੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="masood rana and rozine" /> ਉਸ ਨੇ 60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਕਸ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਦਿਖਾਇਆ ਸੀ।<ref name="lux">{{Cite web |title=Vintage Lux Gallery – Pakistani Stars |url=http://cineplot.com/vintage-lux-gallery-pakistani-stars/ |access-date=8 September 2021 |website=Cineplot.com}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਰੋਜ਼ੀਨਾ ਨੇ ਸਾਊਂਡ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ, ਰਿਫ਼ਾਤ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਇਸ਼ਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ।<ref name="Jang" /> ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਸਾਇਮਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref name="cineplot" /> ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਫੈਸਲ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਉਸ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਹੈ।<ref name="Faisal qureshi family">{{Cite web |title=Faisal Qureshi and his family - Rozina |url=https://reviewit.pk/faisal-qureshi-and-his-family/ |access-date=23 September 2021 |website=Reviewit.pk}}</ref> == ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == 1985 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Jang" /> ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ 21 ਸਤੰਬਰ, 1995 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਧਰਮ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਉਸ ਨੇ 2020 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹੁਣ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।[1]<ref name="Faisal qureshi family" /><ref>{{Cite web |title=فلم سٹار روزینہ اورانکی بیٹی صائمہ قریشی نے عمرہ کی سعادت حاصل کرلی |url=https://dunya.com.pk/index.php/entertainment/2020-01-20/1579124 |access-date=23 September 2021 |website=Roznama Dunya}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] 84hbun9fx371ers7m45zcxq8rvp1ep3 848099 848098 2026-09-28T15:02:41Z Nitesh Gill 8973 848099 wikitext text/x-wiki '''ਆਇਸ਼ਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ''', ਉਸਦੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨਾਮ ਰੋਜ਼ੀਨਾ (ਉਰਦੂ: روزینہ; ਜਨਮ 21 ਸਤੰਬਰ, 1950), ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਰਮਾਨ (1966), ਜੋਸ਼ (1966), ਅਹਿਸਾਨ (1967), ਇਸ਼ਾਰਾ (1968), ਤੁਮ ਹੀ ਹੋ ਮਹਿਬੂਬ ਮੇਰੇ (1969), ਖਾਮੋਸ਼ ਨਿਗਾਹੇਂ (1971), ਬਸ਼ੀਰਾ (1972), ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਔਰ ਦੁਨੀਆ (1972) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਇਸ਼ਾਰਾ (1968) ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਿਗਾਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਰੋਜ਼ੀਨਾ, ਮਾਡਲ ਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਸਾਇਮਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ]] ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਫੈਸਲ ਕੁਰੈਸ਼ੀ]] ਦੀ ਮਾਸੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਰੋਜ਼ੀਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ''ਆਈਵੀ ਸਿੰਥੀਆ'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 21 ਸਤੰਬਰ, 1950 ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਰਹੀਲਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚੌਕ, ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ ਸਕੂਲ ਕਰਾਚੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="bio at Pak film magazine">{{Cite web |title=Rozina |url=https://pakmag.net/film/artist.php?pid=3222 |access-date=23 September 2021 |website=Pak Film Magazine}}</ref><ref name="Jang">{{Cite web |title=بیتے دنوں کی بیتی یادیں اداکارہ ''روزینہ'' |url=https://jang.com.pk/news/598030 |access-date=23 September 2021 |website=Roznama Jang}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਰੋਜ਼ੀਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1963 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ 'ਹਮੇਂ ਭੀ ਜੀਨੇ ਦੋ' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਧੀ। ਨਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਇਸ਼ਕੇ ਹਬੀਬ'' (1965) ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੋਸ਼ (1966) ਖਾਮੋਸ਼ ਨਿਗਾਹ (1971) ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਔਰ ਦੁਨੀਆ (1972) ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਹੀਰੋ ਵਹੀਦ ਮੁਰਾਦ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ "ਗਲੈਮਰਸ ਅਭਿਨੇਤਰੀ" ਵਜੋਂ ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 61 [[ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ 32 [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੋਜ਼ੀਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਨੇਮਾ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮਸ਼ਰਿਕ ਮੱਘਰਬ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ 1985 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Jang" /><ref name="masood rana and rozine">{{Cite web |title=مسعودرانا اور روزینہ |url=https://pakmag.net/MasoodRana/Rozina.php |access-date=23 September 2021 |website=Pak Film Magazine}}</ref><ref name="filmography at PakFilmMag">{{Cite web |title=Rozina - Filmography |url=https://pakmag.net/film/artist/Rozina.php |access-date=23 September 2021 |website=Pak Film Magazine}}</ref><ref name="cineplot">{{Cite web |title=Rozina |url=http://cineplot.com/rozina/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617172843/http://cineplot.com/rozina/ |archive-date=17 June 2020 |website=Cineplot}}</ref> == ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ == 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਰੋਜ਼ੀਨਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਨਿਰਾਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ 'ਲਿਪਟਨ' ਚਾਹ ਜਿੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="masood rana and rozine" /> ਉਸ ਨੇ 60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਕਸ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਦਿਖਾਇਆ ਸੀ।<ref name="lux">{{Cite web |title=Vintage Lux Gallery – Pakistani Stars |url=http://cineplot.com/vintage-lux-gallery-pakistani-stars/ |access-date=8 September 2021 |website=Cineplot.com}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਰੋਜ਼ੀਨਾ ਨੇ ਸਾਊਂਡ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ, ਰਿਫ਼ਾਤ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਆਇਸ਼ਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ।<ref name="Jang" /> ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਸਾਇਮਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref name="cineplot" /> ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਫੈਸਲ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਉਸ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਹੈ।<ref name="Faisal qureshi family">{{Cite web |title=Faisal Qureshi and his family - Rozina |url=https://reviewit.pk/faisal-qureshi-and-his-family/ |access-date=23 September 2021 |website=Reviewit.pk}}</ref> == ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == 1985 ਵਿੱਚ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Jang" /> ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ 21 ਸਤੰਬਰ, 1995 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਧਰਮ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਉਸ ਨੇ 2020 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹੁਣ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।[1]<ref name="Faisal qureshi family" /><ref>{{Cite web |title=فلم سٹار روزینہ اورانکی بیٹی صائمہ قریشی نے عمرہ کی سعادت حاصل کرلی |url=https://dunya.com.pk/index.php/entertainment/2020-01-20/1579124 |access-date=23 September 2021 |website=Roznama Dunya}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] iy4uvml24tx4mfhbqgbnc8blix6tp9g 0 183279 848298 840749 2026-09-29T08:24:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848298 wikitext text/x-wiki '''ਗਾਇਤਰੀ "ਕਲਾਇਮਾਮਨੀ" ਗਿਰੀਸ਼''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Gayathri “Kalaimamani” Girish''') ਇੱਕ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਲਗਾਤਾਰ 8 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਡੀਡੀ ਪੋਧੀਗਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਅਜ਼ਵਰ ਪਸੂਰਾਮ<ref>{{Cite web |title=Gayathri Girish, Carnatic Vocalist, Tamil Nadu, India - Sabhash! |url=http://www.sabhash.com/artist/16/gayathri-girish.htm |access-date=2020-08-19 |website=www.sabhash.com |archive-date=2019-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190922190725/http://www.sabhash.com/artist/16/gayathri-girish.htm |url-status=dead }}</ref> (ਦਿਵਯ ਪ੍ਰਬੰਦਮ) ਨੂੰ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ "ਅਜ਼ਵਰਗਲੁਮ ਅਮੁਧਾ ਤਮੀਝੁਮ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਲੇਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਈਸੀਸੀਆਰ (ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਕਲਚਰਲ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼) ਲਈ ਕਲਾਕਾਰ ਪੈਨਲ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਟਾਂਦਰੇ ਰਾਹੀਂ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/theres-so-much-to-learn/article2274123.ece|title='There's so much to learn'|date=26 October 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=18 August 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/gayatri-girishs-thematic-multimedia-feature-myriad-forms-of-lord-siva-focussed-on-myriad-forms-of-siva/article6267626.ece|title=Music for the soul|last=Ramani|first=Nandini|date=31 July 2014|work=[[The Hindu]]|access-date=21 August 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/ragas-wellarticulated/article1027197.ece|title=Ragas well-articulated|last=Swaminathan|first=G.|date=3 July 2011|work=The Hindu|access-date=21 August 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/carnatic-musicians-dancers-honoured/article3146855.ece|title=Carnatic musicians, dancers honoured|date=13 April 2006|work=The Hindu|access-date=21 August 2015}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 May 2012 |title=A brilliant rendition of kalpana swaras |url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/article13530.ece?service=print |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231012/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/article13530.ece?service=print |archive-date=4 March 2016 |access-date=21 August 2015}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 March 2009 |title=Life is a beautiful song |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article657670.ece |access-date=21 August 2015}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31807&articlexml=Where-being-a-master-is-not-honour-enough-16062014006015|title=Where being a master is not honour enough|date=16 June 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=18 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180924235353/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31807&articlexml=Where-being-a-master-is-not-honour-enough-16062014006015|archive-date=24 September 2018}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 January 2011 |title=Arya, Tamannah among 74 chosen for Kalaimamani awards |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Arya-Tamannah-among-74-chosen-for-Kalaimamani-awards/articleshow/7381924.cms |access-date=21 August 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/pace-matters/article5467146.ece|title=Pace matters|last=Balasubramanaian|first=V.|date=17 December 2013|work=The Hindu|access-date=18 August 2020}}</ref><ref name="Broadcasting2005">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UPOJAAAAMAAJ|title=Report - Government of India, Ministry of Information and Broadcasting|last=India. Ministry of Information and Broadcasting|year=2005|page=54|access-date=21 August 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/sustained-the-tempo/article4296269.ece|title=Sustained the tempo|last=Swaminathan|first=G.|date=11 January 2013|work=The Hindu|access-date=21 August 2015}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Gayatri Girish |url=http://carnatica.in/special/gayatrigirish.htm |access-date=2020-08-19 |website=carnatica.in}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਬਚਪਨ == ਗਾਇਤਰੀ ਗਿਰੀਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੋਇੰਬਟੂਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ (ਐਮ. ਸੀ. ਏ.)।<ref>{{Cite web |title=Alumni - Meenakshi College for Women |url=http://www.meenakshicollege.com/alumni |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922100105/http://www.meenakshicollege.com/alumni |archive-date=22 September 2020 |access-date=2020-08-21 |website=www.meenakshicollege.com}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ-ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਿਨ ਵਜਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਾਧਨਾ ਕੀਤੀ, ਕਈ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ।<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |title=Individual Issues |url=https://www.sruti.com/index.php?route=product/product&product_id=582&search=lakshmi+sreeram |access-date=2020-08-21 |website=www.sruti.com}}</ref> ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਪਦਮਿਨੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਵੈਗਲ ਐਸ.ਗਿਆਨਸਕੰਦਨ ਅਤੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ, ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਾਨਿਧੀ ਮਦੁਰੈ ਟੀ. ਐਨ. ਸੇਸ਼ਗੋਪਾਲਨ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ, ਚੇਨਈ ਦੀ "ਏ-ਗ੍ਰੇਡ" ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਸ਼ਣ-ਸੈਸ਼ਨਾਂ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਥੀਮੈਟਿਕ ਮਲਟੀ-ਮੀਡੀਆ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2017-10-09 |title=Sruti Magazine: Gayathri Girish |url=http://srutimag.blogspot.com/2017/10/gayathri-girish.html |access-date=2020-08-19 |website=Sruti Magazine}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * ਪੀਐਚਡੀ: 'ਮੁਥੁਸਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਦਾਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤਿਸ ਦੁਆਰਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ' 'ਤੇ ਥੀਸਿਸ - ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਭਾਗ (ਸਾਲ 2021) * 'ਕ੍ਰੇਜ਼ੀ' ਮੋਹਨ ਅਵਾਰਡ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ - ਕ੍ਰੇਜ਼ੀ ਕ੍ਰਿਏਸ਼ਨਜ਼ (ਸਾਲ 2019)<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/crazy-mohans-birth-anniversary-to-be-observed/article29694945.ece|title=Crazy Mohan's birth anniversary to be observed|last=Correspondent|first=Special|date=2019-10-16|work=The Hindu|access-date=2020-08-22|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> * ਐਮ.ਐਸ. ਸੁਬੂਲਕਸ਼ਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ - ਵਰਕਲਾ, ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ (ਸਾਲ 2019)<ref>{{Cite web |title=Sruti - October 2019 Digital Magazine from Magzter - World's Largest Digital Newsstand |url=https://www.magzter.com/share/mag/6187/374883 |access-date=2020-08-23 |website=Magzter}}</ref> * ਸਿਵਾਨ ਈਸਾਈ ਸੇਲਵੀ - ਪਾਪਨਾਸਮ ਸਿਵਨ ਰਸੀਗਰ ਸੰਗਮ ਚੇਨਈ (ਸਾਲ 2017) * ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾ ਖਾਨ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ – ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ (ਸਾਲ 2014)<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/recognising-young-talents/article6130054.ece|title=Recognising young talents|date=2014-06-19|work=The Hindu|access-date=2020-08-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> * ਸੰਗੀਤਾ ਸਾਰਥੀ - ਸ਼੍ਰੀ ਮਥਾ ਸਮਰਪਣਮ ਟਰੱਸਟ (ਸਾਲ 2013)<ref name=":2">{{Cite web |title=CUR_TITLE |url=https://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=1440&at=5 |access-date=2020-08-23 |website=sangeetnatak.gov.in}}</ref> * ਕਲਿਮਾਮਨੀ - ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ (ਸਾਲ 2011)<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Kalaimamani-awards-announced/article15536990.ece|title=Kalaimamani awards announced|date=2011-01-29|work=The Hindu|access-date=2020-08-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> * ਕਲਾਈ ਨੀਰਾਈ ਮਾਮਨੀ - ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਕਾਲਜ (ਸਾਲ 2007) * ਈਸਾਈ ਪੇਰੋਲੀ - ਕਾਰਤਿਕ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਚੇਨਈ (ਸਾਲ 2003) * ਡਾ.ਐਮ.ਐਲ.ਵੀ. ਅਵਾਰਡ - ਨਰਦ ਗਣ ਸਭਾ, ਚੇਨਈ (ਸਾਲ 2002) * ਯੁਵਾ ਕਲਾ ਭਾਰਤੀ - ਭਾਰਤ ਕਲਾਚਾਰ, ਚੇਨਈ (ਸਾਲ 2000) * ਗਾਨਾ ਰਥਨਾ - ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਭਾਗ, ਕੋਲੰਬੋ (ਸਾਲ 1997) == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ]] 6vgjwnbi5wi71d0mme1oj6rg9i3ddpx 0 183431 848174 772691 2026-09-29T00:09:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848174 wikitext text/x-wiki ''''''ਆਰਥੀ'''''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Aarthi'''), ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰਥੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜਨਮ 9 ਨਵੰਬਰ 1987) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ ਹੈ ਜੋ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/actress-harathis-husband-ganesh-hospitalised-after-a-car-accident-near-pattinapakkam-rejects-the-allegations-that-he-fled-away/articleshow/90070275.cms|title=Actress Harathi's husband Ganesh hospitalised after a car accident near Pattinapakkam, rejects the allegations that he fled away|date=8 March 2022|work=The Times of India|access-date=2022-11-23|language=en}}</ref> ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ''ਸੁਪਰ 10'' ਅਤੇ ''ਲੋਲੂ ਸਭਾ'' ਨਾਮਕ ਸਟੈਂਡ-ਅਪ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਨੇ ''ਗਿਰੀ'' (2004), ਪਡੀਕਕਾਡਵਨ (2009) ਅਤੇ ''ਕੁੱਟੀ'' (2010) ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੰਨਾ ਕਨਵੁਗਲ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ {{Lang|ta-Latn|Iyal Isai Nadaka Mandram}} ਕਰੁਣਾਨਿਧੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ "ਕਲੈਮਾਮਣਿ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Kesavan |first=N. |date=26 June 2016 |title=Comediennes who made Tamil cinema bright |url=http://www.thehindu.com/entertainment/Comediennes-who-made-Tamil-cinema-bright/article14404869.ece |website=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rangan |first=Baradwaj |title=Yatchan: A well-crafted black comedy that isn't all it could have been |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/yatchan-a-wellcrafted-black-comedy-that-isnt-all-it-could-have-been/article7642207.ece |website=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਅਰੁਲ'' (2004) ''ਗਿਰੀ'' ਅਤੇ ''ਕੁੰਡੱਕਾ ਮੰਡੱਕ'' (2005) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਾਦਿਵੇਲੂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Awards |first=Vikatan |title=Ananda Vikatan Cinema Awards 2016 |url=http://www.vikatan.com/cinema/vikatanawards//winners.php |website=www.vikatan.com}}</ref> (2009) ਅਤੇ ''ਕੁੱਟੀ'' (2010) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਉਸਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਆਨੰਦ ਵਿਕਟਨ ਤੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ "ਕੋਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਗੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ" ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=14 July 2017 |title=TN Govt. announces Tamil Film Awards for six years |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/tn-govt-announces-tamil-film-awards-for-six-years/article19273078.ece |website=The Hindu}}</ref> ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ, ''ਪਰਸੀਗਾ ਮੰਨਨ'' (2012) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਲਈ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last=Rangan |first=Baradwaj |date=11 September 2015 |title=Yatchan: A well-crafted black comedy that isn't all it could have been |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/Yatchan-A-well-crafted-black-comedy-that-isn%E2%80%99t-all-it-could-have-been/article10370133.ece |website=The Hindu}}</ref> ਵਿੱ''ਯਚਨ'' ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰਵਰਧਨ ਦੇ ਯੱਚਨ (2015) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਲਈ [[ਦ ਹਿੰਦੂ|ਹਿੰਦੂ]] ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਆਰਤੀ ਨੇ ਤਮਿਲ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ, ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਮਲ ਹਾਸਨ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Bigg Boss Tamil: Aarthi and Julie fight on Day 1 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/bigg-boss-tamil-aarthi-and-julie-fight-on-day-1/articleshow/59335482.cms |website=The Times of India}}</ref> ਨੂੰ 21 ਵੇਂ ਦਿਨ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੰਦਰਵਾਡ਼ੇ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਆਰਥੀ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਗਣੇਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਇਹ ਜੋਡ਼ਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਲਈ ਚੇਨਈ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Ayngaran International |url=http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=eventdetails.php?newsid=2265 |website=ayngaran.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਜੋਡ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਐਲਿਟੀ ਡਾਂਸ ਸ਼ੋਅ, ''ਮਾਨਾਡਾ ਮਯਿਲਾਡਾ'' ਦੌਰਾਨ ਡਾਂਸ ਪਾਰਟਨਰ ਸੀ। == ਪੁਰਸਕਾਰ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ |- |2009 |ਆਨੰਦ ਵਿਕਟਨ ਸਿਨੇਮਾ ਅਵਾਰਡ-ਬੈਸਟ ਕਾਮੇਡੀਅਨ-ਫੀਮੇਲ-ਪਡੀਕਕਡਵਨ''ਪਡੀਕਕਾਡਨ'' |- |2010 |ਬੈਸਟ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਲਈ ਆਨੰਦ ਵਿਕਟਨ ਸਿਨੇਮਾ ਅਵਾਰਡ-ਔਰਤ-''ਕੁੱਟੀ'' |- |2012 |ਸਰਬੋਤਮ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਲਈ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ-''ਪਰਸੀਗਾ ਮੰਨਨ'' |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=4742592}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 0xcl8myvurn2tmymom3n8fabhu93epu 0 183440 848110 744815 2026-09-28T17:53:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848110 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਦਵੈਥਾ | image = | birth_name = ਕ੍ਰਿਤੀ ਸ਼ੈਟੀ | birth_place = | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2009–2015 | website = }} '''ਕ੍ਰਿਤੀ ਸ਼ੈੱਟੀ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Krithi Shetty'''), ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਅਦਵੈਥਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Advaitha''') ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Advaitha to use real name Krithi Shetty - Times of India |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-18/news-interviews/45336288_1_telugu_original-name-emotional-journey |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221083932/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-18/news-interviews/45336288_1_tamil-original-name-emotional-journey |archive-date=21 December 2013 |access-date=20 December 2013 |work=[[The Times of India]]}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸ ਦੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ, ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੈ ਤੀਰਥ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਸਤੀ ਸੰਡੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/shotcuts-her-own-name-from-now-on/article5465853.ece|title=Shotcuts: Her own name from now on|last=Raghavan|first=Nikhil|date=16 December 2013|work=The Hindu|access-date=24 September 2019|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218023229/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/shotcuts-her-own-name-from-now-on/article5465853.ece|archive-date=18 ਦਸੰਬਰ 2013|url-status=dead}}</ref> ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 'ਪ੍ਰੀਤੀ' ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ 'ਸਦਰਮੇ' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੇ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ ਦੇਸਾਈ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੰਨਡ਼ ਫਿਲਮ ''ਸਰੀਗਾਮਾ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਮੁਰਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''ਸਾਗੱਕਲ'' ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite web |title=Krithi Shetty gets talking |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2012/mar/03/krithi-shetty-gets-talking-345524.html |access-date=24 September 2019 |website=The New Indian Express}}</ref> ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੇ ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਇਨੀਗੋ ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਸੇਨਥਿਰਨ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਜ਼ਗਰਸਾਮੀਇਨ ਕੁਥੀਰਾਈ (2011) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਘੱਟ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਕੋਂਡਨ ਕੋਡੂਥਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ। ਸੰਨ 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ''ਸਨੇਹਵਿਨ ਕਦਲਾਰਗਲ'' ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਆਪਣਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨਾਮ ਅਦਵਿਤਾ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਰੱਖ ਲਿਆ। <ref>{{Cite web |title=Hindustan Times - Archive News |url=https://www.hindustantimes.com/archive-news/ |access-date=24 September 2019 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਾਵ ਅਦਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੁਸੇਨਥਿਰਨ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ''ਪਾਂਡਿਆ ਨਾਡੂ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮਗੀ ਅਮਰੇਨ, ''ਸੇਵਿਲੀ'' ਅਤੇ ਨਾਇਕਾ-ਕੇਂਦਰਿਤ ''ਸਨੇਹਵਿਨ ਕਦਲਾਰਗਲ'' ਨਾਲ ''ਮੰਗਾ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਫ਼ਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !ਸਾਲ. !ਫ਼ਿਲਮ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ |- |2009 |''ਸਰੀਗਾਮਾ'' | |ਕੰਨਡ਼ ਫ਼ਿਲਮ |- |2011 |''ਅਜ਼ਗਰਸਾਮਿਯਿਨ ਕੁਥੀਰਾਈ'' |ਦੇਵੀ | |- |2011 |''ਸਾਗੱਕਲ'' |ਦੇਵਸੇਨਾ | |- |2012 |''ਕੋਂਡਨ ਕੋਡੁਥਾਨ'' |ਸੇਵੰਧੀ | |- |2013 |ਪਾਂਡਿਆ ਨਾਡੂ |ਅਮੂਧਾ | |- |2014 |''ਸਨੇਹਵਿਨ ਕਦਲਾਰਕਲ'' |ਸਨੇਹਾ | |- |2015 |''ਮੰਗਾ'' |ਜੋਸ਼ਿਤਾ | |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|5221086}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 7ej9pvgi80lr7nndybke6o69dmlwvwm 0 183488 848198 847871 2026-09-29T01:53:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848198 wikitext text/x-wiki '''ਉਥਾਰਾ ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Uthara Unnikrishnan;''' ਜਨਮ 2004) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਏ.ਐਲ. ਵਿਜੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਡਰਾਮਾ, 2014 ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਸੈਵਮ ਦੇ ਗੀਤ "ਅਜ਼ਗੁ" ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ 62ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਬਣ ਗਈ।<ref>[http://www.ibnlive.com/news/62nd-national-film-awards-complete-list-of-winners/535920-8-66.html "62nd National Film Awards: Complete list of winners"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230716231202/https://www.news18.com/ |date=2023-07-16 }} {{Cite web |url=https://www.news18.com/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2024-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716231202/https://www.news18.com/ |archive-date=2023-07-16 |url-status=bot: unknown}}. IBN Live. 24 March 2015. Retrieved 24 March 2015.</ref><ref name="tehelka">{{Cite news|url=http://www.tehelka.com/like-father-like-daughter/|title=Like Father, Like Daughter|date=11 April 2015|access-date=20 April 2015|publisher=Tehleka.com|archive-date=27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427131742/http://www.tehelka.com/like-father-like-daughter/|url-status=dead}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਉੱਤਰਾ ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਕਰਨਾਟਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਪੀ. ਉਨਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਤੇ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਡਾਂਸਰ ਪ੍ਰਿਆ ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।<ref name="tehelka"/> ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨੂੰ 1995 ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਗੀਤਾਂ "ਐੱਨਨਾਵਲੇ ਆਦਿ ਐੱਨਵਾਲ਼ੇ" ਅਤੇ "ਉਈਰਮ ਨੀਏ" ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਤ੍ਤਰਾ ਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੇਡੀ ਅੰਡਾਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਏ. ਪੀ. ਐਲ. ਗਲੋਬਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/music/repeat-telecast-4/|title=10-year-old Uthara to receive National Award 20 years after father singer P Unnikrishnan got|date=30 March 2015|work=The Indian Express|access-date=30 March 2015|ref=ie1}}</ref> ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਪੱਛਮੀ (ਕਲਾਸੀਕਲ, ਰਾਕ ਅਤੇ ਪੌਪ) ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। == ਗੀਤ == "ਅਜ਼ਗੁ" (ਸੁੰਦਰਤਾ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਜੀ.ਵੀ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਾਗ ਕੰਨੜ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਗੀਤ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਾਰੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੀਤ ਨੂੰ ਨਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਥੁਕੁਮਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਗੋਲੂ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਉਥਾਰਾ ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਗਾਇਕਾ ਸਿੰਧਵੀ ਦੇ ਘਰ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਲਾਈਨਾਂ ਗਾਈਆਂ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/62nd-National-Film-Awards-Tamil-movies-bag-eight-honours/articleshow/46678516.cms|title=62nd National Film Awards: Tamil movies bag eight honours|date=24 March 2015|access-date=30 March 2015|agency=Times of India}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/uthara-unnikrishnan-the-family-note/article5912460.ece|title=The family note|date=24 March 2015|work=The Hindu|access-date=30 March 2015}}</ref> ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਸੈਂਧਵੀ ਦੇ ਪਤੀ ਜੀ. ਵੀ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਉਥਰਾ ਨੂੰ 'ਸ਼ਿਵਮ' ਲਈ ਇਕੱਲੀ ਧੁਨ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.sify.com/movies/eight-year-old-uthara-croons-for-saivam-news-national-nltl4hehjgf.html|title=Eight-year old Uthara croons for 'Saivam'|date=19 November 2013|access-date=30 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140311171705/http://www.sify.com/movies/eight-year-old-uthara-croons-for-saivam-news-national-nltl4hehjgf.html|archive-date=11 March 2014|agency=sify.com}}</ref> ਨੇ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ [[ਸਾਰਾ ਅਰਜੁਨ]] ਲਈ ਇਹ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 2013 ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Uthara Unnikrishnan: Like father, like daughter |url=http://www.gulte.com/movienews/37205/Uthara-Unnikrishnan-Like-father-like-daughter |access-date=30 March 2015}}</ref>"ਅਜ਼ਗੂ" ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਤਾਮਿਲ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ 2015 ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ "ਅਜ਼ਹੇ" ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=GV50- 'Theri' audio review |url=http://www.sify.com/movies/gv50-theri-audio-review-news-tamil-qduvX2ffafhgi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160321103522/http://www.sify.com/movies/gv50-theri-audio-review-news-tamil-qduvX2ffafhgi.html |archive-date=21 March 2016 |access-date=10 May 2016 |website=[[Sify]]}}</ref> ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੀ. ਵੀ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ "ਈਨਾ ਮੀਨਾ ਟੀਕਾ" ਗੀਤ ਵਿੱਚ ''ਥੇਰੀ'' ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ay2wzfoulsenfjgfoluuphmcp68j0od 0 183573 848325 744992 2026-09-29T09:49:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848325 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਗ੍ਰੇਸ ਕਰੁਣਾਸ | image = | image_size = | birth_name = | alias = | birth_date = {{birth date and age|1970|1|1}} | birth_place = [[ਚੇਨਈ]], [[ਭਾਰਤ]] | genre = ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ | occupation = ਗਾਇਕਾ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ | instrument = | years_active = 2004–ਮੌਜੂਦ | website = }} '''ਗ੍ਰੇਸ ਕਰੁਣਾਸ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Grace Karunas''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ]], ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਭਿਨੇਤਾ ਕਰੁਣਾਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਗ੍ਰੇਸ ਨੇ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਗ੍ਰੇਸ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੀਐਸਆਈ ਚਰਚ, ਪੂਨਮੱਲੀ ਨਾਲ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਚਰਚ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਕਾਲਜੀਏਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਅਭਿਨੇਤਾ ਕਰੁਣਾਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨ ਆਇਆ ਸੀ। ਕਰੁਣਾਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁਤੰਤਰ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੋੜੀ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref name="hin">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/my-first-break-grace-karunas/article3023313.ece|title=My First Break -- Grace Karunas|date=5 September 2008|work=The Hindu}}</ref> ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ "ਚੀਨਾ ਥਾਣਾ ਦੋਈ" ਸੀ ਕਮਲ ਹਾਸਨ -ਸਟਾਰਰ ''ਵਾਸੂਲ ਰਾਜਾ ਐਮਬੀਬੀਐਸ'' (2004) ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਮੌਕਾ ਉਦੋਂ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ ਕਰੁਣਾਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਰਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੀਤ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ''ਦੇਵਥਾਈ ਕੰਡੇਨ'' (2004) ਦੇ "ਵੇਲਾਕੂ ਓਨੂ ਥਿਰਿਆ ਪਾਕੁਧੂ", ''ਕਾਰਕਾ ਕਸਾਦਰਾ'' (2005) ਤੋਂ "ਅਲਾਪੁਜ਼ਾ ਅੰਮਾਨੀ ਅਲੋ", ''ਆਰੂ'' (2005) ਵਿੱਚ "ਫਰੀਯਾ ਵਿਦੂ ਮਾਮੂ", ''ਸੰਦਾਈ'' (2008) ਵਿੱਚ "ਵਾਦੀ ਐਨ ਕਪਾ ਕੇਝਾਂਗੇ" ਅਤੇ ''ਪਾਂਡੀ'' (2008) ਵਿੱਚ "ਆਦਾ ਵਰੁਮ ਉਲਾਗਥੁਲਾ"ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਣਾ ਗਾਇਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਰੁਣਾ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2016-05-12 |title=Enakku Innoru Peru Irukku (aka) Enaku Innoru Per Iruku songs review |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies/enakku-innoru-peru-irukku/enakku-innoru-peru-irukku-songs-review.html |access-date=2017-11-14 |website=Behindwoods.com}}</ref> ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਗ੍ਰੇਸ ਨੇ ਅਕਸਰ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਈਵ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2005-10-24 |title=Tamil Nadu / Chennai News : Their mere presence livened up silver screen |url=http://www.thehindu.com/2005/10/24/stories/2005102416860500.htm |access-date=2017-11-14 |website=[[The Hindu]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=April 2021|bot=medic}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tamil Nadu |date= |title=Parks turn centres of festivities - TAMIL NADU |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Parks-turn-centres-of-festivities/article15143739.ece |access-date=2017-11-14 |website=The Hindu}}</ref> ਗ੍ਰੇਸ ਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਤਿਰੂਵਿਲਿਆਦਲ ਆਰਮਬਮ'' (2006) ਅਤੇ ''ਕਥਕਲੀ'' (2016) ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਗ੍ਰੇਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਕਰੁਣਾਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੇਨ, ''ਅਜ਼ਗੁ ਕੁਟੀ ਚੇਲਮ'' (2016) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date= |title=Azhagu Kutti Chellam Movie Review, Trailer, & Show timings at Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/azhagu-kutti-chellam/movie-review/50414106.cms |access-date=2017-11-14 |publisher=Timesofindia.indiatimes.com}}</ref> ਉਸਨੇ ਕੋਮਾਲੀ ਸੀਜ਼ਨ 3 (ਵਿਜੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ) ਦੇ ਨਾਲ ਕੁੱਕੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਸੋਈਏ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|7853382}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 37hntaah76115l4guonu9uou7g03svb 0 183816 848278 826764 2026-09-29T06:45:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848278 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Katherine Barrell.jpg | website = {{URL|http://katherinebarrell.com/}} }} '''ਕੈਥਰੀਨ ਬੈਰਲ''' ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਲੇਖਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਫ਼ੀ ਅਲੌਕਿਕ ਅਜੀਬ ਵੈਸਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਡ਼ੀ ''ਵਿਓਨਾ ਈਅਰਪ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਰਿਫ ਨਿਕੋਲ ਹੌਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Bojarski">{{Cite web |last=Bojarski |first=Jackie |date=May 13, 2016 |title=Exclusive Interview with "Wynonna Earp" Star Katherine Barrell |url=http://talknerdywithus.com/2016/05/13/exclusive-interview-with-wynonna-earp-star-katherine-barrell/ |access-date=August 2, 2016 |website=Talk Nerdy With Us |archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 15, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415011553/https://talknerdywithus.com/2016/05/13/exclusive-interview-with-wynonna-earp-star-katherine-barrell/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Zandarl">{{Cite web |last=Zandarl |date=June 30, 2016 |title=Wynonna Earp - It's all about the WayHaught. Interview with Katherine Barrell |url=http://www.spoilertv.com/2016/06/wynonna-earp-its-all-about-wayhaught.html |access-date=August 1, 2016 |website=SpoilerTV}}</ref><ref name="Wilson">{{Cite web |last=Wilson |first=A.R. |date=June 3, 2016 |title=Wynonna Earp's Katherine Barrell talks 'WayHaught' |url=http://www.digitaljournal.com/a-and-e/entertainment/wynonna-earp-s-katherine-barrell-on-wayhaught-and-lgbt-tropes/article/466971 |access-date=September 2, 2016 |website=Digital Journal}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫੈਂਟਸੀ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਗੁੱਡ ਵਿੱਚ ਜੋਏ ਹਾਰਪਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref name="TVJGoodWitch">{{Cite web |last=Liszewski |first=Bridget |date=April 30, 2020 |title=Katherine Barrell's Joy at Joining Good Witch for Season 6 |url=https://www.thetvjunkies.com/good-witch-katherine-barrell-interview/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805173545/https://www.thetvjunkies.com/good-witch-katherine-barrell-interview/ |archive-date=August 5, 2022 |access-date=9 June 2020 |website=The TV Junkies}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਬੈਰਲ ਦਾ ਜਨਮ [[ਟੋਰਾਂਟੋ]], [[ਉਂਟਾਰੀਓ|ਓਨਟਾਰੀਓ]], ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਲੋਵੇਨੀਆਈ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=November 15, 2016 |title=Her Career: Actor, Director and Producer Katherine Barrell |url=http://www.shedoesthecity.com/her-career-actor-director-and-producer-katherine-barrell |access-date=July 22, 2017 |website=Shedoesthecity}}</ref><ref name="nerdygirl">{{Cite web |last=Kleffner |first=Katherine |date=November 30, 2016 |title=An Interview with Katherine Barrell |url=https://thenerdygirlexpress.com/2016/11/30/an-interview-with-katherine-barrell-katbarrell-wynonnaearp-from-kleffnotes/ |access-date=15 August 2017 |website=Nerdy Girl Express}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਰਲਿੰਗਟਨ, ਓਨਟਾਰੀਓ ਦੇ ਐਜੰਪਸ਼ਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਸਕੂਲ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਲਿਖਿਆ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="insidehalton">{{Cite web |last=Smith |first=Dennis |date=July 3, 2015 |title=Burlington's Katherine Barrell stars in romantic comedy |url=http://www.insidehalton.com/whatson-story/5708311-burlington-s-katherine-barrell-stars-in-romantic-comedy/ |access-date=August 2, 2016 |website=Inside Halton |publisher=[[Metroland Media Group|Metroland Media]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਵਿਜ਼ਾਰਡ ਆਫ਼ ਓਜ਼ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਬਰਲਿੰਗਟਨ ਸਟੂਡੈਂਟ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref name="bcity">{{Cite web |date=Fall 2015 |title=The last word – Katherine Barrell |url=https://issuu.com/flipsidemedia/docs/bcity_relationship |access-date=September 4, 2016 |website=B City Magazine |page=56}}</ref> ਉਸਨੇ ਸ਼ੇਰਿਡਨ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤਕ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਫਿਰ ਜਾਰਜ ਬਰਾਊਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਕੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੀਡੀਆ ਐਂਡ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ, 2010 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ।[3]<ref>{{Cite web |last=Kaplan |first=Jon |last2=Sumi |first2=Glenn |date=April 22, 2010 |title=Scenes : George grads double up |url=https://nowtoronto.com/stage/scenes-2010-04-22/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170926100858/https://nowtoronto.com/stage/scenes-2010-04-22/ |archive-date=September 26, 2017 |access-date=September 26, 2017 |website=[[Now (newspaper)|NOW]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Alumni Stories |title=George Brown Theatre School Prominent Graduates |url=http://www.georgebrown.ca/performingarts/theatre/alumni/prominent_graduates.aspx |access-date=August 4, 2016 |publisher=[[George Brown College]] |archive-date=ਅਗਸਤ 20, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820213136/http://www.georgebrown.ca/performingarts/theatre/alumni/prominent_graduates.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=December 8, 2016 |title=Katherine Barrell |url=https://getleashedmag.com/2016/12/08/katherine-barrell/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816063615/http://getleashedmag.com/2016/12/08/katherine-barrell/ |archive-date=August 16, 2017 |access-date=August 6, 2017 |website=Get Leashed Magazine}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਗਰਾਊਂਡਲਿੰਗਜ਼ ਕਾਮੇਡੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ।