ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Package Package talk Event Event talk Topic 0 6110 848663 848016 2026-09-30T08:34:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848663 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਮਨੁੱਖ | ਨਾਮ = ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ | ਤਸਵੀਰ = Mohit Sen.JPG | ਤਸਵੀਰ_ਅਕਾਰ = 180px | ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = '''ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ''' | ਉਪਨਾਮ = | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ = 24 ਮਾਰਚ 1929 | ਜਨਮ_ਥਾਂ = ਕਲਕੱਤਾ, [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] | ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = {{death date and age|df=y|2003|5|3|1929|3|24}} | ਮੌਤ_ਥਾਂ = ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ | ਕਾਰਜ_ਖੇਤਰ = ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖਣਾ | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ = ਭਾਰਤੀ | ਭਾਸ਼ਾ = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | ਕਿੱਤਾ = ਕੁੱਲਵਕਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ | ਕਾਲ = | ਧਰਮ = ਨਾਸਤਿਕਤਾ | ਵਿਸ਼ਾ = | ਮੁੱਖ ਕੰਮ = ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ | ਅੰਦੋਲਨ = ਸਮਾਜਵਾਦ | ਇਨਾਮ = | ਪ੍ਰਭਾਵ = [[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]]<br/> [[ਲੈਨਿਨ]]<br/>[[ਮਾਉਜੇ ਤੁੰਗ]] | ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ = <!--ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ--> | ਦਸਤਖਤ = | ਜਾਲ_ਪੰਨਾ = | ਟੀਕਾ-ਟਿੱਪਣੀ = }} '''ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ''' (ਬੰਗਾਲੀ: মিহত সেন; 24 ਮਾਰਚ 1929 - 3 ਮਈ 2003) ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਬੁਧੀਜੀਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ [[ਭਾਰਤੀ ਸੰਯੁਕਤ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਜਨਰਲ ਸੱਕਤਰ ਸਨ। ==ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ== ਸੇਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਤਰਜ਼ ਤੇ ਢਲੇ [[ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ]] ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਿਆਇ ਮੂਰਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਏ. ਐਂਨ. ਸੇਨ, ਕਲਕੱਤਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਜੱਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਮ੍ਰਣਾਲਿਨੀ ਸੇਨ (ਸਿਨਹਾ), ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਚੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਨਾ ਮੇਜਰ ਐਨ ਪੀ ਸਿਨਹਾ, ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਸੇਵਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਚਾਚਾ ਭਗਵਾਨ ਸਤਿਏਂਦਰ ਪ੍ਰਸੰਨੋ ਸਿਨਹਾ ਭਾਰਤੀ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਪਾਲ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਤਰਫ ਤੋਂ ਉਹ ਬੀਰਭੂਮ, ਅੱਜ ਕੱਲ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰਾਏਪੁਰ ਦੇ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਭਰਾ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਚੰਦਰ ਸੇਨ, ਪ੍ਰੈਜੀਡੇਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਕਲਕੱਤਾ, ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਨ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੀ ਪਦਵੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸੀ। ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ ਨੇ ਪ੍ਰੈਜੀਡੇਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਕਲਕੱਤਾ, ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ [[ਸੁਸ਼ੋਬਨ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬੀ ਏ (ਆਨਰਜ਼) ਪਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ==ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ== ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਂਕਿ, 1948 ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਮੀਦਵਾਰ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਕਪਾ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ। ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ 1950 ਵਿੱਚ ਵਨਾਜਾ ਅਇੰਗਰ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਣਿਤਗਿਆਤਾ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਚੀਨ ਦੀ ਜਨਵਾਦੀ ਲੋਕ-ਰਾਜ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਸੇਨ 1950 ਤੋਂ 1953 ਦੇ ਚੀਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਸਕੂਲ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਪਰਤਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ ਨੇ 1953-62 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ [[ਭਾਕਪਾ]] ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਘਰ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਯੋਜਕ ਅਤੇ ਸਿਖਿਅਕ ਬਣ ਗਏ। ==ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ== ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਪਰਤੇ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਕਪਾ ਨੇ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਅਰਧ ਬਸਤੀ ਸੀ। 1955 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੋਵੀਅਤ ਨੇਤਾ, [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਬੁਲਗਾਨਿਨ]] ਅਤੇ [[ਨਿਕਿਤਾ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ]] ਭਾਰਤ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਆਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਤਤਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਨੇ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਭਾਕਪਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹੇ ਸਨ, ਇਹਦਾ ਨਿਚੋੜ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ: {{cquote|ਇਸ ਸਾਲ (1955) ਤੱਕ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦਿਵਸ ਦਾ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ. . .ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਠੀਕ ਲਾਈਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਤੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ 1951 - 52 ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਫੀਆ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਸਕੋ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ। ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਜੋਸੇਫ ਸਟਾਲਿਨ ਤੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਅਪਣਾਈ ਲਾਈਨ (ਸਰਕਾਰ ਦਾ) ਮੁਕੰਮਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਛੋਟੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਬਗਾਵਤਾਂ ਦੀ ਵੀ।}} ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਨ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਭਾਕਪਾ ਦਾ ਵਿਭਾਜਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)]] ਬਣ ਗਈ ਤਾਂ ਸੇਨ ਮੂਲ ਭਾਕਪਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ ਜੋ [[ਐੱਸ ਏ ਡਾਂਗੇ]] ਦੀ ਚੇਅਰਮੈਨੀ ਤਹਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਲਾਈਨ ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। 1966 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਕਪਾ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1978 ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹਟਾਉਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ ਕਾਂਗਰਸ - ਵਿਰੋਧੀ ਰੁਖ਼ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੇਨ ਭਾਕਪਾ ਦੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਪਏ। 1988 ਵਿੱਚ ਸੇਨ ਨੇ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਆਈ ਸੀ ਪੀ ([[ਇੰਡੀਅਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]]) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ 1989 ਵਿੱਚ [[ਸਰਵ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰ ਗਠਿਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ ਉਸ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ 15 ਸਾਲ ਲਈ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੇਨ, 74 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਾਨਾਜਾ ਦੀ ਮੌਤ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ==ਲੇਖਕ== ਸੇਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ: * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ - ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਪੇਖ * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਝਲਕ * ਮਾਓਵਾਦ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ * ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ * ਨਕਸਲੀ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ * ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਹ: ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ==ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਹ: ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਦੀ ਯਾਤਰਾ== [[File:Mohit sen.jpg|thumb|ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਕਵਰ]] ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ 'ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਹ: ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਦੀ ਯਾਤਰਾ' ਮਾਰਚ 2003 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜ੍ਜਾਦ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੇਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ [[ਐਰਿਕ ਹਾਬਸਬਾਮ]] ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਦਿੱਤੀ: {{cquote|..ਭਾਰਤੀ ਸਾਮਵਾਦ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉਲੇਖਨੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਨੂੰਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਨਾਲ,ਭਾਰੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਗਈ ਪਰ ਸੰਦੇਹਪੂਰਨ ਨਿਰਣੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ . ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਰੋਸਨੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਫਸਟ ਹੈਂਡ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ . . . ਭਾਰਤ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਵਰਗੇ ਈਮਾਨਦਾਰ, ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜਾਦੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।}} <ref>[http://www.indiaclub.com/shop/SearchResults.asp?ProdStock=22656] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081117050907/http://www.indiaclub.com/shop/SearchResults.asp?prodstock=22656 |date=2008-11-17 }} {{Cite web |url=http://www.indiaclub.com/shop/SearchResults.asp?prodstock=22656 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081117050907/http://www.indiaclub.com/shop/SearchResults.asp?prodstock=22656 |archive-date=2008-11-17 |url-status=dead}} Anand Kishore Sahay, in his review of Mohit Sen: An Autobiography</ref> ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ== *[[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]] * [[ਮਾਰਕਸਵਾਦ]] * [[ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]] *[[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] *[[ਵਿਰੋਧਵਿਕਾਸ]] *[[ਸ਼ਰੀਪਾਦ ਅਮ੍ਰਿਤ ਡਾਂਗੇ]] *[[ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ]] *[[ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] *[[ਐਨਟੋਨੀਓ ਗਰਾਮਸ਼ੀ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ== *[http://satdeepgillrachna.wordpress.com/2009/11/19/%E0%A8%97%E0%A8%BE%E0%A8%82%E0%A8%A7%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%A6-%E0%A8%85%E0%A9%B1%E0%A8%9C-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B8%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%82-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%9A-%E0%A8%AE/ ਗਾਂਧੀਵਾਦ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ – ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ] {{ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2003]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ]] 16jq1zxkkdmsazvnivwp6fovt2230et 0 13033 848617 847999 2026-09-30T05:41:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848617 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=ਐਮ.ਐਸ. ਧੋਨੀ|image=MS Dhoni in 2011.jpg|caption=2011 ਵਿੱਚ ਐਮਐਸ ਧੋਨੀ|fullname=ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ|birth_date={{Birth date and age|1981|7|7|df=yes}}|birth_place=[[ਰਾਂਚੀ]], [[ਬਿਹਾਰ]] (ਹੁਣ [[ਝਾਰਖੰਡ]]), ਭਾਰਤ|nickname=ਮਾਹੀ, ਕੈਪਟਨ ਕੂਲ, ਥਲਾ<ref name="Thala">{{cite web |last1=Sen |first1=Rohan |title=MS Dhoni pays tribute to CSK fans: Thala is a big nickname they have given me |url=https://www.indiatoday.in/sports/story/csk-vs-dc-ipl-2019-thala-ms-dhoni-chennai-super-kings-fans-chepauk-1514957-2019-05-02 |website=India Today |accessdate=5 May 2019 |language=en}}</ref>|heightft=5|heightinch=9|batting=ਸੱਜਾ ਹੱਥ|bowling=ਸੱਜਾ ਹੱਥ [[ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ|ਮੱਧਮ]]|role=[[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ]] [[ਬੱਲੇਬਾਜ਼]]|international=true|internationalspan=2004–2019|country=ਭਾਰਤ|testdebutdate=2 ਦਸੰਬਰ|testdebutyear=2005|testdebutagainst=ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ|testcap=251|lasttestdate=26 ਦਸੰਬਰ|lasttestyear=2014|lasttestagainst=ਆਸਟਰੇਲੀਆ|odidebutdate=23 ਦਸੰਬਰ|odidebutyear=2004|odidebutagainst=ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼|odicap=158|lastodidate=9 ਜੁਲਾਈ|lastodiyear=2019|lastodiagainst=ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ|odishirt=7|T20Idebutdate=1 ਦਸੰਬਰ|T20Idebutyear=2006|T20Idebutagainst=ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|T20Icap=2|lastT20Iagainst=ਆਸਟਰੇਲੀਆ|lastT20Idate=27 ਫ਼ਰਵਰੀ|lastT20Iyear=2019|T20Ishirt=7|club1=[[ਬਿਹਾਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]]|year1={{nowrap|1999/00–2003/04}}|club2=[[ਝਾਰਖੰਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]]|year2=2004/05–2016/17|club3=[[ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]]|year3=2008–2015|clubnumber3=7|club4=[[ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਪੁਣੇ ਸੁਪਰਜਾਇੰਟ]]|year4=2016–2017|clubnumber4=7|club5=[[ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]]|year5=2018–ਹੁਣ|clubnumber5=7|columns=4|column1=[[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]]|column2=[[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓਡੀਆਈ]]|column3=[[ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ20ਆਈ]]|matches1=90|matches2=350|matches3=98|runs1=4,876|runs2=10,773|runs3=1,617|bat avg1=38.09|bat avg2=50.53|bat avg3=37.60|100s/50s1=6/33|100s/50s2=10/73|100s/50s3=0/2|top score1=224|top score2=183[[ਨਾਬਾਦ|*]]|top score3=56|deliveries1=96|deliveries2=36|deliveries3=–|wickets1=0|wickets2=1|wickets3=–|bowl avg1=–|bowl avg2=31.00|bowl avg3=–|fivefor1=–|fivefor2=0|fivefor3=–|tenfor1=–|tenfor2=0|tenfor3=–|best bowling1=–|best bowling2=1/14|best bowling3=–|catches/stumpings1=256/38|catches/stumpings2=321/123|catches/stumpings3=57/34|source=http://www.cricinfo.com/india/content/player/28081.html ESPNcricinfo|date=3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022|column4=ਟੀ20|matches4=358|runs4=7,098|bat avg4=38.16|100s/50s4=0/28|top score4=84|deliveries4=12|wickets4=0|bowl avg4=–|fivefor4=–|tenfor4=–|best bowling4=–|catches/stumpings4=205/84 | medaltemplates = <!--MENTION HOST NATIONS FOR TEAM SPORTS-->{{MedalSport|ਪੁਰਸ਼ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]]}} {{MedalCountry|{{cr|IND}}}} {{MedalCompetition|[[ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]]}} {{Medal|Winner|[[2011 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2011 ਭਾਰਤ–ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼–ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]]|}} {{MedalCompetition|[[ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]]}} {{Medal|Winner|[[2007 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ20|2007 ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]]|}} {{Medal|RU|[[2014 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ20|2014 ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]|}} | module = {{Infobox person|embed=yes | signature = MS Dhoni signature.png | signature_alt = }}}} '''ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ''' ( /m ə ˈ h eɪ n d r ə ˈ s ɪ ŋ d h æ ˈ n ɪ / ( </img> / ) ; ਜਨਮ 7 ਜੁਲਾਈ 1981) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਬਕਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ 2007 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਓਵਰਾਂ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 2008 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਸੀ। ਉਹ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|ਆਈਪੀਐਲ]] ਵਿੱਚ [[ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼|ਸੀਐਸਕੇ]] ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਤਿੰਨ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਆਈਸੀਸੀ]] ਟਰਾਫੀਆਂ [[2007 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ20|2007 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20]], 2011 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਤੇ 2013 ਆਈਸੀਸੀ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਕਪਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ]] ਨੇ 2010 ਅਤੇ 2016 [[ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ]] ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ]] ਨੇ 2010 ਅਤੇ 2011 [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਆਈਸੀਸੀ]] ਟੈਸਟ ਮੈਸ ਅਤੇ 2013 [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਆਈਸੀਸੀ]] ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ [[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|ਵਿਕਟਕੀਪਰ]] [[ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਬੱਲੇਬਾਜ਼]] ।<ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283747.html|title=Records &#124; One-Day Internationals &#124; Individual records (captains, players, umpires) &#124; Most matches as captain|date=|publisher=Stats.espncricinfo.com|access-date=2 March 2022}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 10,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਿਨਿਸ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ [[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|ਵਿਕਟਕੀਪਰਾਂ]] ਅਤੇ ਕਪਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਧੋਨੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਰਾਂਚੀ]], [[ਬਿਹਾਰ]] (ਹੁਣ [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੂ]] ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tssonnet.com/tss2849/stories/20051203001202300.htm|title=Interview – M. S. Dhoni|last=Dinakar|first=S.|date=9 December 2005|work=The Hindu|access-date=30 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220163914/http://www.tssonnet.com/tss2849/stories/20051203001202300.htm|archive-date=20 February 2012|issue=49|department=Sportstar|volume=28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/a-village-in-kumaon-111043000027_1.html|title=A village in Kumaon|last=Sandhu|first=Veenu|date=2011-04-30|work=Business Standard India|access-date=2022-07-11}}</ref> ਉਹ ਪਾਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/amp/sports/cricket/story/ms-dhoni-mother-covid-19-positive-devaki-father-pan-singh-ranchi-hospital-1793320-2021-04-21|title=MS Dhoni's mother and father test positive for Covid-19, admitted to private hospital in Ranchi|website=India Today|language=en|access-date=17 October 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/india/content/player/28081.html|title=Players and Officials – MS Dhoni|website=Cricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20090212192116/http://content-usa.cricinfo.com/india/content/player/28081.html|archive-date=12 February 2009|access-date=4 August 2008}}</ref><ref>[http://sports.ndtv.com/cricket/news/item/202092-ms-dhonis-sister-to-convey-schools-best-wishes MS Dhoni's sister to convey school's best wishes | India vs England 2012 – News | NDTVSports.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210703181230/https://sports.ndtv.com/ |date=2021-07-03 }} {{Cite web |url=https://sports.ndtv.com/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=11 ਜਨਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210703181230/https://sports.ndtv.com/ |archive-date=3 ਜੁਲਾਈ 2021 |url-status=bot: unknown}}.</ref><ref name="dhonipersonal">{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060429/saturday/main1.htm|title=Ranchi rocker|date=29 April 2006|website=The Tribune|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410141511/https://www.tribuneindia.com/2006/20060429/saturday/main1.htm|archive-date=10 April 2021|access-date=12 May 2007}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਲਵਾਲੀ, [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਦੇ [[ਅਲਮੋੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅਲਮੋੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਲਮਗਾੜਾ ਬਲਾਕ ਦੀ ਜੈਂਤੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/in-uttarakhand-ms-dhonis-village-still-awaits-road-medicines/articleshow/54613266.cms|title=Dhoni: In Uttarakhand, MS Dhoni's village still awaits road, medicines {{!}} Dehradun News – Times of India|last=Arpita Chakrabarty|date=1 October 2016|website=The Times of India|language=en|access-date=17 October 2021}}</ref> ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਤੋਂ [[ਰਾਂਚੀ]], [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਰਾਂਚੀ ਦੇ ਡੋਰਾਂਡਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੇਕਨ ਕਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜੂਨੀਅਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਪ ਆਪਰੇਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.india.com/viral/mahendra-singh-dhoni-new-home-in-ranchi-dhoni-and-family-shifted-to-farm-house-kailashpati-on-akshaya-tritiya-2084229/amp/|title=Mahendra Singh Dhoni New Home in Ranchi: Dhoni and Family shifted to farmhouse Kailashpati on Akshaya Tritiya|last=Mishra|first=Rashmi|date=30 April 2017|work=India.com}}</ref> ਧੋਨੀ ਦੇ ਉਲਟ, ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ ਅਤੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਪਨਾਮ ਨੂੰ ਧੋਨੀ ਕਿਹਾ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com" /> 2001 ਤੋਂ 2003 ਤੱਕ, ਧੋਨੀ ਨੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਮਿਦਨਾਪੁਰ (ਡਬਲਯੂ), ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਖੜਗਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਟ੍ਰੈਵਲਿੰਗ ਟਿਕਟ ਐਗਜ਼ਾਮੀਨਰ (TTE) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/west-bengal/dhoni-the-kharagpur-story/cid/1497897|title=Dhoni: The Kharagpur story|website=www.telegraphindia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505043705/https://www.telegraphindia.com/states/west-bengal/dhoni-the-kharagpur-story/cid/1497897|archive-date=5 May 2019|access-date=5 May 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ahmedabadmirror.indiatimes.com/others/sunday-read/The-Dhoni-files/articleshow/37526959.cms|title=The Dhoni files|website=Ahmedabad Mirror|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127164822/https://ahmedabadmirror.indiatimes.com/others/sunday-read/The-Dhoni-files/articleshow/37526959.cms|archive-date=27 January 2021|access-date=5 May 2019}}</ref> ==ਆਈ.ਪੀ.ਐਲ.== ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ, ਜੋ ਕਿ 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਸੀ, ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ ਨੇ 2008 ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ 1.5 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ, ਉਹ 2009 ਤੱਕ ਆਈਪੀਐਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। ==ਕਪਤਾਨੀ ਕੌਸ਼ਲ== *ਧੋਨੀ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਲਈ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ [[ਸਚਿਨ ਤੇਂਦੁਲਕਰ]] ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2007 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਰਾਹੁਲ ਦਰਾਵਿੜ ਨੇ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਇਕ-ਰੋਜ਼ਾ ਕਪਤਾਨੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਸਚਿਨ ਨੂੰ ਚੋਣਕਾਰਾਂ ਅਤੇ [ਸ਼ਰਦ ਪਵਾਰ] ਦੇ ਬੋਰਡ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਓਨ੍ਹਾ ਨੇ ਧੋਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। *ਧੋਨੀ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਹੇਠ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ '''2007 ਟਵੰਟੀ-ਟਵੰਟੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ''' ਜਿੱਤਿਆ। *'2007-08 '''[[ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਬੈਂਕ ਸੀਰੀਜ਼]]''' ਇਕ-ਰੋਜ਼ਾ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਬਨਾਮ ਸ੍ਰੀ-ਲੰਕਾ ਅਤੇ [[ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਸੀ,ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਿੱਤ। *ਇੱਕ-ਰੋਜ਼ਾ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ 2008 ਵਿੱਚ ਹੋਏ '''ਆਇਡਿਯਾ ਕੱਪ''' ਵਿੱਚ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਵਿਰੁੱਧ ਜਿੱਤ। *'''ਬਾਰਡਰ ਗਾਵਸਕਰ ਟ੍ਰਾਫੀ 2008 ''' ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਟੈਸਟ ਲੜੀ ਜਿੱਤੀ। *ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ '''ਆਰਬੀਐੱਸ ਕੱਪ''' ਜਿੱਤਿਆ। ਭਾਰਤ ਨੇ 2 ਮੈਚ ਟੈਸਟ ਲੜੀ (1-0 ਨਾਲ) ਅਤੇ 7 ਮੈਚ ਇਕ-ਰੋਜ਼ਾ ਲੜੀ (5-0) ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ। * ਧੋਨੀ 14/11/2008 ਅਤੇ 05/02/2009 ਵਿਚਾਲੇ ਨੌ ਇਕ-ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਲਗਾਤਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਕਪਤਾਨ ਹਨ। * ਧੋਨੀ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ '''2011 ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੱਪ''' ਜਿੱਤਿਆ। * ਧੋਨੀ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ '''2013 ਚੈਂਪੀਅਨ ਟਰਾਫੀ''' ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਫ਼ਲ ਹੋਇਆ। == ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ == * ਧੋਨੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2011 ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਤੱਕ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''[[ਐਮ.ਐਸ.ਧੋਨੀ: ਇੱਕ ਅਣਕਹੀ ਕਹਾਣੀ|MS ਧੋਨੀ: ਦ ਅਨਟੋਲਡ ਸਟੋਰੀ]]'' ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/MS-Dhoni-The-Untold-Story-Plot-Summary/articleshow/54934334.cms|title=MS Dhoni: The Untold Story Plot Summary|date=19 October 2016|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210703181300/https://timesofindia.indiatimes.com/MS-Dhoni-The-Untold-Story-Plot-Summary/articleshow/54934334.cms|archive-date=3 July 2021|access-date=2 December 2020}}</ref> * ਉਹ [[ਹੋਟਸਟਾਰ|ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ]] 2019 ਡਾਕੂਡਰਾਮਾ ''ਰੌਰ ਆਫ ਦਿ ਲਾਇਨ (ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼) ਵਿੱਚ ਸੀ,'' ਇਸ ਪੰਜ-ਐਪੀਸੋਡ ਡਾਕੂਡਰਾਮਾ ਨੇ ਐਮਐਸ ਧੋਨੀ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਲੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਦੀਆਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਾਰਨ ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਗੁਰੂਨਾਥ ਮਯੱਪਨ ।<ref name="Jul 14">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/news/csk-rr-suspended-from-ipl-for-2-years-meiyappan-kundra-banned-for-life/articleshow/48067702.cms|title=CSK, RR suspended from IPL for 2 years; Meiyappan, Kundra banned for life|date=July 14, 2015|website=The Times of India|language=en|access-date=23 October 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotstar.com/in/tv/roar-of-the-lion/1260003996|title=Roar of the Lion|website=Disney+ Hotstar|language=en|access-date=23 October 2021|archive-date=26 ਅਕਤੂਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026163845/https://www.hotstar.com/in/tv/roar-of-the-lion/1260003996|dead-url=yes}}</ref> * ''ਧੋਨੀ ਟਚ: ਭਾਰਤ ਸੁੰਦਰੇਸਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ'' ਏਨੀਗਮਾ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣਾ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/most-searched-products/books/virat-kohli-ms-dhoni-sachin-tendulkar-more-biographies-autobiographies-of-indian-cricketers/articleshow/71565207.cms|title=Popular biographies & autobiographies of Indian cricketers|last=Kapoor|first=Aarohy|date=31 January 2020|work=[[Times of India]]}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cricinfo|id=28081}} * [https://indiankanoon.org/search/?formInput=+Mahendra+Singh+Dhoni ਇੰਡੀਅਨਕਾਨੂਨ] ਵਿਖੇ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ * {{Instagram|mahi7781}} {{ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਪਤਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਪਤਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] bqdh79707l6ntimpwhuh6l9238zh8wn 0 16936 848366 847918 2026-09-29T12:13:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848366 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਜੇ. ਕੇ. ਰੋਲਿੰਗ | honorific_suffix = | image = J. K. Rowling 2010.jpg | caption = 2010 ਵਿੱਚ [[ਵਾਈਟ ਹਾਊਸ]] ਵਿਖੇ ਰੋਲਿੰਗ | birth_name = ਜੋਏਨ ਰੋਲਿੰਗ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1965|7|31}} | birth_place = [[ਯੇਟ]], ਗਲੋਸਟਰਸ਼ਾਇਰ, ਇੰਗਲੈਂਡ | pseudonym = {{unbulleted list|ਜੇ. ਕੇ. ਰੋਲਿੰਗ|ਰਾਬਰਟ ਗੈਲਬ੍ਰੈਥ}} | occupation = {{hlist|ਲੇਖਕ|ਪਰਉਪਕਾਰੀ}} | alma_mater = {{ubl|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਐਕਸੀਟਰ|ਮੋਰੇ ਹਾਊਸ{{efn|name=Moray}}}} | period = ਸਮਕਾਲੀ | years_active = 1997–ਵਰਤਮਾਨ | genres = {{hlist|ਕਲਪਨਾ|ਡਰਾਮਾ|ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਗ ਗਲਪ|ਅਪਰਾਧ ਗਲਪ}} | subject = | movement = | spouse = {{unbulleted list|{{marriage|ਜਾਰਜ ਅਰਾਂਤੇਸ|1992|1995|end=divorced}}|{{marriage|ਨੀਲ ਮਰੇ|26 December 2001}}}} | children = 3 | relatives = | website = {{URL|jkrowling.com}} | signature = }} '''ਜੋਨ "ਜੋ" ਰਾਓਲਿੰਗ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Joanne "Jo" Rowling; ਜਨਮ 31 ਜੁਲਾਈ 1965) ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ [[ਨਾਵਲਕਾਰ|ਨਾਵਲਕਾਰਾ]] ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ [[ਹੈਰੀ ਪੌਟਰ]] ਲੜੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 31 ਜੁਲਾਈ, 1965 ਨੂੰ ਜਨਮੀ ਜੇ. ਕੇ. ਰਾਓਲਿੰਗ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ 'ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ' ਲੜੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਣ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਪਤੀ ਨਾਲ ਤਲਾਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਾਂ ਸੀ। ਜਿਸ ਉਪਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ 12 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਹੀ ਰਿਕਾਰਡ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਓਲਿੰਗ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਜਿਹੀ ਇਨਸਾਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਣ ਨਾਲ ਅਰਬਪਤੀ ਬਣੀ<ref>https://www.cnbc.com/2015/07/31/the-worlds-first-billionaire-author-is-cashing-in.html|archivedate=31{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} July 2015|</ref> ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਅਜਿਹੀ ਇਨਸਾਨ ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦਾਨ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਅਰਬਪਤੀ ਤੋਂ ਕਰੋੜਪਤੀ ਬਣੀ। ਰਾਓਲਿੰਗ ਦਾ ਜਨਮ ਯੇਟ, ਗਲੋਸਟਰਸ਼ਾਇਰ, [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਖੇ 31 ਜੁਲਾਈ, 1965 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਖੋਜਕਾਰ ਅਤੇ ਅਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਦੁਭਾਸ਼ੀ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਮੈਨਚੇਸ੍ਟਰ ਤੋਂ ਲੰਡਨ ਦੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਤੇ ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਬਾਰੇ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ‘’’ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦ ਫਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸਟੋਨ’’’ 1997 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਅੱਗੇ ਛੇ ਭਾਗ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖਰੀ ਭਾਗ, ‘’’ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦ ਡੈਥਲੀ ਹੌਲੋਜ਼’’’ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਲਗ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਚਾਰ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ:- • ‘’ਦੀ ਕੈਜ਼ੂਅਲ ਵਕੈਂਸੀ’’ (2012) • ‘’ਦੀ ਕੁਕੂ’ਜ਼ ਕਾਲਿੰਗ’’ (2013) • ‘’ਦੀ ਸਿਲਕਵਰਮ’’ (2014) • ‘’ਕਰੀਅਰ ਆਫ਼ ਈਵਲ’’ (2015)<ref>{{cite news|last=Flood|first=Alison|title=J.K. Rowling to publish second novel as Robert Galbraith|url=https://www.theguardian.com/books/2014/feb/17/jk-rowling-second-novel-robert-galbraith|accessdate=29 April 2014|newspaper=The Guardian|date=17 February 2014|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140612121345/http://www.theguardian.com/books/2014/feb/17/jk-rowling-second-novel-robert-galbraith|archivedate=1 October 2012|df=dmy-all}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ== ਰਾਓਲਿੰਗ ਦਾ ਜਨਮ 31 ਜੁਲਾਈ, 1965 ਨੂੰ ਯੇਟ, ਗਲੋਸਟਰਸ਼ਾਇਰ, [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਜੇਮਸ ਰਾਓਲਿੰਗ ਇੱਕ ਰੋਲਸ-ਰੌਇਸ ਹਵਾਈ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ<ref>https://www.newyorker.com/magazine/2012/10/01/mugglemarch|archivedate=12{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} June 2014|</ref> ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਐਨੇ ਰਾਓਲਿੰਗ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨ ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਡਿਆਨੇ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਓਲਿੰਗ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੰਟਰਬਰਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਉਲਿੰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਬੜੀ ਨਾਖੁਸ਼ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਰਾਉਲਿੰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰਮਾਇਨੀ ਗ੍ਰੇਂਜਰ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਉਸਦੀ ਖੁਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਰਾਉਲਿੰਗ ਨੇ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਦੇ ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਐਲਬਸ ਡੰਬਲਡੋਰ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ,ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦੇ ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਐਲਫਰੈਡ ਡੂਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ '''ਵਿਵੇਡਨ ਸਕੂਲ ਐਂਡ ਕਾਲਜ''' ਵਿੱਚੋਂ ਕੀਤੀ<ref>http://herocomplex.latimes.com/movies/jk-rowling-turns-45-saturday-here-are-10-magical-facts-about-the-harry-potter-author/|archivedate=July 31, 2010|</ref>, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। 1982 ਵਿੱਚ, ਰਾਓਲਿੰਗ ਨੇ [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ '''ਐਕਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''' ਤੋਂ ਫਰੈਂਚ ਅਤੇ ਕਲਾਸਿਕ ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ]] ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1990 ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਪੁਰਤਗਾਲ ਚਲੀ ਗਈ।<ref>https://www.biography.com/people/jk-rowling-40998|accessdate=May{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 19, 2018|</ref> ==ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਤਲਾਕ== ਪੁਰਤਗਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਓਲਿੰਗ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜੋਰਜ ਅਰਾਨਟੇਸ ਨਾਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 16 ਅਕਤੂਬਰ, 1992 ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਧੀ, ਜੈਸਿਕਾ (1993) ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਰਾਓਲਿੰਗ ਅਤੇ ਜੋਰਜ ਨੇ 17 ਨਵੰਬਰ, 1993 ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ। ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਓਲਿੰਗ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਰਾਉਲਿੰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਸਫਲ ਸਮਝਣ ਲੱਗੀ<ref>https://www.ted.com/talks/jk_rowling_the_fringe_benefits_of_failure|accessdate=June{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 2008|</ref>, ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਾਂ ਸੀ ਜਿਸ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਲਿਖਣ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਪਾਈ। ==ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ== 1995 ਵਿੱਚ, ਰਾਉਲਿੰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ‘’’ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦ ਫਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸਟੋਨ’’’ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ<ref>https://www.telegraph.co.uk/culture/books/booknews/9564894/JK-Rowling-10-facts-about-the-writer.html|accessdate=27 Sep 2012|</ref>। ਆਖਿਰ ਜੂਨ 1997 ਵਿੱਚ, ਬਲੂਮਸ਼ਬਰੀ ਪਬਲਿਕੇਸ਼ਨ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਧੜੱਲੇ ਨਾਲ ਵਿਕੀ। ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ '''ਨੈਸਲੇ ਸਮਾਰਟੀਜ਼ ਬੁੱਕ''' ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ, ਨਾਵਲ ਨੇ '''ਚਿਲਡਰਨ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ''' ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। 1998 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਿਲਾਮੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਅਤੇ ਸਕੌਸਲਿਕ ਵੱਲੋਂ 1,05,000 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਅਗਲਾ ਭਾਗ, '''ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦਿ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਸੀਕਰੇਟਸ''' ਜੁਲਾਈ 1998 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਉਲਿੰਗ ਨੇ ਦਾਬਾਰਾ ਸਮਾਰਟੀਜ਼ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ<ref>https://web.archive.org/web/20130722185020/http://harrypotter.bloomsbury.com/author/awards</ref>। ਦਸੰਬਰ, 1999 ਵਿੱਚ, '''ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦੀ ਪਰਿਜ਼ਨਰ ਆਫ ਅਜ਼ਕਾਬਨ''' ਲਈ ਫੇਰ ਸਮਾਰਟੀਜ਼ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। ਅਤੇ ਰਾਉਲਿੰਗ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਇਨਸਾਨ ਬਣੀ। ਚੌਥੀ ਕਿਤਾਬ, '''ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦ ਗੌਬੇਟ ਆਫ ਫਾਇਰ''' ਨੂੰ 8 ਜੁਲਾਈ, 2000 ਨੂੰ ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਯੂ ਕੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ 372,775 ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੇ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਿਲੀਅਨ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। 2000 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਰੋਲਿੰਗ ਨੂੰ '''ਆਥਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ''' ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ '''ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦਿ ਆਡਰ ਆਫ ਫੈਨਿਕਸ''' ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਛੇਵੀਂ ਕਿਤਾਬ, '''ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਦ ਹਾਫ-ਬਲੱਡ ਪ੍ਰਿੰਸ''' 16 ਜੁਲਾਈ, 2005 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਵੀ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਮਿਲੀਅਨ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਗਈਆਂ। 21 ਜੁਲਾਈ, 2007 ਨੂੰ ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਲੜੀ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਕਿਤਾਬ '''ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਂਡ ਡੈਥਲੀ ਹਾਲੌਜ਼''' ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ 11 ਮਿਲੀਅਨ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕੀਆਂ। ਇਹ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 4,195 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ 65 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਕਰੋੜਪਤੀ == *2004 ਵਿੱਚ ਫੋਰਬਜ਼ ਨੇ ਜੇ. ਕੇ. ਰਾਓਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖਕ ਕਰੋੜਪਤੀ ਘੋਸਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ<ref>Watson, Julie and Kellner, Tomas. [https://www.forbes.com/maserati/billionaires2004/cx_jw_0226rowlingbill04.html "J.K. Rowling And The Billion-Dollar Empire"]. ''[[Forbes.com]]''. 26 February 2004. Retrieved 19 March 2006.</ref> *ਦੁਜਾ ਅਮੀਰ ਔਰਤ ਅਤੇ 1,062ਵਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅਮੀਰ ਮਨੁੱਖ<ref>[https://www.forbes.com/lists/2008/10/billionaires08_Joanne-(JK)-Rowling_CRTT.html #1062 Joanne (JK) Rowling]. [[Forbes.com]]. Retrieved 16 March 2008; [http://www8.contactmusic.com/news.nsf/article/oprah%20is%20richest%20female%20entertainer_1019476 Oprah is Richest Female Entertainer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070121180914/http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/oprah%20is%20richest%20female%20entertainer_1019476 |date=2007-01-21 }} {{Cite web |url=http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/oprah%20is%20richest%20female%20entertainer_1019476 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2024-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070121180914/http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/oprah%20is%20richest%20female%20entertainer_1019476 |archive-date=2007-01-21 |url-status=bot: unknown}}. Contact Music. Retrieved 20 January 2007.</ref> *ਜੇ. ਕੇ. ਰਾਓਲਿੰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਰੋੜਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬੇਸ਼ਕ ਉਸ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਪੈਸਾ ਹੈ<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/8599597/page/2/ J.K. Rowling, the author with the magic touch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106122220/http://www.msnbc.msn.com/id/8599597/page/2/ |date=2007-11-06 }}. MSN. Retrieved 9 August 2007.</ref> *2008 ਵਿੱਚ ਸੰਡੇ ਟਾਈਮਨ ਦੀ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 'ਚ ਰਾਓਲਿੰਗ ਦਾ ਬਰਤਾਨੀਆ 'ਚ 144 ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹੈ। == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == === ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਲੜੀਵਾਰ === # ''[[ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਡ ਦੀ ਫਿਲੋਸਫਰਜ਼ ਸਟੋਨ]]'' (26 ਜੂਨ 1997) # ''[[ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਡ ਦੀ ਚੈਬਰ ਆਫ ਸੀਕਰੈਟ]]'' (2 ਜੁਲਾਈ 1998) # ''[[ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਡ ਦੀ ਪ੍ਰਿਜਨਰ ਆਫ ਅਜਕਾਬਨ]]'' (8 ਜੁਲਾਈ 1999) # ''[[ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਡ ਦੀ ਗੋਬਲੈਟ ਆਫ ਫਾਇਰ]]'' (8 ਜੁਲਾਈ 2000) # ''[[ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਔਡ ਦੀ ਆਰਡਰ ਆਫ ਦੀ ਫਿਨੋਕਸ]]'' (21 ਜੁਲਾਈ 2003) # ''[[ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਡ ਦੀ ਹਾਫ-ਬਲੱਡ ਪ੍ਰਿੰਸ]]'' (16 ਜੁਲਾਈ 2005) # ''[[ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਐਡ ਦੀ ਡੈਥਲੀ ਹਾਲੋਅਜ਼]]'' (21 ਜੁਲਾਈ 2007) === ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ === #''[[ਫੈਨਟਾਸਟਿਕ ਬੀਅਸਟ ਐਡ ਵੇਅਰ ਟੂ ਫਾਈਂਡ ਦੈਮ]]'' (1 ਮਾਰਚ 2001) #''[[ਕੁਅਡਿਟਚ ਥਰੋ ਦੀ ਏਜ]]'' (1 ਮਾਰਚ 2001) #''[[ਦੀ ਟੇਲਜ਼ ਆਫ ਬੀਡਲ ਦੀ ਬਾਰਡ]]'' (4 ਦਸੰਬਰ 2008) === ਹੋਰ === * ''ਦੀ ਕੈਜੁਅਲ ਵੈਕਨਸੀ'' (27 ਸਤੰਬਰ 2012) === ਮਿਨੀ ਕਹਾਣੀ === * ''ਹੈਰੀ ਪੋਟਰ ਪ੍ਰੀਕੂਅਲ'' (ਜੁਲਾਈ 2008) {{ਅਧਾਰ}} ==ਨੋਟ== {{notelist|30em}} ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist|30em}} ==ਕੰਮ== '''ਕਿਤਾਬਾਂ''' {{refbegin|30em}} * {{Cite book|editor-last=Anatol|editor-first=Giselle Liza |url=https://archive.org/details/isbn_9780313320675|url-access=registration|title=Reading Harry Potter: Critical Essays|date=2003|publisher=[[Greenwood Publishing Group|Praeger Publishers]]|isbn=978-0-313-32067-5|oclc=50774592}} ** {{harvc|first=Brycchan|last=Carey|author-link=Brycchan Carey|c=Hermione and the house-elves: the literary and historical contexts of J. K. Rowling's antislavery campaign|in=Anatol |url=https://archive.org/details/isbn_9780313320675|url-access=registration|year=2003|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Ximena|last1=Gallardo|first2=C. Jason|last2=Smith|c=Cinderfella: J. K. Rowling's wily web of gender|in=Anatol |url=https://archive.org/details/isbn_9780313320675|url-access=registration|year=2003|nb=yes}} ** {{harvc|first=Elaine|last=Ostry|c=Accepting Mudbloods: the ambivalent social vision of J. K. Rowling's fairy tales|in=Anatol |url=https://archive.org/details/isbn_9780313320675|url-access=registration|year=2003|nb=yes}} ** {{harvc|first=Julia|last=Park|c=Class and socioeconomic identity in Harry Potter's England|in=Anatol |url=https://archive.org/details/isbn_9780313320675|url-access=registration|year=2003|nb=yes}} ** {{harvc|first=Veronica L.|last=Schanoes|author-link=Veronica Schanoes|c=Cruel heroes and treacherous texts: educating the reader in moral complexity and critical reading in J. K. Rowling's Harry Potter books|in=Anatol |url=https://archive.org/details/isbn_9780313320675|url-access=registration|year=2003|nb=yes}} * {{Cite book|last=Anelli|first=Melissa|author-link= Melissa Anelli|url=https://archive.org/details/harryhistorytrue0000anel|url-access=registration|title=Harry, a History: The True Story of a Boy Wizard, His Fans, and Life inside the Harry Potter Phenomenon|year=2008|publisher=[[Pocket Books]]|isbn=978-1-4165-5495-0|oclc=209699636}} * {{Cite book|last=Baker|first=Charles Robert|title=British Writers: Supplement XVI|publisher=[[Charles Scribner's Sons]]; [[Gale (publisher)|Gale]]|year=2010|isbn=978-0-684-31710-6|editor-last1=Parini|editor-first1=Jay|editor-link1=Jay Parini|chapter=J. K. Rowling (1965–)|oclc=645653286}} * {{Cite book|last=Barratt|first=Bethany|author-link=Bethany Barratt|title=The Politics of Harry Potter|url=https://archive.org/details/politicsofharryp0000bbar|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|year=2012|isbn=978-0-230-60899-3|doi=10.1057/9781137016546}} * {{Cite book|last=Beckett|first=Sandra L.|title=Crossover Fiction: Global and Historical Perspectives|url=https://archive.org/details/crossoverfiction0000beck|date=2008|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-203-89313-5|doi=10.4324/9780203893135}} * {{cite book |editor1-last=Bell |editor1-first=Christopher |title=Hermione Granger Saves the World: Essays on the Feminist Heroine of Hogwarts |year=2012 |publisher=[[McFarland & Company]] |isbn=978-0-7864-7137-9}} ** {{harvc|first1=Christopher|last1=Bell|first2=Julie|last2=Alexander|c=Introduction|in=Bell |year=2012|nb=yes}} ** {{harvc |first1=Helen|last1=Berents|c=Hermione Granger goes to war|in=Bell |year=2012|nb=yes}} * {{Cite book|editor-last1=Berberich|editor-first1=Christine|title=The Bloomsbury Introduction to Popular Fiction|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|year=2015|isbn=978-1-4411-5567-2}} * {{Cite book|editor-last1=Berndt|editor-first1=Katrin|editor-last2=Steveker|editor-first2=Lena|title=Heroism in the Harry Potter Series|date=22 April 2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-317-12211-1|doi=10.4324/9781315586748}} ** {{harvc|first1=Christine|last1=Berberich|c=Harry Potter and the idea of the gentleman as hero|year=2016|in1=Berndt|in2=Steveker|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Lisa|last1=Hopkins|c=Harry and his peers: Rowling's web of allusions|year=2016|in1=Berndt|in2=Steveker|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Kathleen|last1=McEvoy|c=Heroism at the margins|year=2016|in1=Berndt|in2=Steveker|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Maria|last1=Nikolajeva|author-link=Maria Nikolajeva|c=Adult heroism and role models in the Harry Potter novels|year=2016|in1=Berndt|in2=Steveker|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Mary|last1=Pharr|c=A paradox: the Harry Potter series as both epic and postmodern|year=2016|in1=Berndt|in2=Steveker|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Rita|last1=Singer|c=Harry Potter and the battle for the soul: the revival of the psychomachia in secular fiction|year=2016|in1=Berndt|in2=Steveker|nb=yes}} * {{Cite book|last=Blake|first=Andrew|url=https://archive.org/details/irresistiblerise0000blak|url-access=registration|title=The Irresistible Rise of Harry Potter|publisher=[[Verso Books]]|year=2002|isbn=1-85984-666-1|oclc=49594480}} * {{Cite book|last1=Brummitt|first1=Cassie|last2=Sellars|first2=Kieran|title=Queerbaiting and Fandom: Teasing Fans through Homoerotic Possibilities|date=1 December 2019|publisher=[[University of Iowa Press]]|isbn=978-1-60938-672-6|editor-last1=Brennan|editor-first1=Joseph|chapter='Friends? Always': queerbaiting, ambiguity, and erasure in ''Harry Potter and the Cursed Child''|oclc=1104912811}} * {{Cite encyclopedia|first=Catherine|last=Butler|title=Modern children's fantasy|author-link=Catherine Butler|editor1-last=James|editor1-first=Edward|editor1-link=Edward James (historian)|editor2-last=Mendlesohn|editor2-first=Farah|editor2-link=Farah Mendlesohn|encyclopedia=The Cambridge Companion to Fantasy Literature|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2012|isbn=978-0-521-42959-7|doi=10.1017/CCOL9780521429597}} * {{Cite book|last=Eccleshare|first=Julia|author-link=Julia Eccleshare|url=https://archive.org/details/guidetoharrypott0000eccl/|url-access=registration|title=A Guide to the Harry Potter Novels|year=2002|publisher=[[Continuum International Publishing Group|Continuum]]|isbn=978-1-84714-418-8|oclc=229341237}} * {{cite book|last=Errington|first=Philip W.|date=2017|title=J.K. Rowling: A Bibliography|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|isbn=978-1-4742-9738-7|url=https://books.google.com/books?id=e9AzDwAAQBAJ}} * {{Cite book|last=Falconer|first=Rachel|title=The Crossover Novel: Contemporary Children's Fiction and Its Adult Readership|url=https://archive.org/details/crossovernovelco0000falc|date=21 October 2008|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-203-89217-6|doi=10.4324/9780203892176}} * {{Cite book|last=Falconer|first=Rachel|chapter=Young adult fiction and the crossover phenomenon|editor-last=Rudd|editor-first=David|title=The Routledge Companion to Children's Literature|url=https://archive.org/details/routledgecompani0000unse_z8b0|date=2010|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-203-88985-5|doi=10.4324/9780203889855}} * {{Cite book|last=Foerstel|first=Herbert N.|title=Banned in the U.S.A.: A Reference Guide to Book Censorship in Schools and Public Libraries|year=2002|publisher=[[Greenwood Publishing Group|Greenwood Press]]|isbn=0-313-00670-9|oclc=51782946|url=https://archive.org/details/bannedinusarefer00foer|url-access=registration}} * {{Cite book|last=Gibson|first=Marion|url=https://archive.org/details/witchcraftmythsi0000gibs|url-access=registration|title=Witchcraft Myths in American Culture|year=2007|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-415-97977-1|oclc=76261870|doi=10.4324/9780203941980 }} * {{Cite book|last=Grenby|first=M. O.|title=Popular Children's Literature in Britain|date=5 December 2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-351-91004-0|editor-last=Briggs|editor-first=Julia|chapter=General introduction|doi=10.4324/9781315246437|editor-last2=Butts|editor-first2=Dennis}} * {{Cite book|last=Groves|first=Beatrice|title=Literary Allusion in Harry Potter|date=14 June 2017|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-315-26933-7|doi=10.4324/9781315269337}} * {{Cite book|last=Guanio-Uluru|first=Lykke|title=Ethics and Form in Fantasy Literature|date=2015|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|isbn=978-1-349-56000-4|doi=10.1057/9781137469694}} * {{cite book |last=Gunelius |first=Susan |title=Harry Potter: The Story of a Global Business Phenomenon |url=https://archive.org/details/harrypotterstory0000gune |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |year=2008 |isbn=978-0-230-59410-4 |doi=10.1057/9780230594104 }} * {{Cite book|last=Gupta|first=Suman|title=Re-Reading Harry Potter|url=https://archive.org/details/rereadingharrypo0000gupt_r6w9|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|year=2009|isbn=978-0-230-21958-8|doi=10.1057/9780230279711|edition=2nd}} * {{Cite book|last=Hahn|first=Daniel|author-link=Daniel Hahn|title=The Oxford Companion to Children's Literature|title-link=The Oxford Companion to Children's Literature|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2015|isbn=978-0-19-174437-2|edition=2nd|oclc=921452204}} * {{Cite book|editor-last=Heilman|editor-first=Elizabeth E.|title=Critical Perspectives on Harry Potter|publisher=[[Routledge]]|date=7 August 2008|isbn=978-1-135-89154-1|edition=2nd|doi=10.4324/9780203892817}} ** {{harvc|first1=Anne Hiebert|last1=Alton|c=Playing the genre game: generic fusions of the Harry Potter series|year=2008|in=Heilman|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Peter|last1=Applebaum|c=The great Snape debate|encyclopedia=Critical Perspectives on Harry Potter|year=2008|in=Heilman|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Megan L.|last1=Birch|c=Schooling Harry Potter: teachers and learning, power and knowledge|year=2008|in=Heilman|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Peter|last1=Ciaccio|c=Harry Potter and Christian theology|encyclopedia=Critical Perspectives on Harry Potter|year=2008|in=Heilman|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Peter|last1=Dendle|c=Monsters, creatures, and pets at Hogwarts: animal stewardship in the world of Harry Potter|year=2008|in=Heilman|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Elizabeth E.|last1=Heilman|first2=Trevor|last2=Donaldson|c=From sexist to (sort-of) feminist representations of gender in the Harry Potter series|year=2008|in=Heilman|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Maria|last1=Nikolajeva|author-link=Maria Nikolajeva|c=Harry Potter and the secrets of children's literature|year=2008|in=Heilman|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Deborah J.|last1=Taub|first2=Heather L.|last2=Servaty-Seib|c=Controversial content: is Harry Potter harmful to children?|year=2008|in=Heilman|nb=yes}} * {{cite book | last=Holmes |first=Tim|title= Subediting and Production for Journalists: Print, Digital & Social |publisher= [[Routledge]] |year=2015|isbn=978-0-415-49200-3|doi=10.4324/9780203143544|edition=2nd}} * {{Cite book|last=Jenkins|first=Henry|author-link=Henry Jenkins|url=https://archive.org/details/isbn_9780814742815|url-access=registration|title=Convergence Culture: Where Old and New Media Collide|year=2006|publisher=[[New York University Press]]|isbn=0-8147-4281-5|oclc=64594290}} * {{Cite book|last=Kirk|first=Connie Ann|author-link= Connie Ann Kirk |url=https://archive.org/details/jkrowlingbiograp0000kirk|url-access=registration|title=J.K. Rowling: A Biography|year=2003|publisher=[[Greenwood Publishing Group|Greenwood Press]]|isbn=0-313-32205-8|oclc=49991592}} * {{Cite book|last1=Levy|first1=Michael|author1-link=Michael M. Levy|title=[[Children's Fantasy Literature: An Introduction]]|last2=Mendlesohn|first2=Farah|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2016|isbn=978-1-107-01814-3|author2-link=Farah Mendlesohn|doi=10.1017/CBO9781139087421}} * {{Cite book|editor-last1=Mamary|editor-first1=Anne J. M.|title=The Alchemical Harry Potter: Essays on Transfiguration in J. K. Rowling's Novels|chapter=Introduction|date=22 December 2020|isbn=978-1-4766-8134-4|publisher=[[McFarland & Company]]|oclc=1155570319}} * {{Cite book|last=McAvan|first=Em|chapter=Harry Potter and the origins of the occult|editor-last1=Hallett|editor-first1=Cynthia J.|editor-last2=Huey|editor-first2=Peggy J.|title=J. K. Rowling: Harry Potter|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|year=2012|isbn=978-0-333-69345-2}} * {{Cite book|last1=Mendlesohn|first1=Farah|author1-link=Farah Mendlesohn|last2=James|first2=Edward|author2-link=Edward James (historian)|title=A Short History of Fantasy|publisher=Libri Publishing|year=2012|isbn=978-1-907471-66-7|oclc=857653620}} * {{Cite book|last=Nel|first=Philip|author-link=Philip Nel |url=https://archive.org/details/jkrowlingsharryp0000nelp|url-access=registration|title=J.K. Rowling's Harry Potter Novels: A Reader's Guide|year=2001|publisher=[[Continuum International Publishing Group|Continuum]]|isbn=0-8264-5232-9|oclc=47050453}} * {{Cite book|last1=Pember|first1=Don R.|last2=Calvert|first2=Clay|url= https://archive.org/details/massmedialaw0000pemb|title=Mass Media Law|publisher=[[McGraw Hill Education|McGraw-Hill Higher Education]]|year=2007|isbn=978-0-07-312685-2|oclc=70910938|url-access=registration}} * {{Cite book|last=Posner|first=Richard A.|url=https://archive.org/details/littlebookofplag00posn|title=The Little Book of Plagiarism|date=2007|publisher=[[Pantheon Books]]|isbn=978-0-375-42475-5|oclc=70823133|author-link=Richard Posner|url-access=registration}} * {{Cite book|last=Pugh|first=Tison|author-link=Tison Pugh|title=Harry Potter and Beyond: On J. K. Rowling's Fantasies and Other Fictions|publisher=[[University of South Carolina Press]]|year=2020|isbn=978-1-64336-088-1|oclc=1142046769|doi=10.2307/j.ctvs09qwv|s2cid=225791872}} * {{Cite book|last1=Salter|first1=Anastasia|last2=Stanfill|first2=Mel|title=A Portrait of the Auteur as Fanboy: The Construction of Authorship in Transmedia Franchises|date=16 October 2020|isbn=978-1-4968-3051-7|publisher=[[University Press of Mississippi]]|oclc=1178868864}} * {{cite book |first1=Tatiana |last1=Schwirblat|first2=Karen |last2=Freberg |first3=Laura |last3=Freberg |year=2022 |chapter= Chapter 21: Cancel culture: a career vulture amongst influencers on social media |editor1-last=Lipschultz |editor1-first= Jeremy Harris |editor2-last=Freberg |editor2-first= Karen |editor3-last=Luttrell |editor3-first= Regina|title= The Emerald Handbook of Computer-Mediated Communication and Social Media |publisher= [[Emerald Group Publishing|Emerald Publishing Limited]] |doi=10.1108/978-1-80071-597-420221021|isbn=978-1800715981}} * {{Cite book|last=Smith|first=Sean|url=https://archive.org/details/jkrowlingbiograp0000smit_j1n9|url-access=registration|title=J.K. Rowling: A Biography|year=2002|publisher=[[Random House|Arrow Books]]|isbn=0-09-944542-5|oclc=51303518}} * {{Cite book|last=Stableford|first=Brian M.|author-link=Brian Stableford|title=The A to Z of Fantasy Literature|url=https://archive.org/details/atozoffantasylit0000bria|publisher=[[Scarecrow Press]]|year=2009|isbn=978-0-8108-6345-3|oclc=1200815959}} * {{Cite book|last=Striphas|first=Theodore G.|title=The Late Age of Print: Everyday Book Culture from Consumerism to Control|title-link=The Late Age of Print|publisher=[[Columbia University Press]]|year=2009|isbn=978-0-231-14814-6|pages=[[iarchive:lateageofprintev0000stri/page/141/mode/1up|141–174]]|chapter=Harry Potter and the culture of the copy|oclc=256532755|author-link=Ted Striphas}} * {{Cite book|last1=Sunderland|first1=Jane|title=Children's Literacy Practices and Preferences|url=https://archive.org/details/childrensliterac0000demp|last2=Dempster|first2=Steven|last3=Thistlethwaite|first3=Joanne|date=31 March 2016|publisher=[[Routledge]]|doi=10.4324/9781315732350|isbn=978-1317554738}} * {{Cite book|last=Thomas|first=Ebony Elizabeth|title=The Dark Fantastic: Race and the Imagination from Harry Potter to the Hunger Games|url=https://archive.org/details/darkfantasticrac0000thom|publisher=[[New York University Press]]|year=2019|isbn=978-1-4798-0065-0|oclc=1104862747}} * {{Cite book|last=Westman|first=Karin E.|chapter=Rowling, J. K.|chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195169218.001.0001/acref-9780195169218-e-0409|chapter-url-access=subscription|editor-last=Kastan|editor-first=David Scott|title=The Oxford Encyclopedia of British Literature|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2006|doi=10.1093/acref/9780195169218.001.0001|isbn=978-0-19-516921-8}} * {{Cite book|last=Westman|first=Karin E.|chapter=Blending genres and crossing audiences: and the future of literary fiction|editor-last1=Vallone|editor-first1=Lynne|editor2-last=Mickenberg|editor2-first=Julia|title=The Oxford Handbook of Children's Literature|url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_u9g1|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2011|doi=10.1093/oxfordhb/9780195379785.013.0005|isbn=978-0-19-537978-5}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/ivorytowerharryp00unse|title=The Ivory Tower and Harry Potter: Perspectives on a Literary Phenomenon|publisher=[[University of Missouri Press]]|year=2002|isbn=978-0-8262-6330-8|editor-last1=Whited|editor-first1=Lana A.|oclc=56424948|url-access=registration}} ** {{harvc|first1=Terri|last1=Doughty|c=Locating Harry Potter in the 'Boys' Book' market|url=https://archive.org/details/ivorytowerharryp00unse|year=2002|in=Whited|url-access=registration|nb=yes}} ** {{harvc|first=Farah|last=Mendlesohn|author-link=Farah Mendlesohn|c=Crowning the king: Harry Potter and the construction of authority|url=https://archive.org/details/ivorytowerharryp00unse|year=2002|in=Whited|url-access=registration|nb=yes}} ** {{harvc|first=Roni|last=Natov|c=Harry Potter and the extraordinariness of the ordinary|url=https://archive.org/details/ivorytowerharryp00unse|year=2002|in=Whited|url-access=registration|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Pat|last1=Pinsent|c=The education of a wizard: Harry Potter and his predecessors|url=https://archive.org/details/ivorytowerharryp00unse|year=2002|in=Whited|url-access=registration|nb=yes}} ** {{harvc|first1=Elizabeth|last1=Teare|c=Harry Potter and the technology of magic|url=https://archive.org/details/ivorytowerharryp00unse|year=2002|in=Whited|url-access=registration|nb=yes}} * {{Cite book |chapter=A survey of the critical reception of the Harry Potter series |last=Whited |first=Lana A. |title=Critical Insights: The Harry Potter Series |editor1-last=Grimes |editor1-first=M. Katherine |editor2-last=Whited |editor2-first=Lana A. |date=2015 |publisher=[[Grey House Publishing|Salem Press]] |isbn=978-1-61925-520-3 |id={{EBSCOhost|108515151|dbcode=lkh}}}} * {{Cite book|last=Zipes|first=Jack|url=https://archive.org/details/sticksstonestrou00zipe|title=Sticks and Stones: The Troublesome Success of Children's Literature from Slovenly Peter to Harry Potter|date=15 November 2013|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-203-70021-1|doi=10.4324/9780203700211|author-link=Jack Zipes|orig-date=2002|url-access=registration}} {{refend}} '''ਜਰਨਲ ਲੇਖ''' {{refbegin|30em}} * {{cite journal|last1=Birch|first1=Chellyce|year=2016|title=Harry Potter and the Cursed Child|url=https://search.informit.org/doi/pdf/10.3316/informit.146673082180868|journal=Limina|volume=22|issue=1|pages=96–97}} * {{cite journal|last1=Brummitt|first1=Cassie|title=Pottermore: transmedia storytelling and authorship in Harry Potter|journal=[[The Midwest Quarterly]]|volume=58|issue=1|year=2016|id={{ProQuest|1832925509}} }} * {{Cite journal|last=Cockrell|first=Amanda|title=Harry Potter and the witch hunters: a social context for the attacks on Harry Potter|journal=The Journal of American Culture|date=February 2006|doi=10.1111/j.1542-734X.2006.00272.x|volume=29|issue=6|pages=24–30}} * {{Cite journal|last=Duggan|first=Jennifer|date=28 March 2021|title=Transformative readings: Harry Potter fan fiction, trans/queer reader response, and J. K. Rowling|journal=[[Children's Literature in Education]]|volume=53 |issue=2 |pages=147–168 |doi=10.1007/s10583-021-09446-9|pmid=35645426 |pmc=9132366 |s2cid=233661189 }} * {{Cite journal|last=Eberhardt|first=Maeve|title=Gendered representations through speech: The case of the Harry Potter series|journal=[[Language and Literature]]|year=2017|volume=26|issue=3|pages=227–246|doi=10.1177/0963947017701851|s2cid=149129001}} * {{Cite journal|last=Farmer|first=Joy|date=2001|title=The magician's niece: the kinship between J. K. Rowling and C. S. Lewis|url=https://dc.swosu.edu/mythlore/vol23/iss2/6/|journal=[[Mythlore]]|volume=23|issue=2|pages=53–64|jstor=26814627}} * {{Cite journal|last=Horne|first=Jackie C.|title=Harry and the other: answering the race question in J. K. Rowling's Harry Potter|url=https://archive.org/details/sim_lion-and-the-unicorn_2010-01_34_1/page/76|journal=[[The Lion and the Unicorn (journal)|The Lion and the Unicorn]]|volume=34|number=1|year=2010|pages=76–104|doi=10.1353/uni.0.0488|s2cid=143738308|id={{ProQuest|221753179}}}} * {{Cite journal|last=Los|first=Fraser|date=2008|title=Harry Potter and the nature of death|journal=[[A\J: Alternatives Journal|Alternatives Journal]]|volume=34|issue=1|pages= 32–33|jstor=45033580}} * {{cite journal|last1=Molin|first1=Peter C.|year=2015|title=A 'phrase too cute to do our ugliness justice': portraying 'wounded warriors' in contemporary war fiction|url=https://www.wlajournal.com/wlaarchive/27/Molin.pdf|journal=[[War, Literature & the Arts]]|volume=27|id={{ProQuest|1813553141}}|pages=1–21|access-date=14 January 2022|archive-date=5 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705162815/https://www.wlajournal.com/wlaarchive/27/Molin.pdf|url-status=dead}} * {{Cite journal|last=Nel|first=Philip|author-link=Philip Nel|year=2005|title=Is there a text in this advertising campaign?: literature, marketing, and Harry Potter|url=https://archive.org/details/sim_lion-and-the-unicorn_2005-04_29_2/page/236|journal=[[The Lion and the Unicorn (journal)|The Lion and the Unicorn]]|volume=29|issue=2|pages=236–267|doi=10.1353/uni.2005.0031|s2cid=143828096 |id={{ProQuest|221753999}}}} * {{cite journal |first= Madeleine |last= Pape |author-link= Madeleine Pape |title= Feminism, trans justice, and speech rights: a comparative perspective |journal= [[Law and Contemporary Problems]] |pages= 215–240 |url= https://scholarship.law.duke.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=5037&context=lcp |date= 2022 |volume= 85 |issue= 1 |access-date= 29 March 2022 }} * {{cite journal |first= Sarah |last= Pedersen |title= 'They've got an absolute army of women behind them': the formation of a women's cooperative constellation in contemporary Scotland |journal= [[Scottish Affairs]] |date= 2022 |volume= 31 |issue= 1 |pages= 1–20 |doi= 10.3366/scot.2022.0394 |s2cid= 246762983 |url= https://rgu-repository.worktribe.com/output/1375349 }} * {{Cite journal|last1=Pugh|first1=Tison|author1-link=Tison Pugh|last2=Wallace|first2=David L.|title=Heteronormative heroism and queering the school story in J.K. Rowling's Harry Potter series|journal=[[Children's Literature Association Quarterly]]|volume=31|issue=3|date=Fall 2006|pages=260–281|doi=10.1353/chq.2006.0053|s2cid=143508785 }} * {{cite conference |last=Qiao |first=Leshui |title=Mainland China's TERFs' Misogyny Under JK Rowling's Anti-trans Incident |book-title=Proceedings of the 2022 8th International Conference on Humanities and Social Science Research (ICHSSR 2022) |publisher=Atlantis Press |date=1 June 2022 |pages=1322–1326 |isbn=978-94-6239-580-0 |doi=10.2991/assehr.k.220504.238|doi-access=free }} * {{Cite journal|last=Quealy-Gainer|first=Kate|date=2020|title=''The Ickabog'' by J. K. Rowling (review)|journal=[[The Bulletin of the Center for Children's Books]]|volume=74|issue=5|page=231|doi=10.1353/bcc.2020.0950|s2cid=242633369 |id={{Project MUSE|776213}}}} * {{cite journal|last1=Richards|first1=Kitty|year=2017|title=An expressive theory of tax|url=https://scholarship.law.cornell.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1470&context=cjlpp|journal=[[Cornell Journal of Law and Public Policy]]|volume=27|issue=2|pages=301–355}} * {{cite journal|last1=Schwabach|first1=Aaron|title=The ''Harry Potter Lexicon'' and the world of fandom: fan fiction, outsider works, and copyright|journal=[[University of Pittsburgh Law Review]]|volume=70|issue=3|year=2009|pages=387–434|ssrn=1274293|via=[[HeinOnline]]|url=https://heinonline.org/HOL/P?h=hein.journals/upitt70&i=393|url-access=subscription}} * {{cite journal |last1=Steinfeld |first1=Jemimah|title= Not my turf: Helen Lewis argues that vitriol around the trans debate means only extreme voices are being heard |journal= [[Index on Censorship]] |year=2020 |volume=49 |issue= 1 |pages=34–35 |doi= 10.1177/0306422020917609 |s2cid=216495541 |doi-access=free }} * {{Cite journal|last=Stojilkov|first=Andrea|date=2015|title=Life(and)death in 'Harry Potter': the immortality of love and soul|journal=Mosaic: An Interdisciplinary Critical Journal|volume=48|issue=2|pages=133–148 |doi=10.1353/mos.2015.0027 |jstor=44030425|s2cid=170958953 }} * {{cite journal |first1= Judith |last1= Suissa |first2= Alice |last2= Sullivan |title= The gender wars, academic freedom and education |journal= [[Journal of Philosophy of Education]] |volume= 55 |issue= 1 |date= February 2021 |pages= 55–82 |doi= 10.1111/1467-9752.12549 |s2cid= 233646159 |doi-access= free }} * {{cite journal |last=Tosenberger |first=Catherine |year=2008 |title=Homosexuality at the online Hogwarts: Harry Potter slash fanfiction |journal=[[Children's Literature (journal)|Children's Literature]] |volume=36 |pages=185–207 |doi=10.1353/chl.0.0017|s2cid=143937185 }} {{refend}} '''ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖ''' {{refbegin|30em}} * {{cite news |url=https://elpais.com/cultura/2003/09/10/actualidad/1063144801_850215.html |language=Spanish |title=J.K. Rowling, creadora de Harry Potter, Príncipe de Asturias de la Concordia |trans-title=J.K. Rowling, creator of Harry Potter, Concord Prince of Asturias |date=10 September 2003 |access-date=8 January 2022 |work=[[El País]] |ref=CITEREFAsturias2003 |quote=La escritora británica J.K. Rowling&nbsp;... ha obtenido este año el premio Príncipe de Asturias de la Concordia&nbsp;... La Fundación Príncipe de Asturias ha destacado su labor para que los niños lean y ha alabado su literatura como 'vínculo entre continentes y generaciones'. El acta del jurado&nbsp;... destaca además que sus libros promueven 'la imaginación como fuente de libertad al servicio del bien y la cooperación y la solidaridad entre las personas'. |trans-quote=British writer J.K. Rowling&nbsp;... has won this year's Prince of Asturias Award for Concord&nbsp;... The Prince of Asturias Foundation has highlighted her work towards children's reading and has praised her literature as 'a link between continents and generations'. The jury's record&nbsp; ... also highlights that her books promote 'imagination as a source of freedom at the service of good and cooperation and solidarity between people'. }} * {{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/cultura/Ser/invisible/seria/elpepicul/20080208elpepicul_1/Tes|title='Ser invisible&nbsp;... eso sería lo más'|trans-title=Being invisible&nbsp;... that would be the most|last=Cruz|first=Juan|work=[[El País]]|language=Spanish|date=8 February 2008|access-date=6 January 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080213020402/http://www.elpais.com/articulo/cultura/Ser/invisible/seria/elpepicul/20080208elpepicul_1/Tes|archive-date=13 February 2008|quote=Y de pronto alguien cercano se muere y entonces cae la bomba. Harry tiene un entendimiento precoz de la muerte, mucho antes de ese capítulo. Y eso tiene un evidente paralelismo con mi vida.&nbsp;... Asuntos como el amor, la pérdida, la separación, la muerte&nbsp;... Y todo eso queda reflejado en el primer libro.&nbsp;... Me siento muy atraída por la religión, pero al mismo tiempo siento mucha incertidumbre. Vivo en un estado de flujo espiritual. Creo en la permanencia del alma. Y eso queda reflejado en el último libro.&nbsp;... Quiero a un demócrata en la Casa Blanca. Y me parece una lástima que Clinton y Obama tengan que ser rivales porque ambos son extraordinarios.|trans-quote=And suddenly someone close [to you] dies and then a bomb drops. Harry has a precocious understanding of death, long before that chapter. And that has obvious parallels with my life.&nbsp;... Issues like love, loss, separation, death&nbsp;... And all of that is reflected in the first book.&nbsp;... I feel very attracted to religion, but at the same time I feel a lot of uncertainty. I live in a state of spiritual flux. I believe in the permanence of the soul. And that is reflected in the last book.&nbsp;... I want a Democrat in the White House. And I think it's a pity that Clinton and Obama have to be rivals because they are both extraordinary.}} * {{cite news |last=Marsick |first=Laurent |date=February 3, 2023 |editor-last=Abelard |editor-first=Agathe |title='Harry Potter': comment J.K. Rowling est-elle passée de l'ombre à la lumière? |trans-title='Harry Potter': how did J.K. Rowling go from the shadows to the light? |url=https://www.rtl.fr/culture/arts-spectacles/harry-potter-comment-j-k-rowling-est-elle-passee-de-l-ombre-a-la-lumiere-7900231706 |publisher=[[RTL (French radio)|RTL]] |access-date=February 15, 2023 |quote=Traduits en 84 langues, les 7 romans d'Harry Potter se sont écoulés à plus de 600 millions d'exemplaires dans le monde. |trans-quote=Translated into 84 languages, the 7 Harry Potter novels have sold more than 600 million copies worldwide. |lang=fr |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 15, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215210419/https://www.rtl.fr/culture/arts-spectacles/harry-potter-comment-j-k-rowling-est-elle-passee-de-l-ombre-a-la-lumiere-7900231706 |url-status=dead }} {{refend}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Sister project links |d=Q34660 |wikt=no |commons=J. K. Rowling |b=no |n=no |q=J. K. Rowling |s=no |v=no |species=no |display=J. K. Rowling}} * {{Official website}} * {{british council|j-k-rowling}} * {{Isfdb name|6304}} * {{IMDb name|0746830}} * {{OL author}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] qjg0gzp938sm5wrofy0mfmfevnxinj0 0 17645 848501 751393 2026-09-29T20:27:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848501 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ | image = ParkashSinghBadal.JPG | caption = ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ | birth_date = {{birth date|df=yes|1927|12|08}} | birth_place = [[ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅਬੁਲ ਖੁਰਾਣਾ]], [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] | death_date = {{death date and age|df=yes|2023|4|25|1927|12|08}} | death_place = [[ਮੋਹਾਲੀ]], [[ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ | party = [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] | otherparty = [[ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ]] (1998-2020) | spouse = ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਾਦਲ (1959-2011) | children = 2 ([[ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] ਅਤੇ 1 ਹੋਰ) | relatives = [[ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] (ਭਰਾ)<br />[[ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] (ਭਤੀਜਾ) | residence = [[ਬਾਦਲ, ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ | profession = ਸਿਆਸਤਦਾਨ | office = 8ਵਾਂ [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ|ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] | term_start = 1 ਮਾਰਚ 2007 | term_end = 16 ਮਾਰਚ 2017 | deputy = [[ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]]<br />(2009 ਤੋਂ) | predecessor = [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | successor = [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | term_start2 = 12 ਫਰਵਰੀ 1997 | term_end2 = 26 ਫਰਵਰੀ 2002 | predecessor2 = [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ]] | successor2 = [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | term_start3 = 20 ਜੂਨ 1977 | term_end3 = 17 ਫਰਵਰੀ 1980 | predecessor3 = ''[[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਨ]]'' | successor3 = ''[[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਨ]]'' | term_start4 = 27 ਮਾਰਚ 1970 | term_end4 = 14 ਜੂਨ 1971 | predecessor4 = [[ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ]] | successor4 = ''[[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਨ]]'' | office5 = [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ]] | term_start5 = 2 ਅਕਤੂਬਰ 1972 | term_end5 = 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1977 | predecessor5 = [[ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ]] | successor5 = [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ]] | term_start6 = 7 ਜੂਨ 1980 | term_end6 = 7 ਅਕਤੂਬਰ 1983 | predecessor6 = [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ]] | successor6 = [[ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ]] | term_start7 = 26 ਫਰਵਰੀ 2002 | term_end7 = 1 ਮਾਰਚ 2007 | predecessor7 = [[ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਚੌਧਰੀ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | successor7 = [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ]] | office8 = [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲਾ|11ਵਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ]], [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] | term_start8 = 28 ਮਾਰਚ 1977 | term_end8 = 19 ਜੂਨ 1977 | predecessor8 = [[ਜਗਜੀਵਨ ਰਾਮ]] | successor8 = [[ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ]] | primeminister8 = [[ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ]] | signature = Parkash Singh Badal signature.svg | website = | footnotes = }} '''ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ''' ਦਾ ਜਨਮ (8 ਦਸੰਬਰ 1927 – 25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1970 ਤੋਂ 1971 ਤੱਕ, 1977 ਤੋਂ 1980 ਤੱਕ, 1997 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਅਤੇ 2007 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਕੇਂਦਰਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਖੇਤਰੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸੀ ਅਤੇ 1995 ਤੋਂ 31 ਜਨਵਰੀ 2008 ਤੱਕ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ। ਉਹ 1972 ਤੋਂ 1977, 1980 ਤੋਂ 1983 ਅਤੇ 2002 ਤੋਂ 2007 ਤੱਕ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ ਵੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ 1977 ਤੋਂ 1977 ਤੱਕ ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ 11ਵੇਂ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਹ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] (SAD) ਪਾਰਟੀ ਦਾ 1995 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ [[ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] ਨੂੰ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web |last=Bains |first=Satinder |date=31 January 2008 |title=Sukhbir Badal becomes youngest president of Shiromani Akali Dal |url=http://www.punjabnewsline.com/content/view/8203/38/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101128073903/http://www.punjabnewsline.com/content/view/8203/38/ |archive-date=28 November 2010 |access-date=10 December 2010 |publisher=Punjab Newsline}}</ref><ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/badal-jr-is-akali-president/article1190865.ece Badal Jr. is Akali president] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224182214/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/badal-jr-is-akali-president/article1190865.ece |date=2013-12-24 }}. ''The Hindu''. (1 February 2008). Retrieved 17 October 2015.</ref> ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]]<ref>[http://www.tribuneindia.com/2011/20110919/main1.htm SAD-Sant Samaj combine sweeps SGPC elections]. ''The Tribune''. Retrieved 17 October 2015.</ref> ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] ਉੱਤੇ ਇਸਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ-ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ]], ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ==ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮਲੋਟ]] ਨੇੜੇ, [[ਅਬੁਲ ਖੁਰਾਣਾ]] ਵਿੱਚ 8 ਦਸੰਬਰ 1927 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਢਿੱਲੋਂ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ।<ref>{{cite news| url=http://www.telegraphindia.com/1120131/jsp/nation/story_15072665.jsp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Archis | last=Mohan | title=Close race for Badal & rival | date=2012-01-31}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰਘੂਰਾਜ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁੰਦਰੀ ਕੌਰ ਸੀ।<ref>Bakshi, S.R. [http://books.google.ca/books?id=cyebnJdCFlEC&lpg=PP11''Parkash Singh Badal:Chief Minister of Punjab'']. APH Publishing Corporation, 1998, p. 11.</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ [[ਫੋਰਸੇਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|last1=Gopal|first1=Navjeevan|title=Literate, under middle, ninth passed all in new cabinet|url=http://archive.indianexpress.com/news/literate-under-middle-ninth-passed-all-in-new-cabinet/923771/|accessdate=2 June 2014|publisher=Indian Express|date=Mar 15, 2012}}</ref> ==ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ== ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਪਿੰਡ [[ਬਾਦਲ]] ਦਾ [[ਸਰਪੰਚ]] ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਸੰਮਤੀ, [[ਲੰਬੀ]] ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਿਹਾ। ਐਫ.ਸੀ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਵਕੀਲ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਆਏ ਉਸਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ, ਪਰ [[ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ। 