<ref>{{Cite web |last=Liszewski |first=Bridget |date=January 24, 2017 |title=Katherine Barrell Draws Inspiration from her new Workin' Moms Role |url=http://www.thetvjunkies.com/workin-moms-katherine-barrell-interview/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805173547/https://www.thetvjunkies.com/workin-moms-katherine-barrell-interview/ |archive-date=August 5, 2022 |access-date=March 11, 2017 |website=The TV Junkies}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਬੈਰਲ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਟੀਵੀ ਲਈ ਬਣੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਪੋ (2011) ਰੋਵੀਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗਰਲਜ਼ ਨਾਈਟ ਆਉਟ (2017) ਸੈਡੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੰਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਹਿਮਾਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ "ਟੇਬਲ ਫਾਰ ਫੇ" ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਲੌਸਟ ਗਰਲ (2012 ਵਿੱਚ ਮੈਸੀ ਮਰਡੌਕ ਮਿਸਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਐਪੀਸੋਡ "ਮਰਡੌਕ ਇਨ ਟੌਇਲੈਂਡ" (2012 ਵਿੰਚ ਮਾਰਲੇ ਰੋਜ਼ਵੀਅਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੰਚ, ਅਤੇ "ਦ ਮਰਡੌਕ ਐਪ੍ਰੀਸੀਏਸ਼ਨ ਸੁਸਾਇਟੀ" (2014 ਵਿੱਚ ਰੂਬੀ ਰੋਜ਼ਵੀਅਰ ਸੇਵਿੰਗ ਹੋਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿൽ "ਕੈਨ ਯੂ ਹੀਅਰ ਮੀ ਨਾਕਿੰਗ?" (2015 ਵਿੱਚ ਡਿਕਸੀ ਕੋਲੇਸਨਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿ ਵਿਓਨਾ ਅਰਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਰਿਫ ਨਿਕੋਲ ਹੌਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਬੈਰਲ ਵਰਕਿਨ 'ਮੌਮਸ ਵਿੱਚ ਅਲੀਸੀਆ ਰਦਰਫੋਰਡ ਦੀ ਆਵਰਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Workin' Moms |date=January 24, 2017 |title=Katherine Barrell draws inspiration from her new Workin' Moms role |url=http://www.cbc.ca/workinmoms/blog/katherine-barrell-draws-inspiration-from-her-new-workin-moms-role |access-date=August 6, 2017 |website=[[CBC Television|CBC]]}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦ ਸਕੈਅਰਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਜੈਕਲੀਨ ਗਿੱਲ (2014) ਮੈਰੀ ਇਨ ਮਾਈ ਐਕਸ-ਐਕਸ (2015) ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਬਰਨਜ਼ ਇਨ ਡੈਫੀਨੇਸ਼ਨ ਆਫ ਫੀਅਰ (2015) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Wright |first=Stuart |date=January 21, 2015 |title='The Scarehouse' Review |url=http://www.nerdly.co.uk/2015/01/21/the-scarehouse-review/ |access-date=August 1, 2016 |website=Nerdly}}</ref><ref>{{Cite web |last=Haberfelner |first=Mike |date=October 2014 |title=An Interview with Katherine Barrell, Star of The Scarehouse |url=http://www.searchmytrash.com/cgi-bin/articlecreditsb.pl?katherinebarrell(10-14) |access-date=August 6, 2017 |website=Search my Trash}}</ref><ref name="brownridge">{{Cite web |last=Brownridge |first=William |date=July 10, 2015 |title=Learning to move on: actress Katherine Barrell on My Ex-Ex |url=http://thetfs.ca/article/learning-to-move-on-actress-katherine-barrell-on-my-ex-ex/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170806181625/http://thetfs.ca/article/learning-to-move-on-actress-katherine-barrell-on-my-ex-ex/ |archive-date=August 6, 2017 |access-date=September 2, 2016 |website=Toronto Film Scene}}</ref><ref>{{Cite web |last=Allen |first=Michael |date=December 2, 2015 |title=Definition of Fear Stirs up Terror with this Preview (World Premiere) |url=http://www.28dayslateranalysis.com/2015/12/definition-of-fear-stirs-up-terror-with.html |access-date=August 1, 2016 |website=28DLA |archive-date=ਜੂਨ 24, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624194739/http://www.28dayslateranalysis.com/2015/12/definition-of-fear-stirs-up-terror-with.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ, ਕਿੱਟ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ 2013 ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਲਘੂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਰਿਰਿਚਰਡ ਕਰੋਸ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=December 28, 2016 |title=The Local With Actor/Director Katherine Barrell |url=http://www.ionmagazine.ca/content/local-actordirector-katherine-barrell |access-date=15 August 2017 |website=ION Magazine |archive-date=14 ਜੂਨ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614184214/https://www.ionmagazine.ca/content/local-actordirector-katherine-barrell |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Crouse |first=Richard |date=December 19, 2013 |title=Celebrate the Shortest Day Short Film Celebration! |url=http://www.richardcrouse.ca/the-shortest-day-short-film-celebration-december-19-2013/ |access-date=August 1, 2016 |website=richardcrouse.ca }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਕਿੱਟ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਬਲੂ ਆਈਡ ਬੈਂਡਿਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=October 16, 2018 |title=Haught Topics with Katherine Barrell |url=https://www.etienneaigner.com/blogs/aigner-journal/katherine-barrell |access-date=15 December 2018 |website=[[Etienne Aigner]]}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਬੈਰਲ ਦੀ ਐਨਸੈਂਬਲ ਫ਼ਿਲਮ ਡਿਸੈਕਟਿੰਗ ਗਵੇਨ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ-ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ 2017 ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ 2017 ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਡਾਇਵਰਸਿਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੁਆਰਾ ਸਰਬੋਤਮ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ਾਰਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=24 March 2017 |title=WIFT-T Showcase: Q & A with Farah Merani |url=https://www.wift.com/wift-t-showcase-q-a-with-farah-merani/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170817075345/https://www.wift.com/wift-t-showcase-q-a-with-farah-merani/ |archive-date=August 17, 2017 |access-date=August 16, 2017 |website=[[Women in Film and Television International|Women in Film & Television – Toronto]]}}</ref><ref name="WIFT-T">{{Cite web |date=2017 |title=2017 WIFT-T Showcase |url=https://www.wift.com/2017-wift-t-showcase/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170815183306/https://www.wift.com/2017-wift-t-showcase/ |archive-date=August 15, 2017 |access-date=15 August 2017 |website=[[Women in Film and Television International|Women in Film & Television – Toronto]]}}</ref><ref name="diversityfest">{{Cite web |date=2017 |title=Winners - June 2017 |url=http://www.canadiandiversityfilmfestival.com/Winners.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170806132510/http://www.canadiandiversityfilmfestival.com/Winners.html |archive-date=August 6, 2017 |access-date=August 6, 2017 |publisher=Canadian Diversity Film Festival}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਬੈਰਲ ਗਰਲ ਟਾਕ ਐਂਪਾਵਰਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ "ਪਿੰਕ ਬਾਕਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ" ਲਈ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੰਗਠਨ ਜੋ "ਲਡ਼ਕੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ"।<ref>{{Cite web |title=The Pink Box |url=http://www.thisboxispink.com/about |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829052024/http://www.thisboxispink.com/about |archive-date=August 29, 2017 |access-date=15 August 2017 |website=GIRL TALK Empowerment |publisher=Make Your Mark Enterprises Ltd}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਦਾਕਾਰ ਰੇ ਗੈਲੇਟੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਮਾਈ ਐਕਸ-ਐਕਸ ਦੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗਣੀ 2016 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ।<ref name="addicted">{{Cite web |last=Elkharadly |first=Nadia |date=November 30, 2016 |title=Ask your #WCW with Katherine Barrell |url=http://www.weraddicted.com/ask-your-wcw-with-katherine-barrell/ |access-date=October 1, 2017 |website=Addicted}}</ref><ref>{{Cite web |last=Katherine Barrell [@katbarrell] |date=December 29, 2017 |title=Today I marry my best friend: the one I laugh with, live for, dream with, Love.@raygalletti |url=https://www.instagram.com/p/BdXqTQchnfa/ |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102225402/https://www.instagram.com/p/BdXqTQchnfa/ |archive-date=ਜਨਵਰੀ 2, 2018 |access-date=December 31, 2017 |website=[[Instagram]] |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{Cite tweet|user=KatBarrell}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ, ਬੈਰਲ ਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਵਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਉਹ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਹੈ... ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਬਾਰੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਬਾਰੇ।<ref>{{Cite web |last=Ermac |first=Raffy |date=September 23, 2019 |title=7 Notable People Who Came Out as Bisexual This Year |url=https://www.pride.com/comingout/2019/9/23/7-notable-people-who-came-out-bisexual-year#media-gallery-media-1 |website=Pride.com}}</ref> 8 ਸਤੰਬਰ, 2021 ਨੂੰ, ਬੈਰਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਰੋਨਿਨ ਬੈਰਲ ਗੈਲੇਟਟੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Katherine Barrell [@katbarrell] |date=September 29, 2021 |title=Please welcome the newest member of our family, Ronin Barrell Galletti, born September 8 at 8 PM. |url=https://www.instagram.com/p/CUbP-laLTOl/ |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20221021040336/https://www.instagram.com/p/CUbP-laLTOl/ |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 21, 2022 |website=[[Instagram]] |access-date=ਮਾਰਚ 29, 2024 |url-status=bot: unknown }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਲਿੰਗੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਨੇਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਟੋ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 0hp6mmzqhadcz6y7z6x500p31e2tb7j 0 184480 848178 847860 2026-09-29T00:19:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848178 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ਆਸਮਾ ਚੌਧਰੀ | honorific_suffix = | image = | image_upright = | landscape = | alt = | caption = | native_name = آسماء چوہدری | native_name_lang = ur | pronunciation = | other_names = | siglum = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1978|06|07}} | birth_place = | nationality = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = ਪੱਤਰਕਾਰ, ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ ਅਤੇ ਹੋਸਟ | years_active = 2001-ਮੌਜੂਦ | era = | employer = | organization = | known_for = | style = | television = | awards = | website = | module = | module2 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''ਅਸਮਾ ਚੌਧਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Asma Chaudhry;''' ਜਨਮ 7 ਜੂਨ 1978) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ ਹੈ।<ref name="Dawn">[https://dawn.com/2012/04/08/asma-chaudhry-joins-dawnnews/ Asma Chaudhry joins DawnNews] Dawn (newspaper), Published 7 April 2012, Retrieved 8 November 2021</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਅਸਮਾ ਚੌਧਰੀ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਨਿਊਜ਼ਪੇਪਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਬ-ਐਡੀਟਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="woman">{{Cite web |title=Asma Chaudhry profile |url=http://www.woman.com.pk/asma-chaudhry.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507222351/http://www.woman.com.pk/asma-chaudhry.html |archive-date=7 May 2018 |access-date=8 November 2021 |website=woman.com.pk website}}</ref> ਆਸਮਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਪੀਟੀਵੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2003 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਵਿਜ਼ਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ'' ਲਈ ਪੀਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ।<ref name="Profile">{{Cite web |title=Profile of Asma Chaudhry |url=http://www.profilepk.com/Asma-Chaudhry_48.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141204163509/http://www.profilepk.com/Asma-Chaudhry_48.html |archive-date=2014-12-04 |access-date=8 November 2021 |website=Profiles of Famous Pakistanis (ProfilePk) website}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਾਲੇ ਚੈਨਲਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਤੋਂ ''ਸੰਸਦ ਕੈਫੇਟੇਰੀਆ'' ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਐਂਕਰ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੂਟਨੀਤਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਆਗਰਾ ਸੰਮੇਲਨ, ਸਾਰਕ ਸੰਮੇਲਨ, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ 2008 ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]], [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਕੇ]], [[ਭਾਰਤ]], [[ਜਰਮਨੀ]], [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]], [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]], [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗਈ। ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਮੇਕਿੰਗ 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ IVL ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।<ref name="PH">[http://www.pakistanherald.com/profile/asma-chaudhry-1596 Asma Chaudhry profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220820064329/http://www.pakistanherald.com/profile/Asma-Chaudhry-1596 |date=2022-08-20 }} {{Cite web |url=http://www.pakistanherald.com/profile/Asma-Chaudhry-1596 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2024-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820064329/http://www.pakistanherald.com/profile/Asma-Chaudhry-1596 |archive-date=2022-08-20 |url-status=dead}} PakistanHerald.com website, Retrieved 8 November 2021</ref> ਉਹ ਨਿਓ ਨਿਊਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਨਿਊਜ਼ ਟਾਕ ਵਿਦ ਅਸਮਾ ਚੌਧਰੀ ਦੀ'' ਐਂਕਰ ਹੈ। 7 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2012 ਨੂੰ, ਚੌਧਰੀ ਡੌਨ ਨਿਊਜ਼ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਐਡੀਟਰ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਐਨਾਲੀਸਿਸ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਆਸਮਾ ਚੌਧਰੀ ਕੈਪੀਟਲ ਟੀਵੀ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਮੁਮਕਿਨ'' ਦੀ ਐਂਕਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੀਡੀਆ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਐਂਕਰ, ਵਰਤਮਾਨ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੈਪੀਟਲ ਟੀਵੀ ਲਈ ਡੇਢ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਰੰਟ ਅਫੇਅਰਜ਼ ਚੈਨਲ, ਚੈਨਲ 24 (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਈਮ ਟਾਈਮ ਸਲਾਟ ਵਿੱਚ ''ਨਿਊਜ਼ ਪੁਆਇੰਟ'' ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * 2011 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੀਡੀਆ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਐਂਕਰ, ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲੇ * 2003 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਵਿਜ਼ਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ'' ਲਈ ਪੀਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] cez51yi6ka7hw4861j79n2v5uyc1zpp 0 185792 848316 843617 2026-09-29T09:28:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848316 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਗੋਰਾ | image = Stamp of India - 2002 - Colnect 158264 - Social Reformers - Gora.jpeg | alt = | caption = ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਗੋਰਾ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ | other_names = ਗੋਰਾ | birth_name = ਗੋਪਾਰਾਜੂ ਰਾਮਚੰਦਰ ਰਾਓ | birth_date = {{Birth date|1902|11|15|df=yes}} | birth_place = ਛਤਰਾਪੁਰ, [[ਉੜੀਸਾ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = {{Death date and age|1975|07|26|1902|11|15|df=yes}} | death_place = [[ਵਿਜੇਵਾੜਾ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ | occupation = | known_for = ਸਮਾਜਸੁਧਾਰਕ, ਨਾਤਿਸਕ ਲੀਡਰ | spouse = [[ਸਰਸਵਤੀ ਗੋਰਾ]] | children = (9) [[ਲਵਨਮ]]<br>[[ਚੇਨੂੰਪਤੀ ਵੇਦਿਆ]]<br>ਜੀ ਵਿਜਿਯਮ <br> ਜੀ ਸਮਰਮ<br>ਨਾਇਨਤਾ ਗੋਰਾ | relatives = [[ਹੇਮਲਥਾ ਲਵਨਮ]] (ਨੂੰਹ) }} '''ਗੋਪਾਰਾਜੂ ਰਾਮਚੰਦਰ ਰਾਓ''' (15 ਨਵੰਬਰ 1902-26 ਜੁਲਾਈ 1975), ਜੋ ਕਿ ਗੋਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ|ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ]], [[ਨਾਸਤਿਕਤਾ|ਨਾਸਤਿਕ]] ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੀ।<ref name="Disenchanting India">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TNbxUwhS5RUC&pg=PA338|title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India|last=Johannes Quack|date=22 November 2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-981260-8|pages=89, 338|access-date=12 August 2013}}</ref> ਉਸ ਨੇ [[ਨਾਸਤਿਕਤਾ]] ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖਾਂ, ਭਾਸ਼ਣਾਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ [[ਸਰਸਵਤੀ ਗੋਰਾ]] ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨਾਲ [[ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ [[ਲਵਾਨਮ|ਜੀ. ਲਵਨਮ]], ਸਿਆਸਤਦਾਨ [[ਚੇਨੂਪਤੀ ਵਿਦਿਆ]] ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਜੀ. ਸਮਾਰਮ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹਨ।[1]<ref name="Disenchanting India" /> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨ == ਗੋਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ 1902 ਨੂੰ ਛੱਤਰਪੁਰ, ਓਡੀਸ਼ਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੱਟੜ ਤੇਲਗੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਬਨਸਪਤੀ]] ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਦੇ [[ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ|ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ]] ਵਿੱਚ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦੀ। ਉਸ ਨੇ 1922 ਵਿੱਚ [[ਸਰਸਵਤੀ ਗੋਰਾ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਮਦੁਰਈ]], [[ਕੋਇੰਬਟੂਰ]], [[ਕੋਲੰਬੋ]] ਅਤੇ [[ਕਾਕੀਨਾਡਾ]] ਵਿਖੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।<ref name="AtheistMovement">{{Cite web |last=Dr. G. Vijayam |title=Atheist Movement in Andhra Pradesh |url=http://www.atheistcentre.in/pdfs/AtheistMovementInAndhraPradeshIndia.pdf |access-date=14 August 2013 |publisher=[[Atheist Centre]]}}</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੰਮ == ਗੋਰਾ ਨੇ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਸਰਗਰਮੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ]] ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਮਿੱਥਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਭੂਤ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।<ref name="Atheism and Secularity">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Z1hbaAHsAlUC&pg=RA1-PA144|title=Atheism and Secularity|last=Phil Zuckerman|date=21 December 2009|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-35182-2|pages=144|access-date=13 August 2013}}</ref><ref name="Women's Movement">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mhC2IQ53uQ8C&pg=PA145|title=Women's Movement|last=B. Suguna|date=1 January 2009|publisher=Discovery Publishing House|isbn=978-81-8356-425-0|page=145|access-date=13 August 2013}}</ref> ਗੋਰਾ ਹਰ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ "ਕੌਸਮੋਪੋਲੀਟਨ ਡਿਨਰ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮਾਸਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।<ref name="Voices of Unbelief">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UzfMJ1Eq_eAC&pg=PT246|title=Voices of Unbelief: Documents from Atheists and Agnostics|last=Dale McGowan Ph.D.|date=7 September 2012|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-979-0|page=246|access-date=13 August 2013}}</ref><ref name="Atheism For Dummies">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GJJk_Cjv44UC&pg=PA121|title=Atheism For Dummies|last=Dale McGowan|date=25 February 2013|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-50921-0|pages=132–134|access-date=12 August 2013}}</ref> ਗੋਰਾ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ [[ਦਲਿਤ|ਹਰੀਜਨ]] ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਅੰਤਰ-ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾਏ। ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਨੇ ਕਹੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਛੂਤ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਆਹ ਲਈ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।<ref name="Atheism and Secularity"/> ਸੰਨ 1933 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸਤਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਲਈ ਕਾਕੀਨਾਡਾ ਦੇ ਪੀ. ਆਰ. ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਨ 1939 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮਛਲੀਪੱਟਨਮ ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਮਛਲੀਪੱਟਨਮ|ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ]] ਤੋਂ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="AtheistMovement"/> === ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ === 1940 ਵਿੱਚ ਬਰਖਾਸਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਮੁਦੁਨੂਰ ਵਿੱਚ [[ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Disenchanting India"/><ref name="Good Atheist" /> ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ (ਅਤੇ ਹੈ) ।[2] 1947 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ [[ਵਿਜੈਵਾੜਾ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।[1] ਸੰਨ 1941 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਵਿੱਚ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਨਾਸਤਿਕਤਾਵਮੁ: ਕੋਈ ਰੱਬ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="AtheistMovement"/> 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1942 ਵਿੱਚ ਗੋਰਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ [[ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੌਰਾਨ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ 18 ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਰੋਆਇਵੈਲਰ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣਾ ਪਿਆ।<ref name="Women's Movement"/> ਗੋਰਾ ਅਤੇ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਗਾਂਧੀ]] ਨੇ ਕਈ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬ ਐਨ ਐਥੀਸਟ ਵਿਦ ਗਾਂਧੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="AtheistMovement"/> ਜਦੋਂ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰਹੀਣਤਾ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਗੋਰਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, {{Cquote | quote = ਅਧਰਮੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੈ. ਇਹ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੱਬ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਤੋਂ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|title='Gora' Shri Goparaju Ramachandra Rao (aka Gora) (1902-1975)|url=https://humanism.org.uk/humanism/the-humanist-tradition/20th-century-humanism/gora/|website=British Humanist Association|access-date=7 March 2017}}</ref> }} ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਗੋਰਾ ਦੇ [[ਛੂਤ-ਛਾਤ|ਅਛੂਤ]] ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੋਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਸਕਗੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਵੇ।<ref name="Colored Cosmopolitanism">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_ZPQsQ7akTIC&pg=PA120|title=Colored Cosmopolitanism: The Shared Struggle for Freedom in the United States and India|last=Nico Slate|date=15 January 2012|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-05967-2|page=120|access-date=12 August 2013}}</ref> [[ਅਲਾਬਾਮਾ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਟਸਕਗੀ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ-ਅਮਰੀਕੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੁੱਕਰ ਟੀ. ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਨੇ ਟਸਕਗੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸੰਨ 1952 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਰਹਿਤ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ। 1967 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵੀ ਲੜੀਆਂ।<ref name="Women's Movement"/> === ਵਿਸ਼ਵ ਨਾਸਤਿਕ ਸੰਮੇਲਨ === ਗੋਰਾ ਨੇ 1970 ਅਤੇ 1974 ਵਿੱਚ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="AtheistMovement"/> ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਸਤਿਕ, ਮੈਡਲੀਨ ਮਰੇ ਓ 'ਹੈਅਰ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref name="Atheism and Secularity"/> 5 ਅਕਤੂਬਰ 1970 ਨੂੰ, ਓ 'ਹੈਅਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੇਡੀਓ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਗੋਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ਸੰਨ 1970 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੋਰਾ ਆਪਣੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ ਤਾਂ ਉਹ ਓ 'ਹੇਅਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਨਾਸਤਿਕ ਸੰਮੇਲਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੋਰਾ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਓ 'ਹੇਅਰ ਹਾਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵੀਜ਼ਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="O'Hair">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PitAMz7VfKAC&pg=PA167|title=The Atheist: Madalyn Murray O'Hair|last=Bryan F. Le Beau|date=1 March 2005|publisher=NYU Press|isbn=978-0-8147-5172-5|page=167|access-date=13 August 2013}}</ref> ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਨਾਸਤਿਕ ਕਾਨਫਰੰਸ 1972 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੋਰਾ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਾਸਤਿਕਤਾ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[1]<ref name="AtheistMovement" /> === ਬੀਫ ਅਤੇ ਸੂਰ ਦੀ ਪਾਰਟੀ === ਗੋਰਾ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 15 ਅਗਸਤ 1972 ਨੂੰ ਵਿਜੈਵਾੜਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਮੌਕੇ ਬੀਫ ਅਤੇ ਸੂਰ ਦਾ ਦੋਸਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਹੰਗਾਮਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੋਰਾ ਨੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਪੁਰੀ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੱਟੜ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਬੀਫ ਅਤੇ ਸੂਰ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇਖਣ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੋਰਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਗੋਰਾ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਏਕਤਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸੀ। ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 138 ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਏ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਬੀਫ ਅਤੇ ਸੂਰ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਧਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਸਤਿਕ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕੱਟੜ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਪੇਰੀਆਰ ਈ. ਵੀ. ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਗੋਰਾ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ, ਗੁਡੀਵਾਡਾ ਅਤੇ ਸੂਰੀਆਪੇਟ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬੀਫ ਅਤੇ ਸੂਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="AtheistMovement"/><ref name="Atheism and Secularity"/> == ਪਰਿਵਾਰ == ਗੋਰਾ ਦੇ ਨੌਂ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਗੋਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਮਨੋਰਮਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਜੁਨ ਰਾਓ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਜੋ 1949 ਵਿੱਚ [[ਦਲਿਤ]] ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।<ref name="Women's Movement"/> ਇਹ ਵਿਆਹ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, [[ਸੇਵਾਗਰਾਮ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ [[ਲਵਾਨਮ|ਲਾਵਨਮ]] ਦਾ ਵਿਆਹ ਵੀ [[ਜੀ ਜੋਸ਼ੁਆ|ਗੁਰਰਾਮ ਜਸ਼ੂਵਾ]] ਦੀ ਧੀ [[ਹੇਮਲਤਾ ਲਾਵਾਨਮ|ਹੇਮਲਤਾ]] ਨਾਲ 1960 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="AtheistMovement"/><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article2487992.ece|title=Atheist varsity, research centre to open in Vijayawada|last=Ramesh Susarla|date=26 September 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=12 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202225425/http://www.thehindu.com/news/national/article2487992.ece|archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਲਵਨਮ, ਧੀ ਮੈਤਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਵਿਜੈਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨਾਸਤਿਕ ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਮੈਥਰੀ ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਜਯਮ ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਜੀ. ਸਮਰਾਮ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।<ref name="Disenchanting India"/> ਉਸ ਦੀ ਧੀ [[ਚੇਨੂਪਤੀ ਵਿਦਿਆ]] ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਹ 1980 ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ]] ਦੀ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Women 7th Lok Sabha">{{Cite web |title=Women Members of Seventh Lok Sabha |url=http://parliamentofindia.nic.in/ls/lok07/women/07women.htm |access-date=12 August 2013 |publisher=National Informatics Complex}}</ref><ref name="Women 9th Lok Sabha">{{Cite web |title=Members Of Ninth Lok Sabha |url=http://parliamentofindia.nic.in/ls/lok09/alpha/09lsc.htm |access-date=12 August 2013 |publisher=National Informatics Complex}}</ref> == ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ == ਗੋਰਾ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਰਹਿਤ [[ਲੋਕਰਾਜ|ਲੋਕਤੰਤਰ]] ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।<ref name="Atheism and Secularity"/><ref name="States Politics in India">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=i0HdDbdKa8UC&pg=PA503|title=States Politics in India|last=Sadhna Sharma|publisher=Mittal Publications|year=1995|isbn=978-81-7099-619-4|page=503|access-date=12 August 2013}}</ref> ਗੋਰਾ ਇੱਕ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਸੀ ਅਤੇ [[ਸਰਵੋਦਿਆ]] ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ|ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੌਤਿਕਵਾਦ]] ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ [[ਮਾਰਕਸਵਾਦ]] ਨੂੰ ਇੱਕ 'ਘਾਤਕ ਦਰਸ਼ਨ' ਮੰਨਿਆ।<ref name="Kovoor">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n5es1-ikfBwC&pg=PT7|title=Gods, Demons & Spirits|last=Dr. Abraham Kovoor|date=1 March 2000|publisher=Jaico Publishing House|isbn=978-81-7224-216-9|page=7|author-link=Abraham Kovoor|access-date=12 August 2013}}</ref> ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਸੁਤੰਤਰ ਇੱਛਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਨਾ ਕਿ [[ਕਰਮ (ਧਾਰਮਿਕ)|ਕਰਮ]], ਕਿਸਮਤ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।<ref name="Voices of Unbelief"/><ref name="Quotable Atheist">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=B5GGBuLZJoEC&pg=PA132|title=Quotable Atheist: Ammunition for Nonbelievers, Political Junkies, Gadflies, and Those Generally Hell-Bound|last=Jack Huberman|date=3 March 2008|publisher=Basic Books|isbn=978-1-56858-419-5|page=132|access-date=13 August 2013}}</ref> ਇਹ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਹਰੀਜਨਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਦੇਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਗੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਅਛੂਤ ਹੈ।[1]<ref name="Atheism For Dummies"/> == ਮੌਤ == ਗੋਰਾ ਦੀ ਮੌਤ 26 ਜੁਲਾਈ 1975 ਨੂੰ ਵਿਜੈਵਾੜਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, 1976 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="AtheistMovement"/> ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਸਰਸਵਤੀ ਗੋਰਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, 19 ਅਗਸਤ 2006 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।<ref name="WifeDeath">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2006/08/20/stories/2006082015870900.htm|title=Saraswathi Gora passes away|date=20 August 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=14 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021123416/http://www.hindu.com/2006/08/20/stories/2006082015870900.htm|archive-date=21 October 2012}}</ref> == ਮਾਨਤਾ == ਸੰਨ 2002 ਵਿੱਚ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ, [[ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ|ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ]] ਨੇ ਗੋਰਾ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="Disenchanting India"/> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਸਰਸਵਤੀ ਗੋਰਾ]] * [[ਲਵਾਨਮ|ਲਵਨਮ ਗੋਰਾ]] * [[ਅਬਰਾਹਿਮ ਕਾਵੂਰ|ਅਬਰਾਹਮ ਕੋਵੂਰ]] * [[ਪੇਰੀਆਰ|ਪੇਰੀਆਰ ਈ. ਵੀ. ਰਾਮਾਸਾਮੀ]] == ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == * ''ਨਾਸਤਿਕਤਾ-ਕੋਈ ਰੱਬ ਨਹੀਂ ਹੈ'' (1941) * ''ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਾਸਤਿਕ'' (1951, ਤੀਜੀ ਐਡੀਸ਼ਨ 1971) * ''ਪਾਰਟੀ ਰਹਿਤ ਲੋਕਤੰਤਰ'' (1961, ਦੂਜੀ ਐਡੀਸ਼ਨ 1983) * ''ਅਸੀਂ ਨਾਸਤਿਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ'' (1975) * ''ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਾਸਤਿਕਤਾ'' (1972, ਦੂਜੀ ਐਡੀਸ਼ਨ 1978) * ''ਨਾਸਤਿਕਤਾ-ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ'' (1980) * ''ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦੀ ਲੋੜ'' (1980) * ''ਮੈਂ ਸਿੱਖਦਾ ਹਾਂ'' (1980) * ਲੋਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀ (1981) * ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਸਤਿਕ (1987) == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * ([https://web.archive.org/web/20120326195644/http://www.bfg-muenchen.de/cms/home/informationen/content/gora-s-life.html ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਸ਼]) {{Cite book|title=The Life and Times of Gora|url=https://archive.org/details/lifetimesofgora0000lind|last=Lindley|first=Mark|publisher=Popular Prakashan|year=2009|isbn=978-81-7991-457-1|location=Mumbai|author-link=Mark Lindley}} * {{Cite book|title=Gora: His Life Work|url=https://archive.org/details/apu.pmb.211.8092.she.g48299|last=Shet|first=Sunanda|publisher=B. Premanand|year=2000}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://atheistcentre.in/ AtheistCentre.in] [[ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ]] ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ * [https://web.archive.org/web/20050601020718/http://www.positiveatheism.org/ PositiveAtheism.org] ਇੱਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜੋ ''ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਾਸਤਿਕਤਾ'' ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ * PositiveAtheism.org ਉੱਤੇ [https://web.archive.org/web/20080513085527/http://www.positiveatheism.org/tocindia.htm#GORA ਗੋਰਾ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ] * [http://www.mkgandhi.org/ebks/an_atheist.pdf ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਾਸਤਿਕ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1975]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1902]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਸਤਿਕ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਦੂ-ਟੂਣਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ]] kavr14b5royw8qixsdnajmchg2r96vi 0 187791 848165 760906 2026-09-28T23:37:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848165 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = '''ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ''' | style = Indian Railways | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[Indian Railways]] station | image = Anand Vihar Terminal - Main Building.JPG | caption = Main entrance of the station | address = [[East Delhi]], [[Delhi]], | country = India | coordinates = {{Coord|28|39|2.79|N|77|18|54.86|E}} | elevation = {{convert|207.140|m|ft}} | owned = | operator = | lines = | platforms = 7 | tracks = 12 | connections = {{rint|express|1}} [[File:A02 Anand Vihar RRTS station (capsule).svg|25px]] {{stl|RapidX|Anand Vihar}} RRTS {{abbr|Stn|Station}}<br/>''(Under Construction)''<br/>{{rint|metro|1}} {{stl|Delhi Metro|Anand Vihar}}<br/>{{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Pink|croute}}<br/>{{rint|bus|1}} [[Swami Vivekanand Inter State Bus Terminus|Anand Vihar ISBT]] | structure = At-grade | parking = Available | accessible = {{Access icon|20px}} | status = Functioning | code = {{Indian railway code | code = ANVT | zone = [[Northern Railway zone]] | division = {{rwd|Delhi}} }} | opened = {{start date and age|df=yes|2009|12|19}} | closed = | rebuilt = | electrified = ਹਾਂ | former = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | route_map = {{Railways around Delhi|inline=1}} | mapframe = yes | mapframe-caption = Interactive map | mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=rail}} | map_state = collapsed }} '''ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ''' ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ: ('''A.N.V.T''') ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 19 ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਤਤਕਾਲੀ ਕੇਂਦਰੀ [[ਰੇਲ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਰੇਲ ਮੰਤਰੀ]] [[ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ]] ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਸ਼ੀਲਾ ਦੀਕਸ਼ਤ|ਸ਼ੀਲਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤ]] ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Station">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2009/12/20/stories/2009122057460100.htm|title=Anand Vihar railway terminal opens|date=20 December 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=2009-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123050523/http://www.hindu.com/2009/12/20/stories/2009122057460100.htm|archive-date=23 January 2010|location=Chennai, India}}</ref> ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਗਭਗ (100 ਏਕੜ) ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਚਾਲੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਟਰਮੀਨਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। [[ਦਿੱਲੀ ਸਰਾਏ ਰੂਹੇਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਦਿੱਲੀ ਸਰਾਏ ਰੂਹੇਲਾ ਟਰਮੀਨਲ]] ਅਤੇ [[ਹਜ਼ਰਤ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਹਜ਼ਰਤ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਟਰਮੀਨਲ]] ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਰੇਲਵੇ ਟਰਮੀਨਲ ਹਨ ਜਿੱਥੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਰੇਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। === ਪਿਛੋਕੜ === [[ਤਸਵੀਰ:Anand_Vihar_Terminal_-_platformboard.JPG|left|thumb|ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬੋਰਡ]] ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਤੱਕ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦਿੱਲੀ ਜੰਕਸ਼ਨ (ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹਜ਼ਰਤ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਵੱਡੇ ਤਿੰਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਚਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਯਾਤਰੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ, ਦਿੱਲੀ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਾਂ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਕਨੈਕਟਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਨਾਲ, ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਵਾਧੂ ਮੁੱਖ ਯਾਤਰੀ ਟਰਮੀਨਲਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਉੜੀਸਾ, ਝਾਰਖੰਡ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ,ਅਸਾਮ,ਨਗਾਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਸਨ। ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਮੈਗਾ-ਰੇਲਵੇ ਟਰਮੀਨਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਟਰਾਂਸ-ਯਮੁਨਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਖੇਤਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2003 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲ ਮੰਤਰੀ ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਰੇਲ ਟਰਮੀਨਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ 2003 ਦੇ ਰੇਲ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 25 ਜਨਵਰੀ 2004 ਨੂੰ ਤਤਕਾਲੀ ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲ ਮੰਤਰੀ ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। === ਵਿਕਾਸ === ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਦੇਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੁਆਰਾ ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Station2">{{Cite web |date=1 October 2006 |title=Northern Railway has begun construction of a new station at Anand Vihar in Delhi |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-153048627.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103065257/http://www.highbeam.com/doc/1G1-153048627.html |archive-date=3 November 2012 |access-date=2009-12-06 |publisher=Highbeam.com}}</ref> ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਮਿਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 2007 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਮਾਰਚ 2008 ਵਿੱਚ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ 20 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਰੇਲਵੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਕ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 19 ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ [[ਰੇਲ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਰੇਲ ਮੰਤਰੀ]] [[ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ]] ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਸ਼ੀਲਾ ਦੀਕਸ਼ਤ|ਸ਼ੀਲਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤ]] ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Stationnew1">{{Cite web |date=6 December 2009 |title=Anand Vihar railway terminal set for launch in 2 weeks' time |url=http://www.dnaindia.com/india/report_anand-vihar-railway-terminal-set-for-launch-in-2-weeks-time_1320598 |access-date=2010-06-26 |publisher=DNAIndia.com}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 10 ਮਾਰਚ 2010 ਤੋਂ ਨਿਯਮਤ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਚੱਲਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ 16 ਮਈ 2010 ਨੂੰ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 'ਤੇ ਭਗਦੜ ਹੋਣ ਤੱਕ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੇ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਰ ਰੋਜ਼ 300,000 ਤੋਂ 500,000 ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰੇਲ ਗੱਲਾਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="trains">{{Cite web |date=10 March 2010 |title=Trains service to begin today from Anand Vihar |url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/87404/India/Trains+service+to+begin+today+from+Anand+Vihar.html |access-date=2010-03-26 |publisher=[[India Today]]}}</ref><ref name="Stationnew2">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-05-17/delhi/28297730_1_spl-trains-summer-special-trains-anand-vihar|title=Anand Vihar to be used for spl trains|last=Ghosh|first=Dwaipayan|date=17 May 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=2010-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811075841/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-05-17/delhi/28297730_1_spl-trains-summer-special-trains-anand-vihar|archive-date=11 August 2011}}</ref><ref name="Stationnew5">{{Cite web |date=16 May 2010 |title=Overcrowding = accidents |url=http://www.hindustantimes.com/Overcrowding-accidents/Article1-544591.aspx |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130125114219/http://www.hindustantimes.com/Overcrowding-accidents/Article1-544591.aspx |archive-date=25 January 2013 |access-date=2010-06-27 |website=[[Hindustan Times]]}}</ref><ref name="Stationnew6">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/City/Delhi/Sale-of-platform-tickets-stopped-at-stations-after-stampede-/articleshow/5940582.cms|title=Sale of platform tickets stopped at stations after stampede|date=17 May 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=2010-06-27}}</ref><ref name="Stationnew7">{{Cite web |date=17 May 2010 |title=East-bound special trains to run from Anand Vihar |url=http://www.hindustantimes.com/East-bound-special-trains-to-run-from-Anand-Vihar/Article1-545027.aspx |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130125081417/http://www.hindustantimes.com/East-bound-special-trains-to-run-from-Anand-Vihar/Article1-545027.aspx |archive-date=25 January 2013 |access-date=2010-06-27 |website=[[Hindustan Times]]}}</ref><ref name="Stationnew9">{{Cite web |date=6 June 2010 |title=Railways plan to decongest New Delhi station |url=http://www.thehindu.com/news/national/article447868.ece |access-date=2010-06-28 |website=[[The Hindu]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203212541/http://www.thehindu.com/news/national/article447868.ece |archive-date=2013-12-03 |url-status=dead}}</ref> ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਛੇ ਹੋਰ ਨਿਯਮਤ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪੜਾਅ-II ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇਣ ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਲਈ ਟੈਂਡਰ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ 3 ਤੋਂ ਵਧਾਉਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Stationnew8">{{Cite web |date=23 May 2010 |title=Long way to go for Anand Vihar station |url=http://www.indianexpress.com/news/Long-way-to-go-for-Anand-Vihar-station/622450 |access-date=2010-06-27 |website=[[The Indian Express]]}}</ref><ref name="newtrains">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/6-trains-to-be-shifted-to-Anand-Vihar-terminal/Article1-565626.aspx|title=6 trains to be shifted to Anand Vihar terminal|date=30 June 2010|work=Hindustan Times|access-date=2010-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20100711162515/http://www.hindustantimes.com/6-trains-to-be-shifted-to-Anand-Vihar-terminal/Article1-565626.aspx|archive-date=11 July 2010}}</ref><ref name="newtrains1">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-02/delhi/28281293_1_anand-vihar-railway-terminal-new-delhi-station-heavy-luggage|title=Trains arrive, Anand Vihar not ready|last=Dwaipayan Ghosh|date=2 July 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=2010-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103054733/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-02/delhi/28281293_1_anand-vihar-railway-terminal-new-delhi-station-heavy-luggage|archive-date=3 November 2012}}</ref> == ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Vashi_railway_station_aerial_view,_2016.JPG|left|thumb|200x200px|ਨਵੀਂ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਵਸ਼ੀ ਜੋ ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ]] ਨਵਾਂ ਟਰਮੀਨਲ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਦਿੱਲੀ ਜੰਕਸ਼ਨ (ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ) ਅਤੇ ਹਜਰਤ ਨਿਜਾਮੂਦੀਨਨੂੰ ਭੀੜ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਟਰਮੀਨਲ ਨੂੰ [[ਨਵੀਂ ਮੁੰਬਈ|ਨਵੀ ਮੁੰਬਈ]] ਵਿਖੇ ਵਸ਼ੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਤਰਜ਼ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Station1">{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/2003/06/12/stories/2003061202290400.htm|title=Rlys to adopt SPV route for terminal in Delhi|last=Accessmylibrary.com|date=11 June 2003|work=[[The Hindu|The Hindu Business Line]]|access-date=2014-10-31}}</ref> ਨਵੇਂ ਟਰਮੀਨਲ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਭੀੜ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਸ ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਘੱਟ ਹੋਇਆ। ਰੇਲਵੇ ਟਰਮੀਨਲ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਅੰਤਰਰਾਜੀ ਬੱਸ ਟਰਮੀਨਲ (ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਬੱਸ ਟਰਮਿਨਲ) ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ [[ਦਿੱਲੀ]] ਮੈਟਰੋ ਦੇ ਆਨੰਦ ਬਿਹਾਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਵਿਖੇ ਰੇਲ ਓਵਰਬ੍ਰਿਜ ਨੂੰ ਚੌੜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। === ਪੜਾਅ === [[ਤਸਵੀਰ:ANVT.jpg|left|thumb|ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ]] ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਫੇਜ਼ I ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 19 ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ, ਇੱਕ ਕੋਚ ਮੇਨਟੇਨੈਂਸ ਯਾਰਡ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਾਬਾਦ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੱਕ ਫੀਡਰ ਲਾਈਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪੜਾਅ ਦੀ ਲਾਗਤ ₹850 ਮਿਲੀਅਨ (US$11 ਮਿਲੀਅਨ) ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲੱਗੇ। ਉਦਘਾਟਨ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਨਵੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ - ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ-ਲਖਨਊ ਸਪੈਸ਼ਲ ਟਰੇਨ ਅਤੇ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ-ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਲੇਡੀਜ਼ ਸਪੈਸ਼ਲ ਟਰੇਨ ਨੂੰ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦੇ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 12 ਤੋਂ 15 ਤੱਕ ਵਧੇ ਹੋਏ ਕੋਚਾਂ ਵਾਲੀ ਦਿੱਲੀ-ਪਾਣੀਪਤ EMU ਦਾ ਵੀ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਟਰਮੀਨਲ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ-ਨਿਊ ਜਲਪਾਈਗੁੜੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਫਰੱਕਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਦੋ ਯਾਤਰੀ ਟਰੇਨਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਿਫਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, [[ਹਜਰਤ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਵਾਰਾਣਸੀ, ਜੋਗਬਾਨੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੋਤੀਹਾਰੀ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੌਜੂਦਾ ਟਰੇਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਉਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੇਂ ਟਰਮੀਨਲ 'ਤੇ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਨਿਯਮਤ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ 10 ਮਾਰਚ 2010 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।<ref name="trains">{{Cite web |date=10 March 2010 |title=Trains service to begin today from Anand Vihar |url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/87404/India/Trains+service+to+begin+today+from+Anand+Vihar.html |access-date=2010-03-26 |publisher=[[India Today]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://indiatoday.intoday.in/site/Story/87404/India/Trains+service+to+begin+today+from+Anand+Vihar.html "Trains service to begin today from Anand Vihar"]. [[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ|India Today]]. 10 March 2010<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 March</span> 2010</span>.</cite></ref> ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2011/02/08/stories/2011020859410200.htm|title=Capital's rail terminal making steady strides|date=8 February 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=2012-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110213024951/http://www.hindu.com/2011/02/08/stories/2011020859410200.htm|archive-date=13 February 2011}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-01/patna/28254033_1_avt-rlys-change-group-d-category|title=Rlys change boarding point of trains|date=1 December 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=2012-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104040637/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-01/patna/28254033_1_avt-rlys-change-group-d-category|archive-date=4 November 2012}}</ref> ਦਿੱਲੀ ਉਪਨਗਰ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਕਈ ਈ. ਐੱਮ. ਯੂ. ਇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਜਿਆਦਾ ਭੀੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-03-25/lucknow/28122815_1_return-direction-train-general-class-and-two-brake-van-coaches|title=Northern Railway to run extra trains to tackle Kumbh rush|date=25 March 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=2010-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811052414/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-03-25/lucknow/28122815_1_return-direction-train-general-class-and-two-brake-van-coaches|archive-date=11 August 2011}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-04/patna/28277543_1_clear-rush-special-trains-anand-vihar-terminal|title=Spl trains to cope with summer rush|date=4 June 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=2010-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811075826/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-04/patna/28277543_1_clear-rush-special-trains-anand-vihar-terminal|archive-date=11 August 2011}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-05-31/lucknow/28275470_1_weekly-train-special-trains-hrs|title=Special trains to clear summer rush|date=31 May 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=2010-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811075800/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-05-31/lucknow/28275470_1_weekly-train-special-trains-hrs|archive-date=11 August 2011}}</ref> === ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ === ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾ ਕੇ ਕੁੱਲ 7 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਟਰਮੀਨਲ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 270 ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਟਰਮੀਨਲ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲਾਗਤ ਲਗਭਗ {{INRConvert|240|c}} (29 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਪਡ਼ਾਅ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਯਾਤਰੀ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (PRS) (ਪੀ. ਆਰ. ਐੱਸ.) ਹੋਵੇਗੀ। ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਇਸ ਟਰਮੀਨਲ ਨੂੰ ਮੂਲ ਆਨੰਦ ਬਿਹਾਰ ਸਟੇਸ਼ਨ (ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ: ਏ. ਐੱਨ. ਵੀ. ਆਰ.) ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਿਰਫ ਉਪ-ਸ਼ਹਿਰੀ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{Stack|[[File:Anand Vihar Terminal - Signboard.jpg|thumb|Anand Vihar Terminal – Station board]] [[File:Anand Vihar Terminal - Main Building as seen from Anand Vihar ISBT metro station.JPG|thumb|Anand Vihar Terminal – Main Building as seen from [[Anand Vihar (Delhi Metro)|Anand Vihar Metro station]]]] [[File:Ranchi Rajdhani passing Anand Vihar with a WAP 7 locomotive.JPG|thumb|[[Ranchi Rajdhani Express]] passing Anand Vihar with a [[WAP-7]] locomotive]] [[File:The Anand Vihar Terminal railway station.jpg|thumb|The Anand Vihar Terminal railway station]]}} ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬੁਕਿੰਗ ਦਫ਼ਤਰ, ਬੁਕਿੰਗ ਕਾਊਂਟਰ, ਅਪਾਹਜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਾਲੇ ਵੇਟਿੰਗ ਹਾਲ, ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਵਾਈ-ਫਾਈ, ਵੱਖਰੇ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਖੇਤਰ, ਪਖਾਨੇ, ਪਾਰਸਲ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਦਫਤਰ, ਸੰਚਾਲਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਲ 'ਤੇ ਇਕ ਕਮਰਾ ਵੀ ਹੈ।<ref name="stationold1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article67718.ece|title=New terminal friendly to the differently-abled|date=22 December 2009|work=The Hindu|access-date=2010-08-28}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏ. ਟੀ. ਐਮ., ਇੱਕ ਟੱਚ-ਸਕ੍ਰੀਨ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਕਾਊਂਟਰ, ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦਫ਼ਤਰ, ਫੂਡ ਪਲਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਈਜ਼ਡ ਟਿਕਟਿੰਗ ਸਹੂਲਤ ਵੀ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਟਾਇਰਿੰਗ ਰੂਮ ਅਤੇ ਡੌਰਮਿਟਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="Station3">{{Cite web |last=The Hindu |date=7 December 2009 |title=Anand Vihar railway terminal to open this month |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article61417.ece |access-date=2009-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120726070830/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article61417.ece |archive-date=2012-07-26 |url-status=dead}}</ref> ਟਰਮੀਨਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਾਰਸਲ ਲੋਡਿੰਗ ਸਹੂਲਤ, ਦੋ ਐਸਕੇਲੇਟਰ ਅਤੇ ਛੇ ਲਿਫਟਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਰਾਸਤੀ ਗੈਲਰੀ ਅਤੇ ਕਸਟਮ-ਮੇਡ ਸਬਵੇਅ ਹਨ ਜੋ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਾਹਜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="Station3" /><ref name="Anand Vihar">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-20/delhi/28108529_1_special-train-new-terminal-anand-vihar|title=Delhi gets its first rail terminal|last=Ghosh|first=Dwaipayan|date=20 December 2009|work=[[The Times of India]]|access-date=2009-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811054858/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-20/delhi/28108529_1_special-train-new-terminal-anand-vihar|archive-date=11 August 2011}}</ref> ਇਹ [[ਦੇਸ਼|ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿੱਥੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪਾਰਸਲ, ਲਿਨਨ ਅਤੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋਡਿੰਗ ਅਤੇ ਅਨਲੋਡਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵੇਹੜੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਨਾ ਕਿ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਿੱਚ।<ref name="Stationnew1"/> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੂਰਜੀ ਮਿਸ਼ਨ ਤਹਿਤ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ 'ਵਿਵਾਨ ਸੋਲਰ "ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੌ[[ਸੂਰਜੀ ਸ਼ਕਤੀ|ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਦੀ ਇੱਕ [[ਕੰਪਨੀ]] ਨੂੰ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ [[ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਉੱਤੇ 1.20 ਮੈਗਾਵਾਟ ਦਾ ਰੂਫਟੌਪ ਸੋਲਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਬਲਿਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ ਅਧੀਨ ਰੂਫਟੌਪ ਸੋਲਰ ਪਾਵਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਬਿਲਡ, ਫਾਇਨਾਂਸ, ਆਪਰੇਟ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ (ਡੀ. ਬੀ. ਐੱਫ. ਓ. ਟੀ.) (DBFOT) ਫਾਰਮੈਟ ਅਧੀਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਕੰਪਨੀ ਅਗਲੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਵੇਗੀ।<ref>{{Cite news|url=http://mercomcapital.com/northern-railways-to-install-5-mw-rooftop-solar-in-four-of-its-stations#sthash.5S8zaJPl.dpuf|title=NORTHERN RAILWAYS TO INSTALL 5 MW ROOFTOP SOLAR IN FOUR OF ITS STATIONS|access-date=3 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201130/http://mercomcapital.com/northern-railways-to-install-5-mw-rooftop-solar-in-four-of-its-stations#sthash.5S8zaJPl.dpuf|archive-date=3 March 2017}}</ref> ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਫੁੱਟ-ਓਵਰ ਬ੍ਰਿਜ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਵਿਖੇ ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। == ਪੁਨਰ ਵਿਕਾਸ == ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਪੀਯੂਸ਼ ਗੋਇਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿਕਾਸ ਨਿਗਮ (ਆਈ. ਆਰ. ਐੱਸ. ਡੀ. ਸੀ.) ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦੇਣ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬਲਕਿ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵਰਗਾ ਨਿਰਵਿਘਨ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦੇਣਾ (IRSDC) ਆਈ.ਆਰ.ਐੱਸ.ਡੀ.ਸੀ. ਦੁਆਰਾ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਹੈ। ਨਿਗਮ ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਲਈ 1 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2 ਸਾਲ ਅਤੇ 9 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ == * ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨਃ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਅਗਰਤਲਾ ਤੇਜਸ ਰਾਜਧਾਨੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ<ref>{{Cite web |title=New Delhi - Agartala Tejas Rajdhani Express |url=https://indiarailinfo.com/train/-train-anand-vihar-terminal-agartala-tejas-rajdhani-express-20502/70360/7322/3651 |website=indiarailinfo.com}}</ref> # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਨਾਹਰਲਾਗੁਨ ਏਸੀ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਬਾਬਾ ਬੈਦਨਾਥ ਧਾਮ ਹਮਸਫਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਮਧੁਪੁਰ ਹਮਸਫਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਗੋਰਖਪੁਰ ਹਮਸਫਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਹਮਸਫਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਰਾਂਚੀ ਝਾਰਖੰਡ ਸੰਪਰਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਪਰਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਸਿਆਲਦਾ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਲਖਨਊ ਏਸੀ ਡਬਲ ਡੈਕਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਜੈ ਨਗਰ ਗਰੀਬ ਰਥ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਵਾਰਾਣਸੀ ਗਰੀਬ ਰਥ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਭਾਗਲਪੁਰ ਗਰੀਬ ਰਥ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਗਯਾ ਗਰੀਬ ਰਥ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਮੁਜ਼ੱਫਰਪੁਰ ਗਰੀਬ ਰਥ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਕਮਾਖਿਆ ਨੌਰਥਈਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਕਮਾਖਿਆ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਮਾਲਦਾਹ ਟਾਊਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਪੁਰੀ ਨੀਲਾਚਲ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਰਕਸੌਲ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਰਕਸੌਲ ਸਤਵਵਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਪੁਰੀ ਨੰਦਨ ਕਾਨਾਨ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਮਊ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਦਾਨਾਪੁਰ ਜਨ ਸਾਧਾਰਣ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਲਾਲਕੂਆਂ ਇੰਟਰਸਿਟੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਸ਼ਹਰਸਾ ਪੂਰਬੀਆ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਗੋਰਖਪੁਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਕਾਨਪੁਰ ਸੈਂਟਰਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਮੋਤੀਹਾਰੀ ਚੰਪਾਰਨ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਜੋਗਬਨੀ ਸੀਮਾਂਚਲ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਭਾਗਲਪੁਰ ਵਿਕਰਮਸ਼ਿਲਾ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਸੰਤਰਾਗਾਚੀ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਮੁਜ਼ੱਫਰਪੁਰ ਸਪਤ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਹਲਦੀਆ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ # ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ-ਰੀਵਾ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * [[ਦਿੱਲੀ ਸਰਾਏ ਰੂਹੇਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਸਰਾਏ ਰੂਹੇਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}}{{Commons category}}{{Delhi}}{{Railway stations in Delhi}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] ncwebyi2e4ag5rgv8xfn6nq4g30m43g 0 188024 848318 839900 2026-09-29T09:36:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848318 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Gomathi Srinivasan | native_name = | image = | caption = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | party = [[Bharatiya Janata Party]] [[File:Flag DMK.svg|20px]] | nationality = [[Indian people|Indian]] | otherparty = [[All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam]] (1980-1995) and (2013-2024)<br>[[Dravida Munnetra Kazhagam]] (1995-2001) | office2 = [[Member of Legislative Assembly]] | termstart2 = 1980 | termend2 = 1989 | occupation = Politician | residence = | spouse = | alma_mater = | children = }} '''ਗੋਮਤੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ 1980 ਅਤੇ 1987 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (ਐਮਐਲਏ)]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। == ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ == ਗੋਮਤੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ 1980 ਵਿੱਚ ਵਲੰਗੀਮਾਨ ਹਲਕੇ ਤੋਂ [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅੰਨਾ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅੰਨਾ ਦ੍ਰਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ]] (ਏਆਈਏਡੀਐਮਕੇ) ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। <ref>[http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/StatisticalReportTamil%20Nadu%201980.pdf 1980 Tamil Nadu Election Results, Election Commission of India]</ref> ਉਸ ਨੇ 1980 ਅਤੇ 1987 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ [[ਐਮ ਜੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ|ਐਮਜੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ]] ਦੀ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ,<ref name="hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/aiadmk-welcomes-newcomers/article5086526.ece|title=AIADMK welcomes newcomers|date=3 September 2013|work=The Hindu|access-date=2017-05-17}}</ref> 1984 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸੇ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ।<ref name="eci.nic.in">[http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/StatisticalReportTamilNadu84.pdf 1984 Tamil Nadu Election Results, Election Commission of India]</ref> ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੋਮਤੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਨੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਬਦਲੀ ਅਤੇ [[ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ|ਦ੍ਰਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ]] (ਡੀ.ਐੱਮ.ਕੇ.) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ,<ref name="hindu" /> ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ 1996 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਲੰਗੀਮਨ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Statistical Report on General Election, 1996 |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf |access-date=2017-05-06 |publisher=Election Commission of India |page=9}}</ref> ਡੀਐਮਕੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2001 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਪਾਰਟੀ ਵਿਰੋਧੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1810/18100160.htm|title=A fierce fight|last=Subramanian|first=T. S.|date=25 May 2001|work=Frontline|access-date=2017-05-18}}</ref> ਉਹ ਸਤੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ AIADMK ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ<ref name="hindu" /> ਗੋਮਤੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਡੀਐਮਕੇ ਦੇ ਕਈ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜੂਨ 2005 ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਆਮਦਨ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਇਦਾਦ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2005/06/16/stories/2005061604420600.htm|title=Kannappan charge sheeted|last=Sangameswaran|first=K. T.|date=16 June 2005|work=[[The Hindu]]|access-date=2017-05-17}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=April 2021|bot=medic}}</ref> ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ 2015 ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Former-Tamil-Nadu-minister-Raja-Kannappan-acquitted-in-disproportionate-assets-case/articleshow/48206161.cms|title=Former Tamil Nadu minister Raja Kannappan acquitted in disproportionate assets case|last=Raj|first=Manish|date=24 July 2015|work=The Times of India|access-date=2017-05-17}}</ref> 2024 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਮੁਖੀ [[:ta:அண்ணாமலை குப்புசாமி|ਕੇ. ਅੰਨਾਮਲਾਈ]] ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।<ref name="eci.nic.in" /><ref>{{Cite web |date=2024-02-08 |title=15 former MLAs from Tamil Nadu, mostly from AIADMK, join BJP in Delhi |url=https://www.indiatoday.in/india/story/ex-aiadmk-leaders-join-bjp-in-delhi-2498647-2024-02-07 |access-date=2024-02-08 |website=indiatoday}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-02-08 |title=Tamil Nadu: Several AIADMK Leaders Including 15 Former MLAs Join BJP Ahead of Lok Sabha Polls |url=https://www.outlookindia.com/national/tamil-nadu-aiadmk-mlas-bjp-lok-sabha-polls |access-date=2024-02-08 |website=outlookindia}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] 9cejgbdlxqynxdhg03l5lnseukd7j87 0 188058 848360 811685 2026-09-29T11:49:32Z ~2026-52305-84 62211 /* */ Kalka Devi Shatabdi Express Lucknow to New Delhi 848360 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ਟੁੰਡਲਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ | style = Indian Railways | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[Indian Railways|Indian Railway]] Station | image = Tundla Junction.jpg | caption = | address = Junction Point, [[Tundla]], [[Uttar Pradesh]] | country = India | coordinates = {{Coord|27.2077|N|78.2336|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline}} | elevation = {{convert|166.878|m|ft}} | owned = [[Indian Railways]] | operator = [[North Central Railway zone|North Central Railway]] | lines = [[Kanpur–Delhi section]] of [[Howrah–Delhi main line]] [[Howrah–Gaya–Delhi line]] and Tundla-Agra line | platforms = 7 | tracks = Kalka Devi Shatabdi Express bhi daudegi | connections = | structure = Standard on ground | parking = Yes | bicycle = yes | accessible = | status = Functioning | code = {{Indian railway code | code = TDL | zone = | division = {{rwd|Prayagraj}} }} | opened = 1866 | closed = | rebuilt = | electrified = Yes | former = [[East Indian Railway Company]] | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | map_type = India Uttar Pradesh#India | map_dot_label = Tundla | map_caption = Location in [[Uttar Pradesh]]##Location in India }} {| class="collapsible collapsed RMbox" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float:right;clear:right;margin-top:0;margin-bottom:1em;margin-left:1em;empty-cells:show;border-collapse:collapse;font-size:88%;background:#F9F9F9;color:inherit;" ! style="color:#FFF;background:#27404E;text-align:center;padding:5px" |<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Navbar/styles.css"></templatestyles><div style="margin-left:55px"><div style="white-space:nowrap;margin-right:55px;font-size:113.63636363636%">ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ</div></div> |- | style="line-height:normal;padding:4px 5px" |<div class="selfreference noprint" style="text-align:right;font-size:97%">[[ਫਰਮਾ:Railway line legend|ਕਥਾ]]</div> |- | style="padding:0px 6px 6px" | {| class="nogrid routemap" style="font-size:107.95454545455%" | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_CONTg.svg|link=|alt=|20x20px|CONTG]]</div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div class="RM_"></div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" | |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_HST.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਚਐਸਟੀ]]</div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div class="RM_"></div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |5<div class="RMsi">ਬਿਲੋਚਪੁਰਾ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_HST.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਚਐਸਟੀ]]</div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div class="RM_"></div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |4<div class="RMsi">ਰਾਜਾ ਕੀ ਮੰਡੀ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_KDSTa.svg|link=|alt=|20x20px|KDSTa]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div class="RM_"></div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |<div class="RMsi">ਬੇਲਾਗੰਜ ਯਾਰਡ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_ABZg+l.svg|link=|alt=|20x20px|ABZg + l]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STRq.svg|link=|alt=|20x20px|STRq]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_ABZr+r.svg|link=|alt=|20x20px|ABZr + r]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div class="RM_"></div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" | |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_HST.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਚਐਸਟੀ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div class="RM_"></div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |5<div class="RMsi">ਆਗਰਾ ਸ਼ਹਿਰ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STRl.svg|link=|alt=|20x20px|STRl]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_hKRZWaeq.svg|link=|alt=|20x20px|hKRZWaeq]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR+r.svg|link=|alt=|20x20px|STR + r]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" | |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR+l.svg|link=|alt=|20x20px|STR + l]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_hKRZWaeq.svg|link=|alt=|20x20px|hKRZWaeq]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_ABZg+r.svg|link=|alt=|20x20px|ABZg + r]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" | |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_HST.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਚਐਸਟੀ]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |8<div class="RMsi">ਯਮੁਨਾ ਪੁਲ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_HST.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਚਐਸਟੀ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |4<div class="RMsi">[[ਆਗਰਾ ਫੋਰਟ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਆਗਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ]]</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_HST.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਚਐਸਟੀ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |2<div class="RMsi">ਈਦਗਾਹ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_CONTgq.svg|link=|alt=|20x20px|CONTgq]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_kABZq2.svg|link=|alt=|20x20px|kABZq2]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_KRZo+k23.svg|link=|alt=|20x20px|KRZo + k23]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_kABZq+3.svg|link=|alt=|20x20px|kABZq + 3]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STRr.svg|link=|alt=|20x20px|STRr]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |<div class="RMsi">''ਭਰਤਪੁਰ ਅਤੇ ਬਯਾਨਾ''</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_kABZg+14.svg|link=|alt=|20x20px|ਕੇਏਬੀਜ਼ੈੱਡਜੀ + 14]]</div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" | |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_BHF.svg|link=|alt=|20x20px|ਬੀ. ਐੱਚ. ਐੱਫ.]]</div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |0<div class="RMsi">[[ਆਗਰਾ ਛਾਉਣੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਆਗਰਾ ਛਾਉਣੀ]]</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_FLUG.svg|link=|alt=|20x20px|FLUG]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |<div class="RMsi">ਆਗਰਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_CONTf.svg|link=|alt=|20x20px|CONTf]]</div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |<div class="RMsi">''ਆਗਰਾ-ਭੋਪਾਲ ਸੈਕਸ਼ਨ ਤੱਕ''</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_HST.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਚਐਸਟੀ]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |12<div class="RMsi">ਛਾਲੇਸਰ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_SKRZ-G2o.svg|link=|alt=|20x20px|SKRZ-G2o]]</div> | class="RMr1" | | class="RMr" | | class="RMr4" |<div class="RMsi">ਆਗਰਾ-ਲਖਨਊ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_HST.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਚਐਸਟੀ]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |16<div class="RMsi">ਕੁਬੇਰਪੁਰ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_HST.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਚਐਸਟੀ]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |23<div class="RMsi">ਏਤਮਾਦਪੁਰ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" | |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_ABZg+l.svg|link=|alt=|20x20px|ABZg + l]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |''ਕਾਨਪੁਰ-ਦਿੱਲੀ ਸੈਕਸ਼ਨ ਤੱਕ'' |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_BHF.svg|link=|alt=|20x20px|ਬੀ. ਐੱਚ. ਐੱਫ.]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |27<div class="RMsi">ਟੁੰਡਲਾ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_CONTf.svg|link=|alt=|20x20px|CONTf]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |''ਕਾਨਪੁਰ-ਦਿੱਲੀ ਸੈਕਸ਼ਨ ਤੱਕ'' |- | style="padding:0 3px 0 0;" | | | class="RMl1" | | | class="RMr1" | | | style="padding:0 0 0 3px;" | |} |} '''ਟੁੰਡਲਾ ਜੰਕਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ '''TDL''' ਹੈ। ਇਹ ਆਗਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ [[ਦਿੱਲੀ]]-[[ਹਾਵੜਾ|ਹਾਵਡ਼ਾ]] ਮੁੱਖ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਟੁੰਡਲਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ-ਪੰਡਿਤ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨਗਰ/[[ਲਖਨਊ]] ਸੈਕਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਲਈ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਅਤੇ ਗਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਹਾਲਟ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੁੰਡਲਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਆਗਰਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਬ, ਅਰਥਾਤ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਗੁਹਾਟੀ]], [[ਪਟਨਾ]] ਆਦਿ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।ਇਸ ਦਾ [[ਆਗਰਾ ਛਾਉਣੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਆਗਰਾ ਛਾਉਣੀ]], ਬਦਾਯੂੰ, ਬਰੇਲੀ ਜੰਕਸ਼ਨ, [[ਇਟਾਵਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਇਟਾਵਾ]], ਅਲੀਗਡ਼੍ਹ ਜੰਕਸ਼ਨ., ਫਾਫੁੰਦ, [[ਕਾਨਪੁਰ ਸੈਂਟਰਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਕਾਨਪੁਰ ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == 1972: ਹਾਵੜਾ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਟੁੰਡਲਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। 29 ਦਸੰਬਰ 2002: ਕੋਂਕਣ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਡਬਲਯੂਡੀਪੀ-4 ਲੋਕੋ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 150 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 165 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ) ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਮਡਗਾਓਂ-ਰੋਹਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦਾ ਟਰਾਇਲ ਚਲਾਇਆ।  ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ, NR ਨੇ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ-ਟੁੰਡਲਾ ਸੈਕਸ਼ਨ 'ਤੇ 180 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਰੇਲਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂਡੀਪੀ-4 ਦੇ ਨਾਲ ਟਰਾਇਲ ਚਲਾਏ ਹਨ। 13-21 ਦਸੰਬਰ 2003: NCR ਦੇ ਟੁੰਡਲਾ-ਕਾਨਪੁਰ ਸੈਕਸ਼ਨ 'ਤੇ MEMUs ਲਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਫੀਲਡ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਟਰਾਇਲ।  "ਡੈਂਸ ਕਰਸ਼ ਲੋਡ" ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੁਕਣ ਦੇ ਨਾਲ, 4-ਕਾਰ MEMU ਰੇਕ 90 km/h ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਸਪੀਡ ਨਾਲ 7% ਅਤੇ 100 ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਸਪੀਡ ਨਾਲ 10% ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। . == ਹਵਾਲੇ == #https://ncr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,4,527,1600 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240712162401/https://ncr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,4,527,1600 |date=2024-07-12 }} #https://indiarailinfo.com/departures/tundla-junction-tdl/451 == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ਟੁੰਡਲਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਇੰਡੀਆ ਰੇਲ ਜਾਣਕਾਰੀ {{Railway stations in Uttar Pradesh}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 7ch3y1d6cxbfakr8rgk6ykxuom6os5o 848361 848360 2026-09-29T11:49:48Z NguoiDungKhongDinhDanh 39386 [[Special:Contributions/~2026-52305-84|~2026-52305-84]] ([[User talk:~2026-52305-84|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ਦੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਕੇ [[User:76.53.254.138|76.53.254.138]] ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਆਖ਼ਰੀ ਰੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ 811685 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ਟੁੰਡਲਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ | style = Indian Railways | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[Indian Railways|Indian Railway]] Station | image = Tundla Junction.jpg | caption = | address = Junction Point, [[Tundla]], [[Uttar Pradesh]] | country = India | coordinates = {{Coord|27.2077|N|78.2336|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline}} | elevation = {{convert|166.878|m|ft}} | owned = [[Indian Railways]] | operator = [[North Central Railway zone|North Central Railway]] | lines = [[Kanpur–Delhi section]] of [[Howrah–Delhi main line]] [[Howrah–Gaya–Delhi line]] and Tundla-Agra line | platforms = 7 | tracks = | connections = | structure = Standard on ground | parking = Yes | bicycle = yes | accessible = | status = Functioning | code = {{Indian railway code | code = TDL | zone = | division = {{rwd|Prayagraj}} }} | opened = 1866 | closed = | rebuilt = | electrified = Yes | former = [[East Indian Railway Company]] | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | map_type = India Uttar Pradesh#India | map_dot_label = Tundla | map_caption = Location in [[Uttar Pradesh]]##Location in India }} {| class="collapsible collapsed RMbox" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float:right;clear:right;margin-top:0;margin-bottom:1em;margin-left:1em;empty-cells:show;border-collapse:collapse;font-size:88%;background:#F9F9F9;color:inherit;" ! style="color:#FFF;background:#27404E;text-align:center;padding:5px" |<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Navbar/styles.css"></templatestyles><div style="margin-left:55px"><div style="white-space:nowrap;margin-right:55px;font-size:113.63636363636%">ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ</div></div> |- | style="line-height:normal;padding:4px 5px" |<div class="selfreference noprint" style="text-align:right;font-size:97%">[[ਫਰਮਾ:Railway line legend|ਕਥਾ]]</div> |- | style="padding:0px 6px 6px" | {| class="nogrid routemap" style="font-size:107.95454545455%" | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_CONTg.svg|link=|alt=|20x20px|CONTG]]</div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div class="RM_"></div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" | |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_HST.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਚਐਸਟੀ]]</div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div class="RM_"></div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |5<div class="RMsi">ਬਿਲੋਚਪੁਰਾ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_HST.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਚਐਸਟੀ]]</div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div class="RM_"></div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |4<div class="RMsi">ਰਾਜਾ ਕੀ ਮੰਡੀ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_KDSTa.svg|link=|alt=|20x20px|KDSTa]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div class="RM_"></div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |<div class="RMsi">ਬੇਲਾਗੰਜ ਯਾਰਡ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_ABZg+l.svg|link=|alt=|20x20px|ABZg + l]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STRq.svg|link=|alt=|20x20px|STRq]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_ABZr+r.svg|link=|alt=|20x20px|ABZr + r]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div class="RM_"></div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" | |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_HST.