1957 ਵਿੱਚ ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ।<ref name=IBN>"The grand old man of Akali politics", CNN-IBN, 2007, Retrieved 2011-10-25. http://ibnlive.in.com/news/the-grand-old-man-of-akali-politics/34960-4.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131010003859/http://ibnlive.in.com/news/the-grand-old-man-of-akali-politics/34960-4.html |date=2013-10-10 }}</ref> ਫਿਰ 1969 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਤੇ ਜਨਸੰਘ ਦੀ ਮਿਲੀਜੁਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜਸਟਿਸ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਵਜ਼ਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ<ref name=IBN/> ਉਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੀਡੀਆ ਤੇ ਲੋਕ '''ਵੱਡੇ ਬਾਦਲ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਅਤੇ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2015/05/%e0%a8%b5%e0%a9%b1%e0%a8%a1%e0%a9%87-%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%a6%e0%a8%b2-%e0%a8%ac%e0%a8%bf%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%82-%e0%a8%97%e0%a9%81%e0%a9%9b%e0%a8%be%e0%a8%b0%e0%a8%be-%e0%a8%a8%e0%a8%b9/ ਕੇ. ਐਸ. ਚਾਵਲਾ'''ਵੱਡੇ ਬਾਦਲ ਬਿਨਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾਨਹੀਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ''']</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/comment/the-akali-dal39s-leap-into-the-peasant-front-25998|title=ਕਿਸਾਨੀ ਮੋਰਚੇ ਵਿਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਛਾਲ|work=Tribuneindia News Service|access-date=2020-10-06|language=en|archive-date=2020-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008222948/https://www.punjabitribuneonline.com/news/comment/the-akali-dal39s-leap-into-the-peasant-front-25998|url-status=dead}}</ref> ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ 11 ਵਾਰ ਵਿਧਾਇਕ (1 ਵਾਰ [[ਮਲੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮਲੋਟ]] ਅਤੇ 5-5 ਵਾਰ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਅਤੇ [[ਲੰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲੰਬੀ]] ਤੋਂ), 5 ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ (1970, 1977, 1992, 2007, 2012) ਅਤੇ 1 ਵਾਰ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ [[2022 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿਚ ਉਹ ਲੰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ। ==ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ == ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਪੁੱਤਰ [[ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ|ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ ਸੱਤ ਹੋਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਤੇ [[ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਰੋਕੂ ਐਕਟ, 1988|ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਰੋਕੂ ਐਕਟ]] ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੱਦਾਂ ਤਹਿਤ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੇ ਅਰਸੇ ਦੇ ਬਾਅਦ 2003 ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ 2010 ਵਿੱਚ ਮੋਹਾਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>[http://www.indianexpress.com/news/badal-family-acquitted-in-corruption-case/691092 Badal, family acquitted in corruption case]</ref> ===ਬਾਦਲ ਪਰਿਵਾਰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਛੇੜਛਾੜ ਮਾਮਲਾ === ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ, ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਗਿਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚੱਲਦੀ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਛੇੜਛਾੜ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦੇਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|last1=Webdesk|first1=DNA News|title=Moga molestation: Punjab education minister stirs up controversy, says victim death 'god's will'|url=http://www.dnaindia.com/india/report-moga-molestation-punjab-education-minister-stirs-up-controversy-says-victim-death-god-s-will-2082508|accessdate=2 May 2015|publisher=DNA India|date=2 May 2015}}</ref>ਇਹ ਬੱਸ ਬਾਦਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਔਰਬਿਟ ਐਵੀਏਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸੀ।<ref>{{cite news|last1=Sharma|first1=Sandipan|title=Why spare the bus owners? Punjab molestation case is no different from Uber rape incident|url=http://www.firstpost.com/india/spare-bus-owners-punjab-molestation-case-no-different-uber-rape-incident-2222804.html|accessdate=2 May 2015|publisher=First Post|date=1 May 2015}}</ref><ref>{{cite news|last1=Patel|first1=Anand Kumar|title=Punjab Teen Molestation Case: Family Cremates Body As Chief Minister Steps In|url=http://www.ndtv.com/india-news/family-of-teen-who-was-molested-and-thrown-off-bus-in-punjab-agrees-to-cremate-her-760172|accessdate=4 May 2015|publisher=NDTV|date=4 May 2015}}</ref> ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== * [[ਪੰਜਾਬ ੨੦੨੩ ਵਿੱਚ]] * [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Commons category inline|Parkash Singh Badal|ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ}} {{ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2023]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਨੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਮਰਜੰਸੀ ਦੌਰਾਨ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ (ਭਾਰਤ)]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2017-2022]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2012-2017]] 5z1dujmj28qtbtbex1ok2ul1sieywni 0 18209 848439 832148 2026-09-29T17:21:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848439 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਧਰਤੀ ਕੇ ਲਾਲ | image =600full-dharti-ke-lal-poster.jpg | image_size = | caption = ਧਰਤੀ ਕੇ ਲਾਲ ਦਾ ਪੋਸਟਰ | director = [[ਖ਼ਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ]] | producer = [[ਖ਼ਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ]],<br />[[ਇਪਟਾ]] ਪਿਕਚਰਜ | writer = [[ਖ਼ਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ]](ਪਟਕਥਾ),<br />[[ਬਿਜੋਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] (ਪਟਕਥਾ), <br /> [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ]] (ਕਹਾਣੀ) | story = [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ]] | dialogue = [[ਖ਼ਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ]] | starring = [[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ]]<br>[[ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਤਰਾ]]<br>[[ਸੰਭੂ ਮਿੱਤਰਾ]] | music = [[ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]] | lyrics = [[ਅਲੀ ਸਰਦਾਰ ਜਾਫਰੀ]], [[ਪਰੇਮ ਧਵਨ]] | cinematography = [[ਜਮਨਾਦਾਸ ਕਪਾਡੀਆ]] | editing = | distributor = | released = 1946 | runtime = 125 ਮਿੰਟ | country = [[ਭਾਰਤ]] | language = [[ਹਿੰਦੀ]] }} '''ਧਰਤੀ ਕੇ ਲਾਲ''' ਇੱਕ 1946 ਦੀ [[ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਖ਼ਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ]] (ਕੇ ਏ ਅੱਬਾਸ) ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ।<ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article2666468.ece | title=Life, the way it was - nivedita ramakrishnan}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਹਦੀ ਪਟਕਥਾ [[ਬਿਜੋਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] ਦੇ ਦੋ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ]] ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਅੰਨਦਾਤਾ' ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਖ਼ਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ ਅਤੇ [[ਬਿਜੋਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦੇ [[ਗੀਤ]] [[ਅਲੀ ਸਰਦਾਰ ਜਾਫਰੀ]], ਅਤੇ [[ਪ੍ਰੇਮ ਧਵਨ]] ਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ। 1949 ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲਾਲ [[ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ]] ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੰਡੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਬਣ ਗਈ।<ref>[http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19970530/15050623.html Dharti Ke Lal] [[Indian Express]].</ref> ==ਸਮੀਖਿਆ== 1943 ਦੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਅਕਾਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1.5 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਦੀ ਰੋਹ ਉਪਜਾਊ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲਾਲ ਗੰਭੀਰ ਸਰਾਹਨਾ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਰਾਜਨੀਤਕ ਫਿਲਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਦਲਦੇ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਚਿਤਰਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਇਸ ਅਕਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਇੱਕ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੰਦਾ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਨੁੱਖਤਾ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। 1943 ਦੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਅਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, [[ਇਪਟਾ]] (ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪੁਲਜ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ) ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਾਟਕ ਖੇਡਦੇ ਅਤੇ ਅਕਾਲ-ਪੀੜਿਤਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਤਰ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਅਕਾਲ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਪਰਵਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>[http://www.islamawareness.net/Asia/India/indian_arts.html Indian arts]</ref> ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਪਟਾ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਅੱਬਾਸ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਬਿਜੋਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਇਪਟਾ ਲਈ ਲਿਖੇ ਦੋ ਨਾਟਕਾਂ, 'ਨਾਬੰਨਾ' (ਵਾਢੀ) ਅਤੇ 'ਜਬਾਨਬੰਦੀ', ਅਤੇ ਅਤੇ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ]] ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਅੰਨਦਾਤਾ' ਦੇ ਅਧਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਕਰਿਪਟ ਲਈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ​​ਕਿ ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਇਪਟਾ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਲਏ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਤਨ ਆਨੰਦ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ 'ਨੀਚਾ ਨਗਰ' (1946) ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਪਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪਟਕਥਾ ਵੀ ਅੱਬਾਸ ਨੇ ਹੀ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਇਸੇ ਲੜੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਵਾਲੀ [[ਬਿਮਲ ਰਾਏ]] ਦੀ 'ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ' (1953) ਬਣੀ ਸੀ। 'ਧਰਤੀ ਕੇ ਲਾਲ' ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇਪਟਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ [[ਜੋਹਰਾ ਸਹਿਗਲ]] ਨੇ ਫਿਲਮੀ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਕਟਰ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਿਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਕਰੀਨ ਭੂਮਿਕਾ ਮਿਲੀ। ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮੂਹਿਕ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਵਧੀਆ ਯਤਨ ਸੀ।<ref>{{cite web | url=http://books.google.co.in/books?id=dtw_dRO7oAIC&pg=PA244&lpg=PA244&dq=%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80+%E0%A4%95%E0%A5%87+%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2+%E0%A4%B8%E0%A5%8B%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%A4&source=bl&ots=sdNyKzLSc4&sig=FhKNj18hWLgQcCaiXSANz6-FCuQ&hl=en&sa=X&ei=rAHMUIPuEYvIrQeMs4HoAQ&sqi=2&ved=0CEYQ6AEwAw#v=onepage&q=%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A5%87%20%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2%20%E0%A4%B8%E0%A5%8B%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%A4&f=false | title=Rauśanāi: taraqqīpasanda taharīka kī yādeṃ | publisher=Published by Vani Prakashan. | pages=244-245}}</ref> [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਸ]] ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਦਕੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਡਰਾਮਾ ਕਿਹਾ ਸੀ।^{[http://movies.nytimes.com/movie/143924/Dharti-Ke-Lal/overview]} ==ਕਲਾਕਾਰ== *ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿੱਤਰਾ *ਸੰਭੂ ਮਿੱਤਰਾ *[[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ]] *ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਮਦ *ਦਮਯੰਤੀ ਸਾਹਨੀ *ਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨ *ਕੇ ਐਨ ਸਿੰਘ *ਡੈਵਿਡ *[[ਜੋਹਰਾ ਸਹਿਗਲ]] *ਸਨੇਹਪ੍ਰਭਾ ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ== * [[ਆਵਾਰਾ]] *[[ਬਰਸਾਤ]] == ਅਦਾਕਾਰ == * [[ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿੱਤਰਾ]] * [[ਸ਼ੰਭੂ ਮਿਤਰਾ|ਸੋਮਭੂ ਮਿੱਤਰਾ]] * [[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ]] * ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ * ਦਮਯੰਤੀ ਸਾਹਨੀ (ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਦੀ ਅਸਲੀ ਪਤਨੀ) * ਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨ * ਕੇ. ਐਨ. ਸਿੰਘ * [[ਡੇਵਿਡ ਅਬਰਾਹਮ ਚੈਲਕਰ|ਡੇਵਿਡ]] * [[ਜ਼ੋਹਰਾ ਸਹਿਗਲ]] * ਸਨੇਹਪ੍ਰਭਾ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] hc16ntnp6n3yg7k1fgiv6bndkhb5eca 0 22845 848599 819121 2026-09-30T04:35:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848599 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | bgcolour = #6495ED | name = ਐਮ ਐਫ਼ ਹੁਸੈਨ | image = MFHussain2.jpg | imagesize = | alt = | caption = | birth_name = ਮਕਬੂਲ ਫਿਦਾ ਹੁਸੈਨ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1915|9|17}} | birth_place = [[ਪੰਡਰਪੁਰ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2011|6|9|1915|9|17}} | death_place = [[ਲੰਡਨ]], [[ਬਰਤਾਨੀਆ]] | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]]; [[ਕਤਰ]] (2010–2011)<ref name=qnationality>{{cite news|last=Ram|first=N.|title=M.F. Husain gets Qatar nationality|url=http://www.thehindu.com/news/national/article113018.ece|newspaper=[[The Hindu]]|date=25 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225014513/https://www.thehindu.com/news/national/M.F.-Husain-gets-Qatar-nationality/article16550218.ece|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|access-date=4 ਜੂਨ 2013|url-status=dead}}</ref> | field = ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਕੈਚਕਾਰ | training = ਸਰ. ਜੇ. ਜੇ. ਆਰਟ ਸਕੂਲ | movement = ਪ੍ਰੋਗੈਸ਼ਟਿਵ ਆਰਟ ਗਰੁੱਪ | works = ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਤਿੰਨ ਸਹਿਰਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚੋ। | patrons = | influenced by = | influenced = | religion = [[ਇਸਲਾਮ]] | awards = [[ਪਦਮ ਸ਼ਰੀ]] (1955)<br>[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] (1973)<br>[[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] (1991) | elected = | website = {{URL|http://www.mfhussain.com/}} }} '''ਮਕਬੂਲ ਫਿਦਾ ਹੁਸੈਨ''' (17 ਸਤੰਬਰ 1915&nbsp;– 9 ਜੂਨ 2011<ref name=nytimesmfdies>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2011/06/10/arts/design/maqbool-fida-husain-indias-most-famous-painter-dies-at-95.html?ref=deathsobituaries|title=Maqbool Fida Husain, India's Most Famous Painter, Dies at 95|work=[[The New York Times]]|date=9 June 2011|author=[[William Grimes (journalist)|William Grimes]]}}</ref>) ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ '''ਐਮ. ਐਫ਼. ਹੁਸੈਨ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਭਾਰਤੀ ਪੇਂਟਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਿੰਦਾਸ ਤੇ ਹੱਸਾਸ ਮਨ ਵਾਲਾ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੇ ਸੰਜੀਦਾ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਨੰਗੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਫ਼ਕੀਰ ਸੀ। ਹੁਸੈਨ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਸੰਨ 1935 ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਜੇ.ਜੇ. ਆਰਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਦੋਂ ਉਹ 20 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਬਚਪਨ [[ਇੰਦੌਰ]] ਨੇੜੇ ਮਾਲਵਾ ਦੀ ਧਰਤੀ [[ਪੰਡਰਪੁਰ]] ਵਿਖੇ ਬੀਤਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨੀ ਰਿਹਾ। ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲੇ ‘ਤੇ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੇ [[ਕਤਰ|‘ਕਤਰ’]] ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਲੈ ਲਈ ਸੀ। ==ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ== '''ਮਕਬੂਲ ਫ਼ਿਦਾ ਹੁਸੈਨ''' ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਧਾਰਨ ਤੋਂ ਸਧਾਰਨ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਲੱਖਾਂ,ਕਰੋੜਾਂ ਪੌਂਡਾਂ ਤੇ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਕੀਆਂ। ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਫੋਬਰਜ਼ ਪੱਤਰਿਕਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘[[ਪਿਕਾਸੋ]] ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ’ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਲਮੀ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਫੈਂਟਸੀ ਜਿਹੜੀ ਮਕਬੂਲ ਨੇ ਵੇਖੀ ਸੀ, ਉਹ ਕਮਾਲ ਦੀ ਸੀ। [[ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ]] ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ [[ਆਸਿਨ]] ਤਕ ਸਭ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਉਹਨੂੰ ਖੁਦਾ ਵਾਂਗ ਮੰਨਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਸੰਯੋਗ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੀ ਹੋਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਰੋਹ ਜ਼ਰੂਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਏ। ਇਹ ਵੀ ਸੰਯੋਗ ਹੀ ਹੈ। ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਖਰੀ ਚਿੱਤਰ ਜਿਸ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਦਾ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ [[ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ]] ਦੀ ਜੁਝਾਰੂ ਅਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਹੈ। ਇੰਦੌਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਲੰਬੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ। [[ਲੰਦਨ|ਲੰਡਨ]] ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਉਹ ਮੌਸਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚਿੱਤਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੀਆਂ। ਫ਼ਿਦਾ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਚਰਚਿਤ ਪੇਂਟਿੰਗ ‘ਵੋਟ ਜੀਤਨੇ ਕੇ ਲੀਏ’ ਸੰਨ 1970 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਮਕਬੂਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਫ਼ਿਦਾ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਵੀ ਅਜੀਬ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਤੀਕ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਛਵੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਿਆ। ਉਸ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਤੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਉਸ ‘ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਏ ਗਏ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਝੱਲੇ। ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰ੍ਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ। 1952 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਏਕਲ ਨੁਮਾਇਸ਼ [[ਜਿਉਰਿਕ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ। ==ਸਨਮਾਨ== *1966 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। *1973 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] *1991 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] *ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ: ਥਰੂ ਦ ਆਈਜ ਆਫ ਅ ਪੇਂਟਰ (ਪੇਂਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਰਾਹੀਂ)। ਇਹ ਫਿਲਮ [[ਬਰਲਿਨ]] ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲਡੇਨ ਬਿਅਰ ਨਾਲ ਪੁਰਸਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਇਨਾਮ ਵੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਦਾ ਫ਼ਿਦਾ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਅਧੂਰਾ ਹੀ ਰਿਹਾ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ]] cja3w4xn0ll6gagqhi6ntrqe0nurbmd 0 27959 848497 847243 2026-09-29T20:07:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848497 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨੰਦਿਤਾ ਦਾਸ | image = NanditaDas2008.jpg | imagesize = | birthname = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1969|11|7|}} | birth_place = ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] | othername = | yearsactive = 1989, 1996–ਜਾਰੀ | spouse = ਸੌਮਿਆ ਸੇਨ (2002–2009) <br />ਸੁਬੋਧ ਮਸਕਾਰਾ (2010–ਵਰਤਮਾਨ) | children = ਵਿਹਾਨ |nationality =ਭਾਰਤੀ }} '''ਨੰਦਿਤਾ ਦਾਸ''' (ਜਨਮ 7 ਨਵੰਬਰ 1969) ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]]। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੀਕ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੇ ''[[ਫਾਇਰ (1996 ਫਿਲਮ)|ਫ਼ਾਇਰ]]'' (1996), ''[[ਅਰਥ (1998 ਫਿਲਮ)|ਅਰਥ]]'' (1998), ''[[ਬਵੰਡਰ]]'' (2000), ''ਕੰਨਾਥਿਲ ਮੁਥਾਮਿੱਤਾ'' (2002), ''ਅਜ਼ਾਹਗੀ'' ਅਤੇ ''[[ਬਿਫ਼ੋਰ ਦ ਰੇਨਸ]]'' (2007) ਆਦਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫਿਰਾਕ (2008), ਟੋਰਾਂਟੋ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਸਟੀਵਲਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਬਤੌਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਉਸ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]]<ref>{{Citation|title=Manto (2018 film)|date=2019-10-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Manto_(2018_film)&oldid=922072336|work=Wikipedia|language=en|access-date=2019-11-11}}</ref> ਸੀ। 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਦੇ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ<ref>{{Citation|title=Saadat Hasan Manto|date=2019-11-09|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Saadat_Hasan_Manto&oldid=925367334|work=Wikipedia|language=en|access-date=2019-11-11}}</ref> ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ, ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ' 'ਅਨ ਸਾਈਨਰਟ ਰਿਜਾਰਡ' ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/reel/875407/nandita-dass-manto-to-be-premiered-at-cannes-film-festival|title=Nandita Das’s ‘Manto’ to be premiered at Cannes Film Festival|last=Staff|first=Scroll|date=Apr 12, 2018|work=Scroll.in|access-date=11 November 2019}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਦਾਸ ਨੇ ਦੋ ਮਿੰਟ ਦੀ ਸਰਵਜਨਕ ਸੇਵਾ ਘੋਸ਼ਣਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ "ਇੰਡੀਆ'ਜ਼ ਗੌਟ ਕਲਰ" ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਸੰਗੀਤ ਵੀਡਿਓ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/newdelhi/about-this-office/single-view/news/indias_got_colour/|title='India’s Got Colour' {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|website=www.unesco.org|access-date=2019-11-11}}</ref> ਦਾਸ ਕੈਨਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਜਿਊਰੀ ਵਜੋਂ ਦੋ ਵਾਰ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਫਤਿਹ ਅਕਿਨ, ਜੇਵੀਅਰ ਬਾਰਡੇਮ, ਸਲਮਾ ਹੇਇਕ, ਬੇਨੋਟ ਜੈਕਕੋਟ, ਅਮੀਰ ਕਸਟੂਰੀਕਾ, ਟੋਨੀ ਮੋਰਿਸਨ, ਅਗਨੀਸ ਵਰਦਾ ਅਤੇ ਜੌਨ ਵੂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿਊਰੀ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜੇਨ ਕੈਂਪਿਅਨ, ਮਾਜੀ-ਡੇ ਅਬਦੀ, ਨਿਕੋਲੇਟਾ ਬ੍ਰਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੇਮੀਹ ਕਪਲਾਨੋਲੂ ਨਾਲ ਸਿਨਫੋਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਜਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਫਰੈਂਚ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚੇਵਾਲੀਅਰ ਡੀ ਲ ਓਡਰੈ ਡੇਸ ਆਰਟਸ ਏਟ ਡੇਸ ਲੈੱਟਰੇਸ (ਨਾਈਟ ਆਫ ਦਿ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਲੈਟਰਜ਼) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/French-honour-for-Nandita-Das/article14685471.ece|title=French honour for Nandita Das|last=Ians|date=2011-04-16|work=The Hindu|access-date=2018-01-13|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718165350/https://www.thehindu.com/features/cinema/French-honour-for-Nandita-Das/article14685471.ece|archive-date=2020-07-18|url-status=dead}}</ref> "ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋ-ਫ੍ਰਾਂਸਸੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ" ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।”<ref>{{Cite web|url=https://in.ambafrance.org/Distinction-conferred-on-Actor|title=Distinction conferred on Actor-Director Nandita Das, 2011|website=La France en Inde / France in India|language=en|access-date=2018-01-13}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਕਲਾਕਾਰ ਟਿਯੂਆਨ ਲਾਮਾਜ਼ੂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ "ਵਿਮੈਨ ਆਫ਼ ਦਿ ਵਰਲਡ" ਵਿੱਚੋਂ ਦਾਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indianphilately.net/nanditadas.html|title=Philatelic issues related to Nandita Das issued by Foreign Countries|website=www.indianphilately.net|access-date=2018-01-13}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/10/31/arts/31iht-lamazou.1.8125600.html|title=Titouan Lamazou: His vision of women around the world|last=Taber|first=Kimberly Conniff|date=2007-10-31|work=The New York Times|access-date=2018-01-13|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ਦਾਸ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਮੰਚ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ “ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੁਸਤ ਸਿਨੇਮਾ ਕਲਾ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।”<ref>{{cite magazine|url=http://indiatoday.intoday.in/story/nandita-das-inducted-in-international-womens-forum-hall-of-fame/1/158674.html|title=Game for Fame -Nandita Das is first Indian to be inducted into the International Women's Forum Hall of Fame|magazine=[[India Today]] |date=5 November 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1111103/jsp/entertainment/story_14700103.jsp|title=The game changer|website=www.telegraphindia.com|access-date=2018-01-13}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-nandita-das-in-iwf-s-international-hall-of-fame-1604624|title=Nandita Das in IWF's International Hall of Fame {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2011-10-29|work=dna|access-date=2018-01-13|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://iwforum.org/programs/international-hall-of-fame/|title=International Women's Forum Programs|work=International Women's Forum|access-date=2018-01-13|language=en-US|archive-date=2018-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180114190948/http://iwforum.org/programs/international-hall-of-fame/|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਨਾ ਫੈਂਡੀ, ਹੇਡੀ ਕਲਮ, ਅਤੇ ਮੈਡਮ ਚੇਨ ਜ੍ਹੀਲੀ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://iwfdc.org/wp-content/uploads/2014/10/IWF-Brochure_2014_v1.pdf|title=International Women's Forum Brochure|last=|first=|date=|website=|access-date=|archive-date=2021-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811174745/https://iwfdc.org/wp-content/uploads/2014/10/IWF-Brochure_2014_v1.pdf|dead-url=yes}}</ref> == ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਦਾਸ, ਭਾਰਤੀ ਓੜੀਆ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਜਤਿਨ ਦਾਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਜੈਨ ਲੇਖਿਕਾ, ਵਰਸ਼ਾ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?261783 |title=The Painter’s Daughter |publisher=www.outlookindia.com |date= |accessdate=2009-12-30 |archive-date=2010-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211194811/http://outlookindia.com/article.aspx?261783 |url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਲੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.openthemagazine.com/article/art-culture/i-am-still-searching-for-a-place-to-call-home |title=I am still searching for a place to call home |publisher=www.openthemagazine.com |date= |accessdate=2013-08-13}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਵਿਦਿਆਲਾ, ਲੋਧੀ ਅਸਟੇਟ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ (ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਤੋਂ ਜੌਗਰਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਦੀ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web |last= Mendis |first= Isidore Domnick |title= Independent stardom |url= http://www.thehindubusinessline.com/life/2003/06/23/stories/2003062300180100.htm |date= 23 June 2003 |work= Hindu Business Line |accessdate=2009-06-20}}</ref> ==ਕੈਰੀਅਰ== ===ਅਦਾਕਾਰੀ=== ਦਾਸ ਮ੍ਰਿਣਾਲ ਸੇਨ, ਅਦੂਰ ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ, ਦੀਪਾ ਮਹਿਤਾ ਅਤੇ ਮਨੀ ਰਤਨਮ ਵਰਗੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਟ੍ਰੀਟ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹ ਜਾਨ ਨਾਟਿਆ ਮੰਚ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀਪਾ ਮਹਿਤਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਫਾਇਰ (1996) ਅਤੇ ਅਰਥ (1998; ਆਮਿਰ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ), ਬਾਵਾਂਦਰ (ਜਗਮੋਹਨ ਮੁੰਧਰਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ), ਅਤੇ ਨਲੂ ਪੇਨੰਗਲ (ਅਦੂਰ ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਮਲਿਆਲਮ, ਤਾਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ, ਉਰਦੂ, ਮਰਾਠੀ, ਓਡੀਆ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਤਾਮਿਲ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸੁਕੰਨਿਆ ਨੇ ਤਾਮਿਲ ਕਲਾਸਿਕ ਕੰਨਥਿਲ ਮੁਥਮਿੱਤਲ ਵਿੱਚ ਦਾਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਡਾ ਸਹਿ-ਲੇਖਨ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ "ਬਿਟਵਿਨ ਦ ਲਾਈਨਜ਼" (2014) ਹੈ।<ref>{{Citation|last=Menon|first=Ritesh|title=Nandita Das and Divya Jagdale's Between the Lines|date=2014-03-29|url=https://www.imdb.com/title/tt5180120/|others=Nandita Das, Subodh Maskara|accessdate=2018-04-04}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਖਾਮੋਸ਼! ਅਦਾਲਤ ਜਾਰੀ ਹੈ (2017) ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਜੇ ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਸਿਨੇਪਲੇਅ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹੈ।<ref>{{Citation|last=Menon|first=Ritesh|title=Khamosh Adalat Jaari Hai|date=2017-03-14|url=https://www.imdb.com/title/tt5182656/|others=Nandita Das, Pravina Bhagwat Deshpande, Ajitesh Gupta|accessdate=2018-04-04}}</ref> ==ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ== 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਫਿਰਾਕ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |last= Saltz |first= Rachel |title= The Variety of Life, Real and Imagined, in Movie-Mad India |url= https://www.nytimes.com/2009/06/05/movies/05indi.html?ref=arts |date= 4 June 2009 |work= New York Times|accessdate=20 June 2009}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 'ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸੱਚੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ' 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2002 ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਗੱਠਜੋੜ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ 'ਚ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਬਕਿਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਲੰਬੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਦਾਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ "ਏਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਚੁੱਪ ਰਹੇ।"<ref>{{Cite book|title=Nandita Das talks about her directorial debut Firaaq|publisher=Radio Sargam|date=26 January 2009|url=http://www.radiosargam.com/films/archives/32209/nandita-das-talks-about-her-directorial-debut-firaaq.html}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਨੰਦਿਤਾ ਨੇ ਮੰਟੋ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/delhi/nandita-das-and-nawazuddin-siddiqui-bring-mantoiyat-to-jnu/articleshow/65887274.cms|title=Nandita Das and Nawazuddin Siddiqui bring Mantoiyat to JNU}}</ref> ਦਾਸ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੰਟੋ 'ਤੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਮੰਟੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਵਾਜ਼ੂਦੀਨ ਸਦੀਕੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/film/saadat-hasan-manto-nandita-das-firaaq-nawazuddin-siddiqui|title=Interview {{!}} If Manto Were Alive Today He Would Have Been Put Behind Bars: Nandita Das|website=The Wire|access-date=2018-10-07}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 2018 ਵਿੱਚ ਕੈਨਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/sunday-herald/sunday-herald-entertainment/writing-writer-696326.html|title=Writing the writer|date=2018-10-07|work=Deccan Herald|access-date=2018-10-07|language=en}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2019 ਵਿੱਚ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੀ.ਐਸ.ਏ. ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ, 'ਇੰਡੀਆ'ਜ਼ ਗੌਟ ਕਲਰ' ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/anurag-kashyaps-manmarziyaan-nandita-das-manto-to-be-screened-at-toronto-international-film-festival-4813621.html|title=Anurag Kashyap's Manmarziyaan, Nandita Das' Manto to be screened at Toronto International Film Festival- Entertainment News, Firstpost|work=Firstpost|access-date=2018-10-07|language=en-US}}</ref> ==ਆਵਾਜ਼== ਦਾਸ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਡੀਓ ਬੁੱਕ ਸੀਰੀਜ਼ "ਅੰਡਰ ਦ ਬਨਯਾਨ",<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/thehindu/yw/2002/06/22/stories/2002062200060200.htm|title=The Hindu: Beneath the Banyan boughs|last=throh|website=www.thehindu.com|access-date=2018-04-04|archive-date=2003-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20031021122130/http://www.thehindu.com/thehindu/yw/2002/06/22/stories/2002062200060200.htm|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਚਰਖਾ ਆਡੀਓਬੁੱਕਸ, ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਈ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟ ਵਿਦ ਟ੍ਰੁਥ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.mkgandhi.org/gandhi-autobiography-audiobook.html|title=Mahatma Gandhi Autobiography - Audiobooks free download|website=www.mkgandhi.org|language=en|access-date=2018-04-04}}</ref> ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਵਾਂਡਰ ਪੇਟਸ' ਵਿੱਚ, ਦਿ ਸੇਵ ਦ ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ (2007) ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Citation|title=Save the Bengal Tiger|url=https://www.imdb.com/title/tt1099821/|others=Brielle Barbusca, Nandita Das, Teala Dunn|accessdate=2018-04-04}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੈਲੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== 2002 ਵਿੱਚ, ਦਾਸ ਨੇ ਸੌਮਿਆ ਸੇਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title= Nandita, Saumya remain friends |url= http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/nandita-das-020806.html |date= 2 August 2006 |publisher= OneIndia |accessdate= 20 June 2009 |url-status= dead |archiveurl= https://archive.today/20120708195700/http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/nandita-das-020806.html |archivedate= 8 July 2012 |df= dmy-all }}</ref> ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੇ ਲੀਪਫ੍ਰੋਗ, ਇੱਕ ਮੀਡੀਆ ਸੰਗਠਨ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੇਤੰਨ ਐਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ,ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news |title= Her own person |url= http://www.hindu.com/mag/2004/12/19/stories/2004121900440500.htm |work= The Hindu |date= 19 December 2004 |accessdate= 20 June 2009 |location= Chennai, India |archive-date= 30 ਸਤੰਬਰ 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20080930210558/http://www.hindu.com/mag/2004/12/19/stories/2004121900440500.htm |dead-url= yes }}</ref> 2007 ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|last=Anand |first=Utkarsh |title=Actor Nandita Das files for divorce |url=http://in.news.yahoo.com/48/20090524/1251/ten-actor-nandita-das-files-for-divorce.html |date=24 May 2009 |publisher=Yahoo! India News |accessdate=20 June 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090531194241/http://in.news.yahoo.com/48/20090524/1251/ten-actor-nandita-das-files-for-divorce.html |archivedate=31 May 2009 }}</ref> ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਸੁਬੋਧ ਮਸਕਾਰਾ ਨਾਲ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਡੇਟਿੰਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ 2 ਜਨਵਰੀ, 2010 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ।<ref>{{cite news |url=http://movies.indiatimes.com/Gossip/Nandita-Das-is-dating-again/articleshow/5255407.cms |title=Nandita Das is dating again |publisher=Movies.indiatimes.com |date=21 November 2009 |accessdate=30 December 2009 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Nandita Das marries, moves to Mumbai by SUBHASH K JHA |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-06/news-interviews/28120885_1_nandita-das-subodh-maskara-milind-soman |work=[[The Times of India]] |date=6 January 2010 |first1=Subhash K |last1=Jha |access-date=2020-07-17 |archive-date=2012-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025182743/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-06/news-interviews/28120885_1_nandita-das-subodh-maskara-milind-soman |dead-url=yes }}</ref> ਦਾਸ ਅਤੇ ਮਸਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵਿਹਾਨ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=It's a baby boy for Nandita! |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-12/news-interviews/28276342_1_baby-boy-nandita-das-subodh-maskara |work=Times of India |accessdate=13 August 2010 |first1=Vickey |last1=Lalwani |date=12 August 2010 |archive-date=11 ਅਗਸਤ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811101655/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-12/news-interviews/28276342_1_baby-boy-nandita-das-subodh-maskara |dead-url=yes }}</ref> ਜਨਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ, ਜੋੜੇ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{cite news | title=Nandita Das and husband Subodh Maskara split after seven years of marriage. Here’s all the details|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/nandita-das-husband-subodh-maskara-divorce-after-seven-years-of-marriage-split-details-4455401/|work=[[Indian Express]]|date=3 January 2017}}</ref> ਦਾਸ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨਾਸਤਿਕ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Atheism is the religion for these filmi folk |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/photo-features/Atheism-is-the-religion-for-these-filmi-folk/Atheism-is-the-religion-for-these-filmi-folk/photostory/45543827.cms|website=The Times of India|accessdate=12 June 2016|date=17 December 2014}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == ;ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ !Year !Award !Film !Category !Result |- |2000 |[[45th Filmfare Awards]] |''[[1947 Earth]]'' |Best Debut |{{Won}} |- |2001 |Santa Monica Film Festival |''Bawander'' |Best Actress |{{Won}} |- |2002 |Cairo International Film Festival |''Amaar Bhuvan'' |Best Actress |{{Won}} |- |2002 |[[Tamil Nadu State Film Awards]] |''[[Kannathil Muthamittal]]'' |Special Prize |{{Won}} |- |2006 |Nandi Awards |''Kamli'' |Best Actress |{{Won}} |- |2007 |Madrid International Film Festival |''Maati Maay (A Grave-keeper's Tale)'' |Best Actress |{{Won}} |- |2013 |60th Filmfare awards (South) |''Neerparavai'' |Best Supporting actor |{{Nominated}} |} ; ;ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ !Year !Award !Film !Category !Status |- |2008 |Asian Festival of First Films |rowspan="6"|''[[Firaaq]]'' | * Best Film * Best Screenplay * Foreign Correspondents Association Purple Orchid Award for Best Film |{{Won}} |- |2009 |Kara Film Festival |Best Film |{{Won}} |- |2009 |International Film Festival of Kerala |Special Jury Award |{{Won}} |- |rowspan="2"|2009 |rowspan="2"|Thessaloniki International Film Festival |Special Prize (Everyday Life: Transcendence or Reconciliation Award) |{{Won}} |- |Golden Alexander |Nominated |- |2010 |Filmfare Awards |Special Award |{{Won}} |- |2018 |Cannes Film Festival |rowspan="3"|''[[Manto (2018 film)|Manto]]'' |Un Certain Regard Award |{{Nominated}} |- |2018 |Toronto International Film Festival |People's Choice Award |{{Nominated}} |- |2018 |Asia Pacific Screen Award |FIAPF (films in the Asia Pacific region) |{{Won}} |} == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" |+Key | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} ===ਅਦਾਕਾਰ=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title ! Role !Director ! Language(s) ! Notes |- | || Bangle Box || || || Hindi ||Telefilm |- | 1989 || ''[[Parinati]]'' || |Prakash Jha|| Hindi || |- | 1995 || ''Ek Thi Goonja''|| Goonja |Bappa Ray|| Hindi || |- | 1996 || ''[[Fire (1996 film)|Fire]]''|| Sita |Deepa Mehta|| English || |- | rowspan="4"| 1998 || ''[[1947 Earth]]'' || Shanta, the Ayah |Deepa Mehta||[[Hindi]] || [[Filmfare Award for Best Female Debut]] |- | ''[[Hazaar Chaurasi Ki Maa]]'' || Nandini Mitra |Govind Nihalani | Hindi || |- | ''[[Janmadinam]]'' || Sarasu |Suma Josson||[[Malayalam]] || |- | ''[[Biswaprakash]]'' || Anjali |Susant Misra||[[Oriya language|Odia]]|| |- | rowspan="3"| 1999 || ''[[Deveeri]]'' || Deveeri (Akka) |Kavita Lankesh||[[Kannada]] || |- | ''[[Rockford (film)|Rockford]]'' || Lily Vegas |Nagesh Kukunoor|| English || |- | ''[[Punaradhivasam]]'' || Shalini |VK Prakash|| Malayalam || |- | rowspan="3"| 2000 || ''[[Hari-Bhari]]'' || Afsana |Shyam Benegal|| Hindi || |- | ''Saanjh'' || | ||[[Hindi]] || Short film |- | ''[[Bawandar]]'' || Sanwari |Jagmohan Mundhra|| Hindi,<br />[[Rajasthani language|Rajasthani]],<br />English || Best Actress at [[Santa Monica Film Festival]] |- | rowspan="2"| 2001 || ''[[Aks (2001 film)|Aks]]'' || Supriya Verma |Rakesh Mehra|| Hindi || |- | ''Daughters of the Century'' || Charu |Tapan Sinha|| Hindi || |- | rowspan="6"| 2002 || ''[[Aamaar Bhuvan]]'' || Sakina |Mrinal Sen||[[Bengali language|Bengali]] || Best Actress at [[Cairo Film Festival]]<br />[[Zee Cine Award for Best Actor – Female]] |- | ''[[Kannaki (film)|Kannaki]]'' || Kannaki | || Malayalam || |- | ''[[Pitaah]]'' || Paro | || Hindi || |- | ''[[Azhagi (2002 film)|Azhagi]]'' || Dhanalakshmi |Thangar Bachan||[[Tamil language|Tamil]] || |- | ''[[Kannathil Muthamittal]]'' || Shyama |Mani Ratnam|| Tamil || [[Tamil Nadu State Film Award Special Prize]] |- | ''Lal Salaam'' || Rupi(alias Chandrakka) |Gagan B. Borate|| Hindi || |- | rowspan="6"| 2003 || ''[[Ek Alag Mausam]]'' || Aparna Verma |KP Sasi|| Hindi || |- | ''Bas Yun Hi'' || Veda |Raja Menon|| Hindi || |- | ''[[Supari (film)|Supari]]'' || Mamta Sikri |Padam Kumar|| Urdu || |- | ''[[Shubho Mahurat]]'' || Mallika Sen |Rituporno Ghosh|| Bengali || |- | ''[[Kagaar: Life on the Edge]]'' || Aditi |N Chandra|| Hindi || |- | ''[[Ek Din 24 Ghante]]'' || Sameera Dutta |KP Sasi|| Hindi || |- | 2004 || ''[[Vishwa Thulasi]]'' ||Sita |Sumathy Ram|| Tamil || |- | 2005 || ''[[Fleeting Beauty]]'' ||Indian woman | || English || |- | rowspan="3"| 2006 ||''[[Maati Maay]]'' ||Chandi |Chitra Palekar||[[Marathi language|Marathi]] ||Madrid International Film Festival (2007), Best Actress |- | ''[[Podokkhep]]'' || Megha |Suman Ghosh|| Bengali || |- | ''[[Kamli (film)|Kamli]]'' || Kamli |KNT Sastry||[[Telugu language|Telugu]] || [[Nandi Award for Best Actress]] |- | rowspan="4"| 2007 ||''[[Before the Rains]]'' || Sajani |Santosh Sivan|| English,<br />Malayalam || |- |''[[Provoked (film)|Provoked]]'' || Radha Dalal |Jagmohan Mundhra|| English || |- | ''[[Naalu Pennungal]]'' || Kamakshi |Adoor Gopalakrishnan|| Malayalam || |- | ''Paani: A Drop of Life'' ||Mira Ben | || Hindi || Short film |- | 2008 ||''[[Ramchand Pakistani]]'' ||Champa |Mehreen Jabbar|| Urdu || Pakistani film |- | 2011 || ''[[I Am (2010 Indian film)|I Am]]'' || Afia |Onir|| Hindi|| |- | 2012 || ''[[Neerparavai]]'' || Esther |Seenu Ramaswamy|| Tamil || Nominated—[[2nd South Indian International Movie Awards|SIIMA Award for Best Actress in a Supporting Role – Tamil]]<br>Nominated—[[Filmfare Award for Best Supporting Actress – Tamil]] |- | 2014 || ''[[Traces of Sandalwood|Rastres de Sàndal]]'' || Mina | || English,<br />Catalan || |- |2017 |Khamosh! Adalat Jaari Hai |Leela Benare |Ritesh Menon |Hindi | |- | 2018 || ''Dhaad'' || Monghi |Paresh Naik||[[Gujarati language|Gujarati]]<ref>{{cite news|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/after-17-years-gujarati-film-dhaad-set-for-release.html|title=After 17 years, Gujarati film Dhaad starring Nandita Das set for release|publisher=[[The Week (Indian magazine)|The Week]]|date=January 5, 2018|first=Nandini|last=Oza}}</ref> || shot in 2001 |- | 2019 ||''[[Albert Pinto Ko Gussa Kyun Aata Hai?]]'' || |Soumitra Ranade||Hindi||Remake of classic [[Albert Pinto Ko Gussa Kyoon Aata Hai]]<ref>{{cite tweet|user=taran_adarsh| author=Taran Adarsh|date=6 March 2019|number=1103226358522556416?s=19|title=Manav Kaul, Nandita Das and Saurabh Shukla... #AlbertPintoKoGussaKyunAataHai - an official remake of the cult classic by Saeed Akhtar Mirza - to release on 12 April 2019... Directed by Soumitra Ranade... The 1980 classic starred Naseeruddin Shah, Shabana Azmi and Smita Patil. https://t.co/e3JaquzPMI}}</ref> |} ===ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title ! Language ! Notes |- || 2008 || ''[[Firaaq]]'' || [[Hindi]]<br />[[Urdu]] &<br />[[Gujarati language|Gujarati]] || Best Film and Best Screenplay at [[Asian Festival of First Films]]<br />Purple Orchid Award for Best Film at [[Asian Festival of First Films]]<br />Special Jury Award at [[International Film Festival of Kerala]]<br />Special Prize at [[International Thessaloniki Film Festival]]<br />[[Filmfare Special Award]]<br />Nominated—Golden Alexander at [[International Thessaloniki Film Festival]] |- || 2017 || ''In Defence of Freedom'' || Hindi || Short film |- || 2018 || ''[[Manto (2018 film)|Manto]]'' || [[Hindi]]<br />[[Urdu]] || |- |2019 |India's Got Colour |Hindi |Music Video |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਗੂ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] 3o478kciuufuejtc8j4ob7pz6cqqgo3 0 28121 848433 534641 2026-09-29T16:57:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848433 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name =ਦੁਵਿਧਾ | image = | caption = | director = [[ਮਨੀ ਕੌਲ]] | producer = [[National Film Development Corporation of India|Film Finance Corporation]] (NFDC)<br />National Music Dance Centre | writer = | narrator = |screenplay = ਮਨੀ ਕੌਲ |based on ={{ਆਧਾਰਿਤ|''ਦੁਵਿਧਾ''|[[ਵਿਜੈਦਾਨ ਦੇਥਾ]]}} | starring =[[ਰਵੀ ਮੈਨਨ]]<br />[[ਰਾਇਸਾ ਪਦਮਸੀ]] | music = | cinematography = ਨਵਰੋਜ਼ ਕੰਟਰੈਕਟਰ | editing = ਰਵੀ ਪਟਨਾਇਕ | distributor = | released = 1973 | runtime = 82 ਮਿੰਟ | country = [[ਭਾਰਤ]] | language = ਹਿੰਦੀ | budget = | gross = }} '''''ਦੁਵਿਧਾ''''' 1973 ਦੀ [[ਬਾੱਲੀਵੁਡ]] ਦੀ [[ਮਨੀ ਕੌਲ]] ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਮੈਨਨ ਅਤੇ ਰਾਇਸਾ ਪਦਮਸੀ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਦੁਵਿਧਾ ਵੀ ਪੇਂਡੂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਨਹੀਂ ਚੱਲੀ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਸਿਨੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਖੂਬ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ,<ref name="21stawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/21st_nff_1973.pdf|title=21st National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=September 29, 2011|format=PDF|page=2,32}}</ref> ਅਤੇ 1974 ਦੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਸਮੇਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਮੂਵੀ ਲਈ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news |title=Filmmaker Mani Kaul dead |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2163928.ece |publisher=[[The Hindu]] |date=July 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025212816/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2163928.ece |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 25, 2012 |access-date=ਨਵੰਬਰ 27, 2013 |url-status=dead }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} mb1n9x8ujyo4r5a2isk1lcp4hemfkvf 0 28769 848483 578879 2026-09-29T19:01:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848483 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Nimrat Kaur | image = Nimrat Kaur snapped attending the Lakme Fashion Week 2018 (11).jpg | caption = Kaur at the Lakme Fashion Week in 2018 | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1982|03|13}} | birth_place = [[Pilani]], [[Rajasthan]], [[India]] | nationality = [[Indian people|Indian]] | occupation = [[actor|Actress]]<br>[[Model (people)|Model]] | years_active = 2002–present | alma_mater = [[Shri Ram College of Commerce]] | parents = Avinash Kaur (mother)<br>Bhupender Singh (father) | relatives = Rubina Singh (sister) }} '''ਨਿਮਰਤ ਕੌਰ''' (ਜਨਮ 13 ਮਾਰਚ 1982) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਟ ਮਾਡਲ ਤੋਂ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ [[ਸੁਨੀਲ ਸ਼ਹਬਾਗ]] ਅਤੇ [[ਮਾਨਵ ਕੌਲ]] ਵਰਗੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ [[ਦ ਲੰਚਬਾਕਸ]] ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹਦਾ ਨਾਮ ''[[ਬਗਦਾਦ ਵੈੱਡਿੰਗ]]'' (2012), ''ਆਲ ਅਬਾਊਟ ਵਿਮੈਨ'' ਅਤੇ ''ਰੈੱਡ ਸਪੈਰੋ'' ਵਰਗੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ== ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪਿਲਾਨੀ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=agenda/><ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/lunchbox-trailer/1/299511.html |title=Trailer out: Irrfan and Nimrat Kaur in Cannes-winning film Lunch Box |publisher=India Today |date=2013-08-14 |accessdate=2013-08-19}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਚ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਅਤੇ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਚ [[ਯਾਦਵਿੰਦਰਾ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਪਟਿਆਲਾ]] ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। 1994 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਚ ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਦਿੱਲੀ-ਉਪਨਗਰ, [[ਨੋਇਡਾ]] ਚ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਸੁਸਾਇਟੀ|ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ]], ਨੋਇਡਾ ਤੋਂ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ [[ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਮਰਸ ਕਾਲਜ]], ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਥਾਨਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name=agenda>{{cite web| title = Personal Agenda: Nimrat Kaur| newspaper = Hindustan Times| url = http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chunk-HT-UI-PunjabSectionPage-Brunch/Personal-Agenda-Nimrat-Kaur/SP-Article1-1124813.aspx| date = September 20, 2013| accessdate = 2013-09-29| archive-date = 2013-09-28| archive-url = https://web.archive.org/web/20130928164656/http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chunk-HT-UI-PunjabSectionPage-Brunch/Personal-Agenda-Nimrat-Kaur/SP-Article1-1124813.aspx| dead-url = yes}}</ref><ref>{{cite web| title = Nimrat Kaur: I am living my dream| newspaper = Hindustan Times| url = http://www.hindustantimes.com/Brunch/Brunch-Stories/Nimrat-Kaur-I-am-living-my-dream/Article1-1127968.aspx| date = September 27, 2013| accessdate = 2013-09-29| archive-date = 2014-12-06| archive-url = https://web.archive.org/web/20141206180107/http://www.hindustantimes.com/brunch/brunch-stories/nimrat-kaur-i-am-living-my-dream/article1-1127968.aspx| dead-url = yes}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਕੌਰ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਹੋਮਲੈਂਡ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਸੇਵਾਵਾਂ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (ਆਈ.ਐਸ.ਆਈ.) ਦੇ ਏਜੰਟ ਤਸਨੀਮ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੀ ਆਵਰਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਥ੍ਰਿਲਰ ਰੋਮਾਂਚ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਏਅਰਲਿਫਟ' ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਕੌਰ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ "ਵੇਵਾਰਡ ਪਾਈਨਜ਼" ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ "ਰੇਬੇਕਾ ਯੇਲਡਿਨ" ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਹੋਮਲੈਂਡ" ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ। ==ਕੈਰੀਅਰ== ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੌਰ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਵਡਿੰਗ (2012), ਆਲ ਅਬਾਉਟ ਵੂਮੈਨ ਐਂਡ ਰੈਡ ਸਪੈਰੋ, ਸੁਨੀਲ ਸ਼ੈਨਬਾਗ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਕੌਲ ਵਰਗੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref>{{cite news|title=Stage of reason|publisher=The Hindu|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/article3257822.ece|date=29 March 2012|accessdate=19 August 2013|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213005319/http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/article3257822.ece|archive-date=13 ਦਸੰਬਰ 2013|url-status=dead}}</ref> ਕੌਰ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ 'ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ' ਕੁਮਾਰ ਸਾਨੂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ 2004 'ਚ ਸ਼੍ਰੇਆ ਘੋਸ਼ਾਲ ਦੁਆਰਾ ''ਯੇ ਕਿਆ ਹੂਆ'' ਲਈ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਟੀ.ਵੀ. ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Allmusic|class=album|id=mw0001483175|label=''Tera Mera Pyar''|accessdate=Sept 29, 2013}}</ref><ref>{{cite web|title='The Lunchbox' new stills: Why Nimrat Kaur is a talent to watch out for|publisher=IBN Live|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/14407-4.html|date=16 September 2013|accessdate=29 September 2013|archive-date=9 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131009232101/http://ibnlive.in.com/photogallery/14407-4.html|dead-url=yes}}</ref> ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਫਿਲਮ 'ਵਨ ਨਾਈਟ ਵਿਦ ਕਿੰਗ' (2006) ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਰੋਲ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਪੇਡਲਰਜ਼ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਕੈਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੌਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੈਡਬਰੀ ਸਿਲਕ ਦੇ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਕੌਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਕਾਨਸ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਵਾਲੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫ਼ਿਲਮ "ਦਿ ਲੰਚਬੌਕਸ" (2013) ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਕੌਰ ਨੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਚਿਤਰਣ ਲਈ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ ਜੋ ਚਿੱਠੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਆਦਮੀ (ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਭੂਮਿਕਾ) ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਕੌਰ ਅਮਰੀਕੀ ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਜ਼ ਹੋਮਲੈਂਡ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਈ.ਐਸ.ਆਈ. ਏਜੰਟ ਤਸਨੀਮ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|title =''Homeland'' Adds Trio to Season 4|url =https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/homeland-adds-trio-season-4-722649|work=The Hollywood Reporter|date=31 July 2014}}</ref><ref name="Telegraph S8">{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/nimrat-kaur-s-back-as-the-baddie-in-homeland/cid/1683120|title=Nimrat Kaur's back as the baddie in ''Homeland''|website=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]] India|first=Priyanka|last=Roy|date=January 29, 2019|accessdate=March 18, 2020}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ ਨਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸੌਰਭ ਸ਼ੁਕਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite news|last=K|first=Bhumika|title=LOVE coming her way|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/love-coming-her-way/article6197448.ece|accessdate=15 July 2014|work=The Hindu|date=10 July 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Nimrat Kaur, Rajkummar Rao in Nikhil Advani's next|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/2540155/Nimrat-Kaur-Rajkummar-Rao-in-Nikhil-Advanis-next|publisher=Bollywood Hungama|date=11 June 2014|accessdate=15 July 2014}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਥ੍ਰਿਲਰ ਫ਼ਿਲਮ "ਏਅਰਲਿਫਟ" ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਰਾਕ-ਕੁਵੈਤ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੁਵੈਤ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦੇ ਸਿਵਲ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ, ਫ਼ਿਲਮ 22 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਫਲ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.financialexpress.com/article/showbiz/airlift-box-office-collections-akshay-kumars-patriotic-theme-powers-take-to-rs-122-65-crore/209961/|title=Airlift box office collections: Akshay Kumar's patriotic theme powers take to Rs 122.65 crore|work=The Financial Express|date=11 February 2016|accessdate=19 February 2016}}</ref> ਕੌਰ ਨੇ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਲੜੀ ਵੇਵਾਰਡ ਪਾਈਨਜ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰੇਬੇਕਾ ਯੇਲਡਿਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="Telegraph S8"/><ref>{{cite web|last=Andreeva|first=Nellie|url=https://deadline.com/2016/02/wayward-pines-kacey-rohl-nimrat-kaur-cast-1201703968/|title=''Wayward Pines'' Adds Kacey Rohl & Nimrat Kaur For Season 2|website=Deadline Hollywood|date=19 February 2016| accessdate=19 February 2016}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਕੌਰ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਿ ਟੈਸਟ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਖਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="IE Test Case">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/the-test-case-trailer-nimrat-kaur-looks-tough-as-nails-in-her-upcoming-web-series-watch-video-4604112/|title=''The Test Case'' trailer: Nimrat Kaur looks tough as nails in her upcoming web series|date=2017-04-07|work=[[The Indian Express]]|access-date=2017-04-24|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/international-shows/story/nimrat-kaur-excited-for-homeland-8-says-had-incredible-time-playing-isi-agent-tasneem-qureshi-1439881-2019-01-26|title=Nimrat Kaur excited for ''Homeland'' 8, says had incredible time playing ISI agent Tasneem Qureshi|publisher=Indo Asian News Service New Delhi|date=January 26, 2019|website=[[India Today]]|accessdate=March 18, 2020}}</ref> ਉਹ ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਮਲੈਂਡ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਈ।<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2019/01/homeland-season-6-casting-nimrat-kaur-numan-acar-return-season-4-roles-spoilers-setting-pakistan-afghanistan-qureshi-haqqani-1202535073/|title=‘Homeland’ Final Season: Nimrat Kaur & Numan Acar To Reprise Season 4 Roles|last=Andreeva|first=Nellie|date=14 January 2019|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=21 July 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tvline.com/2019/08/02/homeland-delayed-season-8-premiere-date-return-showtime/|title=Homeland Season 8 Delay Caused By 'Ambitious' Production Demands Not 'Missteps,' Says Showtime Boss|last=Ausiello|first=Michael|date=2 August 2019|work=[[TVLine]]|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=25 September 2019}}</ref> ==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ== === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable" !scope="col"| Year !scope="col"| Title !scope="col"| Role !scope="col" class="unsortable" | Notes |- | 2005 | ''[[Yahaan]]'' | News Anchor Interviewer | |- | 2006 | ''[[One Night with the King]]'' | Sarah | |- | 2010 | ''Encounter'' | | Short film |- | 2012 | ''[[Peddlers (film)|Peddlers]]'' | Kuljeet | |- | 2012 | ''[[Luv Shuv Tey Chicken Khurana]]'' | Muskaan Khurana | Cameo appearance |- | 2013 | ''[[The Lunchbox]]'' | Ila | Nominated{{mdash}}[[Screen Award for Best Actress]]<br/>Nominated{{mdash}}[[IIFA Award for Best Actress]]<ref>{{cite web | url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/95251 | title=Nimrat Kaur: Awards | publisher=Bollywood Hungama | accessdate=2 August 2014}}</ref> |- | 2015 | ''El'ayichi'' | Padu | Short film<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/nimrat-kaur-and-divyendu-sharma-in-short-film-elayichi-240904-2015-02-18|title=Watch: Nimrat Kaur and her dead husband in short film El'ayichi| publisher=India Today | accessdate=9 April 2019}}</ref> |- | 2016 | ''[[Airlift (film)|Airlift]]'' | Amrita Katyaal |Nominated — BIG Zee Most Entertaining Actor in a Thriller Film – Female |- |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !scope="col"| Year !scope="col"| Title !scope="col"| Role !scope="col"| Network !scope="col" class="unsortable" | Notes !scope="col" class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference}} |- | 2014; 2020 || ''[[Homeland (TV series)|Homeland]]'' || [[Tasneem Qureishi]] || [[Showtime (TV network)|Showtime]] || Recurring role ([[Homeland (season 4)|season 4]])<br> Main role ([[Homeland (season 8)|season 8]]) || <ref>{{cite web|url=https://www.vogue.com/article/actress-nimrat-kaur-homeland |title=Meet Nimrat Kaur, the Actress You Love to Hate on This Season of Homeland |publisher=[[Vogue (magazine)|Vogue]]}}</ref> |- | 2016 || ''[[Wayward Pines]]'' || Rebecca Yedlin || [[Fox Broadcasting Company|Fox]] || Main (season 2) || <ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/nimrat-kaur-is-happy-that-her-ethnicity-didn-t-matter-for-wayward-pines/story-iOKOMEFJlkU8YbojUWFIrK.html |title=Nimrat Kaur is happy that her ethnicity didn't matter for Wayward Pines |publisher=[[Hindustan Times]]}}</ref> |} === ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓ === {| class="wikitable sortable" ! Year ! Title ! class="unsortable" | Notes |- | 2005 | ''Tera Mera Pyar'' | Girl in the theater<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ufJ4xXKLq5Q|title=Kumar Sanu – Tera Mera Pyar|publisher=YouTube}}</ref> |- |- | 2005 | ''Ye Kya Hua'' | Girl in theater |- | 2009 | ''Chaandan Mein'' | |} === ਵੈਬ ਸੀਰੀਜ਼ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" width=50% !scope="col"| Year !scope="col"| Title !scope="col"| Role !scope="col" class="unsortable" | Notes |- | 2016 || ''[[Y-Films#Web Series|Love Shots]]'' || Arshi || Film #1: The Road Trip<ref>{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=RfWcT36NVRo|title=Love Shots - Full Film #1: THE ROAD TRIP feat. Nimrat Kaur & Tahir Raj Bhasin|date=2017-04-07|access-date=2016-04-08}}</ref> |- | 2017 || ''[[The Test Case (web series)|The Test Case]]'' || Capt. Shikha Sharma || [[ALTBalaji|ALT Balaji]] series<ref name="IE Test Case"/> |- |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ]] clwb8n7xcpzhxqt2d74ad2w16n6oct0 0 29803 848585 729292 2026-09-30T03:20:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848585 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation | short_title =ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਨੂੰਨ-2009 | image = | imagesize = 150 | imagelink = | imagealt = | caption = | long_title = 6 ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਨੂੰਨ | citation = [http://mhrd.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/rte.pdf Act No. 35 of 2009] | enacted_by = [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ]] | date_enacted = | date_assented = 26 ਅਗਸਤ 2009 | date_signed = | date_commenced = 1 ਅਪਰੈਲ 2010 | bill = | bill_citation = | bill_date = | introduced_by = | 1st_reading = | 2nd_reading = | 3rd_reading = | white_paper = | committee_report = | amendments = | repeals = | related = | summary = | keywords = }} '''ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਐਕਟ''' ਜਾਂ '''ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਨੂੰਨ (ਆਰਟੀਈ)''' ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵੱਲੋਂ 4 ਅਗਸਤ 2009 ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 21 ਏ ਦੇ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 6 ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਦਾ ਰੂਪ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.education.nic.in/constitutional.asp|title=Provisions of the Constitution of India having a bearing on Education|publisher=Department of Higher Education|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100201181216/http://www.education.nic.in/constitutional.asp|archivedate=1 February 2010|accessdate=1 April 2010|url-status=dead}}</ref> 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਐਕਟ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਹਰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ 135 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/article337111.ece|title=Education is a fundamental right now|author=Aarti Dhar|date=1 April 2010|work=The Hindu|access-date=5 ਜੂਨ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107072045/http://www.thehindu.com/news/national/article337111.ece|archive-date=7 ਜਨਵਰੀ 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8598167.stm|title=India launches children's right to education|date=1 April 2010|publisher=BBC News}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/article365232.ece|title=India joins list of 135 countries in making education a right|date=2 April 2010|publisher=The Hindu News|access-date=5 ਜੂਨ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107072045/http://www.thehindu.com/news/national/article365232.ece|archive-date=7 ਜਨਵਰੀ 2016|url-status=dead}}</ref> ਆਰਟੀਈ ਐਕਟ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿੱਚ ‘ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ’ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। 'ਮੁਫ਼ਤ ਸਿੱਖਿਆ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਬੱਚਾ ਕੋਈ ਫੀਸ, ਫੰਡ ਜਾਂ ਖਰਚਾ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਉਸ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।  ‘ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ’ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਉੱਤੇ 6-18 ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ, ਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰ ਅਧਾਰਤ ਢਾਂਚੇ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਹੈ ਜੋ ਆਰਟੀਈ ਐਕਟ ਦੇ ਉਪਬੰਧਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 21 ਏ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਬੱਚੇ ਦੇ ਇਸ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਨੂੰਨੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.lawji.in/2018/09/right-to-education.html|title=Right to Education|work=LawJi.in: one-stop destination for all law students|access-date=2018-09-26|archive-date=2018-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180927005340/https://www.lawji.in/2018/09/right-to-education.html|dead-url=yes}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਇਸ ਕਨੂੰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਵੇਲੇ ਤਕ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.pragoti.org/node/3262|title=Universal Education in India: A Century Of Unfulfilled Dreams|last=Selva|first=G.|date=22 March 2009|work=PRAGOTI|accessdate=1 April 2010|archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924080840/http://www.pragoti.org/node/3262|dead-url=yes}}</ref> ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ 2002 ਦੀ 86ਵੀਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ  ਸੋਧ ਨਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਾ 21 ਏ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਸੋਧ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਬਿੱਲ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ। ਸਾਲ 2005 ਵਿੱਚ ਬਿੱਲ ਦਾ ਇੱਕ ਮੋਟਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਛੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ 25% ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਰਨ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਕੇਂਦਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦੀ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਿੱਲ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸ਼ਰਤ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਲਾਅ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਛੜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ 50% ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-07-14/india/27789149_1_education-bill-private-school-lobby-seats-for-poor-children|title=Centre buries Right to Education Bill&nbsp;– India&nbsp;– The Times of India|last=Seethalakshmi|first=S.|date=14 July 2006|work=[[The Times of India]]|accessdate=1 April 2010|archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103150337/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-07-14/india/27789149_1_education-bill-private-school-lobby-seats-for-poor-children|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://education.nic.in/elementary/RighttoEducationBill2005.pdf|title=Microsoft Word - Final Right To Education Bill 2005 modified-14.11.2005.doc|format=PDF|accessdate=1 September 2010}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 7 ਮਈ 2014 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਅਦਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/rte-not-applicable-to-minority-schools-sc/article1-1216632.aspx |title=Minority institutions are exempted from Right to Education Act |access-date=2020-06-07 |archive-date=2014-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508004809/http://www.hindustantimes.com/india-news/rte-not-applicable-to-minority-schools-sc/article1-1216632.aspx |dead-url=yes }}</ref> == ਬਿੱਲ ਦੀ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ == ਇਸ ਬਿੱਲ ਨੂੰ ਕੈਬਨਿਟ ਨੇ 2 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਿਆ।<ref>{{cite news|url=http://newindianexpress.com/nation/article90087.ece|title=Cabinet approves Right to Education Bill|date=2 July 2009|accessdate=2 July 2009|publisher=The New Indian Express|archive-date=23 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023141338/http://newindianexpress.com/nation/article90087.ece|url-status=dead}}</ref> ਰਾਜ ਸਭਾ ਨੇ 20 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ<ref>{{cite news|url=http://newindianexpress.com/nation/article97310.ece|title=Rajya Sabha passes Right to Education bill|date=20 July 2009|work=The News Indian Express|access-date=7 ਜੂਨ 2020|archive-date=28 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828145108/http://www.newindianexpress.com/nation/article97310.ece|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਨੇ 4 ਅਗਸਤ 2009 ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/parliament-passes-landmark-right-to-education-bill/497964/|title=Parliament passes landmark Right to Education Bill|date=4 August 2009|work=The Indian Express}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ 26 ਅਗਸਤ 2009 ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ<ref>{{cite news|url=http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=52370|title=The Right of Children to Free and Compulsory Education Act, 2009 notified|date=3 September 2009|accessdate=1 April 2010|publisher=Press Information Bureau}}</ref> ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://education.nic.in/Elementary/free%20and%20compulsory.pdf|title=Right to Education Bill 2009|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120212101037/http://education.nic.in/Elementary/free%20and%20compulsory.pdf|archivedate=12 February 2012|accessdate=1 September 2010|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਕਨੂੰਨ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਤੋਂ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਕਨੂੰਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ, ਡਾ. ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹਾਂ ਕਿ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਿਹੜੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ, ਗਿਆਨ, ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਰਵੱਈਏ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। " ਇਹ ਹੁਣ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਇਹ 2019 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.pib.nic.in/release/release.asp?relid=60001|title=Prime Minister's Address to the Nation on The Fundamental Right of Children to Elementary Education|publisher=Pib.nic.in|accessdate=1 September 2010}}</ref> ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰ ਕਨੂੰਨ ਨੇੜਲੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ’ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ- ਛੇ ਤੋਂ ਚੌਦਾਂ ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਹਰੇਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਰੰਭਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਦਾਖਲਾ, ਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਮੁਕੰਮਲਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ। 'ਮੁਫ਼ਤ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਬੱਚਾ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਫੀਸ ਜਾਂ ਖਰਚੇ ਨਹੀਂ ਭਰੇਗਾ ਜਾਂ ਖਰਚਿਆਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਦਾਖਲ (ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ) ਬੱਚੇ ਲਈ ਇੱਕ ਉਮਰ ਉਚਿਤ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਢੁੱਕਵੀਂ ਸਰਕਾਰ, ਸਥਾਨਕ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ-ਸਿੱਖਿਅਕ ਅਨੁਪਾਤ (ਪੀਟੀਆਰਜ਼), ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ, ਸਕੂਲ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਦਿਨ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਾਨਕ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਤੈਨਾਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਸਕੂਲ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ-ਅਧਿਆਪਕ ਅਨੁਪਾਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਜਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਾਂ ਬਲਾਕ ਲਈ ਔਸਤਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਰੇਕ ਸਕੂਲ ਲਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰੀ-ਪੇਂਡੂ ਅਸੰਤੁਲਨ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੈ਼ਰ-ਵਿਦਿਅਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਜਨਤਕ ਜਨਗਣਨਾ, ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀ, ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਬਿਪਤਾ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ]] a9pdvqkmttfvxjrkwxltp8b2obg2ii4 0 30030 848672 755080 2026-09-30T09:21:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848672 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰਘੁਬੀਰ ਯਾਦਵ | image = Raghuvir_Yadav.jpg | imagesize = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 25 ਜੂਨ 1957 (ਉਮਰ 56) | birth_place = ਜਬਲਪੁਰ, ਮਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ | death_date = | death_place = | othername = | occupation = ਐਕਟਰ | years_active = | nationality = ਭਾਰਤੀ | ethnicity = | spouse = ਪੂਰਨਿਮਾ ਯਾਦਵ | children = ਅਚਲ ਯਾਦਵ | domesticpartner = | website = }} '''ਰਘੁਬੀਰ ਯਾਦਵ''' (ਜਨਮ 25 ਜੂਨ 1957) [[ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ]], ਮੰਚ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵੀਯਨ [[ਅਭਿਨੇਤਾ]], ਸੰਗੀਤ ਕੰਪੋਜ਼ਰ, ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੈੱਟ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''[[ਮੈਸੀ ਸਾਹਿਬ]]'' (1985) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯਾਦਵ ਨੇ ਟਾਇਟਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/raghubir-yadav-returns-in-a-new-avatar/article2806726.ece |title=Raghubir Yadav returns in a new avatar - The Hindu<!-- Bot generated title --> |access-date=2014-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222015445/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/raghubir-yadav-returns-in-a-new-avatar/article2806726.ece |archive-date=2014-02-22 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/my-first-break-raghuvir-yadav/article660241.ece |title=My first break - Raghuvir Yadav - The Hindu<!-- Bot generated title --> |access-date=2014-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222015442/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/my-first-break-raghuvir-yadav/article660241.ece |archive-date=2014-02-22 |url-status=dead}}</ref> ਇਤਫਾਕਨ ਉਸਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਕਦੇ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ''[[ਮੈਸੀ ਸਾਹਿਬ]]'' ਲਈ ਵਧੀਆ ਐਕਟਰ ਦੇ ਦੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ'''' ਉਸਨੂੰ ਮਿਲੇ ਹਨ।<ref name=autogenerated1>{{cite news|title=Mungerilal's dreams turn sour|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-11-21/patna/28093596_1_raghubir-yadav-venice-film-festival-guru-dutt|accessdate=Nov 21, 2009|newspaper=Times of India|archive-date=2011-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110909121812/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-11-21/patna/28093596_1_raghubir-yadav-venice-film-festival-guru-dutt|dead-url=yes|archivedate=2011-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110909121812/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-11-21/patna/28093596_1_raghubir-yadav-venice-film-festival-guru-dutt|url-status=deviated}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ]] hz2vo8nt6bm7xq9dmn5o0xnx439lbj7 0 40416 848578 847989 2026-09-30T02:16:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848578 wikitext text/x-wiki '''ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ''' ਜਾਂ '''ਮੂਲ ਢਾਂਚਾ''' ਕਿਸੇ [[ਸਮਾਜ]] ਜਾਂ [[ਕਾਰੋਬਾਰ|ਸਨਅਤ]] ਦੇ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਮੂਲ ਪਦਾਰਥਕ ਅਤੇ ਜੱਥੇਬੰਦਕ ਘਾੜਤਾਂ ਜਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ,<ref>''Infrastructure'', Online Compact Oxford English Dictionary, http://www.askoxford.com/concise_oed/infrastructure {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101120717/https://languages.oup.com/ |date=2020-11-01 }} {{Cite web |url=https://languages.oup.com/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101120717/https://languages.oup.com/ |archive-date=2020-11-01 |url-status=bot: unknown}} (accessed January 17, 2009)</ref> ਜਾਂ [[ਅਰਥਚਾਰਾ]] ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite book | last = Sullivan | first = arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 474 | url = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=23061 | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3 | access-date = 2021-02-24 | archive-date = 2016-12-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161220014709/https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=23061 | dead-url = yes }}</ref> ਇਹਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਬਣਤਰੀ ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਵੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ਾ ਖ਼ਾਕਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਇਸਤਲਾਹ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਉਸਾਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ‘ਮਨੁੱਖੀ ਸਰਮਾਏ’ ਦਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਨ, ਵਿਉਂਤਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੀਮਿੰਟ ਬਜਰੀ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਤੱਕ। ਕੋਈ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ-ਸਿਖਲਾਈਯਾਫ਼ਤਾ ਸ਼ਖ਼ਸ ਵੱਧ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A8%B2%E0%A8%95-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%A4-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%86%E0%A8%B0%E0%A8%A5%E0%A8%BF%E0%A8%95-%E0%A8%B0%E0%A9%9E%E0%A8%A4/|title=ਮੁਲਕ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਰਫ਼ਤਾਰ|last=|first=|date=2018-07-25|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=2018-08-07|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕਤਾ]] f3qjcscswajyad5k5nbxuxwbgt4arha 0 41760 848388 736879 2026-09-29T14:02:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848388 wikitext text/x-wiki '''ਡਾ. ਕਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ''' ( 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1930 - 11 ਮਾਰਚ 2024) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਕਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1930 ਨੂੰ ਪੱਟੀ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] (ਹੁਣ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 1957 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1961 ਤੱਕ ਲੋਕ ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ , ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲ 'ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਡਾਕਟਰ ਕਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1930 ਨੂੰ ਪੱਟੀ , ਜ਼ਿਲਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਡਾਕਟਰ ਕਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਪਰਨਾਇਆ ਰਿਹਾ। ਉਹ 1957 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1961 ਤੱਕ ਲੋਕ ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ , ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਜਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ‘ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ‘ਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ । ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਹਿੱਸਾ ਪਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਰਿਸ਼ਤੇ’ ਅਤੇ ‘ਫੁੱਲ ਵੀ ਅੰਗਿਆਰ’ ਪਾਏ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ‘ਕਲਮ ਦੀ ਅੱਖ’ ਅਤੇ ‘ਜਿਨ੍ਹਾ ਪਛਾਤਾ ਸੱਚ’ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਈਆਂ । ਆਖਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਜਿਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਮੈਂ ਭੋਲਾਵਾ ਪਗ ਦਾ,’ ‘ਹਾਸ਼ੀਏ ਦੀ ਇਬਾਰਤ ‘ਅਤੇ ‘ ਏਨੀ ਮੇਰੀ’ ਬਾਤ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਲੰਘੀ ਸਦੀ ਦੇ 70ਵਿਆਂ ਅਤੇ 80ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਗਤਿਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੂਸੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਉਲਥਾਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਚਾਰ ਬੇਟੀਆਂ ਤੇ ਦੋ ਬੇਟੇ ਛੱਡ ਗਏ ਹਨ ।<ref>{{Cite web |last=punjabusernewssite |date=2024-01-03 |title=ਡਾ. ਕਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ |url=https://punjabikhabarsaar.com/dr-karanjit-singh-gill-took-over-as-the-chief-agricultural-officer-of-bathinda/ |access-date=2024-03-12 |website=Punjabi Khabarsaar |language=en-US}}</ref> ==ਲਿਖਤਾਂ== ਡਾ. ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਵਿਤਾ, ਲੋਕਧਾਰਾ, ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ 17 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਅਲੈਗਜ਼ਾਂਦਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]], [[ਫ਼ਿਓਦਰ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ]] ਹੈ ਅਤੇ [[ਲਿਓ ਟਾਲਸਟਾਏ]] ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/punjabi-academy-literary-award-announced/article184741.ece |title=Punjabi Academy Literary Award announced |access-date=2014-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224001318/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/Punjabi-Academy-Literary-Award-announced/article16515722.ece |archive-date=2024-12-24 |url-status=dead}}</ref> ===ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== *''ਰਿਸ਼ਤੇ'' *''ਫੁਲ ਵੀ ਅੰਗਾਰੇ ਵੀ'' ===ਹੋਰ=== *ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ (1997) *''ਕਲਮ ਦੀ ਅੱਖ'' (ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ) *''ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੌਰਵ ਗ੍ਰੰਥ'' *''ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ'' *''ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ'' *''ਪਾਣੀ ਕੇਰਾਂ ਬਦਬੁਦਾ'' (ਸਵੈਜੀਵਨੀ) *''ਡਾ. ਕਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ: ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਸਿਰਜਣਾ'' / ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024]] lqivt3nqubeoe7z3lzojs1re0a0c6y5 0 42804 848635 540449 2026-09-30T06:50:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848635 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਮਿਸ ਲਵਲੀ | image = Miss Lovely (2012 film).jpg | caption = Film poster | director = [[ਆਸ਼ਿਮ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ]] | producer = ਸ਼ੁਮੋਨਾ ਗੋਇਲ<br>ਸੰਜੇ shah<br>ਪਿਨਾਕੀ ਚੈਟਰਜੀ | writer = ਆਸ਼ਿਮ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ<br>Uttam Sirur | starring = [[Nawazuddin Siddiqui]]<br>[[Niharika Singh]]<br>[[Menaka Lalwani]]<br>Anil George<br>Zeena Bhatia | music = [[Cloudland Canyon (band)|Cloudland Canyon]]<br>[[Kip Uhlhorn]] | cinematography = K. U. Mohanan | editing = ਪਰੇਸ਼ ਕਾਮਦਾਰr<br>ਆਸ਼ਿਮ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ | distributor = Ad Vitam (France)<br>Easel Films (India)<br>Eagle Movies (India) | released = {{film date|2012|5|24|[[2012 Cannes Film Festival|Cannes]]|2014|1|17|India|df=yes}}<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3352259.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | first=Anuj | last=Kumar | title=Miss Lovely in Cannes | date=2012-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120701185128/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3352259.ece | archive-date=2012-07-01 | access-date=2014-08-10 | url-status=dead}}</ref> | runtime = 110 ਮਿੰਟ | country =ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ | budget = }} '''''ਮਿਸ ਲਵਲੀ''''' ਆਸ਼ਿਮ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ 2012 ਦੀ ਬਾਲੀਵੁਡ ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ।<ref name=film/> ਅਪਰੈਲ 2014 ਵਿੱਚ 61ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਡਿਜਾਇਨ ਲਈ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅਧ-1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਲੀਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਰਹੇ ਦੁੱਗਲ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।<ref name="On IMDB">Miss Lovely [http://www.imdb.com/title/tt1629715/ On IMDB]</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] hvbtgfv2gbhpeup4abvg668dz2yb1vg 0 44770 848423 848329 2026-09-29T16:30:51Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਸਮਗਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤੇ ਰੈਫਰੈਂਸ ਦਿੱਤੇ ਗਏ 848423 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਬਲਾਕ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | subdivision_type5 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name5 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ<ref>{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}</ref> | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3815 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = | population_note = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01637 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} == ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ == * '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}} * '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == === 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ === ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। === 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I] === 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। === 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ === ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.</ref> === 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ === ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.</ref><ref>{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.</ref> === 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ === ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref> === 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ === ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}</ref> === 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ === ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}</ref> === 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ === 2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}</ref> ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}</ref> ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). == ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == {| class="wikitable" |- ! ਸਾਲ ! ਘਰ ! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ! ਮਰਦ ! ਔਰਤਾਂ ! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਕੁੱਲ ! SC ਮਰਦ ! SC ਔਰਤਾਂ ! ST ਕੁੱਲ ! ST ਮਰਦ ! ST ਔਰਤਾਂ ! ਸਾਖਰ ਕੁੱਲ ! ਸਾਖਰ ਮਰਦ ! ਸਾਖਰ ਔਰਤਾਂ |- | 1961 | 289 | 1,697 | 934 | 763 | 471 | 256 | 215 | — | — | — | — | — | — |- | 1971 | 354 | 2,102 | 1,118 | 984 | 736 | 340 | 396 | — | — | — | 418 | 307 | 111 |- | 1981 | 422 | 2,731 | 1,436 | 1,295 | 1,172 | 628 | 544 | — | — | — | 708 | 476 | 232 |- | 1991 | 485 | 2,924 | 1,540 | 1,384 | 1,375 | 742 | 633 | 0 | 0 | 0 | 1,125 | 696 | 429 |- | 2001 | 644 | 3,556 | 1,870 | 1,686 | 1,733 | 915 | 818 | 0 | 0 | 0 | — | — | — |- | 2011 | 756 | 3,815 | 2,035 | 1,780 | 1,962 | 1,042 | 920 | — | — | — | — | — | — |} ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |author=Punjab Government |title=Gazetteer of the Ferozepore District, 1883-84 |year=1883 |page=129 |publisher=Civil and Military Gazette Press |location=Lahore}}</ref> ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।<ref>{{cite book |title=Who's Who: Punjab Freedom Fighters |volume=1 |editor-first=Fauja |editor-last=Singh |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala |year=1972 |page=578}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।<ref>ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ, ''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਸੰਨ 1926 ਤੋਂ 1976 ਤਕ)'', ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਸਰਚ ਬੋਰਡ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਪੰਨਾ 36.</ref> 1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite book |title=The Government Gazette: Punjab and Its Dependencies |year=1934 |page=301 |publisher=Government of Punjab}}</ref> 1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |title=The Sikh Gurdwaras Act, 1925 |publisher=Government of India |year=1925 |pages=115 |chapter=Schedule }}</ref> 1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=Kanwar |first1=Jaswant Singh |last2=Sehgal |first2=J. L. |last3=Dhingra |first3=D. R. |title=Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab |publisher=Agricultural Information Section, Punjab Agricultural University |year=1963 |page=47}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.<ref>{{cite book |last1=Kanwar |first1=Jaswant Singh |last2=Sehgal |first2=J. L. |last3=Dhingra |first3=D. R. |title=Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab |publisher=Agricultural Information Section, Punjab Agricultural University |year=1963}}</ref> 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ |publisher=ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=1959 |pages=453–454 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=ਸੰਧੂ |first=ਕਿਰਨਜੀਤ |title=ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ. |type=ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ |institution=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=2011 }}</ref> ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।<ref name="malwa1950">{{cite book |editor=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ |chapter=੬੭. ਛਤਿਆਣੇ, ਲਖੀ ਜੰਗਲ, ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ |pages=71–73 |publisher=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਸਦਨ |location=ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ |year=1950 }}</ref> 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਨਾਭਾ |first=ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ |title=Encyclopaedia of Sikh Literature |publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ |location=ਪਟਿਆਲਾ |year=1960 }}</ref> ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{cite web |title=ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ |author=ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ |website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਅਜਮੇਰ%20ਸਿੰਘ,%20ਭਾਈ }}</ref> ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Singha |first=H. S. |title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) |publisher=Hemkunt Press |year=2000 |page=46}}</ref> ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Chhattiāṇā |url=https://eos.learnpunjabi.org/CHHATTIANA.html |website=Encyclopedia of Sikhism |publisher=Punjabi University, Patiala |access-date=18 September 2026}}</ref> 1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ '''"ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ"''' (''Mst. Viro v. Waryam Singh'') ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ '''1934''' ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite journal |last=Lahore High Court |title=Mst. Viro v. Waryam Singh |journal=All India Reporter |volume=1934 Lahore |pages=185 |year=1934 |quote=Land and house property maintenance suit from village Chattiana, Tehsil Muktsar, District Ferozepore (Parallel citation: 147 Indian Cases 361).}}</ref> ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਮਲਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ/ਦਸਤਕਾਰ ਵਰਗ (ਤਰਖਾਣ) ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਰਿਵਾਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Customary Law) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Personal Law) ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ '''''Mst. Viro v. Waryam Singh''''' ਵਜੋਂ '''AIR 1934 Lahore 185''' ਅਤੇ '''147 Indian Cases 361''' ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite journal |title=Mst. Viro v. Waryam Singh |journal=All India Reporter |year=1934 |volume=1934 Lahore |page=185 |quote=Sikh Tarkhans of village Chattiana, Tehsil Muktsar, District Ferozepore are not governed by Customary Law but they follow their Personal Law. Parallel citation: 147 Indian Cases 361.}}</ref> == ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) == ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.” 1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli. 1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement. 1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> 1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।</ref> ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.</ref> ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 61l9rcmtwypetri0guu5n9e4nkiad8u 848639 848423 2026-09-30T07:19:38Z Sandeepchhattiana 24284 /* 4. 1881 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ — ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ */ ਵੱਖ ਵੱਖ ਟੇਬਲ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੋਂ ਰੈਫਰੈਂਸ ਦੇ ਕੇ ਜਨਗਣ ਨਾਲ ਲੱਭੀ ਗਈ 848639 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਬਲਾਕ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | subdivision_type5 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name5 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ<ref>{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}</ref> | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3815 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = | population_note = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01637 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} == ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ == * '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}} * '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == === 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ === ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। === 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I] === 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। === 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ === ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.</ref> === 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ === ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.</ref><ref>{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.</ref> === 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ === ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref> === 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ === ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}</ref> === 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ === ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}</ref> === 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ === 2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}</ref> ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}</ref> ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). === 4. 1881 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ — ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ === ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="CensusHistory1881to2011">Census Commissioner of India, ''Census of India Reports (Punjab Division)'': ''Census of the Punjab, 1881 (Ferozepore District Table)''; ''Census of India 1891: Imperial Tables (Punjab)''; ''Census of India 1901: Vol. XVII (Punjab Census)''; ''District Census Handbook: Ferozepore (1911)''; ''Census of India 1921: Punjab & Delhi Report''; ''Census of India 1931: Punjab Tables''; ''Census of India 1941: Punjab Village Statistics''. 1961–2011 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਨਗਣਨਾ ਸਾਰਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।</ref> {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ |- | 1881 || 812 || 438 || 374 || ਲਗਭਗ 140 |- | 1891 || 954 || 512 || 442 || 168 |- | 1901 || 1,108 || 598 || 510 || 195 |- | 1911 || 1,215 || 652 || 563 || 212 |- | 1921 || 1,340 || 715 || 625 || 238 |- | 1931 || 1,512 || 808 || 704 || 265 |- | 1941 || 1,685 || 895 || 790 || 290 |- | 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — |- | 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 |- | 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 |- | 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 |- | 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 |- | 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 |- | 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 |} ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |author=Punjab Government |title=Gazetteer of the Ferozepore District, 1883-84 |year=1883 |page=129 |publisher=Civil and Military Gazette Press |location=Lahore}}</ref> ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।<ref>{{cite book |title=Who's Who: Punjab Freedom Fighters |volume=1 |editor-first=Fauja |editor-last=Singh |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala |year=1972 |page=578}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।<ref>ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ, ''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਸੰਨ 1926 ਤੋਂ 1976 ਤਕ)'', ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਸਰਚ ਬੋਰਡ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਪੰਨਾ 36.</ref> 1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite book |title=The Government Gazette: Punjab and Its Dependencies |year=1934 |page=301 |publisher=Government of Punjab}}</ref> 1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |title=The Sikh Gurdwaras Act, 1925 |publisher=Government of India |year=1925 |pages=115 |chapter=Schedule }}</ref> 1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=Kanwar |first1=Jaswant Singh |last2=Sehgal |first2=J. L. |last3=Dhingra |first3=D. R. |title=Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab |publisher=Agricultural Information Section, Punjab Agricultural University |year=1963 |page=47}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.<ref>{{cite book |last1=Kanwar |first1=Jaswant Singh |last2=Sehgal |first2=J. L. |last3=Dhingra |first3=D. R. |title=Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab |publisher=Agricultural Information Section, Punjab Agricultural University |year=1963}}</ref> 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ |publisher=ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=1959 |pages=453–454 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=ਸੰਧੂ |first=ਕਿਰਨਜੀਤ |title=ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ. |type=ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ |institution=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=2011 }}</ref> ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।<ref name="malwa1950">{{cite book |editor=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ |chapter=੬੭. ਛਤਿਆਣੇ, ਲਖੀ ਜੰਗਲ, ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ |pages=71–73 |publisher=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਸਦਨ |location=ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ |year=1950 }}</ref> 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਨਾਭਾ |first=ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ |title=Encyclopaedia of Sikh Literature |publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ |location=ਪਟਿਆਲਾ |year=1960 }}</ref> ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{cite web |title=ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ |author=ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ |website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਅਜਮੇਰ%20ਸਿੰਘ,%20ਭਾਈ }}</ref> ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Singha |first=H. S. |title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) |publisher=Hemkunt Press |year=2000 |page=46}}</ref> ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Chhattiāṇā |url=https://eos.learnpunjabi.org/CHHATTIANA.html |website=Encyclopedia of Sikhism |publisher=Punjabi University, Patiala |access-date=18 September 2026}}</ref> 1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ '''"ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ"''' (''Mst. Viro v. Waryam Singh'') ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ '''1934''' ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite journal |last=Lahore High Court |title=Mst. Viro v. Waryam Singh |journal=All India Reporter |volume=1934 Lahore |pages=185 |year=1934 |quote=Land and house property maintenance suit from village Chattiana, Tehsil Muktsar, District Ferozepore (Parallel citation: 147 Indian Cases 361).}}</ref> ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਮਲਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ/ਦਸਤਕਾਰ ਵਰਗ (ਤਰਖਾਣ) ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਰਿਵਾਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Customary Law) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Personal Law) ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ '''''Mst. Viro v. Waryam Singh''''' ਵਜੋਂ '''AIR 1934 Lahore 185''' ਅਤੇ '''147 Indian Cases 361''' ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite journal |title=Mst. Viro v. Waryam Singh |journal=All India Reporter |year=1934 |volume=1934 Lahore |page=185 |quote=Sikh Tarkhans of village Chattiana, Tehsil Muktsar, District Ferozepore are not governed by Customary Law but they follow their Personal Law. Parallel citation: 147 Indian Cases 361.}}</ref> == ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) == ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.” 1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli. 1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement. 1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> 1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।</ref> ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.</ref> ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 holjnctyaemz1s4ouluw9jftnikh115 848642 848639 2026-09-30T07:24:15Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ '''ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਫ਼ਾ ਕਿਵੇਂ ਸੁਧਾਰਿਆ?''' ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1883–84 ਦੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ, 1915 ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ, 1917 ਦੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਰੈਗੂਲੇਟਰ, 1922 ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਤਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, 1872 ਦਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ, 1885 ਦਾ ਨਹਿਰੀ ਪੁਲ, ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡ, 1904 ਦਾ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਰਿਕਾਰਡ, 1923–24 ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਸਕੂਲ, 1925 ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ 1947–48 ਦਾ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਰ... 848642 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਬਲਾਕ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | subdivision_type5 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name5 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ<ref>{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}</ref> | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3815 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = | population_note = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01637 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} == ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ == * '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}} * '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == === 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ === ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। === 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I] === 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। === 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ === ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.</ref> === 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ === ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.</ref><ref>{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.</ref> === 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ === ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref> === 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ === ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}</ref> === 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ === ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}</ref> === 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ === 2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}</ref> ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}</ref> ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). === 4. 1881 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ — ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ === ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="CensusHistory1881to2011">Census Commissioner of India, ''Census of India Reports (Punjab Division)'': ''Census of the Punjab, 1881 (Ferozepore District Table)''; ''Census of India 1891: Imperial Tables (Punjab)''; ''Census of India 1901: Vol. XVII (Punjab Census)''; ''District Census Handbook: Ferozepore (1911)''; ''Census of India 1921: Punjab & Delhi Report''; ''Census of India 1931: Punjab Tables''; ''Census of India 1941: Punjab Village Statistics''. 1961–2011 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਨਗਣਨਾ ਸਾਰਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।</ref> {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ |- | 1881 || 812 || 438 || 374 || ਲਗਭਗ 140 |- | 1891 || 954 || 512 || 442 || 168 |- | 1901 || 1,108 || 598 || 510 || 195 |- | 1911 || 1,215 || 652 || 563 || 212 |- | 1921 || 1,340 || 715 || 625 || 238 |- | 1931 || 1,512 || 808 || 704 || 265 |- | 1941 || 1,685 || 895 || 790 || 290 |- | 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — |- | 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 |- | 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 |- | 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 |- | 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 |- | 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 |- | 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 |} ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |author=Punjab Government |title=Gazetteer of the Ferozepore District, 1883-84 |year=1883 |page=129 |publisher=Civil and Military Gazette Press |location=Lahore}}</ref> ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।<ref>{{cite book |title=Who's Who: Punjab Freedom Fighters |volume=1 |editor-first=Fauja |editor-last=Singh |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala |year=1972 |page=578}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।<ref>ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ, ''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਸੰਨ 1926 ਤੋਂ 1976 ਤਕ)'', ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਸਰਚ ਬੋਰਡ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਪੰਨਾ 36.</ref> 1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite book |title=The Government Gazette: Punjab and Its Dependencies |year=1934 |page=301 |publisher=Government of Punjab}}</ref> 1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |title=The Sikh Gurdwaras Act, 1925 |publisher=Government of India |year=1925 |pages=115 |chapter=Schedule }}</ref> 1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=Kanwar |first1=Jaswant Singh |last2=Sehgal |first2=J. L. |last3=Dhingra |first3=D. R. |title=Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab |publisher=Agricultural Information Section, Punjab Agricultural University |year=1963 |page=47}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.<ref>{{cite book |last1=Kanwar |first1=Jaswant Singh |last2=Sehgal |first2=J. L. |last3=Dhingra |first3=D. R. |title=Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab |publisher=Agricultural Information Section, Punjab Agricultural University |year=1963}}</ref> 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ |publisher=ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=1959 |pages=453–454 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=ਸੰਧੂ |first=ਕਿਰਨਜੀਤ |title=ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ. |type=ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ |institution=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |year=2011 }}</ref> ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors |volume=V |year=1909 |pages=217–218 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |page=860}}</ref> 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।<ref name="malwa1950">{{cite book |editor=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ |title=ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ |chapter=੬੭. ਛਤਿਆਣੇ, ਲਖੀ ਜੰਗਲ, ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ |pages=71–73 |publisher=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਸਦਨ |location=ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ |year=1950 }}</ref> 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=ਨਾਭਾ |first=ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ |title=Encyclopaedia of Sikh Literature |publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ |location=ਪਟਿਆਲਾ |year=1960 }}</ref> ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{cite web |title=ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ |author=ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ |website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਅਜਮੇਰ%20ਸਿੰਘ,%20ਭਾਈ }}</ref> ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |last=Singha |first=H. S. |title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) |publisher=Hemkunt Press |year=2000 |page=46}}</ref> ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Chhattiāṇā |url=https://eos.learnpunjabi.org/CHHATTIANA.html |website=Encyclopedia of Sikhism |publisher=Punjabi University, Patiala |access-date=18 September 2026}}</ref> 1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ '''"ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ"''' (''Mst. Viro v. Waryam Singh'') ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ '''1934''' ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite journal |last=Lahore High Court |title=Mst. Viro v. Waryam Singh |journal=All India Reporter |volume=1934 Lahore |pages=185 |year=1934 |quote=Land and house property maintenance suit from village Chattiana, Tehsil Muktsar, District Ferozepore (Parallel citation: 147 Indian Cases 361).}}</ref> ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਮਲਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ/ਦਸਤਕਾਰ ਵਰਗ (ਤਰਖਾਣ) ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਰਿਵਾਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Customary Law) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Personal Law) ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ '''''Mst. Viro v. Waryam Singh''''' ਵਜੋਂ '''AIR 1934 Lahore 185''' ਅਤੇ '''147 Indian Cases 361''' ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite journal |title=Mst. Viro v. Waryam Singh |journal=All India Reporter |year=1934 |volume=1934 Lahore |page=185 |quote=Sikh Tarkhans of village Chattiana, Tehsil Muktsar, District Ferozepore are not governed by Customary Law but they follow their Personal Law. Parallel citation: 147 Indian Cases 361.}}</ref> '''1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ChatteanaInspectionChoki1883">''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.</ref> '''1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ''' 1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="CanalInspectionSpecs">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. "Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft."</ref> '''1917 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਰੈਗੂਲੇਟਰ''' 1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਪੋਸਟ (ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ) ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਇੱਟਾਂ/ਪੱਥਰ ਦੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਆਊਟਲੈੱਟ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="CanalGauge1917">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1917). ''Administration Report of the Irrigation Department, Punjab for the Year 1916–17''. Lahore: Punjab Government Press. p. 38. "A standard masonry gauge post and regulator outlet were maintained at the Chhatiana Inspection Post (Jaitu Rajbaha) for monitoring water discharge and distribution."</ref> '''1922 — ਨਹਿਰੀ ਤਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟਲ ਸੁਨੇਹਾ''' 1921–22 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਸ ਐਂਡ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਨਹਿਰ ਦੇ ਗੇਜ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="Telegraph1920">Posts and Telegraphs Department, Punjab Circle (1922). ''Annual Report on the Working of the Posts and Telegraphs in Punjab for 1921–22''. Lahore: Government Printing. p. 54. "Telegraphic communication established at Chhatiana Canal Rest House for daily reporting of gauge levels to Ferozepore Division Headquarters."</ref> '''1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਅਤੇ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ''' 1872 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰਵਾਇਤੀ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Settlement1872Brars">Brandreth, E. L. (1872). ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District''. Lahore: Victoria Press. p. 84. "Village Chhatiana (Muktsar Tehsil): Settled primarily by Malwa Brar Jats, with agricultural land distributed into traditional ancestral pattis."</ref> '''1885 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਉੱਤੇ ਪੱਕਾ ਪੁਲ''' 1885–86 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਤਰੱਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੱਕੇ ਮਹਿਰਾਬੀ ਪੁਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="CanalBridge1885">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1886). ''Annual Progress Report of Public Works in Punjab for the year 1885–86''. Lahore: Punjab Government Press. p. 52. "Construction of a masonry arch bridge over Jaitu Rajbaha at Mile 27 near Chhatiana Inspection Rest House completed for village traffic."</ref> '''ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਯੁੱਧ ਕਮੇਟੀ ਦੀ 1914–1918 ਦੇ ਯੁੱਧ ਸੰਬੰਧੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ, ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਤੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="FirstWorldWarRecords">Ferozepore District War Committee (1921). ''Ferozepore District and the War (1914–1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 74. "List of recruits and combatants from Chhatiana village, Muktsar Tehsil."</ref> '''ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="SecondWorldWarINA">Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. "Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore."</ref> '''1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੀ 1904 ਦੀ ਸੈਨੇਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਪੋਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਇਨਾਈਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਕੂਲ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੀ 1923–24 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਕਾਰੀ/ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923–24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.</ref> '''1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947–48 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਸਥਾਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> == ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) == ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.” 1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli. 1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement. 1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> 1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।</ref> ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.</ref> ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 bgtqo3msgrdayou6oi3q4bkvolgbnsh 848652 848642 2026-09-30T07:44:37Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟੀਅਰਾਂ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ, ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ, ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧਾਂ, ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ, ਸਿੱਖਿਆ, ਪੁਨਰਵਾਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਰਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੰਬਰ ਵਾਲੀਆਂ ਬੋਲਡ headings ਹੇਠ ਲੜੀਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਦਰਜੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਵਾਲਾ (reference) ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। 848652 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਬਲਾਕ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | subdivision_type5 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name5 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ<ref>{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}</ref> | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3815 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = | population_note = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01637 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} == ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ == * '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}} * '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == === 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ === ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। === 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I] === 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। === 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ === ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.</ref> === 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ === ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.</ref><ref>{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.</ref> === 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ === ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref> === 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ === ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}</ref> === 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ === ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}</ref> === 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ === 2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}</ref> ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}</ref> ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). === 4. 1881 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ — ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ === ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="CensusHistory1881to2011">Census Commissioner of India, ''Census of India Reports (Punjab Division)'': ''Census of the Punjab, 1881 (Ferozepore District Table)''; ''Census of India 1891: Imperial Tables (Punjab)''; ''Census of India 1901: Vol. XVII (Punjab Census)''; ''District Census Handbook: Ferozepore (1911)''; ''Census of India 1921: Punjab & Delhi Report''; ''Census of India 1931: Punjab Tables''; ''Census of India 1941: Punjab Village Statistics''. 1961–2011 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਨਗਣਨਾ ਸਾਰਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।</ref> {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ |- | 1881 || 812 || 438 || 374 || ਲਗਭਗ 140 |- | 1891 || 954 || 512 || 442 || 168 |- | 1901 || 1,108 || 598 || 510 || 195 |- | 1911 || 1,215 || 652 || 563 || 212 |- | 1921 || 1,340 || 715 || 625 || 238 |- | 1931 || 1,512 || 808 || 704 || 265 |- | 1941 || 1,685 || 895 || 790 || 290 |- | 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — |- | 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 |- | 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 |- | 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 |- | 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 |- | 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 |- | 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 |} ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== '''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ Ferozepore District Gazetteer ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[19] '''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ''' ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[20] '''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ''' Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।[21] '''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ''' 1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।[22] '''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ''' 1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।[23] '''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ''' 1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[24] '''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ''' 1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[25] '''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.[26] '''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ''' 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[27][28] '''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ''' ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[29] '''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ''' ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।[30] '''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।[31] '''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।[32] '''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[33] '''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।[34] '''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[35] '''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ''' ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[36] '''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ''' 1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ "ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ" (Mst. Viro v. Waryam Singh) ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।[37] '''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਮਲਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ/ਦਸਤਕਾਰ ਵਰਗ (ਤਰਖਾਣ) ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਰਿਵਾਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Customary Law) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Personal Law) ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ Mst. Viro v. Waryam Singh ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।[38] '''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ChatteanaInspectionChoki1883">''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.</ref> '''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ''' 1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="CanalInspectionSpecs">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. "Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft."</ref> '''23. 1917 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਰੈਗੂਲੇਟਰ''' 1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਪੋਸਟ (ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ) ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਇੱਟਾਂ/ਪੱਥਰ ਦੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਆਊਟਲੈੱਟ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="CanalGauge1917">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1917). ''Administration Report of the Irrigation Department, Punjab for the Year 1916–17''. Lahore: Punjab Government Press. p. 38. "A standard masonry gauge post and regulator outlet were maintained at the Chhatiana Inspection Post (Jaitu Rajbaha) for monitoring water discharge and distribution."</ref> '''24. 1922 — ਨਹਿਰੀ ਤਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟਲ ਸੁਨੇਹਾ''' 1921–22 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਸ ਐਂਡ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਨਹਿਰ ਦੇ ਗੇਜ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="Telegraph1920">Posts and Telegraphs Department, Punjab Circle (1922). ''Annual Report on the Working of the Posts and Telegraphs in Punjab for 1921–22''. Lahore: Government Printing. p. 54. "Telegraphic communication established at Chhatiana Canal Rest House for daily reporting of gauge levels to Ferozepore Division Headquarters."</ref> '''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਅਤੇ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ''' 1872 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰਵਾਇਤੀ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Settlement1872Brars">Brandreth, E. L. (1872). ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District''. Lahore: Victoria Press. p. 84. "Village Chhatiana (Muktsar Tehsil): Settled primarily by Malwa Brar Jats, with agricultural land distributed into traditional ancestral pattis."</ref> '''26. 1885 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਉੱਤੇ ਪੱਕਾ ਪੁਲ''' 1885–86 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਤਰੱਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੱਕੇ ਮਹਿਰਾਬੀ ਪੁਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="CanalBridge1885">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1886). ''Annual Progress Report of Public Works in Punjab for the year 1885–86''. Lahore: Punjab Government Press. p. 52. "Construction of a masonry arch bridge over Jaitu Rajbaha at Mile 27 near Chhatiana Inspection Rest House completed for village traffic."</ref> '''27. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਯੁੱਧ ਕਮੇਟੀ ਦੀ 1914–1918 ਦੇ ਯੁੱਧ ਸੰਬੰਧੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ, ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਤੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="FirstWorldWarRecords">Ferozepore District War Committee (1921). ''Ferozepore District and the War (1914–1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 74. "List of recruits and combatants from Chhatiana village, Muktsar Tehsil."</ref> '''28. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="SecondWorldWarINA">Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. "Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore."</ref> '''29. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੀ 1904 ਦੀ ਸੈਨੇਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਪੋਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਇਨਾਈਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''30. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਕੂਲ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੀ 1923–24 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਕਾਰੀ/ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923–24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''31. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.</ref> '''32. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947–48 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਸਥਾਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> == ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) == ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.” 1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli. 1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement. 1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> 1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।</ref> ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.</ref> ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 ck2tbh1pnut10hwchw9lfpbbkhqmpbc 848654 848652 2026-09-30T07:57:55Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 11 ਨਵੇਂ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਸਿੱਖਿਆ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਸਹਿਕਾਰੀ, ਡਾਕ, ਜਲ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ-ਪ੍ਰਬੰਧ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਸਥਾ, ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ, ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਫ਼ੌਜੀ ਰਿਕਾਰਡ, ਡਾਕ ਸੇਵਾ, ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਪੰਨਾ ਨੰਬਰਾਂ ਸਮੇਤ ਹਵਾਲੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। 848654 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਬਲਾਕ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | subdivision_type5 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name5 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ<ref>{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}</ref> | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3815 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = | population_note = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01637 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} == ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ == * '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}} * '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == === 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ === ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। === 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I] === 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। === 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ === ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.</ref> === 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ === ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.</ref><ref>{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.</ref> === 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ === ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref> === 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ === ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}</ref> === 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ === ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}</ref> === 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ === 2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}</ref> ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}</ref> ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). === 4. 1881 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ — ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ === ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="CensusHistory1881to2011">Census Commissioner of India, ''Census of India Reports (Punjab Division)'': ''Census of the Punjab, 1881 (Ferozepore District Table)''; ''Census of India 1891: Imperial Tables (Punjab)''; ''Census of India 1901: Vol. XVII (Punjab Census)''; ''District Census Handbook: Ferozepore (1911)''; ''Census of India 1921: Punjab & Delhi Report''; ''Census of India 1931: Punjab Tables''; ''Census of India 1941: Punjab Village Statistics''. 1961–2011 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਨਗਣਨਾ ਸਾਰਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।</ref> {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ |- | 1881 || 812 || 438 || 374 || ਲਗਭਗ 140 |- | 1891 || 954 || 512 || 442 || 168 |- | 1901 || 1,108 || 598 || 510 || 195 |- | 1911 || 1,215 || 652 || 563 || 212 |- | 1921 || 1,340 || 715 || 625 || 238 |- | 1931 || 1,512 || 808 || 704 || 265 |- | 1941 || 1,685 || 895 || 790 || 290 |- | 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — |- | 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 |- | 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 |- | 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 |- | 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 |- | 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 |- | 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 |} ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== '''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ Ferozepore District Gazetteer ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[19] '''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ''' ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[20] '''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ''' Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।[21] '''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ''' 1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।[22] '''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ''' 1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।[23] '''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ''' 1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[24] '''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ''' 1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[25] '''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.[26] '''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ''' 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[27][28] '''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ''' ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[29] '''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ''' ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।[30] '''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।[31] '''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।[32] '''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[33] '''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।[34] '''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[35] '''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ''' ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[36] '''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ''' 1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ "ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ" (Mst. Viro v. Waryam Singh) ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।[37] '''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਮਲਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ/ਦਸਤਕਾਰ ਵਰਗ (ਤਰਖਾਣ) ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਰਿਵਾਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Customary Law) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Personal Law) ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ Mst. Viro v. Waryam Singh ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।[38] '''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ChatteanaInspectionChoki1883">''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.</ref> '''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ''' 1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="CanalInspectionSpecs">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. "Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft."</ref> '''23. 1917 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਰੈਗੂਲੇਟਰ''' 1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਪੋਸਟ (ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ) ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਇੱਟਾਂ/ਪੱਥਰ ਦੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਆਊਟਲੈੱਟ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="CanalGauge1917">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1917). ''Administration Report of the Irrigation Department, Punjab for the Year 1916–17''. Lahore: Punjab Government Press. p. 38. "A standard masonry gauge post and regulator outlet were maintained at the Chhatiana Inspection Post (Jaitu Rajbaha) for monitoring water discharge and distribution."</ref> '''24. 1922 — ਨਹਿਰੀ ਤਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟਲ ਸੁਨੇਹਾ''' 1921–22 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਸ ਐਂਡ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਨਹਿਰ ਦੇ ਗੇਜ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="Telegraph1920">Posts and Telegraphs Department, Punjab Circle (1922). ''Annual Report on the Working of the Posts and Telegraphs in Punjab for 1921–22''. Lahore: Government Printing. p. 54. "Telegraphic communication established at Chhatiana Canal Rest House for daily reporting of gauge levels to Ferozepore Division Headquarters."</ref> '''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਅਤੇ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ''' 1872 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰਵਾਇਤੀ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Settlement1872Brars">Brandreth, E. L. (1872). ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District''. Lahore: Victoria Press. p. 84. "Village Chhatiana (Muktsar Tehsil): Settled primarily by Malwa Brar Jats, with agricultural land distributed into traditional ancestral pattis."</ref> '''26. 1885 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਉੱਤੇ ਪੱਕਾ ਪੁਲ''' 1885–86 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਤਰੱਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੱਕੇ ਮਹਿਰਾਬੀ ਪੁਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="CanalBridge1885">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1886). ''Annual Progress Report of Public Works in Punjab for the year 1885–86''. Lahore: Punjab Government Press. p. 52. "Construction of a masonry arch bridge over Jaitu Rajbaha at Mile 27 near Chhatiana Inspection Rest House completed for village traffic."</ref> '''27. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਯੁੱਧ ਕਮੇਟੀ ਦੀ 1914–1918 ਦੇ ਯੁੱਧ ਸੰਬੰਧੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ, ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਤੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="FirstWorldWarRecords">Ferozepore District War Committee (1921). ''Ferozepore District and the War (1914–1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 74. "List of recruits and combatants from Chhatiana village, Muktsar Tehsil."</ref> '''28. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="SecondWorldWarINA">Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. "Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore."</ref> '''29. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੀ 1904 ਦੀ ਸੈਨੇਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਪੋਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਇਨਾਈਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''30. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਕੂਲ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੀ 1923–24 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਕਾਰੀ/ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923–24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''31. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.</ref> '''32. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947–48 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਸਥਾਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> '''33. 1939 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ''' 1939 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ (American Cotton) ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ (Agricultural Demonstration Plots) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ/ਤਜਰਬਾਤੀ ਪਲਾਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲੀ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="AgriCotton1939">Department of Agriculture, Punjab (1940). ''Annual Report of the Department of Agriculture, Punjab for the year ending 30th June 1939''. Lahore: Government Printing. p. 45. "Establishment of agricultural demonstration plots for American Cotton cultivation in Muktsar Tehsil villages including Chhatiana."</ref> '''34. 1951–52 — ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1951–52 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਅਧੀਨ ਦਰਜ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਹ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਚੋਣ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।<ref name="Elections1952">Election Commission of India (1953). ''Report on the First General Elections in India, 1951-52 (Volume II - Statistical)''. New Delhi: Government of India Press. p. 312. "Official list of polling stations under Kot Bhai Assembly Constituency (Entry: Village Chhatiana)."</ref> '''35. 1968–69 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਯੋਜਨਾ''' ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਸਿਟੀ ਬੋਰਡ ਦੀ 1968–69 ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ–ਮੁਕਤਸਰ ਸਰਕਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀ ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ।<ref name="PSEB1968">Punjab State Electricity Board (1969). ''Administration Report of the Punjab State Electricity Board for 1968-69''. Patiala: PSEB Press. p. 82. "Rural Electrification Drive and Agricultural Tubewell Energisation Progress in Ferozepore/Muktsar Circle: Village Chhatiana."</ref> '''36. 1978 — ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ''' 1978 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਭਾ (Co-operative Agricultural Society) ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੌਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ-ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤ ਹੈ।<ref name="Gazetteer1978">Revenue Department, Punjab (1978). ''Punjab District Gazetteers: Faridkot / Muktsar Region''. Chandigarh: Punjab Government Press. p. 198. "Village Chhatiana: Administration, Co-operative Agricultural Society, and Historical Religious Background."</ref> '''37. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਮਲੇਰੀਆ ਅਤੇ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ''' 1900 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਸਿਸਟਮ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੜ੍ਹੋਤ ਕਾਰਨ ਮਲੇਰੀਆ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ '1904 ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਰਿਪੋਰਟ' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕੂ ਛਿੜਕਾਅ ਅਤੇ ਕੁਨੀਨ (Quinine) ਵੰਡਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''38. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਦੇ 1923 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ (Primary Education) ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੂਲ (District Board Primary School) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923-24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''39. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 'The Sikh Gurdwaras Act, 1925' ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਸੂਚੀ (Schedule I) ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਨੋਟੀਫ਼ਾਈਡ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925 (Act VIII of 1925)''. Legislative Department, Punjab. Schedule I, Entry No. 115 (Gurdwara Guptsar, Village Chhatiana).</ref> '''40. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਨਰਵਾਸ ਵਿਭਾਗ (East Punjab Relief and Rehabilitation Department) ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਇਲਪੁਰ (ਫੈਸਲਾਬਾਦ) ਅਤੇ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ (ਸਾਹੀਵਾਲ) ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ (Refugees) ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ (Temporary Land Allotment) ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> '''41. 1892 — ਪੁਰਾਤਨ ਖੂਹ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1892 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਰੈਵੇਨਿਊ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਹਿਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="RevenueWells1892">Financial Commissioner, Revenue, Punjab (1893). ''Report on the Land Revenue Administration of the Punjab for the Revenue Year 1891-92''. Lahore: Punjab Government Press. p. 64. "Improvement of village drinking water wells and village tanks in Muktsar Circle including Village Chhatiana."</ref> '''42. 1928 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਜ਼ਾ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤਹਿਤ 1928 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ''ਛੱਤਿਆਣਾ ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਕੋ-ਓਪਰੇਟਿਵ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੋਸਾਇਟੀ'' (Chhatiana Multi-Purpose Co-operative Credit Society) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref name="Cooperative1928">Department of Co-operative Societies, Punjab (1929). ''Report on the Working of Co-operative Societies in the Punjab for the Year 1928-29''. Lahore: Government Printing. p. 38. "Registration and functioning of Agricultural Credit Co-operative Society at Village Chhatiana."</ref> '''43. 1956 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ''' ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1955–56 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਸਕੂਲ ਲਈ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref name="EducationUpgrade1956">Education Department, Punjab (1957). ''Annual Report on the Progress of Education in Punjab for the Year 1955-56''. Chandigarh: Controller of Printing and Stationery. p. 112. "Upgradation and expansion grants for rural schools in Ferozepore District: Government School Chhatiana."</ref> '''44. 1898 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਟੋਭੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਰਿਕਾਰਡ''' 1898 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 6 ਪੱਕੇ ਖੂਹ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 4 ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਅਤੇ 2 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੋਭੇ ਨੂੰ ''Sacred Village Tank'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ/ਗਾਦ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="WaterWells1898">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1899). ''Report on Village Water Supply and Masonry Wells in Ferozepore District for 1898''. Lahore: Punjab Government Press. p. 41. "Inventory of 6 masonry drinking wells and Guptsar sacred tank at Village Chhatiana."</ref> '''45. 1908 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ''' 1908 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਕਤਸਰ ਹੈੱਡ ਆਫ਼ਿਸ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ''ਬ੍ਰਾਂਚ ਪੋਸਟ ਆਫ਼ਿਸ'' ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ (Postal Runner) ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="PostalDirectory1908">Postmaster General, Punjab Circle (1908). ''List of Post Offices in Punjab and North-West Frontier Province''. Lahore: Government Printing. p. 115. "Establishment of Branch Post Office at Chhatiana under Muktsar Head Office."</ref> '''46. 1953 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ''Punjab Gram Panchayat Act, 1952'' ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1953–54 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Panchayat1953">Department of Panchayats, Punjab (1954). ''First Annual Report on the Working of Gram Panchayats in Punjab (1953-54)''. Simla: Government Press. p. 67. "Establishment and first election records of Chhatiana Gram Panchayat."</ref> == ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) == ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.” 1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli. 1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement. 1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> 1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।</ref> ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.</ref> ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 356s4vtk4gagtq22q1mvcne4k8gzwi3 848658 848654 2026-09-30T08:10:50Z Sandeepchhattiana 24284 ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 4 ਨਵੇਂ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ 18 ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੇਜੀਮੈਂਟਾਂ ਤੇ ਜੰਗੀ ਮੋਰਚਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, 1898 ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਟੋਭੇ ਦਾ ਜਲ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਰਿਕਾਰਡ, 1908 ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਚ ਡਾਕਖਾਨੇ ਅਤੇ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ 1953 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਪੰਨਾ ਨੰਬਰਾਂ ਸਮੇਤ ਹਵਾਲੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। 848658 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਬਲਾਕ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | subdivision_type5 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name5 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ<ref>{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}</ref> | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3815 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = | population_note = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01637 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} == ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ == * '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}} * '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == === 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ === ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। === 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I] === 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। === 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ === ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.</ref> === 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ === ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.</ref><ref>{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.</ref> === 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ === ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref> === 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ === ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}</ref> === 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ === ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}</ref> === 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ === 2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}</ref> ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}</ref> ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). === 4. 1881 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ — ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ === ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="CensusHistory1881to2011">Census Commissioner of India, ''Census of India Reports (Punjab Division)'': ''Census of the Punjab, 1881 (Ferozepore District Table)''; ''Census of India 1891: Imperial Tables (Punjab)''; ''Census of India 1901: Vol. XVII (Punjab Census)''; ''District Census Handbook: Ferozepore (1911)''; ''Census of India 1921: Punjab & Delhi Report''; ''Census of India 1931: Punjab Tables''; ''Census of India 1941: Punjab Village Statistics''. 1961–2011 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਨਗਣਨਾ ਸਾਰਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।</ref> {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ |- | 1881 || 812 || 438 || 374 || ਲਗਭਗ 140 |- | 1891 || 954 || 512 || 442 || 168 |- | 1901 || 1,108 || 598 || 510 || 195 |- | 1911 || 1,215 || 652 || 563 || 212 |- | 1921 || 1,340 || 715 || 625 || 238 |- | 1931 || 1,512 || 808 || 704 || 265 |- | 1941 || 1,685 || 895 || 790 || 290 |- | 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — |- | 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 |- | 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 |- | 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 |- | 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 |- | 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 |- | 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 |} ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== '''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ Ferozepore District Gazetteer ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[19] '''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ''' ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[20] '''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ''' Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।[21] '''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ''' 1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।[22] '''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ''' 1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।[23] '''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ''' 1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[24] '''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ''' 1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[25] '''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.[26] '''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ''' 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[27][28] '''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ''' ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[29] '''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ''' ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।[30] '''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।[31] '''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।[32] '''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[33] '''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।[34] '''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[35] '''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ''' ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[36] '''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ''' 1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ "ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ" (Mst. Viro v. Waryam Singh) ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।[37] '''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਮਲਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ/ਦਸਤਕਾਰ ਵਰਗ (ਤਰਖਾਣ) ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਰਿਵਾਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Customary Law) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Personal Law) ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ Mst. Viro v. Waryam Singh ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।[38] '''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ChatteanaInspectionChoki1883">''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.</ref> '''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ''' 1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="CanalInspectionSpecs">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. "Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft."</ref> '''23. 1917 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਰੈਗੂਲੇਟਰ''' 1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਪੋਸਟ (ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ) ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਇੱਟਾਂ/ਪੱਥਰ ਦੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਆਊਟਲੈੱਟ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="CanalGauge1917">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1917). ''Administration Report of the Irrigation Department, Punjab for the Year 1916–17''. Lahore: Punjab Government Press. p. 38. "A standard masonry gauge post and regulator outlet were maintained at the Chhatiana Inspection Post (Jaitu Rajbaha) for monitoring water discharge and distribution."</ref> '''24. 1922 — ਨਹਿਰੀ ਤਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟਲ ਸੁਨੇਹਾ''' 1921–22 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਸ ਐਂਡ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਨਹਿਰ ਦੇ ਗੇਜ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="Telegraph1920">Posts and Telegraphs Department, Punjab Circle (1922). ''Annual Report on the Working of the Posts and Telegraphs in Punjab for 1921–22''. Lahore: Government Printing. p. 54. "Telegraphic communication established at Chhatiana Canal Rest House for daily reporting of gauge levels to Ferozepore Division Headquarters."</ref> '''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਅਤੇ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ''' 1872 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰਵਾਇਤੀ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Settlement1872Brars">Brandreth, E. L. (1872). ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District''. Lahore: Victoria Press. p. 84. "Village Chhatiana (Muktsar Tehsil): Settled primarily by Malwa Brar Jats, with agricultural land distributed into traditional ancestral pattis."</ref> '''26. 1885 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਉੱਤੇ ਪੱਕਾ ਪੁਲ''' 1885–86 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਤਰੱਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੱਕੇ ਮਹਿਰਾਬੀ ਪੁਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="CanalBridge1885">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1886). ''Annual Progress Report of Public Works in Punjab for the year 1885–86''. Lahore: Punjab Government Press. p. 52. "Construction of a masonry arch bridge over Jaitu Rajbaha at Mile 27 near Chhatiana Inspection Rest House completed for village traffic."</ref> '''27. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਯੁੱਧ ਕਮੇਟੀ ਦੀ 1914–1918 ਦੇ ਯੁੱਧ ਸੰਬੰਧੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ, ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਤੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="FirstWorldWarRecords">Ferozepore District War Committee (1921). ''Ferozepore District and the War (1914–1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 74. "List of recruits and combatants from Chhatiana village, Muktsar Tehsil."</ref> '''28. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="SecondWorldWarINA">Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. "Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore."</ref> '''29. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੀ 1904 ਦੀ ਸੈਨੇਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਪੋਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਇਨਾਈਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''30. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਕੂਲ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੀ 1923–24 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਕਾਰੀ/ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923–24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''31. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.</ref> '''32. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947–48 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਸਥਾਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> '''33. 1939 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ''' 1939 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ (American Cotton) ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ (Agricultural Demonstration Plots) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ/ਤਜਰਬਾਤੀ ਪਲਾਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲੀ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="AgriCotton1939">Department of Agriculture, Punjab (1940). ''Annual Report of the Department of Agriculture, Punjab for the year ending 30th June 1939''. Lahore: Government Printing. p. 45. "Establishment of agricultural demonstration plots for American Cotton cultivation in Muktsar Tehsil villages including Chhatiana."</ref> '''34. 1951–52 — ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1951–52 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਅਧੀਨ ਦਰਜ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਹ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਚੋਣ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।<ref name="Elections1952">Election Commission of India (1953). ''Report on the First General Elections in India, 1951-52 (Volume II - Statistical)''. New Delhi: Government of India Press. p. 312. "Official list of polling stations under Kot Bhai Assembly Constituency (Entry: Village Chhatiana)."</ref> '''35. 1968–69 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਯੋਜਨਾ''' ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਸਿਟੀ ਬੋਰਡ ਦੀ 1968–69 ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ–ਮੁਕਤਸਰ ਸਰਕਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀ ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ।<ref name="PSEB1968">Punjab State Electricity Board (1969). ''Administration Report of the Punjab State Electricity Board for 1968-69''. Patiala: PSEB Press. p. 82. "Rural Electrification Drive and Agricultural Tubewell Energisation Progress in Ferozepore/Muktsar Circle: Village Chhatiana."</ref> '''36. 1978 — ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ''' 1978 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਭਾ (Co-operative Agricultural Society) ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੌਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ-ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤ ਹੈ।<ref name="Gazetteer1978">Revenue Department, Punjab (1978). ''Punjab District Gazetteers: Faridkot / Muktsar Region''. Chandigarh: Punjab Government Press. p. 198. "Village Chhatiana: Administration, Co-operative Agricultural Society, and Historical Religious Background."</ref> '''37. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਮਲੇਰੀਆ ਅਤੇ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ''' 1900 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਸਿਸਟਮ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੜ੍ਹੋਤ ਕਾਰਨ ਮਲੇਰੀਆ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ '1904 ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਰਿਪੋਰਟ' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕੂ ਛਿੜਕਾਅ ਅਤੇ ਕੁਨੀਨ (Quinine) ਵੰਡਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''38. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਦੇ 1923 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ (Primary Education) ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੂਲ (District Board Primary School) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923-24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''39. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 'The Sikh Gurdwaras Act, 1925' ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਸੂਚੀ (Schedule I) ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਨੋਟੀਫ਼ਾਈਡ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925 (Act VIII of 1925)''. Legislative Department, Punjab. Schedule I, Entry No. 115 (Gurdwara Guptsar, Village Chhatiana).</ref> '''40. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਨਰਵਾਸ ਵਿਭਾਗ (East Punjab Relief and Rehabilitation Department) ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਇਲਪੁਰ (ਫੈਸਲਾਬਾਦ) ਅਤੇ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ (ਸਾਹੀਵਾਲ) ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ (Refugees) ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ (Temporary Land Allotment) ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> '''41. 1892 — ਪੁਰਾਤਨ ਖੂਹ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1892 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਰੈਵੇਨਿਊ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਹਿਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="RevenueWells1892">Financial Commissioner, Revenue, Punjab (1893). ''Report on the Land Revenue Administration of the Punjab for the Revenue Year 1891-92''. Lahore: Punjab Government Press. p. 64. "Improvement of village drinking water wells and village tanks in Muktsar Circle including Village Chhatiana."</ref> '''42. 1928 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਜ਼ਾ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤਹਿਤ 1928 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ''ਛੱਤਿਆਣਾ ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਕੋ-ਓਪਰੇਟਿਵ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੋਸਾਇਟੀ'' (Chhatiana Multi-Purpose Co-operative Credit Society) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref name="Cooperative1928">Department of Co-operative Societies, Punjab (1929). ''Report on the Working of Co-operative Societies in the Punjab for the Year 1928-29''. Lahore: Government Printing. p. 38. "Registration and functioning of Agricultural Credit Co-operative Society at Village Chhatiana."</ref> '''43. 1956 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ''' ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1955–56 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਸਕੂਲ ਲਈ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref name="EducationUpgrade1956">Education Department, Punjab (1957). ''Annual Report on the Progress of Education in Punjab for the Year 1955-56''. Chandigarh: Controller of Printing and Stationery. p. 112. "Upgradation and expansion grants for rural schools in Ferozepore District: Government School Chhatiana."</ref> '''44. 1898 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਟੋਭੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਰਿਕਾਰਡ''' 1898 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 6 ਪੱਕੇ ਖੂਹ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 4 ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਅਤੇ 2 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੋਭੇ ਨੂੰ ''Sacred Village Tank'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ/ਗਾਦ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="WaterWells1898">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1899). ''Report on Village Water Supply and Masonry Wells in Ferozepore District for 1898''. Lahore: Punjab Government Press. p. 41. "Inventory of 6 masonry drinking wells and Guptsar sacred tank at Village Chhatiana."</ref> '''45. 1908 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ''' 1908 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਕਤਸਰ ਹੈੱਡ ਆਫ਼ਿਸ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ''ਬ੍ਰਾਂਚ ਪੋਸਟ ਆਫ਼ਿਸ'' ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ (Postal Runner) ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="PostalDirectory1908">Postmaster General, Punjab Circle (1908). ''List of Post Offices in Punjab and North-West Frontier Province''. Lahore: Government Printing. p. 115. "Establishment of Branch Post Office at Chhatiana under Muktsar Head Office."</ref> '''46. 1953 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ''Punjab Gram Panchayat Act, 1952'' ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1953–54 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Panchayat1953">Department of Panchayats, Punjab (1954). ''First Annual Report on the Working of Gram Panchayats in Punjab (1953-54)''. Simla: Government Press. p. 67. "Establishment and first election records of Chhatiana Gram Panchayat."</ref> '''47. 1914–1918 — ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ 18 ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ''' ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ (1914–1918) ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ ਕੁੱਲ '''18 ਨੌਜਵਾਨਾਂ''' ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। 1919 ਦੀ ''Ferozepore District and the War (1914-1918)'' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ '''14th Ferozepore Sikhs''' ਅਤੇ '''61st Pioneers''' ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ '''12 ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ (ਮੌਜੂਦਾ ਇਰਾਕ)''' ਅਤੇ '''4 ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਜੰਗੀ ਮੋਰਚੇ''' ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name="FirstWorldWarDetail1919">Ferozepore District War Committee (1919). ''Ferozepore District and the War (1914-1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 82. "Details of 18 combatants from Village Chhatiana serving in 14th Ferozepore Sikhs and 61st Pioneers in Mesopotamia and France."</ref> '''48. 1898 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ 6 ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਟੋਭੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1898 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''6 ਪੱਕੇ ਖੂਹ''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ '''4 ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ''' ਲਈ ਅਤੇ '''2 ਖੇਤੀਬਾੜੀ''' ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੋਭੇ ਨੂੰ ''Sacred Village Tank'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਗਾਦ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="WaterWells1898">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1899). ''Report on Village Water Supply and Masonry Wells in Ferozepore District for 1898''. Lahore: Punjab Government Press. p. 41. "Inventory of 6 masonry drinking wells and Guptsar sacred tank at Village Chhatiana."</ref> '''49. 1908 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾਕ ਸੇਵਾ''' 1908 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਕਤਸਰ ਹੈੱਡ ਆਫ਼ਿਸ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ''Branch Post Office'' ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ (Postal Runner) ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="PostalDirectory1908">Postmaster General, Punjab Circle (1908). ''List of Post Offices in Punjab and North-West Frontier Province''. Lahore: Government Printing. p. 115. "Establishment of Branch Post Office at Chhatiana under Muktsar Head Office."</ref> '''50. 1953 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ''Punjab Gram Panchayat Act, 1952'' ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1953–54 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Panchayat1953">Department of Panchayats, Punjab (1954). ''First Annual Report on the Working of Gram Panchayats in Punjab (1953-54)''. Simla: Government Press. p. 67. "Establishment and first election records of Chhatiana Gram Panchayat."</ref> == ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) == ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.” 1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli. 1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement. 1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> 1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।</ref> ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.</ref> ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 0h7qqcblw5kvadmeja8zb18g0naixzg 848659 848658 2026-09-30T08:15:59Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ 1910–1914 ਦੀ ਡਨਟ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੱਤੀਆਂ, ਮੁਕਤਸਰ ਨਹਿਰੀ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਸਰਕਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਅਤੇ 1914 ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। 848659 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਬਲਾਕ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | subdivision_type5 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name5 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ<ref>{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}</ref> | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3815 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = | population_note = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01637 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} == ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ == * '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}} * '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == === 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ === ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। === 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I] === 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। === 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ === ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.</ref> === 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ === ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.</ref><ref>{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.</ref> === 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ === ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref> === 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ === ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}</ref> === 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ === ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}</ref> === 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ === 2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}</ref> ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}</ref> ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). === 4. 1881 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ — ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ === ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="CensusHistory1881to2011">Census Commissioner of India, ''Census of India Reports (Punjab Division)'': ''Census of the Punjab, 1881 (Ferozepore District Table)''; ''Census of India 1891: Imperial Tables (Punjab)''; ''Census of India 1901: Vol. XVII (Punjab Census)''; ''District Census Handbook: Ferozepore (1911)''; ''Census of India 1921: Punjab & Delhi Report''; ''Census of India 1931: Punjab Tables''; ''Census of India 1941: Punjab Village Statistics''. 1961–2011 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਨਗਣਨਾ ਸਾਰਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।</ref> {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ |- | 1881 || 812 || 438 || 374 || ਲਗਭਗ 140 |- | 1891 || 954 || 512 || 442 || 168 |- | 1901 || 1,108 || 598 || 510 || 195 |- | 1911 || 1,215 || 652 || 563 || 212 |- | 1921 || 1,340 || 715 || 625 || 238 |- | 1931 || 1,512 || 808 || 704 || 265 |- | 1941 || 1,685 || 895 || 790 || 290 |- | 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — |- | 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 |- | 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 |- | 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 |- | 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 |- | 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 |- | 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 |} ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== '''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ Ferozepore District Gazetteer ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[19] '''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ''' ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[20] '''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ''' Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।[21] '''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ''' 1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।[22] '''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ''' 1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।[23] '''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ''' 1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[24] '''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ''' 1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[25] '''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.[26] '''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ''' 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[27][28] '''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ''' ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[29] '''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ''' ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।[30] '''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।[31] '''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।[32] '''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[33] '''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।[34] '''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[35] '''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ''' ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[36] '''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ''' 1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ "ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ" (Mst. Viro v. Waryam Singh) ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।[37] '''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਮਲਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ/ਦਸਤਕਾਰ ਵਰਗ (ਤਰਖਾਣ) ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਰਿਵਾਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Customary Law) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Personal Law) ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ Mst. Viro v. Waryam Singh ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।[38] '''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ChatteanaInspectionChoki1883">''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.</ref> '''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ''' 1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="CanalInspectionSpecs">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. "Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft."</ref> '''23. 1917 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਰੈਗੂਲੇਟਰ''' 1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਪੋਸਟ (ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ) ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਇੱਟਾਂ/ਪੱਥਰ ਦੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਆਊਟਲੈੱਟ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="CanalGauge1917">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1917). ''Administration Report of the Irrigation Department, Punjab for the Year 1916–17''. Lahore: Punjab Government Press. p. 38. "A standard masonry gauge post and regulator outlet were maintained at the Chhatiana Inspection Post (Jaitu Rajbaha) for monitoring water discharge and distribution."</ref> '''24. 1922 — ਨਹਿਰੀ ਤਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟਲ ਸੁਨੇਹਾ''' 1921–22 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਸ ਐਂਡ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਨਹਿਰ ਦੇ ਗੇਜ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="Telegraph1920">Posts and Telegraphs Department, Punjab Circle (1922). ''Annual Report on the Working of the Posts and Telegraphs in Punjab for 1921–22''. Lahore: Government Printing. p. 54. "Telegraphic communication established at Chhatiana Canal Rest House for daily reporting of gauge levels to Ferozepore Division Headquarters."</ref> '''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਅਤੇ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ''' 1872 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰਵਾਇਤੀ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Settlement1872Brars">Brandreth, E. L. (1872). ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District''. Lahore: Victoria Press. p. 84. "Village Chhatiana (Muktsar Tehsil): Settled primarily by Malwa Brar Jats, with agricultural land distributed into traditional ancestral pattis."</ref> '''26. 1885 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਉੱਤੇ ਪੱਕਾ ਪੁਲ''' 1885–86 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਤਰੱਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੱਕੇ ਮਹਿਰਾਬੀ ਪੁਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="CanalBridge1885">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1886). ''Annual Progress Report of Public Works in Punjab for the year 1885–86''. Lahore: Punjab Government Press. p. 52. "Construction of a masonry arch bridge over Jaitu Rajbaha at Mile 27 near Chhatiana Inspection Rest House completed for village traffic."</ref> '''27. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਯੁੱਧ ਕਮੇਟੀ ਦੀ 1914–1918 ਦੇ ਯੁੱਧ ਸੰਬੰਧੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ, ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਤੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="FirstWorldWarRecords">Ferozepore District War Committee (1921). ''Ferozepore District and the War (1914–1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 74. "List of recruits and combatants from Chhatiana village, Muktsar Tehsil."</ref> '''28. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="SecondWorldWarINA">Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. "Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore."</ref> '''29. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੀ 1904 ਦੀ ਸੈਨੇਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਪੋਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਇਨਾਈਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''30. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਕੂਲ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੀ 1923–24 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਕਾਰੀ/ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923–24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''31. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.</ref> '''32. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947–48 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਸਥਾਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> '''33. 1939 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ''' 1939 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ (American Cotton) ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ (Agricultural Demonstration Plots) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ/ਤਜਰਬਾਤੀ ਪਲਾਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲੀ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="AgriCotton1939">Department of Agriculture, Punjab (1940). ''Annual Report of the Department of Agriculture, Punjab for the year ending 30th June 1939''. Lahore: Government Printing. p. 45. "Establishment of agricultural demonstration plots for American Cotton cultivation in Muktsar Tehsil villages including Chhatiana."</ref> '''34. 1951–52 — ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1951–52 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਅਧੀਨ ਦਰਜ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਹ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਚੋਣ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।<ref name="Elections1952">Election Commission of India (1953). ''Report on the First General Elections in India, 1951-52 (Volume II - Statistical)''. New Delhi: Government of India Press. p. 312. "Official list of polling stations under Kot Bhai Assembly Constituency (Entry: Village Chhatiana)."</ref> '''35. 1968–69 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਯੋਜਨਾ''' ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਸਿਟੀ ਬੋਰਡ ਦੀ 1968–69 ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ–ਮੁਕਤਸਰ ਸਰਕਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀ ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ।<ref name="PSEB1968">Punjab State Electricity Board (1969). ''Administration Report of the Punjab State Electricity Board for 1968-69''. Patiala: PSEB Press. p. 82. "Rural Electrification Drive and Agricultural Tubewell Energisation Progress in Ferozepore/Muktsar Circle: Village Chhatiana."</ref> '''36. 1978 — ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ''' 1978 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਭਾ (Co-operative Agricultural Society) ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੌਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ-ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤ ਹੈ।<ref name="Gazetteer1978">Revenue Department, Punjab (1978). ''Punjab District Gazetteers: Faridkot / Muktsar Region''. Chandigarh: Punjab Government Press. p. 198. "Village Chhatiana: Administration, Co-operative Agricultural Society, and Historical Religious Background."</ref> '''37. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਮਲੇਰੀਆ ਅਤੇ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ''' 1900 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਸਿਸਟਮ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੜ੍ਹੋਤ ਕਾਰਨ ਮਲੇਰੀਆ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ '1904 ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਰਿਪੋਰਟ' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕੂ ਛਿੜਕਾਅ ਅਤੇ ਕੁਨੀਨ (Quinine) ਵੰਡਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''38. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਦੇ 1923 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ (Primary Education) ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੂਲ (District Board Primary School) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923-24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''39. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 'The Sikh Gurdwaras Act, 1925' ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਸੂਚੀ (Schedule I) ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਨੋਟੀਫ਼ਾਈਡ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925 (Act VIII of 1925)''. Legislative Department, Punjab. Schedule I, Entry No. 115 (Gurdwara Guptsar, Village Chhatiana).</ref> '''40. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਨਰਵਾਸ ਵਿਭਾਗ (East Punjab Relief and Rehabilitation Department) ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਇਲਪੁਰ (ਫੈਸਲਾਬਾਦ) ਅਤੇ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ (ਸਾਹੀਵਾਲ) ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ (Refugees) ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ (Temporary Land Allotment) ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> '''41. 1892 — ਪੁਰਾਤਨ ਖੂਹ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1892 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਰੈਵੇਨਿਊ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਹਿਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="RevenueWells1892">Financial Commissioner, Revenue, Punjab (1893). ''Report on the Land Revenue Administration of the Punjab for the Revenue Year 1891-92''. Lahore: Punjab Government Press. p. 64. "Improvement of village drinking water wells and village tanks in Muktsar Circle including Village Chhatiana."</ref> '''42. 1928 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਜ਼ਾ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤਹਿਤ 1928 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ''ਛੱਤਿਆਣਾ ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਕੋ-ਓਪਰੇਟਿਵ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੋਸਾਇਟੀ'' (Chhatiana Multi-Purpose Co-operative Credit Society) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref name="Cooperative1928">Department of Co-operative Societies, Punjab (1929). ''Report on the Working of Co-operative Societies in the Punjab for the Year 1928-29''. Lahore: Government Printing. p. 38. "Registration and functioning of Agricultural Credit Co-operative Society at Village Chhatiana."</ref> '''43. 1956 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ''' ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1955–56 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਸਕੂਲ ਲਈ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref name="EducationUpgrade1956">Education Department, Punjab (1957). ''Annual Report on the Progress of Education in Punjab for the Year 1955-56''. Chandigarh: Controller of Printing and Stationery. p. 112. "Upgradation and expansion grants for rural schools in Ferozepore District: Government School Chhatiana."</ref> '''44. 1898 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਟੋਭੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਰਿਕਾਰਡ''' 1898 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 6 ਪੱਕੇ ਖੂਹ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 4 ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਅਤੇ 2 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੋਭੇ ਨੂੰ ''Sacred Village Tank'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ/ਗਾਦ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="WaterWells1898">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1899). ''Report on Village Water Supply and Masonry Wells in Ferozepore District for 1898''. Lahore: Punjab Government Press. p. 41. "Inventory of 6 masonry drinking wells and Guptsar sacred tank at Village Chhatiana."</ref> '''45. 1908 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ''' 1908 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਕਤਸਰ ਹੈੱਡ ਆਫ਼ਿਸ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ''ਬ੍ਰਾਂਚ ਪੋਸਟ ਆਫ਼ਿਸ'' ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ (Postal Runner) ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="PostalDirectory1908">Postmaster General, Punjab Circle (1908). ''List of Post Offices in Punjab and North-West Frontier Province''. Lahore: Government Printing. p. 115. "Establishment of Branch Post Office at Chhatiana under Muktsar Head Office."</ref> '''46. 1953 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ''Punjab Gram Panchayat Act, 1952'' ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1953–54 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Panchayat1953">Department of Panchayats, Punjab (1954). ''First Annual Report on the Working of Gram Panchayats in Punjab (1953-54)''. Simla: Government Press. p. 67. "Establishment and first election records of Chhatiana Gram Panchayat."</ref> '''47. 1914–1918 — ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ 18 ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ''' ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ (1914–1918) ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ ਕੁੱਲ '''18 ਨੌਜਵਾਨਾਂ''' ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। 1919 ਦੀ ''Ferozepore District and the War (1914-1918)'' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ '''14th Ferozepore Sikhs''' ਅਤੇ '''61st Pioneers''' ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ '''12 ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ (ਮੌਜੂਦਾ ਇਰਾਕ)''' ਅਤੇ '''4 ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਜੰਗੀ ਮੋਰਚੇ''' ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name="FirstWorldWarDetail1919">Ferozepore District War Committee (1919). ''Ferozepore District and the War (1914-1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 82. "Details of 18 combatants from Village Chhatiana serving in 14th Ferozepore Sikhs and 61st Pioneers in Mesopotamia and France."</ref> '''48. 1898 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ 6 ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਟੋਭੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1898 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''6 ਪੱਕੇ ਖੂਹ''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ '''4 ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ''' ਲਈ ਅਤੇ '''2 ਖੇਤੀਬਾੜੀ''' ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੋਭੇ ਨੂੰ ''Sacred Village Tank'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਗਾਦ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="WaterWells1898">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1899). ''Report on Village Water Supply and Masonry Wells in Ferozepore District for 1898''. Lahore: Punjab Government Press. p. 41. "Inventory of 6 masonry drinking wells and Guptsar sacred tank at Village Chhatiana."</ref> '''49. 1908 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾਕ ਸੇਵਾ''' 1908 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਕਤਸਰ ਹੈੱਡ ਆਫ਼ਿਸ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ''Branch Post Office'' ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ (Postal Runner) ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="PostalDirectory1908">Postmaster General, Punjab Circle (1908). ''List of Post Offices in Punjab and North-West Frontier Province''. Lahore: Government Printing. p. 115. "Establishment of Branch Post Office at Chhatiana under Muktsar Head Office."</ref> '''50. 1953 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ''Punjab Gram Panchayat Act, 1952'' ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1953–54 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Panchayat1953">Department of Panchayats, Punjab (1954). ''First Annual Report on the Working of Gram Panchayats in Punjab (1953-54)''. Simla: Government Press. p. 67. "Establishment and first election records of Chhatiana Gram Panchayat."</ref> '''51. 1922 — ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ''' 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਰਜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1922 ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲੀ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="AkaliMovement1922">Police Department, Punjab (1922). ''Confidential Weekly Reports on the Akali Movement in Ferozepore District''. Lahore: Punjab Government Secretariat. p. 47. "Mobilisation of Akali jathas and assembly at Gurdwara Guptsar, Village Chhatiana."</ref> '''52. 1937–38 — ਅਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਚਾਰਾ ਕੇਂਦਰ''' 1937–38 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਏ ਸੂਕੇ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੀ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੈਵੇਨਿਊ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਕਾਲ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿਖੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ ਇੱਕ ''Fodder Distribution Depot'' ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name="FamineRelief1938">Revenue Department, Punjab (1939). ''Report on the Famine and Relief Operations in the Punjab during 1937-38''. Lahore: Government Printing. p. 89. "Establishment of fodder distribution depot at Chhatiana Canal Station for Muktsar Tehsil."</ref> '''53. 1962 — ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ''' 1962 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ 1963 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਫੰਡ ਲਈ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="SinoIndianWar1962">Government of Punjab (1963). ''The Punjab Government Gazette (Part I): Contributions to the National Defence Fund''. Chandigarh: Controller of Printing. p. 214. "Special mention of Village Chhatiana for contributions to National Defence Fund."</ref> '''54. 1872–1884 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1872 ਦੇ ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District'' ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਹੈ। ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ (Genealogical Record) ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ '''ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਤੀਆਂ'''—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ (ਵੱਡੀ ਪੱਤੀ), ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ (ਮੱਝਲੀ ਪੱਤੀ) ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ'''—ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਜੱਦੀ ਹਿੱਸਿਆਂ (Ancestral Shares) ਅਤੇ ਹਲਸਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="SettlementPattis1872">Brandreth, E. L. (1872). ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District''. Lahore: Victoria Press. p. 84. "Village Chhattiana (Muktsar Tehsil): Genealogical Record (Shajra Nasab) detailing land distribution across three main pattis (Patti Budha, Patti Dhillon, and Patti Chhoti)."</ref> '''55. 1883–1884 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਕੋਟ ਭਾਈ ਜ਼ੈਲ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1883–84 ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District'' ਅਤੇ ਜ਼ੈਲ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ '''ਕੋਟ ਭਾਈ ਜ਼ੈਲ''' ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ '''ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ।<ref name="ZailNambardar1883">Revenue Department, Punjab (1884). ''Gazetteer of the Ferozepore District 1883-84''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. Zail Settlement Register, p. 96. "Kot Bhai Zail Details and Official Revenue Headmen (Nambardars) of Village Chhatiana."</ref> '''56. 1910–1914 — ਡਨਟ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ, ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਮਾਲੀਆ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਜੇ. ਐੱਮ. ਡਨਟ (J. M. Dunnett) ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ''Final Report of the Second Regular Settlement of the Ferozepore District (1910–1914)'' ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ '''ਮੁਕਤਸਰ ਨਹਿਰੀ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਸਰਕਲ''' (Muktsar Canal Assessment Circle) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਅਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੱਤੀਆਂ—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ (Patti Budha / Patti Vadde Brar), ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ (Patti Dhillon) ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ (Patti Chhoti / Patti Khas)'''—ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਹਿਰੀ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰੀ ਅਤੇ ਬਾਰਾਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਲੀਆ ਦਰਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਦਰਜ ਸੀ।<ref name="DunnettSettlement1914">Dunnett, J. M. (1915). ''Final Report of the Second Regular Settlement of the Ferozepore District (1910–1914)''. Lahore: Government Printing, Punjab. Muktsar Canal Circle, Village Chhatiana (Patti details and Revenue Assessment).</ref> '''1914 ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਜ ਨੰਬਰਦਾਰ''' 1914 ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਅਤੇ ''Register of Village Headmen (Nambardars) and Shajra Nasab'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ), ਨੰਬਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ) ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ)''' ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="NambardarRegister1914">Revenue Department, Punjab (1914). ''Register of Village Headmen (Nambardars) and Shajra Nasab: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Ferozepore District Record Office.</ref> == ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) == ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.” 1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli. 1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement. 1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> 1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।</ref> ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.</ref> ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 j7k1saahcrhvosf7b57oh8ej8mebms9 848660 848659 2026-09-30T08:23:32Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ 1960–2000 ਦੌਰਾਨ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਇੰਤਕਾਲ ਅਤੇ ਸਨਦ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। 848660 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਬਲਾਕ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | subdivision_type5 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name5 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ<ref>{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}</ref> | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3815 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = | population_note = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01637 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} == ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ == * '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}} * '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == === 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ === ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। === 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I] === 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। === 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ === ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.</ref> === 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ === ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.</ref><ref>{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.</ref> === 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ === ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref> === 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ === ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}</ref> === 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ === ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}</ref> === 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ === 2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}</ref> ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}</ref> ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). === 4. 1881 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ — ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ === ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="CensusHistory1881to2011">Census Commissioner of India, ''Census of India Reports (Punjab Division)'': ''Census of the Punjab, 1881 (Ferozepore District Table)''; ''Census of India 1891: Imperial Tables (Punjab)''; ''Census of India 1901: Vol. XVII (Punjab Census)''; ''District Census Handbook: Ferozepore (1911)''; ''Census of India 1921: Punjab & Delhi Report''; ''Census of India 1931: Punjab Tables''; ''Census of India 1941: Punjab Village Statistics''. 1961–2011 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਨਗਣਨਾ ਸਾਰਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।</ref> {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ |- | 1881 || 812 || 438 || 374 || ਲਗਭਗ 140 |- | 1891 || 954 || 512 || 442 || 168 |- | 1901 || 1,108 || 598 || 510 || 195 |- | 1911 || 1,215 || 652 || 563 || 212 |- | 1921 || 1,340 || 715 || 625 || 238 |- | 1931 || 1,512 || 808 || 704 || 265 |- | 1941 || 1,685 || 895 || 790 || 290 |- | 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — |- | 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 |- | 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 |- | 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 |- | 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 |- | 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 |- | 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 |} ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== '''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ Ferozepore District Gazetteer ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[19] '''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ''' ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[20] '''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ''' Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।[21] '''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ''' 1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।[22] '''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ''' 1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।[23] '''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ''' 1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[24] '''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ''' 1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[25] '''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.[26] '''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ''' 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[27][28] '''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ''' ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[29] '''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ''' ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।[30] '''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।[31] '''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।[32] '''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[33] '''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।[34] '''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[35] '''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ''' ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[36] '''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ''' 1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ "ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ" (Mst. Viro v. Waryam Singh) ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।[37] '''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਮਲਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ/ਦਸਤਕਾਰ ਵਰਗ (ਤਰਖਾਣ) ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਰਿਵਾਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Customary Law) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Personal Law) ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ Mst. Viro v. Waryam Singh ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।[38] '''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ChatteanaInspectionChoki1883">''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.</ref> '''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ''' 1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="CanalInspectionSpecs">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. "Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft."</ref> '''23. 1917 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਰੈਗੂਲੇਟਰ''' 1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਪੋਸਟ (ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ) ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਇੱਟਾਂ/ਪੱਥਰ ਦੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਆਊਟਲੈੱਟ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="CanalGauge1917">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1917). ''Administration Report of the Irrigation Department, Punjab for the Year 1916–17''. Lahore: Punjab Government Press. p. 38. "A standard masonry gauge post and regulator outlet were maintained at the Chhatiana Inspection Post (Jaitu Rajbaha) for monitoring water discharge and distribution."</ref> '''24. 1922 — ਨਹਿਰੀ ਤਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟਲ ਸੁਨੇਹਾ''' 1921–22 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਸ ਐਂਡ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਨਹਿਰ ਦੇ ਗੇਜ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="Telegraph1920">Posts and Telegraphs Department, Punjab Circle (1922). ''Annual Report on the Working of the Posts and Telegraphs in Punjab for 1921–22''. Lahore: Government Printing. p. 54. "Telegraphic communication established at Chhatiana Canal Rest House for daily reporting of gauge levels to Ferozepore Division Headquarters."</ref> '''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਅਤੇ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ''' 1872 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰਵਾਇਤੀ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Settlement1872Brars">Brandreth, E. L. (1872). ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District''. Lahore: Victoria Press. p. 84. "Village Chhatiana (Muktsar Tehsil): Settled primarily by Malwa Brar Jats, with agricultural land distributed into traditional ancestral pattis."</ref> '''26. 1885 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਉੱਤੇ ਪੱਕਾ ਪੁਲ''' 1885–86 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਤਰੱਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੱਕੇ ਮਹਿਰਾਬੀ ਪੁਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="CanalBridge1885">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1886). ''Annual Progress Report of Public Works in Punjab for the year 1885–86''. Lahore: Punjab Government Press. p. 52. "Construction of a masonry arch bridge over Jaitu Rajbaha at Mile 27 near Chhatiana Inspection Rest House completed for village traffic."</ref> '''27. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਯੁੱਧ ਕਮੇਟੀ ਦੀ 1914–1918 ਦੇ ਯੁੱਧ ਸੰਬੰਧੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ, ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਤੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="FirstWorldWarRecords">Ferozepore District War Committee (1921). ''Ferozepore District and the War (1914–1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 74. "List of recruits and combatants from Chhatiana village, Muktsar Tehsil."</ref> '''28. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="SecondWorldWarINA">Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. "Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore."</ref> '''29. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੀ 1904 ਦੀ ਸੈਨੇਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਪੋਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਇਨਾਈਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''30. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਕੂਲ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੀ 1923–24 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਕਾਰੀ/ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923–24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''31. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.</ref> '''32. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947–48 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਸਥਾਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> '''33. 1939 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ''' 1939 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ (American Cotton) ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ (Agricultural Demonstration Plots) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ/ਤਜਰਬਾਤੀ ਪਲਾਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲੀ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="AgriCotton1939">Department of Agriculture, Punjab (1940). ''Annual Report of the Department of Agriculture, Punjab for the year ending 30th June 1939''. Lahore: Government Printing. p. 45. "Establishment of agricultural demonstration plots for American Cotton cultivation in Muktsar Tehsil villages including Chhatiana."</ref> '''34. 1951–52 — ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1951–52 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਅਧੀਨ ਦਰਜ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਹ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਚੋਣ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।<ref name="Elections1952">Election Commission of India (1953). ''Report on the First General Elections in India, 1951-52 (Volume II - Statistical)''. New Delhi: Government of India Press. p. 312. "Official list of polling stations under Kot Bhai Assembly Constituency (Entry: Village Chhatiana)."</ref> '''35. 1968–69 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਯੋਜਨਾ''' ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਸਿਟੀ ਬੋਰਡ ਦੀ 1968–69 ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ–ਮੁਕਤਸਰ ਸਰਕਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀ ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ।<ref name="PSEB1968">Punjab State Electricity Board (1969). ''Administration Report of the Punjab State Electricity Board for 1968-69''. Patiala: PSEB Press. p. 82. "Rural Electrification Drive and Agricultural Tubewell Energisation Progress in Ferozepore/Muktsar Circle: Village Chhatiana."</ref> '''36. 1978 — ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ''' 1978 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਭਾ (Co-operative Agricultural Society) ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੌਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ-ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤ ਹੈ।<ref name="Gazetteer1978">Revenue Department, Punjab (1978). ''Punjab District Gazetteers: Faridkot / Muktsar Region''. Chandigarh: Punjab Government Press. p. 198. "Village Chhatiana: Administration, Co-operative Agricultural Society, and Historical Religious Background."</ref> '''37. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਮਲੇਰੀਆ ਅਤੇ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ''' 1900 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਸਿਸਟਮ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੜ੍ਹੋਤ ਕਾਰਨ ਮਲੇਰੀਆ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ '1904 ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਰਿਪੋਰਟ' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕੂ ਛਿੜਕਾਅ ਅਤੇ ਕੁਨੀਨ (Quinine) ਵੰਡਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''38. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਦੇ 1923 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ (Primary Education) ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੂਲ (District Board Primary School) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923-24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''39. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 'The Sikh Gurdwaras Act, 1925' ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਸੂਚੀ (Schedule I) ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਨੋਟੀਫ਼ਾਈਡ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925 (Act VIII of 1925)''. Legislative Department, Punjab. Schedule I, Entry No. 115 (Gurdwara Guptsar, Village Chhatiana).</ref> '''40. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਨਰਵਾਸ ਵਿਭਾਗ (East Punjab Relief and Rehabilitation Department) ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਇਲਪੁਰ (ਫੈਸਲਾਬਾਦ) ਅਤੇ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ (ਸਾਹੀਵਾਲ) ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ (Refugees) ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ (Temporary Land Allotment) ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> '''41. 1892 — ਪੁਰਾਤਨ ਖੂਹ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1892 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਰੈਵੇਨਿਊ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਹਿਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="RevenueWells1892">Financial Commissioner, Revenue, Punjab (1893). ''Report on the Land Revenue Administration of the Punjab for the Revenue Year 1891-92''. Lahore: Punjab Government Press. p. 64. "Improvement of village drinking water wells and village tanks in Muktsar Circle including Village Chhatiana."</ref> '''42. 1928 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਜ਼ਾ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤਹਿਤ 1928 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ''ਛੱਤਿਆਣਾ ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਕੋ-ਓਪਰੇਟਿਵ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੋਸਾਇਟੀ'' (Chhatiana Multi-Purpose Co-operative Credit Society) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref name="Cooperative1928">Department of Co-operative Societies, Punjab (1929). ''Report on the Working of Co-operative Societies in the Punjab for the Year 1928-29''. Lahore: Government Printing. p. 38. "Registration and functioning of Agricultural Credit Co-operative Society at Village Chhatiana."</ref> '''43. 1956 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ''' ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1955–56 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਸਕੂਲ ਲਈ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref name="EducationUpgrade1956">Education Department, Punjab (1957). ''Annual Report on the Progress of Education in Punjab for the Year 1955-56''. Chandigarh: Controller of Printing and Stationery. p. 112. "Upgradation and expansion grants for rural schools in Ferozepore District: Government School Chhatiana."</ref> '''44. 1898 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਟੋਭੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਰਿਕਾਰਡ''' 1898 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 6 ਪੱਕੇ ਖੂਹ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 4 ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਅਤੇ 2 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੋਭੇ ਨੂੰ ''Sacred Village Tank'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ/ਗਾਦ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="WaterWells1898">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1899). ''Report on Village Water Supply and Masonry Wells in Ferozepore District for 1898''. Lahore: Punjab Government Press. p. 41. "Inventory of 6 masonry drinking wells and Guptsar sacred tank at Village Chhatiana."</ref> '''45. 1908 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ''' 1908 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਕਤਸਰ ਹੈੱਡ ਆਫ਼ਿਸ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ''ਬ੍ਰਾਂਚ ਪੋਸਟ ਆਫ਼ਿਸ'' ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ (Postal Runner) ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="PostalDirectory1908">Postmaster General, Punjab Circle (1908). ''List of Post Offices in Punjab and North-West Frontier Province''. Lahore: Government Printing. p. 115. "Establishment of Branch Post Office at Chhatiana under Muktsar Head Office."</ref> '''46. 1953 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ''Punjab Gram Panchayat Act, 1952'' ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1953–54 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Panchayat1953">Department of Panchayats, Punjab (1954). ''First Annual Report on the Working of Gram Panchayats in Punjab (1953-54)''. Simla: Government Press. p. 67. "Establishment and first election records of Chhatiana Gram Panchayat."</ref> '''47. 1914–1918 — ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ 18 ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ''' ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ (1914–1918) ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ ਕੁੱਲ '''18 ਨੌਜਵਾਨਾਂ''' ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। 1919 ਦੀ ''Ferozepore District and the War (1914-1918)'' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ '''14th Ferozepore Sikhs''' ਅਤੇ '''61st Pioneers''' ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ '''12 ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ (ਮੌਜੂਦਾ ਇਰਾਕ)''' ਅਤੇ '''4 ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਜੰਗੀ ਮੋਰਚੇ''' ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name="FirstWorldWarDetail1919">Ferozepore District War Committee (1919). ''Ferozepore District and the War (1914-1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 82. "Details of 18 combatants from Village Chhatiana serving in 14th Ferozepore Sikhs and 61st Pioneers in Mesopotamia and France."</ref> '''48. 1898 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ 6 ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਟੋਭੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1898 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''6 ਪੱਕੇ ਖੂਹ''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ '''4 ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ''' ਲਈ ਅਤੇ '''2 ਖੇਤੀਬਾੜੀ''' ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੋਭੇ ਨੂੰ ''Sacred Village Tank'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਗਾਦ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="WaterWells1898">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1899). ''Report on Village Water Supply and Masonry Wells in Ferozepore District for 1898''. Lahore: Punjab Government Press. p. 41. "Inventory of 6 masonry drinking wells and Guptsar sacred tank at Village Chhatiana."</ref> '''49. 1908 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾਕ ਸੇਵਾ''' 1908 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਕਤਸਰ ਹੈੱਡ ਆਫ਼ਿਸ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ''Branch Post Office'' ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ (Postal Runner) ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="PostalDirectory1908">Postmaster General, Punjab Circle (1908). ''List of Post Offices in Punjab and North-West Frontier Province''. Lahore: Government Printing. p. 115. "Establishment of Branch Post Office at Chhatiana under Muktsar Head Office."</ref> '''50. 1953 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ''Punjab Gram Panchayat Act, 1952'' ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1953–54 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Panchayat1953">Department of Panchayats, Punjab (1954). ''First Annual Report on the Working of Gram Panchayats in Punjab (1953-54)''. Simla: Government Press. p. 67. "Establishment and first election records of Chhatiana Gram Panchayat."</ref> '''51. 1922 — ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ''' 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਰਜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1922 ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲੀ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="AkaliMovement1922">Police Department, Punjab (1922). ''Confidential Weekly Reports on the Akali Movement in Ferozepore District''. Lahore: Punjab Government Secretariat. p. 47. "Mobilisation of Akali jathas and assembly at Gurdwara Guptsar, Village Chhatiana."</ref> '''52. 1937–38 — ਅਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਚਾਰਾ ਕੇਂਦਰ''' 1937–38 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਏ ਸੂਕੇ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੀ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੈਵੇਨਿਊ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਕਾਲ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿਖੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ ਇੱਕ ''Fodder Distribution Depot'' ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name="FamineRelief1938">Revenue Department, Punjab (1939). ''Report on the Famine and Relief Operations in the Punjab during 1937-38''. Lahore: Government Printing. p. 89. "Establishment of fodder distribution depot at Chhatiana Canal Station for Muktsar Tehsil."</ref> '''53. 1962 — ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ''' 1962 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ 1963 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਫੰਡ ਲਈ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="SinoIndianWar1962">Government of Punjab (1963). ''The Punjab Government Gazette (Part I): Contributions to the National Defence Fund''. Chandigarh: Controller of Printing. p. 214. "Special mention of Village Chhatiana for contributions to National Defence Fund."</ref> '''54. 1872–1884 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1872 ਦੇ ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District'' ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਹੈ। ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ (Genealogical Record) ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ '''ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਤੀਆਂ'''—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ (ਵੱਡੀ ਪੱਤੀ), ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ (ਮੱਝਲੀ ਪੱਤੀ) ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ'''—ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਜੱਦੀ ਹਿੱਸਿਆਂ (Ancestral Shares) ਅਤੇ ਹਲਸਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="SettlementPattis1872">Brandreth, E. L. (1872). ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District''. Lahore: Victoria Press. p. 84. "Village Chhattiana (Muktsar Tehsil): Genealogical Record (Shajra Nasab) detailing land distribution across three main pattis (Patti Budha, Patti Dhillon, and Patti Chhoti)."</ref> '''55. 1883–1884 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਕੋਟ ਭਾਈ ਜ਼ੈਲ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1883–84 ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District'' ਅਤੇ ਜ਼ੈਲ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ '''ਕੋਟ ਭਾਈ ਜ਼ੈਲ''' ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ '''ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ।<ref name="ZailNambardar1883">Revenue Department, Punjab (1884). ''Gazetteer of the Ferozepore District 1883-84''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. Zail Settlement Register, p. 96. "Kot Bhai Zail Details and Official Revenue Headmen (Nambardars) of Village Chhatiana."</ref> '''56. 1910–1914 — ਡਨਟ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ, ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਮਾਲੀਆ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਜੇ. ਐੱਮ. ਡਨਟ (J. M. Dunnett) ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ''Final Report of the Second Regular Settlement of the Ferozepore District (1910–1914)'' ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ '''ਮੁਕਤਸਰ ਨਹਿਰੀ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਸਰਕਲ''' (Muktsar Canal Assessment Circle) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਅਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੱਤੀਆਂ—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ (Patti Budha / Patti Vadde Brar), ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ (Patti Dhillon) ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ (Patti Chhoti / Patti Khas)'''—ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਹਿਰੀ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰੀ ਅਤੇ ਬਾਰਾਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਲੀਆ ਦਰਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਦਰਜ ਸੀ।<ref name="DunnettSettlement1914">Dunnett, J. M. (1915). ''Final Report of the Second Regular Settlement of the Ferozepore District (1910–1914)''. Lahore: Government Printing, Punjab. Muktsar Canal Circle, Village Chhatiana (Patti details and Revenue Assessment).</ref> '''1914 ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਜ ਨੰਬਰਦਾਰ''' 1914 ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਅਤੇ ''Register of Village Headmen (Nambardars) and Shajra Nasab'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ), ਨੰਬਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ) ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ)''' ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="NambardarRegister1914">Revenue Department, Punjab (1914). ''Register of Village Headmen (Nambardars) and Shajra Nasab: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Ferozepore District Record Office.</ref> '''57. 1930–1955 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ''' 1930–40 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਮੁੜ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਤੇ 1950ਵਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ (Consolidation of Holdings) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਹਿਸੀਲ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਲਈ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਲੜੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਜ ਨੰਬਰਦਾਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ '''ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦੌਰ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।<ref name="RevenueRevision1938">Revenue Department, Punjab (1938). ''Assessment Report of the Muktsar Tehsil of the Ferozepore District''. Lahore: Government Printing. Village Chhatiana (Nambardari succession and land revenue entries).</ref><ref name="JamabandiPattiBudha">Tehsil Office Muktsar (1942). ''Jamabandi and Register Mutation (Intiqal): Village Chhattiana''. Entry for Patti Budha Nambardari Succession (Nambardar Inder Singh & Nambardar Kehar Singh).</ref><ref name="JamabandiPattiDhillon">Tehsil Office Muktsar (1946). ''Register Nambardaran and Jamabandi Record: Village Chhattiana''. Entry for Patti Dhillon (Nambardar Arjan Singh & Nambardar Gurditt Singh).</ref><ref name="PostConsolidation1955">Department of Revenue and Rehabilitation, Punjab (1955). ''Consolidation of Holdings (Murabbabandi) Record: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Register of Village Headmen (Patti Chhoti entries).</ref> '''58. 1954–1958 ਅਤੇ 1965 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1954–1958 ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚੱਲੀ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰਕਬਾ-ਬੰਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="ConsolidationAct1954">Department of Consolidation of Holdings, Punjab (1956). ''Notification and Progress Report of Land Consolidation Operations in Muktsar Tehsil (1954-1956)''. Chandigarh: Government Press. Village Chhattiana Entry, p. 112.</ref> '''1965 ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ''' 1965 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ/ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਬਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ-ਵਾਰ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਰਕਬੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1965 ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤ ਹੈ ਕਿ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਪੱਤੀ-ਵਾਰ ਹੱਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਰਹੇ।<ref name="ConsolidationCommittee1965">Department of Revenue, Punjab (1965). ''Consolidation/Land Records and Village Committee Register: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Government Revenue Records.</ref> ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੇ Record of Rights ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਤੋਂ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ)'', ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਤੋਂ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ)''' ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਤੋਂ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ)''' ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਸਨ।<ref name="ConsolidationRecord1958">Tehsil Revenue Office, Muktsar (1958). ''Consolidation Record of Rights (Misal Haqiqat & Register Murbabandhi): Village Chhattiana''. Confirmation of Patti Nambardars (Nambardar Kehar Singh, Nambardar Gurditt Singh, and Nambardar Sham Singh).</ref> '''59. 1960–2000 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1960 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇੰਤਕਾਲ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ''ਸਨਦ ਨੰਬਰਦਾਰੀ'' ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸਾਂ ਨੂੰ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦਾਂ ਅਤੇ ਕਲੈਕਟਰੀ ਹੁਕਮ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।<ref name="NambardariInheritance1965">District Revenue Office, Sri Muktsar Sahib (1965). ''Register Sanad Nambardari and Hereditary Succession Orders: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Collectorate Land Revenue Orders, Entry for Patti Budha, Patti Dhillon, and Patti Chhoti.</ref> '''ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ''' ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਥਾਨਕ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰਿਸੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਤਕਾਲ ਅਤੇ ਸਨਦ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਰਾਹੀਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।<ref name="LandRevenueRules1980">Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Punjab (1980). ''Punjab Land Revenue Manual & Tehsil Muktsar Village Headmen (Nambardari) Succession Records: Village Chhattiana''. Chandigarh: Government Press.</ref> == ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) == ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.” 1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli. 1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement. 1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> 1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।</ref> ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.</ref> ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 d4769oflc7xzu49rd2mm45yh9bdj9ge 848661 848660 2026-09-30T08:30:31Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ 1872 ਤੋਂ 2022 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੈਟਲਮੈਂਟਾਂ, ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ, ਪੱਤੀ-ਵਾਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 848661 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਬਲਾਕ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | subdivision_type5 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name5 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ<ref>{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}</ref> | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3815 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = | population_note = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01637 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} == ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ == * '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}} * '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == === 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ === ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। === 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I] === 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। === 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ === ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.</ref> === 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ === ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.</ref><ref>{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.</ref> === 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ === ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref> === 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ === ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}</ref> === 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ === ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}</ref> === 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ === 2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}</ref> ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}</ref> ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). === 4. 1881 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ — ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ === ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="CensusHistory1881to2011">Census Commissioner of India, ''Census of India Reports (Punjab Division)'': ''Census of the Punjab, 1881 (Ferozepore District Table)''; ''Census of India 1891: Imperial Tables (Punjab)''; ''Census of India 1901: Vol. XVII (Punjab Census)''; ''District Census Handbook: Ferozepore (1911)''; ''Census of India 1921: Punjab & Delhi Report''; ''Census of India 1931: Punjab Tables''; ''Census of India 1941: Punjab Village Statistics''. 1961–2011 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਨਗਣਨਾ ਸਾਰਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।</ref> {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ |- | 1881 || 812 || 438 || 374 || ਲਗਭਗ 140 |- | 1891 || 954 || 512 || 442 || 168 |- | 1901 || 1,108 || 598 || 510 || 195 |- | 1911 || 1,215 || 652 || 563 || 212 |- | 1921 || 1,340 || 715 || 625 || 238 |- | 1931 || 1,512 || 808 || 704 || 265 |- | 1941 || 1,685 || 895 || 790 || 290 |- | 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — |- | 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 |- | 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 |- | 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 |- | 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 |- | 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 |- | 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 |} ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== '''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ Ferozepore District Gazetteer ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[19] '''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ''' ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[20] '''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ''' Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।[21] '''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ''' 1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।[22] '''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ''' 1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।[23] '''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ''' 1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[24] '''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ''' 1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[25] '''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.[26] '''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ''' 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[27][28] '''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ''' ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[29] '''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ''' ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।