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਚਐਸਟੀ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div class="RM_"></div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |5<div class="RMsi">ਆਗਰਾ ਸ਼ਹਿਰ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STRl.svg|link=|alt=|20x20px|STRl]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_hKRZWaeq.svg|link=|alt=|20x20px|hKRZWaeq]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR+r.svg|link=|alt=|20x20px|STR + r]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" | |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR+l.svg|link=|alt=|20x20px|STR + l]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_hKRZWaeq.svg|link=|alt=|20x20px|hKRZWaeq]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_ABZg+r.svg|link=|alt=|20x20px|ABZg + r]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" | |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_HST.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਚਐਸਟੀ]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |8<div class="RMsi">ਯਮੁਨਾ ਪੁਲ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_HST.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਚਐਸਟੀ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |4<div class="RMsi">[[ਆਗਰਾ ਫੋਰਟ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਆਗਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ]]</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_HST.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਚਐਸਟੀ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |2<div class="RMsi">ਈਦਗਾਹ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_CONTgq.svg|link=|alt=|20x20px|CONTgq]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_kABZq2.svg|link=|alt=|20x20px|kABZq2]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_KRZo+k23.svg|link=|alt=|20x20px|KRZo + k23]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_kABZq+3.svg|link=|alt=|20x20px|kABZq + 3]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STRr.svg|link=|alt=|20x20px|STRr]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |<div class="RMsi">''ਭਰਤਪੁਰ ਅਤੇ ਬਯਾਨਾ''</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_kABZg+14.svg|link=|alt=|20x20px|ਕੇਏਬੀਜ਼ੈੱਡਜੀ + 14]]</div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" | |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_BHF.svg|link=|alt=|20x20px|ਬੀ. ਐੱਚ. ਐੱਫ.]]</div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |0<div class="RMsi">[[ਆਗਰਾ ਛਾਉਣੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਆਗਰਾ ਛਾਉਣੀ]]</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_FLUG.svg|link=|alt=|20x20px|FLUG]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |<div class="RMsi">ਆਗਰਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_CONTf.svg|link=|alt=|20x20px|CONTf]]</div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |<div class="RMsi">''ਆਗਰਾ-ਭੋਪਾਲ ਸੈਕਸ਼ਨ ਤੱਕ''</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_HST.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਚਐਸਟੀ]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |12<div class="RMsi">ਛਾਲੇਸਰ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_SKRZ-G2o.svg|link=|alt=|20x20px|SKRZ-G2o]]</div> | class="RMr1" | | class="RMr" | | class="RMr4" |<div class="RMsi">ਆਗਰਾ-ਲਖਨਊ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_HST.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਚਐਸਟੀ]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |16<div class="RMsi">ਕੁਬੇਰਪੁਰ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_HST.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਚਐਸਟੀ]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |23<div class="RMsi">ਏਤਮਾਦਪੁਰ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_STR.svg|link=|alt=|20x20px|ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ.]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" | |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_ABZg+l.svg|link=|alt=|20x20px|ABZg + l]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |''ਕਾਨਪੁਰ-ਦਿੱਲੀ ਸੈਕਸ਼ਨ ਤੱਕ'' |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_BHF.svg|link=|alt=|20x20px|ਬੀ. ਐੱਚ. ਐੱਫ.]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |27<div class="RMsi">ਟੁੰਡਲਾ</div> |- | colspan="2" class="RMl" | | class="RMl1" | | class="RMir" |<div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div class="RM_"></div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_WASSER.svg|link=|alt=|20x20px|ਵਾੱਸਰ]]</div><div>[[ਤਸਵੀਰ:BSicon_CONTf.svg|link=|alt=|20x20px|CONTf]]</div> | class="RMr1" | | colspan="2" class="RMr" |''ਕਾਨਪੁਰ-ਦਿੱਲੀ ਸੈਕਸ਼ਨ ਤੱਕ'' |- | style="padding:0 3px 0 0;" | | | class="RMl1" | | | class="RMr1" | | | style="padding:0 0 0 3px;" | |} |} '''ਟੁੰਡਲਾ ਜੰਕਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ '''TDL''' ਹੈ। ਇਹ ਆਗਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ [[ਦਿੱਲੀ]]-[[ਹਾਵੜਾ|ਹਾਵਡ਼ਾ]] ਮੁੱਖ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਟੁੰਡਲਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ-ਪੰਡਿਤ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨਗਰ/[[ਲਖਨਊ]] ਸੈਕਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਲਈ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਅਤੇ ਗਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਹਾਲਟ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੁੰਡਲਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਆਗਰਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਬ, ਅਰਥਾਤ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਗੁਹਾਟੀ]], [[ਪਟਨਾ]] ਆਦਿ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।ਇਸ ਦਾ [[ਆਗਰਾ ਛਾਉਣੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਆਗਰਾ ਛਾਉਣੀ]], ਬਦਾਯੂੰ, ਬਰੇਲੀ ਜੰਕਸ਼ਨ, [[ਇਟਾਵਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਇਟਾਵਾ]], ਅਲੀਗਡ਼੍ਹ ਜੰਕਸ਼ਨ., ਫਾਫੁੰਦ, [[ਕਾਨਪੁਰ ਸੈਂਟਰਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਕਾਨਪੁਰ ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == 1972: ਹਾਵੜਾ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਟੁੰਡਲਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। 29 ਦਸੰਬਰ 2002: ਕੋਂਕਣ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਡਬਲਯੂਡੀਪੀ-4 ਲੋਕੋ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 150 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 165 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ) ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਮਡਗਾਓਂ-ਰੋਹਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦਾ ਟਰਾਇਲ ਚਲਾਇਆ।  ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ, NR ਨੇ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ-ਟੁੰਡਲਾ ਸੈਕਸ਼ਨ 'ਤੇ 180 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਰੇਲਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂਡੀਪੀ-4 ਦੇ ਨਾਲ ਟਰਾਇਲ ਚਲਾਏ ਹਨ। 13-21 ਦਸੰਬਰ 2003: NCR ਦੇ ਟੁੰਡਲਾ-ਕਾਨਪੁਰ ਸੈਕਸ਼ਨ 'ਤੇ MEMUs ਲਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਫੀਲਡ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਟਰਾਇਲ।  "ਡੈਂਸ ਕਰਸ਼ ਲੋਡ" ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੁਕਣ ਦੇ ਨਾਲ, 4-ਕਾਰ MEMU ਰੇਕ 90 km/h ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਸਪੀਡ ਨਾਲ 7% ਅਤੇ 100 ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਸਪੀਡ ਨਾਲ 10% ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। . == ਹਵਾਲੇ == #https://ncr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,4,527,1600 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240712162401/https://ncr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,4,527,1600 |date=2024-07-12 }} #https://indiarailinfo.com/departures/tundla-junction-tdl/451 == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ਟੁੰਡਲਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਇੰਡੀਆ ਰੇਲ ਜਾਣਕਾਰੀ {{Railway stations in Uttar Pradesh}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] g5sfa1nlmsws0qr5j0zr0drz2fy5sz0 3 189546 848142 768271 2026-09-28T20:07:35Z Cabayi 27315 Cabayi ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aiden Brannigan]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Niamh Brannigan]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Aiden Brannigan|Aiden Brannigan]]" to "[[Special:CentralAuth/Niamh Brannigan|Niamh Brannigan]]" 768271 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Aiden Brannigan}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:28, 5 ਸਤੰਬਰ 2024 (UTC) hxl9boargp0su5ves3xufczrksga7f0 0 190971 848137 840568 2026-09-28T19:51:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848137 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਅਲੀ ਬਖਸ਼ ਜਰਨੈਲ | image = | image_size = | caption = | birth_date = 1850 | death_date = 1920 | genre = [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] | occupation = 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ (ਆਲੀਆ-ਫੱਤੂ ਦੀ ਜੋੜੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਇਕ ([[ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਨਾ]] ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ) | years_active = }} '''ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਬਖਸ਼ ਜਰਨੈਲ ਖਾਨ''' (1850 – 1920) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ [[ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੀ]] ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਟੀਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ''ਆਲੀਆ-ਫੱਤੂ ਦੀ'' ਜੋੜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite book |title=The Life of Music in North India: The Organization of an Artistic Tradition |last=Neuman |first=Daniel M. |year=1990 |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-57516-0 |url=https://archive.org/details/lifeofmusicinnor00neum |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/lifeofmusicinnor00neum/page/157 157] }}</ref> ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਘਰਾਨਾ|ਦਿੱਲੀ ਘਰਾਣੇ]], [[ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣਾ|ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ]] ਅਤੇ [[ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਨਾ|ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਣੇ]] ਦੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। [[ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ]] ਵਿੱਚ [[ਬੜੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ]] (1902-1968), [[ਮਲਿਕਾ ਪੁਖਰਾਜ]] (1912 – 4 ਫਰਵਰੀ 2004),<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2004/06/04/stories/2004060401970600.htm|title=Unparalleled queen of gayaki - Malika Pukhraj|date=4 June 2004|work=The Hindu newspaper|access-date=4 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20040623080727/http://www.hindu.com/fr/2004/06/04/stories/2004060401970600.htm|archive-date=23 June 2004}}</ref> [[ਗੌਹਰ ਜਾਨ]] (1875-1930) ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] ਗਾਇਕ [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ (ਗਾਇਕ)|ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ]] ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2002/20020526/spectrum/main7.htm|title=The importance of being Gauhar Jan|last=Pran Nevile|date=26 May 2002|work=The Tribune (Chandigarh) newspaper|access-date=4 August 2023}}</ref> ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਬਖਸ਼ ਜਰਨੈਲ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨਾਲ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ ਘਰਾਨਾ|ਦਿੱਲੀ ਘਰਾਣੇ]] ਦੇ [[ਤਾਨਰਸ ਖਾਨ|ਤਾਨਸ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਕਾਲੂ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣਾ|ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ]] ਦੇ ਹੱਦੂ ਖਾਨ ਅਤੇ ਹੱਸੂ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1947 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਲੀ ਬਖਸ਼ ਜਰਨੈਲ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ।<ref name="swarganga">{{cite web |title=Ali Baksh Jarnail's profile |url=https://www.swarganga.org/artist_details.php?id=650 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129214452/https://www.swarganga.org/artist_details.php?id=650 |archive-date=29 November 2023 |access-date=6 April 2024 |website=SwarGanga Music Foundation website}}</ref> ਅਲੀ ਬਖਸ਼ ਜਰਨੈਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸਤਾਦ ਅਖਤਰ ਹੁਸੈਨ (1900-1972) ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ 3 ਪੁੱਤਰ [[ਉਸਤਾਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]] (1922 - 18 ਸਤੰਬਰ 1974), [[ਬੜੇ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਵੱਡੇ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਂ|ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਸਨ ਜੋ [[ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਨਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਨੇ]] ਦੀ ਮਸ਼ਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, [[ਬੜੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਵੱਡੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ]] ਅਤੇ ਗੋਹਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਵਰਗੇ ਖ਼ਿਆਲ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ "ਪਟਿਆਲਾ-ਕਸੂਰੀ" ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ। [[ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਫ਼ਕ਼ਤ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ|ਸ਼ਫਕਤ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ]] ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ [[ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ]] ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮਸ਼ਾਲ ਮੁਨੱਵਰ ਅਲੀ ਖਾਨ, [[ਜਵਾਦ ਅਲੀ ਖਾਨ]], [[ਮਜ਼ਹਰ ਅਲੀ ਖਾਨ (ਗਾਇਕ)|ਮਜ਼ਹਰ ਅਲੀ ਖਾਨ]], ਜੌਹਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਰਜ਼ਾ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਜਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Chitra Swaminathan |date=5 November 2015 |title=Ustad with rock star appeal (article on Shafqat Amanat Ali Khan) |url=https://www.thehindu.com/features/november-fest/shafqat-amanat-ali-born-in-lahore-on-how-he-is-rooted-in-classical-music/article7846257.ece |access-date=4 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004010521/https://www.thehindu.com/features/november-fest/shafqat-amanat-ali-born-in-lahore-on-how-he-is-rooted-in-classical-music/article7846257.ece |archive-date=4 ਅਕਤੂਬਰ 2023 |url-status=dead}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == [[ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਨਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ]] ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਘਰਾਨਾ|ਦਿੱਲੀ ਘਰਾਣੇ]], [[ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣਾ|ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ]] ਅਤੇ ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੇਲੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਬੜੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ]] [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ (ਗਾਇਕ)|ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ]] ਖਾਨ (1902-1968), [[ਮਲਿਕਾ ਪੁਖਰਾਜ]] (1912-4 ਫਰਵਰੀ 2004) [[ਗੌਹਰ ਜਾਨ]] (1875-1930) ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] ਗਾਇਕ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2004/06/04/stories/2004060401970600.htm|title=Unparalleled queen of gayaki - Malika Pukhraj|date=4 June 2004|work=The Hindu newspaper|access-date=4 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20040623080727/http://www.hindu.com/fr/2004/06/04/stories/2004060401970600.htm|archive-date=23 June 2004}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2002/20020526/spectrum/main7.htm|title=The importance of being Gauhar Jan|last=Pran Nevile|date=26 May 2002|work=The Tribune (Chandigarh) newspaper|access-date=4 August 2023}}</ref> ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਬਖਸ਼ ਜਰਨੈਲ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ ਘਰਾਨਾ|ਦਿੱਲੀ ਘਰਾਣੇ]] ਦੇ ਤਾਨਰਸ ਖਾਨ ਅਤੇ ਕਾਲੂ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣਾ|ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ]] ਦੇ ਹੱਦੂ ਖਾਨ ਅਤੇ ਹਾਸੂ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="swarganga"/> 1947 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਲੀ ਬਖਸ਼ ਜਰਨੈਲ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ।<ref name="swarganga"/> ਅਲੀ ਬਖਸ਼ ਜਰਨੈਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਉਸਤਾਦ [[ਅਖ਼ਤਰ ਹੁਸੈਨ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਅਖ਼ਤਰ ਹੁਸੈਨ]] (1900-1972) ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਉਦੋਂ 3 ਪੁੱਤਰ [[ ਉਸਤਾਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]] (1922-18 ਸਤੰਬਰ 1974) -[[ਬੜੇ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਬੜੇ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਂ|ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਸਨ ਜੋ ਹੁਣ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ [[ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਨਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ]] ਦਾ ਨਾਮ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ, [[ਬੜੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਗੌਹਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਵਰਗੇ ਖਿਆਲ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ "ਪਟਿਆਲਾ-ਕਸੂਰੀ" ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਨਵੀਨਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। [[ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਫ਼ਕ਼ਤ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ|ਸ਼ਫਕਤ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ]] ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ [[ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਨਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ]] ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਮੁਨੱਵਰ ਅਲੀ ਖਾਨ|ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ]] [[ਮੁਨੱਵਰ ਅਲੀ ਖਾਨ|ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਨੱਵਰ ਅਲੀ ਖਾਨ]], ਜਵਾਦ ਅਲੀ ਖਾਨ, [[ਮਜ਼ਹਰ ਅਲੀ ਖਾਨ (ਗਾਇਕ)|ਮਜ਼ਹਰ ਅਲੀ ਖਾਨ]], ਜੌਹਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਰਜ਼ਾ ਅਲੀ ਖਾਨ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Chitra Swaminathan |date=5 November 2015 |title=Ustad with rock star appeal (article on Shafqat Amanat Ali Khan) |url=https://www.thehindu.com/features/november-fest/shafqat-amanat-ali-born-in-lahore-on-how-he-is-rooted-in-classical-music/article7846257.ece |access-date=4 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004010521/https://www.thehindu.com/features/november-fest/shafqat-amanat-ali-born-in-lahore-on-how-he-is-rooted-in-classical-music/article7846257.ece |archive-date=4 ਅਕਤੂਬਰ 2023 |url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1920]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1850]] i4v2sseg4tqhhmevimh5w2vidon4uhg 0 191275 848220 847879 2026-09-29T02:57:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848220 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਅਡੇਟੋ ਰੇਕਸ ਐਂਜਲੀ | image = Adeyto-by-Adeyto-Calendar-2008.jpg | birth_date = {{Birth date and age|1976|12|3|df=y}} | birth_place = [[ਸਟਰਾਸਬਰਗ, ਫ਼ਰਾਂਸ]] | death_date = | genre = | years_active = 1999–ਵਰਤਮਾਨ | label = | current_members = | past_members = | website = http://adeyto.com/ }} '''ਐਡੀਟੋ''' ('''ਅਡੇਟੋ ਰੇਕਸ ਐਂਜਲੀ''' ਜਾਂ '''ਲੌਰਾ ਵਿੰਡਰਾਥ'''; ਜਨਮ 3 ਦਸੰਬਰ 1976) ਇੱਕ [[ਫ੍ਰੈਂਚ]] ਕਲਾਕਾਰ, ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਐਡੀਟੋ ਦਾ ਜਨਮ [[ਸਟਰਾਸਬਰਗ]], ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਮਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="zakzak">[http://www.zakzak.co.jp/gei/2008_04/g2008041605_all.html ルックス最高...フランス人演歌歌手の人気急上昇中] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080507191932/http://www.zakzak.co.jp/gei/2008_04/g2008041605_all.html|date=7 May 2008}}, 16 April 2008, accessed 7 May 2008. {{In lang|ja}}</ref> ਐਡੀਟੋ ਨੇ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ 1998 ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਐਡੀਟੋ ਜਾਪਾਨੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਵਾਰੱਟੇ ਆਈਟੋਮੋ ਅਤੇ ''ਸਮਾ-ਸਟੇਸ਼ਨ'' ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਸੀ।<ref name="zakzak"/><ref name="avexnet.or.jp">[http://www.avexnet.or.jp/coverland/ Adeyto profile by AVEX Entertainment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304193355/http://avexnet.or.jp/coverland/|date=4 March 2009}}, accessed 20 October 2008 {{In lang|ja}}</ref><ref name="barks.jp">[http://www.barks.jp/artist/?id=2000201960&m=bio Adeyto artist bio by Barks news] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226102801/http://www.barks.jp/artist/?id=2000201960&m=bio|date=26 February 2012}}, accessed 9 November 2009 {{In lang|ja}}</ref> ਇੱਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਐਡੀਟੋ ਰੇਕਸ ਐਂਜਲੀ ਕੈਮਰੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.christian-plouvier.com/gallery.htm Christian Plouvier ''Flutissimo'' album], 14 June 2006, accessed 10 May 2008 {{Dead link|date=February 2011}}</ref><ref>[http://www.adeyto.com/index.htm/Design.php?currDir=./Print&pageType=image&image=Interview-for-Kigyoujyuku_Mag.jpg Kigyoujuku Magazine interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180308041447/http://www.adeyto.com/index.htm/Design.php?currDir=.%2FPrint&pageType=image&image=Interview-for-Kigyoujyuku_Mag.jpg|date=8 March 2018}}, August 2007, accessed 12 May 2008 {{In lang|ja}}</ref> ਉਹ ਅਕੀਨੋ ਅਰਾਈ ਦੇ 2008 ਦੇ ਸਿੰਗਲ "ਕਿਨ ਨੋ ਨਾਮੀ ਸੇਨ ਨੋ ਨਾਮੀ" ਲਈ ਕਵਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।<ref>[http://akino.arai.free.fr/singles_kane_no_nami.html Arai Akino "Kin no nami Sen no nami" single], 23 January 2008, accessed 10 May 2008 {{In lang|fr}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228065405/http://akino.arai.free.fr/singles_kane_no_nami.html|date=28 December 2007}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Adeyto-by-Adeyto-Calendar-September-2008.jpg|right|thumb|ਸਵੈ-ਚਿੱਤਰ]] 2005 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਓਪੇਰਾ ''ਲਾ ਬੋਹੇਮ'' ਦੇ ਲਾ ਸਟੈਲਾ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਸਟੇਜ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>[http://www6.big.or.jp/~geige/hoshi/laboheme/index.html Information page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226143819/http://www6.big.or.jp/~geige/hoshi/laboheme/index.html|date=26 February 2008}}, accessed 7 May 2008 {{In lang|ja}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2009 ਤੋਂ ਐਡੀਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕ੍ਰਿਏਸ਼ਨ ਆਰਟ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>[http://souzou.ac.jp/teacher_all.html 創造学園大学 Souzou Gakuen University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100407003540/http://souzou.ac.jp/teacher_all.html|date=7 April 2010}}. Retrieved 8 November 2009 {{In lang|ja}}</ref> 2012 ਤੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਰਿਡਲੇ ਸਕਾਟ|ਸਰ ਰਿਡਲੇ ਸਕਾਟ]] ਨੇ ਐਡੀਟੋ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ 'ਜਪਾਨ ਇਨ ਏ ਡੇ' ਲਈ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਬਣਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜੋ 2013 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।<ref>[http://japan-in-a-day.gaga.ne.jp/ Japan in a Day official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121029123048/http://japan-in-a-day.gaga.ne.jp/|date=29 October 2012}}. Retrieved 29 October 2012 {{In lang|ja}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਪੂਰਬੀ ਜਪਾਨ ਦੇ ਭੁਚਾਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 3 ਨਵੰਬਰ 2012 ਉੱਤੇ ਜਪਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 11 ਮਾਰਚ 2012 ਤੋਂ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ।<ref>[http://cinema.pia.co.jp/title/img-160458/cs/2/ Yomiuri Shimbun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927095556/http://cinema.pia.co.jp/title/img-160458/cs/2/|date=27 September 2013}}. Retrieved 29 October 2012 {{In lang|ja}}</ref> ਜਪਾਨ ਇਨ ਏ ਡੇਅ 25ਵੇਂ ਟੋਕੀਓ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਉਦਘਾਟਨੀ ਫਿਲਮ ਵੀ ਹੈ।<ref>[http://2012.tiff-jp.net/news/ja/?p=9577 第25回東京国際映画祭] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025234633/http://2012.tiff-jp.net/news/ja/?p=9577 |date=2012-10-25 }}. Retrieved 29 October 2012 {{In lang|ja}}</ref> == ਸੰਗੀਤ == ਐਡੀਟੋ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਡੀਵੀਡੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਰੀਡ (2007) ਅਤੇ ਐਂਡ ਆਫ਼ ਦ ਵਰਡ, ਦ ਮੋਰਟਲ ਅਤੇ ਦ ''ਬ੍ਰਿਜ'' (ਸਾਰੇ 2006) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਵਰੇਨ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਬੈਂਡ ਲਈ ਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਲੂਮਿਨਰੀ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ''ਟੈਂਪਸ ਔਰਮ'' ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਐਲਬਮ ਐਡੀਟੋ-ਟੈਂਪਟੇਸ਼ਨ ਡੀ ਲ 'ਐਂਜ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਏਵੀਐਕਸ ਟ੍ਰੈਕਸ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2008 ਵਿੱਚ ਉਹ ਟੋਕੀਓ ਡੋਮ ਵਿਖੇ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਡੀਜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਐਕਸ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਵਰਲਡ ਟੂਰ ਆਈ. ਵੀ. ਟਵਾਰਡਸ ਡੈਸਟਰਕਸ਼ਨ ਲਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਏਵੀਐਕਸ 20 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਕਲੱਬ ਲੀਜੈਂਡ ਜੂਲੀਆਨਾ ਦੇ ਟੋਕੀਓ ਲਈ ਗਾਇਆ।<ref name="avexnet.or.jp"/> == ਫ਼ਿਲਮੋਗਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === * ਮੀਓਤੋ ਮਨਜ਼ਈ (2001) ਐਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਹਿਊ ਵਾ ਮਾਤਾ ਨੋਬੋਰੂ (2002) ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ * ਰਿਟਰਨਰ (2002) ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਵਜੋਂ (ਲੌਰਾ ਵਿੰਡਰਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ] [sic]<ref>[http://www.jtnews.jp/cgi-bin/review.cgi?TITLE_NO=4336 Returner／リターナー みんなのシネマレビュー] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241208100001/https://www.jtnews.jp/cgi-bin/review.cgi?TITLE_NO=4336 |date=2024-12-08 }}, accessed 7 May 2008 {{In lang|ja}}</ref> * ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਵਰ ਲਾਈਵਜ਼ (2003) ਉਰਫ ਕੋਲਾਜ ਆਫ਼ ਆਵਰ ਲਾਈਵਜ ਅਤੇ ''ਰੇਨਾਈ ਸ਼ਸ਼ਿਨ'' (ਜਪਾਨ) ਨਿਊਯਾਰਕ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਲਡ਼ਕੀ ਵਜੋਂ * ''ਉੱਠ!'' (2003) ਮਰਲਿਨ ਮੋਨਰੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ <ref name="morinaga">[http://blog2.morinaga.co.jp/biscuit/2008/04/post-b9ca.html Simple Biscuit Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080425052307/http://blog2.morinaga.co.jp/biscuit/2008/04/post-b9ca.html|date=25 April 2008}}, accessed 7 May 2008 {{In lang|ja}}</ref> * ''ਉਮਿਜ਼ਾਰੂ'' (2004) ਉਰਫ ਸੀ ਮੰਕੀ (ਯੂਐਸਏ) ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ * ''ਮੂੰਗਫਲੀ'' (2006) ਇਟੇਤਸੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਟੋਸਕਾਨੀਆ ਵਜੋਂ <ref>[http://www.wowow.co.jp/movie/movie_top/report/4181.html ウッチャンが映画監督・内村光良としてデビューした「ピーナッツ」内村監督のもと、“内P”組が大奮闘した野球映画に注目！] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929095917/http://www.wowow.co.jp/movie/movie_top/report/4181.html|date=29 September 2007}} (interview with Teruyoshi Uchimura) {{In lang|ja}}</ref> * ''ਸਿਲਬਰਮਾਸਕੇ'' (2006) ਐਲਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ <ref>[http://www.silverkamen.com/silverkamen/sil_s_c.html ''Die Silbermaske'' cast list], accessed 7 May 2008 {{In lang|ja}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080418012927/http://www.silverkamen.com/silverkamen/sil_s_c.html|date=18 April 2008}}</ref> * ਸੁਸ਼ੀ ਕਿੰਗ ਨਿਊਯਾਰਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (2008) ਸੁਨਹਿਰੇ ਜੱਜ ਵਜੋਂ * ''ਡੈਟਰਾਇਟ ਮੈਟਲ ਸਿਟੀ'' (2008) ਜੈਕ ਇਲ ਡਾਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (ਜੀਨ ਸਿਮੰਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ * ''ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ'' (2013) ਐਡੀਟੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ === ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਜ਼ === * ''ਏਵਰ 17'' (2011) <ref>{{Cite web |title=ADEYTO Works |url=http://adeyto.com/index.htm/Works.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708023551/http://adeyto.com/index.htm/Works.php |archive-date=8 July 2017 |access-date=30 December 2017 |website=adeyto.com}}</ref> * ''ਹਥਿਆਰ'' (2017) ਟਵਿਨਟੇਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ <ref>{{Cite tweet|title=<nowiki>アナウンス： ARMSファイターたちの「声」は、ご覧の皆様にご協力頂いています。お気に入りファイターの声をどんな方が担当しているのか…チェックしてみてください！</nowiki>|user=ARMS_Cobutter|date=29 June 2017|access-date=29 June 2017}}</ref> == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ == === ਡਰਾਮਾ === * ਨਮੀਦਾ ਵੋ ਫੂਈਟ (2000) ਕੈਥਰੀਨ ਵਜੋਂ-ਫੂਜੀਟੀਵੀ * ''ਏ ਸਾਈਡ ਬੀ-ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਗੈਰਾਜ'' (2001) ਸੁਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ-BS-i * ਏ ਸਾਈਡ ਬੀ-ਕਾਉਂਸਲਿੰਗ ਬੂਥ (2001) ਸੁਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ-ਬੀ. ਐਸ.-ਆਈ * ''ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ'' (2002) -ਨੈਨਸੀ-ਟੀ. ਬੀ. ਐੱਸ. * ਹੱਤਸੂ ਤਾਈਕੇਨ (2002) -ਫੁਜੀ ਟੀਵੀ * ''ਯਾਨਪਾਪਾ'' (2002) ਜੈਸਿਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ-ਟੀ. ਬੀ. ਐੱਸ. * ''ਜਿਕੁ ਕੀਸਤਸੂ 2'' (2002) ਮਰਲਿਨ ਮੋਨਰੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ''ਏ ਸਾਈਡ ਬੀ-ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਗੈਰਾਜ'' (2003) ਸੁਜ਼ਾਨਾ-ਟੀ. ਬੀ. ਐਸ. * ''ਕਾਂਜੋ ਗਾ ਸ਼ਿੰਜੱਤਾ'' (2004) ਇਤਾਲਵੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ-ਐਨਟੀਵੀ * Yonimo kimyō na monogatari: Aki no tokubetsu hen (2005) as "Bijo Kan" no Bijo-ਫੂਜੀਟੀਵੀ * ਪ੍ਰਾ''ਪ੍ਰੈਮਡਮ'' (2006) ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੋਫੀ ਵਜੋਂ-ਐਨਟੀਵੀ * ਇਕਿਰੂ (2007) ਅੰਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ-ਟੀਵੀ ਅਸਾਹੀ <ref name="morinaga"/> * ਯਾਮਾ ਓਨਾ ਕਾਬੇ ਓਨਾ (2007) ਆਨ-ਸੈੱਟ ਫ੍ਰੈਂਚ ਕੋਚ ਵਜੋਂ-ਫੂਜੀ ਟੀਵੀ * ''ਮੋਪ ਗਰਲ'' (2007) ਡਾ. ਨਾਸਤਾਜ਼ੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ-ਟੀਵੀ ਅਸਾਹੀ <ref name="morinaga" /> * ਪਹਿਲਾ ਚੁੰਮਣ (2007) -ਫੂਜੀ ਟੀਵੀ * ਯੂ''ਯੁਕਾਨ ਕਲੱਬ'' (2007) ਸੋਫੀ-ਕੈਥਰੀਨ ਵਜੋਂ-ਐਨਟੀਵੀ * ਸਕ੍ਰੈਪ ਟੀਚਰ (2008) ਕਲਾਉਡੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ-ਐਨਟੀਵੀ === ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੋਅ === * ਵਾਰਾਤਤੇ ਆਈਤੋਮੋ-ਫੂਜੀ ਟੀਵੀ <ref name="zakzak"/> * ''SMAP × SMAP''-ਫੂਜੀ ਟੀਵੀ <ref name="zakzak" /> * ''ਸਮਾ-ਸਟੇਸ਼ਨ''-ਟੀਵੀ ਅਸਾਹੀ * ''ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਬਾਰੇ'' (2008) -NHK<ref>[http://www.nhk.or.jp/nhkworld/english/tv/outabout/archives080526.html "Out & About" NHK International] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005014923/http://www.nhk.or.jp/nhkworld/english/tv/outabout/archives080526.html|date=5 October 2008}}, accessed 26 May 2008</ref> * ਟੇਰੇਬੀ ਡੀ ਫੁਰਾਨਸੁਗੋ (2008) -ਐਨਐਚਕੇ<ref name="avexnet.or.jp"/> * ''ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਬਾਰੇ'' (2009) -NHK<ref>[http://www.nhk.or.jp/nhkworld/english/tv/outabout/archives090707.html NHK World "Out & About"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014211623/http://www3.nhk.or.jp/nhkworld/english/tv/outabout/archives090707.html |date=2012-10-14 }} {{Cite web |url=http://www3.nhk.or.jp/nhkworld/english/tv/outabout/archives090707.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=3 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014211623/http://www3.nhk.or.jp/nhkworld/english/tv/outabout/archives090707.html |archive-date=14 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |url-status=bot: unknown}}. Retrieved 13 July 2009.</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://adeyto.com ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ] * [https://web.archive.org/web/20090304193355/http://avexnet.or.jp/coverland/ AVEX Trax ਉੱਤੇ ਐਡੀਟੋ] * {{IMDb name|id=1717886}} * [https://web.archive.org/web/20170312061327/http://www.adeyto.com/telescope/ ਐਡੀਟੋ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] fkic40r86jkvj998wq8tec53vvng6vp 0 192913 848245 838706 2026-09-29T04:28:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848245 wikitext text/x-wiki  {{Infobox scientist | name = Kamal Bawa | image = Kamaljit Singh Bawa FRS.jpg | image_size = | alt = | caption = Kamaljit Singh Bawa at the [[Royal Society]] admissions day in London, July 2015 | birth_name = Kamaljit Singh Bawa | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1939|04|07}} | birth_place = | death_place = | citizenship = | nationality = | fields = Ecology | alma_mater = [[Panjab University, Chandigarh]] | awards = [[Fellow of the Royal Society]] (2015)<br />MIDORI Prize (2014)<ref>{{Cite web|url=https://www.cbd.int/cooperation/midori/|title=Midori Prize for Biodiversity|date=28 October 2020|access-date=5 ਜਨਵਰੀ 2025|archive-date=25 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325102938/https://www.cbd.int/cooperation/midori/|url-status=dead}}</ref> | website = {{URL|kbawa.com}} | spouse = }} '''ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਵਾ''' ਐੱਫ. ਆਰ. ਐੱਸ. (7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਸੰਭਾਲ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੋਸਟਨ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ। ਉਹ [https://www.atree.org ਅਸ਼ੋਕ ਟਰੱਸਟ ਫਾਰ ਰਿਸਰਚ ਇਨ ਈਕੋਲੋਜੀ ਐਂਡ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟ (ਏ. ਟੀ. ਆਰ. ਈ. ਈ.)] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਹਨ। ਸੰਨ 2012 ਵਿੱਚ ਬਾਵਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਗਨਰਸ ਸਸਟੇਨੇਬਿਲਿਟੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਸਥਿਰਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਮੈਰੀਕਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦਾ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The History of Recent Science and Technology {{!}} American Academy of Arts and Sciences |url=http://www.amacad.org/news/pressReleaseContent.aspx?i=167}}</ref> ਕਮਲਜੀਤ [[2019]] ਵਿੱਚ ਅਮੈਰੀਕਨ ਫਿਲਾਸਫਿਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਸਬੰਧ == [[ਤਸਵੀਰ:Kamal_Bawa.jpg|right|thumb|200x200px|ਕਮਲ ਬਾਵਾ, 2012]] ਫਸਟ ਗਨਰਸ ਸਸਟੇਨੇਬਿਲਿਟੀ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਵਾ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/article2903667.ece|title=Kamal Bawa gets first Gunnerus award for sustainability - The Hindu|date=17 February 2012|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20120718151852/http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/article2903667.ece|archive-date=18 ਜੁਲਾਈ 2012|access-date=5 ਜਨਵਰੀ 2025|url-status=dead}}</ref> ਸੰਨ 2003 ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਟ੍ਰੌਪੀਕਲ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਐਂਡ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਨੇ ਕਮਲਜੀਤ ਨੂੰ ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋ ਚੁਣ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀ. ਐਨ. ਮਹਿਰਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਕਮਲਜੀਤ ਬਾਵਾ ਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਐੱਫ. ਆਰ. ਐੱਸ.) ਦਾ ਫੈਲੋ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=May 2015 |title=Kamal Bawa and Ajay Sood elected FRS - Gonit Sora |url=http://gonitsora.com/kamal-bawa-and-ajay-sood-elected-frs/ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2016 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਟ੍ਰੌਪੀਕਲ ਬੋਟਨੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਜੋਸ ਕਵਾਟਰੇਕਾਸਸ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ATREE2016">{{Cite web |title=Shoots and Leaves - Accolades |url=https://www.atree.org/newsletters/shoots_leaves/june_2016/shoots_leaves_june_2016_2.html |access-date=23 April 2020 |website=ATREE |publisher=ATREE Trust}}</ref> == ਕਿਤਾਬਾਂ == * ''ਹਿਮਾਲਿਆ:ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਾੜ'' == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}}{{FRS 2015}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] fs2rla9n3meo58kss7mkpow37aobc05 0 192975 848237 783672 2026-09-29T03:56:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848237 wikitext text/x-wiki '''''ਓ ਕਧਾਲ ਕਨਮਾਨੀ''''' ਇੱਕ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਐਲਬਮ ਹੈ, ਜੋ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ [[ਮਨੀਰਤਨਮ|ਮਣੀ ਰਤਨਮ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੀ 2015 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਐਲਬਮ ਵਿੱਚ ਨੌ ਟਰੈਕ ਹਨ-ਹਰੇਕ ਮੂਲ ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਐਲਬਮਾਂ ਦੇ ਡਬ ਕੀਤੇ ਤੇਲਗੂ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਰੈਕ "ਮੌਲਾ ਵਾ ਸਲਿਮ" ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਆਮ ਹੈ। ਮੂਲ ਸੰਸਕਰਣ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੀਤ [[ਵੈਰਾਮੁਤੋ|ਵੈਰਾਮੁਥੂ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਤੇਲਗੂ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਬੋਲ ਸਿਰੀਵੇਨੇਲਾ ਸੀਤਾਰਾਮਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ।ਇਸ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਇਸ ਦੇ ਹਿੱਦੀ ਰੀਮੇਕ 'ਓਕੇ ਜਾਨੂ' ਵਿੱਚ ਹਨ ਜੋ ਕਿ [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ|ਗੁਲਜ਼ਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ ਇਹ ਗੀਤ ਸਮਕਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ-ਕਰਨਾਟਕੀ ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ]] ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹਨ। ਮੂਲ ਸੰਗੀਤ ਕੁਤੁਬ-ਏ-ਕ੍ਰਿਪਾ ਨੇ ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ [[ਤਿਆਗਰਾਜ]] ਅਤੇ ਅੰਨਾਮਾਚਾਰੀਆ ਦੀਆਂ ਕਰਨਾਟਕੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਐਲਬਮ ਦਾ "ਮੈਂਟਲ ਮਨਧਿਲ" ਦਾ ਪੁਰਸ਼ ਸੰਸਕਰਣ(ਪਰੁਸ਼ ਦੀ ਆਵਾਜ਼) ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੰਗਲ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਐਲਬਮ ਸੋਨੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=O Kadhal Kanmani audio release on April 4 |url=http://www.sify.com/movies/o-kadhal-kanmani-audio-release-on-april-4-news-tamil-pebrsofbbbfie.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402053728/http://www.sify.com/movies/o-kadhal-kanmani-audio-release-on-april-4-news-tamil-pebrsofbbbfie.html |archive-date=2 April 2015 |access-date=1 April 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਐਲਬਮ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਆਲੋਚਕ ਤੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ, ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਐਲਬਮ ਨੂੰ ਐਪਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੁਆਰਾ 2015 ਵਿੱਚ "ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਤਮਿਲ ਐਲਬਮ" ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2015-12-14 |title=Apple Music's 'Best of 2015' list includes Dilwale and O Kadhal Kanmani |url=http://tech.firstpost.com/news-analysis/apple-musics-best-of-2015-list-includes-dilwale-and-o-kadhal-kanmani-291130.html |access-date=2015-12-28 |website=Tech2 |publisher=[[Firstpost]] |language=en-US |archive-date=2016-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115172053/http://tech.firstpost.com/news-analysis/apple-musics-best-of-2015-list-includes-dilwale-and-o-kadhal-kanmani-291130.html |url-status=dead }}</ref> == ਵਿਕਾਸ == ਇਹ ਪਿਆਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ। ਮਨੀ ਰਤਨਮ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾ (1992 ਫਿਲਮ) ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਵਚਨਬੱਧ ਹਾਂ...ਓਕੇ ਕੰਨਮਨੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੀ ਐਲਬਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗੀਤ ਹਨ। ਏ. R. ਰਹਿਮਾਨ, ਰੋਜ਼ਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਣੀ ਰਤਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਫਿਲਮ ਓ ਕਢਲ ਕੰਮਨੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ [[ਵੈਰਾਮੁਤੋ|ਵੈਰਾਮੁਥੂ]] ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨਗੇ।<ref>{{Cite web |date=13 October 2014 |title=Mani Ratnam is calling the shots!! |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-14/mani-ratnam-is-calling-the-shots-for-dulquer-and-nithya-menen.html# |website=Behindwoods.com}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸਿਰੀਵੇਨੇਲਾ ਸੀਤਾਰਾਮਾਸਤਰੀ ਨੂੰ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਸੰਸਕਰਣ ਲਈ ਬੋਲ ਲਿਖਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=24 February 2015 |title=Seetharamasastry to write lyrics for Mani Ratnam's film |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/music/Seetharamasastry-to-write-lyrics-for-Mani-Ratnams-film/articleshow/46357808.cms |access-date=24 February 2015 |website=The Times of India}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਏ. ਆਰ. ਅਮੀਨ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਲਈ ਇੱਕ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰੇਗਾ।<ref>{{Cite web |title=Rahman's son likely to sing in Mani Ratnam's next |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Telugu/Movies/News/Rahmans-son-likely-to-sing-in-Mani-Ratnams-next/articleshow/43615720.cms |access-date=8 February 2015 |website=The Times of India}}</ref> ਮਣੀ ਰਤਨਮ ਰਹਿਮਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਸਮਕਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਧੁਨਿਕ ਵੀ ਸੀ।<ref name=":12" /> ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਇਨਪੁਟ ਲਏ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":12" /> ਦ ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ|ਹਿੰਦੂ]]'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਗੀਤਕਾਰ ਵੈਰਾਮੁਥੂ ਨੇ ਕੁਝ ਟਰੈਕ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ।<ref name=":1">{{Cite web |last=Ramanujam |first=Srinivasa |date=16 March 2015 |title=I fear the use-and-throw culture will seep into romance |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/vairamuthu-on-the-changing-shades-of-love/article6999568.ece |access-date=16 March 2015 |website=The Hindu}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਟਰੈਕ ਨੂੰ "ਪਾਰਾਂਤੁ ਸੇਲਾ ਵਾ" ਐਂਥਮਿਕ ਅਤੇ ਟਰੈਕ ਨੂੱ "ਨਾਨੇ ਵਰੁਗਿਰੇਨ" ਨੂੰ ਜਵਾਨ ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/vairamuthu-on-the-changing-shades-of-love/article6999568.ece|title=I fear the use-and-throw culture will seep into romance|last=Ramanujam|first=Srinivasa|date=16 March 2015|work=The Hindu|access-date=2015-04-05|language=en|issn=0971-751X}}</ref> ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਿਲਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ "ਜਵਾਨ" ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਟਰੈਕਾਂ ਨੂੰ 'ਸਾਹਸੀ' ਦੱਸਿਆ। <ref name="youtube">{{Cite web |title=A.R.Rahman on OK Kanmani |url=https://www.youtube.com/watch?v=lmDPlNxpTl4 |website=[[YouTube]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 April 2015 |title=Rahman Rocks Music Charts with 'OK Kanmani' |url=http://www.thequint.com/2015/apr/09/rahman-rocks-music-charts-with-ok-kanmani |access-date=2015-04-15}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ [[ਲੀਲਾ ਸੈਮਸਨ]] ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਨਾਟਕੀ ਗਾਇਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚੋਂ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।<ref name=":12">{{Cite web |title=Mani Ratnam's 'O Kadhal Kanmani' out on Friday |url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/south-india/mani-ratnam-s-o-kadhal-kanmani-out-on-friday-1.1492175 |access-date=2015-04-16 |website=gulfnews.com}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸਕੋਰ ਲਈ ਅਤਿਰਿਕਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੁਤੁਬ-ਏ-ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤ ਸੰਸਥਾ ਕੇ. ਐਮ. ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=A review of O Kadhal Kanmani (2015) |url=http://letterboxd.com/reviewpuram/film/o-kadhal-kanmani/ |access-date=2015-08-31 |website=letterboxd.com |archive-date=2016-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107070100/http://letterboxd.com/reviewpuram/film/o-kadhal-kanmani/ |url-status=dead }}</ref> ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ [[ਤਿਆਗਰਾਜ]] ਅਤੇ ਅੰਨਾਮਾਚਾਰੀਆ ਦੀਆਂ ਕਰਨਾਟਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਗਾਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/a-lightweight-but-enjoyable-romance/article7113868.ece|title=O Kadhal Kanmani: A lightweight but enjoyable romance|date=2015-04-17|work=The Hindu|access-date=2015-08-31|language=en|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20160730060035/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/a-lightweight-but-enjoyable-romance/article7113868.ece|archive-date=2016-07-30|url-status=dead}}</ref> ਡੈੱਕਨ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮਣੀ ਰਤਨਮ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ, ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਗੀਤ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਫਿਲਮਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Sunder |first=Gautam |date=2016-05-12 |title=A R Rahman unplugged: Clean lyrics please |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/music/120516/a-r-rahman-unplugged-clean-lyrics-please.html |access-date=2016-05-12 |website=Deccan Chronicle}}</ref> == ਰਚਨਾ == ਫਿਲਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ "ਮੈਂਟਲ ਮਨਧਿਲ" ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ "ਹਲਕਾ-ਫੁਲਕਾ" ਗੀਤ ਕਿਹਾ।<ref name="youtube"/> ਤੁਰੰਤ ਫਿਲਮਾਂਕਣ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਵੈਰਾਮੁਥੂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦੌਰਾਨ ਮਨੀ ਰਤਨਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਟਰੈਕ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/if-you-want-to-do-something-do-it-now/article7041412.ece|title=If you want to do something, do it now|date=2015-03-28|work=The Hindu|access-date=2015-08-31|language=en|issn=0971-751X}}</ref> ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਂਟਲ ਮਨਧਿਲ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਅਤੇ ਮਨੀ ਰਤਨਮ ਦੋਵੇਂ ਗੀਤ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਕਾਢ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਮਿੰਗ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ-ਰਹਿਮਾਨ 'ਮਨ ਮਨ... ਮਨਧਿਲ...' ਨਾਲ ਤੁਕਬੰਦੀ ਕਰਨ ਲਈ 'ਲਾਕਾ ਲਾਕਾ' ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਮਨੀ ਰਤਨਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 'ਮਾਨਸਿਕ' ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ' ਮਨਧਿਲ 'ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੱਕ ਸ਼ਬਦ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/No-one-can-be-the-next-anybody-AR-Rahman/articleshow/46805432.cms|title=No one can be the next anybody: AR Rahman - The Times of India|last=Ravi|first=Nandita|work=The Times of India|access-date=2015-04-05|location=Chennai}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਤਮਿਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।<ref name="youtube" /> ਇਹ ਗੀਤ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=17 March 2015 |title=Watch: Maestro A R Rahman at his best in Mani Ratnam's 'O Kadhal Kanmani's 'Mental Manadhil' |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/watch-a-r-rahman-at-his-best-in-mani-ratnams-o-kadhal-kanmanis-mental-manadhil/ |access-date=2015-04-15}}</ref> ਇਸ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸਟੈਕਾਟੋ ਸੰਗੀਤਕ ਉਚਾਰਨ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/o-kadhal-kanmani-something-old-something-new/article7073756.ece|title=Something old, something new|last=Rangan|first=Baradwaj|date=6 April 2015|work=The Hindu|access-date=2015-04-06|language=en|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830203653/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/o-kadhal-kanmani-something-old-something-new/article7073756.ece|archive-date=2020-08-30|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ "ਮਲਾਰਗਲ ਕੈਟੇਨ" ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਬੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="youtube" /> ਇਹ ਇੱਕ ਕਰਨਾਟਕੀ [[ਕੀਰਤਨ|ਕੀਰਥਨਾਈ]] ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਨਪੁਰਾ [[ਕੰਜੀਰਾ|ਕਾਂਜੀਰਾ]] ਅਤੇ ਬੰਸਰੀ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":1"/><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/vairamuthu-on-the-changing-shades-of-love/article6999568.ece|title=I fear the use-and-throw culture will seep into romance|date=2015-03-16|work=The Hindu|access-date=2015-08-31|language=en|issn=0971-751X}}</ref><ref name=":2" /> ਇਹ ਗੀਤ ਰਾਗ [[ਬਿਹਾਗ]] ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।<ref name=":3">{{Cite web |date=5 April 2015 |title=O Kadhal Kanmani – Music Review (Tamil Movie Soundtrack) |url=http://www.musicaloud.com/2015/04/03/o-kadhal-kanmani-music-review-tamil-movie-soundtrack/ |access-date=5 April 2015 |publisher=MusicAloud}}</ref> "ਨਾਨੇ ਵਰੁਗਿਰੇਨ" ਗੀਤ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕਈ ਵਾਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ-ਆਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੰਨੀ ਬੈਂਡਵਿਡਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ-ਸਾਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।" ਵੈਰਾਮੁਥੂ ਨੇ ਟਰੈਕ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਾ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਬਹੁਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸ਼ਬਦ" ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/i-live-in-the-now/article7040418.ece|title=I made a mistake by doing too many films last year|last=Ramanujam|first=Srinivasa|date=27 March 2015|work=The Hindu|access-date=2015-04-05|language=en|issn=0971-751X}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਰਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ।<ref name="devlp1">{{Cite web |last=Ramanujam |first=Srinivasa |date=27 March 2015 |title=I live in the now |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/i-live-in-the-now/article7040418.ece |access-date=27 March 2015 |website=[[The Hindu]] |place=Chennai}}</ref> ਇਹ ਗੀਤ ਰਾਗ [[ਦਰਬਾਰੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ]] ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।<ref name=":3" /> ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਗਾਣੇ ਦੀ ਧੁਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੈ।<ref name=":4">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/article7066324.ece|title=Oh Kadhal Kanmani: Classical yet cool|last=Ramanujam|first=Srinivasa|date=4 April 2015|work=The Hindu|access-date=2015-04-05|language=en|issn=0971-751X}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਹ ਗੀਤ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਝਲਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=OK Kanmani Music Review: AR Rahman creates magic yet again with soulful Naane Varugiraen |url=http://www.india.com/stream/ok-kanmani-music-review-ar-rahman-creates-magic-yet-again-with-soulful-naane-varugiraen-340199/ |access-date=2015-04-15}}</ref> ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੀਤ "ਆਏ ਸਿਨਾਮਿਕਾ" ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਇੱਕ "ਨਰਮ ਗੀਤ" ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਤਨਮ "ਐਂਡਰੈਂਡਰਮ ਪੁੰਨਗਾਈ" (ਅਲਾਇਪਯੁਥੇਈ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਇੰਡੀਪੌਪ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ) ਦੀ ਤਰਜ਼ ਉੱਤੇ ਵਧੇਰੇ ਊਰਜਾਵਾਨ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਵੈਰਾਮੁਥੂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ, ਮਨੀ ਰਤਨਮ ਅਤੇ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਵੈ-ਸਿਰਜੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆਃ "ਸਿਨਾਮਿਕਾ" ਅਤੇ "ਅਨਾਧਿਕਾ"।<ref name="youtube"/> ਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਲਗਭਗ ਇਤਫਾਕਨ ਸਨ-ਸ਼ਬਦ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਹਨ। ਟਰੈਕ ਵਿੱਚ, ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਮਿੰਟ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ-'ਨੀ' 'ਐਨਾਈ' 'ਨੀਂਗਥੇ' ਦੇ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name=":2"/> ਟਰੈਕ ਵਿੱਚ ਗਿਟਾਰ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਧੇਰੇ ਹਨ। "ਕਾਰਾ ਅਟੱਕਰਾ", ਜੋ ਕਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਬਾਰੇ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੈਰ ਰਵਾਇਤੀ ਰਚਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੂਲ ਟਰੈਕ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 15 ਮਿੰਟ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 6 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="youtube" /> ਗਾਇਕਾ [[ਦਰਸ਼ਨਾ ਕੇ.ਟੀ.|ਦਰਸ਼ਨਾ]] ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੀਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਸਨ।<ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/a-trip-to-remember/article7092658.ece|title=A trip to remember|last=Srinivasan|first=Sudhir|date=11 April 2015|work=The Hindu|access-date=2015-04-14|language=en|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125183528/https://www.thehindu.com/features/cinema/a-trip-to-remember/article7092658.ece|archive-date=2021-01-25|url-status=dead}}</ref> ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਟ੍ਰੇਲਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref name=":0" /> ਉਸ ਨੇ ਵੀਹ ਮਿੰਟ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ। ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਰੈਪ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਲਈ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਰੀਅਨ ਦਿਨੇਸ਼ ਕਨਗਰਤਨਮ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।<ref name=":0" /> "ਪਾਰਾਂਧੂ ਸੇਲੂ ਵਾ" ਨੂੰ ਆਈਪੈਡ ਐਪ "ਲੂਪੀ" ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਲੂਪਸ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਤਨਮ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਆਰਕੇਸਟ੍ਰਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਵੇ।<ref name="youtube" /> ਇਹ ਇੱਕ ਹੌਲੀ, ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਟਰੈਕ ਹੈ।<ref name=":4"/> ਜਦੋਂ ਗੀਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਕੰਸ਼ "ਨਾਨਇੰਧੂ ਕੋਲਾਵਾ" ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਵਾਇਲਿਨ ਅਧਾਰਤ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਟਰੈਕ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸੱਠ ਅਜੀਬ ਗੈਰ-ਦੁਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ।<ref name=":4" /> ਰਹਿਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੀ ਫਿਲਮ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਤੇਰਾ ਉਲਾ "ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗਾਇਕਾ ਦਰਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸਨ।<ref name=":0" /> ਰਹਿਮਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ 'ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਗਾਏ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਤੈਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ'।<ref name=":0" /> ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਟਰੈਕ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":4" /> ਟਰੈਕ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤਿੰਨਾਂ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੈ। ਇਹ ਗੀਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਟੋ-ਟਿਊਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈਃ <ref name=":4" /> == ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਵਾਗਤ == ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਾਮਾਨੁਜਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਿ ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ|ਹਿੰਦੂ]]'' ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਐਲਬਮ ਨੂੰ "ਕਲਾਸੀਕਲ ਪਰ ਕੂਲ" ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਐਲਬਮ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਮਨੀ Ratnam-ਏ.ਆਰ.ਰਹਮਾਨ -ਵੈਰਮੁਥੁ ਸੰਯੋਜਨ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਸੰਗੀਤਕ ਭੰਡਾਰ ਜੋ ਕਿ ''ਓਹ ਕਦਲ ਕਨਮਾਨੀ'' ਹੈ, ਸੁਣਨ'ਚ ਬਹੁਤ ਵਧਿਆ ਹੈ!" ''[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਲਈ ਨਿਵੇਦਿਤਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ, "ਕਿਵੇਂ ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਮਣੀ ਰਤਨਮ ਜਾਦੂਈ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ", ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਲੋਚਕ ਹਰੀਚਰਣ ਪੁਦੀਪੇਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਸੰਗੀਤ, ਕਹਿਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ, ਰੂਹ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਇਕੱਲੇ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਹ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚੋਂ ਇੰਨਾ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਬਿਹਾਈਂਡਵੁੱਡਜ਼ ਨੇ ਐਲਬਮਾਂ ਨੂੰ "ਕਲਾਸਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ" ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਐਲਬਾਮ ਨੂੰ 5 ਵਿੱਚੋਂ 3.75 ਸਟਾਰ ਦਿੱਤੇ।<ref name=":4"/><ref>{{Cite web |title=OK Kanmani audio: How AR Rahman, Mani Ratnam make magical music |url=http://www.hindustantimes.com/regional/ok-kanmani-audio-this-is-how-ar-rahman-mani-ratnam-make-magical-music/article1-1333850.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405085203/http://www.hindustantimes.com/regional/ok-kanmani-audio-this-is-how-ar-rahman-mani-ratnam-make-magical-music/article1-1333850.aspx |archive-date=5 April 2015 |access-date=2015-04-05 |website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |title=O Kadhal Kanmani review: Mani Ratman's back with vintage romance |url=http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/o-kadhal-kanmani-review-a-refreshing-take-on-romance-and-relationship/article1-1338585.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419093537/http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/o-kadhal-kanmani-review-a-refreshing-take-on-romance-and-relationship/article1-1338585.aspx |archive-date=19 April 2015 |access-date=2015-08-31 |website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |title=O Kadhal Kanmani (aka) OK Kanmani songs review |url=http://behindwoods.com/tamil-movies/o-kadhal-kanmani/o-kadhal-kanmani-songs-review.html |access-date=2015-04-05 |website=behindwoods.com}}</ref> ਦ ''ਨਿਊ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'' ਲਈ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਪਿਨ ਨਾਇਰ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ, "ਮਣੀ ਰਤਨਮ ਅਜੇ ਵੀ ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੋਜਸ਼ੀਲ ਸਰਬੋਤਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ! ਇੱਥੇ ਖੋਜਕਾਰੀ ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਇਹ ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਰਹੇਗੀ।" ਉਸਨੇ 10 ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਐਲਬਮ ਨੂੰ 9 ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":3"/> ''ਇੰਡੋ-ਏਸ਼ੀਅਨ ਨਿਊਜ਼ ਸਰਵਿਸ'' ਨੇ "ਨਾਨੇ ਵਰੁਗੀਰੇਨ" ਗੀਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ "ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਗੀਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਹਿਮਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸ਼ੁੱਧ ਛੋਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ" ਅਤੇ ਰਹਿਮਾਨ ਉਸ ਗੀਤ ਨਾਲ "ਜਾਦੂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ", ਇਸ ਨੂੰ "ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ"ਪਾਰਾਂਧੁ ਸੇਲਾ ਵਾ "ਅਤੇ" ਆਏ ਸਿਨਾਮਿਕਾ "ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਨੇੜੇਓਂ ਫਾਲੋ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Iyer |first=Krishna |date=5 April 2015 |title=OK Kanmani Music Review: AR Rahman creates magic yet again with soulful Naane Varugiraen |url=http://www.india.com/stream/ok-kanmani-music-review-ar-rahman-creates-magic-yet-again-with-soulful-naane-varugiraen-340199/ |access-date=5 April 2015 |website=India.com |publisher=IANS}}</ref> ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਲਾਈਫ ਦੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕਡ਼ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਕੰਮ ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite web |date=17 April 2015 |title=O Kadhal Kanmani movie review: Mani Ratnam's magic makes Dulquer Salmaan and Nithya Menon's modern day love story memorable! |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/o-kadhal-kanmani-movie-review-mani-ratnams-magic-makes-dulquer-salmaan-and-nithya-menons-modern-day-love-story-memorable/ |access-date=2015-08-31 |publisher=Bollywood Life}}</ref> ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]]'' ਲਈ ਐਮ. ਸੁਗੰਤ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਹਿੱਪ ਗੀਤ ਅਤੇ ਬੈਕਗਰਾਊਂਡ ਸਕੋਰ, ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧਡ਼ਕਦੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ". ਆਲੋਚਕ ਐਸ. ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਰੈਡਿਫ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨੋਟ ਕੀਤਾ, "ਏ ਆਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਬਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/O-Kadhal-Kanmani/movie-review/46961915.cms|title=O Kadhal Kanmani Movie Review, Trailer, & Show timings at Times of India|work=The Times of India|access-date=2015-08-31}}</ref><ref>{{Cite web |title=Review: O Kadhal Kanmani is a celebration of love |url=http://www.rediff.com/movies/report/review-o-kadhal-kanmani-is-a-celebration-of-love-south/20150417.htm |access-date=2015-08-31}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਏ. ਆਰ. ਆਰ. ਦੇ ਗੀਤ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਾਰਟਬਸਟਰ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ।" ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਮੁਰਲੀਧਰਨ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਟਰੈਕਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਏ. ਆਰ ਰਹਿਮਾਨ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਲਈ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਨ। ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਤੱਕ, ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਨੰਬਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱ. ਿਆ ਹੈ ਜੋ ਓਕੇਕੇ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਰੋਮਾਂਸ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸੰਪੂਰਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।" ਗਲਫ ਨਿਊਜ਼ ਲਈ ਲਿਖਣ ਲਈ, ਆਲੋਚਕ ਮੈਥਲੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਨੇ ਗੀਤ "ਪਰੰਧੂ ਸੇਲਾ ਵਾ" ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ-ਇਸ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਲੂਪੀ ਐਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=17 April 2015 |title=Movie review 'O Kadhal Kanmani': Mani Ratnam is back with a bang |url=https://www.deccanchronicle.com/150417/entertainment-kollywood/article/movie-review-o-kadhal-kanmani-mani-ratnam-back-bang |access-date=2015-08-31}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mani Ratnam's O Kaadhal Kanmani opens to positive reviews : Regional cinema, News - India Today |url=http://indiatoday.intoday.in/story/mani-ratnam-o-kaadhal-kanmani-opens-to-positive-reviews/1/430764.html |access-date=2015-08-31 |website=indiatoday.intoday.in}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਜਾਦੂਈ ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite web |title=Review: 'O Kadhal Kanmani' |url=http://gulfnews.com/leisure/movies/reviews/review-o-kadhal-kanmani-1.1494591 |access-date=2015-08-31 |website=gulfnews.com}}</ref> ਬੰਗਲੌਰ ਮਿਰਰ ਦੇ ਆਰ. ਐਸ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਪਿਛੋਕਡ਼ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ।<ref>{{Cite web |title=Movie Review: Oh Kadhal Kanmani - Bangalore Mirror |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/reviews/Movie-Review-Oh-Kadhal-Kanmani/articleshow/46961621.cms |access-date=2015-08-31}}</ref> ਵਨਇੰਡੀਆ ਤਮਿਲ ਦੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਾਉਂਡਟਰੈਕ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਐਲਬਮ ਨੂੰ 5 ਵਿੱਚੋਂ 3.5 ਸਟਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਫੀ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਓਕੇ ਕੰਨਮਣੀ ਇੱਕ ਐਲਬਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਟਰੈਕ ਹਨ ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮਣੀ ਰਤਨਮ ਲਈ ਰੂਟਸ ਰੋਮਾਂਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਏਆਰਆਰ ਨੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਟਰੈਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਇੱਕ ਅੱਧਾ ਧਮਾਕੇਦਾਰ ਏ.ਆਰ.ਆਰ ਵੀ ਮੀਲ ਅੱਗੇ ਹੈ ਬਾਕੀ ਦੇ।"[2] ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿਫੀ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਏ ਆਰ ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਮਨਮੋਹਕ ਸੰਗੀਤ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉੱਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਡੀਐਨਏ ਇੰਡੀਆ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੋੜੀ ਰਹਿਮਾਨ-ਰਤਨਮ...ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਸ ਜਾਦੂਈ ਨੰਬਰ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ।"[4] ਬਰਦਵਾਜ ਰੰਗਨ ਨੇ ਰਾਏ ਦਿੱਤੀ, "ਅੱਛਾ-ਇਸ਼। ਇਹ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੁਣੇ ਓ ਕਧਾਲ ਕੰਨਮਨੀ ਲਈ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲਿੰਗਾ ਅਤੇ ਕੋਚਦਾਈਯਾਨ ਦੇ ਸਾਉਂਡਟਰੈਕ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ ਮੇਰੇ ਹਰ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਐਲਬਮ ਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। == ਟਰੈਕ ਸੂਚੀ == === ਤੇਲਗੂ === * ਨਿਰਮਾਤਾਃ ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ * ਮਾਸਟਰਃ ਆਰ. ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ * ਆਈਟਿunesਨ ਲਈ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾਃ ਐਸ. ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ * ਵੋਕਲ ਸੁਪਰਵਿਜ਼ਨਃ ਡਾ. ਨਾਰਾਇਣ, [[ਸ਼ਿਰਾਜ਼ ਉੱਪਲ]] * ਚੇਨਈ ਸਟਰਿੰਗਜ਼ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਅਤੇ ਦ ਸਨਸ਼ਾਈਨ ਆਰਕੈਸਟਰਾਃ ਵੀ. ਜੇ. ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਮੂਰਤੀ (ਏ. ਐੱਮ. ਸਟੂਡੀਓਜ਼, ਚੇਨਈ) {{Small|(AM Studios, Chennai)}} * ਇੰਜੀਨੀਅਰਃ <div class="plainlist"> * ਸੁਰੇਸ਼ ਪਰਮਲ, ਵਿਨੈ ਸ਼੍ਰੀਧਰ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਧੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼, ਟੀ. ਆਰ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੇਤਨ, ਜੈਰੀ ਵਿਨਸੈਂਟ, ਹੈਂਟਰੀ ਕੁਰੂਵਿਲਾ, ਵਿਨੈ ਐਸ. ਹਰੀਹਰਨ (ਪੰਚਥਨ ਰਿਕਾਰਡ ਇਨ, ਚੇਨਈ) <span style="font-size:85%;"> (ਪੰਚਾਥਨ ਰਿਕਾਰਡ ਇਨ, ਚੇਨਈ) </span> * ਐੱਸ. ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ, ਪ੍ਰਦੀਪ, ਕੰਨਨ ਗਣਪਤ, ਕਾਰਤਿਕ ਸੇਕਰਨ, ਅਨੰਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ <span style="font-size:85%;"> (ਏ. ਐੱਮ. ਸਟੂਡੀਓਜ਼, ਚੇਨਈ) </span> </div> * ਮਿਕਸਿੰਗਃ ਪੀ. ਏ. ਦੀਪਕ, ਟੀ. ਆਰ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੇਤਨ * ਵਧੀਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗਃ ਟੀ. ਆਰ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੇਤਨ, ਈਸ਼ਾਨ ਛਾਬਡ਼ਾ, ਜੈਰੀ ਵਿਨਸੈਂਟ * ਸੰਗੀਤ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰਃ ਨੋਏਲ ਜੇਮਜ਼, ਵਿਜੈ ਅਈਅਰ * ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਫਿਕਸਰਃ ਆਰ. ਸਾਮੀਦੁਰਾਈ === ਅਸਲੀ ਸਕੋਰ === ==== ਕਰਮਚਾਰੀ ==== * ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਆਵਾਜ਼ਃ ਡਾ. ਸ਼ਰੁਤੀ ਜੌਹਰੀ, ਮਧੂਮਿਤਾ ਰਵੀਕੁਮਾਰ, ਨਕੁਲ ਅਭਿਆਨਕਰ * ਕਰਨਾਟਕ ਵੋਕਲਃ [[ਅਨੁਰਾਧਾ ਸ੍ਰੀਰਾਮ|ਅਨੁਰਾਧਾ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ]], ਬੰਬੇ ਸਿਸਟਰਜ਼ਬੰਬੇ ਭੈਣਾਂ * ਵਧੀਕ ਆਵਾਜ਼ਃ [[ਸ਼ਾਸ਼ਾ ਤਿਰੂਪਤੀ]], ਅਰਪਿਤਾ ਗਾਂਧੀ, ਮਾਲਵਿਕਾ * ਤਬਲਾਃ ਰਾਜੇਸ਼ ਧਾਵਲੇ * ਬੰਸਰੀਃ ਕਮਲਾਕਰ * ਤਨਪੁਰਾ-ਮਧੂਮਿਤਾ ਰਵੀਕੁਮਾਰ * ਬੈਂਡਃ ਨਵਾਂ ਗੁਲਾਬ ਪੰਜਾਬ ਬੈਂਡ * ਚੇਨਈ ਸਟਰਿੰਗਜ਼ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਵੀ. ਜੇ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਕਰਣ (ਪੰਚਾਥਨ ਰਿਕਾਰਡ ਇਨ, ਚੇਨਈ) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ==== ਉਤਪਾਦਨ ==== * ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾਃ ਕੁਤੁਬ-ਏ-ਕ੍ਰਿਪਾ * ਪਿਛੋਕਡ਼ ਸਕੋਰ ਪ੍ਰੀ-ਮਿਕਸਿੰਗਃ ਹੈਂਟ੍ਰੀ ਕੁਰੂਵਿਲਾ (ਕੁਤੁਬ-ਏ-ਕ੍ਰਿਪਾ ਵਿਖੇ) * ਸੰਗੀਤ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਧੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਨੇਜਰਃ ਸੁਰੇਸ਼ ਪਰਮਾਲ == ਹਵਾਲੇ == 3p0soisc0alq7isnnyeapwdce5d6qyu 0 193150 848136 783614 2026-09-28T19:50:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848136 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਲਾਰਮੇਲ ਵੱਲੀ | image = | alt = | caption = | other_names = | birth_date = {{birth date and age|1956|09|14|df=yes}} | birth_place = [[ਚੇਨਈ]], [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = | death_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ, ਕਾਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ | known_for = | spouse = ਭਾਸਕਰ ਘੋਸ | awards = {{Unbulleted list|[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ]]|[[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]]}} | website = {{url|http://www.alarmelvalli.org/}} }} '''ਅਲਾਰਮੇਲ ਵੱਲੀ''' (ਜਨਮ 14 ਸਤੰਬਰ 1956) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ|ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ]] ਅਤੇ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]]-ਪੰਡਾਨਾਲੂਰ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=7 January 2009 |title=Sparkling show of style: There was never a dull moment in Alarmel Valli's performance. |url=http://www.hindu.com/ms/2009/01/07/stories/2009010750040300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604113030/http://www.hindu.com/ms/2009/01/07/stories/2009010750040300.htm |archive-date=4 June 2011 |website=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 January 2010 |title=The best of music and dance |url=http://www.expressbuzz.com/edition/story.aspx?Title=The+best+of+music+and+dance&artid=5zAjSCeiICE=&SectionID=lMx/b5mt1kU=&MainSectionID=lMx/b5mt1kU=&SEO=&SectionName=tm2kh5uDhixGlQvAG42A/07OVZOOEmts |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120518002640/http://www.expressbuzz.com/edition/story.aspx?Title=The+best+of+music+and+dance&artid=5zAjSCeiICE=&SectionID=lMx/b5mt1kU=&MainSectionID=lMx/b5mt1kU=&SEO=&SectionName=tm2kh5uDhixGlQvAG42A/07OVZOOEmts |archive-date=18 May 2012 |publisher=Express Buzz}}</ref> ਉਸ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਦੀਪਸਿਖਾ ਡਾਂਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2 October 2008 |title=Transcending barriers: Alarmel Valli on the language of dance |url=http://www.indianexpress.com/news/transcending-barriers-alarmel-valli-on-the-language-of-dance/368596/0 |website=[[Indian Express]]}}</ref> ਸਾਲ 1991 ਵਿੱਚ, ਅਲਾਰਮੇਲ ਵੱਲੀ [[ਵੈਜੰਤੀਮਾਲਾ|ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਡਾਂਸਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ 2001 ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2004 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚੋਂ ਫਰਾਂਸ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾ ਅਤੇ ਪੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ੈਵਲੀਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=SNA: Awardeeslist:: |url=http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120217185616/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |archive-date=17 February 2012 |access-date=4 December 2011}}</ref><ref>{{Cite web |title=Padma Bhushan Awardees |url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090605073347/http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php |archive-date=5 June 2009 |access-date=28 June 2009 |publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਉਸ ਨੇ 9 1⁄2 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਟੇਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਟਯ ਕਲਾ ਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਕਾਰੀ [[ਸਾਰਾ ਬਰਨਹਾਰਟ|ਸਾਰਾਹ ਬਰਨਹਾਰਟ]] ਥੀਏਟਰ ਡੀ ਲਾ ਵਿਲੇ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/article21978.ece|title=Art is where the heart is ...|date=18 September 2009|work=[[The Hindu]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/article75804.ece|title=Natural and poetic|date=6 January 2010|work=[[The Hindu]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/06/23/arts/review-dance-indian-view-of-humanity-and-divinity.html?pagewanted=1|title=Review/Dance; Indian View of Humanity And Divinity|last=Jack Anderson|date=23 June 1991|work=[[The New York Times]]|author-link=Jack Anderson (dance critic)}}</ref><ref name="Marsh">{{Cite web |last=Steve |first=Marsh |date=March 15, 2022 |title=Mpls/St. Paul Magazine: "What Ragamala Dance Company's New Show Says About Life and Death" - Ranee Ramaswamy, along with her daughters, Aparna and Ashwini, are using Bharatanatyam, an ancient Hindu dance form, to help us understand modern life... and death. |url=https://www.ragamaladance.org/news-listing/mspmagazineramaswamy |access-date=July 30, 2022 |website=Mpls.St.Paul Magazine |publisher=MSP Communications |page=}}</ref> ਕਲਾਸੀਕਲ ਤਾਮਿਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ 2000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ [[ਸੰਗਮ ਸਾਹਿਤ|ਸੰਗਮ ਕਵਿਤਾ]] ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਨ੍ਰਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੰਡਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>[http://www.keralawomen.gov.in/mainarticle.php?id=120 Alarmel Valli Biography]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=June 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, keralawomen.gov.in; accessed 13 May 2017.</ref> ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਨੀਆਪੋਲਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗਮਾਲਾ ਡਾਂਸ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਰਾਣੀ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਅਪਰਨਾ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Steve |first=Marsh |date=March 15, 2022 |title=Mpls/St. Paul Magazine: "What Ragamala Dance Company's New Show Says About Life and Death" - Ranee Ramaswamy, along with her daughters, Aparna and Ashwini, are using Bharatanatyam, an ancient Hindu dance form, to help us understand modern life... and death. |url=https://www.ragamaladance.org/news-listing/mspmagazineramaswamy |access-date=July 30, 2022 |website=Mpls.St.Paul Magazine |publisher=MSP Communications |page=}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSteve2022">Steve, Marsh (15 March 2022). [https://www.ragamaladance.org/news-listing/mspmagazineramaswamy "Mpls/St. Paul Magazine: "What Ragamala Dance Company's New Show Says About Life and Death" - Ranee Ramaswamy, along with her daughters, Aparna and Ashwini, are using Bharatanatyam, an ancient Hindu dance form, to help us understand modern life... and death"]. ''Mpls.St.Paul Magazine''. MSP Communications<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">30 July</span> 2022</span>.</cite></ref> ਅਲਾਰਮੇਲ ਵਾਲੀ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ [[ਬੋਲਸ਼ੋਈ ਥੀਏਟਰ ਮਾਸਕੋ|ਬੋਲਸ਼ੋਈ ਥੀਏਟਰ]], ਵਿਏਨਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਦ ਮਿਊਨਿਖ ਓਪੇਰਾ ਫੈਸਟੀਵਲ. ਦ ਐਡਿਨਬਰਗ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਦ ਆਵਿਨਨ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਦ ਸਰਵਾਂਟੀਨੋ ਫੈਸਟੀਵਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਲਜ਼ਬਰਗ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਸੀ। == ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ == ਅਲਾਰਮੇਲ ਵੱਲੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਬੀਬੀਸੀ ਵਨ ਉੱਤੇ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਮਾਈਕਲ ਮੈਕਿੰਟਾਇਰ ਦੁਆਰਾ, ਓਮਨੀਬਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਅਲਾਰਮੇਲ ਵੱਲੀ ਨੂੰ ਮਰਹੂਮ ਜੀ ਅਰਵਿੰਦਨ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾ]] ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡਾਂਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਬੀਬੀਸੀ ਦੁਆਰਾ (ਦ ਸਪਿਰਿਟ ਆਫ਼ ਏਸ਼ੀਆ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ) ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀ, ਆਰਟੇ (ਫਰਾਂਸ) ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ 'ਪ੍ਰਵਾਹੀ' ਬਣਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਾਲੇਖ ਲਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਉੱਘੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਰੁਣ ਖੋਪਕਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਮਧੂ ਅੰਬਟ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੰਕਲਪ ਮੇਸ਼ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਅਲਾਰਮੇਲ ਵਾਲੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਲਸਿਆ ਕਾਵਿਆ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਕਲਾ/ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2 April 2012 |title=Moving Grace |url=http://archive.indianexpress.com/news/moving-grace/931263/ |access-date=30 July 2022 |website=[[Indian Express]]}}</ref><ref name="Sruti">{{Cite web |date=29 November 2012 |title=Lasya Kavya in Washington DC on US Election Eve! |url=http://srutimag.blogspot.com/2012/11/lasya-kavya-in-washington-dc-on-us.html |access-date=30 July 2022 |website=[[Sruti (magazine)|Sruti Magazine]]}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਅਲਾਰਮੇਲ ਵਾਲੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ (ਆਈਏਐੱਸ) ਅਧਿਕਾਰੀ ਭਾਸਕਰ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2005/09/10/stories/2005091000210400.htm|title=Hindi theatre is in a sad mess|date=2005-09-10|work=[[The Hindu]]|access-date=18 February 2012|archive-url=https://archive.today/20120907162436/http://www.hindu.com/mp/2005/09/10/stories/2005091000210400.htm|archive-date=7 September 2012}}</ref> == ਚੁਨਿੰਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 1979: ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ''ਕਲੈਮਮਾਨੀ'' ਦਾ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ * 1980: ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਵਿਕਾਸ, ਸੁਰ ਸਿੰਗਰ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ * 1985: ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਗਣ ਸਭਾ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਚੂਡਾਮਨੀ। * 1991: ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]]<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=21 July 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> * 1997: ਪੈਰਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਮੈਡਲ (ਮੈਡਲ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * [[Sangeet Natak Academy Award|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ]], ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 2001<ref>{{Cite web |title=SNA: Awardeeslist:: |url=http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120217185616/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |archive-date=17 February 2012 |access-date=4 December 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20120217185616/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm "SNA: Awardeeslist::"]. Archived from [http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm the original] on 17 February 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 December</span> 2011</span>.</cite></ref> * 2004-ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] * 2004: ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾ ਅਤੇ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ੈਵਲੀਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref>{{Cite web |date=9 January 2010 |title=The best of music and dance |url=http://www.expressbuzz.com/edition/story.aspx?Title=The+best+of+music+and+dance&artid=5zAjSCeiICE=&SectionID=lMx/b5mt1kU=&MainSectionID=lMx/b5mt1kU=&SEO=&SectionName=tm2kh5uDhixGlQvAG42A/07OVZOOEmts |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120518002640/http://www.expressbuzz.com/edition/story.aspx?Title=The+best+of+music+and+dance&artid=5zAjSCeiICE=&SectionID=lMx/b5mt1kU=&MainSectionID=lMx/b5mt1kU=&SEO=&SectionName=tm2kh5uDhixGlQvAG42A/07OVZOOEmts |archive-date=18 May 2012 |publisher=Express Buzz}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://archive.today/20120518002640/http://www.expressbuzz.com/edition/story.aspx?Title=The+best+of+music+and+dance&artid=5zAjSCeiICE=&SectionID=lMx/b5mt1kU=&MainSectionID=lMx/b5mt1kU=&SEO=&SectionName=tm2kh5uDhixGlQvAG42A/07OVZOOEmts "The best of music and dance"]. Express Buzz. 9 January 2010. Archived from [http://www.expressbuzz.com/edition/story.aspx?Title=The+best+of+music+and+dance&artid=5zAjSCeiICE=&SectionID=lMx/b5mt1kU=&MainSectionID=lMx/b5mt1kU=&SEO=&SectionName=tm2kh5uDhixGlQvAG42A/07OVZOOEmts the original] on 18 May 2012.</cite></ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2004/04/13/stories/2004041300200100.htm|title=Dancing takes me places|date=13 April 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=1 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100610060229/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2004/04/13/stories/2004041300200100.htm|archive-date=10 June 2010}}</ref> * 2012: ਬ੍ਰਹਮਾ ਗਣ ਸਭਾ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਨਾਟਯਾ ਪਦਮਾਮ * 2014: ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਨਾਟਯ ਉਤਸਵ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ * 2015: ਦ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਕੈਡਮੀ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਨਾਟਯ ਕਲਾ ਆਚਾਰੀਆ ਅਵਾਰਡ * 2018: ਕਾਰਤਿਕ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਪੇਰੋਲੀ ਅਵਾਰਡ == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.alarmelvalli.org/ ਅਲਾਰਮੇਲ ਵਾਲੀ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਡਾਂਸਰ]] qj1h7yx8knya2p68o7dkdn7jcpjuxvn 0 193238 848190 847867 2026-09-29T01:28:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848190 wikitext text/x-wiki  {{Infobox officeholder | name = Inderjit Singh | native_name = | image = | caption = | birth_name = Inderjit Singh Dhaliwal | birth_date = {{birth date and age|df=y|1960|6|6}} | birth_place = [[Punjab, India]] | nationality = Singaporean | party = [[People's Action Party]] | alma_mater = [[University of Strathclyde]] <br> [[Nanyang Technological University]] | profession = Engineer | website = }} '''ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ''' (ਜਨਮ 5 ਜੂਨ 1960) ਉਦਯੋਗਪਤੀ <ref>[http://www.asiaone.com/Business/SME%2BCentral/Talking%2Bpoint/Story/A1Story20091119-181040.html Singapore as a hub for entrepreneurs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101102161324/http://www.asiaone.com/Business/SME+Central/Talking+point/Story/A1Story20091119-181040.html |date=2010-11-02 }} {{Cite web |url=http://www.asiaone.com/Business/SME+Central/Talking+point/Story/A1Story20091119-181040.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=17 ਜਨਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101102161324/http://www.asiaone.com/Business/SME+Central/Talking+point/Story/A1Story20091119-181040.html |archive-date=2 ਨਵੰਬਰ 2010 |url-status=bot: unknown}} New Straits Times – 21 November 2009</ref> ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ 1996 ਤੋਂ 2015 ਤੱਕ 'ਐਂਗ ਮੋ ਕਿਓ ਜੀਆਰਸੀ' ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਾਬਕਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)]] ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ 10 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਆ ਗਏ ਸਨ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਕਾਕੀ ਬੁਕਿਟ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਡ੍ਰਿਕ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਟੇਮਾਸੇਕ ਜੂਨੀਅਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ [[ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ|ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ]] ਵਿੱਚ ਨਾਨਯਾਂਗ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (NTU) ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1985 ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਨੈਨਯਾਂਗ ਟੇਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੇ EEE ਕਲੱਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ NTU ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ। ਉਸਨੇ NTI ਅਲੂਮਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਸਟ੍ਰੈਥਕਲਾਈਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। 1991 ਵਿੱਚ [[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ|ਐਮਬੀਏ]] ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਐਮਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ <ref name=":0">{{Cite web |title=NTU EEE Alumni{{!}} Class of 1985 : Professor Inderjit Singh Dhaliwal |url=https://www.ntu.edu.sg/eee/alumni/eee-alumni-awards/professor-inderjit-singh-dhaliwal |access-date=2023-03-31 |website=School of Electrical and Electronic Engineering |language=en |archive-date=2023-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331051817/https://www.ntu.edu.sg/eee/alumni/eee-alumni-awards/professor-inderjit-singh-dhaliwal |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == === ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕੈਰੀਅਰ === ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਟੈਕਸਾਸ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1985 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1996 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਪੌੜੀ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ 13 ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ। ਟੈਕਸਾਸ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਉੱਦਮ|ਉਦਯੋਗਪਤੀ]] ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਸੈਂਟਰ (UTAC) ਇੱਕ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਫਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਿਸਦੀ ਕੀਮਤ 2001 ਵਿੱਚ US$2 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਉੱਦਮ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾਤਰ ਉਸਦੇ ਤਾਈਵਾਨੀ ਦੋਸਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ "ਇੱਛੁਕ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਮ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਰਮ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ"। ਉਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ US$138m ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ UTAC ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਰਮ ਨੂੰ 2004 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ === ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ === ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ 1984 ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਆਗੂ ਬਣ ਗਿਆ। <ref name=":1">{{Cite web |title=Inderjit Singh to step down as MP |url=https://www.todayonline.com/singapore/inderjit-singh-step-down-mp |access-date=2023-03-31 |website=TODAY |language=en}}</ref> ਉਹ 1997 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਐਂਗ ਮੋ ਕਿਓ ਜੀਆਰਸੀ ਵਿੱਚ ਕੇਬੂਨ ਬਾਰੂ ਵਾਰਡ ਲਈ ਸੰਸਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। <ref name=":2">{{Cite web |date=2015-07-25 |title=Inderjit Singh announces his retirement from politics |url=https://www.asiaone.com/singapore/inderjit-singh-announces-his-retirement-politics |access-date=2023-03-31 |website=AsiaOne |language=en}}</ref> ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਇੰਦਰਜੀਤ 2002 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ ਉਪ ਸਰਕਾਰੀ ਵ੍ਹਿਪ ਸੀ <ref name=":1"/> ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਸੀ। 2 ਜਨਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ 24 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ 2015 ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। <ref name=":2"/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|}}{{Navboxes|list={{12th Parliament of Singapore}} {{11th Parliament of Singapore}} {{10th Parliament of Singapore}}}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਗਾਪੁਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960]] feorf617gowzn1ah1jupai9vio77ph6 0 193358 848131 784159 2026-09-28T19:16:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848131 wikitext text/x-wiki   '''ਅਰਜੁਨ ਵਾਜਪਾਈ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਹੈ। ਅਰਜੁਨ ਵਾਜਪਾਈ ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ 8,000 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੇ ਚੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਬਣਿਆ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਅਰਜੁਨ ਵਾਜਪਾਈ [[ਨੋਇਡਾ]] ਤੋਂ ਕਰਨਲ ਸੰਜੀਵ ਵਾਜਪਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਆ ਵਾਜਪਾਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਅਰਜੁਨ ਵਾਜਪਾਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ, ਨੋਇਡਾ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਨਹਿਰੂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮਾਊਂਟੇਨੀਅਰਿੰਗ, ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸੀ। == ਚੜ੍ਹਾਈ ਚੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ == ਅਰਜੁਨ ਵਾਜਪਾਈ ਨੇ ਵੀ 4 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਮਨਾਸਲੂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮਾਕਾਲੂ ਪਹਾੜ 'ਤੇ 3 ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਚੌਥੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ 22 ਮਈ 2016 ਨੂੰ ਇਸ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 14 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਵਾਜਪਾਈ ਨੇ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਭੁਪੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ]] [[ਸਪੀਤੀ ਵਾਦੀ|ਸਪਿਤੀ ਘਾਟੀ]] ਵਿੱਚ {{Convert|6180|m|ft|abbr=off}} ਉੱਚੀ ਇੱਕ ਬੇਨਾਮ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਸਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] [[ਏ. ਪੀ. ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ|ਏਪੀਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ]] ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਕਲਾਮ ਪਰਬਤ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਰਜੁਨ ਵਾਜਪਾਈ ਨੇ ਪਾਸੰਗ ਨੋਰਬੂ ਸ਼ੇਰਪਾ ਅਤੇ ਲਕਪਾ ਸ਼ੇਰਪਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚੋ ਓਯੂ ਨੂੰ ਸਕੇਲ ਕੀਤਾ । <ref>{{Cite web |title=Climb Cho Oyu |url=https://www.adventureconsultants.com/expeditions/8000m-peaks/cho-oyu/ |website=Adventure Consultants |language=en}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮਾਊਂਟ ਚੋ ਓਯੂ, ਤਿੱਬਤ (ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨ 8,000 ਮੀਟਰ ਚੋਟੀ ) ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ {{Convert|22000|ft|m|abbr=off}} ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਵਿਸ ਸਾਹਸੀ [https://olivierracine.ch/ ਓਲੀਵੀਅਰ ਰੇਸੀਨ] ਉਸ ਨੂੰ ਢੁਕਵੀਂ ਦਵਾਈ ਦੇ ਕੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਆਇਆ। <ref>{{Cite web |last=Benavides |first=Angela |date=2021-03-24 |title=Former 16-Year-Old Everest Summiter Returns For No-O2 Ascent » Explorersweb |url=https://explorersweb.com/former-youngest-everest-summiter-returns-for-a-no-o2-ascent/ |access-date=2024-01-17 |website=Explorersweb}}</ref> ਅਰਜੁਨ ਵਾਜਪਾਈ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਵਿਚ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=2023-04-21 |title=Mt Annapurna expedition {{!}} Rescued climber back: Were exhausted, no proper arrangements |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/mt-annapurna-expedition-rescued-climber-back-were-exhausted-no-proper-arrangements-8567913/ |access-date=2023-05-11 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ਸਮਿਟ == * 2010: [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]] (8,849 ਮੀਟਰ) * 2011: ਮਨਾਸਲੂ (8,163 ਮੀਟਰ) * 2011: ਲਹੋਤਸੇ (8,516 ਮੀਟਰ) * 2016: ਚੋ ਓਯੂ (8,188 ਮੀਟਰ) * 2016: ਮਕਾਲੂ (8,485 ਮੀਟਰ) * 2018: [[ਕੰਚਨਜੰਗਾ|ਕੰਗਚਨਜੰਗਾ]] (8,586 ਮੀਟਰ) * 2023: ਅੰਨਪੂਰਨਾ (ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ) (8,091 ਮੀਟਰ) * 2024: ਸ਼ਿਸ਼ਪੰਗਮਾ (8,027 ਮੀਟਰ) == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਖਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਸਿਖਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}}{{Indian mountaineers}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]] qboxncknbr5nmzz2tc2upaigap8v9s6 0 194633 848267 791541 2026-09-29T06:27:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848267 wikitext text/x-wiki '''ਕੇ. ਜੈਯਾਰਾਮ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''K. Jayaram;''' 1949 – 2 ਜੁਲਾਈ 2023) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ੀ|ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ]] ਅਤੇ ਮੈਕਰੋ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦਾ ਮੋਢੀ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ.]] ਸਮੇਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Awards |url=http://sriniinstitute.org/faculty.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111210043211/http://www.sriniinstitute.org/faculty.html |archive-date=10 December 2011 |access-date=6 June 2012}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਜੈਰਾਮ, ਜਿਸਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੈਮਰਾ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਕਰੀਅਰ 1963 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=3 July 2023 |title=ആദ്യം ഹോബി, പിന്നെ ലോകമറിയുന്ന വൈൽഡ്ലൈഫ് ഫോട്ടോഗ്രാഫർ; ഇനിയില്ല കെ. ജയറാം 'ഫ്രെയിം' |url=https://www.mathrubhumi.com/amp/environment/news/famous-wildlife-photographer-k-jayaram-dies-at-age-of-74-1.8697219 |access-date=3 July 2023 |website=Mathrubhumi}}</ref> ਉਸਨੂੰ [[ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅਤੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਤਿਤਲੀ|ਤਿਤਲੀਆਂ]] 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=27 June 2009 |title=Book |url=http://www.hindu.com/mp/2009/06/27/stories/2009062752420600.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090709211245/http://www.hindu.com/mp/2009/06/27/stories/2009062752420600.htm |archive-date=9 July 2009 |access-date=6 June 2012 |website=[[The Hindu]]}}</ref> [[ਡੱਡੂ|ਡੱਡੂਆਂ ਦੀ]] ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ (''ਫਿਲਾਉਟਸ ਜੈਯਾਰਾਮੀ)'' ਅਤੇ ਇੱਕ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਮੱਕੜੀ (''ਮਾਈਰਮਾਰਾਚਨੇ ਜੈਯਾਰਾਮਨੀ'') ਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Naming |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article1710809.ece |access-date=6 June 2012 |website=[[The Hindu]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਜਯਾਰਾਮ ਨੇ 1969 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬੀਬੀਸੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। 1970 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਬਿੱਛੂ ਦੀ ਉਸਦੀ ਫੋਟੋ ਨੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਲੂਨ ਆਫ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਸ ਦਾ ਸੋਨ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 1978 ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਇਲ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਯੂਕੇ ਦਾ ਫੈਲੋ ਬਣਿਆ। ਉਸਨੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਆਰਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਜਯਾਰਾਮ ਨੇ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ ਸਾਈਲੈਂਟ ਵੈਲੀ ਦੀਆਂ ਤਿਤਲੀਆਂ 'ਤੇ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=ഫൊട്ടോഗ്രഫർ കെ.ജയറാം ഓർമയായി |url=https://www.manoramaonline.com/news/india/2023/07/02/photographer-k-jayaram-passes-away.html |access-date=3 July 2023 |website=www.manoramaonline.com}}</ref> ਜਯਾਰਾਮ ਦੀ ਮੌਤ 2 ਜੁਲਾਈ 2023 ਨੂੰ 74 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2023]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949]] 2og6b0qz2k30bua0s5qwrhxmb923c6e 0 194641 848317 791596 2026-09-29T09:34:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848317 wikitext text/x-wiki '''ਐਸ. ਗੋਪਾਲਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''S. Gopalan'''), ਕਲਮ-ਨਾਮ '''ਗੋਪੁਲੂ''' ('''Gopulu;''' 18 ਜੂਨ 1924 - 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015),<ref>{{Cite web |last=Kolappan |first=B |date=April 30, 2015 |title=Cartoonist Gopulu dies |url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/cartoonist-gopulu-dies/article7156263.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409142448/https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/cartoonist-gopulu-dies/article7156263.ece |archive-date=9 April 2023 |access-date=2024-10-26 |website=The Hindu}}</ref> ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸੀ, ਜੋ ਤਾਮਿਲ ਹਾਸਰਸ ਰਸਾਲੇ ''ਆਨੰਦ ਵਿਕਾਸ'' ਲਈ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Gopulu |url=http://www.cartoonistsindia.com/htm/pr_gopulu.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118151932/http://www.cartoonistsindia.com:80/htm/pr_gopulu.htm |archive-date=18 January 2020 |publisher=Indian Institute of Cartoonists}}</ref> 1924 ਵਿੱਚ ਤੰਜੌਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਗੋਪੁਲੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਉਸਨੇ ਕੁੰਭਕੋਣਮ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1941 ਵਿੱਚ, ਉਹ ''ਆਨੰਦ ਵਿਕਾਸਨ'' ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ [[ਚੇਨਈ]] ਆਇਆ। ਉੱਥੇ, ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ "ਮਾਲੀ" ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਇੱਕ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਦੀਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਈ ਕਈ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦਸੰਬਰ 1944 ਤੱਕ ਮਾਲੀ ਨੇ ਗੋਪੁਲੂ ਨੂੰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਮਾਲੀ ਹੀ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਗੋਪੁਲੂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, 1968 ਤੱਕ, ਗੋਪੁਲੂ ਨੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਟੂਨ, ਕਵਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕਾਲਮ ਬਣਾਏ।<ref name="vibrant2">{{cite news|last=Krishnamachari|first=Suganthy|title=Vibrant strokes of art|url=http://www.hindu.com/fr/2005/05/20/stories/2005052000110300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20050525215327/http://www.hindu.com/fr/2005/05/20/stories/2005052000110300.htm|url-status=dead|archive-date=May 25, 2005|newspaper=[[The Hindu]]|date=May 20, 2005}}</ref> ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਗੋਪੁਲੂ ਨੇ ''ਥਿਲਾਨਾ ਮੋਹਨੰਬਲ'' ਅਤੇ ''ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨਿਲ ਤਿਰੂਮਨਮ'' ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਲੇਖਕ ਦੇਵਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸੀਰੀਅਲ ਥੁਪਰੀਅਮ ਸਾਂਬੂ ਨੂੰ ਕਾਮਿਕਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਸੀ। ਦੇਵਨ ਦੇ ਬੁੜਬੁੜਾਉਂਦੇ ਜਾਸੂਸ ਨੂੰ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੋਪੁਲੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਗੋਪੁਲੂ ਨੇ 1953-54 ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਸਾਵੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਲੜੀ ਲਈ ਅਜੰਤਾ, ਏਲੋਰਾ, ਦਿੱਲੀ, ਜੈਪੁਰ, ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|last=Parthasarthy|first=Anusha|title=Sketches from the past|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article1125697.ece|newspaper=The Hindu|date=Jan 26, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010145014/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article1125697.ece|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 10, 2014|access-date=ਮਾਰਚ 1, 2025|url-status=dead}}</ref> 1972 ਵਿੱਚ, ਗੋਪੁਲੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਏਜੰਸੀ, ਐਡ ਵੇਵ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਕੁੰਗੁਮਮ'' ਅਤੇ ਸਨ ਟੀਵੀ ਦਾ ਲੋਗੋ ਵੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ''ਕਲਕੀ'', ''ਅਮੁਧਾਸੁਰਾਭੀ'', ''ਵਿਕਾਸ'' ਅਤੇ ''ਕੁੰਗੁਮਮ'' ਵਰਗੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੋਪੁਲੂ ਨੂੰ 26 ਨਵੰਬਰ 1991 ਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 'ਕਲਾਈਮਾਮਣੀ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਰਾਸੋਲੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਐਮਏ ਚਿਦੰਬਰਮ ਚੇਟੀਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 2001 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟਸ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜੀਵਨ ਭਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == ਵਾਸ਼ਿੰਗਟੋਨਿਲ ਤਿਰੂਮਨਮ, ਸਾਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਗੋਪੁਲੂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ (ਨਰਮਧਾ ਪਾਥੀਪਗਮ, 1999)। ਗੋਪੁਲੂ ਦੇ ਕਾਰਟੂਨ ਵਿਕਾਟਨ ਪ੍ਰਸ਼ੂਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2015]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924]] 620kptfxcv7biyfehrdfyq7w8rvzl93 0 194799 848225 792567 2026-09-29T03:06:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848225 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |ਐਬ੍ਰਿਡ ਸ਼ਾਈਨ |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Abridshine.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Abridshine.jpg|frameless]] |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਜਨਮ | class="infobox-data" |ਵੇਲੋਰ, ਕੋਟਾਯਮ, ਕੇਰਲ, ਭਾਰਤ |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਸਿੱਖਿਆ | class="infobox-data" |ਦੇਵਸਵੋਮ ਬੋਰਡ ਕਾਲਜ, ਥਲਯੋਲਾਪਰੰਬੂ |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਕਿੱਤੇ | class="infobox-data role" |ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਸਰਗਰਮ ਸਾਲ | class="infobox-data" |2013–ਮੌਜੂਦ |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ | class="infobox-data" |ਅੰਬੀਲੀ |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਬੱਚੇ | class="infobox-data" |2 |} '''ਐਬ੍ਰਿਡ ਸ਼ਾਈਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Abrid Shine''') ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]], ਸਕ੍ਰੀਨਰਾਈਟਰ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''1983'' ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਵੱਕਾਰੀ ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="KSFA Best Debut Director">{{Cite web |date=10 August 2015 |title=Kerala State Film Awards 2014 |url=https://www.ibtimes.co.in/kerala-state-awards-2014-announced-nivin-pauly-nazriya-nazim-bangalore-days-emerge-victorious-642318 |access-date=22 April 2020 |website=International Business Times}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਐਬ੍ਰਿਡ ਸ਼ਾਈਨ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਗਤ ਅਬਰੀਦ ਨੇ ''1983 ਦੀ'' ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਿਵਿਨ ਪੌਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਮਿਆਓ ਵਿੱਚ ਸੌਬਿਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=8 September 2016 |title=Young Bhagath got bowled over by batting maestro |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2016/sep/08/young-bhagath-got-bowled-over-by-batting-maestro-1517054.html |access-date=19 March 2018 |website=newindianexpress.com |publisher=The New Indian Express}}</ref> ਹੁਣ ''ਪ੍ਰੇਮਾ ਪ੍ਰਾਂਥ'' ਲਈ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਐਬ੍ਰਿਡ ਸ਼ਾਈਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਲਿਆਲਮ ਮਹਿਲਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਵਨੀਤਾ'' ਲਈ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2009 ਦੀ ਐਨਸੈਂਬਲ ਫਿਲਮ ''ਕੇਰਲਾ ਕੈਫੇ'' ਵਿੱਚ ਪੁਰਮਕਝਚਕਲ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਜੋਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''1983'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। == ਫ਼ਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਕਾਸਟ ! class="unsortable" | |- | 2014 | ''1983'' | ਨਿਵਿਨ ਪੌਲੀ, ਅਨੂਪ ਮੈਨਨ, ਜੋਏ ਮੈਥਿਊ, [[ਨਿੱਕੀ ਗਲਰਾਣੀ|ਨਿੱਕੀ ਗਲਰਾਨੀ]] | <ref>{{Cite web |date=4 July 2013 |title=On location: 1983 — For the love of the game |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/on-location-1983-for-the-love-of-the-game/article4880369.ece |access-date=22 April 2020 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507190305/https://www.thehindu.com/features/cinema/on-location-1983-for-the-love-of-the-game/article4880369.ece |archive-date=7 ਮਈ 2019 |url-status=dead}}</ref> |- | 2016 | ''ਐਕਸ਼ਨ ਹੀਰੋ ਬੀਜੂ'' | ਨਿਵਿਨ ਪੌਲੀ, [[ਅਨੂ ਇਮੈਨੁਅਲ]], ਜੋਜੂ ਜਾਰਜ, ਸੂਰਜ | <ref>{{Cite web |date=9 September 2014 |title=Nivin Pauly Joins Hands with '1983' Director Abrid Shine for his Next |url=https://www.ibtimes.co.in/nivin-pauly-joins-hands-1983-director-abrid-shine-his-next-608649 |access-date=22 April 2020 |website=International Business Times}}</ref> |- | 2018 | ''ਪੂਮਰਾਮ'' | ਕਾਲੀਦਾਸ ਜੈਰਾਮ, [[ਨੀਤਾ ਪਿੱਲਈ|ਨੀਟਾ ਪਿੱਲਈ]] | <ref>{{Cite web |date=20 March 2018 |title=Was 'Poomaram' delayed? I learned it from the trolls: Abrid Shine |url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2018/03/20/was-poomaram-delayed-i-learned-it-from-the-trolls-abrid-shine.html |access-date=22 April 2020 |website=Malayala Manorama}}</ref> |- | 2020 | ''ਕੁੰਗ ਫੂ ਮਾਸਟਰ'' | [[ਨੀਤਾ ਪਿੱਲਈ]], ਜੀਜੀ ਸਕਾਰੀਆ | <ref>{{Cite web |date=23 January 2020 |title='The Kung Fu Master' is a musical action drama set in the Himalayas, says Abrid Shine |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/abrid-shine-on-his-upcoming-release-kung-fu-master-and-his-craft/article30622703.ece |access-date=22 April 2020 |website=The Hindu}}</ref> |- | 2022 | ''ਮਹਾਵੀਰਯਾਰ'' | ਨਿਵਿਨ ਪੌਲੀ, ਆਸਿਫ਼ ਅਲੀ | <ref>{{Cite web |last=Shriijth |first=Sajin |date=2022-08-01 |title=New version of Mahaveeryar has minor alterations: Director Abrid Shine |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2022/Aug/01/new-version-of-mahaveeryar-has-minor-alterations-director-abrid-shine-33310.html |access-date=2024-05-01 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |} == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਪੁਰਸਕਾਰ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਫਿਲਮ ! class="unsortable" | ਨਤੀਜਾ ! class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference}} |- | 2014 | ਏਸ਼ੀਆਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ | ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਡੈਬਿਊ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | rowspan="4" | 1983 |ਜਿੱਤਿਆ |<ref>{{Cite web |date=3 November 2014 |title=Asiavision Awards 2014 |url=https://www.ibtimes.co.in/asiavision-awards-2014-aishwarya-rai-dhanush-kajol-mammootty-manju-warrier-be-honoured-612940 |access-date=22 April 2020 |website=International Business Times}}</ref> |- | rowspan="3" | 2015 | 62ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਸਾਊਥ | ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ - ਮਲਿਆਲਮ |ਨਾਮਜ਼ਦ |<ref>{{Cite web |date=4 June 2015 |title=62nd Filmfare Awards South 2015 |url=https://www.ibtimes.co.in/62nd-filmfare-awards-south-2015-dulquer-salmaan-nivin-pauly-mammootty-biju-menon-suresh-gopi-634657 |access-date=22 April 2020 |website=International Business Times}}</ref> |- | ਚੌਥਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ | ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਡੈਬਿਊ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ - ਮਲਿਆਲਮ |ਜਿੱਤਿਆ |<ref>{{Cite web |title=SIIMA 2015 Malayalam Winners |url=http://siima.in/2015/winners.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517085848/http://siima.in/2015/winners.html |archive-date=17 May 2017 |access-date=22 April 2020 |website=South Indian International Movie Awards}}</ref> |- | 45ਵੇਂ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ | ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਡੈਬਿਊ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ |ਜਿੱਤਿਆ | |- | rowspan="4" | 2017 | ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | rowspan="4" | ਐਕਸ਼ਨ ਹੀਰੋ ਬੀਜੂ |ਜਿੱਤਿਆ |<ref>{{Cite web |date=13 February 2017 |title=19th Asianet Film Awards |url=https://www.ibtimes.co.in/19th-asianet-film-awards-was-it-pulimurugans-success-meet-nivin-pauly-gets-trolled-netizens-715835 |access-date=22 April 2020 |website=International Business Times}}</ref> |- | ਦੂਜਾ ਆਈਫਾ ਉਤਸਵਮ | ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ |ਨਾਮਜ਼ਦ |<ref>{{Cite web |date=14 March 2017 |title=IIFA Utsavam 2017 Malayalam Nominations |url=https://www.ibtimes.co.in/iifa-utsavam-2017-malayalam-nomination-list-out-maheshinte-prathikaram-charlie-stiff-719352 |access-date=22 April 2020 |website=International Business Times}}</ref> |- | 64ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਸਾਊਥ | ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ - ਮਲਿਆਲਮ |ਨਾਮਜ਼ਦ |<ref>{{Cite web |date=9 June 2017 |title=64th Filmfare South Awards 2017 Nominations |url=https://www.ibtimes.co.in/64th-filmfare-south-awards-2017-heres-malayalam-tamil-telugu-tamil-nomination-lists-730110 |access-date=22 April 2020 |website=International Business Times}}</ref> |- | ਛੇਵੇਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ | ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ - ਮਲਿਆਲਮ |ਨਾਮਜ਼ਦ |<ref>{{Cite web |date=31 May 2017 |title=SIIMA Awards 2017 Malayalam Nominations |url=https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2017-nominations-malayalam-maheshinte-prathikaram-leads-check-date-venue-ticket-728836 |access-date=22 April 2020 |website=International Business Times}}</ref> |- |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] 35x04whvjgjmqwcqavux2tetd6b7ha6 0 194806 848356 792613 2026-09-29T11:44:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848356 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜਾਦੂਨਾਥ ਸੁਪਾਕਰ | image = | image_size = | caption = | other_names = | birth_date = {{birth date|1931|02|10|df=y}} | birth_place = ਸੰਬਲਪੁਰ, [[ਓਡੀਸ਼ਾ]], ਭਾਰਤ | death_date = | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | occupation = ਕਲਾਕਾਰ<br>ਕਪੜਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ | years_active = | known_for = | spouse = | partner = | children = ਮੁਕਤਾ ਪਾਂਡਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਸੁਪਾਕਰ, ਪੁਸਪਾ ਪਾਂਡਾ, ਸਨਿਗਧਾ ਦਾਸ਼, ਬਿਭਾਸ ਚੰਦਰ ਸੁਪਾਕਰ, ਸ਼੍ਰੀਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਸੁਪਾਕਰ | parents = | awards = [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]]<br>ਓਡੀਸ਼ਾ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ | website = }} '''ਜਾਦੁਨਾਥ ਸੁਪਾਕਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Jadunath Supakar;''' ਜਨਮ 10 ਫਰਵਰੀ 1931, ਮੌਤ ਦੀ ਮਿਤੀ ਅਣਜਾਣ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਸੀ।<ref name="Banarasi brilliance dazzles Delhi">{{Cite web |date=26 September 2009 |title=Banarasi brilliance dazzles Delhi |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/banarasi-brilliance-dazzles-delhi/article191852.ece |access-date=July 19, 2015 |website=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਫਰਵਰੀ 1931<ref name="WorldCat profile">{{Cite web |date=2015 |title=WorldCat profile |url=http://www.worldcat.org/identities/np-supakar,%20jadunath$1931/ |access-date=July 19, 2015 |publisher=WorldCat}}</ref> ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਦੇ ਸੰਬਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ [[ਵਾਰਾਣਸੀ]] ਦੇ ਹੈਂਡਲੂਮ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=28 January 2011 |title=Weaving the state of his dreams |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/weaving-the-state-of-his-dreams/article1-714727.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723171338/http://www.hindustantimes.com/india-news/weaving-the-state-of-his-dreams/article1-714727.aspx |archive-date=23 July 2015 |access-date=July 19, 2015 |publisher=Hindustan Times}}</ref> ਉਹ ਓਡੀਸ਼ਾ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref name="ODISHA LALITA KALA ACADEMY AWARD WINNERS">{{Cite web |date=2015 |title=Odisha Lalita Kala Academy Award Winners |url=http://odisha.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2011/pdf/109-113.pdf |access-date=July 19, 2015 |publisher=Government of Odisha}}</ref> ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref name="Page 87 - Art Journal April 2012">{{Cite web |date=2015 |title=Page 87 - Art Journal April 2012 |url=http://indiaartfestival.com/flipbook/artjournalnovember2009/files/assets/basic-html/page87.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20160410073418/http://indiaartfestival.com/flipbook/artjournalnovember2009/files/assets/basic-html/page87.html |archive-date=10 April 2016 |access-date=July 19, 2015 |publisher=India Art Festival}}</ref> [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1985 ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=October 15, 2015 |access-date=June 18, 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼੍ਰੀਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਸੁਪਾਕਰ, ਵੀ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2015 |title=Weaving the state of his dreams |url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-2386082971.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161018231404/https://www.highbeam.com/doc/1P3-2386082971.html |archive-date=2016-10-18 |access-date=July 19, 2015}}</ref> ਸੁਪਾਕਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931]] by2gbsvy2t453c0bykawb3l8unodexm 0 194845 848187 792831 2026-09-29T01:04:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848187 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਇਸਮਾਈਲ ਸੁਲੇਮਾਨਜੀ ਖੱਤਰੀ | honorific_suffix = | image = Shilp Guru Ismail Sulemanji Khatri 1.jpg | alt = ਇਸਮਾਈਲ ਸੁਲੇਮਾਨਜੀ ਖੱਤਰੀ | caption = ਵਿਗਿਆਨ ਭਵਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 2012 ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ [[ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ]] ਤੋਂ ਸ਼ਿਲਪ ਗੁਰੂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੱਤਰੀ (ਸੱਜੇ) | native_name = इसमाइल सुलेमानजी खत्री | native_name_lang = hi | birth_name = ਮੁਹੰਮਦ ਇਸਮਾਈਲ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1937|08|12}} | birth_place = ਮਨਵਰ, [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2014|04|28|1937|08|12}} | death_place = ਬਾਗ, ਧਾਰ | resting_place = ਬਾਗ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | alma_mater = | known_for = | notable_works = | style = | movement = | spouse = | children = | relatives = | awards = | website = | module = }} '''ਇਸਮਾਈਲ ਸੁਲੇਮਾਨਜੀ ਖੱਤਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ismail Sulemanji Khatri;''' 12 ਅਗਸਤ 1937 – 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਕਾਰੀਗਰ ਸੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਬਾਗ ਪ੍ਰਿੰਟ|ਬਾਘ ਪ੍ਰਿੰਟ]] ਦੀ ਕਾਢ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈਂਡ ਬਲਾਕ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=The man behind the craft|url=http://www.thehindujobs.com/thehindu/mp/2003/02/17/stories/2003021700170300.htm|access-date=5 January 2015|agency=The Hindu|date=February 17, 2003|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20150103092207/http://www.thehindujobs.com/thehindu/mp/2003/02/17/stories/2003021700170300.htm|archive-date=3 January 2015}}</ref> ਉਸਨੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਾਗ ਆ ਕੇ ਬਲਾਕ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਲਗਭਗ 200-300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਬਲਾਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ [[ਤਾਜ ਮਹਿਲ]] ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਜਾਲੀ ਪੈਟਰਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਬਲਾਕ ਬਣਾਏ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਲਾਲ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ-ਅਧਾਰਤ ਰੰਗ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ। ਸਫਲਤਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਦੋਂ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਬੈੱਡ ਸ਼ੀਟਾਂ, ਸਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ 'ਤੇ ਛਪਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref name="TH-Oct11">{{cite news|last1=Chari|first1=Pushpa|title=The Bagh story…|url=http://www.thehindu.com/arts/crafts/the-bagh-story/article2554935.ece|website=The Hindu|language=en-IN|date=20 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725184238/https://www.thehindu.com/arts/crafts/the-bagh-story/article2554935.ece|archive-date=25 ਜੁਲਾਈ 2023|access-date=3 ਮਾਰਚ 2025|url-status=dead}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == * 2013 ਦੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਲਈ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2010 ਦਾ ਸ਼ਿਲਪ ਗੁਰੂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। * 1984 ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਭਵਨ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ|ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ]] ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ। * ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ 1978 * ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਰਾਜ ਸੰਤਵਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 1976 == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937]] as2d6n71wsndmeviqc216u5zr5w8w17 0 195302 848191 795903 2026-09-29T01:32:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848191 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਇੰਦੂ ਮੈਨਨ | image = Indu Menon.JPG | image_size = 220px | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth-date and age|13 june 1980}} | birth_place = [[ਕਾਲੀਕਟ]] | death_date = | death_place = | spouse = [[ਰੁਪੇਸ਼ ਪੌਲ]] | children = ਦੋ | parents = | website = }} '''ਇੰਦੂ ਮੈਨਨ''' ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਦੁਆਰਾ 2015 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਨ 2005 ਵਿੱਚ, ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ [[ਕੇਰਲ]] ਦੀਆਂ ਵੀਹ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ। ਮੇਨਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਫਾਦਰ ਐਂਡ ਵਰਜਿਨ" ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ [[ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ|ਕਾਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਲਘੂ ਫਿਲਮ "ਯੂ ਕੈਨ ਸਟੈਪ ਟਵਾਈਸ ਇਨ ਦ ਸੇਮ ਰਿਵਰ" ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਰਿਵਰ ਟੂ ਰਿਵਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਾਨਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਰਚ ਡੂ ਫਿਲਮ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ "ਮ੍ਰਿਗਮ" ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 2011 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਮੈਨਨ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਜੂਨ 1980 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]] [[ਫਿਲਮ]] [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਅਤੇ [[ਕਵੀ]] ਰੂਪੇਸ਼ ਪੌਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਗੌਰੀ ਮਾਰੀਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਦਿਤਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Manassiloru Mazhavillu on Kairalitv |url=https://www.youtube.com/watch?v=NiWCh0qjJO4&feature=player_embedded |access-date=11 December 2013 |publisher=kairalitvonline}}</ref> == ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੈਰੀਅਰ == ਮੈਨਨ ਕੇਰਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਰਿਸਰਚ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ (ਕੇਆਈਆਰਟੀਏਡੀਐਸ) ਵਿਖੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਹੈ। == ਵਿਵਾਦ == 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ 3 ਲੱਖ ਤੱਕ ਦੇ ਕਈ ਪੀਐਚਡੀਜ਼ (2,750) ਲਈ ਘੋਸਟ-ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ, ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ। ਜੂਨ 2024 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 2002: ਉਰੂਬ ਅਵਾਰਡ * 2003: ਜਨਪ੍ਰਿਆ ਪੁਰਸਕਾਰਮ-ਲੈਸਬੀਅਨ ਗਊ <ref>{{Cite web |date=2004-03-13 |title=Briefly |url=http://www.thehindu.com/2004/03/13/stories/2004031307040400.htm |website=[[The Hindu]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=April 2021|bot=medic}}</ref> * 2014: ਕੇਂਦਰ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਗੀਤਾਹਿਰਯਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅੰਗਨਮ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਈ. ਪੀ. ਸੁਸ਼ਮਾ ਐਂਡੋਮੈਂਟ ਅਤੇ ਗੈਲੇਰੀਆ ਗੈਲੈਂਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਲਾਗਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]] 3zvm06jdzm779yn8tv0d667uxpwiug1 0 195442 848156 796760 2026-09-28T20:44:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848156 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn">ਅੰਸੀਬਾ ਹਸਨ</div> |- class="infobox-data" ! class="infobox-label" scope="row" | ਜਨਮ | class="infobox-data" | <span style="display:none">( <span class="bday">1992-06-18</span> )</span>18 ਜੂਨ 1992 <span class="noprint ForceAgeToShow">(ਉਮਰ&nbsp;32)</span><br />[[Calicut|ਕਾਲੀਕਟ]], [[Kerala|ਕੇਰਲ]], [[India|ਭਾਰਤ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਹੋਰ&nbsp;ਨਾਮ | class="infobox-data nickname" | ਗੀਤਿਕਾ (ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ) <ref name="H">{{Cite web |last=Rangarajan |first=Malathi |date=18 February 2012 |title=Udumban: Strong theme, weak script |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/udumban-strong-theme-weak-script/article2906963.ece |work=The Hindu |access-date=14 ਮਾਰਚ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708231808/https://www.thehindu.com/features/cinema/udumban-strong-theme-weak-script/article2906963.ece |archive-date=8 ਜੁਲਾਈ 2022 |url-status=dead}}</ref> |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | ਕਿੱਤੇ | class="infobox-data role" |ਅਦਾਕਾਰਾ ਮਾਡਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ |- !ਸਰਗਰਮ ਸਾਲ |2013–ਵਰਤਮਾਨ |} '''ਅੰਸੀਬਾ ਹਸਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ansiba Hassan;''' ਜਨਮ 18 ਜੂਨ 1992) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਐਂਕਰ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ ਹੈ। ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਜੀਤੂ ਜੋਸਫ਼ ਦੀ 2013 ਦੀ ਹਿੱਟ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫਿਲਮ ''ਦ੍ਰਿਸ਼ਯਮ''<ref>Parvathy Nambidi (19 December 2013). {{Cite web |title=Drishyam: On a Family Outing |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Drishyam-On-a-Family-Outing/2013/12/19/article1953585.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140824061032/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Drishyam-On-a-Family-Outing/2013/12/19/article1953585.ece |archive-date=24 August 2014 |access-date=20 December 2013 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref> ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਮ ਕੇਬਲ ਟੀਵੀ ਆਪਰੇਟਰ ਦੀ ਧੀ ਅੰਜੂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Drishyam |url=https://www.sify.com/movies/drishyam-review-malayalam-pcmbgHbghfgce.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201002025253/https://www.sify.com/movies/drishyam-review-malayalam-pcmbgHbghfgce.html |archive-date=2 October 2020 |access-date=22 September 2020 |website=[[Sify]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 May 2018 |title=Unveiling the evil |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/240518/unveiling-the-evil.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=ദൃശ്യം 2; സംവിധാനം; വിവാഹം: അൻസിബ പറയുന്നു |url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2020/12/07/ansiba-hassan-interview-drishyam-2-mohanlal-jeethu-joseph-meena.html}}</ref> 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ <nowiki><i id="mwLA">ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਮਲਿਆਲਮ 6</i></nowiki> ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ 77 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਅੰਸੀਬਾ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਜੂਨ 1992 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦੇ]] [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲਾ]] ਦੇ ਕਾਲੀਕਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਹਸਨ ਅਤੇ ਰਸੀਆ<ref>{{Cite web |title=മറന്നു കളഞ്ഞു ഞാന്‍ അതെല്ലാം... |url=https://www.manoramaonline.com/women/interviews/ansiba.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180827075317/https://www.manoramaonline.com/women/interviews/ansiba.html |archive-date=27 August 2018 |access-date=22 September 2020 |website=ManoramaOnline}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ansiba Hassan : Profile, Photos, Movies,Events,Videos, Events and Biography &#124; Kerala9.com |url=http://www.kerala9.com/profile/ansiba-hassan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150601222953/http://www.kerala9.com/profile/ansiba-hassan |archive-date=1 June 2015 |access-date=31 May 2015 |website=kerala9.com}}</ref> ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=മോഹന്‍ലാലും ഞാനും &#124; mangalam.com |url=http://www.mangalam.com/mangalam-varika/153219?page%3D0%2C0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306213844/http://www.mangalam.com/mangalam-varika/153219?page=0%2C0 |archive-date=6 March 2014 |access-date=5 July 2015}}</ref> ਉਸਦੇ 3 ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਆਸ਼ਿਕ, ਆਸਿਬ, ਅਫਸਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਅਫਸਾਨਾ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=മോഹന്‍ലാലും ഞാനും &#124; mangalam.com |url=http://www.mangalam.com/mangalam-varika/153219?page=0,0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306213844/http://www.mangalam.com/mangalam-varika/153219?page=0%2C0 |archive-date=6 March 2014 |website=mangalam.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Facebook|AnsibaOfficial}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] k66bvfhtotlt94maqknjpipw4euxjyk 0 195708 848199 798287 2026-09-29T01:53:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848199 wikitext text/x-wiki '''ਉਦੈਪੁਰ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Udaipur World Music Festival''') [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਉਦੈਪੁਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦੇਣ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="Tourism-of-india">{{Cite web |title=Udaipur World Music Festival |url=https://www.tourism-of-india.com/events-festival/udaipur-world-music-festival.html |access-date=18 September 2017 |website=Tourism-of-india.com |publisher=Indian Holiday Pvt. Ltd.}}</ref> ਹੁਣ ਤੱਕ, ਦੋ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ 13-14 ਫਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ 10-12 ਫਰਵਰੀ 2017 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਜਨਰਲ == ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸੰਜੀਵ ਭਾਰਗਵ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ SEHER ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਜ਼ਿੰਕ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡਰ ਸੀਮੈਂਟ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਗਠਨ SEHER ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।