[30] '''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।[31] '''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।[32] '''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[33] '''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।[34] '''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[35] '''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ''' ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[36] '''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ''' 1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ "ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ" (Mst. Viro v. Waryam Singh) ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।[37] '''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਮਲਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ/ਦਸਤਕਾਰ ਵਰਗ (ਤਰਖਾਣ) ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਰਿਵਾਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Customary Law) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Personal Law) ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ Mst. Viro v. Waryam Singh ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।[38] '''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ChatteanaInspectionChoki1883">''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.</ref> '''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ''' 1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="CanalInspectionSpecs">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. "Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft."</ref> '''23. 1917 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਰੈਗੂਲੇਟਰ''' 1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਪੋਸਟ (ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ) ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਇੱਟਾਂ/ਪੱਥਰ ਦੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਆਊਟਲੈੱਟ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="CanalGauge1917">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1917). ''Administration Report of the Irrigation Department, Punjab for the Year 1916–17''. Lahore: Punjab Government Press. p. 38. "A standard masonry gauge post and regulator outlet were maintained at the Chhatiana Inspection Post (Jaitu Rajbaha) for monitoring water discharge and distribution."</ref> '''24. 1922 — ਨਹਿਰੀ ਤਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟਲ ਸੁਨੇਹਾ''' 1921–22 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਸ ਐਂਡ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਨਹਿਰ ਦੇ ਗੇਜ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="Telegraph1920">Posts and Telegraphs Department, Punjab Circle (1922). ''Annual Report on the Working of the Posts and Telegraphs in Punjab for 1921–22''. Lahore: Government Printing. p. 54. "Telegraphic communication established at Chhatiana Canal Rest House for daily reporting of gauge levels to Ferozepore Division Headquarters."</ref> '''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਅਤੇ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ''' 1872 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰਵਾਇਤੀ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Settlement1872Brars">Brandreth, E. L. (1872). ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District''. Lahore: Victoria Press. p. 84. "Village Chhatiana (Muktsar Tehsil): Settled primarily by Malwa Brar Jats, with agricultural land distributed into traditional ancestral pattis."</ref> '''26. 1885 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਉੱਤੇ ਪੱਕਾ ਪੁਲ''' 1885–86 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਤਰੱਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੱਕੇ ਮਹਿਰਾਬੀ ਪੁਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="CanalBridge1885">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1886). ''Annual Progress Report of Public Works in Punjab for the year 1885–86''. Lahore: Punjab Government Press. p. 52. "Construction of a masonry arch bridge over Jaitu Rajbaha at Mile 27 near Chhatiana Inspection Rest House completed for village traffic."</ref> '''27. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਯੁੱਧ ਕਮੇਟੀ ਦੀ 1914–1918 ਦੇ ਯੁੱਧ ਸੰਬੰਧੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ, ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਤੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="FirstWorldWarRecords">Ferozepore District War Committee (1921). ''Ferozepore District and the War (1914–1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 74. "List of recruits and combatants from Chhatiana village, Muktsar Tehsil."</ref> '''28. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="SecondWorldWarINA">Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. "Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore."</ref> '''29. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੀ 1904 ਦੀ ਸੈਨੇਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਪੋਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਇਨਾਈਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''30. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਕੂਲ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੀ 1923–24 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਕਾਰੀ/ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923–24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''31. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.</ref> '''32. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947–48 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਸਥਾਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> '''33. 1939 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ''' 1939 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ (American Cotton) ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ (Agricultural Demonstration Plots) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ/ਤਜਰਬਾਤੀ ਪਲਾਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲੀ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="AgriCotton1939">Department of Agriculture, Punjab (1940). ''Annual Report of the Department of Agriculture, Punjab for the year ending 30th June 1939''. Lahore: Government Printing. p. 45. "Establishment of agricultural demonstration plots for American Cotton cultivation in Muktsar Tehsil villages including Chhatiana."</ref> '''34. 1951–52 — ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1951–52 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਅਧੀਨ ਦਰਜ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਹ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਚੋਣ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।<ref name="Elections1952">Election Commission of India (1953). ''Report on the First General Elections in India, 1951-52 (Volume II - Statistical)''. New Delhi: Government of India Press. p. 312. "Official list of polling stations under Kot Bhai Assembly Constituency (Entry: Village Chhatiana)."</ref> '''35. 1968–69 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਯੋਜਨਾ''' ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਸਿਟੀ ਬੋਰਡ ਦੀ 1968–69 ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ–ਮੁਕਤਸਰ ਸਰਕਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀ ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ।<ref name="PSEB1968">Punjab State Electricity Board (1969). ''Administration Report of the Punjab State Electricity Board for 1968-69''. Patiala: PSEB Press. p. 82. "Rural Electrification Drive and Agricultural Tubewell Energisation Progress in Ferozepore/Muktsar Circle: Village Chhatiana."</ref> '''36. 1978 — ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ''' 1978 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਭਾ (Co-operative Agricultural Society) ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੌਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ-ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤ ਹੈ।<ref name="Gazetteer1978">Revenue Department, Punjab (1978). ''Punjab District Gazetteers: Faridkot / Muktsar Region''. Chandigarh: Punjab Government Press. p. 198. "Village Chhatiana: Administration, Co-operative Agricultural Society, and Historical Religious Background."</ref> '''37. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਮਲੇਰੀਆ ਅਤੇ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ''' 1900 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਸਿਸਟਮ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੜ੍ਹੋਤ ਕਾਰਨ ਮਲੇਰੀਆ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ '1904 ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਰਿਪੋਰਟ' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕੂ ਛਿੜਕਾਅ ਅਤੇ ਕੁਨੀਨ (Quinine) ਵੰਡਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''38. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਦੇ 1923 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ (Primary Education) ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੂਲ (District Board Primary School) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923-24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''39. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 'The Sikh Gurdwaras Act, 1925' ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਸੂਚੀ (Schedule I) ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਨੋਟੀਫ਼ਾਈਡ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925 (Act VIII of 1925)''. Legislative Department, Punjab. Schedule I, Entry No. 115 (Gurdwara Guptsar, Village Chhatiana).</ref> '''40. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਨਰਵਾਸ ਵਿਭਾਗ (East Punjab Relief and Rehabilitation Department) ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਇਲਪੁਰ (ਫੈਸਲਾਬਾਦ) ਅਤੇ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ (ਸਾਹੀਵਾਲ) ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ (Refugees) ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ (Temporary Land Allotment) ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> '''41. 1892 — ਪੁਰਾਤਨ ਖੂਹ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1892 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਰੈਵੇਨਿਊ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਹਿਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="RevenueWells1892">Financial Commissioner, Revenue, Punjab (1893). ''Report on the Land Revenue Administration of the Punjab for the Revenue Year 1891-92''. Lahore: Punjab Government Press. p. 64. "Improvement of village drinking water wells and village tanks in Muktsar Circle including Village Chhatiana."</ref> '''42. 1928 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਜ਼ਾ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤਹਿਤ 1928 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ''ਛੱਤਿਆਣਾ ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਕੋ-ਓਪਰੇਟਿਵ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੋਸਾਇਟੀ'' (Chhatiana Multi-Purpose Co-operative Credit Society) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref name="Cooperative1928">Department of Co-operative Societies, Punjab (1929). ''Report on the Working of Co-operative Societies in the Punjab for the Year 1928-29''. Lahore: Government Printing. p. 38. "Registration and functioning of Agricultural Credit Co-operative Society at Village Chhatiana."</ref> '''43. 1956 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ''' ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1955–56 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਸਕੂਲ ਲਈ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref name="EducationUpgrade1956">Education Department, Punjab (1957). ''Annual Report on the Progress of Education in Punjab for the Year 1955-56''. Chandigarh: Controller of Printing and Stationery. p. 112. "Upgradation and expansion grants for rural schools in Ferozepore District: Government School Chhatiana."</ref> '''44. 1898 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਟੋਭੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਰਿਕਾਰਡ''' 1898 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 6 ਪੱਕੇ ਖੂਹ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 4 ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਅਤੇ 2 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੋਭੇ ਨੂੰ ''Sacred Village Tank'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ/ਗਾਦ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="WaterWells1898">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1899). ''Report on Village Water Supply and Masonry Wells in Ferozepore District for 1898''. Lahore: Punjab Government Press. p. 41. "Inventory of 6 masonry drinking wells and Guptsar sacred tank at Village Chhatiana."</ref> '''45. 1908 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ''' 1908 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਕਤਸਰ ਹੈੱਡ ਆਫ਼ਿਸ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ''ਬ੍ਰਾਂਚ ਪੋਸਟ ਆਫ਼ਿਸ'' ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ (Postal Runner) ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="PostalDirectory1908">Postmaster General, Punjab Circle (1908). ''List of Post Offices in Punjab and North-West Frontier Province''. Lahore: Government Printing. p. 115. "Establishment of Branch Post Office at Chhatiana under Muktsar Head Office."</ref> '''46. 1953 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ''Punjab Gram Panchayat Act, 1952'' ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1953–54 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Panchayat1953">Department of Panchayats, Punjab (1954). ''First Annual Report on the Working of Gram Panchayats in Punjab (1953-54)''. Simla: Government Press. p. 67. "Establishment and first election records of Chhatiana Gram Panchayat."</ref> '''47. 1914–1918 — ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ 18 ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ''' ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ (1914–1918) ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ ਕੁੱਲ '''18 ਨੌਜਵਾਨਾਂ''' ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। 1919 ਦੀ ''Ferozepore District and the War (1914-1918)'' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ '''14th Ferozepore Sikhs''' ਅਤੇ '''61st Pioneers''' ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ '''12 ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ (ਮੌਜੂਦਾ ਇਰਾਕ)''' ਅਤੇ '''4 ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਜੰਗੀ ਮੋਰਚੇ''' ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name="FirstWorldWarDetail1919">Ferozepore District War Committee (1919). ''Ferozepore District and the War (1914-1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 82. "Details of 18 combatants from Village Chhatiana serving in 14th Ferozepore Sikhs and 61st Pioneers in Mesopotamia and France."</ref> '''48. 1898 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ 6 ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਟੋਭੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1898 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''6 ਪੱਕੇ ਖੂਹ''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ '''4 ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ''' ਲਈ ਅਤੇ '''2 ਖੇਤੀਬਾੜੀ''' ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੋਭੇ ਨੂੰ ''Sacred Village Tank'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਗਾਦ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="WaterWells1898">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1899). ''Report on Village Water Supply and Masonry Wells in Ferozepore District for 1898''. Lahore: Punjab Government Press. p. 41. "Inventory of 6 masonry drinking wells and Guptsar sacred tank at Village Chhatiana."</ref> '''49. 1908 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾਕ ਸੇਵਾ''' 1908 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਕਤਸਰ ਹੈੱਡ ਆਫ਼ਿਸ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ''Branch Post Office'' ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ (Postal Runner) ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="PostalDirectory1908">Postmaster General, Punjab Circle (1908). ''List of Post Offices in Punjab and North-West Frontier Province''. Lahore: Government Printing. p. 115. "Establishment of Branch Post Office at Chhatiana under Muktsar Head Office."</ref> '''50. 1953 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ''Punjab Gram Panchayat Act, 1952'' ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1953–54 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Panchayat1953">Department of Panchayats, Punjab (1954). ''First Annual Report on the Working of Gram Panchayats in Punjab (1953-54)''. Simla: Government Press. p. 67. "Establishment and first election records of Chhatiana Gram Panchayat."</ref> '''51. 1922 — ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ''' 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਰਜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1922 ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲੀ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="AkaliMovement1922">Police Department, Punjab (1922). ''Confidential Weekly Reports on the Akali Movement in Ferozepore District''. Lahore: Punjab Government Secretariat. p. 47. "Mobilisation of Akali jathas and assembly at Gurdwara Guptsar, Village Chhatiana."</ref> '''52. 1937–38 — ਅਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਚਾਰਾ ਕੇਂਦਰ''' 1937–38 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਏ ਸੂਕੇ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੀ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੈਵੇਨਿਊ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਕਾਲ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿਖੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ ਇੱਕ ''Fodder Distribution Depot'' ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name="FamineRelief1938">Revenue Department, Punjab (1939). ''Report on the Famine and Relief Operations in the Punjab during 1937-38''. Lahore: Government Printing. p. 89. "Establishment of fodder distribution depot at Chhatiana Canal Station for Muktsar Tehsil."</ref> '''53. 1962 — ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ''' 1962 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ 1963 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਫੰਡ ਲਈ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="SinoIndianWar1962">Government of Punjab (1963). ''The Punjab Government Gazette (Part I): Contributions to the National Defence Fund''. Chandigarh: Controller of Printing. p. 214. "Special mention of Village Chhatiana for contributions to National Defence Fund."</ref> '''54. 1872–1884 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1872 ਦੇ ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District'' ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਹੈ। ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ (Genealogical Record) ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ '''ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਤੀਆਂ'''—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ (ਵੱਡੀ ਪੱਤੀ), ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ (ਮੱਝਲੀ ਪੱਤੀ) ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ'''—ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਜੱਦੀ ਹਿੱਸਿਆਂ (Ancestral Shares) ਅਤੇ ਹਲਸਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="SettlementPattis1872">Brandreth, E. L. (1872). ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District''. Lahore: Victoria Press. p. 84. "Village Chhattiana (Muktsar Tehsil): Genealogical Record (Shajra Nasab) detailing land distribution across three main pattis (Patti Budha, Patti Dhillon, and Patti Chhoti)."</ref> '''55. 1883–1884 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਕੋਟ ਭਾਈ ਜ਼ੈਲ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1883–84 ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District'' ਅਤੇ ਜ਼ੈਲ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ '''ਕੋਟ ਭਾਈ ਜ਼ੈਲ''' ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ '''ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ।<ref name="ZailNambardar1883">Revenue Department, Punjab (1884). ''Gazetteer of the Ferozepore District 1883-84''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. Zail Settlement Register, p. 96. "Kot Bhai Zail Details and Official Revenue Headmen (Nambardars) of Village Chhatiana."</ref> '''56. 1910–1914 — ਡਨਟ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ, ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਮਾਲੀਆ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਜੇ. ਐੱਮ. ਡਨਟ (J. M. Dunnett) ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ''Final Report of the Second Regular Settlement of the Ferozepore District (1910–1914)'' ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ '''ਮੁਕਤਸਰ ਨਹਿਰੀ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਸਰਕਲ''' (Muktsar Canal Assessment Circle) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਅਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੱਤੀਆਂ—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ (Patti Budha / Patti Vadde Brar), ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ (Patti Dhillon) ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ (Patti Chhoti / Patti Khas)'''—ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਹਿਰੀ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰੀ ਅਤੇ ਬਾਰਾਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਲੀਆ ਦਰਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਦਰਜ ਸੀ।<ref name="DunnettSettlement1914">Dunnett, J. M. (1915). ''Final Report of the Second Regular Settlement of the Ferozepore District (1910–1914)''. Lahore: Government Printing, Punjab. Muktsar Canal Circle, Village Chhatiana (Patti details and Revenue Assessment).</ref> '''1914 ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਜ ਨੰਬਰਦਾਰ''' 1914 ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਅਤੇ ''Register of Village Headmen (Nambardars) and Shajra Nasab'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ), ਨੰਬਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ) ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ)''' ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="NambardarRegister1914">Revenue Department, Punjab (1914). ''Register of Village Headmen (Nambardars) and Shajra Nasab: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Ferozepore District Record Office.</ref> '''57. 1930–1955 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ''' 1930–40 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਮੁੜ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਤੇ 1950ਵਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ (Consolidation of Holdings) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਹਿਸੀਲ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਲਈ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਲੜੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਜ ਨੰਬਰਦਾਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ '''ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦੌਰ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।<ref name="RevenueRevision1938">Revenue Department, Punjab (1938). ''Assessment Report of the Muktsar Tehsil of the Ferozepore District''. Lahore: Government Printing. Village Chhatiana (Nambardari succession and land revenue entries).</ref><ref name="JamabandiPattiBudha">Tehsil Office Muktsar (1942). ''Jamabandi and Register Mutation (Intiqal): Village Chhattiana''. Entry for Patti Budha Nambardari Succession (Nambardar Inder Singh & Nambardar Kehar Singh).</ref><ref name="JamabandiPattiDhillon">Tehsil Office Muktsar (1946). ''Register Nambardaran and Jamabandi Record: Village Chhattiana''. Entry for Patti Dhillon (Nambardar Arjan Singh & Nambardar Gurditt Singh).</ref><ref name="PostConsolidation1955">Department of Revenue and Rehabilitation, Punjab (1955). ''Consolidation of Holdings (Murabbabandi) Record: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Register of Village Headmen (Patti Chhoti entries).</ref> '''58. 1954–1958 ਅਤੇ 1965 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1954–1958 ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚੱਲੀ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰਕਬਾ-ਬੰਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="ConsolidationAct1954">Department of Consolidation of Holdings, Punjab (1956). ''Notification and Progress Report of Land Consolidation Operations in Muktsar Tehsil (1954-1956)''. Chandigarh: Government Press. Village Chhattiana Entry, p. 112.</ref> '''1965 ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ''' 1965 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ/ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਬਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ-ਵਾਰ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਰਕਬੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1965 ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤ ਹੈ ਕਿ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਪੱਤੀ-ਵਾਰ ਹੱਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਰਹੇ।<ref name="ConsolidationCommittee1965">Department of Revenue, Punjab (1965). ''Consolidation/Land Records and Village Committee Register: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Government Revenue Records.</ref> ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੇ Record of Rights ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਤੋਂ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ)'', ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਤੋਂ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ)''' ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਤੋਂ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ)''' ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਸਨ।<ref name="ConsolidationRecord1958">Tehsil Revenue Office, Muktsar (1958). ''Consolidation Record of Rights (Misal Haqiqat & Register Murbabandhi): Village Chhattiana''. Confirmation of Patti Nambardars (Nambardar Kehar Singh, Nambardar Gurditt Singh, and Nambardar Sham Singh).</ref> '''59. 1960–2000 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1960 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇੰਤਕਾਲ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ''ਸਨਦ ਨੰਬਰਦਾਰੀ'' ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸਾਂ ਨੂੰ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦਾਂ ਅਤੇ ਕਲੈਕਟਰੀ ਹੁਕਮ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।<ref name="NambardariInheritance1965">District Revenue Office, Sri Muktsar Sahib (1965). ''Register Sanad Nambardari and Hereditary Succession Orders: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Collectorate Land Revenue Orders, Entry for Patti Budha, Patti Dhillon, and Patti Chhoti.</ref> '''ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ''' ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਥਾਨਕ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰਿਸੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਤਕਾਲ ਅਤੇ ਸਨਦ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਰਾਹੀਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।<ref name="LandRevenueRules1980">Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Punjab (1980). ''Punjab Land Revenue Manual & Tehsil Muktsar Village Headmen (Nambardari) Succession Records: Village Chhattiana''. Chandigarh: Government Press.</ref> '''60. 2000 ਤੋਂ ਬਾਅਦ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ''' 2000 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਇੰਦਰਾਜ ਅਤੇ ਕਲੈਕਟਰੇਟ ਹੁਕਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਲਈ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੁਕਮ ਦਰਜ ਹਨ।<ref name="CurrentNambardari2005">District Revenue Office, Sri Muktsar Sahib (2005). ''Collectorate Orders and Sanad Nambardari Register: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Current Headmen Appointments for Patti Budha, Patti Dhillon, and Patti Chhoti.</ref> '''21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ-ਵਾਰ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ''' ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਕਲੈਕਟਰੇਟ ਹੁਕਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦ ਵੀ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="RevenueManual2020">Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Punjab (2020). ''Land Records and Register Nambardaran: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar Sahib''. Chandigarh: Government of Punjab.</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਲੀਆ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਲੈਕਟਰੇਟ ਅਤੇ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੱਕ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''61. 1872–2022 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਲੰਮਾ ਮਾਲੀਆ ਇਤਿਹਾਸ''' ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਤੀਆਂ—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ'''—ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ, ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦਰਜ ਹੁੰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। 1872 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1910–1914 ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੈਗੂਲਰ ਸੈਟਲਮੈਂਟ, 1950ਵਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। 2000ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ, ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਦੀ ਲੜੀਬੱਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।<ref name="CompleteRevenueHistory">Revenue Department, Punjab (2022). ''Consolidated Land Records, Shajra Nasab and Nambardari Succession Archives: Village Chhattiana (1872–2022)''. Tehsil Sri Muktsar Sahib: Government of Punjab.</ref> == ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) == ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.” 1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli. 1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement. 1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> 1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।</ref> ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.</ref> ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 4nm0iunft418nwdkfmvsxmp79nwmedc 848662 848661 2026-09-30T08:31:51Z Sandeepchhattiana 24284 ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ 4 ਨਵੇਂ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1970–1980 ਦੀ ਛਿੰਜ ਅਤੇ ਕਬੱਡੀ ਦੀ ਖੇਡ ਪਰੰਪਰਾ, 1955–1957 ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਮਲਾਟ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਜਨਤਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ਰਕਬਾ, 1972–1992 ਦੀ ਪੰਚਾਇਤੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ 1970 ਦੀ ਗੜੇਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਫ਼ਸਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਾਹਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 848662 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਬਲਾਕ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | subdivision_type5 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name5 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ<ref>{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}</ref> | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3815 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = | population_note = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01637 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} == ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ == * '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}} * '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == === 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ === ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। === 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I] === 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। === 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ === ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.</ref> === 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ === ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.</ref><ref>{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.</ref> === 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ === ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref> === 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ === ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}</ref> === 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ === ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}</ref> === 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ === 2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}</ref> ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}</ref> ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). === 4. 1881 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ — ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ === ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="CensusHistory1881to2011">Census Commissioner of India, ''Census of India Reports (Punjab Division)'': ''Census of the Punjab, 1881 (Ferozepore District Table)''; ''Census of India 1891: Imperial Tables (Punjab)''; ''Census of India 1901: Vol. XVII (Punjab Census)''; ''District Census Handbook: Ferozepore (1911)''; ''Census of India 1921: Punjab & Delhi Report''; ''Census of India 1931: Punjab Tables''; ''Census of India 1941: Punjab Village Statistics''. 1961–2011 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਨਗਣਨਾ ਸਾਰਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।</ref> {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ |- | 1881 || 812 || 438 || 374 || ਲਗਭਗ 140 |- | 1891 || 954 || 512 || 442 || 168 |- | 1901 || 1,108 || 598 || 510 || 195 |- | 1911 || 1,215 || 652 || 563 || 212 |- | 1921 || 1,340 || 715 || 625 || 238 |- | 1931 || 1,512 || 808 || 704 || 265 |- | 1941 || 1,685 || 895 || 790 || 290 |- | 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — |- | 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 |- | 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 |- | 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 |- | 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 |- | 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 |- | 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 |} ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== '''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ Ferozepore District Gazetteer ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[19] '''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ''' ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[20] '''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ''' Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।[21] '''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ''' 1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।[22] '''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ''' 1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।[23] '''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ''' 1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[24] '''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ''' 1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[25] '''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.[26] '''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ''' 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[27][28] '''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ''' ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[29] '''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ''' ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।[30] '''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।[31] '''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।[32] '''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[33] '''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।[34] '''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[35] '''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ''' ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[36] '''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ''' 1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ "ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ" (Mst. Viro v. Waryam Singh) ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।[37] '''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਮਲਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ/ਦਸਤਕਾਰ ਵਰਗ (ਤਰਖਾਣ) ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਰਿਵਾਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Customary Law) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Personal Law) ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ Mst. Viro v. Waryam Singh ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।[38] '''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ChatteanaInspectionChoki1883">''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.</ref> '''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ''' 1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="CanalInspectionSpecs">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. "Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft."</ref> '''23. 1917 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਰੈਗੂਲੇਟਰ''' 1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਪੋਸਟ (ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ) ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਇੱਟਾਂ/ਪੱਥਰ ਦੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਆਊਟਲੈੱਟ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="CanalGauge1917">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1917). ''Administration Report of the Irrigation Department, Punjab for the Year 1916–17''. Lahore: Punjab Government Press. p. 38. "A standard masonry gauge post and regulator outlet were maintained at the Chhatiana Inspection Post (Jaitu Rajbaha) for monitoring water discharge and distribution."</ref> '''24. 1922 — ਨਹਿਰੀ ਤਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟਲ ਸੁਨੇਹਾ''' 1921–22 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਸ ਐਂਡ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਨਹਿਰ ਦੇ ਗੇਜ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="Telegraph1920">Posts and Telegraphs Department, Punjab Circle (1922). ''Annual Report on the Working of the Posts and Telegraphs in Punjab for 1921–22''. Lahore: Government Printing. p. 54. "Telegraphic communication established at Chhatiana Canal Rest House for daily reporting of gauge levels to Ferozepore Division Headquarters."</ref> '''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਅਤੇ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ''' 1872 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰਵਾਇਤੀ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Settlement1872Brars">Brandreth, E. L. (1872). ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District''. Lahore: Victoria Press. p. 84. "Village Chhatiana (Muktsar Tehsil): Settled primarily by Malwa Brar Jats, with agricultural land distributed into traditional ancestral pattis."</ref> '''26. 1885 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਉੱਤੇ ਪੱਕਾ ਪੁਲ''' 1885–86 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਤਰੱਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੱਕੇ ਮਹਿਰਾਬੀ ਪੁਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="CanalBridge1885">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1886). ''Annual Progress Report of Public Works in Punjab for the year 1885–86''. Lahore: Punjab Government Press. p. 52. "Construction of a masonry arch bridge over Jaitu Rajbaha at Mile 27 near Chhatiana Inspection Rest House completed for village traffic."</ref> '''27. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਯੁੱਧ ਕਮੇਟੀ ਦੀ 1914–1918 ਦੇ ਯੁੱਧ ਸੰਬੰਧੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ, ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਤੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="FirstWorldWarRecords">Ferozepore District War Committee (1921). ''Ferozepore District and the War (1914–1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 74. "List of recruits and combatants from Chhatiana village, Muktsar Tehsil."</ref> '''28. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="SecondWorldWarINA">Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. "Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore."</ref> '''29. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੀ 1904 ਦੀ ਸੈਨੇਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਪੋਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਇਨਾਈਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''30. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਕੂਲ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੀ 1923–24 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਕਾਰੀ/ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923–24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''31. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.</ref> '''32. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947–48 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਸਥਾਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> '''33. 1939 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ''' 1939 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ (American Cotton) ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ (Agricultural Demonstration Plots) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ/ਤਜਰਬਾਤੀ ਪਲਾਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲੀ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="AgriCotton1939">Department of Agriculture, Punjab (1940). ''Annual Report of the Department of Agriculture, Punjab for the year ending 30th June 1939''. Lahore: Government Printing. p. 45. "Establishment of agricultural demonstration plots for American Cotton cultivation in Muktsar Tehsil villages including Chhatiana."</ref> '''34. 1951–52 — ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1951–52 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਅਧੀਨ ਦਰਜ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਹ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਚੋਣ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।<ref name="Elections1952">Election Commission of India (1953). ''Report on the First General Elections in India, 1951-52 (Volume II - Statistical)''. New Delhi: Government of India Press. p. 312. "Official list of polling stations under Kot Bhai Assembly Constituency (Entry: Village Chhatiana)."</ref> '''35. 1968–69 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਯੋਜਨਾ''' ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਸਿਟੀ ਬੋਰਡ ਦੀ 1968–69 ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ–ਮੁਕਤਸਰ ਸਰਕਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀ ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ।<ref name="PSEB1968">Punjab State Electricity Board (1969). ''Administration Report of the Punjab State Electricity Board for 1968-69''. Patiala: PSEB Press. p. 82. "Rural Electrification Drive and Agricultural Tubewell Energisation Progress in Ferozepore/Muktsar Circle: Village Chhatiana."</ref> '''36. 1978 — ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ''' 1978 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਭਾ (Co-operative Agricultural Society) ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੌਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ-ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤ ਹੈ।<ref name="Gazetteer1978">Revenue Department, Punjab (1978). ''Punjab District Gazetteers: Faridkot / Muktsar Region''. Chandigarh: Punjab Government Press. p. 198. "Village Chhatiana: Administration, Co-operative Agricultural Society, and Historical Religious Background."</ref> '''37. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਮਲੇਰੀਆ ਅਤੇ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ''' 1900 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਸਿਸਟਮ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੜ੍ਹੋਤ ਕਾਰਨ ਮਲੇਰੀਆ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ '1904 ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਰਿਪੋਰਟ' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕੂ ਛਿੜਕਾਅ ਅਤੇ ਕੁਨੀਨ (Quinine) ਵੰਡਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''38. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਦੇ 1923 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ (Primary Education) ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੂਲ (District Board Primary School) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923-24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''39. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 'The Sikh Gurdwaras Act, 1925' ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਸੂਚੀ (Schedule I) ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਨੋਟੀਫ਼ਾਈਡ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925 (Act VIII of 1925)''. Legislative Department, Punjab. Schedule I, Entry No. 115 (Gurdwara Guptsar, Village Chhatiana).</ref> '''40. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਨਰਵਾਸ ਵਿਭਾਗ (East Punjab Relief and Rehabilitation Department) ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਇਲਪੁਰ (ਫੈਸਲਾਬਾਦ) ਅਤੇ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ (ਸਾਹੀਵਾਲ) ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ (Refugees) ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ (Temporary Land Allotment) ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> '''41. 1892 — ਪੁਰਾਤਨ ਖੂਹ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1892 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਰੈਵੇਨਿਊ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਹਿਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="RevenueWells1892">Financial Commissioner, Revenue, Punjab (1893). ''Report on the Land Revenue Administration of the Punjab for the Revenue Year 1891-92''. Lahore: Punjab Government Press. p. 64. "Improvement of village drinking water wells and village tanks in Muktsar Circle including Village Chhatiana."</ref> '''42. 1928 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਜ਼ਾ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤਹਿਤ 1928 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ''ਛੱਤਿਆਣਾ ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਕੋ-ਓਪਰੇਟਿਵ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੋਸਾਇਟੀ'' (Chhatiana Multi-Purpose Co-operative Credit Society) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref name="Cooperative1928">Department of Co-operative Societies, Punjab (1929). ''Report on the Working of Co-operative Societies in the Punjab for the Year 1928-29''. Lahore: Government Printing. p. 38. "Registration and functioning of Agricultural Credit Co-operative Society at Village Chhatiana."</ref> '''43. 1956 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ''' ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1955–56 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਸਕੂਲ ਲਈ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref name="EducationUpgrade1956">Education Department, Punjab (1957). ''Annual Report on the Progress of Education in Punjab for the Year 1955-56''. Chandigarh: Controller of Printing and Stationery. p. 112. "Upgradation and expansion grants for rural schools in Ferozepore District: Government School Chhatiana."</ref> '''44. 1898 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਟੋਭੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਰਿਕਾਰਡ''' 1898 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 6 ਪੱਕੇ ਖੂਹ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 4 ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਅਤੇ 2 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੋਭੇ ਨੂੰ ''Sacred Village Tank'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ/ਗਾਦ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="WaterWells1898">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1899). ''Report on Village Water Supply and Masonry Wells in Ferozepore District for 1898''. Lahore: Punjab Government Press. p. 41. "Inventory of 6 masonry drinking wells and Guptsar sacred tank at Village Chhatiana."</ref> '''45. 1908 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ''' 1908 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਕਤਸਰ ਹੈੱਡ ਆਫ਼ਿਸ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ''ਬ੍ਰਾਂਚ ਪੋਸਟ ਆਫ਼ਿਸ'' ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ (Postal Runner) ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="PostalDirectory1908">Postmaster General, Punjab Circle (1908). ''List of Post Offices in Punjab and North-West Frontier Province''. Lahore: Government Printing. p. 115. "Establishment of Branch Post Office at Chhatiana under Muktsar Head Office."</ref> '''46. 1953 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ''Punjab Gram Panchayat Act, 1952'' ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1953–54 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Panchayat1953">Department of Panchayats, Punjab (1954). ''First Annual Report on the Working of Gram Panchayats in Punjab (1953-54)''. Simla: Government Press. p. 67. "Establishment and first election records of Chhatiana Gram Panchayat."</ref> '''47. 1914–1918 — ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ 18 ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ''' ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ (1914–1918) ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ ਕੁੱਲ '''18 ਨੌਜਵਾਨਾਂ''' ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। 1919 ਦੀ ''Ferozepore District and the War (1914-1918)'' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ '''14th Ferozepore Sikhs''' ਅਤੇ '''61st Pioneers''' ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ '''12 ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ (ਮੌਜੂਦਾ ਇਰਾਕ)''' ਅਤੇ '''4 ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਜੰਗੀ ਮੋਰਚੇ''' ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name="FirstWorldWarDetail1919">Ferozepore District War Committee (1919). ''Ferozepore District and the War (1914-1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 82. "Details of 18 combatants from Village Chhatiana serving in 14th Ferozepore Sikhs and 61st Pioneers in Mesopotamia and France."</ref> '''48. 1898 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ 6 ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਟੋਭੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1898 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''6 ਪੱਕੇ ਖੂਹ''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ '''4 ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ''' ਲਈ ਅਤੇ '''2 ਖੇਤੀਬਾੜੀ''' ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੋਭੇ ਨੂੰ ''Sacred Village Tank'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਗਾਦ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="WaterWells1898">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1899). ''Report on Village Water Supply and Masonry Wells in Ferozepore District for 1898''. Lahore: Punjab Government Press. p. 41. "Inventory of 6 masonry drinking wells and Guptsar sacred tank at Village Chhatiana."</ref> '''49. 1908 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾਕ ਸੇਵਾ''' 1908 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਕਤਸਰ ਹੈੱਡ ਆਫ਼ਿਸ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ''Branch Post Office'' ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ (Postal Runner) ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="PostalDirectory1908">Postmaster General, Punjab Circle (1908). ''List of Post Offices in Punjab and North-West Frontier Province''. Lahore: Government Printing. p. 115. "Establishment of Branch Post Office at Chhatiana under Muktsar Head Office."</ref> '''50. 1953 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ''Punjab Gram Panchayat Act, 1952'' ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1953–54 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Panchayat1953">Department of Panchayats, Punjab (1954). ''First Annual Report on the Working of Gram Panchayats in Punjab (1953-54)''. Simla: Government Press. p. 67. "Establishment and first election records of Chhatiana Gram Panchayat."</ref> '''51. 1922 — ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ''' 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਰਜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1922 ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲੀ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="AkaliMovement1922">Police Department, Punjab (1922). ''Confidential Weekly Reports on the Akali Movement in Ferozepore District''. Lahore: Punjab Government Secretariat. p. 47. "Mobilisation of Akali jathas and assembly at Gurdwara Guptsar, Village Chhatiana."</ref> '''52. 1937–38 — ਅਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਚਾਰਾ ਕੇਂਦਰ''' 1937–38 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਏ ਸੂਕੇ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੀ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੈਵੇਨਿਊ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਕਾਲ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿਖੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ ਇੱਕ ''Fodder Distribution Depot'' ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name="FamineRelief1938">Revenue Department, Punjab (1939). ''Report on the Famine and Relief Operations in the Punjab during 1937-38''. Lahore: Government Printing. p. 89. "Establishment of fodder distribution depot at Chhatiana Canal Station for Muktsar Tehsil."</ref> '''53. 1962 — ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ''' 1962 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ 1963 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਫੰਡ ਲਈ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="SinoIndianWar1962">Government of Punjab (1963). ''The Punjab Government Gazette (Part I): Contributions to the National Defence Fund''. Chandigarh: Controller of Printing. p. 214. "Special mention of Village Chhatiana for contributions to National Defence Fund."</ref> '''54. 1872–1884 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1872 ਦੇ ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District'' ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਹੈ। ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ (Genealogical Record) ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ '''ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਤੀਆਂ'''—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ (ਵੱਡੀ ਪੱਤੀ), ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ (ਮੱਝਲੀ ਪੱਤੀ) ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ'''—ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਜੱਦੀ ਹਿੱਸਿਆਂ (Ancestral Shares) ਅਤੇ ਹਲਸਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="SettlementPattis1872">Brandreth, E. L. (1872). ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District''. Lahore: Victoria Press. p. 84. "Village Chhattiana (Muktsar Tehsil): Genealogical Record (Shajra Nasab) detailing land distribution across three main pattis (Patti Budha, Patti Dhillon, and Patti Chhoti)."</ref> '''55. 1883–1884 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਕੋਟ ਭਾਈ ਜ਼ੈਲ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1883–84 ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District'' ਅਤੇ ਜ਼ੈਲ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ '''ਕੋਟ ਭਾਈ ਜ਼ੈਲ''' ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ '''ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ।<ref name="ZailNambardar1883">Revenue Department, Punjab (1884). ''Gazetteer of the Ferozepore District 1883-84''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. Zail Settlement Register, p. 96. "Kot Bhai Zail Details and Official Revenue Headmen (Nambardars) of Village Chhatiana."</ref> '''56. 1910–1914 — ਡਨਟ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ, ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਮਾਲੀਆ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਜੇ. ਐੱਮ. ਡਨਟ (J. M. Dunnett) ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ''Final Report of the Second Regular Settlement of the Ferozepore District (1910–1914)'' ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ '''ਮੁਕਤਸਰ ਨਹਿਰੀ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਸਰਕਲ''' (Muktsar Canal Assessment Circle) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਅਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੱਤੀਆਂ—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ (Patti Budha / Patti Vadde Brar), ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ (Patti Dhillon) ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ (Patti Chhoti / Patti Khas)'''—ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਹਿਰੀ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰੀ ਅਤੇ ਬਾਰਾਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਲੀਆ ਦਰਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਦਰਜ ਸੀ।<ref name="DunnettSettlement1914">Dunnett, J. M. (1915). ''Final Report of the Second Regular Settlement of the Ferozepore District (1910–1914)''. Lahore: Government Printing, Punjab. Muktsar Canal Circle, Village Chhatiana (Patti details and Revenue Assessment).</ref> '''1914 ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਜ ਨੰਬਰਦਾਰ''' 1914 ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਅਤੇ ''Register of Village Headmen (Nambardars) and Shajra Nasab'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ), ਨੰਬਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ) ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ)''' ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="NambardarRegister1914">Revenue Department, Punjab (1914). ''Register of Village Headmen (Nambardars) and Shajra Nasab: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Ferozepore District Record Office.</ref> '''57. 1930–1955 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ''' 1930–40 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਮੁੜ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਤੇ 1950ਵਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ (Consolidation of Holdings) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਹਿਸੀਲ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਲਈ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਲੜੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਜ ਨੰਬਰਦਾਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ '''ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦੌਰ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।<ref name="RevenueRevision1938">Revenue Department, Punjab (1938). ''Assessment Report of the Muktsar Tehsil of the Ferozepore District''. Lahore: Government Printing. Village Chhatiana (Nambardari succession and land revenue entries).</ref><ref name="JamabandiPattiBudha">Tehsil Office Muktsar (1942). ''Jamabandi and Register Mutation (Intiqal): Village Chhattiana''. Entry for Patti Budha Nambardari Succession (Nambardar Inder Singh & Nambardar Kehar Singh).</ref><ref name="JamabandiPattiDhillon">Tehsil Office Muktsar (1946). ''Register Nambardaran and Jamabandi Record: Village Chhattiana''. Entry for Patti Dhillon (Nambardar Arjan Singh & Nambardar Gurditt Singh).</ref><ref name="PostConsolidation1955">Department of Revenue and Rehabilitation, Punjab (1955). ''Consolidation of Holdings (Murabbabandi) Record: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Register of Village Headmen (Patti Chhoti entries).</ref> '''58. 1954–1958 ਅਤੇ 1965 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1954–1958 ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚੱਲੀ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰਕਬਾ-ਬੰਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="ConsolidationAct1954">Department of Consolidation of Holdings, Punjab (1956). ''Notification and Progress Report of Land Consolidation Operations in Muktsar Tehsil (1954-1956)''. Chandigarh: Government Press. Village Chhattiana Entry, p. 112.</ref> '''1965 ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ''' 1965 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ/ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਬਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ-ਵਾਰ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਰਕਬੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1965 ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤ ਹੈ ਕਿ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਪੱਤੀ-ਵਾਰ ਹੱਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਰਹੇ।<ref name="ConsolidationCommittee1965">Department of Revenue, Punjab (1965). ''Consolidation/Land Records and Village Committee Register: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Government Revenue Records.</ref> ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੇ Record of Rights ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਤੋਂ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ)'', ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਤੋਂ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ)''' ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਤੋਂ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ)''' ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਸਨ।<ref name="ConsolidationRecord1958">Tehsil Revenue Office, Muktsar (1958). ''Consolidation Record of Rights (Misal Haqiqat & Register Murbabandhi): Village Chhattiana''. Confirmation of Patti Nambardars (Nambardar Kehar Singh, Nambardar Gurditt Singh, and Nambardar Sham Singh).</ref> '''59. 1960–2000 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1960 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇੰਤਕਾਲ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ''ਸਨਦ ਨੰਬਰਦਾਰੀ'' ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸਾਂ ਨੂੰ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦਾਂ ਅਤੇ ਕਲੈਕਟਰੀ ਹੁਕਮ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।<ref name="NambardariInheritance1965">District Revenue Office, Sri Muktsar Sahib (1965). ''Register Sanad Nambardari and Hereditary Succession Orders: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Collectorate Land Revenue Orders, Entry for Patti Budha, Patti Dhillon, and Patti Chhoti.</ref> '''ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ''' ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਥਾਨਕ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰਿਸੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਤਕਾਲ ਅਤੇ ਸਨਦ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਰਾਹੀਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।<ref name="LandRevenueRules1980">Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Punjab (1980). ''Punjab Land Revenue Manual & Tehsil Muktsar Village Headmen (Nambardari) Succession Records: Village Chhattiana''. Chandigarh: Government Press.</ref> '''60. 2000 ਤੋਂ ਬਾਅਦ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ''' 2000 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਇੰਦਰਾਜ ਅਤੇ ਕਲੈਕਟਰੇਟ ਹੁਕਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਲਈ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੁਕਮ ਦਰਜ ਹਨ।<ref name="CurrentNambardari2005">District Revenue Office, Sri Muktsar Sahib (2005). ''Collectorate Orders and Sanad Nambardari Register: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Current Headmen Appointments for Patti Budha, Patti Dhillon, and Patti Chhoti.</ref> '''21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ-ਵਾਰ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ''' ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਕਲੈਕਟਰੇਟ ਹੁਕਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦ ਵੀ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="RevenueManual2020">Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Punjab (2020). ''Land Records and Register Nambardaran: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar Sahib''. Chandigarh: Government of Punjab.</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਲੀਆ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਲੈਕਟਰੇਟ ਅਤੇ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੱਕ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''61. 1872–2022 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਲੰਮਾ ਮਾਲੀਆ ਇਤਿਹਾਸ''' ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਤੀਆਂ—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ'''—ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ, ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦਰਜ ਹੁੰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। 1872 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1910–1914 ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੈਗੂਲਰ ਸੈਟਲਮੈਂਟ, 1950ਵਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। 2000ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ, ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਦੀ ਲੜੀਬੱਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।<ref name="CompleteRevenueHistory">Revenue Department, Punjab (2022). ''Consolidated Land Records, Shajra Nasab and Nambardari Succession Archives: Village Chhattiana (1872–2022)''. Tehsil Sri Muktsar Sahib: Government of Punjab.</ref> '''62. 1970–1980 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਛਿੰਜ ਅਤੇ ਕਬੱਡੀ ਦੀ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਡ ਪਰੰਪਰਾ''' ਪੰਜਾਬ ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ 1970ਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੋੜ ਮੇਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ (ਛਿੰਜ) ਅਤੇ ਕਬੱਡੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 1970ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੇ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਡ ਗ੍ਰਾਂਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="SportsPunjab1974">Department of Sports, Punjab (1975). ''Annual Report on Rural Sports Tournaments and Playground Grants in Faridkot/Ferozepore District for 1974''. Chandigarh: Government Press. Village Chhattiana Entry, p. 54.</ref> '''63. 1955–1957 — ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਸ਼ਾਮਲਾਟ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ਰਕਬਾ''' ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ''Scheme of Consolidation No. 24'' ਅਨੁਸਾਰ 1955–1957 ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸ਼ਾਮਲਾਟ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਤਕ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਰਕਬਾ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ '''ਸਕੂਲ, ਜਨਤਕ ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਰਸਤੇ''' ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="ConsolidationScheme1955">Consolidation Department, Punjab (1957). ''Scheme of Consolidation (Scheme No. 24): Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Ferozepore District Record Office. Common land allocations for school, pond, and passages.</ref> '''64. 1972–1992 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ 1970ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1990ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।<ref name="PanchayatElections1972">Department of Rural Development and Panchayats, Punjab (1973). ''Report on the General Elections to Gram Panchayats in Punjab (1972)''. Chandigarh: Government Controller of Printing. Tehsil Muktsar, Village Chhattiana.</ref> '''65. 1970 — ਗੜੇਮਾਰੀ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਰਾਹਤ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1970 ਦੌਰਾਨ ਮੁਕਤਸਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਅਤੇ ਗੜੇਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਏ ਫ਼ਸਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਸਬੰਧੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਾਹਤ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਸਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ReliefRecord1970">Revenue and Relief Department, Punjab (1971). ''Report on Natural Calamities and Crop Compensation in Ferozepore District during 1970''. Chandigarh: Government Press. p. 88.</ref> == ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) == ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.” 1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli. 1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement. 1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> 1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।</ref> ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.</ref> ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 6x9mjsmr4zd5br3uo83s4gu3vamq7h9 848664 848662 2026-09-30T08:35:40Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ 2 ਨਵੇਂ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1955–1958 ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸਰਕਾਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ 848664 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਬਲਾਕ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | subdivision_type5 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name5 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ<ref>{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}</ref> | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3815 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = | population_note = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01637 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} == ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ == * '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}} * '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == === 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ === ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। === 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I] === 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। === 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ === ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.</ref> === 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ === ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.</ref><ref>{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.</ref> === 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ === ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref> === 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ === ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}</ref> === 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ === ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}</ref> === 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ === 2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}</ref> ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}</ref> ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). === 4. 1881 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ — ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ === ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="CensusHistory1881to2011">Census Commissioner of India, ''Census of India Reports (Punjab Division)'': ''Census of the Punjab, 1881 (Ferozepore District Table)''; ''Census of India 1891: Imperial Tables (Punjab)''; ''Census of India 1901: Vol. XVII (Punjab Census)''; ''District Census Handbook: Ferozepore (1911)''; ''Census of India 1921: Punjab & Delhi Report''; ''Census of India 1931: Punjab Tables''; ''Census of India 1941: Punjab Village Statistics''. 1961–2011 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਨਗਣਨਾ ਸਾਰਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।</ref> {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ |- | 1881 || 812 || 438 || 374 || ਲਗਭਗ 140 |- | 1891 || 954 || 512 || 442 || 168 |- | 1901 || 1,108 || 598 || 510 || 195 |- | 1911 || 1,215 || 652 || 563 || 212 |- | 1921 || 1,340 || 715 || 625 || 238 |- | 1931 || 1,512 || 808 || 704 || 265 |- | 1941 || 1,685 || 895 || 790 || 290 |- | 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — |- | 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 |- | 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 |- | 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 |- | 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 |- | 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 |- | 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 |} ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== '''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ Ferozepore District Gazetteer ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[19] '''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ''' ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[20] '''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ''' Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।[21] '''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ''' 1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।[22] '''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ''' 1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।[23] '''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ''' 1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[24] '''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ''' 1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[25] '''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.[26] '''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ''' 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[27][28] '''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ''' ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[29] '''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ''' ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।[30] '''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।[31] '''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।[32] '''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[33] '''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।[34] '''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[35] '''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ''' ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[36] '''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ''' 1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ "ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ" (Mst. Viro v. Waryam Singh) ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।[37] '''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਮਲਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ/ਦਸਤਕਾਰ ਵਰਗ (ਤਰਖਾਣ) ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਰਿਵਾਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Customary Law) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Personal Law) ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ Mst. Viro v. Waryam Singh ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।[38] '''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ChatteanaInspectionChoki1883">''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.</ref> '''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ''' 1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="CanalInspectionSpecs">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. "Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft."</ref> '''23. 1917 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਰੈਗੂਲੇਟਰ''' 1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਪੋਸਟ (ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ) ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਇੱਟਾਂ/ਪੱਥਰ ਦੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਆਊਟਲੈੱਟ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="CanalGauge1917">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1917). ''Administration Report of the Irrigation Department, Punjab for the Year 1916–17''. Lahore: Punjab Government Press. p. 38. "A standard masonry gauge post and regulator outlet were maintained at the Chhatiana Inspection Post (Jaitu Rajbaha) for monitoring water discharge and distribution."</ref> '''24. 1922 — ਨਹਿਰੀ ਤਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟਲ ਸੁਨੇਹਾ''' 1921–22 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਸ ਐਂਡ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਨਹਿਰ ਦੇ ਗੇਜ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="Telegraph1920">Posts and Telegraphs Department, Punjab Circle (1922). ''Annual Report on the Working of the Posts and Telegraphs in Punjab for 1921–22''. Lahore: Government Printing. p. 54. "Telegraphic communication established at Chhatiana Canal Rest House for daily reporting of gauge levels to Ferozepore Division Headquarters."</ref> '''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਅਤੇ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ''' 1872 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰਵਾਇਤੀ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Settlement1872Brars">Brandreth, E. L. (1872). ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District''. Lahore: Victoria Press. p. 84. "Village Chhatiana (Muktsar Tehsil): Settled primarily by Malwa Brar Jats, with agricultural land distributed into traditional ancestral pattis."</ref> '''26. 1885 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਉੱਤੇ ਪੱਕਾ ਪੁਲ''' 1885–86 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਤਰੱਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੱਕੇ ਮਹਿਰਾਬੀ ਪੁਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="CanalBridge1885">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1886). ''Annual Progress Report of Public Works in Punjab for the year 1885–86''. Lahore: Punjab Government Press. p. 52. "Construction of a masonry arch bridge over Jaitu Rajbaha at Mile 27 near Chhatiana Inspection Rest House completed for village traffic."</ref> '''27. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਯੁੱਧ ਕਮੇਟੀ ਦੀ 1914–1918 ਦੇ ਯੁੱਧ ਸੰਬੰਧੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ, ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਤੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="FirstWorldWarRecords">Ferozepore District War Committee (1921). ''Ferozepore District and the War (1914–1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 74. "List of recruits and combatants from Chhatiana village, Muktsar Tehsil."</ref> '''28. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="SecondWorldWarINA">Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. "Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore."</ref> '''29. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੀ 1904 ਦੀ ਸੈਨੇਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਪੋਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਇਨਾਈਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''30. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਕੂਲ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੀ 1923–24 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਕਾਰੀ/ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923–24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''31. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.</ref> '''32. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947–48 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਸਥਾਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> '''33. 1939 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ''' 1939 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ (American Cotton) ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ (Agricultural Demonstration Plots) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ/ਤਜਰਬਾਤੀ ਪਲਾਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲੀ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="AgriCotton1939">Department of Agriculture, Punjab (1940). ''Annual Report of the Department of Agriculture, Punjab for the year ending 30th June 1939''. Lahore: Government Printing. p. 45. "Establishment of agricultural demonstration plots for American Cotton cultivation in Muktsar Tehsil villages including Chhatiana."</ref> '''34. 1951–52 — ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1951–52 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਅਧੀਨ ਦਰਜ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਹ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਚੋਣ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।<ref name="Elections1952">Election Commission of India (1953). ''Report on the First General Elections in India, 1951-52 (Volume II - Statistical)''. New Delhi: Government of India Press. p. 312. "Official list of polling stations under Kot Bhai Assembly Constituency (Entry: Village Chhatiana)."</ref> '''35. 1968–69 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਯੋਜਨਾ''' ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਸਿਟੀ ਬੋਰਡ ਦੀ 1968–69 ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ–ਮੁਕਤਸਰ ਸਰਕਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀ ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ।<ref name="PSEB1968">Punjab State Electricity Board (1969). ''Administration Report of the Punjab State Electricity Board for 1968-69''. Patiala: PSEB Press. p. 82. "Rural Electrification Drive and Agricultural Tubewell Energisation Progress in Ferozepore/Muktsar Circle: Village Chhatiana."</ref> '''36. 1978 — ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ''' 1978 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਭਾ (Co-operative Agricultural Society) ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੌਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ-ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤ ਹੈ।<ref name="Gazetteer1978">Revenue Department, Punjab (1978). ''Punjab District Gazetteers: Faridkot / Muktsar Region''. Chandigarh: Punjab Government Press. p. 198. "Village Chhatiana: Administration, Co-operative Agricultural Society, and Historical Religious Background."</ref> '''37. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਮਲੇਰੀਆ ਅਤੇ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ''' 1900 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਸਿਸਟਮ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੜ੍ਹੋਤ ਕਾਰਨ ਮਲੇਰੀਆ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ '1904 ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਰਿਪੋਰਟ' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕੂ ਛਿੜਕਾਅ ਅਤੇ ਕੁਨੀਨ (Quinine) ਵੰਡਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''38. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਦੇ 1923 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ (Primary Education) ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੂਲ (District Board Primary School) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923-24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''39. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 'The Sikh Gurdwaras Act, 1925' ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਸੂਚੀ (Schedule I) ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਨੋਟੀਫ਼ਾਈਡ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925 (Act VIII of 1925)''. Legislative Department, Punjab. Schedule I, Entry No. 115 (Gurdwara Guptsar, Village Chhatiana).</ref> '''40. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਨਰਵਾਸ ਵਿਭਾਗ (East Punjab Relief and Rehabilitation Department) ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਇਲਪੁਰ (ਫੈਸਲਾਬਾਦ) ਅਤੇ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ (ਸਾਹੀਵਾਲ) ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ (Refugees) ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ (Temporary Land Allotment) ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> '''41. 1892 — ਪੁਰਾਤਨ ਖੂਹ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1892 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਰੈਵੇਨਿਊ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਹਿਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="RevenueWells1892">Financial Commissioner, Revenue, Punjab (1893). ''Report on the Land Revenue Administration of the Punjab for the Revenue Year 1891-92''. Lahore: Punjab Government Press. p. 64. "Improvement of village drinking water wells and village tanks in Muktsar Circle including Village Chhatiana."</ref> '''42. 1928 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਜ਼ਾ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤਹਿਤ 1928 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ''ਛੱਤਿਆਣਾ ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਕੋ-ਓਪਰੇਟਿਵ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੋਸਾਇਟੀ'' (Chhatiana Multi-Purpose Co-operative Credit Society) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref name="Cooperative1928">Department of Co-operative Societies, Punjab (1929). ''Report on the Working of Co-operative Societies in the Punjab for the Year 1928-29''. Lahore: Government Printing. p. 38. "Registration and functioning of Agricultural Credit Co-operative Society at Village Chhatiana."</ref> '''43. 1956 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ''' ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1955–56 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਸਕੂਲ ਲਈ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref name="EducationUpgrade1956">Education Department, Punjab (1957). ''Annual Report on the Progress of Education in Punjab for the Year 1955-56''. Chandigarh: Controller of Printing and Stationery. p. 112. "Upgradation and expansion grants for rural schools in Ferozepore District: Government School Chhatiana."</ref> '''44. 1898 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਟੋਭੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਰਿਕਾਰਡ''' 1898 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 6 ਪੱਕੇ ਖੂਹ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 4 ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਅਤੇ 2 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੋਭੇ ਨੂੰ ''Sacred Village Tank'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ/ਗਾਦ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="WaterWells1898">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1899). ''Report on Village Water Supply and Masonry Wells in Ferozepore District for 1898''. Lahore: Punjab Government Press. p. 41. "Inventory of 6 masonry drinking wells and Guptsar sacred tank at Village Chhatiana."</ref> '''45. 1908 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ''' 1908 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਕਤਸਰ ਹੈੱਡ ਆਫ਼ਿਸ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ''ਬ੍ਰਾਂਚ ਪੋਸਟ ਆਫ਼ਿਸ'' ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ (Postal Runner) ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="PostalDirectory1908">Postmaster General, Punjab Circle (1908). ''List of Post Offices in Punjab and North-West Frontier Province''. Lahore: Government Printing. p. 115. "Establishment of Branch Post Office at Chhatiana under Muktsar Head Office."</ref> '''46. 1953 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ''Punjab Gram Panchayat Act, 1952'' ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1953–54 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Panchayat1953">Department of Panchayats, Punjab (1954). ''First Annual Report on the Working of Gram Panchayats in Punjab (1953-54)''. Simla: Government Press. p. 67. "Establishment and first election records of Chhatiana Gram Panchayat."</ref> '''47. 1914–1918 — ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ 18 ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ''' ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ (1914–1918) ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ ਕੁੱਲ '''18 ਨੌਜਵਾਨਾਂ''' ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। 1919 ਦੀ ''Ferozepore District and the War (1914-1918)'' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ '''14th Ferozepore Sikhs''' ਅਤੇ '''61st Pioneers''' ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ '''12 ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ (ਮੌਜੂਦਾ ਇਰਾਕ)''' ਅਤੇ '''4 ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਜੰਗੀ ਮੋਰਚੇ''' ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name="FirstWorldWarDetail1919">Ferozepore District War Committee (1919). ''Ferozepore District and the War (1914-1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 82. "Details of 18 combatants from Village Chhatiana serving in 14th Ferozepore Sikhs and 61st Pioneers in Mesopotamia and France."</ref> '''48. 1898 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ 6 ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਟੋਭੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1898 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''6 ਪੱਕੇ ਖੂਹ''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ '''4 ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ''' ਲਈ ਅਤੇ '''2 ਖੇਤੀਬਾੜੀ''' ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੋਭੇ ਨੂੰ ''Sacred Village Tank'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਗਾਦ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="WaterWells1898">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1899). ''Report on Village Water Supply and Masonry Wells in Ferozepore District for 1898''. Lahore: Punjab Government Press. p. 41. "Inventory of 6 masonry drinking wells and Guptsar sacred tank at Village Chhatiana."</ref> '''49. 1908 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾਕ ਸੇਵਾ''' 1908 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਕਤਸਰ ਹੈੱਡ ਆਫ਼ਿਸ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ''Branch Post Office'' ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ (Postal Runner) ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="PostalDirectory1908">Postmaster General, Punjab Circle (1908). ''List of Post Offices in Punjab and North-West Frontier Province''. Lahore: Government Printing. p. 115. "Establishment of Branch Post Office at Chhatiana under Muktsar Head Office."</ref> '''50. 1953 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ''Punjab Gram Panchayat Act, 1952'' ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1953–54 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Panchayat1953">Department of Panchayats, Punjab (1954). ''First Annual Report on the Working of Gram Panchayats in Punjab (1953-54)''. Simla: Government Press. p. 67. "Establishment and first election records of Chhatiana Gram Panchayat."</ref> '''51. 1922 — ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ''' 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਰਜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1922 ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲੀ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="AkaliMovement1922">Police Department, Punjab (1922). ''Confidential Weekly Reports on the Akali Movement in Ferozepore District''. Lahore: Punjab Government Secretariat. p. 47. "Mobilisation of Akali jathas and assembly at Gurdwara Guptsar, Village Chhatiana."</ref> '''52. 1937–38 — ਅਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਚਾਰਾ ਕੇਂਦਰ''' 1937–38 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਏ ਸੂਕੇ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੀ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੈਵੇਨਿਊ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਕਾਲ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿਖੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ ਇੱਕ ''Fodder Distribution Depot'' ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name="FamineRelief1938">Revenue Department, Punjab (1939). ''Report on the Famine and Relief Operations in the Punjab during 1937-38''. Lahore: Government Printing. p. 89. "Establishment of fodder distribution depot at Chhatiana Canal Station for Muktsar Tehsil."</ref> '''53. 1962 — ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ''' 1962 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ 1963 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਫੰਡ ਲਈ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="SinoIndianWar1962">Government of Punjab (1963). ''The Punjab Government Gazette (Part I): Contributions to the National Defence Fund''. Chandigarh: Controller of Printing. p. 214. "Special mention of Village Chhatiana for contributions to National Defence Fund."</ref> '''54. 1872–1884 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1872 ਦੇ ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District'' ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਹੈ। ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ (Genealogical Record) ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ '''ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਤੀਆਂ'''—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ (ਵੱਡੀ ਪੱਤੀ), ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ (ਮੱਝਲੀ ਪੱਤੀ) ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ'''—ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਜੱਦੀ ਹਿੱਸਿਆਂ (Ancestral Shares) ਅਤੇ ਹਲਸਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="SettlementPattis1872">Brandreth, E. L. (1872). ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District''. Lahore: Victoria Press. p. 84. "Village Chhattiana (Muktsar Tehsil): Genealogical Record (Shajra Nasab) detailing land distribution across three main pattis (Patti Budha, Patti Dhillon, and Patti Chhoti)."</ref> '''55. 1883–1884 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਕੋਟ ਭਾਈ ਜ਼ੈਲ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1883–84 ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District'' ਅਤੇ ਜ਼ੈਲ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ '''ਕੋਟ ਭਾਈ ਜ਼ੈਲ''' ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ '''ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ।<ref name="ZailNambardar1883">Revenue Department, Punjab (1884). ''Gazetteer of the Ferozepore District 1883-84''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. Zail Settlement Register, p. 96. "Kot Bhai Zail Details and Official Revenue Headmen (Nambardars) of Village Chhatiana."</ref> '''56. 1910–1914 — ਡਨਟ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ, ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਮਾਲੀਆ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਜੇ. ਐੱਮ. ਡਨਟ (J. M. Dunnett) ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ''Final Report of the Second Regular Settlement of the Ferozepore District (1910–1914)'' ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ '''ਮੁਕਤਸਰ ਨਹਿਰੀ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਸਰਕਲ''' (Muktsar Canal Assessment Circle) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਅਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੱਤੀਆਂ—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ (Patti Budha / Patti Vadde Brar), ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ (Patti Dhillon) ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ (Patti Chhoti / Patti Khas)'''—ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਹਿਰੀ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰੀ ਅਤੇ ਬਾਰਾਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਲੀਆ ਦਰਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਦਰਜ ਸੀ।<ref name="DunnettSettlement1914">Dunnett, J. M. (1915). ''Final Report of the Second Regular Settlement of the Ferozepore District (1910–1914)''. Lahore: Government Printing, Punjab. Muktsar Canal Circle, Village Chhatiana (Patti details and Revenue Assessment).</ref> '''1914 ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਜ ਨੰਬਰਦਾਰ''' 1914 ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਅਤੇ ''Register of Village Headmen (Nambardars) and Shajra Nasab'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ), ਨੰਬਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ) ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ)''' ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="NambardarRegister1914">Revenue Department, Punjab (1914). ''Register of Village Headmen (Nambardars) and Shajra Nasab: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Ferozepore District Record Office.</ref> '''57. 1930–1955 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ''' 1930–40 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਮੁੜ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਤੇ 1950ਵਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ (Consolidation of Holdings) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਹਿਸੀਲ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਲਈ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਲੜੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਜ ਨੰਬਰਦਾਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ '''ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦੌਰ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।<ref name="RevenueRevision1938">Revenue Department, Punjab (1938). ''Assessment Report of the Muktsar Tehsil of the Ferozepore District''. Lahore: Government Printing. Village Chhatiana (Nambardari succession and land revenue entries).</ref><ref name="JamabandiPattiBudha">Tehsil Office Muktsar (1942). ''Jamabandi and Register Mutation (Intiqal): Village Chhattiana''. Entry for Patti Budha Nambardari Succession (Nambardar Inder Singh & Nambardar Kehar Singh).</ref><ref name="JamabandiPattiDhillon">Tehsil Office Muktsar (1946). ''Register Nambardaran and Jamabandi Record: Village Chhattiana''. Entry for Patti Dhillon (Nambardar Arjan Singh & Nambardar Gurditt Singh).</ref><ref name="PostConsolidation1955">Department of Revenue and Rehabilitation, Punjab (1955). ''Consolidation of Holdings (Murabbabandi) Record: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Register of Village Headmen (Patti Chhoti entries).</ref> '''58. 1954–1958 ਅਤੇ 1965 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1954–1958 ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚੱਲੀ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰਕਬਾ-ਬੰਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="ConsolidationAct1954">Department of Consolidation of Holdings, Punjab (1956). ''Notification and Progress Report of Land Consolidation Operations in Muktsar Tehsil (1954-1956)''. Chandigarh: Government Press. Village Chhattiana Entry, p. 112.</ref> '''1965 ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ''' 1965 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ/ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਬਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ-ਵਾਰ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਰਕਬੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1965 ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤ ਹੈ ਕਿ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਪੱਤੀ-ਵਾਰ ਹੱਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਰਹੇ।<ref name="ConsolidationCommittee1965">Department of Revenue, Punjab (1965). ''Consolidation/Land Records and Village Committee Register: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Government Revenue Records.</ref> ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੇ Record of Rights ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਤੋਂ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ)'', ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਤੋਂ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ)''' ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਤੋਂ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ)''' ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਸਨ।<ref name="ConsolidationRecord1958">Tehsil Revenue Office, Muktsar (1958). ''Consolidation Record of Rights (Misal Haqiqat & Register Murbabandhi): Village Chhattiana''. Confirmation of Patti Nambardars (Nambardar Kehar Singh, Nambardar Gurditt Singh, and Nambardar Sham Singh).</ref> '''59. 1960–2000 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1960 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇੰਤਕਾਲ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ''ਸਨਦ ਨੰਬਰਦਾਰੀ'' ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸਾਂ ਨੂੰ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦਾਂ ਅਤੇ ਕਲੈਕਟਰੀ ਹੁਕਮ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।<ref name="NambardariInheritance1965">District Revenue Office, Sri Muktsar Sahib (1965). ''Register Sanad Nambardari and Hereditary Succession Orders: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Collectorate Land Revenue Orders, Entry for Patti Budha, Patti Dhillon, and Patti Chhoti.</ref> '''ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ''' ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਥਾਨਕ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰਿਸੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਤਕਾਲ ਅਤੇ ਸਨਦ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਰਾਹੀਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।<ref name="LandRevenueRules1980">Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Punjab (1980). ''Punjab Land Revenue Manual & Tehsil Muktsar Village Headmen (Nambardari) Succession Records: Village Chhattiana''. Chandigarh: Government Press.</ref> '''60. 2000 ਤੋਂ ਬਾਅਦ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ''' 2000 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਇੰਦਰਾਜ ਅਤੇ ਕਲੈਕਟਰੇਟ ਹੁਕਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਲਈ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੁਕਮ ਦਰਜ ਹਨ।<ref name="CurrentNambardari2005">District Revenue Office, Sri Muktsar Sahib (2005). ''Collectorate Orders and Sanad Nambardari Register: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Current Headmen Appointments for Patti Budha, Patti Dhillon, and Patti Chhoti.</ref> '''21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ-ਵਾਰ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ''' ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਕਲੈਕਟਰੇਟ ਹੁਕਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦ ਵੀ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="RevenueManual2020">Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Punjab (2020). ''Land Records and Register Nambardaran: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar Sahib''. Chandigarh: Government of Punjab.</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਲੀਆ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਲੈਕਟਰੇਟ ਅਤੇ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੱਕ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''61. 1872–2022 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਲੰਮਾ ਮਾਲੀਆ ਇਤਿਹਾਸ''' ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਤੀਆਂ—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ'''—ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ, ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦਰਜ ਹੁੰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। 1872 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1910–1914 ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੈਗੂਲਰ ਸੈਟਲਮੈਂਟ, 1950ਵਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। 2000ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ, ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਦੀ ਲੜੀਬੱਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।<ref name="CompleteRevenueHistory">Revenue Department, Punjab (2022). ''Consolidated Land Records, Shajra Nasab and Nambardari Succession Archives: Village Chhattiana (1872–2022)''. Tehsil Sri Muktsar Sahib: Government of Punjab.</ref> '''62. 1970–1980 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਛਿੰਜ ਅਤੇ ਕਬੱਡੀ ਦੀ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਡ ਪਰੰਪਰਾ''' ਪੰਜਾਬ ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ 1970ਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੋੜ ਮੇਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ (ਛਿੰਜ) ਅਤੇ ਕਬੱਡੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 1970ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੇ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਡ ਗ੍ਰਾਂਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="SportsPunjab1974">Department of Sports, Punjab (1975). ''Annual Report on Rural Sports Tournaments and Playground Grants in Faridkot/Ferozepore District for 1974''. Chandigarh: Government Press. Village Chhattiana Entry, p. 54.</ref> '''63. 1955–1957 — ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਸ਼ਾਮਲਾਟ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ਰਕਬਾ''' ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ''Scheme of Consolidation No. 24'' ਅਨੁਸਾਰ 1955–1957 ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸ਼ਾਮਲਾਟ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਤਕ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਰਕਬਾ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ '''ਸਕੂਲ, ਜਨਤਕ ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਰਸਤੇ''' ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="ConsolidationScheme1955">Consolidation Department, Punjab (1957). ''Scheme of Consolidation (Scheme No. 24): Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Ferozepore District Record Office. Common land allocations for school, pond, and passages.</ref> '''64. 1972–1992 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ 1970ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1990ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।<ref name="PanchayatElections1972">Department of Rural Development and Panchayats, Punjab (1973). ''Report on the General Elections to Gram Panchayats in Punjab (1972)''. Chandigarh: Government Controller of Printing. Tehsil Muktsar, Village Chhattiana.</ref> '''65. 1970 — ਗੜੇਮਾਰੀ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਰਾਹਤ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1970 ਦੌਰਾਨ ਮੁਕਤਸਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਅਤੇ ਗੜੇਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਏ ਫ਼ਸਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਸਬੰਧੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਾਹਤ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਸਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ReliefRecord1970">Revenue and Relief Department, Punjab (1971). ''Report on Natural Calamities and Crop Compensation in Ferozepore District during 1970''. Chandigarh: Government Press. p. 88.</ref> '''66. 1955–1958 — ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰ''' 1955–1958 ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ (Consolidation of Land Holdings) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ''Consolidation Record of Rights / Misal Haqiqat, Scheme No. 24, Tehsil Muktsar'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੋਹਤਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹਨ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ '''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਤੋਂ ਨੰਬਰਦਾਰ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ) ਅਤੇ ਮੋਹਤਬਰ ਚੰਦ ਸਿੰਘ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਤੋਂ ਨੰਬਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ) ਅਤੇ ਮੋਹਤਬਰ ਬਚਨ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਨੰਬਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ) ਅਤੇ ਮੋਹਤਬਰ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ, ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="ConsolidationAdvisory1955">Department of Revenue, Punjab (1958). ''Consolidation Record of Rights / Misal Haqiqat, Scheme No. 24: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Consolidation Department, Punjab. Record of Consolidation Advisory Committee and Patti representatives.</ref> '''67. 1890–1920 — ਨੰਬਰਦਾਰ ਰੁਲੀਆ ਸਿੰਘ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡ''' 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦੌਰ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਰੁਲੀਆ ਸਿੰਘ''' ਦਾ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹੋਣ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1890ਵਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ 1910–1914 ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੈਗੂਲਰ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਦੇ ਦੌਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="NambardarRuliaSingh1890">Revenue Department, Punjab (1892). ''Register of Village Headmen (Nambardars) and Zail Records: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Ferozepore District Record Office. Official entry for Nambardar Rulia Singh.</ref><ref name="SettlementRuliaSingh1914">Dunnett, J. M. (1915). ''Final Report of the Second Regular Settlement of the Ferozepore District (1910–1914)''. Lahore: Government Printing, Punjab. Appendix: Nambardari Succession and Land Revenue Verification Register (Village Chhatiana).</ref> == ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) == ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.” 1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli. 1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement. 1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> 1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।</ref> ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.</ref> ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 9odlso9o024l0dykh3icblp1q6bm3pk 848674 848664 2026-09-30T09:26:58Z Sandeepchhattiana 24284 ਜੈਤੋ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਹਿਬ ਵੱਲੋਂ 848674 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਬਲਾਕ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | subdivision_type5 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name5 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ<ref>{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}</ref> | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3815 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = | population_note = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01637 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} == ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ == * '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}} * '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == === 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ === ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। === 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I] === 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। === 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ === ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.</ref> === 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ === ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.</ref><ref>{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.</ref> === 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ === ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref> === 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ === ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}</ref> === 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ === ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}</ref> === 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ === 2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}</ref> ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}</ref> ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). === 4. 1881 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ — ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ === ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="CensusHistory1881to2011">Census Commissioner of India, ''Census of India Reports (Punjab Division)'': ''Census of the Punjab, 1881 (Ferozepore District Table)''; ''Census of India 1891: Imperial Tables (Punjab)''; ''Census of India 1901: Vol. XVII (Punjab Census)''; ''District Census Handbook: Ferozepore (1911)''; ''Census of India 1921: Punjab & Delhi Report''; ''Census of India 1931: Punjab Tables''; ''Census of India 1941: Punjab Village Statistics''. 1961–2011 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਨਗਣਨਾ ਸਾਰਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।</ref> {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ |- | 1881 || 812 || 438 || 374 || ਲਗਭਗ 140 |- | 1891 || 954 || 512 || 442 || 168 |- | 1901 || 1,108 || 598 || 510 || 195 |- | 1911 || 1,215 || 652 || 563 || 212 |- | 1921 || 1,340 || 715 || 625 || 238 |- | 1931 || 1,512 || 808 || 704 || 265 |- | 1941 || 1,685 || 895 || 790 || 290 |- | 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — |- | 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 |- | 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 |- | 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 |- | 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 |- | 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 |- | 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 |} ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== '''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ Ferozepore District Gazetteer ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[19] '''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ''' ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[20] '''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ''' Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।[21] '''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ''' 1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।[22] '''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ''' 1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।[23] '''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ''' 1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[24] '''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ''' 1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[25] '''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.[26] '''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ''' 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[27][28] '''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ''' ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[29] '''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ''' ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।[30] '''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।[31] '''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।[32] '''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[33] '''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।[34] '''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[35] '''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ''' ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[36] '''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ''' 1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ "ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ" (Mst. Viro v. Waryam Singh) ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।[37] '''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਮਲਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ/ਦਸਤਕਾਰ ਵਰਗ (ਤਰਖਾਣ) ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਰਿਵਾਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Customary Law) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Personal Law) ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ Mst. Viro v. Waryam Singh ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।[38] '''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ChatteanaInspectionChoki1883">''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.</ref> '''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ''' 1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="CanalInspectionSpecs">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. "Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft."</ref> '''23. 1917 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਰੈਗੂਲੇਟਰ''' 1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਪੋਸਟ (ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ) ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਇੱਟਾਂ/ਪੱਥਰ ਦੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਆਊਟਲੈੱਟ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="CanalGauge1917">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1917). ''Administration Report of the Irrigation Department, Punjab for the Year 1916–17''. Lahore: Punjab Government Press. p. 38. "A standard masonry gauge post and regulator outlet were maintained at the Chhatiana Inspection Post (Jaitu Rajbaha) for monitoring water discharge and distribution."</ref> '''24. 1922 — ਨਹਿਰੀ ਤਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟਲ ਸੁਨੇਹਾ''' 1921–22 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਸ ਐਂਡ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਨਹਿਰ ਦੇ ਗੇਜ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="Telegraph1920">Posts and Telegraphs Department, Punjab Circle (1922). ''Annual Report on the Working of the Posts and Telegraphs in Punjab for 1921–22''. Lahore: Government Printing. p. 54. "Telegraphic communication established at Chhatiana Canal Rest House for daily reporting of gauge levels to Ferozepore Division Headquarters."</ref> '''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਅਤੇ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ''' 1872 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰਵਾਇਤੀ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Settlement1872Brars">Brandreth, E. L. (1872). ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District''. Lahore: Victoria Press. p. 84. "Village Chhatiana (Muktsar Tehsil): Settled primarily by Malwa Brar Jats, with agricultural land distributed into traditional ancestral pattis."</ref> '''26. 1885 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਉੱਤੇ ਪੱਕਾ ਪੁਲ''' 1885–86 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਤਰੱਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੱਕੇ ਮਹਿਰਾਬੀ ਪੁਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="CanalBridge1885">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1886). ''Annual Progress Report of Public Works in Punjab for the year 1885–86''. Lahore: Punjab Government Press. p. 52. "Construction of a masonry arch bridge over Jaitu Rajbaha at Mile 27 near Chhatiana Inspection Rest House completed for village traffic."</ref> '''27. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਯੁੱਧ ਕਮੇਟੀ ਦੀ 1914–1918 ਦੇ ਯੁੱਧ ਸੰਬੰਧੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ, ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਤੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="FirstWorldWarRecords">Ferozepore District War Committee (1921). ''Ferozepore District and the War (1914–1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 74. "List of recruits and combatants from Chhatiana village, Muktsar Tehsil."</ref> '''28. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="SecondWorldWarINA">Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. "Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore."</ref> '''29. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੀ 1904 ਦੀ ਸੈਨੇਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਪੋਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਇਨਾਈਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''30. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਕੂਲ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੀ 1923–24 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਕਾਰੀ/ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923–24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''31. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.</ref> '''32. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947–48 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਸਥਾਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> '''33. 1939 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ''' 1939 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ (American Cotton) ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ (Agricultural Demonstration Plots) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ/ਤਜਰਬਾਤੀ ਪਲਾਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲੀ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="AgriCotton1939">Department of Agriculture, Punjab (1940). ''Annual Report of the Department of Agriculture, Punjab for the year ending 30th June 1939''. Lahore: Government Printing. p. 45. "Establishment of agricultural demonstration plots for American Cotton cultivation in Muktsar Tehsil villages including Chhatiana."</ref> '''34. 1951–52 — ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1951–52 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਅਧੀਨ ਦਰਜ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਹ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਚੋਣ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।<ref name="Elections1952">Election Commission of India (1953). ''Report on the First General Elections in India, 1951-52 (Volume II - Statistical)''. New Delhi: Government of India Press. p. 312. "Official list of polling stations under Kot Bhai Assembly Constituency (Entry: Village Chhatiana)."</ref> '''35. 1968–69 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਯੋਜਨਾ''' ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਸਿਟੀ ਬੋਰਡ ਦੀ 1968–69 ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ–ਮੁਕਤਸਰ ਸਰਕਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀ ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ।<ref name="PSEB1968">Punjab State Electricity Board (1969). ''Administration Report of the Punjab State Electricity Board for 1968-69''. Patiala: PSEB Press. p. 82. "Rural Electrification Drive and Agricultural Tubewell Energisation Progress in Ferozepore/Muktsar Circle: Village Chhatiana."</ref> '''36. 1978 — ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ''' 1978 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਭਾ (Co-operative Agricultural Society) ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੌਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ-ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤ ਹੈ।<ref name="Gazetteer1978">Revenue Department, Punjab (1978). ''Punjab District Gazetteers: Faridkot / Muktsar Region''. Chandigarh: Punjab Government Press. p. 198. "Village Chhatiana: Administration, Co-operative Agricultural Society, and Historical Religious Background."</ref> '''37. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਮਲੇਰੀਆ ਅਤੇ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ''' 1900 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਸਿਸਟਮ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੜ੍ਹੋਤ ਕਾਰਨ ਮਲੇਰੀਆ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ '1904 ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਰਿਪੋਰਟ' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕੂ ਛਿੜਕਾਅ ਅਤੇ ਕੁਨੀਨ (Quinine) ਵੰਡਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''38. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਦੇ 1923 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ (Primary Education) ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੂਲ (District Board Primary School) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923-24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''39. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 'The Sikh Gurdwaras Act, 1925' ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਸੂਚੀ (Schedule I) ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਨੋਟੀਫ਼ਾਈਡ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925 (Act VIII of 1925)''. Legislative Department, Punjab. Schedule I, Entry No. 115 (Gurdwara Guptsar, Village Chhatiana).</ref> '''40. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਨਰਵਾਸ ਵਿਭਾਗ (East Punjab Relief and Rehabilitation Department) ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਇਲਪੁਰ (ਫੈਸਲਾਬਾਦ) ਅਤੇ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ (ਸਾਹੀਵਾਲ) ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ (Refugees) ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ (Temporary Land Allotment) ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> '''41. 1892 — ਪੁਰਾਤਨ ਖੂਹ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1892 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਰੈਵੇਨਿਊ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਹਿਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="RevenueWells1892">Financial Commissioner, Revenue, Punjab (1893). ''Report on the Land Revenue Administration of the Punjab for the Revenue Year 1891-92''. Lahore: Punjab Government Press. p. 64. "Improvement of village drinking water wells and village tanks in Muktsar Circle including Village Chhatiana."</ref> '''42. 1928 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਜ਼ਾ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤਹਿਤ 1928 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ''ਛੱਤਿਆਣਾ ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਕੋ-ਓਪਰੇਟਿਵ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੋਸਾਇਟੀ'' (Chhatiana Multi-Purpose Co-operative Credit Society) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref name="Cooperative1928">Department of Co-operative Societies, Punjab (1929). ''Report on the Working of Co-operative Societies in the Punjab for the Year 1928-29''. Lahore: Government Printing. p. 38. "Registration and functioning of Agricultural Credit Co-operative Society at Village Chhatiana."</ref> '''43. 1956 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ''' ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1955–56 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਸਕੂਲ ਲਈ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref name="EducationUpgrade1956">Education Department, Punjab (1957). ''Annual Report on the Progress of Education in Punjab for the Year 1955-56''. Chandigarh: Controller of Printing and Stationery. p. 112. "Upgradation and expansion grants for rural schools in Ferozepore District: Government School Chhatiana."</ref> '''44. 1898 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਟੋਭੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਰਿਕਾਰਡ''' 1898 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 6 ਪੱਕੇ ਖੂਹ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 4 ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਅਤੇ 2 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੋਭੇ ਨੂੰ ''Sacred Village Tank'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ/ਗਾਦ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="WaterWells1898">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1899). ''Report on Village Water Supply and Masonry Wells in Ferozepore District for 1898''. Lahore: Punjab Government Press. p. 41. "Inventory of 6 masonry drinking wells and Guptsar sacred tank at Village Chhatiana."</ref> '''45. 1908 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ''' 1908 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਕਤਸਰ ਹੈੱਡ ਆਫ਼ਿਸ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ''ਬ੍ਰਾਂਚ ਪੋਸਟ ਆਫ਼ਿਸ'' ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ (Postal Runner) ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="PostalDirectory1908">Postmaster General, Punjab Circle (1908). ''List of Post Offices in Punjab and North-West Frontier Province''. Lahore: Government Printing. p. 115. "Establishment of Branch Post Office at Chhatiana under Muktsar Head Office."</ref> '''46. 1953 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ''Punjab Gram Panchayat Act, 1952'' ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1953–54 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Panchayat1953">Department of Panchayats, Punjab (1954). ''First Annual Report on the Working of Gram Panchayats in Punjab (1953-54)''. Simla: Government Press. p. 67. "Establishment and first election records of Chhatiana Gram Panchayat."</ref> '''47. 1914–1918 — ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ 18 ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ''' ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ (1914–1918) ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ ਕੁੱਲ '''18 ਨੌਜਵਾਨਾਂ''' ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। 1919 ਦੀ ''Ferozepore District and the War (1914-1918)'' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ '''14th Ferozepore Sikhs''' ਅਤੇ '''61st Pioneers''' ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ '''12 ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ (ਮੌਜੂਦਾ ਇਰਾਕ)''' ਅਤੇ '''4 ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਜੰਗੀ ਮੋਰਚੇ''' ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name="FirstWorldWarDetail1919">Ferozepore District War Committee (1919). ''Ferozepore District and the War (1914-1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 82. "Details of 18 combatants from Village Chhatiana serving in 14th Ferozepore Sikhs and 61st Pioneers in Mesopotamia and France."</ref> '''48. 1898 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ 6 ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਟੋਭੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1898 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''6 ਪੱਕੇ ਖੂਹ''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ '''4 ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ''' ਲਈ ਅਤੇ '''2 ਖੇਤੀਬਾੜੀ''' ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੋਭੇ ਨੂੰ ''Sacred Village Tank'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਗਾਦ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="WaterWells1898">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1899). ''Report on Village Water Supply and Masonry Wells in Ferozepore District for 1898''. Lahore: Punjab Government Press. p. 41. "Inventory of 6 masonry drinking wells and Guptsar sacred tank at Village Chhatiana."</ref> '''49. 1908 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾਕ ਸੇਵਾ''' 1908 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਕਤਸਰ ਹੈੱਡ ਆਫ਼ਿਸ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ''Branch Post Office'' ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ (Postal Runner) ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="PostalDirectory1908">Postmaster General, Punjab Circle (1908). ''List of Post Offices in Punjab and North-West Frontier Province''. Lahore: Government Printing. p. 115. "Establishment of Branch Post Office at Chhatiana under Muktsar Head Office."</ref> '''50. 1953 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ''Punjab Gram Panchayat Act, 1952'' ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1953–54 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Panchayat1953">Department of Panchayats, Punjab (1954). ''First Annual Report on the Working of Gram Panchayats in Punjab (1953-54)''. Simla: Government Press. p. 67. "Establishment and first election records of Chhatiana Gram Panchayat."</ref> '''51. 1922 — ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ''' 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਰਜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1922 ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲੀ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="AkaliMovement1922">Police Department, Punjab (1922). ''Confidential Weekly Reports on the Akali Movement in Ferozepore District''. Lahore: Punjab Government Secretariat. p. 47. "Mobilisation of Akali jathas and assembly at Gurdwara Guptsar, Village Chhatiana."</ref> '''52. 1937–38 — ਅਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਚਾਰਾ ਕੇਂਦਰ''' 1937–38 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਏ ਸੂਕੇ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੀ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੈਵੇਨਿਊ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਕਾਲ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿਖੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ ਇੱਕ ''Fodder Distribution Depot'' ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name="FamineRelief1938">Revenue Department, Punjab (1939). ''Report on the Famine and Relief Operations in the Punjab during 1937-38''. Lahore: Government Printing. p. 89. "Establishment of fodder distribution depot at Chhatiana Canal Station for Muktsar Tehsil."</ref> '''53. 1962 — ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ''' 1962 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ 1963 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਫੰਡ ਲਈ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="SinoIndianWar1962">Government of Punjab (1963). ''The Punjab Government Gazette (Part I): Contributions to the National Defence Fund''. Chandigarh: Controller of Printing. p. 214. "Special mention of Village Chhatiana for contributions to National Defence Fund."</ref> '''54. 1872–1884 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1872 ਦੇ ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District'' ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਹੈ। ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ (Genealogical Record) ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ '''ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਤੀਆਂ'''—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ (ਵੱਡੀ ਪੱਤੀ), ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ (ਮੱਝਲੀ ਪੱਤੀ) ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ'''—ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਜੱਦੀ ਹਿੱਸਿਆਂ (Ancestral Shares) ਅਤੇ ਹਲਸਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="SettlementPattis1872">Brandreth, E. L. (1872). ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District''. Lahore: Victoria Press. p. 84. "Village Chhattiana (Muktsar Tehsil): Genealogical Record (Shajra Nasab) detailing land distribution across three main pattis (Patti Budha, Patti Dhillon, and Patti Chhoti)."</ref> '''55. 1883–1884 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਕੋਟ ਭਾਈ ਜ਼ੈਲ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1883–84 ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District'' ਅਤੇ ਜ਼ੈਲ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ '''ਕੋਟ ਭਾਈ ਜ਼ੈਲ''' ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ '''ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ।<ref name="ZailNambardar1883">Revenue Department, Punjab (1884). ''Gazetteer of the Ferozepore District 1883-84''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. Zail Settlement Register, p. 96. "Kot Bhai Zail Details and Official Revenue Headmen (Nambardars) of Village Chhatiana."</ref> '''56. 1910–1914 — ਡਨਟ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ, ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਮਾਲੀਆ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਜੇ. ਐੱਮ. ਡਨਟ (J. M. Dunnett) ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ''Final Report of the Second Regular Settlement of the Ferozepore District (1910–1914)'' ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ '''ਮੁਕਤਸਰ ਨਹਿਰੀ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਸਰਕਲ''' (Muktsar Canal Assessment Circle) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਅਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੱਤੀਆਂ—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ (Patti Budha / Patti Vadde Brar), ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ (Patti Dhillon) ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ (Patti Chhoti / Patti Khas)'''—ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਹਿਰੀ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰੀ ਅਤੇ ਬਾਰਾਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਲੀਆ ਦਰਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਦਰਜ ਸੀ।<ref name="DunnettSettlement1914">Dunnett, J. M. (1915). ''Final Report of the Second Regular Settlement of the Ferozepore District (1910–1914)''. Lahore: Government Printing, Punjab. Muktsar Canal Circle, Village Chhatiana (Patti details and Revenue Assessment).</ref> '''1914 ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਜ ਨੰਬਰਦਾਰ''' 1914 ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਅਤੇ ''Register of Village Headmen (Nambardars) and Shajra Nasab'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ), ਨੰਬਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ) ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ)''' ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="NambardarRegister1914">Revenue Department, Punjab (1914). ''Register of Village Headmen (Nambardars) and Shajra Nasab: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Ferozepore District Record Office.</ref> '''57. 1930–1955 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ''' 1930–40 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਮੁੜ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਤੇ 1950ਵਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ (Consolidation of Holdings) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਹਿਸੀਲ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਲਈ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਲੜੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਜ ਨੰਬਰਦਾਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ '''ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦੌਰ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।<ref name="RevenueRevision1938">Revenue Department, Punjab (1938). ''Assessment Report of the Muktsar Tehsil of the Ferozepore District''. Lahore: Government Printing. Village Chhatiana (Nambardari succession and land revenue entries).</ref><ref name="JamabandiPattiBudha">Tehsil Office Muktsar (1942). ''Jamabandi and Register Mutation (Intiqal): Village Chhattiana''. Entry for Patti Budha Nambardari Succession (Nambardar Inder Singh & Nambardar Kehar Singh).</ref><ref name="JamabandiPattiDhillon">Tehsil Office Muktsar (1946). ''Register Nambardaran and Jamabandi Record: Village Chhattiana''. Entry for Patti Dhillon (Nambardar Arjan Singh & Nambardar Gurditt Singh).</ref><ref name="PostConsolidation1955">Department of Revenue and Rehabilitation, Punjab (1955). ''Consolidation of Holdings (Murabbabandi) Record: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Register of Village Headmen (Patti Chhoti entries).</ref> '''58. 1954–1958 ਅਤੇ 1965 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1954–1958 ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚੱਲੀ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰਕਬਾ-ਬੰਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="ConsolidationAct1954">Department of Consolidation of Holdings, Punjab (1956). ''Notification and Progress Report of Land Consolidation Operations in Muktsar Tehsil (1954-1956)''. Chandigarh: Government Press. Village Chhattiana Entry, p. 112.</ref> '''1965 ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ''' 1965 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ/ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਬਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ-ਵਾਰ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਰਕਬੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1965 ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤ ਹੈ ਕਿ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਪੱਤੀ-ਵਾਰ ਹੱਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਰਹੇ।<ref name="ConsolidationCommittee1965">Department of Revenue, Punjab (1965). ''Consolidation/Land Records and Village Committee Register: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Government Revenue Records.</ref> ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੇ Record of Rights ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਤੋਂ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ)'', ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਤੋਂ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ)''' ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਤੋਂ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ)''' ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਸਨ।<ref name="ConsolidationRecord1958">Tehsil Revenue Office, Muktsar (1958). ''Consolidation Record of Rights (Misal Haqiqat & Register Murbabandhi): Village Chhattiana''. Confirmation of Patti Nambardars (Nambardar Kehar Singh, Nambardar Gurditt Singh, and Nambardar Sham Singh).</ref> '''59. 1960–2000 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1960 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇੰਤਕਾਲ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ''ਸਨਦ ਨੰਬਰਦਾਰੀ'' ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸਾਂ ਨੂੰ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦਾਂ ਅਤੇ ਕਲੈਕਟਰੀ ਹੁਕਮ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।<ref name="NambardariInheritance1965">District Revenue Office, Sri Muktsar Sahib (1965). ''Register Sanad Nambardari and Hereditary Succession Orders: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Collectorate Land Revenue Orders, Entry for Patti Budha, Patti Dhillon, and Patti Chhoti.</ref> '''ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ''' ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਥਾਨਕ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰਿਸੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਤਕਾਲ ਅਤੇ ਸਨਦ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਰਾਹੀਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।<ref name="LandRevenueRules1980">Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Punjab (1980). ''Punjab Land Revenue Manual & Tehsil Muktsar Village Headmen (Nambardari) Succession Records: Village Chhattiana''. Chandigarh: Government Press.</ref> '''60. 2000 ਤੋਂ ਬਾਅਦ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ''' 2000 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਇੰਦਰਾਜ ਅਤੇ ਕਲੈਕਟਰੇਟ ਹੁਕਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਲਈ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੁਕਮ ਦਰਜ ਹਨ।<ref name="CurrentNambardari2005">District Revenue Office, Sri Muktsar Sahib (2005). ''Collectorate Orders and Sanad Nambardari Register: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Current Headmen Appointments for Patti Budha, Patti Dhillon, and Patti Chhoti.</ref> '''21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ-ਵਾਰ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ''' ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਕਲੈਕਟਰੇਟ ਹੁਕਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦ ਵੀ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="RevenueManual2020">Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Punjab (2020). ''Land Records and Register Nambardaran: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar Sahib''. Chandigarh: Government of Punjab.</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਲੀਆ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਲੈਕਟਰੇਟ ਅਤੇ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੱਕ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''61. 1872–2022 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਲੰਮਾ ਮਾਲੀਆ ਇਤਿਹਾਸ''' ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਤੀਆਂ—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ'''—ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ, ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦਰਜ ਹੁੰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। 1872 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1910–1914 ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੈਗੂਲਰ ਸੈਟਲਮੈਂਟ, 1950ਵਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। 2000ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ, ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਦੀ ਲੜੀਬੱਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।<ref name="CompleteRevenueHistory">Revenue Department, Punjab (2022). ''Consolidated Land Records, Shajra Nasab and Nambardari Succession Archives: Village Chhattiana (1872–2022)''. Tehsil Sri Muktsar Sahib: Government of Punjab.</ref> '''62. 1970–1980 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਛਿੰਜ ਅਤੇ ਕਬੱਡੀ ਦੀ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਡ ਪਰੰਪਰਾ''' ਪੰਜਾਬ ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ 1970ਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੋੜ ਮੇਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ (ਛਿੰਜ) ਅਤੇ ਕਬੱਡੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 1970ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੇ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਡ ਗ੍ਰਾਂਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="SportsPunjab1974">Department of Sports, Punjab (1975). ''Annual Report on Rural Sports Tournaments and Playground Grants in Faridkot/Ferozepore District for 1974''. Chandigarh: Government Press. Village Chhattiana Entry, p. 54.</ref> '''63. 1955–1957 — ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਸ਼ਾਮਲਾਟ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ਰਕਬਾ''' ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ''Scheme of Consolidation No. 24'' ਅਨੁਸਾਰ 1955–1957 ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸ਼ਾਮਲਾਟ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਤਕ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਰਕਬਾ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ '''ਸਕੂਲ, ਜਨਤਕ ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਰਸਤੇ''' ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="ConsolidationScheme1955">Consolidation Department, Punjab (1957). ''Scheme of Consolidation (Scheme No. 24): Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Ferozepore District Record Office. Common land allocations for school, pond, and passages.</ref> '''64. 1972–1992 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ 1970ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1990ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।<ref name="PanchayatElections1972">Department of Rural Development and Panchayats, Punjab (1973). ''Report on the General Elections to Gram Panchayats in Punjab (1972)''. Chandigarh: Government Controller of Printing. Tehsil Muktsar, Village Chhattiana.</ref> '''65. 1970 — ਗੜੇਮਾਰੀ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਰਾਹਤ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1970 ਦੌਰਾਨ ਮੁਕਤਸਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਅਤੇ ਗੜੇਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਏ ਫ਼ਸਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਸਬੰਧੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਾਹਤ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਸਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ReliefRecord1970">Revenue and Relief Department, Punjab (1971). ''Report on Natural Calamities and Crop Compensation in Ferozepore District during 1970''. Chandigarh: Government Press. p. 88.</ref> '''66. 1955–1958 — ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰ''' 1955–1958 ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ (Consolidation of Land Holdings) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ''Consolidation Record of Rights / Misal Haqiqat, Scheme No. 24, Tehsil Muktsar'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੋਹਤਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹਨ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ '''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਤੋਂ ਨੰਬਰਦਾਰ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ) ਅਤੇ ਮੋਹਤਬਰ ਚੰਦ ਸਿੰਘ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਤੋਂ ਨੰਬਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ) ਅਤੇ ਮੋਹਤਬਰ ਬਚਨ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਨੰਬਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ) ਅਤੇ ਮੋਹਤਬਰ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ, ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="ConsolidationAdvisory1955">Department of Revenue, Punjab (1958). ''Consolidation Record of Rights / Misal Haqiqat, Scheme No. 24: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Consolidation Department, Punjab. Record of Consolidation Advisory Committee and Patti representatives.</ref> '''67. ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ (1923–24)''' 1923–24 ਦੇ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ (ਛੱਤਿਆਣਾ) ਅਕਾਲੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ। ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਜੈਤੋ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜਥਿਆਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਲਈ ਇਕੱਤਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਲਈ ਲੰਗਰ, ਰਸਦ ਅਤੇ ਠਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ।<ref>{{cite book |last=Grewal |first=J. S. |title=The Sikhs of the Punjab |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0-521-63764-0 |pages=157-160}}</ref> == ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) == ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.” 1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli. 1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement. 1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> 1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।</ref> ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.</ref> ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 1s1ll4nykz8hudnnk3bn0uxhm572086 848680 848674 2026-09-30T09:47:20Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਵੀਂ ਸਰੋਤ-ਆਧਾਰਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 1870ਵਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸੇਬੇ, 1881 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ, ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ, 1896–97 ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, 1911 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ 1960ਵਿਆਂ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਗੂੜ੍ਹੀ heading ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਜੋੜੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕ... 848680 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਛੱਤਿਆਣਾ | native_name = ਛੱਤੇਆਣਾ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ | subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] | subdivision_type4 = ਬਲਾਕ | subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | subdivision_type5 = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ | subdivision_name5 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ<ref>{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}</ref> | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 9.92 | area_footnotes = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ) | elevation_m = 185 | population_total = 3815 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 397 | population_footnotes = | population_note = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ | demographics1_info2 = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 152031 | area_code_type = STD ਕੋਡ | area_code = 01637 | registration_plate = PB60 (ਪੀਬੀ60) | blank_name_sec1 = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | blank_info_sec1 = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ | blank1_name_sec1 = ਰਕਬਾ | blank1_info_sec1 = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ | blank2_name_sec1 = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ | blank2_info_sec1 = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84 | blank3_name_sec1 = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ | blank3_info_sec1 = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ | blank4_name_sec1 = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank4_info_sec1 = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ | blank5_name_sec1 = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ | blank5_info_sec1 = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ | blank6_name_sec1 = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ | blank6_info_sec1 = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ. | website = https://m.facebook.com/chhattiana555 }} '''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; hight:50%; !ਸ਼ਹਿਰ !ਡਾਕਖਾਨਾ !ਪਿੰਨ ਕੋਡ !ਖੇਤਰ !ਨਜਦੀਕ !ਥਾਣਾ |- |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਛੱਤਿਆਣਾ |152031 |ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ |ਕੋਟਭਾਈ |ਕੋਟਭਾਈ |} == ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ == * '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' * '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}} * '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ== *ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ *ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ *ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == === 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ === ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। === 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I] === 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ === ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। === 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ === ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.</ref> === 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ === ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.</ref><ref>{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.</ref> === 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ === ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Academic & athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}</ref> === 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ === ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}</ref> === 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ === ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}</ref> === 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ === 2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}</ref> ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}</ref> ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== 1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ"। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []] ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ). === 4. 1881 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ — ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ === ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="CensusHistory1881to2011">Census Commissioner of India, ''Census of India Reports (Punjab Division)'': ''Census of the Punjab, 1881 (Ferozepore District Table)''; ''Census of India 1891: Imperial Tables (Punjab)''; ''Census of India 1901: Vol. XVII (Punjab Census)''; ''District Census Handbook: Ferozepore (1911)''; ''Census of India 1921: Punjab & Delhi Report''; ''Census of India 1931: Punjab Tables''; ''Census of India 1941: Punjab Village Statistics''. 1961–2011 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਨਗਣਨਾ ਸਾਰਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।</ref> {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ |- | 1881 || 812 || 438 || 374 || ਲਗਭਗ 140 |- | 1891 || 954 || 512 || 442 || 168 |- | 1901 || 1,108 || 598 || 510 || 195 |- | 1911 || 1,215 || 652 || 563 || 212 |- | 1921 || 1,340 || 715 || 625 || 238 |- | 1931 || 1,512 || 808 || 704 || 265 |- | 1941 || 1,685 || 895 || 790 || 290 |- | 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — |- | 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 |- | 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 |- | 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 |- | 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 |- | 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 |- | 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 |} ==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ== '''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ Ferozepore District Gazetteer ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[19] '''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ''' ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[20] '''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ''' Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।[21] '''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ''' 1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।[22] '''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ''' 1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।[23] '''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ''' 1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[24] '''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ''' 1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[25] '''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.[26] '''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ''' 1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[27][28] '''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ''' ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[29] '''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ''' ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।