<ref name="Business-Standard">{{Cite web |title=Udaipur to host World Music Festival |url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/udaipur-to-host-world-music-festival-116010700738_1.html |access-date=11 January 2016 |website=Business Standard |publisher=Business Standard Private Ltd.}}</ref> == ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ == ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ 13 ਫਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ, ਘਾਨਾ, ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ, ਇਟਲੀ, ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ 12 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="TheHindu">{{Cite web |title=World Music Festival to be held in Udaipur in February |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/world-music-festival-to-be-held-in-udaipur-in-february/article8079111.ece |access-date=11 January 2016 |website=thehindu.com |publisher=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806231321/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/world-music-festival-to-be-held-in-udaipur-in-february/article8079111.ece |archive-date=6 ਅਗਸਤ 2016 |url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮੈਥਿਆਸ ਡੁਪਲੈਸੀ, ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਗਾਇਕ ਮੁਖਤਿਆਰ ਅਲੀ, ਗ੍ਰੈਮੀ-ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਗਾਇਕ ਦੋਬੇਟ ਘਨਾਹੋਰੇ, ਸੋਨਮ ਕਾਲਰਾ, ਸੂਫੀ ਗੋਸਪੇਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਰਘੂ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="cntraveller">{{Cite web |title=Should you care about a world music festival in Udaipur? |url=http://www.cntraveller.in/story/the-8-great-bazaars-of-india/ |access-date=11 January 2016 |website=cntraveller.in |publisher=The Conde Nast Traveller}}</ref> === ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ === ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਮੈਥਿਆਸ ਡੁਪਲੈਸੀ * ਮੁਖਤਿਆਰ ਅਲੀ * ਡੋਬੇਟ ਗਨਾਹੋਰੇ * ਸੋਨਮ ਕਾਲੜਾ * ਰਘੂ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ === ਸਮਾਂ-ਸੂਚੀ === ਅਧਿਕਾਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੋਵੇਗੀ:<ref>{{Cite web |title=Udaipur World Music Festival |url=http://www.udaipurworldmusicfestival.com/ |access-date=22 January 2016 |website=udaipurworldmusicfestival |publisher=SEHER}}</ref> ==== 13 ਫਰਵਰੀ 2016 ==== ਸਥਾਨ: ਫਤਿਹ ਸਾਗਰ ਪਾਲ ਦੁਪਹਿਰ (ਦੁਪਹਿਰ 2 ਵਜੇ - ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ) ਇੰਸਟ੍ਰੂਮੈਂਟਲ ਕੁਇੰਟ ਦੁਆਰਾ * ਸਸਕੀਆ ਰਾਓ-ਡੀ ਹਾਸ , * ਸ਼ੁਭੇਂਦਰ ਰਾਓ , * ਸ਼ਰਤ ਚੰਦਰ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ , * ਫਖਰੋਦੀਨ ਗਫ਼ਾਰੀ ਫਾਡੋ ਦੁਆਰਾ * ਕਾਰਮਿਨਹੋ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਗਿਟਾਰ ਦੁਆਰਾ * ਹੋਸੇ ਮਾਰੀਆ ਗੈਲਾਰਡੋ ਡੇਲ ਰੇ ਸ਼ਾਮ (ਸ਼ਾਮ 6 ਵਜੇ - ਰਾਤ 10 ਵਜੇ) ਸਥਾਨ: ਰੇਲਵੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਫਲੇਮੇਂਕੋ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਦੁਆਰਾ * ਜੁਆਨਮਾ ਜ਼ੁਰਾਨੋ ਅਤੇ ਤਾਮਾਰਾ। ਪਾਸੋ ਏ ਡੌਸ ਅਫਰੀਕੀ ਬੀਟ ਸੰਗੀਤ ਦੁਆਰਾ * ਡੋਬੇਟ ਗਨਾਹੋਰੇ ਫਿਊਜ਼ਨ ਰਾਕ ਬੈਂਡ ਵੱਲੋਂ * ਰਾਘੂ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ==== 14 ਫਰਵਰੀ 2016 ==== ਸਥਾਨ: ਫਤਿਹ ਸਾਗਰ ਪਾਲ ਦੁਪਹਿਰ (ਦੁਪਹਿਰ 2 ਵਜੇ - ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ) ਸੂਫ਼ੀ ਅਤੇ ਇੰਜੀਲ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ * ਸੋਨਮ ਕਾਲਰਾ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਗੋਸਪੇਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੋਰੱਕੋ ਦੇ ਸਹਾਰੀਅਨ ਸੋਲ ਵੱਲੋਂ * ਓਯੂਐਮ ਸੂਫ਼ੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ * ਮੈਥਿਆਸ ਡੁਪਲੇਸੀ ਅਤੇ ਮੁਖਤਿਆਰ ਅਲੀ ਸ਼ਾਮ (ਸ਼ਾਮ 6 ਵਜੇ - ਰਾਤ 10 ਵਜੇ) ਸਥਾਨ: ਰੇਲਵੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਜੈਜ਼ ਫਿਊਜ਼ਨ ਦੁਆਰਾ * ਇਟਲੀ ਮੀਟਸ ਇੰਡੀਆ — ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ Afro Beat Venezuelan Cumbia * ਪਰਿਵਾਰ ਅਟਲਾਂਟਿਕਾ ਫਿਊਜ਼ਨ ਰਾਕ ਬੈਂਡ ਵੱਲੋਂ * ਪਾਪੋਨ ਅਤੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|http://www.udaipurworldmusicfestival.com}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਮੇਲੇ]] lj7eh86axq2bxb53yvp89knz3zfu0hv 0 195714 848284 826447 2026-09-29T07:14:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848284 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" ! colspan="2" class="infobox-above" |ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਥ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ |- | colspan="2" class="infobox-image" | |- | scope="row" class="infobox-label" |'''ਸ਼ੈਲੀ''' | class="infobox-data" |ਥੀਏਟਰ |- | scope="row" class="infobox-label" |'''ਸਥਾਨ(ਸਥਾਨਾਂ)''' | class="infobox-data" |ਭਾਰਤ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਸ਼ਹਿਰ |- | scope="row" class="infobox-label" |'''ਸਰਗਰਮ ਸਾਲ''' | class="infobox-data" |2014 - ਵਰਤਮਾਨ |- | scope="row" class="infobox-label" |'''ਸਥਾਪਨਾ''' | class="infobox-data" |2014 |} '''ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਥ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Kolkata Youth Theatre Festival''') ਜਿਸਨੂੰ '''KYTF''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਥ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ<ref>{{Cite web |title=Ei Samay ePaper: Bengali News &#124; Latest News in Bengali &#124; Bengali e-Paper &#124; Bengali NewsPaper |url=http://www.epaper.eisamay.com/epapermain.aspx?queryed=9&eddate=2%2F19%2F2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221231931/http://www.epaper.eisamay.com/epapermain.aspx?queryed=9&eddate=2%2F19%2F2015 |archive-date=2015-02-21 |access-date=2015-02-21}}</ref> '''ਸ਼੍ਰੀਕ ਆਫ਼ ਸਾਈਲੈਂਸ (SOS)''' ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2014 ਵਿੱਚ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [https://www.facebook.com/kytf.sos ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਥ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ] ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਬਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਤਿਉਹਾਰ]] ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ [[ਰੰਗ-ਮੰਚ|ਥੀਏਟਰ]] ਇੱਕੋ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਪਿਘਲਦੇ ਹਨ। == ਜਾਣ-ਪਛਾਣ == [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, [[ਰੰਗ-ਮੰਚ|ਥੀਏਟਰ]] ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਵੀ ਹੈ, ਗਿਰੀਸ਼ ਘੋਸ਼, [[ਉਤਪਲ ਦੱਤ|ਉਤਪਲ ਦੱਤਾ]], [[ਸ਼ੰਭੂ ਮਿਤਰਾ|ਸੰਭੂ ਮਿੱਤਰਾ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ [[ਰੰਗ-ਮੰਚ|ਥੀਏਟਰ]] ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਰਜਿਸਟਰਡ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Telegraph india epaper Calcutta 18 Nov 2021 &#124; Page 1 |url=http://epaper.telegraphindia.com/details/75785-1642631.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221232013/http://epaper.telegraphindia.com/details/75785-1642631.html |archive-date=February 21, 2015}}</ref> [https://www.facebook.com/shriekofsilence ਸ਼੍ਰੀਕ ਆਫ਼ ਸਾਈਲੈਂਸ (SOS)] ਆਪਣੇ ਜਨਮਦਿਨ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਥੀਏਟਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਥ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼੍ਰੀਕ ਆਫ਼ ਸਾਈਲੈਂਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਦਿੱਗਜਾਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਥ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ 2014 ਵਿੱਚ '''ਸ਼੍ਰੀਕ ਆਫ਼ ਸਾਈਲੈਂਸ (SOS)''' ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। '''ਸ਼ੋਅ''' * ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ * [https://web.archive.org/web/20141106092617/http://epaperbeta.timesofindia.com//Article.aspx?eid=31812&articlexml=MERCHANT-COMES-TO-KOLKATA-05042014106020 ਮਰਚੈਂਟ ਆਫ ਵੇਨਿਸ - ਦ ਕੋਲਕਾਤਾ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ]<ref>{{Cite web |title= |url=http://epaperbeta.timesofindia.com//Article.aspx?eid=31812&articlexml=MERCHANT-COMES-TO-KOLKATA-05042014106020 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141106092617/http://epaperbeta.timesofindia.com/ |archive-date=November 6, 2014 |website=epaperbeta.timesofindia.com}}</ref> * ਜਵਾਬ * ਹਿਚਕੌਕ * ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20150221232013/http://epaper.telegraphindia.com/details/75785-1642631.html ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਲੇਖ] * [https://web.archive.org/web/20150221233847/http://epaperbeta.timesofindia.com//Article.aspx?eid=31812&articlexml=MERCHANT-COMES-TO-KOLKATA-05042014106020 ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਲੇਖ] * [https://web.archive.org/web/20250604110434/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/bards-play-captures-citys-1970-scenario/article5853251.ece ਦ ਹਿੰਦੂ ਲੇਖ] * [http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31812&articlexml=City-campuses-unite-for-theatre-festival-03022015005025/ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਲੇਖ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2025|bot=medic}} * [http://www.epaper.eisamay.com/epapermain.aspx?queryed=9&eddate=2%2F19%2F2015/ ਈਈ ਸਮੈ ਲੇਖ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20150221231512/http://epaper.telegraphindia.com/details/139302-175353421.html/ ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਲੇਖ] * [http://www.ebela.in/details/26737-20123593.html/ ਏਬੇਲਾ ਲੇਖ] * [https://www.facebook.com/kytf.sos/ ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਥ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਪੰਨਾ] * [https://www.facebook.com/shriekofsilence/ ਸ਼੍ਰੀਕ ਆਫ ਸਾਈਲੈਂਸ (SOS) ਪੰਨਾ] * [https://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&list=UUdB00wFnUrJjszPXBMbqdkQ&v=giLywx2ZWRM/ ਯੂਟਿਊਬ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ] * [http://www.ebela.in/details/27308-72336638.html/ ਏਬੇਲਾ ਲੇਖ] * [http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31812&articlexml=WHATS-UP-TODAY-15032015103017/ ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਮੇਲੇ]] ig0ki1qxq3ftjmj7zaqai1s2f9ckhmi 0 196306 848105 800653 2026-09-28T17:15:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848105 wikitext text/x-wiki {{Infobox film awards | number = 36 | award = ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ | image = | alt = | caption = | awarded_for = ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ | award_org = | presenting_org = ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ | announced_date = | presented_date = ਦਸੰਬਰ 4, 2005 | host = | website = {{URL|http://www.iffigoa.org/}} | lifetime_achievement = | best_feature = | last = | next = }} '''[[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ|ਭਾਰਤ ਦਾ 36ਵਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]]''' 24 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ 4 ਦਸੰਬਰ, 2005 ਤੱਕ [[ਗੋਆ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2005-11-14 |title=National : Rane to inaugurate IFFI 2005 festivities |url=http://www.thehindu.com/2005/11/14/stories/2005111406111300.htm |website=[[The Hindu]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=April 2021|bot=medic}}</ref><ref>{{Cite web |title=Directorate of Film Festival |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm36IIFAAward.aspx?PdfName=36IIFA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150323225446/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm36IIFAAward.aspx?PdfName=36IIFA.pdf |archive-date=2015-03-23 |access-date=2018-03-18 |website=iffi.nic.in}}</ref> ਇਹ ਐਡੀਸ਼ਨ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਿਨੇਮਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=36th IFFI: The Big Picture – Content and digitisation will drive growth |url=http://www.exchange4media.com/Others/36th-IFFIThe-Big-Picture-%E2%80%93-Content-and-digitisation-will-drive-growth_18724.html |publisher=}}</ref> ਇਸ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਅਨੁਭਵੀ ਅਦਾਕਾਰ [[ਦੇਵ ਅਨੰਦ|ਦੇਵ ਆਨੰਦ]] ਅਤੇ [[ਚਿਰੰਜੀਵੀ|ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਨੇ]] ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=IFFI: Bit of a damp squib |url=http://www.rediff.com/movies/column/iffi/20051209.htm |publisher=}}</ref> 36ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਜ਼ਕ੍ਰਾਫਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=IFFI Goa 2005 to commemorate the magic of French Cinema |url=http://www.exchange4media.com/Others/IFFI-Goa-2005-to-commemorate-the-magic-of-French-Cinema_18659.html |publisher=}}</ref> ਜਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮਿਗੁਏਲ ਲਿਟਿਨ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਲੇਨ ਕੋਰਨੋ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਸਈਦ ਅਖ਼ਤਰ ਮਿਰਜ਼ਾ|ਸਈਦ ਮਿਰਜ਼ਾ]], ਈਰਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਫਰਾਮਾਰਜ਼ ਘਰਿਬੀਅਨ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਬੀਨ ਡਰਫਲਿੰਗਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="thehindu.com">{{Cite web |date=2005-12-05 |title=Front Page : `Jazireh Ahani' bags Golden Peacock |url=http://www.thehindu.com/2005/12/05/stories/2005120514320100.htm |website=[[The Hindu]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=April 2021|bot=medic}}</ref> == ਜੇਤੂ == * '''ਗੋਲਡਨ ਪੀਕੌਕ (ਸਰਬੋਤਮ ਫਿਲਮ) :''' "ਆਇਰਨ ਆਈਲੈਂਡ" - "ਮੁਹੰਮਦ ਰਸੂਲੋਫ" (ਈਰਾਨੀ ਫਿਲਮ) * ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਅਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਸਿਲਵਰ ਪੀਕੌਕ ਅਵਾਰਡ : "ਵੇਰਾ ਫੋਗਵਿਲ" ਅਤੇ "ਮਾਰਟਿਨ ਡੇਸਾਲਵੋ" "ਕੇਪਟ ਐਂਡ ਡ੍ਰੀਮਲੇਸ" (ਅਰਜਨਟੀਨੀ ਫਿਲਮ) ਲਈ * ਸਿਲਵਰ ਪੀਕੌਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਜਿਊਰੀ ਅਵਾਰਡ : "ਰੈੱਡ ਡਸਟ" "ਟੌਮ ਹੂਪਰ" ਦੁਆਰਾ (ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ)।<ref name="thehindu.com"/> == ਅਧਿਕਾਰਤ ਚੋਣਾਂ == === ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ === === ਸਮਾਪਤੀ ਫਿਲਮ === * "ਜੀਨ-ਪੀਅਰੇ" ਅਤੇ "ਲੂਕ ਡਾਰਡੇਨੇ" ਦੁਆਰਾ "ਲ'ਐਨਫੈਂਟ" == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} jz2vlppnsdaofjrwm46bqbaqtkqhvti 0 196806 848138 802358 2026-09-28T19:54:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848138 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਲੀਸ਼ਾ ਓਹਰੀ | image = Alissha Ohri 1.jpg | image_size = | caption = 2022 ਵਿੱਚ ਅਲੀਸ਼ਾ | other_names = ਅਲੀਸ਼ਾ ਓਹਰੀ | birth_date = {{birth date and age|1986|06|11|df=y}} | birth_place = | alma_mater = | occupation = {{Hlist|ਮਾਡਲ|ਕਲਾਕਾਰ}} | years_active = 2021–ਮੌਜੂਦ | title = | spouse = | children = | parents = }} '''ਅਲੀਸ਼ਾ ਓਹਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Alisshaa Ohri;''' ਜਨਮ 11 ਜੂਨ, 1986) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]] ਹੈ ਜੋ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਉੱਦਮੀ ਅਤੇ ਮੇਕਅਪ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ਡਾਇਡੇਮ ਮਿਸਿਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗੇਸੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਿਸਿਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗੇਸੀ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Winners 2021 |url=https://mrsindialegacy.com/winners |website=mrsindialegacy.com}}</ref> ਅਲੀਸ਼ਾ ਨੇ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਵਿੱਚ ਮਿਸਿਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸ 2022 ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮਿਸਿਜ਼ ਪਾਪੂਲਰ 2022 ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |date=4 February 2023 |title=Mrs Universe 2022-23: India's Alisshaa Ohri Transforms Herself Into Embodiment Of Shakti, wins Mrs Popular 2022 |url=https://english.jagran.com/entertainment/mrs-universe-20222023-indias-alisshaa-ohri-transforms-herself-into-embodiment-of-shakti-at-international-platform-wins-mrs-popular2022-10063808 |website=[[Jagran Prakashan|English Jagran]] |access-date=29 ਮਾਰਚ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328052641/https://english.jagran.com/entertainment/mrs-universe-20222023-indias-alisshaa-ohri-transforms-herself-into-embodiment-of-shakti-at-international-platform-wins-mrs-popular2022-10063808 |archive-date=28 ਮਾਰਚ 2025 |url-status=dead}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਲੀਸ਼ਾ ਓਹਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਜੂਨ 1986 ਨੂੰ ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ ਬਾਠਲਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਜੋਤੀ ਬਾਠਲਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਫਿਲਾਸਫੀ ਆਨਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪਰਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਫੈਸ਼ਨ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਮੇਕਅਪ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਧਰੁਵ ਓਹਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2 February 2023 |title=All you need to know about Alisshaa Ohri, who is representing India at Mrs.Universe 2022 |url=https://english.webdunia.com/article/web-viral/all-you-need-to-know-about-alisshaa-ohri-who-is-representing-india-at-mrs-universe-2022-123020200015_1.html |website=webdunia.com}}</ref> ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਆਪਣਾ ਜਨੂੰਨ ਚੁਣਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਲੱਭਿਆ। == ਤਗ਼ਮਾ == === ਮਿਸਿਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗੇਸੀ 2021 === ਮਿਸਿਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗੇਸੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ 30 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਲੀਸ਼ਾ ਓਹਰੀ ਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੇਜੈਂਟਰੀ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਡਾਇਡੇਮ ਮਿਸਿਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗੇਸੀ 2021-22 ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Mrs. India Legacy 2021-22: Alisshaa Ohri, The Raving Beauty! |url=https://www.womansera.com/mrs-india-legacy-2021-22-alisshaa-ohri-the-raving-beauty/ |website=www.[[womansera.com]]}}</ref> === ਮਿਸਿਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸ 2022 === ਅਲੀਸ਼ਾ ਓਹਰੀ ਨੇ 2023 ਵਿੱਚ ਸੋਫੀਆ, ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 45ਵੇਂ ਮਿਸਿਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਅਲੀਸ਼ਾ ਨੇ 45ਵੇਂ ਮਿਸਿਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸ 2022 ਵਿੱਚ ਮਿਸਿਜ਼ ਪਾਪੂਲਰ 2022 ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] g9rcs5smng9uopzwfj4lxatcves0qvd 0 198302 848231 846929 2026-09-29T03:40:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848231 wikitext text/x-wiki '''ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਵਿੰਡਰ''' ਦਾ ਜਨਮ ਸਤੰਬਰ 1980 ਵਿਚ ਹੋਇਆ। '''ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਵਿੰਡਰ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਵਿੰਡਰ ਵਰਜੀਨੀਆ ਦੇ ਯਾਰਕ ਕਾਉਂਟੀ ਦੇ ਕੁਈਨਜ਼ ਲੇਕ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।<ref name="DP">{{Cite web |last=Williams |first=Jennifer L. |date=July 25, 2013 |title=New book examines New York summer for in-depth look at Sylvia Plath |url=http://www.dailypress.com/news/york-county/dp-tsq-ypq-cp-plath-book-0725-20130725-story.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180903045654/http://www.dailypress.com/news/york-county/dp-tsq-ypq-cp-plath-book-0725-20130725-story.html |archive-date=September 3, 2018 |access-date=December 15, 2017 |website=Daily Press}}</ref> ਉਸਨੇ ਬਰੂਟਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮੂਹਰਲੀ ਪੜਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਫਿਰ ਵਿਲੀਅਮ ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਮੇਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ. ਐਫ. ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="DP" /><ref name="HCbio">{{Cite web |title=Elizabeth Winder |url=https://www.harpercollins.com/cr-106351/elizabeth-winder |access-date=November 27, 2017 |publisher=harpercollins.com |archive-date=ਦਸੰਬਰ 1, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201045328/https://www.harpercollins.com/cr-106351/elizabeth-winder |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਵਿੰਡਰ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="HCbio"/> ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਪੇਨ, ਪਾਰਟੀਜ਼ ਐਂਡ ਵਰਕ (2013) [[ਸਿਲਵੀਆ ਪਲੈਥ|ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ]] ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਲਾਥ ਦੇ ਮੈਡੇਮੋਇਸੇਲ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ "ਪਲਾਥ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਾਠਕ ਜਾਣੂ ਹਨ"।<ref>{{Cite web |last=Parks |first=Cara |date=April 2013 |title=Pain, Parties and Work |url=http://www.slate.com/articles/arts/books/2013/04/elizabeth_winder_s_sylvia_plath_biography_pain_parties_work_reviewed.html |access-date=November 27, 2017 |publisher=Slate}}</ref> ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਈਡਬਾਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਲਾਥ ਦੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Gersen |first=Hannah |date=April 16, 2013 |title=When Sylvia Was A Millie: An Interview With Elizabeth Winder |url=https://themillions.com/2013/04/when-sylvia-was-a-millie-an-interview-with-elizabeth-winder.html |access-date=December 15, 2017 |website=The Millions}}</ref> ਵਿੰਡਰ ਦੀ 2017 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਮੈਰਿਲਿਨ ਇਨ ਮੈਨਹੱਟਨ 1955 ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ ਡੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜੋ ਸੂਖਮ-ਜੀਵਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਪ-ਵਿਧਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite web |last=Winder |first=Elizabeth |date=March 9, 2017 |title=Marilyn Monroe style makover |url=https://www.vogue.com/article/marilyn-monroe-style-makeover-biography-elizabeth-winder |access-date=November 27, 2017 |publisher=Vogue}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vincentelli |first=Elisabeth |date=March 9, 2017 |title=Marilyn in Manhattan |url=https://www.newsday.com/entertainment/books/marilyn-in-manhattan-review-elizabeth-winder-on-the-pivotal-year-that-monroe-called-new-york-city-home-1.13206374 |access-date=November 27, 2017 |publisher= |archive-date=ਦਸੰਬਰ 1, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201042059/https://www.newsday.com/entertainment/books/marilyn-in-manhattan-review-elizabeth-winder-on-the-pivotal-year-that-monroe-called-new-york-city-home-1.13206374 |url-status=dead}}</ref>ਉਸ ਦਾ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਚੀਚਾਗੋ ਰਿਵਿਯੂ, ਅੰਤਿਓਚ ਰਿਵਿਯੂ ਅਤੇ ਅਮੇਰੀਕੈਨ ਲੇਟ੍ਟਰਸ ਉਤੇ ਦਰਸ਼ਾਏ ਗਏ। ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ "ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਦੇ ਮੈਰਿਲਿਨ ਮੋਨਰੋ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਵਧੇਰੇ ਪਾਗਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ" ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਲੂਯਿਸ ਪੋਸਟ-ਡਿਸਪੈਚ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ "ਪਤਲਾ" ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿੰਡਰ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਫ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ ਵਾਲੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਵੀਕਲੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੋਨਰੋ ਦੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਤੋਂ ਭੱਜਣ 'ਤੇ ਇੱਕ "ਮਨਮੋਹਕ ਦਿੱਖ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite web |last=Malsin |first=Janet |date=March 13, 2017 |title=When Marilyn Took Manhattan |url=https://www.nytimes.com/2017/03/13/books/marilyn-in-manhattan-elizabeth-winder.html |access-date=December 15, 2017 |website=The New York Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=Levins |first=Harry |date=March 18, 2017 |title=Marilyn Monroe found New York restorative |url=http://www.stltoday.com/entertainment/books-and-literature/reviews/marilyn-monroe-found-new-york-restorative-author-writes/article_82fd76cd-4063-530f-a1ae-a9209c49248c.html |access-date=November 27, 2017 |publisher=stltoday.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701041552/http://www.stltoday.com/entertainment/books-and-literature/reviews/marilyn-monroe-found-new-york-restorative-author-writes/article_82fd76cd-4063-530f-a1ae-a9209c49248c.html |archive-date=ਜੁਲਾਈ 1, 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Book Review |url=https://www.publishersweekly.com/978-1-2500-6496-7 |access-date=November 27, 2017 |publisher=publishersweekly.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} {{Authority control}}{{DEFAULTSORT:Winder, Elizabeth}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] tvh1k6oedqojtabfikcm5u1xrweibm4 0 198514 848181 834044 2026-09-29T00:29:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848181 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਆਸੀਆ ਅੰਦਰਾਬੀ | birth_date = 1962<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/inside-kashmirs-new-islamist-movement/article580687.ece?ref=relatedNews|title=Inside Kashmir's New Islamist movement|date=19 August 2010|access-date=25 August 2016|newspaper=The Hindu}}</ref> ({{age|1962}} ਸਾਲ) | citizenship = ਭਾਰਤੀ | education = ਬੀਐਸਸੀ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ, ਐਮ.ਏ ਅਰਬੀ | alma_mater = ਕਸ਼ਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | occupation = ਵੱਖਵਾਦੀ | known_for = ਵੱਖਵਾਦ, ਹਿਜ਼ਬੁਲ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧ | party = ਦੁਖਤਰਾਨ-ਏ-ਮਿੱਲਤ | boards = ਦੁਖਤਾਰਨ-ਏ-ਮਿਲਤ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ | spouse = ਆਸ਼ਿਕ ਹੁਸੈਨ ਫਕਤੂ | children = 2 }} '''ਆਸੀਆ ਅੰਦਰਾਬੀ''' ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ [[ਵੱਖਵਾਦ|ਵੱਖਵਾਦੀ]] ਅਤੇ ਦੁਖਤਰਾਨ-ਏ-ਮਿੱਲਤ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨੇਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਆਲ ਪਾਰਟੀਜ਼ ਹੁਰੀਅਤ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਸੰਗਠਨ" ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Banned Organisations {{!}} Ministry of Home Affairs {{!}} GoI |url=https://mha.gov.in/banned-organisations |access-date=2018-07-06 |website=mha.gov.in |language=en}}</ref> ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ [[ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=11 March 2014 |title=Life and times of Asiya Andrabi – PKKH.tv |url=http://www.pakistankakhudahafiz.com/kashmir/life-times-asiya-andrabi/ |access-date=25 August 2016 |archive-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402092819/http://www.pakistankakhudahafiz.com/kashmir/life-times-asiya-andrabi/ |url-status=dead }}</ref> ਆਸੀਆ ਅੰਦਰਾਬੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਹਿਲਾ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=9 December 2019 |title=Kashmir Lit |url=http://www.kashmirlit.org/asiya-andrabi-a-lifetime-of-fighting-for-freedom/}}</ref> ਆਸੀਆ ਅੰਦਰਾਬੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਾਸਿਕਾਸਿਮ ਫੱਕਤੂ (ਹਿਜ਼ਬੁਲ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ) ਨਾਲ 1990 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ 1992 ਤੋਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਆਸੀਆ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ 'ਮਹਿਲਾ ਜਹਾਦੀਆਂ' ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨੈਟਵਰਕ ਦੀ ਮੁਖੀ ਸੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ 'ਦੁਖਤਰਨ-ਏ-ਮਿੱਲਤ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ' ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/For-the-first-family-of-militancy-a-troubled-road/articleshow/46571622.cms|title=For the first family of militancy, a troubled road – Times of India|date=15 March 2015|work=The Times of India|access-date=25 August 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dr Qasim Faktoo completes 22 yrs in incarceration |url=http://www.greaterkashmir.com/news/2014/Jun/1/dr-qasim-faktoo-completes-22-yrs-in-incarceration-14.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402205240/http://www.greaterkashmir.com/news/2014/Jun/1/dr-qasim-faktoo-completes-22-yrs-in-incarceration-14.asp |archive-date=2 April 2015 |access-date=24 March 2015 |website=Greater Kashmir}}</ref> ਆਸੀਆ ਅੰਦਰਾਬੀ ਨੇ [[ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ]] ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਰੈਲੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ [[ਦੁਖਤਰਾਂ-ਏ-ਮਿੱਲਤ|ਦੁਖਤਰਨ-ਏ-ਮਿੱਲਤ]] ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੇ ਨੈਟਵਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪੂਰੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ 2010 ਦੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਮਸਰ੍ਰਤ ਆਲਮ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/For-the-first-family-of-militancy-a-troubled-road/articleshow/46571622.cms|title=For the first family of militancy, a troubled road – Times of India|date=15 March 2015|work=The Times of India|access-date=25 August 2016}}</ref> ਉਸ ਨੇ 25 ਮਾਰਚ 2015 ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਗਾਇਆ।<ref>{{Cite web |last=TIMES NOW |date=24 March 2015 |title=I Hoisted Pakistan Flag & Sung Pakistani National Anthem – Asiya Andrabi |url=https://www.youtube.com/watch?v=45-MQSrKDPw |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324191420/https://www.youtube.com/watch?v=45-MQSrKDPw |archive-date=24 ਮਾਰਚ 2016 |access-date=25 August 2016 |via=YouTube }}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=25 March 2015 |title=J&K: Separatist Asiya Andrabi booked for unfurling Pakistan flag on its national day in Srinagar |url=http://ibnlive.in.com/news/jk-separatist-asiya-andrabi-booked-for-unfurling-pakistan-flag-on-its-national-day-in-srinagar/536072-3-245.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325223530/http://ibnlive.in.com/news/jk-separatist-asiya-andrabi-booked-for-unfurling-pakistan-flag-on-its-national-day-in-srinagar/536072-3-245.html |archive-date=25 March 2015 |access-date=25 August 2016}}</ref> 12 ਸਤੰਬਰ 2015 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਗਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਬੀਫ ਦੀ ਵਿਕਰੀ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Hurriyat leader Asiya slaughters cow to defy ban in Srinagar |url=http://www.geo.tv/article-197235-Hurriyat-leader-Asiya-slaughters-cow-to-defy-ban-in-Srinagar |access-date=25 August 2016}}</ref> 6 ਜੁਲਾਈ 2018 ਨੂੰ ਆਸੀਆ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ (ਐਨਆਈਏ) ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਘੀ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਗਠਨ ਦੁਆਰਾ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਭਾਰਤ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਛੇਡ਼ਨ" ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/dukhtaran-e-milat-chief-asiya-andrabi-two-others-taken-into-nia-custody/articleshow/64881213.cms|title=Dukhtaran-e-Milat chief Asiya Andrabi, two others taken into NIA custody - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-06}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=6 July 2018 |title=NIA arrests Dukhtaran-e-Millat chief Asiya Andrabi, 2 aides in sedition case |url=https://www.indiatoday.in/india/story/nia-arrests-dukhtaran-e-millat-chief-asiya-andrabi-2-aides-in-sedition-case-1278919-2018-07-06 |access-date=2018-07-06 |website=India Today |language=en}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਆਸੀਆ ਨੇ [[ਜੀਵ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ|ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ]] ਵਿੱਚ [[ਬੀ ਐੱਸ ਸੀ|ਬੀ. ਐਸ. ਸੀ.]] ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/For-the-first-family-of-militancy-a-troubled-road/articleshow/46571622.cms|title=For the first family of militancy, a troubled road – Times of India|date=15 March 2015|work=The Times of India|access-date=25 August 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.pakistankakhudahafiz.com/tag/asiya-andrabi/|title=Life and times of Asiya Andrabi|date=11 March 2014|work=Rahiba R Parveen|access-date=3 April 2015|agency=Pakistan Ka Khuda Hafiz(Policy Institute of Pakistan)|archive-date=3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403161711/http://www.pakistankakhudahafiz.com/tag/asiya-andrabi/|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਿਕ ਹੁਸੈਨ ਫਕਤੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। 2015 ਤੱਕ ਆਸੀਆ ਦਾ ਪਤੀ ਫਕਤੂ 23 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ 15 ਸਾਲਾ ਅਹਿਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ [[ਸ੍ਰੀਨਗਰ]] ਵਿੱਚ ਨੌਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ 22 ਸਾਲਾ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ 2015 ਵਿੱਚ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਅੰਦਰਾਬੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ 2015 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/For-the-first-family-of-militancy-a-troubled-road/articleshow/46571622.cms|title=For the first family of militancy, a troubled road – Times of India|date=15 March 2015|work=The Times of India|access-date=25 August 2016}}</ref> ਆਸੀਆ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/asiya-andrabis-3-nephews-arrested-in-pakistan-for-terror-links/article5114048.ece#|title=Asiya Andrabi's 3 nephews arrested in Pakistan for "terror links"|last=Fayyaz|first=Ahmed Ali|date=11 September 2013|work=The Hindu|access-date=25 August 2016}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜ਼ੁਲਕਾਰਨੈਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਪਤਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਭਤੀਜਾ ਇਰਤਿਆਜ਼-ਉਨ-ਨਬੀ ਇੱਕ ਐਰੋਨੌਟੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇਸਲਾਮਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਹੈ। ਅੰਦਰਾਬੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਵ-ਕੱਟਡ਼ਪੰਥੀ ਜਮੀਅਤ ਅਹਲ-ਏ-ਹਦੀਸ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇਸਲਾਮ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਠ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰੋ ਇਸਲਾਮੀ [[ਸ਼ਰੀਅਤ|ਸ਼ਰੀਆ]] ਦੁਆਰਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Markazi Jamiat Ahle Hadees Hind |url=http://ahlehadees.org/about-ahle-hadith-hadees/markazi-jamiat-ahle-hadees-hadith-history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815194536/http://www.ahlehadees.org/about-ahle-hadith-hadees/markazi-jamiat-ahle-hadees-hadith-history.html |archive-date=15 August 2016 |access-date=25 August 2016}}</ref> == ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ == ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਵੱਖਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਆਸੀਆ [[ਸੱਯਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਗੀਲਾਨੀ|ਸਈਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਗਿਲਾਨੀ]] ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਹੈ ਜੋ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ [[ਦੁਖਤਰਾਂ-ਏ-ਮਿੱਲਤ|ਦੁਖਤਰਨ-ਏ-ਮਿੱਲਤ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/asiya-andrabis-3-nephews-arrested-in-pakistan-for-terror-links/article5114048.ece#|title=Asiya Andrabi's 3 nephews arrested in Pakistan for "terror links"|last=Fayyaz|first=Ahmed Ali|date=11 September 2013|work=The Hindu|access-date=25 August 2016}}</ref> 1982 ਵਿੱਚ ਆਸੀਆ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਦਰੱਸੇ 'ਤਾਲਿਮੁਲ ਕੁਰਾਨ' ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੁਖਤਰਨ-ਏ-ਮਿੱਲਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਪਡ਼੍ਹਨ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.pakistankakhudahafiz.com/news/kashmir/life-times-asiya-andrabi/|title=Life and times of Asiya Andrabi|date=11 March 2014|access-date=6 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117073423/http://www.pakistankakhudahafiz.com/news/kashmir/life-times-asiya-andrabi/|archive-date=17 November 2015|publisher=Pakistan Ka Khuda Hafiz|quote=Read 35th line}}</ref> ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਕਵਰ ਸਟੋਰੀ ਮਰੀਅਮ ਜਮੀਲਾ ਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਔਰਤ ਹੈ ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਆਸੀਆ ਲਈ, ਜਮੀਲਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ "ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲੀ" ਸੀ। ਫਿਰ ਆਸੀਆ ਕੱਟਡ਼ਪੰਥੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.pakistankakhudahafiz.com/tag/asiya-andrabi/|title=Life and times of Asiya Andrabi|date=11 March 2014|work=Rahiba R Parveen|access-date=3 April 2015|agency=Pakistan Ka Khuda Hafiz(Policy Institute of Pakistan)|archive-date=3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403161711/http://www.pakistankakhudahafiz.com/tag/asiya-andrabi/|url-status=dead}}</ref> ਆਸੀਆ ਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਡੀ. ਈ. ਐਮ. ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/a-mastermind-of-kashmir-protests/article600629.ece?ref=relatedNews|title=A mastermind of Kashmir protests|last=Bukhari|first=Shujaat|date=29 August 2010|work=The Hindu|access-date=25 August 2016}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਵੱਖਵਾਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ 1990 ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿਦਰੋਹ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। 1993 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਰੋਧੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1994 ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ 2004 ਤੱਕ ਭੂਮੀਗਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.pakistankakhudahafiz.com/tag/asiya-andrabi/|title=Life and times of Asiya Andrabi|date=11 March 2014|work=Rahiba R Parveen|access-date=3 April 2015|agency=Pakistan Ka Khuda Hafiz(Policy Institute of Pakistan)|archive-date=3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403161711/http://www.pakistankakhudahafiz.com/tag/asiya-andrabi/|url-status=dead}}</ref>ਆਸੀਆ ਨੂੰ 2007 ਤੋਂ 2009 ਵਿੱਚ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 2010 ਦੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਸਰ੍ਰਤ ਆਲਮ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੱਖੀ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੀ ਆਗੂ) ਦੇ ਨਾਲ ਆਸੀਆ ਨੂੰ [[2010 ਵਿਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ|2010 ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ]] ਦੇ ਮਾਸਟਰਮਾਈਂਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਛੱਡੋ" ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/opinion/lead/interpreting-the-kashmiri-vote/article6686791.ece|title=Interpreting the Kashmiri vote|date=13 December 2014|work=The Hindu|access-date=26 April 2015|quote=Read 7th Paragraph where they blamed the then CM Omar Abdullah and the police force under him for killings of 112 people.}}</ref> 1982 ਵਿੱਚ ਆਸੀਆ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਦਰਸ਼ਗਾਹ ਤਾਲਿਮੁਲ ਕੁਰਾਨ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੁਖਤਰਾਂ-ਏ-ਮਿਲੇਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਪਡ਼੍ਹਨ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। "ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਲਾਮਬੰਦ ਹੋਏ।" ਦਰਗਾਹ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਸਥਾਨਕ ਬੱਸਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂਆਂ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੀ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਗਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪੋਸਟਰ ਹਟਾਉਣਾ ਸੀ-ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਯੁੱਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।ਉਸ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਗਠਨ ਦੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਇਆ। ਆਸੀਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, "1987 ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਗਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀਆਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਜਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।""ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰ ਉੱਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਵਿਰੁੱਧ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।"<ref>{{Cite web |date=9 December 2019 |title=Kashmir Lit |url=http://www.kashmirlit.org/asiya-andrabi-a-lifetime-of-fighting-for-freedom/}}</ref> == ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ == ਉਸ ਨੂੰ 28 ਅਗਸਤ 2010 ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਛੇਡ਼ਨ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਭਡ਼ਕਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/article600123.ece|title=Asiya Andrabi arrested|last=Shujaat Bukhari|date=28 August 2010|work=The Hindu|access-date=24 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140425013529/http://www.thehindu.com/news/national/other-states/article600123.ece|archive-date=25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 17 ਸਤੰਬਰ 2015 ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਦੁਬਾਰਾ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=18 September 2015 |title=J&K: Separatist Asiya Andrabi arrested for hoisting Pakistani flag |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/jk-separatist-chief-asiya-andrabi-arrested-for-hoisting-pakistani-flag/ |access-date=25 August 2016}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੂੰ ਫੋਨ ਰਾਹੀਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਡੀ. ਈ. ਐੱਮ. ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਦਰਾਬੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਰਾਮਬਾਗ, [[ਸ੍ਰੀਨਗਰ]] ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=18 September 2015 |title=J-K separatist leader Asiya Andrabi arrested in Srinagar |url=http://indiatoday.intoday.in/story/j-k-separatist-leader-asiya-andrabi-arrested-in-srinagar/1/476624.html |access-date=25 August 2016}}</ref> ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮੁਡ਼ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=25 September 2015 |title=Court grants bail to Asiya Andrabi |url=http://www.kashmirreader.com/court-grants-bail-to-asiya-andrabi/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151004055016/http://www.kashmirreader.com/court-grants-bail-to-asiya-andrabi/ |archive-date=4 October 2015 |publisher=Kasmir Reader}}</ref> 6 ਜੁਲਾਈ 2018 ਨੂੰ ਆਸੀਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ, ਨਹਿਦਾ ਨਸਰੀਨ ਅਤੇ ਸੋਫ਼ੀ ਫਾਹਮੀਦਾ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ (ਐਨਆਈਏ) ਦੁਆਰਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡਾਵਲੀ (ਆਈ. ਪੀ. ਸੀ.) ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਾਵਾਂ ਤਹਿਤ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/dukhtaran-e-milat-chief-asiya-andrabi-two-others-taken-into-nia-custody/articleshow/64881213.cms|title=Dukhtaran-e-Milat chief Asiya Andrabi, two others taken into NIA custody - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-06}}</ref><ref name=":1"/><ref>{{Cite web |date=3 June 2018 |title=JK HC grants cancels bail granted to Asiya Andrabi, 4 others in terror-related case |url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/jk-hc-grants-cancels-bail-granted-to-asiya-andrabi-4-others-in-terror-related-case-1249387-2018-06-03 |access-date=2018-07-06 |website=India Today |language=en}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 16 ਜੁਲਾਈ 2018 ਨੂੰ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ [[ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ|ਤਿਹਾਡ਼ ਜੇਲ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਨਿਆਂਇਕ ਹਿਰਾਸਤ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/jul/16/court-sends-kashmiri-separatist-asiya-andrabi-two-others-to-one-month-judicial-custody-1844046.html|title=Court sends Kashmiri separatist Asiya Andrabi, two others to one-month judicial custody|work=The New Indian Express|access-date=2018-07-18}}</ref> == ਆਲੋਚਨਾ == * ਸੰਨ 2001 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਕਸ਼ਮੀਰ ਬਖੇੜਾ|ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਵਾਦ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] iott3kzqdw68o2ooepgokwbe2c51ltj 0 199789 848250 815302 2026-09-29T04:54:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848250 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਕਵਿਤਾ ਮਲੋਥ | image = Kavitha Maloth.jpg | birth_date = {{birth date and age|1980|11|20|df=y}} | birth_place = [[ਵਾਰੰਗਲ]] | residence = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] | constituency = [[ਮਹਿਬੂਬਾਬਾਦ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਹਿਬੂਬਾਬਾਦ]] | party = [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਮਿਥੀ]] | spouse = ਭਾਦਰੂ ਮਲੋਥ,ਆਈ.ਟੀ.ਐਸ,. | children = ਨਯਨ ਮਲੋਥ,ਮਹਾਥੀ ਮਲੋਥ | predecessor = [[ਸੀਤਾਰਾਮ ਨਾਇਕ|ਅਜ਼ਮੀਰਾ ਸੀਤਾਰਾਮ ਨਾਇਕ]] | successor = [[ਬਲਰਾਮ ਨਾਇਕ]] }} '''ਕਵਿਤਾ ਮਲੋਥ''' (ਜਨਮ 1981) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਮਹਿਬੂਬਾਬਾਦ ਹਲਕੇ ਤੋਂ [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]] ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article627322.ece?service=mobile|title=Five Ministers call on Jaipal Reddy|date=12 September 2010|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026125445/http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article627322.ece?service=mobile|archive-date=26 ਅਕਤੂਬਰ 2012|access-date=12 ਅਗਸਤ 2025|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Jagan camp upbeat after Sonia meet &#124; Hyderabad News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Jagan-camp-upbeat-after-Sonia-meet/articleshow/6112685.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120918111212/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-01/hyderabad/28292513_1_odarpu-yatra-jagan-camp-kadapa-mp |archive-date=2012-09-18 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਹ ਰੈਡੀਆ ਨਾਇਕ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2009 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ 2009 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਬੂਬਾਬਾਦ ਦੀ ਐਮਐਲਏ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=KAVITHA MALOTH(Indian National Congress(INC)):Constituency- MAHABUBABAD (ST)(WARANGAL) - Affidavit Information of Candidate |url=http://myneta.info/ap09/candidate.php?candidate_id=618 |access-date=2020-03-09 |website=myneta.info}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਕਵਿਤਾ ਮਲੋਥ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬਣਜਾਰਾ|ਬੰਜਾਰਾ]] ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਨੇਤਾ ਰੈਡੀਆ ਨਾਇਕ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Kavitha Malothu {{!}} National Portal of India |url=https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/kavitha-malothu |access-date=2020-08-31 |website=www.india.gov.in}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਮਲੋਥ 2019 ਵਿੱਚ ਮਹਿਬੂਬਾਬਾਦ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ 2024 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Kavitha Maloth: Up for any challenge |url=https://www.theweek.in/theweek/cover/2019/06/15/kavitha-maloth-up-for-any-challenge.html |access-date=2020-08-31 |website=The Week |language=en}}</ref><ref name="2024 Loksabha Elections Results - Mahabubabad">{{Cite news|url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S2916.htm|title=2024 Loksabha Elections Results - Mahabubabad|date=4 June 2024|access-date=7 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250507063532/https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S2916.htm|archive-date=7 May 2025|publisher=Election Commission of India}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਭਦਰੂ ਨਾਇਕ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2019–2024]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] scudd9bx3a912qngiix6fl7m8kiump6 0 201756 848104 827241 2026-09-28T17:12:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848104 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = 2025 ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਭੀੜ ਦੀ ਕੁਚਲਣ | date = 4 ਜੂਨ 2025 | Time = 3:30&nbsp;pm – 5:30&nbsp;pm | Timezone = IST | Location = ਐੱਮ. ਚਿੰਨਾਸਵਾਮੀ ਸਟੇਡੀਅਮ, [[ਬੈਂਗਲੁਰੂ]], ਭਾਰਤ | type = ਭੀੜ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣਾ | cause = ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਭੀੜ-ਭੜੱਕਾ | reported deaths = 11 | reported injuries = 56 }} 4 ਜੂਨ 2025 ਨੂੰ, [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਸ ਬੰਗਲੌਰ|ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੁਰੂ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਬੰਗਲੁਰੂ]] ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਦੀ ਭਗਦੜ ਭੜਕ ਗਈ। ਇਸ ਭੀੜ ਦੀ ਕੁਚਲਣ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 56 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਟੀਮ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ, [[ਐਮ. ਚਿੰਨਾਸਵਾਮੀ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਟੀਮ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। == ਪਿਛੋਕੜ == 3 ਜੂਨ 2025 ਨੂੰ, [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਸ ਬੰਗਲੌਰ|ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੁਰੂ]] (ਆਰਸੀਬੀ) ਨੇ 2025 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਆਈਪੀਐਲ) ਜਿੱਤਿਆ, ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼]] ਨੂੰ 6 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਆਈਪੀਐਲ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/ipl-2025-champions-league-rcb-psg-virat-kohli-luis-enrique-2736028-2025-06-05|title=RCB win IPL 2025, PSG clinch Champions League: Two iconic triumphs, one blueprint|date=5 June 2025|work=[[India Today]]|access-date=7 June 2025}}</ref> ਆਰਸੀਬੀ ਟੀਮ 4 ਜੂਨ ਨੂੰ ਬੰਗਲੁਰੂ ਲਈ ਉਡਾਣ ਭਰੀ, ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਿੱਧਰਮਈਆ, ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਡੀ. ਕੇ. ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਪਾਲ ਥਾਵਰ ਚੰਦ ਗਹਿਲੋਤ ਨੇ ਸ਼ਾਮ 4 ਵਜੇ ਤੋਂ 5 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸੌਧਾ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/karnataka-govt-felicitates-ipl-champions-rcb-at-vidhana-soudha-3571081|title=RCB Felicitation Bengaluru: Karnataka Govt Honours IPL Champions at Vidhana Soudha|date=4 June 2025|work=Deccan Herald|access-date=5 June 2025|language=en}}</ref><ref name="TIE">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/cities/bangalore/bengaluru-stampede-hospital-records-show-first-death-occurred-before-rcb-felicitation-at-vidhana-soudha-10061325/|title=Bengaluru stampede: Hospital records show first death occurred before RCB felicitation at Vidhana Soudha|date=12 June 2025|work=The Indian Express|access-date=20 June 2025|language=en}}</ref> ਵਿਧਾਨ ਸੌਧਾ ਤੋਂ [[ਐਮ. ਚਿੰਨਾਸਵਾਮੀ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਤੱਕ ਇੱਕ ਓਪਨ ਟਾਪ ਬੱਸ ਜਿੱਤ ਪਰੇਡ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ,<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/rcb-victory-parade-in-bengaluru-on-june-4-after-ipl-2025-win/article68012312.ece|title=RCB to hold victory parade in Bengaluru after maiden IPL win|date=4 June 2025|work=[[The Hindu]]|access-date=4 June 2025}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੋਂ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਬੰਗਲੁਰੂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਪਾਰਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਜਾਮ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/ipl-2025-rcbs-open-top-bus-parade-in-bengaluru-cancelled-2735537-2025-06-04|title=Bengaluru IPL celebrations: No open bus parade for RCB due to traffic congestion fears|date=4 June 2025|work=India Today|access-date=20 June 2025|language=en}}</ref> ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਟੀਮ ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਜਾਵੇਗੀ।<ref name="NDTV">{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/celebrations-then-tragedy-a-timeline-of-bengaluru-stampede-that-killed-11-8591154|title=Celebrations, Then Tragedy: A Timeline Of Bengaluru Stampede That Killed 11|date=5 June 2025|work=[[NDTV]]|access-date=5 June 2025}}</ref> == ਘਟਨਾ == ਐਮ. ਚਿੰਨਾਸਵਾਮੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਬਾਹਰ ਭੀੜ ਦੁਪਹਿਰ 2 ਵਜੇ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਆਮਦ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈ।<ref name="The Hindu">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/rcb-ipl-victory-celebrations-stampede-bengaluru-death-toll/article69656538.ece|title=11 die in Bengaluru stampede as RCB victory celebrations turn tragic|date=4 June 2025|work=[[The Hindu]]|access-date=4 June 2025}}</ref> ਟੀਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਟਵਿੱਟਰ ਅਕਾਊਂਟ 'ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ 3:14 ਵਜੇ ਮੁਫ਼ਤ ਪਾਸਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੇ ਭੰਬਲਭੂਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਬਿਨਾਂ ਐਂਟਰੀ ਪਾਸਾਂ ਦੇ ਪਹੁੰਚੇ।<ref name="HT">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/rcb-event-turns-deadly-what-led-to-the-bengaluru-stampede-killing-11-cricket-fans-101749087650141.html|title=Bengaluru stampede: What led to deadly crush at RCB's IPL victory event?|date=5 June 2025|work=[[Hindustan Times]]|access-date=5 June 2025}}</ref> ਦੁਪਹਿਰ 3:30 ਵਜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੱਠ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/bengaluru-stampede-case-what-we-know-so-far-on-rcbs-celebrations-that-turned-catastrophic/articleshow/121670873.cms|title=Bengaluru stampede case: What we know so far on RCB's celebrations that turned catastrophic|date=6 June 2025|work=The Times of India|access-date=20 June 2025|quote=Following this, a stampede occurred at gate numbers 2, 2A, 6, 7, 15, 17, 18, and 21.}}</ref> ਦੇ ਪਾਰ ਭੀੜ ਭੜਕ ਗਈ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਬੈਰੀਕੇਡਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਾੜਾਂ ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਟੱਪ ਕੇ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਭੀੜ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/india/seven-dead-stampede-outside-indias-bengaluru-cricket-stadium-tv-channels-say-2025-06-04/|title=At least 22 die in crowd chaos outside Indian cricket stadium|date=4 June 2025|work=[[Reuters]]|access-date=6 June 2025}}</ref> ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ, ਅਤੇ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਨੂੰ ਨੇੜਲੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੁਪਹਿਰ 3:45 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 5:15 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਗਿਆਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਮੌਤਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਬੌਰਿੰਗ ਅਤੇ ਲੇਡੀ ਕਰਜ਼ਨ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮੌਤਾਂ ਦੋ ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/cdr5mrrj1ego|title=Eleven die in Bengaluru crush as fans gather for IPL victory parade|last=Imran Qureshi|date=4 June 2025|work=[[BBC News]]|access-date=5 June 2025}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/rcb-ipl-2025-victory-parade-7-dead-over-30-injured-in-stampede-outside-bengalurus-m-chinnaswamy-stadium/articleshow/121623815.cms|title=RCB IPL 2025 victory parade: 7 dead, over 30 injured in stampede outside Bengaluru's M Chinnaswamy Stadium|work=[[The Times of India]]|access-date=4 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250604124527/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/rcb-ipl-2025-victory-parade-7-dead-over-30-injured-in-stampede-outside-bengalurus-m-chinnaswamy-stadium/articleshow/121623815.cms|archive-date=4 June 2025|issn=0971-8257}}</ref> ਚਾਰ ਮੌਤਾਂ ਗੇਟ 7 ਦੇ ਨੇੜੇ, ਦੋ ਗੇਟ 6 ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਗੇਟ 1 ਦੇ ਨੇੜੇ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਗੇਟ 17 ਅਤੇ 21 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈਆਂ। ਕੁੱਲ 56 ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 51 ਨਾਬਾਲਗ, 2 ਦਰਮਿਆਨੇ ਅਤੇ 3 ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖਮੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="lack">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-high-court-seeks-report-on-stampede-during-rcb-victory-celebrations-in-bengaluru/article69659641.ece|title=Bengaluru stampede: Karnataka government admits before High Court lack of preparation to handle crowd of 2.5 lakh|date=5 June 2025|work=The Hindu|access-date=20 June 2025|language=en-IN}}</ref> ਆਰਸੀਬੀ ਟੀਮ ਸ਼ਾਮ 5:30 ਵਜੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਹੁੰਚੀ; ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਰੋਹ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਜਾਂਚ == ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ। ਕਰਨਾਟਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ 1,400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 250,000 ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮਿਆਰੀ ਸੰਚਾਲਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ 1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 50,000 ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/not-sparing-anyone-what-karnataka-government-told-high-court-on-bengaluru-stampede-101749121142385.html|title='Not sparing anyone': What Karnataka government told high court on Bengaluru stampede|date=5 June 2025|work=Hindustan Times|access-date=5 June 2025}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-high-court-seeks-report-on-stampede-during-rcb-victory-celebrations-in-bengaluru/article69659641.ece|title=Bengaluru stampede: Karnataka government admits before High Court lack of preparation to handle crowd of 2.5 lakh|date=5 June 2025|work=The Hindu|access-date=5 June 2025|language=en-IN}}</ref> 5 ਜੂਨ ਨੂੰ, ਬੰਗਲੁਰੂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਆਰਸੀਬੀ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ, ਈਵੈਂਟ ਆਯੋਜਕ ਡੀਐਨਏ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ, ਅਤੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਸੰਚਾਲਕ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ [[ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ.|ਪਹਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟ]] (ਐਫਆਈਆਰ) ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਤਿੰਨੋਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਰੋਹ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।<ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/police-file-fir-against-rcb-after-deaths-of-11-fans-1489250|title=Police file FIR against RCB after deaths of 11 fans|last=Kishore|first=Shashank|date=5 June 2025|work=ESPNcricinfo|access-date=5 June 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 June 2025 |title=Bengaluru stampede: FIR filed against RCB event organizers and KSCA for criminal negligence |url=https://m.economictimes.com/news/india/bengaluru-stampede-fir-filed-against-rcb-event-organizers-and-ksca-for-criminal-negligence/articleshow/121649788.cms |access-date=5 June 2025}}</ref> ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸਮੇਤ ਪੰਜ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਭੀੜ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/rcb-ipl-victory-parade-stampede-death-toll-virat-kohli-chinnaswamy-stadium-live/article69656707.ece|title=Bengaluru city chief B. Dayananda suspended, announces new commissioner Seemanth Kumar Singh|date=6 June 2025|work=[[The Hindu]]|access-date=6 June 2025}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/india/bengaluru-stampede-live-updates-chinnaswamy-stadium-rcb-victory-celebration-liveblog-9368593.html|title=Bengaluru Stampede: Two Senior Cops Suspended, CM Orders Probe|date=5 June 2025|work=[[News18]]|access-date=6 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250606035209/https://www.news18.com/india/bengaluru-stampede-live-updates-chinnaswamy-stadium-rcb-victory-celebration-liveblog-9368593.html|archive-date=6 June 2025}}</ref> 6 ਜੂਨ ਨੂੰ, ਆਰਸੀਬੀ ਦੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਮੁਖੀ ਨਿਖਿਲ ਸੋਸਲੇ ਨੂੰ [[ਕੇਮਪੇਗੌਡਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ|ਕੇਂਪੇਗੌੜਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ]] 'ਤੇ ਉਡਾਣ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 7 ਜੂਨ ਤੱਕ ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/rcb-marketing-head-nikhil-sosale-on-way-to-mumbai-arrested-at-bengaluru-airport-in-case-of-stampede-2736502-2025-06-06|title=RCB marketing head Nikhil Sosale arrested at Bengaluru airport|date=6 June 2025|work=[[India Today]]|access-date=6 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250606030547/https://www.indiatoday.in/india/story/rcb-marketing-head-nikhil-sosale-on-way-to-mumbai-arrested-at-bengaluru-airport-in-case-of-stampede-2736502-2025-06-06|archive-date=6 June 2025}}</ref> 6 ਜੂਨ ਨੂੰ, ਕਰਨਾਟਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕੇਐਸਸੀਏ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪੁਲਿਸ ਕਾਰਵਾਈ 'ਤੇ ਅੰਤਰਿਮ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੋਸਲੇ ਨੇ ਵੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/rcb-official-challenges-arrest-as-court-grants-interim-relief-to-ksca-administrators-1489275|title=RCB official challenges arrest as court grants interim relief to KSCA administrators|date=6 June 2025|work=[[ESPNcricinfo]]|access-date=6 June 2025}}</ref> 1 ਜੁਲਾਈ, 2025 ਨੂੰ, ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਭਾਜੜ ਲਈ ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੁਰੂ (RCB) ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਲਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਭੀੜ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title="No Aladdin Ka Chirag": Relief For IPS Suspended Over Bengaluru Stampede |url=https://www.ndtv.com/india-news/tribunal-blames-rcb-for-bengaluru-stampede-revokes-ips-officers-suspension-8806253 |access-date=2025-07-01 |website=www.ndtv.com |language=en}}</ref> == ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ == [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ, ਜਾਨਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ 'ਤੇ ਸੋਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦੁਖਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Dead link|date=September 2025}}{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/pm-modi-reacts-to-bengaluru-stampede-after-rcb-victory/articleshow/121625182.cms|title=PM Modi expresses grief over Bengaluru stampede|date=4 June 2025|work=[[The Economic Times]]|access-date=4 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250604192236/https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/pm-modi-reacts-to-bengaluru-stampede-after-rcb-victory/articleshow/121625182.cms|archive-date=4 June 2025}}</ref> ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭੀੜ ਕਾਰਨ ਕੁਚਲਣ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੈਚ ਦੇਰ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਇੰਨੀ ਭੀੜ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਜ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਨੇ ਘਟਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/cities/bengaluru/story/bengaluru-stampede-dead-chinnaswamy-stadium-amid-rcb-ipl-victory-celebrations-2735702-2025-06-04|title=Bengaluru's Chinnaswamy Stadium Stampede Updates: BJP slams Karnataka government over chaos, wants judicial inquiry|date=4 June 2025|work=[[India Today]]|access-date=4 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250604122518/https://www.indiatoday.in/cities/bengaluru/story/bengaluru-stampede-dead-chinnaswamy-stadium-amid-rcb-ipl-victory-celebrations-2735702-2025-06-04|archive-date=4 June 2025}}</ref> ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਰੇਕ ਮ੍ਰਿਤਕ ਲਈ {{INRConvert|1|m}} ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਘਟਨਾ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਡਾਕਟਰੀ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/news/karnataka-cm-announces-rs-10-lakh-aid-for-bengaluru-stampede-victims-kin-orders-magisterial-inquiry-11749048169965.html|title=Karnataka CM Siddaramaiah announces ₹10 lakh aid for Bengaluru stampede victims' kin, orders magisterial inquiry|date=4 June 2025|work=[[Live Mint]]|access-date=4 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250604151703/https://www.livemint.com/news/karnataka-cm-announces-rs-10-lakh-aid-for-bengaluru-stampede-victims-kin-orders-magisterial-inquiry-11749048169965.html|archive-date=4 June 2025}}</ref> ਆਰਸੀਬੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੇ ਵੀ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਲਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://sports.ndtv.com/ipl-2025/rcb-announce-rs-10-lakh-aid-to-families-of-each-chinnaswamy-stampede-victim-8594440|title=RCB Announce Rs 10 Lakh Aid To Families Of Each Chinnaswamy Stampede Victim|date=6 June 2025|work=[[NDTV]]|access-date=6 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605222621/https://sports.ndtv.com/ipl-2025/rcb-announce-rs-10-lakh-aid-to-families-of-each-chinnaswamy-stampede-victim-8594440|archive-date=5 June 2025}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2025 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਆਫਤਾਂ]] e3lu4uo3g2qjgwa1h7o96nxiybpos20 0 201886 848167 847859 2026-09-28T23:41:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848167 wikitext text/x-wiki ਹੇਠਾਂ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਆਧੁਨਿਕ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ ਜੋ 1947 ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ)|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ, [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦੁਆਰਾ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ, ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾ ਸੂਬਾ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ]] ਅਤੇ [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਚੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੀਮਾਵਾਂ (ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾਇਦਾਦਾਂ), ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ==ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ== {{Expand list|date=August 2016}} {| class="sortable wikitable" style="vertical-align:center; text-align:center;" |- !ਰੈਂਕ !ਸ਼ਹਿਰ !ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ !ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਰਾਜ !ਤਸਵੀਰ !ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਹੀ ਆਬਾਦੀ !ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ !ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ |- | style="text-align:left;"| 1 | [[ਲਾਹੌਰ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[Image:Badshahi Mosquee, Lahore.jpg|125px]] | {{nts|11,126,285}}<ref name="citypopulation.de">{{Cite web|url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html|title = Pakistan: Provinces and Major Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information}}</ref><br />(2017) | {{nts|11,545,000}}<ref name="Demographia">{{cite book|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=11 August 2016}}</ref><br />(2016) |  |- | style="text-align:left;"| 2 | [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[Image:Clock Tower Faisalabad by Usman Nadeem.jpg|125px]] | {{nts|3203846}}<ref>{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/08/28/ten-major-cities-population-up-by-74pc/|title=Ten major cities' population up by 74pc|access-date=2017-09-06}}</ref><br />(2017) | {{nts|3675000}}<ref name="Demographia"/><br />(2016) |  |- | style="text-align:left;" | 3 | [[ਗੁੜਗਾਓਂ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:DLF Gateway Tower.png|125px]] | {{nts|2982928}}<ref>{{Cite web |title=Gurgaon Population 2021 - Current Population of Gurgaon (Gurugram) |url=https://www.indiaonlinepages.com/population/gurgaon-population.html |access-date=2023-08-21 |website=www.indiaonlinepages.com}}</ref><br />(2021) | | |- | style="text-align:left;" | 4 | [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[File:Perspective view from main gate - Christ Church, Rawalpindi.jpg|125px]] | {{nts|2098231}}<ref name="citypopulation.de" /><br />(2017) | | |- | style="text-align:left;" | 5 | [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[Image:University of the Punjab, Gujranwala Campus 2.jpg|125px]] | {{nts|2027001}}<ref name="citypopulation.de" /><br />(2017) | {{nts|2705000}}<ref>http://pu.edu.pk/images/journal/csas/PDF/V_26_No_2_9Dr.%20Asad%20Ali%20Khan.pdf {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref>(2016) | |- | style="text-align:left;" | 6 | [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Canal Road Ludhiana.jpg|125px]] | {{nts|1885456}}<ref>{{Cite web|title=Ludhiana Population|url=https://worldpopulationreview.com/world-cities/ludhiana-population|access-date=2021-10-22|language=en-US}}</ref><br />(2021 ਅਨੁਮਾਨ) | {{nts|1740000}}<ref name="Demographia" /><br />(2016) | |- | style="text-align:left;" | 7 | [[ਮੁਲਤਾਨ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[Image:Ghanta Ghar Multan complete view.jpg|125px]] | {{nts|1871843}}<ref name="citypopulation.de" /><br />(2017) | {{nts|3100000}}<ref>http://pcgip.urbanunit.gov.pk/docs/ADPDocumnets/ConsolidatedMultan_ADP.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190109165911/http://pcgip.urbanunit.gov.pk/docs/ADPDocumnets/ConsolidatedMultan_ADP.pdf%20 |date=2019-01-09 }} {{Cite web |url=http://pcgip.urbanunit.gov.pk/docs/ADPDocumnets/ConsolidatedMultan_ADP.pdf%20 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=25 ਨਵੰਬਰ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190109165911/http://pcgip.urbanunit.gov.pk/docs/ADPDocumnets/ConsolidatedMultan_ADP.pdf%20 |archive-date=9 ਜਨਵਰੀ 2019 |url-status=bot: unknown}} {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref>(2016) | |- | style="text-align:left;"| 8 | [[ਫਰੀਦਾਬਾਦ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Vatika Business Towers Faridabad.png|125px]] | {{nts|1404653}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;" | 9 | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Golden Temple India.jpg|125px]] | {{nts|1400311}}<ref>{{cite web|url=https://worldpopulationreview.com/world-cities/amritsar-population|title=Amritsar Population|website=Worldpopulationreview.com}}</ref><br />(2021 ਅਨੁਮਾਨ) | {{nts|1285000}}<ref name="Demographia" /><br />(2016) | |- | style="text-align:left;"| 10 | [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] | [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ| ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | {{IND}} | [[Image:Open Hand monument, Chandigarh.jpg|125px]] | {{nts|1055880}}<ref name="2011 Census of India">{{cite web|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|accessdate=10 October 2015|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref><br />(2011) | {{nts|1150000}}<ref name="Demographia"/><br />(2016) |  |- | style="text-align:left;"| 11 | [[ਜਲੰਧਰ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Pushpa Gujral Science City - Outside View of IMAX Theater.jpg|125px]] | {{nts|862196}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | {{nts|970000}}<ref name="Demographia"/><br />(2016) |  |- | style="text-align:left;"| 12 | [[ਬਹਾਵਲਪੁਰ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[Image:NoorMahal1.JPG|125px]] | {{nts|762111}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) | {{nts|930000}}<ref name="Demographia"/><br />(2016) |  |- | style="text-align:left;"| 13 | [[ਸਰਗੋਧਾ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[File:Central Library of University of Sargodha.jpg|130px]] | {{nts|659862}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) | {{nts|1550000}}<ref name="Demographia"/><br />(2016) |  |- | style="text-align:left;"| 14 | [[ਸਿਆਲਕੋਟ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[File:Sialkot Boulevard.jpg|125px]] | {{nts|655852}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) | {{nts|580000}}<ref name="Demographia"/><br />(2016) |  |- | style="text-align:left;"| 15 | [[ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[Image:Hiran Minar and Tank.jpg|125px]] | {{nts|473129}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) | {{nts|540000}}<ref name="Demographia"/><br />(2016) |  |- | style="text-align:left;"| 16 | [[ਪਟਿਆਲਾ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:MotiBaghPalace.jpg|125px]] | {{nts|446246}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | {{nts|803242}}<ref name="Demographia"/><br />(2016) |  |-  | style="text-align:left;"| 17 | [[ਰਹੀਮ ਯਾਰ ਖ਼ਾਨ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|420,419}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) | |  |- | style="text-align:left;"| 18 | [[ਝੰਗ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[Image:Darbarsharif.jpg|125px]] | {{nts|414,131}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 19 | [[ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|399064}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  | |- | style="text-align:left;"| 20 | [[ਗੁਜਰਾਤ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[File:Eid Gah Gujrat Pakistan.jpg|125px]] | {{nts|390533}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 21 | [[ਸਾਹੀਵਾਲ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|389605}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 22 | [[ਵਾਹ ਛਾਉਣੀ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|380103}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 23 | [[ਰੋਹਤਕ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:Delhi road rohtak.jpg|125px]] | {{nts|374,292}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 24 | [[ਕਸੂਰ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[Image:Bulleh Shah's Shrine.JPG|125px]] | {{nts|358409}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 25 | [[ਓਕਾੜਾ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[File:Shrine of Khoo Pak near okara.jpg|125px]] | {{nts|357935}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 26 | [[ਹਿਸਾਰ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:Sheela Mata Temple Agroha.jpg|125px]] | {{nts|301249}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 27 | [[ਅੰਬਾਲਾ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:Ambala Cantt station.jpg|125px]] | {{nts|300484}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 28 | [[ਪਾਣੀਪਤ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:Kabuli Bagh Mosque.JPG|125px]] | {{nts|294150}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 29 | [[ਕਰਨਾਲ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | {{n/a}} | {{nts|286964}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 30 | [[ਬਠਿੰਡਾ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | | {{nts|285813}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |   |  |- | style="text-align:left;"| 31 | [[ਚਿਨਿਓਟ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|278747}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 32 | [[ਸੋਨੀਪਤ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Khwaja Khizar Tomb, Sonipat.jpg|125px]] | {{nts|277053}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |   |  |- | style="text-align:left;"| 33 | [[ਕਾਮੋਕੇ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|249767}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 34 | [[ਹਾਫਿਜ਼ਾਬਾਦ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|245784}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 35 | [[ਸਾਦਿਕਾਬਾਦ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|239677}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 36 | [[ਬੂਰੇਵਾਲਾ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|231797}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 37 | [[ਖ਼ਾਨੇਵਾਲ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[File:Shanti nagar khanewal.jpg|125px]] | {{nts|227059}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 38 | [[ਯਮੁਨਾਨਗਰ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | {{n/a}} | {{nts|216,628}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 39 | [[ਪੰਚਕੂਲਾ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:Yagya Shala, within the Mansa Devi temple complex, Panchkula near Chandigarh.jpg|125px]] | {{nts|211355}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 40 | [[ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[File:Date trees at Ghazi Ghat.jpg|125px]] | {{nts|209604}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  | |- | style="text-align:left;"| 41 | [[ਮੰਡੀ ਬਹਾਉਦੀਨ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|198609}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 42 | [[ਭਿਵਾਨੀ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | {{n/a}} | {{nts|197662}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 43 | [[ਜੇਹਲਮ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[File:A Fort in Jhelum City.jpg|125px]] | {{nts|190425}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 44 | [[ਖ਼ਾਨਪੁਰ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|184793}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 45 | [[ਸਿਰਸਾ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | {{n/a}} | {{nts|183282}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 46 | [[ਪਾਕਪੱਤਨ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | [[File:Darbar Hazrat Baba Farid ud Deen Ganj Shakar Rahmatullah Alaih - panoramio.jpg|125px]] | {{nts|176693}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 47 | [[ਡਸਕਾ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|175170}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 48 | [[ਗੋਜਰਾ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|174860}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 49 | [[ਬਹਾਦੁਰਗੜ੍ਹ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:PDM University.jpg|125px]] | {{nts|170426}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 50 | [[ਸ਼ਿਮਲਾ]] | [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:Shimla, India, Panoramic view of Shimla hills.jpg|125px]] | {{nts|169758}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 51 | [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:College6.jpg|125px]] | {{nts|168443}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;"| 52 | [[ਮੁਰੀਦਕੇ]] | {{flag|ਪੰਜਾਬ|name=ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ}} | {{PAK}} | {{n/a}} | {{nts|166652}}<ref name="citypopulation.de"/><br />(2017) |  |  |- | style="text-align:left;"| 53 | [[ਜੀਂਦ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | {{n/a}} | {{nts|166225}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 54 | [[ਬਟਾਲਾ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:BatalaRoad.jpg|125px]] | {{nts|156400}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;"| 55 | [[ਥਾਨੇਸਰ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:Backside view Sheikh Chilli's Tomb.jpg|125px]] | {{nts|154962}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 56 | [[ਮੋਗਾ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Mount Litera.JPG|125px]] | {{nts|150432}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;"| 57 | [[ਪਠਾਨਕੋਟ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Pathankot City.jpg|125px]] | {{nts|148357}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;"| 58 | [[ਮੋਹਾਲੀ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:YPS Junior Wing.JPG|125px]] | {{nts|146104}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;"| 59 | [[ਅਬੋਹਰ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | {{n/a}} | {{nts|145238}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;"| 60 | [[ਕੈਥਲ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:Ruins of Kaithal fortress, Haryana.jpg|125px]] | {{nts|144633}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 61 | [[ਰਿਵਾੜੀ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[File:Historic 'Delhie Gate' at Rewari.JPG|125px]] | {{nts|140864}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 62 | [[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:GovtCollege.jpg|125px]] | {{nts|135330}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;"| 63 | [[ਖੰਨਾ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Jain mandir khanna.jpg|125px]] | {{nts|128130}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;"| 64 | [[ਪਲਵਲ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | {{n/a}} | {{nts|127931}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 65 | [[ਜਗਾਧਰੀ]] | [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ]] | {{IND}} | {{n/a}} | {{nts|124915}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 66 | [[ਮੁਕਤਸਰ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Gurudwara Muktsar Sahib.jpg|125px]] | {{nts|117085}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |- | style="text-align:left;"| 67 | [[ਬਰਨਾਲਾ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | {{n/a}} | {{nts|116454}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  | |- | style="text-align:left;"| 68 | [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Shaheed Bhagat Singh College Of Engineering & Technology, Ferozepur Mechanical Block.jpg|125px]] | {{nts|110091}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) | | |- | style="text-align:left;"| 69 | [[ਕਪੂਰਥਲਾ]] | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ]] | {{IND}} | [[Image:Kapurthala Sainik School.jpg|125px]] | {{nts|101654}}<ref name="2011 Census of India"/><br />(2011) |  |  |} ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== * [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * [[ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] *[[ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * [[ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * [[ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਸਬੰਧਤ ਸੂਚੀਆਂ]] cxw9q2ipkrqob0tm14dakjt33yukzjh 3 205273 848143 2026-09-28T20:07:35Z Cabayi 27315 Cabayi ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aiden Brannigan]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Niamh Brannigan]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Aiden Brannigan|Aiden Brannigan]]" to "[[Special:CentralAuth/Niamh Brannigan|Niamh Brannigan]]" 848143 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Niamh Brannigan]] a4x1qfo518nsqe2uprdlj3n44qm6994 3 205274 848159 2026-09-28T21:00:09Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 848159 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Nimmzo}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:00, 28 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) i0mdx8xekhv42o8dv6g4kcgffkhhyby 3 205275 848205 2026-09-29T02:07:15Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 848205 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Raippa-Valli}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 02:07, 29 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) bb4axofs0b5v2wiq2h6dahv2ewyud3f 3 205276 848332 2026-09-29T10:08:44Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 848332 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Dr Baldev Singh cheema keolpuri}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:08, 29 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) 86v4a7h0qsjzm9k2mc4erine8gybavz