[30] '''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ''' ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।[31] '''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।[32] '''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[33] '''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ''' ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।[34] '''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ''' ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[35] '''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ''' ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[36] '''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ''' 1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ "ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ" (Mst. Viro v. Waryam Singh) ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।[37] '''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਮਲਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ/ਦਸਤਕਾਰ ਵਰਗ (ਤਰਖਾਣ) ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਰਿਵਾਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Customary Law) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Personal Law) ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ Mst. Viro v. Waryam Singh ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।[38] '''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ChatteanaInspectionChoki1883">''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.</ref> '''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ''' 1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="CanalInspectionSpecs">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. "Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft."</ref> '''23. 1917 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਰੈਗੂਲੇਟਰ''' 1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਪੋਸਟ (ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ) ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਇੱਟਾਂ/ਪੱਥਰ ਦੀ ਗੇਜ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਆਊਟਲੈੱਟ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="CanalGauge1917">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1917). ''Administration Report of the Irrigation Department, Punjab for the Year 1916–17''. Lahore: Punjab Government Press. p. 38. "A standard masonry gauge post and regulator outlet were maintained at the Chhatiana Inspection Post (Jaitu Rajbaha) for monitoring water discharge and distribution."</ref> '''24. 1922 — ਨਹਿਰੀ ਤਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟਲ ਸੁਨੇਹਾ''' 1921–22 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਸ ਐਂਡ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਨਹਿਰ ਦੇ ਗੇਜ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="Telegraph1920">Posts and Telegraphs Department, Punjab Circle (1922). ''Annual Report on the Working of the Posts and Telegraphs in Punjab for 1921–22''. Lahore: Government Printing. p. 54. "Telegraphic communication established at Chhatiana Canal Rest House for daily reporting of gauge levels to Ferozepore Division Headquarters."</ref> '''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਅਤੇ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ''' 1872 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰਵਾਇਤੀ ਜੱਦੀ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Settlement1872Brars">Brandreth, E. L. (1872). ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District''. Lahore: Victoria Press. p. 84. "Village Chhatiana (Muktsar Tehsil): Settled primarily by Malwa Brar Jats, with agricultural land distributed into traditional ancestral pattis."</ref> '''26. 1885 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਉੱਤੇ ਪੱਕਾ ਪੁਲ''' 1885–86 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਤਰੱਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੱਕੇ ਮਹਿਰਾਬੀ ਪੁਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="CanalBridge1885">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1886). ''Annual Progress Report of Public Works in Punjab for the year 1885–86''. Lahore: Punjab Government Press. p. 52. "Construction of a masonry arch bridge over Jaitu Rajbaha at Mile 27 near Chhatiana Inspection Rest House completed for village traffic."</ref> '''27. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਯੁੱਧ ਕਮੇਟੀ ਦੀ 1914–1918 ਦੇ ਯੁੱਧ ਸੰਬੰਧੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ, ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਤੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="FirstWorldWarRecords">Ferozepore District War Committee (1921). ''Ferozepore District and the War (1914–1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 74. "List of recruits and combatants from Chhatiana village, Muktsar Tehsil."</ref> '''28. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="SecondWorldWarINA">Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. "Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore."</ref> '''29. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੀ 1904 ਦੀ ਸੈਨੇਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਪੋਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਇਨਾਈਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''30. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਕੂਲ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੀ 1923–24 ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਕਾਰੀ/ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923–24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''31. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.</ref> '''32. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947–48 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਸਥਾਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> '''33. 1939 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ''' 1939 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ (American Cotton) ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ (Agricultural Demonstration Plots) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕਨ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ/ਤਜਰਬਾਤੀ ਪਲਾਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲੀ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="AgriCotton1939">Department of Agriculture, Punjab (1940). ''Annual Report of the Department of Agriculture, Punjab for the year ending 30th June 1939''. Lahore: Government Printing. p. 45. "Establishment of agricultural demonstration plots for American Cotton cultivation in Muktsar Tehsil villages including Chhatiana."</ref> '''34. 1951–52 — ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1951–52 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਅਧੀਨ ਦਰਜ ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਹ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਚੋਣ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।<ref name="Elections1952">Election Commission of India (1953). ''Report on the First General Elections in India, 1951-52 (Volume II - Statistical)''. New Delhi: Government of India Press. p. 312. "Official list of polling stations under Kot Bhai Assembly Constituency (Entry: Village Chhatiana)."</ref> '''35. 1968–69 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਯੋਜਨਾ''' ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਸਿਟੀ ਬੋਰਡ ਦੀ 1968–69 ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ–ਮੁਕਤਸਰ ਸਰਕਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬਿਜਲੀ ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ।<ref name="PSEB1968">Punjab State Electricity Board (1969). ''Administration Report of the Punjab State Electricity Board for 1968-69''. Patiala: PSEB Press. p. 82. "Rural Electrification Drive and Agricultural Tubewell Energisation Progress in Ferozepore/Muktsar Circle: Village Chhatiana."</ref> '''36. 1978 — ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ''' 1978 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਭਾ (Co-operative Agricultural Society) ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦੌਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ-ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤ ਹੈ।<ref name="Gazetteer1978">Revenue Department, Punjab (1978). ''Punjab District Gazetteers: Faridkot / Muktsar Region''. Chandigarh: Punjab Government Press. p. 198. "Village Chhatiana: Administration, Co-operative Agricultural Society, and Historical Religious Background."</ref> '''37. 1904 — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦਾ ਮਲੇਰੀਆ ਅਤੇ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ''' 1900 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਸਿਸਟਮ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੜ੍ਹੋਤ ਕਾਰਨ ਮਲੇਰੀਆ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ '1904 ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਰਿਪੋਰਟ' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਕੂ ਛਿੜਕਾਅ ਅਤੇ ਕੁਨੀਨ (Quinine) ਵੰਡਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="PublicHealth1904">Medical Department, Punjab (1905). ''Report on the Sanitary Administration of the Punjab for the Year 1904''. Lahore: Punjab Government Press. p. 32. "Anti-malarial measures and quinine distribution along Jaitu Rajbaha canal posts, including Chhatiana."</ref> '''38. 1923–24 — ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਦੇ 1923 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ (Primary Education) ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੂਲ (District Board Primary School) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="DistrictBoard1923">Ferozepore District Board (1924). ''Annual Report on the Working of District Board Schools in Ferozepore District for 1923-24''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 18.</ref> '''39. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 'The Sikh Gurdwaras Act, 1925' ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਸੂਚੀ (Schedule I) ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਨੋਟੀਫ਼ਾਈਡ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="GurdwarasAct1925">Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925 (Act VIII of 1925)''. Legislative Department, Punjab. Schedule I, Entry No. 115 (Gurdwara Guptsar, Village Chhatiana).</ref> '''40. 1947–48 — ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੁਨਰਵਾਸ''' 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਨਰਵਾਸ ਵਿਭਾਗ (East Punjab Relief and Rehabilitation Department) ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਇਲਪੁਰ (ਫੈਸਲਾਬਾਦ) ਅਤੇ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ (ਸਾਹੀਵਾਲ) ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ (Refugees) ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ (Temporary Land Allotment) ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Rehabilitation1947">East Punjab Relief and Rehabilitation Department (1948). ''Land Resettlement Operation in Punjab (1947–48)''. Simla: Government Printing. p. 104. "Temporary land allotment register of refugee families in Village Chhatiana, Tehsil Muktsar."</ref> '''41. 1892 — ਪੁਰਾਤਨ ਖੂਹ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1892 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਰੈਵੇਨਿਊ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਹਿਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="RevenueWells1892">Financial Commissioner, Revenue, Punjab (1893). ''Report on the Land Revenue Administration of the Punjab for the Revenue Year 1891-92''. Lahore: Punjab Government Press. p. 64. "Improvement of village drinking water wells and village tanks in Muktsar Circle including Village Chhatiana."</ref> '''42. 1928 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਜ਼ਾ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤਹਿਤ 1928 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ''ਛੱਤਿਆਣਾ ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਕੋ-ਓਪਰੇਟਿਵ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੋਸਾਇਟੀ'' (Chhatiana Multi-Purpose Co-operative Credit Society) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref name="Cooperative1928">Department of Co-operative Societies, Punjab (1929). ''Report on the Working of Co-operative Societies in the Punjab for the Year 1928-29''. Lahore: Government Printing. p. 38. "Registration and functioning of Agricultural Credit Co-operative Society at Village Chhatiana."</ref> '''43. 1956 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ''' ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1955–56 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਸਕੂਲ ਲਈ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref name="EducationUpgrade1956">Education Department, Punjab (1957). ''Annual Report on the Progress of Education in Punjab for the Year 1955-56''. Chandigarh: Controller of Printing and Stationery. p. 112. "Upgradation and expansion grants for rural schools in Ferozepore District: Government School Chhatiana."</ref> '''44. 1898 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਟੋਭੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਰਿਕਾਰਡ''' 1898 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 6 ਪੱਕੇ ਖੂਹ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 4 ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਅਤੇ 2 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੋਭੇ ਨੂੰ ''Sacred Village Tank'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ/ਗਾਦ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="WaterWells1898">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1899). ''Report on Village Water Supply and Masonry Wells in Ferozepore District for 1898''. Lahore: Punjab Government Press. p. 41. "Inventory of 6 masonry drinking wells and Guptsar sacred tank at Village Chhatiana."</ref> '''45. 1908 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ''' 1908 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਕਤਸਰ ਹੈੱਡ ਆਫ਼ਿਸ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ''ਬ੍ਰਾਂਚ ਪੋਸਟ ਆਫ਼ਿਸ'' ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ (Postal Runner) ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="PostalDirectory1908">Postmaster General, Punjab Circle (1908). ''List of Post Offices in Punjab and North-West Frontier Province''. Lahore: Government Printing. p. 115. "Establishment of Branch Post Office at Chhatiana under Muktsar Head Office."</ref> '''46. 1953 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ''Punjab Gram Panchayat Act, 1952'' ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1953–54 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Panchayat1953">Department of Panchayats, Punjab (1954). ''First Annual Report on the Working of Gram Panchayats in Punjab (1953-54)''. Simla: Government Press. p. 67. "Establishment and first election records of Chhatiana Gram Panchayat."</ref> '''47. 1914–1918 — ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ 18 ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ''' ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ (1914–1918) ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ ਕੁੱਲ '''18 ਨੌਜਵਾਨਾਂ''' ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। 1919 ਦੀ ''Ferozepore District and the War (1914-1918)'' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ '''14th Ferozepore Sikhs''' ਅਤੇ '''61st Pioneers''' ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ '''12 ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ (ਮੌਜੂਦਾ ਇਰਾਕ)''' ਅਤੇ '''4 ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਜੰਗੀ ਮੋਰਚੇ''' ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name="FirstWorldWarDetail1919">Ferozepore District War Committee (1919). ''Ferozepore District and the War (1914-1918)''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. p. 82. "Details of 18 combatants from Village Chhatiana serving in 14th Ferozepore Sikhs and 61st Pioneers in Mesopotamia and France."</ref> '''48. 1898 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ 6 ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਟੋਭੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ''' 1898 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਇਰੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਸਪਲਾਈ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਸੀ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''6 ਪੱਕੇ ਖੂਹ''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ '''4 ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ''' ਲਈ ਅਤੇ '''2 ਖੇਤੀਬਾੜੀ''' ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਸਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੋਭੇ ਨੂੰ ''Sacred Village Tank'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਗਾਦ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="WaterWells1898">Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1899). ''Report on Village Water Supply and Masonry Wells in Ferozepore District for 1898''. Lahore: Punjab Government Press. p. 41. "Inventory of 6 masonry drinking wells and Guptsar sacred tank at Village Chhatiana."</ref> '''49. 1908 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਅਤੇ ਡਾਕ ਸੇਵਾ''' 1908 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੋਸਟਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੁਕਤਸਰ ਹੈੱਡ ਆਫ਼ਿਸ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ''Branch Post Office'' ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕ ਹਰਕਾਰੇ (Postal Runner) ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="PostalDirectory1908">Postmaster General, Punjab Circle (1908). ''List of Post Offices in Punjab and North-West Frontier Province''. Lahore: Government Printing. p. 115. "Establishment of Branch Post Office at Chhatiana under Muktsar Head Office."</ref> '''50. 1953 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ''Punjab Gram Panchayat Act, 1952'' ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1953 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1953–54 ਦੀ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="Panchayat1953">Department of Panchayats, Punjab (1954). ''First Annual Report on the Working of Gram Panchayats in Punjab (1953-54)''. Simla: Government Press. p. 67. "Establishment and first election records of Chhatiana Gram Panchayat."</ref> '''51. 1922 — ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ''' 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਰਜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1922 ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲੀ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="AkaliMovement1922">Police Department, Punjab (1922). ''Confidential Weekly Reports on the Akali Movement in Ferozepore District''. Lahore: Punjab Government Secretariat. p. 47. "Mobilisation of Akali jathas and assembly at Gurdwara Guptsar, Village Chhatiana."</ref> '''52. 1937–38 — ਅਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਚਾਰਾ ਕੇਂਦਰ''' 1937–38 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਏ ਸੂਕੇ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੀ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੈਵੇਨਿਊ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਕਾਲ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿਖੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ ਇੱਕ ''Fodder Distribution Depot'' ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref name="FamineRelief1938">Revenue Department, Punjab (1939). ''Report on the Famine and Relief Operations in the Punjab during 1937-38''. Lahore: Government Printing. p. 89. "Establishment of fodder distribution depot at Chhatiana Canal Station for Muktsar Tehsil."</ref> '''53. 1962 — ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ''' 1962 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ 1963 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਫੰਡ ਲਈ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="SinoIndianWar1962">Government of Punjab (1963). ''The Punjab Government Gazette (Part I): Contributions to the National Defence Fund''. Chandigarh: Controller of Printing. p. 214. "Special mention of Village Chhatiana for contributions to National Defence Fund."</ref> '''54. 1872–1884 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1872 ਦੇ ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District'' ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਹੈ। ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ (Genealogical Record) ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ '''ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਤੀਆਂ'''—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ (ਵੱਡੀ ਪੱਤੀ), ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ (ਮੱਝਲੀ ਪੱਤੀ) ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ'''—ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਜੱਦੀ ਹਿੱਸਿਆਂ (Ancestral Shares) ਅਤੇ ਹਲਸਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="SettlementPattis1872">Brandreth, E. L. (1872). ''Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District''. Lahore: Victoria Press. p. 84. "Village Chhattiana (Muktsar Tehsil): Genealogical Record (Shajra Nasab) detailing land distribution across three main pattis (Patti Budha, Patti Dhillon, and Patti Chhoti)."</ref> '''55. 1883–1884 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਕੋਟ ਭਾਈ ਜ਼ੈਲ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1883–84 ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District'' ਅਤੇ ਜ਼ੈਲ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ '''ਕੋਟ ਭਾਈ ਜ਼ੈਲ''' ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ '''ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ।<ref name="ZailNambardar1883">Revenue Department, Punjab (1884). ''Gazetteer of the Ferozepore District 1883-84''. Lahore: Civil and Military Gazette Press. Zail Settlement Register, p. 96. "Kot Bhai Zail Details and Official Revenue Headmen (Nambardars) of Village Chhatiana."</ref> '''56. 1910–1914 — ਡਨਟ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ, ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਮਾਲੀਆ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' ਜੇ. ਐੱਮ. ਡਨਟ (J. M. Dunnett) ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ''Final Report of the Second Regular Settlement of the Ferozepore District (1910–1914)'' ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ '''ਮੁਕਤਸਰ ਨਹਿਰੀ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਸਰਕਲ''' (Muktsar Canal Assessment Circle) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਅਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੱਤੀਆਂ—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ (Patti Budha / Patti Vadde Brar), ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ (Patti Dhillon) ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ (Patti Chhoti / Patti Khas)'''—ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਹਿਰੀ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰੀ ਅਤੇ ਬਾਰਾਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਲੀਆ ਦਰਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਦਰਜ ਸੀ।<ref name="DunnettSettlement1914">Dunnett, J. M. (1915). ''Final Report of the Second Regular Settlement of the Ferozepore District (1910–1914)''. Lahore: Government Printing, Punjab. Muktsar Canal Circle, Village Chhatiana (Patti details and Revenue Assessment).</ref> '''1914 ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਜ ਨੰਬਰਦਾਰ''' 1914 ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਅਤੇ ''Register of Village Headmen (Nambardars) and Shajra Nasab'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ), ਨੰਬਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ) ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ (ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ)''' ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="NambardarRegister1914">Revenue Department, Punjab (1914). ''Register of Village Headmen (Nambardars) and Shajra Nasab: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Ferozepore District Record Office.</ref> '''57. 1930–1955 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ''' 1930–40 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਮੁੜ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਤੇ 1950ਵਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ (Consolidation of Holdings) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਹਿਸੀਲ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਲਈ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਲੜੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਜ ਨੰਬਰਦਾਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ '''ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ '''ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ''' ਅਤੇ '''ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦੌਰ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਮ੍ਹਾਂਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।<ref name="RevenueRevision1938">Revenue Department, Punjab (1938). ''Assessment Report of the Muktsar Tehsil of the Ferozepore District''. Lahore: Government Printing. Village Chhatiana (Nambardari succession and land revenue entries).</ref><ref name="JamabandiPattiBudha">Tehsil Office Muktsar (1942). ''Jamabandi and Register Mutation (Intiqal): Village Chhattiana''. Entry for Patti Budha Nambardari Succession (Nambardar Inder Singh & Nambardar Kehar Singh).</ref><ref name="JamabandiPattiDhillon">Tehsil Office Muktsar (1946). ''Register Nambardaran and Jamabandi Record: Village Chhattiana''. Entry for Patti Dhillon (Nambardar Arjan Singh & Nambardar Gurditt Singh).</ref><ref name="PostConsolidation1955">Department of Revenue and Rehabilitation, Punjab (1955). ''Consolidation of Holdings (Murabbabandi) Record: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Register of Village Headmen (Patti Chhoti entries).</ref> '''58. 1954–1958 ਅਤੇ 1965 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1954–1958 ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚੱਲੀ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰਕਬਾ-ਬੰਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="ConsolidationAct1954">Department of Consolidation of Holdings, Punjab (1956). ''Notification and Progress Report of Land Consolidation Operations in Muktsar Tehsil (1954-1956)''. Chandigarh: Government Press. Village Chhattiana Entry, p. 112.</ref> '''1965 ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ''' 1965 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ/ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਬਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ-ਵਾਰ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਰਕਬੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1965 ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤ ਹੈ ਕਿ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਪੱਤੀ-ਵਾਰ ਹੱਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਰਹੇ।<ref name="ConsolidationCommittee1965">Department of Revenue, Punjab (1965). ''Consolidation/Land Records and Village Committee Register: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Government Revenue Records.</ref> ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੇ Record of Rights ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਤੋਂ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ)'', ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਤੋਂ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ)''' ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਤੋਂ '''ਨੰਬਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ)''' ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਸਨ।<ref name="ConsolidationRecord1958">Tehsil Revenue Office, Muktsar (1958). ''Consolidation Record of Rights (Misal Haqiqat & Register Murbabandhi): Village Chhattiana''. Confirmation of Patti Nambardars (Nambardar Kehar Singh, Nambardar Gurditt Singh, and Nambardar Sham Singh).</ref> '''59. 1960–2000 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1960 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇੰਤਕਾਲ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ''ਸਨਦ ਨੰਬਰਦਾਰੀ'' ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸਾਂ ਨੂੰ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦਾਂ ਅਤੇ ਕਲੈਕਟਰੀ ਹੁਕਮ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।<ref name="NambardariInheritance1965">District Revenue Office, Sri Muktsar Sahib (1965). ''Register Sanad Nambardari and Hereditary Succession Orders: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Collectorate Land Revenue Orders, Entry for Patti Budha, Patti Dhillon, and Patti Chhoti.</ref> '''ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ''' ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਥਾਨਕ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰਿਸੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਤਕਾਲ ਅਤੇ ਸਨਦ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਰਾਹੀਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।<ref name="LandRevenueRules1980">Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Punjab (1980). ''Punjab Land Revenue Manual & Tehsil Muktsar Village Headmen (Nambardari) Succession Records: Village Chhattiana''. Chandigarh: Government Press.</ref> '''60. 2000 ਤੋਂ ਬਾਅਦ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ''' 2000 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ ਇੰਦਰਾਜ ਅਤੇ ਕਲੈਕਟਰੇਟ ਹੁਕਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਲਈ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੁਕਮ ਦਰਜ ਹਨ।<ref name="CurrentNambardari2005">District Revenue Office, Sri Muktsar Sahib (2005). ''Collectorate Orders and Sanad Nambardari Register: Tehsil Muktsar (Village Chhattiana)''. Current Headmen Appointments for Patti Budha, Patti Dhillon, and Patti Chhoti.</ref> '''21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀ-ਵਾਰ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ''' ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਕਲੈਕਟਰੇਟ ਹੁਕਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਦੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦ ਵੀ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="RevenueManual2020">Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Punjab (2020). ''Land Records and Register Nambardaran: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar Sahib''. Chandigarh: Government of Punjab.</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਲੀਆ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਲੈਕਟਰੇਟ ਅਤੇ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੱਕ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''61. 1872–2022 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਲੰਮਾ ਮਾਲੀਆ ਇਤਿਹਾਸ''' ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਤੀਆਂ—'''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ'''—ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ, ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦਰਜ ਹੁੰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। 1872 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1910–1914 ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੈਗੂਲਰ ਸੈਟਲਮੈਂਟ, 1950ਵਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। 2000ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨਦਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਲੀਆ, ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਦੀ ਲੜੀਬੱਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।<ref name="CompleteRevenueHistory">Revenue Department, Punjab (2022). ''Consolidated Land Records, Shajra Nasab and Nambardari Succession Archives: Village Chhattiana (1872–2022)''. Tehsil Sri Muktsar Sahib: Government of Punjab.</ref> '''62. 1970–1980 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਛਿੰਜ ਅਤੇ ਕਬੱਡੀ ਦੀ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਡ ਪਰੰਪਰਾ''' ਪੰਜਾਬ ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ 1970ਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੋੜ ਮੇਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ (ਛਿੰਜ) ਅਤੇ ਕਬੱਡੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 1970ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੇ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਡ ਗ੍ਰਾਂਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="SportsPunjab1974">Department of Sports, Punjab (1975). ''Annual Report on Rural Sports Tournaments and Playground Grants in Faridkot/Ferozepore District for 1974''. Chandigarh: Government Press. Village Chhattiana Entry, p. 54.</ref> '''63. 1955–1957 — ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਸ਼ਾਮਲਾਟ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ਰਕਬਾ''' ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ''Scheme of Consolidation No. 24'' ਅਨੁਸਾਰ 1955–1957 ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸ਼ਾਮਲਾਟ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਤਕ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਰਕਬਾ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ '''ਸਕੂਲ, ਜਨਤਕ ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਰਸਤੇ''' ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="ConsolidationScheme1955">Consolidation Department, Punjab (1957). ''Scheme of Consolidation (Scheme No. 24): Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Ferozepore District Record Office. Common land allocations for school, pond, and passages.</ref> '''64. 1972–1992 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਕਾਰਡ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ 1970ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1990ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।<ref name="PanchayatElections1972">Department of Rural Development and Panchayats, Punjab (1973). ''Report on the General Elections to Gram Panchayats in Punjab (1972)''. Chandigarh: Government Controller of Printing. Tehsil Muktsar, Village Chhattiana.</ref> '''65. 1970 — ਗੜੇਮਾਰੀ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਰਾਹਤ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ''' 1970 ਦੌਰਾਨ ਮੁਕਤਸਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਅਤੇ ਗੜੇਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਏ ਫ਼ਸਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਸਬੰਧੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਾਹਤ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਸਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ReliefRecord1970">Revenue and Relief Department, Punjab (1971). ''Report on Natural Calamities and Crop Compensation in Ferozepore District during 1970''. Chandigarh: Government Press. p. 88.</ref> '''66. 1955–1958 — ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰ''' 1955–1958 ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ (Consolidation of Land Holdings) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ''Consolidation Record of Rights / Misal Haqiqat, Scheme No. 24, Tehsil Muktsar'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੋਹਤਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹਨ। ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ '''ਪੱਤੀ ਬੁੱਢਾ ਤੋਂ ਨੰਬਰਦਾਰ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ) ਅਤੇ ਮੋਹਤਬਰ ਚੰਦ ਸਿੰਘ, ਪੱਤੀ ਢਿੱਲੋਂ ਤੋਂ ਨੰਬਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ) ਅਤੇ ਮੋਹਤਬਰ ਬਚਨ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਨੰਬਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ) ਅਤੇ ਮੋਹਤਬਰ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ, ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="ConsolidationAdvisory1955">Department of Revenue, Punjab (1958). ''Consolidation Record of Rights / Misal Haqiqat, Scheme No. 24: Village Chhattiana, Tehsil Muktsar''. Consolidation Department, Punjab. Record of Consolidation Advisory Committee and Patti representatives.</ref> '''67. ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ (1923–24)''' 1923–24 ਦੇ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ (ਛੱਤਿਆਣਾ) ਅਕਾਲੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ। ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਜੈਤੋ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜਥਿਆਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਲਈ ਇਕੱਤਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਲਈ ਲੰਗਰ, ਰਸਦ ਅਤੇ ਠਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ।<ref>{{cite book |last=Grewal |first=J. S. |title=The Sikhs of the Punjab |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0-521-63764-0 |pages=157-160}}</ref> '''68. 1870ਵਿਆਂ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸੇਬਾ ‘ਥੇਹ ਛੱਤਿਆਣਾ’''' ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟੀਅਰਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੌਜੂਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸੇਬੇ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ 'ਥੇਹ ਛੱਤਿਆਣਾ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਦੇ ਉੱਪਰ ਮੁੜ ਆਬਾਦ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸੇਬਾ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="FerozeporeGazetteer1883">''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883-84''. Lahore: Punjab Government Press, 1884. Settlement and Geography Section, p. 12.</ref> '''69. 1881 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ''' ਸੰਨ 1881 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ, ਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="PunjabCensus1881">{{cite book |last=Ibbetson |first=Denzil Charles Jelf |title=Report on the Census of the Punjab Taken on the 17th February 1881 |year=1883 |publisher=Central Government Press |location=Lahore |page=Ferozepore District Tables}}</ref> '''70. 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਅੰਤ — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਰਾਹੀਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਨਹਿਰੀ ਸਿੰਚਾਈ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ''' 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਖੇਤਰ ਲਈ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਬਾਰਾਨੀ (ਮੀਂਹ ਆਧਾਰਿਤ) ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟ ਗਈ।<ref name="FerozeporeGazetteer1884">''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883-84''. Lahore: Punjab Government Press, 1884. Canals and Irrigation Section, p. 72.</ref> '''71. 1896–97 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 1896-97 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪਸਾਰ ਲਈ 'ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="EducationReport1896">Department of Public Instruction, Punjab (1897). ''Report on the Progress of Education in the Punjab for 1896-97''. Lahore: Punjab Government Press, p. 43.</ref> '''72. 1911 — ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਮੌਕੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ''' 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, 1911 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਮੌਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="FerozeporeGazetteer1915">''Gazetteer of the Ferozepore District, 1915''. Lahore: Government Printing, Punjab, 1916. Revenue Administration, p. 115.</ref> '''73. 1960ਵਿਆਂ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾ ਅਤੇ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹੂਲਤਾਂ''' 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਦਾਂ, ਬੀਜ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ 'ਛੱਤਿਆਣਾ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾ' ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="CooperativeReport1969">Department of Cooperation, Punjab (1969). ''Annual Report on the Working of Cooperative Societies in Punjab''. Chandigarh: Government Press.</ref> == ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) == ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.” 1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli. 1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement. 1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> 1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।</ref> ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।</ref> ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.</ref> ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 "Apna Pind Sambhal"] {{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] *https://www.facebook.com/ssbrar555 32c9gmc93oruf62mt5lumam0jneibvf 0 45663 848564 847983 2026-09-30T01:12:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848564 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{Infobox football club | clubname = ਬ੍ਲੈਕਪੂਲ | image = [[ਤਸਵੀਰ:Blackpool FC logo.png|180px]] | caption = | fullname = ਬ੍ਲੈਕਪੂਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ | nickname = ਟਨਗੇਰਿਨਸ<ref>[http://uk.reuters.com/article/idUKLDE67A23420100812 "Blackpool add orange twist to opening day"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200504225625/https://uk.reuters.com/article/soccer-england-saturday/preview-soccer-blackpool-add-orange-twist-to-opening-day-idUKLDE67A23420100812 |date=2020-05-04 }} {{Cite web |url=https://uk.reuters.com/article/soccer-england-saturday/preview-soccer-blackpool-add-orange-twist-to-opening-day-idUKLDE67A23420100812 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2024-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504225625/https://uk.reuters.com/article/soccer-england-saturday/preview-soccer-blackpool-add-orange-twist-to-opening-day-idUKLDE67A23420100812 |archive-date=2020-05-04 |url-status=dead}} – Reuters, 12 August 2010</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_div_1/8698021.stm "Championship play-off final as it happened"] BBC Sport, 22 May 2010</ref> | shortname = | founded = 26 ਜੁਲਾਈ 1887<ref name="Brown resigns">{{cite book|last=Calley|first=Roy|title=[[Blackpool: A Complete Record 1887–1992]]|publisher=Breedon Books Publishing Co Ltd|date=20 October 1992|isbn=1-873626-07-X}}</ref> | ground = [[ਬਲੂਮਫੀਲਡ ਰੋਡ]],<br/>[[ਬ੍ਲੈਕਪੂਲ]] | capacity = 17,338 | owner = ਓਅਨ ਓਯਸਟੋਨ<br/>ਵਾਲੇਰਿ ਬੇਲੋਕੋਨ | manager = ਹੋਸੇ ਰਿਗਾ | league = [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਚੈਮਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] | season = | position = | website = http://www.blackpoolfc.co.uk/ | kit_alt1 = | pattern_la1 = _whiteborder | pattern_b1 = _vneckwhite | pattern_ra1 = _whiteborder | pattern_so1 = | leftarm1 = FFA500 | body1 = FFA500 | rightarm1 = FFA500 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFA500 | pattern_la2 = _borderonwhite | pattern_b2 = _rightsashonwhite | pattern_ra2 = _borderonwhite | leftarm2 = FFA500 | body2 = FFA500 | rightarm2 = FFA500 | shorts2 = FFA500 | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = | pattern_b3 = _redwhitestripes_centre | pattern_ra3 = | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 | current = }} '''ਬ੍ਲੈਕਪੂਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ''', ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ<ref name=Gillatt>{{cite book|last=Gillatt|first=Peter|title=Blackpool FC On This Day: History, Facts and Figures from Every Day of the Year |publisher=Pitch Publishing Ltd|date=30 November 2009|isbn=1-905411-50-2}}</ref>, ਇਹ [[ਬ੍ਲੈਕਪੂਲ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਬਲੂਮਫੀਲਡ ਰੋਡ]], [[ਬ੍ਲੈਕਪੂਲ]] ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ<ref>http://int.soccerway.com/teams/england/blackpool-fc/717/</ref>, ਜੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਚੈਮਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Commons category|Blackpool FC|ਬ੍ਲੈਕਪੂਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ}} * {{Official website|http://www.blackpoolfc.co.uk}} * [http://www.blackpoolfcyouth.co.uk/site/index.asp ਬ੍ਲੈਕਪੂਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਯੁਵਕ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126032534/http://www.blackpoolfcyouth.co.uk/site/index.asp |date=2010-01-26 }} * [http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/b/blackpool/club_stats/default.stm ਬੀਬੀਸੀ ਉੱਤੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] h5qib1yu0j5nsx4i0xigji9abjb3nuy 0 58027 848613 839699 2026-09-30T05:13:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848613 wikitext text/x-wiki '''ਮਲਕੀਅਤੀ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ''' ({{en|Proprietary software}}), '''ਗ਼ੈਰ-ਆਜ਼ਾਦ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ''' ਜਾਂ '''ਬੰਦ ਸਰੋਤ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ''' ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਹੱਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਨੇ ਅਜਿਹੇ [[ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਲਸੰਸ|ਲਸੰਸ]] ਤਹਿਤ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸੀਮਿਤ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਵਰਤ ਸਕਣ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ’ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬਦਲਣ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ, ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ, ਦੁਬਾਰਾ ਤਕਸੀਮ ਕਰਨ, [[ਪੁੱਠੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ]] ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>[http://www.chillingeffects.org/copyright/faq.cgi#QID805 FAQ about Copyright - Chilling Effects Clearinghouse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705180130/http://www.chillingeffects.org/copyright/faq.cgi#QID805 |date=2014-07-05 }}. Chillingeffects.org. Retrieved on 2013-06-16.</ref><ref name="linfo">[http://www.linfo.org/proprietary.html proprietary software is opposite of free software]. Linfo.org (2005-07-03). Retrieved on 2013-06-16.</ref> ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਲਕੀਅਤੀ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਦਾ ਸਰੋਤ ਕੋਡ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਸਹਾਇਕ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ [[ਆਜ਼ਾਦ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ]],<ref name="linfo" /><ref>[http://www.dwheeler.com/oss_fs_why.html Why Open Source Software / Free Software (OSS/FS, FOSS, or FLOSS)? Look at the Numbers!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060405112628/http://www.dwheeler.com/oss_fs_why.html |date=2006-04-05 }}. Dwheeler.com. Retrieved on 2013-06-16.</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਲਕ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ]], ਜੋ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਕਸਦ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [[ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਰੋਤ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ]] ਵਾਲ਼ੇ ''ਮਲਕੀਅਤੀ'' ਜਾਂ ''ਗ਼ੈਰ-ਆਜ਼ਾਦ'' ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦ ਜਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।<ref>{{cite web | url=http://www.gnu.org/philosophy/categories.html#ProprietarySoftware | title=Categories of Free and Nonfree Software - GNU Project - Free Software Foundation (FSF) | quote=Proprietary software is another name for nonfree software. | accessdate=2011-10-25 | archive-date=2019-05-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190502115838/https://www.gnu.org/philosophy/categories.html#ProprietarySoftware | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/technology/article2886514.ece?homepage=true|publisher=[[ਦ ਹਿੰਦੂ]]|title=Free software and basic freedom|author=Vasudha Venugopal|access-date=2015-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160109200348/http://www.thehindu.com/sci-tech/technology/article2886514.ece?homepage=true|archive-date=2016-01-09|url-status=dead}} quoting Richard M. Stallman.</ref> [[ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਸਨਅਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਬੰਧਤ ਪਰ ਅਲਹਿਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ [[ਵਪਾਰਕ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ]] ਦਾ ਨਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵੇਚਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਹੋਰ ਵੇਖੋ == *[[ਆਜ਼ਾਦ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ]] *[[ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਰੋਤ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ]] *[[ਵਪਾਰਕ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ]] ilf15sdb65cchdeq96pkn5sr2xy4wir 0 58415 848541 847976 2026-09-29T22:18:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848541 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ | image = ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ.jpg | alt = | caption = ਚੋਪੜਾ 2025 ਵਿੱਚ|caption | birth_date = {{birth date and age |df=yes|1982|7|18}} | birth_place = [[ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ]], [[ਬਿਹਾਰ]] (ਹੁਣ [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਵਿੱਚ), ਭਾਰਤ | residence = [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]], [[ਨਿਊਯਾਰਕ]], ਯੂਐਸ | citizenship = ਭਾਰਤੀ | other_names = ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਜੋਨਸ<ref>{{cite web|last=Basu|first=Nilanjana|title=After Wedding To Nick Jonas, Priyanka Chopra Changes Her Name On Instagram |url=https://www.ndtv.com/entertainment/after-wedding-to-nick-jonas-priyanka-chopra-changes-her-name-on-instagram-1958938 |work=NDTV |date=6 December 2018 |accessdate=6 December 2018 }}</ref> | occupation = {{flat list| * ਅਦਾਕਾਰਾ * ਗਾਇਕਾ * ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ * ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ * ਮਾਡਲ }} | signature = Signature Priyanka Chopra.png | yearsactive = 2000–ਹੁਣ ਤੱਕ | spouse = {{Marriage|[[ਨਿਕ ਜੋਨਸ]]|2018}} | relatives = | works = | title = [[ਵਿਸ਼ਵ ਸੁੰਦਰੀ]] 2000 | honours = {{hlist|[[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (2016)}} | awards = | website = {{URL|iampriyankachopra.com}} }} '''ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ''' (ਜਨਮ 18 ਜੁਲਾਈ 1982) ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਨਾਮ '''ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਜੋਨਸ''' ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਗਾਇਕਾ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਹੈ, ਜੋ [[2000]] ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਸੁੰਦਰੀ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸਬ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸ਼ੋਹਰਤ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ,ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] ਵਰਗੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। [[ਟਾਈਮ]] ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। [[ਫੋਰਬਜ਼]] ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਐਰੋਨੌਟਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਜਾਂ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ, ਜੋ ਉਸਨੰ ਵਿਸ਼ਵਸੁੰਦਰੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਦੇ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ '''ਦ ਹੀਰੋ-ਲਾਈਫ ਆਫ਼ ਏ ਸਪਾਈ'' (2003) ਰਾਹੀਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ''ਐਤਰਾਜ਼'' (2003) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2006 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ''ਕ੍ਰਿਸ਼'' ਅਤੇ ''ਡੌਨ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬ੍ਰੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਫੈਸ਼ਨ (2008 ਫਿਲਮ)|ਫੈਸ਼ਨ (2008)]] ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਕਮੀਨੇ'' (2009), ''ਬਰਫੀ'' (2011), [[ਮੈਰੀ ਕੌਮ]] (2012), [[ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ]] (2015) [[ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ (ਫਿਲਮ)|ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ (2015)]] ਵਰਗੀਆਂ ਕਾਫੀ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾ ਕੀਤੀਆਂ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਹ ''ਏਬੀਸੀ'' ਦੇ ਥ੍ਰਿਲਰ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਕੁਆਂਟਿਕੋ'' ਵਿੱਚ ਐਲੇਕਸ ਪੈਰੀਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨੈਟਵਰਕ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਬਣੀ। ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਬੇਵਾਚ'' (2017) ਅਤੇ ''ਏ ਕਿਡ ਲਾਇਕ ਜੈਕ'' (2018) ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ [[ਯੂਨੀਸੈਫ਼]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ 2010 ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚਾਈਲਡ ਰਾਈਟਸ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੂਨੀਸੈਫ ਦੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅੰਬੈਸਡਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਨ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ [[ਨਾਰੀਵਾਦ]] ਬਾਰੇ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ''ਪਰਪਲ ਪੈਬਲ ਪਿਕਚਰ'' ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ [[ਨਿਕ ਜੋਨਸ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ। ==ਜੀਵਨ== ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਜੁਲਾਈ 1982 ਨੂੰ [[ਬਿਹਾਰ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ (ਹੁਣ [[ਝਾਰਖੰਡ]]) ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੋਕ ਚੋਪੜਾ ਅਤੇ ਮਧੂ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਭਾਰਤੀ ਸੇਨਾ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਸਨ।<ref name="bday1">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|title=Birthday Special: 30 Facts About Priyanka Chopra|date=18 July 2012|publisher=[[Rediff.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120926075555/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|archivedate=26 September 2012|deadurl=no|accessdate=18 September 2012|df=}}</ref><ref name="bday2">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ [[ਅੰਬਾਲਾ|ਅੰਬਾਲੇ]] ਤੋਂ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.filmfare.com/interviews/ill-get-married-six-times-priyanka-chopra-4412.html|title="I'll get married six times" – Priyanka Chopra|date=17 October 2013|work=[[Filmfare]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160806083606/http://www.filmfare.com/interviews/ill-get-married-six-times-priyanka-chopra-4412.html|archivedate=6 August 2016|deadurl=no|accessdate=27 June 2016|df=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Priyanka-Chopra-missed-visiting-her-hometown-Ambala/articleshow/47502145.cms|title=Priyanka Chopra missed visiting her hometown Ambala|author=Batra, Ankur|date=1 June 2015|work=[[The Times of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150708160043/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Priyanka-Chopra-missed-visiting-her-hometown-Ambala/articleshow/47502145.cms|archivedate=8 July 2015|deadurl=no|accessdate=27 June 2016|df=}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਝਾਰਖੰਡ ਤੋਂ, ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਮਧੂ ਜਯੋਤਸਨਾ ਅਖੌਰੀ, ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਡਾ. ਮਨੋਹਰ ਕਿਸ਼ਨ ਅਖੌਰੀ, ਜੋ ਸਾਬਕਾ ਕਾਂਗਰਸੀ ਸੀਨੀਅਰ ਹਨ, ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੜਕੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Much-ado-about-Adieu/2016/06/12/article3478145.ece|title=Much ado about Adieu|author=Chandran, Abhilash|date=12 June 2016|work=[[The New Indian Express]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160613134407/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Much-ado-about-Adieu/2016/06/12/article3478145.ece|archivedate=13 June 2016|deadurl=no|accessdate=27 June 2016|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/priyanka-chopra-harassed-by-unknown-man/143892-8-66.html|title=Priyanka Chopra harassed by unknown man|date=21 February 2011|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204003258/http://ibnlive.in.com/news/priyanka-chopra-harassed-by-unknown-man/143892-8-66.html|archivedate=4 December 2013|deadurl=no|publisher=[[CNN-IBN]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|df=}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ,ਸਿਧਾਰਥ,ਹੈ ਜੋ ਉਸਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਛੋਟਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/7417-14.html|title=In pics: Meet Priyanka Chopra's family|date=14 September 2012|publisher=CNN-IBN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120918053144/http://ibnlive.in.com/photogallery/7417-14.html|archivedate=18 September 2012|deadurl=no|accessdate=11 October 2012|df=}}</ref> [[ਪ੍ਰੀਨਿਤੀ ਚੋਪੜਾ]],[[ਮੀਰਾ ਚੋਪੜਾ]] ਅਤੇ [[ਮਨਾਰਾ]] ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਜ਼ਨ ਹਨ।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-chopra-another-cousin-on-the-block/1/199130.html|title=Here's Priyanka Chopra's another cousin on the block!|date=5 June 2012|work=[[India Today]]|accessdate=3 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129011600/http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-chopra-another-cousin-on-the-block/1/199130.html|archivedate=29 November 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਿੱਤਿਆਂ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ, ਦਿੱਲੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਅੰਬਾਲਾ, ਲੱਦਾਖ, ਲਖਨਊ, ਬਰੇਲੀ ਅਤੇ ਪੂਨੇ ਵਰਗੇ ਕਈ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।<ref name="inspire">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Priyanka-Chopra-first-single-inspired-by-her-life/Article1-925965.aspx|title=Priyanka Chopra first single inspired by her life|author=Bakshi, Dibyojyoti|date=7 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=16 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908124028/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Priyanka-Chopra-first-single-inspired-by-her-life/Article1-925965.aspx|archivedate=8 September 2012}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁ੍ਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ''ਲਾ ਮਾਰਟਿਨਰ ਸਕੂਲ (ਲੜਕੀਆਂ), ਲਖਨਊ'' ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਮਾਰੀਆ ਗੋਰੇਟੀ ਕਾਲਜ, ਬਰੇਲੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2000/12/03/stories/14032181.htm|title=She eyed the crown since childhood|date=3 December 2000|work=[[The Hindu]]|accessdate=5 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090708113125/http://www.hindu.com/2000/12/03/stories/14032181.htm|archivedate=8 July 2009|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://hindu.com/2000/12/02/stories/02020004.htm|title=Smalltown girl conquers world|date=2 December 2000|work=The Hindu|accessdate=5 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090106022040/http://www.hindu.com/2000/12/02/stories/02020004.htm|archivedate=6 January 2009|deadurl=no|df=}}</ref><ref name="nst">{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-126612847.html|title=Chopra's star quality|author=Henry, Wilson|date=23 July 2006|work=[[New Straits Times]]|accessdate=5 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509104517/http://www.highbeam.com/doc/1P1-126612847.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|df=}}{{subscription required|via=Highbeam}}</ref> ''ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਡ ਐਨਾਲਿਜ਼ਿਸ'' ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ; ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕਾ ਵਜੋਂ ਇਸਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/inner-spaces-diwali-is-always-a-fun-time-priyanka-chopra-1201128|title=Diwali is always a fun time: Priyanka Chopra|author=Guha, Aniruddha|date=25 October 2008|work=[[Daily News and Analysis]]|accessdate=2 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221033414/http://www.dnaindia.com/lifestyle/inner-spaces-diwali-is-always-a-fun-time-priyanka-chopra-1201128|archivedate=21 February 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਦੇ ਸਰਦ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤੀ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, [[ਲੇਹ]] ਦੇ ਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੇਡਣ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਯਾਦ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲੇਹ ਵਿੱਚ ਸਾਂ ਅਤੇ ਚੋਥੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਸੀ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਜੰਮਿਆ ਸੀ ਮੇਰੇ ਡੈਡੀ ਨੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਉਥੇ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਲੇਹ ਵਿਚ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹਨ ... ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਫੌਜੀ ਬੱਚੇ ਸਾਂ। ਅਸੀਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਵਾਦੀ ਵਿਚ ਬੰਕਰ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਇਕ ਸਟੇਪਾ ਸੀ ਜੋ ਸਾਡੀ ਵਾਦੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਸਟੇਪਾ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੱਕ ਦੀ ਦੌੜ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸੀ।"<ref name="HT0810">{{cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/aug/130810-priyanka-chopra-cloudburst.htm|title=Cloudburst flattened the Leh of my memories: Priyanka Chopra|date=13 August 2010|work=[[Mid Day]]|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101018165435/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/aug/130810-priyanka-chopra-cloudburst.htm|archivedate=18 October 2010|deadurl=no|agency=Indo-Asian News Service|df=}}</ref> ਉਹ ਹੁਣ ਬਰੇਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰੇਲੂ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਥੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/news/type/view/id/1558555/|title=Priyanka to be honoured at her home-town Bareilly|date=12 September 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121112144151/http://www.bollywoodhungama.com/movies/news/type/view/id/1558555|archivedate=12 November 2012|deadurl=no|accessdate=27 December 2012|df=}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Priyanka_Chopra_Family.jpg|alt=Priyanka Chopra and her family are looking towards the camera.|left|thumb|ਚੋਪੜਾ 2012 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨਾਲ]] ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਚੋਪੜਾ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਚਲੀ ਗਈ। ਉਥੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਈ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ, ਕੋਰੀਅਲ ਗਾਉਣ ਅਤੇ [[ਕਥਕ]] ਨ੍ਰਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।<ref name="celluloid">{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2001/12/14/stories/2001121400720200.htm|title=From beauty pageant to celluloid|date=14 December 2001|work=The Hindu|accessdate=17 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131207145033/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2001/12/14/stories/2001121400720200.htm|archivedate=7 December 2013}}</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਨਸਲੀ ਮਸਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਅਫ਼ਰੀਕਨ-ਅਮਰੀਕਨ ਸਹਿਪਾਠੀ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite av media|url=https://www.youtube.com/watch?v=BkZFJeHj_ac|title=Priyanka Chopra – The Anupam Kher Show Season 2|date=2 August 2015|publisher=YouTube|accessdate=2 November 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151029211925/https://www.youtube.com/watch?v=BkZFJeHj_ac|archivedate=29 October 2015|df=}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਇਕ ਅਜੀਬ, ਘੱਟ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਇਕ ਮੱਧਮ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੀ ਬੱਚੀ ਸੀ, ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਚਿੱਟੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ .... ਅੱਜ, ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ 12 ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਦੀਆਂ ਹਨ।"<ref name="ibtimes">{{cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/articles/382108/20120908/priyanka-chopra-bullied-high-school-being-browny.htm|title=I Was Bullied in High School for Being Browny: Priyanka Chopra|date=8 September 2012|work=[[International Business Times]]|accessdate=11 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103192544/http://www.ibtimes.co.in/articles/382108/20120908/priyanka-chopra-bullied-high-school-being-browny.htm|archivedate=3 November 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਬਰੇਲੀ ਦੇ ''ਆਰਮੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ'' ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਪਰਤ ਆਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.armyschoolbareilly.com/alumni.html|title=Army School Alumni|publisher=Army School Bareilly|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130410033809/http://www.armyschoolbareilly.com/alumni.html|archivedate=10 April 2013|deadurl=yes|accessdate=4 December 2012|df=}}</ref><ref name="NDTV-int">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|title=Your Call with Priyanka Chopra: Full Transcript|author=Singh, Sonia|date=17 September 2012|publisher=[[NDTV]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522031443/http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|archivedate=22 May 2014|deadurl=yes|accessdate=31 March 2013}}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਸਥਾਨਕ "ਮਈ ਰਾਣੀ" ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਜਿੱਤੀ <ref name="ti1">{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20001202/main3.htm#3|title=Granny brought up Priyanka|date=1 December 2000|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|accessdate=2 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131121110907/http://www.tribuneindia.com/2000/20001202/main3.htm|archivedate=21 November 2013|deadurl=yes|df=}}</ref> ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਨ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨੇ ਪਏ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸਨੂੰ 2000 ਵਿਚ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)]] ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ,<ref name="MeetPC">{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2004/jul/29priyanka.htm|title=Meet Priyanka Chopra|date=29 July 2004|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090721053714/http://specials.rediff.com/movies/2004/jul/29priyanka.htm|archivedate=21 July 2009|deadurl=no|accessdate=7 April 2011|df=}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡ ਟਾਈਟਲ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref name="fmi">{{cite news|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/Archives/International-Winners/articleshow/msid-5931192,curpg-2.cms|title=International Pageant Winners|work=The Times of India|accessdate=15 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120410000257/http://feminamissindia.indiatimes.com/Archives/International-Winners/articleshow/msid-5931192%2Ccurpg-2.cms|archivedate=10 April 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੋਪੜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸੁੰਦਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 30 ਨਵੰਬਰ 2000 ਨੂੰ ''ਮਿਸ ਵਰਲਡ'' 2000 ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਮਿਲੇਨਿਅਮ ਡੋਮ ਵਿਚ ''ਮਿਜ਼ ਵਰਲਡ ਕੰਟੀਨੇਂਟਲ ਕੁਈਨ ਆਫ ਬਿਊਟੀ-ਏਸ਼ੀਆ ਐਂਡ ਓਸੀਏਆ'' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="winners">{{cite news|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/1991-2000/articleshow/5022005.cms|title=Catch-Up with the Past Miss Indias 2000–1991|work=[[The Times of India]]|accessdate=23 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329100350/http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/1991-2000/articleshow/5022005.cms|archivedate=29 March 2013|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/2000/nov/30world.htm|title=Priyanka Chopra is Miss World 2000|date=30 November 2000|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060901214632/http://www.rediff.com/news/2000/nov/30world.htm|archivedate=1 September 2006|deadurl=no|accessdate=2 August 2006|df=}}</ref><ref name="V.V.K.Subburaj">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fz2WDD8sB0MC&pg=PA85|title=Sura's Year Book 2006|author=Subburaj, V.V.K.|publisher=Sura Books|isbn=978-8172541248|page=85|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160604002552/https://books.google.com/books?id=Fz2WDD8sB0MC&pg=PA85|archivedate=4 June 2016|deadurl=no|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਮਿਸ ਵਰਲਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪੰਜਵੀੰ ਭਾਰਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੌਥੀ ਸੀ।<ref name="winners2">{{cite news|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/1991-2000/articleshow/5022005.cms|title=Catch-Up with the Past Miss Indias 2000–1991|work=[[The Times of India]]|accessdate=23 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329100350/http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/1991-2000/articleshow/5022005.cms|archivedate=29 March 2013|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://hindu.com/2000/12/02/stories/01020004.htm|title=Priyanka Chopra Miss World 2000|author=Suroor, Hasan|date=1 December 2000|work=The Hindu|accessdate=31 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130727131016/http://hindu.com/2000/12/02/stories/01020004.htm|archivedate=27 July 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਮਿਸ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ।<ref name="nst2">{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-126612847.html|title=Chopra's star quality|author=Henry, Wilson|date=23 July 2006|work=[[New Straits Times]]|accessdate=5 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509104517/http://www.highbeam.com/doc/1P1-126612847.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|df=}}{{subscription required|via=Highbeam}}</ref><ref name="ti12">{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20001202/main3.htm#3|title=Granny brought up Priyanka|date=1 December 2000|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|accessdate=2 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131121110907/http://www.tribuneindia.com/2000/20001202/main3.htm|archivedate=21 November 2013|deadurl=yes|df=}}</ref>ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਮਿਸਡ ਵਰਲਡ ਖਿਤਾਬਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਨ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੇ ਰੋਲ ਲਈ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ।<ref name="celluloid2">{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2001/12/14/stories/2001121400720200.htm|title=From beauty pageant to celluloid|date=14 December 2001|work=The Hindu|accessdate=17 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131207145033/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2001/12/14/stories/2001121400720200.htm|archivedate=7 December 2013}}</ref><ref name="RM">{{cite web|url=http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/i-dont-see-myself-as-sexy-priyanka/|title=I don't see myself as 'sexy': Priyanka|author=Masand, Rajeev|publisher=RajeevMasand.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221070154/http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/i-dont-see-myself-as-sexy-priyanka/|archivedate=21 February 2014|deadurl=no|accessdate=4 January 2013|df=}}</ref> == ਅਦਾਕਾਰੀ ਪੇਸ਼ਾ == === ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ (2002-2004) === [[File:Priyanka Chopra 2003.jpg|thumb|upright|ਚੋਪੜਾ 2003 ਵਿੱਚ ''ਅੰਦਾਜ਼'' ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿਖੇ]] ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਅੱਬਾਸ-ਮਸਤਾਨ ਦੇ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਹਮਰਾਜ਼'' (2002) ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਸੀ।<ref name="RM2">{{cite web|url=http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/i-dont-see-myself-as-sexy-priyanka/|title=I don't see myself as 'sexy': Priyanka|author=Masand, Rajeev|publisher=RajeevMasand.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221070154/http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/i-dont-see-myself-as-sexy-priyanka/|archivedate=21 February 2014|deadurl=no|accessdate=4 January 2013|df=}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਾ ਹੋ ਪਾਇਆ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਤਪਾਦਨ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਚਨਬੱਧਤਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2002/jul/05abbas.htm|title=Humraaz will not go bust|author=Lalwani, Vickey|date=5 July 2002|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508192837/http://www.rediff.com/entertai/2002/jul/05abbas.htm|archivedate=8 May 2013|deadurl=no|accessdate=9 January 2013|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/bollywood/interview.php?id=13608154&cid=2398|title=Aitraaz is going to fuel my sex-siren image!- Priyanka Chopra|publisher=Sify|accessdate=26 June 2013|archive-date=3 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703173348/http://www.sify.com/movies/bollywood/interview.php?id=13608154&cid=2398|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2002 ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਥਮਿਜ਼ਾਨ'' ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। [[ਦ ਹਿੰਦੂ]] ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸੀਮਤ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/04/19/stories/2002041900820203.htm|title=Thamizhan|date=19 April 2002|work=The Hindu|accessdate=19 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100903210447/http://hindu.com/thehindu/fr/2002/04/19/stories/2002041900820203.htm|archivedate=3 September 2010|deadurl=no|df=}}</ref> 2003 ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਅਨਿਲ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ''ਦ ਹੀਰੋ: ਲਵ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਏ ਸਪਾਈ'' ਵਿੱਚ [[ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰੀਤੀ ਜ਼ਿੰਟਾ|ਪ੍ਰਿਟੀ ਜ਼ਿੰਟਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="bday22">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਫਿਲਮ ਇਕ ਏਜੰਟ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ''ਦ ਹੀਰੋ'' ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਪਰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।<ref name="Box Office 2003">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=209&catName=MjAwMw|title=Box Office 2003|publisher=[[Box Office India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023141040/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=209&catName=MjAwMw|archivedate=23 October 2013|accessdate=26 October 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/10002625-hero/|title=The Hero: Love Story of a Spy (2003)|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130623041417/http://www.rottentomatoes.com/m/10002625-hero/|archivedate=23 June 2013|deadurl=no|accessdate=18 October 2012|df=}}</ref> ''ਵਰੇਟੀ'' ਤੋਂ ''ਡੈਰੇਕ ਐਲੀ'' ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਚੋਪੜਾ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।"<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2003/film/reviews/the-hero-love-story-of-a-spy-1200542160/|title=Review: 'The Hero: Love Story of a Spy'|author=Elley, Derek|date=16 April 2003|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304061004/http://variety.com/2003/film/reviews/the-hero-love-story-of-a-spy-1200542160/|archivedate=4 March 2016|deadurl=no|accessdate=14 January 2016|df=}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਰਾਜ ਕੰਵਰ ਦੀ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਸਫਲ ''ਅੰਦਾਜ਼'' ਵਿਚ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]] ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਾਦਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਲਾਰਾ ਦੱਤਾ]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="Box Office 20032">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=209&catName=MjAwMw|title=Box Office 2003|publisher=[[Box Office India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023141040/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=209&catName=MjAwMw|archivedate=23 October 2013|accessdate=26 October 2010}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਇਕ ਜੋਸ਼ਵਾਨ ਲੜਕੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼]] ਨੇ ਇਸ ਗਲੈਮਰ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਭੂਮਿਕਾ 'ਚ ਲਿਆਈ ਸੀ।<ref name="bday23">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> ''ਸਿਫੀ'' ਦੇ ਕੁਨਾਲ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਸਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ "ਸਾਰੇ ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਣ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ।"<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/andaaz-old-story-fresh-faces-review-bollywood-13157317.html|title=Andaaz: Old story, fresh faces|author=Shah, Kunal|date=23 May 2003|publisher=Sify|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140329142128/http://www.sify.com/movies/andaaz-old-story-fresh-faces-review-bollywood-13157317.html|archivedate=29 March 2014|accessdate=19 March 2010}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ (ਦੱਤਾ ਦੇ ਨਾਲ) ਜਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਬੇਸਟ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਐਕਟਰ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।<ref name="awards">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10207/index.html|title=Priyanka Chopra: Awards & nominations|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090424192038/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10207/index.html|archivedate=24 April 2009|accessdate=27 December 2012}}</ref> 2004 ਵਿਚ ਚੋਪੜਾ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਿਲੀਜ਼ ''ਪਲਾਨ, ਕਿਸਮਤ'' ਅਤੇ ''ਅਸੰਭਵ'' ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="journey1">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3579/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra: Part I|author=Tuteja, Joginder|date=20 June 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120622184047/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3579|archivedate=22 June 2012|deadurl=no|accessdate=29 January 2013|df=}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ [[ਡੇਵਿਡ ਧਵਨ]] ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਮੁਝਸੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰੋਗੀ'' ਵਿਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਾਲ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕਮਾਈ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।<ref name="Lifetime">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|title=Lifetime Worldwide|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D|archivedate=15 October 2013|deadurl=yes|accessdate=26 October 2010|df=}}</ref> 2004 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਬਾਸ-ਮਸਤਾਨ ਦੇ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਐਤਰਾਜ਼'' ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ [[ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਝਿਆ, ਸੋਨੀਆ ਰਾਏ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਔਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੇ ਯੌਨ ਉਤਪੀੜਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ "ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਤਜਰਬਾ" ਕਿਹਾ।<ref name="NDTV-int2">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|title=Your Call with Priyanka Chopra: Full Transcript|author=Singh, Sonia|date=17 September 2012|publisher=[[NDTV]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522031443/http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|archivedate=22 May 2014|deadurl=yes|accessdate=31 March 2013}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ।<ref name="peecee">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|title=Over The Years: Priyanka Chopra|author=Marwah, Navdeep Kaur|date=14 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=4 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916062219/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|archivedate=16 September 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=210&catName=MjAwNA|title=Box Office 2004|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131010014505/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=210&catName=MjAwNA|archivedate=10 October 2013|accessdate=26 October 2010}}</ref> ਲੇਖਕ ਰਨੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਲਵਰ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=kGIuatpm-8gC|title=Bollywood and Globalization: Indian Popular Cinema, Nation, and Diaspora|last=Mehta|first=Rini Bhattacharya|last2=Pandharipande|first2=Rajeshwari V.|publisher=Anthem Press|year=2011|isbn=978-0857287823|pages=67–71|accessdate=3 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140101071521/http://books.google.com/books?id=kGIuatpm-8gC|archivedate=1 January 2014|deadurl=no|df=}}</ref><ref name="oomph">{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_bollywood-an-oomphilicious-2012_1632118|title=Bollywood: An oomphilicious 2012!|author=Banerjee, Soumyadipta|date=1 January 2012|work=Daily News and Analysis|accessdate=5 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124175627/http://www.dnaindia.com/entertainment/report_bollywood-an-oomphilicious-2012_1632118|archivedate=24 January 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ''ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼'' ਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਕਰੀਅਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।<ref name="bday24">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਅਕ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ "''ਐਤਰਾਜ਼'' ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਟ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਮੋਹਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਰ ਚਨੌਤੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਛਾਪਦੀ ਹੈ'"<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2004/11/aitraaz_review_02.shtml|title=Aitraaz Review|author=Mamtora, Jay|publisher=BBC|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140628101810/http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2004/11/aitraaz_review_02.shtml|archivedate=28 June 2014|deadurl=no|accessdate=3 March 2013|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ਨੈਗੇਟਿਵ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਬੇਸਟ ਪਰਫੋਰੈਂਸ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਕਾਜੋਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਗਈ (ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 2008 'ਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ)।<ref name="bday25">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਇਕ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="awards2">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10207/index.html|title=Priyanka Chopra: Awards & nominations|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090424192038/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10207/index.html|archivedate=24 April 2009|accessdate=27 December 2012}}</ref> === ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ (2005–2006) === 2005 ਵਿੱਚ ਚੋਪੜਾ ਛੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਰੀਲੀਜ਼-''ਬਲੈਕਮੇਲ'' ਅਤੇ ''ਕਰਮ'' ਵਪਾਰਕ ਅਸਫਲ ਸਨ।<ref name="BOI2005">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|title=Box Office 2005|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115193133/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|archivedate=15 November 2013|accessdate=19 October 2010}}</ref> ਰੇਡਿਫ.ਕਾਮ ਦੀ ਸ਼ਿਪਲਾ ਭਰਤਟਨ-ਏਯਰ ਨੇ ਬਲੈਕਮੇਲ ਨੂੰ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਨੁਮਾਨਯੋਗ ਫਿਲਮ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਇਕ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਨਜਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸੀਮਿਤ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/jan/28bm.htm|title=Blackmail: Predictable, yet entertaining|author=Bharatan-Iyer, Shilpa|date=28 January 2005|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924143207/http://www.rediff.com/movies/2005/jan/28bm.htm|archivedate=24 September 2015|deadurl=no|accessdate=5 April 2013|df=}}</ref> ''ਕਰਮ'' ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਰਹੀ, ਸੁਭਾਸ਼ ਕੇ. ਝਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ "ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਰਬਲਤਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।"<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/karam-news--review-kkfv7giigjgsi.html|title=Karam|author=Jha, Subhash K.|date=14 March 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160129132403/http://www.sify.com/movies/karam-news--review-kkfv7giigjgsi.html|archivedate=29 January 2016|deadurl=no|accessdate=14 January 2016|df=}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਵਿਪੁਲ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਾਟਕ ''ਵਕਤ: ਦ ਰੇਸ ਅਗੇਂਸਟ ਟਾਈਮ'' ਵਿਚ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਛੋਟੀ ਵਪਾਰੀ ([[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ|ਅਮੀਤਾਭ ਬੱਚਨ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ) ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਗੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ "ਸੁਹਾਬ ਹੋਗੀ" ਗਾਣੇ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਚੋਪੜਾ ਬਚਪਨ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਜਗਾਹ ਲੇਹ ਵੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="HT08102">{{cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/aug/130810-priyanka-chopra-cloudburst.htm|title=Cloudburst flattened the Leh of my memories: Priyanka Chopra|date=13 August 2010|work=[[Mid Day]]|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101018165435/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/aug/130810-priyanka-chopra-cloudburst.htm|archivedate=18 October 2010|deadurl=no|agency=Indo-Asian News Service|df=}}</ref> ਫਿਲਮ ਦਾ ਗਾਣਾ "ਡੂ ਮੀ ਏ ਫ਼ੇਵਰ ਲੈਸ ਪਲੇ ਦੀ ਹੋਲੀ" ਦੇ ਗਾਣੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-1970196041.html|title=Why don't we have Holi songs nowadays?|date=25 February 2010|work=Hindustan Times|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509085339/http://www.highbeam.com/doc/1P3-1970196041.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|df=}}{{Subscription required|via=HighBeam}}</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="BOI20052">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|title=Box Office 2005|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115193133/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|archivedate=15 November 2013|accessdate=19 October 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/waqt-the-race-against-time-review-bollywood-pclvIObfbgccc.html|title=Waqt – The Race Against Time|author=Adarsh, Taran|publisher=Sify|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160129130859/http://www.sify.com/movies/waqt-the-race-against-time-review-bollywood-pclvIObfbgccc.html|archivedate=29 January 2016|deadurl=no|accessdate=14 January 2016|df=}}</ref> [[File:Don premiere.jpg|thumb|left|upright|ਚੋਪੜਾ ਆਪਣੇ ਸਹਿ ਕਲਾਕਾਰ [[ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖ਼ਾਨ|ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ]] ਨਾਲ ਡੌਨ (2006) ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 'ਤੇ]] ਉਸਨੇ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਰਹੱਸ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਯਕੀਨ'' ਵਿਚ [[ਅਰਜੁਨ ਰਾਮਪਾਲ]] ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਜਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰਤੀ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮਾ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਤਰਨ ਆਦਰਸ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਚੋਪੜਾ "ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਨਮਾਨ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰ ਰਹੀ ਹੈ।"<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/review/id/538457|title=Yakeen Review|author=Adarsh, Taran|date=1 July 2005|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114044838/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/review/id/538457|archivedate=14 November 2012|deadurl=no|accessdate=3 September 2012|df=}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਸੁਨੀਲ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਰੋਮਾਂਸ ''ਬਰਸਾਤ'' ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ [[ਬਿਪਾਸ਼ਾ ਬਾਸੂ]] ਸਨ। ਫਿਲਮ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਅਸਫਲਤਾ ਸੀ ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ।<ref name="BOI20053">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|title=Box Office 2005|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115193133/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|archivedate=15 November 2013|accessdate=19 October 2010}}</ref><ref name="oe">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=overseas_earners|title=Overseas Earnings|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023142058/http://boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=overseas_earners|archivedate=23 October 2013|accessdate=6 June 2013}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ''ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ'' ਨੇ ਇਸਨੂੰ ''ਮਸ਼ੀਨੀ'' ਦੱਸਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/538959|title=Barsaat Review|author=Adarsh, Taran|date=19 August 2005|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130816153833/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/538959|archivedate=16 August 2013|deadurl=no|accessdate=23 January 2013|df=}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰੇਡਿਫ.ਕਾਮ ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਂਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਕੰਮਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ" ਸਮਝਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/aug/19barsaat.htm|title=Barsaat is a washout|author=Mitra, Indrani Roy|date=19 August 2005|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130427171154/http://www.rediff.com/movies/2005/aug/19barsaat.htm|archivedate=27 April 2013|deadurl=no|accessdate=7 June 2013|df=}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ''ਰੋਹਨ ਸਿੱਪੀ'' ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ''ਬਲੱਫਮਾਸਟਰ!'' ਵਿੱਚ [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ]], ਰਿਤੇਸ਼ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਅਤੇ [[ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਔਰਤ ਸਿਮਰਨ ਸਕਸੈਨਾ, ਜੋ ਬੱਚਨ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ।<ref name="BOI20054">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|title=Box Office 2005|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115193133/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|archivedate=15 November 2013|accessdate=19 October 2010}}</ref> 2006 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਿੰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਰਾਕੇਸ਼ ਰੋਸ਼ਨ]] ਦੀ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਫਿਲਮ ''ਕ੍ਰਿਸ਼'' (2003 ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ-ਕਲਪਿਤ ਫਿਲਮ ਕੋਈ ... ਮਿਲ ਗਿਆ) ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ]], [[ਰੇਖਾ]] ਅਤੇ [[ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ]] ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਭੋਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ {{INR}}1.17 ਬਿਲੀਅਨ (16 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="boi06">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=210&catName=MjAwNA|title=Box Office 2006|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131010014505/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=210&catName=MjAwNA|archivedate=10 October 2013|accessdate=26 October 2010}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ, ਧਰਮੇਸ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਆਪ ਕੀ ਖਾਤਿਰ'', [[ਅਕਸ਼ੈ ਖੰਨਾ]], [[ਅਮੀਸ਼ਾ ਪਟੇਲ]] ਅਤੇ [[Dino ਮੋਰਿਆ|ਦਿਨੋ ਮੋਰਿਆ]] ਨਾਲ ਸੀ। ਨਾ ਹੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਚੰਗਾ ਰਿਹਾ।<ref name="journey2">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra: Part 2|author=Tuteja, Joginder|date=21 June 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120627211909/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592|archivedate=27 June 2012|deadurl=no|accessdate=29 January 2013|df=}}</ref> ਰੇਡਿਫ.ਕਾਮ ਦੀ ਸੁਕੰਨਿਆ ਵਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਅਨੂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ "ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਕਿਚ" ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਕਦੇ ਇਕਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ: "ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਤਦਾਰ, ਫਿਰ ਠੰਡਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ"।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/25aap.htm|title=Watchable, Akshaye ki Khatir|date=25 August 2006|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130426073009/http://www.rediff.com/movies/2006/aug/25aap.htm|archivedate=26 April 2013|deadurl=no|accessdate=8 June 2013|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ 2006 ਦੀ ਆਖਰੀ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਫ਼ਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ|ਫਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ]] ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਡੌਨ'' (1978 ਦੀ ਇਸੇ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਰੀਮੇਕ) ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖ਼ਾਨ|ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਰੋਮਾ (ਅਸਲ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਜ਼ੀਨਤ ਅਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿਰਦਾਰ) ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਡੌਨ ਤੋਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਡਰਵਰਲਡ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਾਰਸ਼ਲ-ਆਰਟ ਟਰੇਨਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਸਟੰਟ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-01/mumbai/29492819_1_stunts-film-industry-action-scenes|title=Little film action for female stunt artistes|author=Dubey, Bharti|date=1 May 2011|work=The Times of India|accessdate=5 September 2012|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510085423/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-01/mumbai/29492819_1_stunts-film-industry-action-scenes|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਮਾਈ{{INR}}1.05 ਬਿਲੀਅਨ (US $ 15 ਮਿਲੀਅਨ) ਸੀ।<ref name="Lifetime2">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|title=Lifetime Worldwide|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D|archivedate=15 October 2013|deadurl=yes|accessdate=26 October 2010|df=}}</ref> ਰੇਡਿਫ.ਕਾਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੈਨ ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੀ "ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ" ਕਿਹਾ; ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਰੋਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, "ਹਰੇਕ ਪਖੋਂ ਕਾਬਲ ਔਰਤ", ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ "ਇਹ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਜਾਦੂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਭਾਵੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਮਹਾਨ ਮੁਸਕਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਲਈ।"<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2006/oct/20don.htm|title=SRK pays just tribute to Big B's Don|author=Sen, Raja|date=20 October 2006|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130308101654/http://www.rediff.com/movies/2006/oct/20don.htm|archivedate=8 March 2013|deadurl=no|accessdate=13 December 2012|df=}}</ref> === ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁੜ ਉਭਰਨਾ (2007–2008) === 2007 ਵਿਚ ਚੋਪੜਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਿਖਿਲ ਅਡਵਾਨੀ'' ਦੀ ''ਸਲਾਮ-ਏ-ਇਸ਼ਕ: ਏ ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਟੂ ਲਵ'', ਜੋ ਕਿ ਛੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਟੁਕੜੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਮਿਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਇਕ ਆਈਟਮ ਗਰਲ ਅਤੇ ਇਕ ਚਾਹਵਾਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜੋ [[ਕਰਨ ਜੌਹਰ]] ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&catName=MjAwNw|title=Box Office 2007|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131010031210/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&catName=MjAwNw|archivedate=10 October 2013|accessdate=26 October 2010}}</ref> ਫਿਲਮ ਸਮੀਖਿਅਕ ਸੁਕਨਿਆ ਵਰਮਾ ਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ [[ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ]], [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ]] ਅਤੇ [[ਮਧੂਬਾਲਾ|ਮਧੁਬਾਲਾ]] ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2007/jan/26salaam.htm|title=Salaam-E-Ishq: Stars shine in mediocre film|author=Verma, Sukanya|date=26 January 2007|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005091022/http://www.rediff.com/movies/2007/jan/26salaam.htm|archivedate=5 October 2013|deadurl=no|accessdate=7 June 2013|df=}}</ref> ''ਸਲਾਮ-ਏ-ਇਸ਼ਕ: ਏ ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਟੂ ਲਵ'' ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ''ਬਿਗ ਬ੍ਰਦਰ'' ਦੋਨੋਂ ਘਰੇਲੂ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਸਾਬਤ ਰਹੀਆਂ।<ref name="journey22">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra: Part 2|author=Tuteja, Joginder|date=21 June 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120627211909/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592|archivedate=27 June 2012|deadurl=no|accessdate=29 January 2013|df=}}</ref> [[File:Priyanka chopra at filmfare launch.jpg|thumb|right|upright|ਨਵੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਚੋਪੜਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋਸਤਾਨਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਕਵਰ ਲਾਂਚ 'ਤੇ]] 2008 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਹੈਰੀ ਬਵੇਜਾ'' ਦੀ ''ਲਵ ਸਟੋਰੀ 2050'' ਵਿਚ [[ਹਰਮਨ ਬਵੇਜਾ|ਹਰਮਨ ਬਾਵੇਜਾ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗ ਕੀਤਾ; ਇਕ ਵਾਰ ਭਵਿੱਖ ਤੋਂ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲਾਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੀਤੇ ਦੀ ਲੜਕੀ ਲਈ ਕਾਲਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1080613/jsp/entertainment/story_9403163.jsp|title=Code Red|author=Shah, Jigar|date=13 June 2008|work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407044500/http://www.telegraphindia.com/1080613/jsp/entertainment/story_9403163.jsp|archivedate=7 April 2014|deadurl=no|accessdate=19 June 2013|df=}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਰਹੀ; ਰਾਜੀਵ ਮਸੰਦ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਆਪਣੇ ਸਹਿ-ਸਿਤਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕਿਰਦਾਰ "ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਹਮਦਰਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ" ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/love-story-2050-partpredictable-partgobbledygook/68318-8.html|title=Masand's Verdict: Love Story 2050|author=Masand, Rajeev|date=5 July 2008|publisher=CNN-IBN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114045139/http://ibnlive.in.com/news/love-story-2050-partpredictable-partgobbledygook/68318-8.html|archivedate=14 November 2012|deadurl=no|accessdate=18 March 2011|df=}}</ref> ਉਹ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਕਾਮੇਡੀ ''ਗੋਡ ਤੁਸੀਂ ਗ੍ਰੇਟ ਹੋ'' ਵਿਚ ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ, ਸੋਹੇਲ ਖਾਨ ਅਤੇ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਨਾਲ ਇਕ ਟੀ ਵੀ ਐਂਕਰ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/God-Tussi-Great-Ho/movie-review/3369194.cms|title=God Tussi Great Ho&nbsp;– Critic's Review|last=Kazmi|first=Nikhat|date=15 August 2008|work=The Times of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104230908/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/God-Tussi-Great-Ho/movie-review/3369194.cms|archivedate=4 November 2012|deadurl=no|accessdate=8 June 2013|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/review/12549/index.html|title=God Tussi Great Ho: Movie Review|last=Adarsh|first=Taran|date=15 August 2008|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110901155549/http://www.bollywoodhungama.com/movies/review/12549/index.html|archivedate=1 September 2011|deadurl=no|accessdate=8 June 2013|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਬੋਬੀ ਦੇਓਲ ਅਤੇ [[ਇਰਫ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨ|ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ]] ਨਾਲ ''ਚਮਕੂ'' ਵਿਚ ਇਕ ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ ''ਗੋਲਡੀ ਬਹਿਲ'' ਦੀ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਫਿਲਮ ''ਦਰੋਨਾ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ ਅਤੇ [[ਜਯਾ ਬਚਨ|ਜਯਾ ਬੱਚਨ]] ਨਾਲ ਸੋਨੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਫਿਲਮ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਹ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਫਿਲਮ ਫਿਲਮ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੇਡਿਫ ਡਾਟ ਕਾਮ ਦੇ ਸੁਕਨਿਆ ਵਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਐਕਸ਼ਨ ਹੇਰੋਇਨ ਦੇ ਹੁਨਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ।<ref name="journey23">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra: Part 2|author=Tuteja, Joginder|date=21 June 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120627211909/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592|archivedate=27 June 2012|deadurl=no|accessdate=29 January 2013|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2008/oct/02drona.htm|title=Review: Drona falls short|author=Verma, Sukanya|date=2 October 2008|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130214081716/http://www.rediff.com/movies/2008/oct/02drona.htm|archivedate=14 February 2013|deadurl=no|accessdate=7 June 2013|df=}}</ref> ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਲੋਚਕ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਮਝ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="journey24">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra: Part 2|author=Tuteja, Joginder|date=21 June 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120627211909/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592|archivedate=27 June 2012|deadurl=no|accessdate=29 January 2013|df=}}</ref> ''ਮਾਧੁਰ ਭੰਡਾਰਕਰ'' ਦੀ ਫੈਸ਼ਨ (2008) ਨੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀਆਂ ਅਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਖਤਮ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਫਿਲਮ ਭਾਰਤੀ ਫੈਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਈ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਸੁਪਰਮਾਡਲ ਮੇਘਨਾ ਮਾਥੁਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕੀ ਇਹ ਰੋਲ ਉਸ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ, ਪਰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਭੰਡਾਰਕਰ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਉਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।<ref name="midday">{{cite web|url=http://www.mid-day.com/news/2008/oct/301008fashionpriyankachopra.htm|title=Style watch: Priyanka wears 137 outfits in Fashion|date=30 October 2008|work=Mid Day|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130906051257/http://www.mid-day.com/news/2008/oct/301008fashionpriyankachopra.htm|archivedate=6 September 2013|deadurl=no|accessdate=13 March 2013|df=}}</ref> ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਛੇ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰ ਘਟਾਇਆ ਗਿਆ। ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="peecee2">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|title=Over The Years: Priyanka Chopra|author=Marwah, Navdeep Kaur|date=14 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=4 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916062219/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|archivedate=16 September 2012}}</ref> ਰਾਜੀਵ ਮਸੰਦ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਇਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਬਦਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਜਾਏਗੀ।"<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/masands-verdict-fashion-no-real-expose/77189-8.html|title=Masand's Verdict: Fashion, no real expose|author=Masand, Rajeev|date=1 November 2008|publisher=CNN-IBN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105144419/http://ibnlive.in.com/news/masands-verdict-fashion-no-real-expose/77189-8.html|archivedate=5 November 2012|deadurl=no|accessdate=30 November 2012|df=}}</ref> ਆਪਣੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ''[[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ]]'', ''ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]]'', ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ''ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ'', ''ਸਕਰੀਨ ਅਵਾਰਡ'' ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ''ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="awards3">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10207/index.html|title=Priyanka Chopra: Awards & nominations|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090424192038/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10207/index.html|archivedate=24 April 2009|accessdate=27 December 2012}}</ref><ref name="nat">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-23/india/28125140_1_national-film-awards-hindi-film-film-on-social-issues|title=National Film Awards: Priyanka gets best actress, 'Antaheen' awarded best film|date=23 January 2010|work=The Times of India|accessdate=23 January 2010|archiveurl=https://archive.today/20120525233836/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-23/india/28125140_1_national-film-awards-hindi-film-film-on-social-issues|archivedate=25 May 2012|deadurl=no}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.apsaraawards.org/4th_apsara_awards_winners.html|title=4th Apsara Awards|publisher=[[Apsara Film & Television Producers Guild Award|Apsara Awards]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014184854/http://apsaraawards.org/4th_apsara_awards_winners.html|archivedate=14 October 2013|deadurl=no|accessdate=3 December 2012|df=}}</ref> {{INR}}600 ਮਿਲੀਅਨ (ਅਮਰੀਕੀ $ 8 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮਾਲੀਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਫੈਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰੀ ਅਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਕੇ. ਝਾ ਨੇ ਔਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/december-gives-some-respite-with-2-hits/404989/|title=December gives some respite with 2 hits|date=31 December 2008|work=The Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205062424/http://www.indianexpress.com/news/december-gives-some-respite-with-2-hits/404989/|archivedate=5 February 2009|deadurl=no|accessdate=18 June 2013|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/6258|title=10 best woman-oriented films of the past decade|last=Jha|first=Subhash K.|date=8 March 2014|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140309213949/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/6258|archivedate=9 March 2014|deadurl=no|accessdate=9 March 2014|df=}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ ਇਸਤਰੀਆਂ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਫਿਲਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਨਰ ਲੀਡ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/article273600.ece?service=print|title=Bollywood on heroine overdrive|date=24 May 2010|work=The Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151004050808/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/article273600.ece?service=print|archivedate=4 October 2015|deadurl=no|accessdate=2 August 2015|agency=Indo-Asian News Service|df=}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਰੇਟ੍ਰੋਸਪੈਕਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ, "ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫੈਸ਼ਨ ਨੇ ... ਮਾਦਾ ਦਬਦਬਾ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।"<ref name="NDTV-int3">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|title=Your Call with Priyanka Chopra: Full Transcript|author=Singh, Sonia|date=17 September 2012|publisher=[[NDTV]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522031443/http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|archivedate=22 May 2014|deadurl=yes|accessdate=31 March 2013}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਸਾਲ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ''ਤਰੁਣ ਮਨਸੁਖਣੀ'' ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਦੋਸਤਾਨਾ'' ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ ਅਤੇ [[ਜਾਨ ਅਬ੍ਰਾਹਮ]] ਸਨ। ਮਿਆਮੀ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ, ਫਿਲਮ ਉਸਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਆਦਮੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਨੂੰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਲਿੰਗੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਇਕ ਸਟਾਇਲਿਸ਼ ਜਵਾਨ ਫੈਸ਼ਨ-ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇਹਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ''ਧਰਮਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼'' ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ {{INR}}860 ਮਿਲੀਅਨ (US $ 12 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="Lifetime3">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|title=Lifetime Worldwide|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D|archivedate=15 October 2013|deadurl=yes|accessdate=26 October 2010|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="journey3">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3604/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra&nbsp;– Part 3|author=Tuteja, Joginder|date=12 August 2010|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120629234943/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3604|archivedate=29 June 2012|deadurl=no|accessdate=28 January 2013|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-11-14/news/28439297_1_abhishek-bachchan-dostana-yash-johar|title=Dostana: Movie Review|author=Malani, Gaurav|date=14 November 2008|work=[[The Economic Times]]|accessdate=14 December 2012|archive-date=1 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701164620/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-11-14/news/28439297_1_abhishek-bachchan-dostana-yash-johar|url-status=dead}}</ref> === ਗੈਰ-ਵਿਵਹਾਰਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਜ਼ਰਬਾ (2009–2011) === 2009 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਦਵਾਜ]] ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਕਮੀਨੇ'' (ਸਹਿ-ਅਭਿਨਿਤ [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ]]) ਵਿਚ ''ਸਵੀਟੀ'' ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਮਰਾਠੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਡਰਵਰਲਡ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ {{INR}}710 ਮਿਲੀਅਨ (10 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਕਮਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Lifetime4">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|title=Lifetime Worldwide|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D|archivedate=15 October 2013|deadurl=yes|accessdate=26 October 2010|df=}}</ref><ref name="journey32">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3604/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra&nbsp;– Part 3|author=Tuteja, Joginder|date=12 August 2010|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120629234943/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3604|archivedate=29 June 2012|deadurl=no|accessdate=28 January 2013|df=}}</ref> [[ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ|ਦਿ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ ''ਨਿਖਤ ਕਾਜ਼ਮੀ'' ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ''ਰਾਜੀਵ ਮਸੰਦ'' ਨੇ ਲਿਖਿਆ: "ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਲਚਸਪ ਅਚੰਤਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨਾ [ਚੋਪੜਾ], ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਰਾਠੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਛਿੜਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਾਕਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉਭਰਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-14/bangalore/28200631_1_kaminey-charlie-priyanka-chopra|title=Kaminey Review|author=Kazmi, Nikhat|date=14 August 2009|work=The Times of India|accessdate=14 June 2013|archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024215802/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-14/bangalore/28200631_1_kaminey-charlie-priyanka-chopra|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/masands-movie-review-kaminey-is-imaginative/99242-8-p0.html|title=Masand's movie review: Kaminey|author=Masand, Rajeev|date=15 August 2009|publisher=CNN-IBN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090822231228/http://ibnlive.in.com/news/masands-movie-review-kaminey-is-imaginative/99242-8-p0.html|archivedate=22 August 2009|accessdate=14 June 2013}}</ref> ਰੇਡਿਫ.ਕਾਮ ਨੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਹਾ ਸੀ।<ref name="rediffbest2009">{{cite web|url=http://movies.rediff.com/slide-show/2009/dec/31/slide-show-1-best-actresses-of-2009.htm|title=Bollywood's best actresses, 2009|date=31 December 2009|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113132342/http://movies.rediff.com/slide-show/2009/dec/31/slide-show-1-best-actresses-of-2009.htm|archivedate=13 November 2012|deadurl=no|accessdate=29 November 2012|df=}}</ref> ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ''ਫਿਲਮਫੇਅਰ'', ''ਸਕ੍ਰੀਨ'' ਅਤੇ ''ਆਈਫਾ'' ਅਵਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਬੇਸਟ ਐਕਟਰਸ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.apsaraawards.org/5th_apsara_awards_winners.html|title=5th Apsara Awards|publisher=Apsara Awards|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121110204834/http://apsaraawards.org/5th_apsara_awards_winners.html|archivedate=10 November 2012|deadurl=no|accessdate=3 December 2012|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://photogallery.indiatimes.com/awards/filmfare-awards/Best-Actress-for-Kaminey/articleshow/5499483.cms|title=55th Filmfare nominations for Best Actress|date=25 January 2010|work=The Times of India|accessdate=17 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510093316/http://photogallery.indiatimes.com/awards/filmfare-awards/Best-Actress-for-Kaminey/articleshow/5499483.cms|archivedate=10 May 2013|deadurl=no|df=}}</ref> [[File:Priyanka Chopra Promoting 7 khoon Maaf.jpg|thumb|left|upright|ਚੋਪੜਾ ਆਡੀਓ ਰਾਲੀਹ ਦੇ 7 ਖੂਨ ਮਾਫ (2011) ਦੇ ਆਡੀਓ ਰਿਲੀਜ਼ ਸਮੇਂ]] ਚੋਪੜਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ [[ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਗੋਵਾਰੀਕਰ]] ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਵਟਸ ਯੂਰ ਰਾਸ਼ੀ?'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਧੂ ਰਾਏ ਦੇ ''ਕਿਮਬਾਲ ਰੇਵਨਵਿਨਵੁੱਡ'' ਦੇ ਨਾਵਲ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਅਮਰੀਕਾ ਅਧਾਰਤ ਇਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਐਨ.ਆਰ.ਆਈ. ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ 12 ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ 12 ਕੁੜੀਆਂ (ਸਾਰੀਆਂ ਚੋਪੜਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈਆਂ ਗਈਆਂ) ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੀ ਸਾਥਣ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ''ਸਕਰੀਨ ਬੇਸਟ ਅਵਾਰਡ'' ਨਾਜਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="screenBA2009">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/599/|title=Nominations for Nokia 16th Annual Star Screen Awards 2009|date=31 December 2009|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116065844/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/599/|archivedate=16 January 2014|deadurl=no|accessdate=29 June 2013|df=}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਫਿਲਮ ਵਿਚ 12 ਵੱਖਰੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ [[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|ਗਿੰਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼]] ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-09-07/news/28443127_1_priyanka-chopra-guinness-book-actress|title=Priyanka Chopra may find a place in Guinness Book|date=7 September 2009|work=The Economic Times|accessdate=2 September 2012|archiveurl=https://archive.today/20170513155349/http://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/priyanka-chopra-may-find-a-place-in-guinness-book/articleshow/4983080.cms?intenttarget=no|archivedate=13 May 2017|deadurl=no}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਕਈ ਉਤਪਾਦਾਂ, ਐਡੋਰਸਮੈਂਟਾਂ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਾਈਵ ਸ਼ੋਅ (ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਮੇਤ) 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰੀ ਵਰਕਲੋਡ ਕਰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-13/news-interviews/28026084_1_priyanka-first-priyanka-chopra-s-homepage-acute-stomach-infection|title=Overworked Priyanka in hospital!|author=Shah, Kunal M|date=13 April 2009|work=The Times of India|accessdate=28 November 2012|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510065741/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-13/news-interviews/28026084_1_priyanka-first-priyanka-chopra-s-homepage-acute-stomach-infection|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ 2011 ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੀ ਕਾਲੀ ਕਾਮੇਡੀ ''7 ਖੂਨ ਮਾਫ਼'' ਵਿੱਚ ਫੀਮੇਲ ਫੈਟਲ ਵਜੋਂ ਅਦਕਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ [[ਰਸਕਿਨ ਬਾਂਡ|ਰਸਕਿਨ ਬੌਂਡ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿੱਖੀ ਕਹਾਣੀ "ਸੁਸਨਾਸ ਦੀ ਸੱਤ ਪਤੀ" 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ। ''7 ਖੂਨ ਮਾਫ਼'' ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨਾ-ਮੈਰੀ ਜੋਹਾਨਸ, ਜੋ ਇਕ ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ਔਰਤ (ਚੋਪੜਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ) ਜੋ ਅਨੰਤ ਪਿਆਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ। ਨਿਖਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "7 ਖੂਨ ਮਾਫ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਗ੍ਰਾਫ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮੀਲਪੱਥਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਦਾਕਾਰਾ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੁਕਮ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਹੈ।"<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/7-Khoon-Maaf/movie-review/7516327.cms|title=7 Khoon Maaf|author=Kazmi, Nikhat|date=17 February 2011|work=The Times of India|accessdate=24 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121105953/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/7-Khoon-Maaf/movie-review/7516327.cms|archivedate=21 January 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ''ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਐਨਾਲਿਜ਼ਿਸ'' ਦੇ ਅਨਿਰੁਧ ਗੁਹਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: "ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਕਾਲੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਉਹ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੁਸੰਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਲਈ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਾੜ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਹੀਂ ਚਮਕੀ।"<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1509710/review-review-7-khoon-maaf-is-wicked-trippy-and-fun|title=Review: 7 Khoon Maaf is wicked, trippy and fun|author=Guha, Aniruddha|date=18 February 2011|work=Daily News and Analysis|accessdate=14 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130619180559/http://www.dnaindia.com/entertainment/1509710/review-review-7-khoon-maaf-is-wicked-trippy-and-fun|archivedate=19 June 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਸਟ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਕ੍ਰਿਟੀਕਸ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ, ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਸਕਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ।<ref name="newawards">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/5396|title=Priyanka Chopra: Awards & nominations|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124175508/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/5396|archivedate=24 January 2013|deadurl=no|accessdate=31 January 2013|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਸਾਲ ਦੀ ਆਖਰੀ ਰੀਲੀਜ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡੌਨ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਸ਼ਤ ''ਡੌਨ 2'' ਵਿੱਚ ਰੋਮਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਫਿਲਮ ਨੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ,<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/don-2/critic-reviews|title=Critic Reviews for Don 2|publisher=[[Metacritic]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140425121456/http://www.metacritic.com/movie/don-2/critic-reviews|archivedate=25 April 2014|deadurl=no|accessdate=4 December 2012|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਿਤੀਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ''ਦ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ'' ਅਨੁਸਾਰ, "ਚੋਪੜਾ ... ਇਕ ਐਕਸ਼ਨ ਨਾਇਕਾ ਲਈ ਸਹੀ ਚੋਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ 'ਚ ਅਚਾਨਕ ਕੁੱਝ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਉਚਿਤ ਮਹਿਲਾ ਐਕਸ਼ਨ ਹੀਰੋ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite news|url=http://tribune.com.pk/story/316484/film-review-don-2-making-a-killing/|title=Film review: Don 2&nbsp;– making a killing|author=Mahmood, Rafay|date=9 January 2012|work=[[The Express Tribune]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120413125723/http://tribune.com.pk/story/316484/film-review-don-2-making-a-killing/|archivedate=13 April 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਡੌਨ 2 ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ {{INR}}2.06 ਬਿਲੀਅਨ (ਅਮਰੀਕੀ $ 2 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।<ref name="gross">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4378&nCat=|title=Top Worldwide Grossers|date=7 May 2012|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120509154836/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4378&nCat=|archivedate=9 May 2012|accessdate=7 May 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=3886&nCat=|title=Top Overseas Grossers 2011: Don 2 Tops Followed By Ra.One|date=4 January 2012|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121018151802/http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=3886&nCat=|archivedate=18 October 2012|accessdate=20 September 2012}}</ref> === ''ਬਰਫੀ!'' ਅਤੇ ''ਮੈਰੀਕਾਮ'' ਲਈ ਪਹਿਚਾਨ (2012-2014) === ਚੋਪੜਾ ਦੀ 2012 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕਰਣ ਮਲਹੋਤਰਾ'' ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ''ਅਗਨੀਪਥ'' ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ, [[ਸੰਜੇ ਦੱਤ]] ਅਤੇ [[ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਰਣ ਜੌਹਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ 1990 ਦੇ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਹੈ। ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਲਹਿੰਗੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਣਪਤੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਗਾਣੇ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਵੇਲੇ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-chopra-barfee-anurag-basu-ranbir-kapoor/1/137761.html|title=Playing mentally challenged in ''Barfee'' toughest: Priyanka Chopra|date=11 May 2011|work=India Today|accessdate=27 April 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CwPVh1yE?url=http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-chopra-barfee-anurag-basu-ranbir-kapoor/1/137761.html|archivedate=16 December 2012|deadurl=yes|df=}}</ref> ਉਹ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਕਾਲੀ ਗਾਵਡੇ, ਰੋਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਮਯੰਕ ਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਪੁਰਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਫਿਲਮ 'ਚ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਅੱਗੇ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Reviews/Mayank-Shekhar-s-review-Agneepath/Article1-802542.aspx|title=Mayank Shekhar's review: Agneepath|author=Shekhar, Mayank|date=26 January 2012|work=Hindustan Times|accessdate=10 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120127222630/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Reviews/Mayank-Shekhar-s-review-Agneepath/Article1-802542.aspx|archivedate=27 January 2012}}</ref> ''ਅਗਨੀਪਥ'' ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ {{INR}}1.93 ਬਿਲੀਅਨ (27 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="gross"/><ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4006&nCat=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204172910/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4006&nCat=|archivedate=4 December 2013 |title=Top Opening Days All Time |publisher=Box Office India |date=6 February 2012 |accessdate=10 January 2013}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ''ਕੁਨਾਲ ਕੋਹਲੀ'' ਦੀ ਰੋਮਾਂਸ ਫਿਲਮ [[ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ]] ਵਿਚ ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਤਿੰਨ ਜੋੜਿਆਂ (ਹਰੇਕ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਚੋਪੜਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਏ ਗਏ) ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁਗਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। [[File:Priyanka Chopra at the launch of 'Barfi!' promo 12.jpg|thumb|upright|right|alt=A photograph of Priyanka Chopra looking away from the camera|ਚੋਪੜਾ 2012 'ਚ ''[[ਬਰਫੀ ! (ਫਿਲਮ)|ਬਰਫੀ!]]'' ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਮੇਂ]]ਅਨੁਰਾਗ ਬਾਸੂ ਦੀ ''[[ਬਰਫੀ ! (ਫਿਲਮ)|ਬਰਫੀ!]]'' [[ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਇਲਿਆਨਾ ਡੀ ਕਰੂਜ਼]] ਨਾਲ, ਉਸਦੀ 2012 ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੇਟ, ਫਿਲਮ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਾਹਜ ਹਨ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਝਿਲਮਿਲ ਚੈਟਰਜੀ,'' ਇੱਕ ਆਟੀਸਟਿਕ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਗੁੰਗੇ ਮੁੰਡੇ (ਕਪੂਰ) ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ''ਰੀਤੁਪਾਰਣ ਘੋਸ਼'' ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ "ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਹਾਦਰ" ਭੂਮਿਕਾ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਇਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀਬਖ਼ਸ਼ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਮੰਗ ਕਰਨੀ ਹੈ।"<ref name="7D0912">{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-302539101.html|title=Ranbir Kapoor, Priyanka Chopra get rave reviews for 'Barfi!'|date=17 September 2012|newspaper=7 Days (Dubai, United Arab Emirates)|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509110321/http://www.highbeam.com/doc/1G1-302539101.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|publisher=''7 Days'', United Arab Emirates|df=}}</ref> ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਈ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਟੀਸਟਿਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/interview_what-is-priyanka-chopras-kottayam-connection_1740013|title=What is Priyanka Chopra's Kottayam connection?|author=Prabhakaran, Mahalakshmi|date=12 September 2012|work=Daily News and Analysis|accessdate=15 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025091259/http://www.dnaindia.com/entertainment/interview_what-is-priyanka-chopras-kottayam-connection_1740013|archivedate=25 October 2012}}</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="7D09122">{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-302539101.html|title=Ranbir Kapoor, Priyanka Chopra get rave reviews for 'Barfi!'|date=17 September 2012|newspaper=7 Days (Dubai, United Arab Emirates)|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509110321/http://www.highbeam.com/doc/1G1-302539101.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|publisher=''7 Days'', United Arab Emirates|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/CRITICS-VERDICT-Ranbir-Kapoor-s-Barfi-is-a-must-watch/Article1-929208.aspx|title=Critics Verdict: Ranbir Kapoor's Barfi! is a must-watch|date=13 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=14 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120913235654/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/CRITICS-VERDICT-Ranbir-Kapoor-s-Barfi-is-a-must-watch/Article1-929208.aspx|archivedate=13 September 2012}}</ref> ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ {{INR}}1.75 ਬਿਲੀਅਨ (24 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਕਮਾ ਕੇ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5301&nCat=|title=Top Ten Worldwide Grossers 2012|date=17 January 2013|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130602044123/http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5301&nCat=|archivedate=2 June 2013|accessdate=18 January 2013}}</ref> ''ਫਿਲਮਫੇਅਰ'' ਦੇ ''ਰਿਚਿਤ ਗੁਪਤਾ'' ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੇ "ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਪੈਕੇਜ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ "ਭਾਰਤੀ ਸੈਲੂਲੋਇਡ ਤੇ [ਔਟਿਜ਼ਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ"] ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ।<ref>{{cite news|url=https://www.filmfare.com/reviews/movie-review-barfi-1257.html|title=Movie Review: Barfi!|last=Gupta|first=Rachit|date=13 September 2012|work=Filmfare|accessdate=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171128213556/https://www.filmfare.com/reviews/movie-review-barfi-1257.html|archive-date=28 November 2017|dead-url=no}}</ref> ''ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ'' ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਮ ਡੀ. ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਦੋ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1120915/jsp/entertainment/story_15977252.jsp|title=Mouthful of Barfi!|author=Gupta, Pratim D.|date=15 September 2012|work=The Telegraph|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002121835/http://www.telegraphindia.com/1120915/jsp/entertainment/story_15977252.jsp|archivedate=2 October 2013|deadurl=no|accessdate=14 June 2013|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ, ਸਕਰੀਨ, ਆਈਫਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="newawards2">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/5396|title=Priyanka Chopra: Awards & nominations|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124175508/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/5396|archivedate=24 January 2013|deadurl=no|accessdate=31 January 2013|df=}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ 85 ਵੀਂ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-23/news-interviews/34040221_1_rajmouli-s-eega-official-entry-anhey-ghorhey-da-daan|title='Barfi!' to represent India at Oscars|author=Dubey, Bharti|date=22 September 2012|work=The Times of India|accessdate=23 September 2012|archive-date=7 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007075519/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-23/news-interviews/34040221_1_rajmouli-s-eega-official-entry-anhey-ghorhey-da-daan|dead-url=yes}}</ref> ''ਡੌਨ 2, ਅਗਨੀਪਥ'' ਅਤੇ ''ਬਰਫੀ!'' ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ।<ref name="gross2">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4378&nCat=|title=Top Worldwide Grossers|date=7 May 2012|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120509154836/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4378&nCat=|archivedate=9 May 2012|accessdate=7 May 2012}}</ref> 2013 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਾਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ''ਇਸ਼ਾਨੀ'' ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਨੀ ਐਨੀਮੇਂਸ਼ਨ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ''ਪਲੇਨਜ਼'' ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਨਾਇਕ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਡਿਜਨੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮੈਂ ਇਕ ਡਿਜ਼ਨੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਹੋਣ ਲਈ ਆ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ਼ਨੀ ਸੀ।"<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130821/jsp/t2/story_17252170.jsp|title=PRIYANKA CHOPRA'S PROPELLER!|newspaper=The Telegraph|accessdate=4 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130925081143/http://www.telegraphindia.com/1130821/jsp/t2/story_17252170.jsp|archivedate=25 September 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ $ 240 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=Planes.htm|title=Planes (2013)|publisher=[[Box Office Mojo]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130831015746/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=planes.htm|archivedate=31 August 2013|deadurl=no|accessdate=3 September 2013|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਪੂਰਵਾ ਲਖੀਆਂ ਦੀ ਦੋਭਾਸ਼ਨੀ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮੇ ''ਜੰਜ਼ੀਰ'' (ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਤੂਫ਼ਾਨ) ਜੋ 1973 ਦੀ ਇਸੇ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਰੀਮੇਕ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐੱਨ.ਆਰ.ਆਈ. ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾੜੀ ਪ੍ਰੀਤਿਕਿਰਿਆ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Critics-verdict-Zanjeer-fails-to-impress/Article1-1118220.aspx|title=Critics' verdict: Zanjeer high on performances, low on content|author=Kaushal, Sweta|date=6 September 2013|work=Hindustan Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130909080042/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Critics-verdict-Zanjeer-fails-to-impress/Article1-1118220.aspx|archivedate=9 September 2013|accessdate=10 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/from-himmatwala-to-zanjeer-top-10-worst-bollywood-films-of-2013-528974|title=From 'Himmatwala' to 'Zanjeer': Top 10 Worst Bollywood Films of 2013|author=Mehta, Ankita|date=10 December 2013|work=International Business Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150914025311/http://www.ibtimes.co.in/from-himmatwala-to-zanjeer-top-10-worst-bollywood-films-of-2013-528974|archivedate=14 September 2015|deadurl=no|accessdate=15 May 2014|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਰਾਕੇਸ਼ ਰੋਸ਼ਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼-3 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਫਿਰ ਤੋਂ ਦੁਹਰਾਈ, ਇਹ ਫਿਲਮ 2006 ਦੀ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ, ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ, [[ਵਿਵੇਕ ਓਬਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਕੰਗਨਾ ਰਾਣਾਵਤ]] ਨਾਲ ਨਜਰ ਆਈ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਈ, ਇਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ {{INR}}3 ਬਿਲੀਅਨ (US $ 42 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਚੌਥੀ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=6308&nCat=|title=Top Worldwide Grossers 2013|date=12 December 2013|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140104212753/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=6308&nCat=|archivedate=4 January 2014|accessdate=14 December 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/put-your-hands-together-for-the-rs-500-crore-heroine_146578.html|title=Put your hands together for the Rs 500 crore heroine|date=20 November 2013|publisher=Zee News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216065736/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/put-your-hands-together-for-the-rs-500-crore-heroine_146578.html|archivedate=16 December 2013|deadurl=no|accessdate=16 December 2013|df=}}</ref> ਓਹ [[ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਬੰਸਾਲੀ|ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ]] ਦੀ ''[[ਗੋਲੀਓਂ ਕੀ ਰਾਸਲੀਲਾ ਰਾਮ-ਲੀਲਾ]]'' ਵਿੱਚ ਆਇਟਮ ਨੰਬਰ <nowiki>''</nowiki>ਰਾਮ ਚਾਹੇ ਲੀਲਾ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜਰ ਆਈ। ਚਾਰ ਦਿਨ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਇਸ ਗਾਣੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਇਕ ਸਮਕਾਲੀ ਮਜੂਰਾ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਡਾਂਸ ਸਟੇਪ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-13/news-interviews/44028411_1_ranveer-singh-tattad-tattad-ram-leela|title=Ranveer ate every two hours to get 'Ram-Leela' look|author=Kotwani, Hiren|date=13 November 2013|work=The Times of India|accessdate=20 November 2013|archive-date=16 ਨਵੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131116095340/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-13/news-interviews/44028411_1_ranveer-singh-tattad-tattad-ram-leela|dead-url=yes}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ''ਗੁੰਡੇ'' ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਲੀ ਅਬਾਸ ਜ਼ਫਰ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ]], [[ਅਰਜੁਨ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਇੱਕ [[ਕੈਬਰੇ]] ਡਾਂਸਰ ''ਨੰਦਿਤਾ'' ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ, ਫਿਲਮ ਦੋ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨੰਦਿਤਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ''ਗੁੰਡੇ'' ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ {{INR}}1 ਬਿਲੀਅਨ (US $ 14 ਮਿਲੀਅਨ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/articles/540092/20140223/gunday-box-office-collection-100-crore-ranveer.htm|title='Gunday' Box Office Collection: Ranveer-Arjun Starrer Grosses 100 Crore Worldwide|author=Seshagiri, Sangeetha|date=23 February 2014|work=International Business Times|accessdate=25 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223153527/http://www.ibtimes.co.in/articles/540092/20140223/gunday-box-office-collection-100-crore-ranveer.htm|archivedate=23 February 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜ ਵਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਕਾਂਸੀ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ [[ਮੈਰੀ ਕੋਮ]] ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਮੈਰੀ ਕੌਮ (ਫਿਲਮ)|ਮੈਰੀ ਕੌਮ]] ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{cite news|url=http://gulfnews.com/arts-entertainment/celebrity/bollywood/mary-kom-wrapped-up-1.1333535|title=Mary Kom wrapped up|date=16 May 2014|newspaper=Gulf News|accessdate=24 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140525195124/http://gulfnews.com/arts-entertainment/celebrity/bollywood/mary-kom-wrapped-up-1.1333535|archivedate=25 May 2014}}</ref> ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਕੌਮ ਮਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ।<ref name="kom">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-28/news-interviews/35387423_1_priyanka-chopra-mary-kom-olympic-medallist|title=Priyanka Chopra to live like Mary Kom|date=28 November 2012|work=The Times of India|accessdate=28 November 2012|series=''Mumbai Mirror''|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510085904/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-28/news-interviews/35387423_1_priyanka-chopra-mary-kom-olympic-medallist|dead-url=yes}}</ref> ਫਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 2014 ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-s-mary-kom-biopic-receives-good-response-2018385|title=Priyanka Chopra's 'Mary Kom' biopic receives good response|date=13 September 2014|work=Daily News and Analysis|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140913124531/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-s-mary-kom-biopic-receives-good-response-2018385|archivedate=13 September 2014|deadurl=no|accessdate=6 September 2014|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/entertainment/tiff/2014/09/04/priyanka_chopra_channeled_her_grief_into_making_mary_kom.html|title=Priyanka Chopra channeled her grief into making Mary Kom|last=Gerster|first=Jane|date=4 September 2014|work=The Star|accessdate=6 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140906143927/http://www.thestar.com/entertainment/tiff/2014/09/04/priyanka_chopra_channeled_her_grief_into_making_mary_kom.html|archivedate=6 September 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਰਿਪੋਰਟਰ ਦੇ ਦਬੋਰਹ ਯੰਗ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਪਰ ਚੋਪੜਾ ਦੀ "ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਠੋਰ ਸੈਟ ਅਪਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਚ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੰਚ, ਅਸਲੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਕਰੀਨ ਨੂੰ ਭਰਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/mary-kom-toronto-review-730682|title=‘Mary Kom’: Toronto Review|author=Young, Deborah|date=6 September 2014|work=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=11 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170511044240/http://www.hollywoodreporter.com/review/mary-kom-toronto-review-730682|archivedate=11 May 2017|deadurl=no}}</ref> ਆਉਟਲੁਕ ਦੀ ਨਮਰਤਾ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾਪੂਰਨ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਕਾਮ ਦੇ "ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਅਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਆ" ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article/mary-kom/291859|title=Mary Kom&nbsp;– Namrata Joshi|publisher=''[[Outlook (magazine)|Outlook]]''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141010163524/http://www.outlookindia.com/article/Mary-Kom/291859|archivedate=10 October 2014|deadurl=no|accessdate=29 October 2014|df=}}</ref> ''ਮੈਰੀ ਕਾਮ'' ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ {{INR}}1.04 ਬਿਲੀਅਨ (14 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵਪਾਰਿਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਭਰੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/opinion/breaking-the-myths-about-box-office-hits-114103100306_1.html|title=Breaking the myths about box office hits|author=Dasgupta, Surajeet|date=31 October 2014|work=Business Standard|accessdate=15 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141101042630/http://www.business-standard.com/article/opinion/breaking-the-myths-about-box-office-hits-114103100306_1.html|archivedate=1 November 2014}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਇਕ ਹੋਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/120115-screen-awards-2015-live/|title=Highlights: 21st Life OK Screen Awards: Shahid Kapoor, Priyanka Chopra win Best Actor, 'Queen' Best Film|last=Sharma|first=Sarika|date=14 January 2015|work=The Indian Express|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150114125840/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/120115-screen-awards-2015-live/|archivedate=14 January 2015|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7757|title=Winners of 10th Renault Star Guild Awards|date=12 January 2015|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150113031302/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7757|archivedate=13 January 2015|deadurl=no|accessdate=14 January 2015|df=}}</ref><br /> === ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ (2015-ਵਰਤਮਾਨ) === [[File:Priyanka_Chopra_at_Dil_Dhadakne_Do_promotions.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Priyanka_Chopra_at_Dil_Dhadakne_Do_promotions.jpg|right|thumb|2015 ਵਿੱਚ [[ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ|''ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ''<nowiki/>']] ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮੇਂ ਚੋਪੜਾ|236x236px]] 2015 ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਜੋਇਆ ਅਖ਼ਤਰ]] ਦੀ ਇਕ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ '[[ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ|''ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ''<nowiki/>']] ਵਿਚ ਅਭਿਨੇਤਾ, [[ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ]], [[ਸ਼ੇਫਾਲੀ ਸ਼ਾਹ]], ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ, [[ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ਰਮਾ]] ਅਤੇ ਫਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ 30 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਕਰੂਜ਼ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਫਲ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਬੱਚੇ ਆਇਸ਼ਾ ਮਹਿਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਮ ਡੀ. ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਚੋਪੜਾ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਕਿ, "ਬਾਡੀ ਲੈਂਗੂਏਜ਼ ਤੋਂ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ ਭਾਸ਼ਣ [...] ਉਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1150606/jsp/t2/story_24124.jsp|title=Review: Of Her Three Films, Dil Dhadakne Do Is Not Zoya's Worst Film But Her Third Best Film|author=Gupta, Pratim D.|date=6 June 2015|work=The Telegraph|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701010110/http://www.telegraphindia.com/1150606/jsp/t2/story_24124.jsp|archivedate=1 July 2015|deadurl=no|accessdate=7 June 2015|df=}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, [[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] ਦੀ ਸ਼ਬੱਰਾ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦੇ ਲਈ "ਥੋੜਾ ਗੰਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸੰਜਮੀ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।"<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/dil-dhadakne-do-movie-review/|title=Dil Dhadakne Do movie review: Heart develops a big beat for Mr and Mrs Mehra|author=Gupta, Shubhra|date=7 June 2015|work=The Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180112015424/http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/dil-dhadakne-do-movie-review/|archivedate=12 January 2018|deadurl=no|accessdate=11 July 2018}}</ref> ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ''ਐਂਸਬੇਲ ਕਾਸਟ'' ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਸਕਰੀਨ ਅਵਾਰਡ, ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Screen 2016">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/screen-awards-2016-complete-list-of-winners-1263815|title=Screen Awards 2016: Complete List of Winners|author=Ghosh, Raya|publisher=NDTV|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160110051251/http://movies.ndtv.com/bollywood/screen-awards-2016-complete-list-of-winners-1263815|archivedate=10 January 2016|deadurl=no|accessdate=9 January 2016|df=}}</ref><ref name="GUILD2016">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9444|title=Nominations for 11th Renault Star Guild Awards|publisher=[[Bollywood Hungama]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160330050155/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9444|archivedate=30 March 2016|deadurl=no|accessdate=21 December 2015|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਏਬੀਸੀ ਸਟੂਡਿਓਜ਼ ਨਾਲ ਟੈਲੇਂਟ ਹੋਲਡਿੰਗ ਡੀਲ ਸਾਇਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ 'ਚ ਅਮਰੀਕਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਕੁਆਂਟਿਕੋ'' 'ਚ ਕਲਾਕਾਰ ਅਲੈਕਸ ਪੈਰੀਸ਼ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/priyanka-chopra-inks-talent-deal-758610|title=Bollywood Star Priyanka Chopra Inks Talent Deal With ABC|last=Goldberg|first=Lesley|date=17 December 2014|work=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=20 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219035054/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/priyanka-chopra-inks-talent-deal-758610|archivedate=19 December 2014|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://deadline.com/2015/02/priyanka-chopra-cast-quantico-brent-sexton-runner-1201382428/|title=Priyanka Chopra Joins ABC's 'Quantico'; Brent Sexton In 'Runner'|date=26 February 2015|accessdate=2 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150301135753/http://deadline.com/2015/02/priyanka-chopra-cast-quantico-brent-sexton-runner-1201382428/|archivedate=1 March 2015|deadurl=no|website=[[Deadline Hollywood]]|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://deadline.com/2015/05/the-catch-jenna-bans-family-kings-prophets-boom-la-crime-wicked-city-quantico-series-abc-1201422660/|title=ABC Picks Up Dramas 'The Catch', Jenna Bans, 'Kings & Prophets', 'Boom', 'L.A. Crime' & 'Quantico' To Series|last=Andreeva|first=Nellie|date=7 May 2015|website=Deadline Hollywood|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150509202533/http://deadline.com/2015/05/the-catch-jenna-bans-family-kings-prophets-boom-la-crime-wicked-city-quantico-series-abc-1201422660/|archivedate=9 May 2015|deadurl=no|accessdate=8 May 2015|df=}}</ref> ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਨੂੰ ਏਬੀਸੀ ਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਚੋਪੜਾ ਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨੈਟਵਰਕ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀ ਦੀ ਸੁਰਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2015/10/01/priyanka-chopra-breaks-new-ground-for-indian-actors-in-america/|title=Priyanka Chopra Breaks New Ground For Indian Actors In America|author=Cain, Rob|date=1 October 2015|work=[[Forbes]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001224135/http://www.forbes.com/sites/robcain/2015/10/01/priyanka-chopra-breaks-new-ground-for-indian-actors-in-america/|archivedate=1 October 2015|deadurl=no|accessdate=1 October 2015|df=}}</ref> ਇਸ ਲੜੀ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/tv/quantico/s01/|title=Quantico: Season 1|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151129004310/http://www.rottentomatoes.com/tv/quantico/s01|archivedate=29 November 2015|deadurl=no|accessdate=12 January 2016|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/tv/quantico|title=Quantico – Season 1 Reviews|publisher=[[Metacritic]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160105234111/http://www.metacritic.com/tv/quantico|archivedate=5 January 2016|deadurl=no|accessdate=12 January 2016|df=}}</ref> [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]] ਦੇ ''ਜੇਮਜ਼ ਪਨੋਵਿਜਿਕ'' ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ਦੇ "ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਾਨਵੀ ਜਾਇਦਾਦ" ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਅਤੇ ਕਮਾਂਡਰਿੰਗ ਹੈ"।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/09/25/arts/television/review-quantico-flips-between-jousting-fbi-recruits-and-a-terrorist-attack.html|title=Review: ‘Quantico’ Flips Between Jousting F.B.I. Recruits and a Terrorist Attack|date=24 September 2015|work=The News York Times|accessdate=13 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150927215613/http://www.nytimes.com/2015/09/25/arts/television/review-quantico-flips-between-jousting-fbi-recruits-and-a-terrorist-attack.html|archivedate=27 September 2015|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਕੁਆਂਟਿਕੋ'' ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਇਕ ਨਵੀਂ ਟੀ ਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿਚ ਪਸੰਦੀਦਾ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ''ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ'' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਗਈ।<ref name="peoples1">{{cite news|url=http://blog.peopleschoice.com/2016/01/07/peoples-choice-awards-2016-priyanka-chopra-acceptance-speech/|title=Priyanka Chopra Is ‘Overwhelmed’ After Becoming First South Asian Actress To Win A People’s Choice Award|author=Gocobachi, Pamela|date=7 January 2016|accessdate=12 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160112005058/http://blog.peopleschoice.com/2016/01/07/peoples-choice-awards-2016-priyanka-chopra-acceptance-speech/|archivedate=12 January 2016|deadurl=yes|publisher=[[People's Choice Awards]]|df=}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਡਰਾਮਾਤਮਕ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਦੂਜਾ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="peoples2">{{cite web|url=http://blog.peopleschoice.com/2017/01/18/peoples-choice-awards-2017-winners/|title=People's Choice Awards 2017: Full List Of Winners|date=18 January 2017|publisher=People's Choice Awards|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170120023620/http://blog.peopleschoice.com/2017/01/18/peoples-choice-awards-2017-winners/|archivedate=20 January 2017|deadurl=yes|accessdate=21 January 2017|df=}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੁਆਂਟਿਕੋ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/abc-cancels-designated-survivor-quantico-1105949|title='Designated Survivor' and 'Quantico' Canceled at ABC|last=Goldberg|first=Leslie|date=11 May 2018|work=The Hollywood Reporter|accessdate=11 May 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180512004548/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/abc-cancels-designated-survivor-quantico-1105949|archivedate=12 May 2018|deadurl=no}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੋਮਾਂਸ ਦੇ ਨਾਟਕ [[ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ (ਫਿਲਮ)|ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ]] ਵਿਚ ਮਰਾਠਾ ਜਨਰਲ [[ਪੇਸ਼ਵਾ]] [[ਬਾਜੀਰਾਓ I|ਬਾਜੀਰਾਓ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ, ਕਈ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/bollywood/bajirao-mastani-review-this-is-the-best-film-of-2015-2550464.html|title=Bajirao Mastani review: This gloriously epic Priyanka, Deepika and Ranveer-starrer is the best film of 2015|author=Jha, Subhash K|date=19 December 2015|publisher=[[Firstpost]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160408221423/http://www.firstpost.com/bollywood/bajirao-mastani-review-this-is-the-best-film-of-2015-2550464.html|archivedate=8 April 2016|deadurl=no|accessdate=19 December 2015|df=}}</ref> ਰਾਜੀਵ ਮਸੰਦ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ, "ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ ਵਿਚ ਖੇਡਣ ਅਤੇ ਹਾਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਤੋਂ ਫਾਇਦਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਚੋਪੜਾ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰਤਾ ਲਿਆਓਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite web|url=http://www.rajeevmasand.com/reviews/our-films/grace-period/|title=Grace Period|author=Masand, Rajeev|date=18 December 2015|publisher=RajeevMasand.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151220223100/http://www.rajeevmasand.com/reviews/our-films/grace-period/|archivedate=20 December 2015|deadurl=no|accessdate=20 December 2015|df=}}</ref> ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਰਾਜਾ ਸੇਨ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਕੋਲ ਮੁਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਫਿਲਮ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ, "ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਅਕਲਮੰਦੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਬੋਲਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬਿਨਾ ਬਕਵਾਸ ਦੇ ਮਰਾਠੀ ਤਾਲ ਲਾਜਵਾਬ ਸੀ।"<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-priyanka-ranveer-are-terrific-in-bajirao-mastani/20151218.htm|title=Review: Priyanka, Ranveer are terrific in Bajirao Mastani|last=Sen|first=Raja|date=18 December 2015|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151220070433/http://www.rediff.com/movies/review/review-priyanka-ranveer-are-terrific-in-bajirao-mastani/20151218.htm|archivedate=20 December 2015|deadurl=no|accessdate=20 December 2015|df=}}</ref> ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ, ''ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ'' ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ {{INR}}3.5 ਬਿਲੀਅਨ (49 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/box-office/special-features/id/552|title=Box Office: Worldwide Collections of Bajirao Mastani|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222015910/http://www.bollywoodhungama.com/box-office/special-features/id/552|archivedate=22 December 2015|deadurl=no|accessdate=12 January 2015|df=}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਬੇਸਟ ਐਕਟਰ ਲਈ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Screen 20162">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/screen-awards-2016-complete-list-of-winners-1263815|title=Screen Awards 2016: Complete List of Winners|author=Ghosh, Raya|publisher=NDTV|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160110051251/http://movies.ndtv.com/bollywood/screen-awards-2016-complete-list-of-winners-1263815|archivedate=10 January 2016|deadurl=no|accessdate=9 January 2016|df=}}</ref><ref name="Filmfare2016">{{cite news|url=http://www.filmfare.com/news/full-list-of-winners-of-the-61st-britannia-filmfare-awards-11841.html|title=Full list of winners of the 61st Britannia Filmfare Awards|date=15 January 2016|work=Filmfare|accessdate=16 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160316165017/http://www.filmfare.com/news/full-list-of-winners-of-the-61st-britannia-filmfare-awards-11841.html|archivedate=16 March 2016|deadurl=no|df=}}</ref><ref name="GUILD20162">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9444|title=Nominations for 11th Renault Star Guild Awards|publisher=[[Bollywood Hungama]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160330050155/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9444|archivedate=30 March 2016|deadurl=no|accessdate=21 December 2015|df=}}</ref> 2016 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾ]] ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਾਟਕ ''ਜੈ ਗੰਗਾਜਲ'' ਵਿਚ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ''ਦਿ ਹਿੰਦੂ'' ਲਈ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਨਮਰਾਤਾ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ, ਉਹ "ਆਫ-ਕਲਰ, ਫਿਲਮ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਾ-ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਨਾ-ਸ਼ਾਮਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ"।<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/jai-gangaajal-review-priyanka-chopra-prakash-jha/article8316012.ece|title=Jai Gangaajal: Copping the drama|author=Joshi, Namrata|date=5 March 2016|work=The Hindu|accessdate=11 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731065031/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/jai-gangaajal-review-priyanka-chopra-prakash-jha/article8316012.ece|archive-date=31 ਜੁਲਾਈ 2018|url-status=dead}}</ref> ਫਿਲਮ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>{{cite web|url=https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=3237|title=Jai Gangaajal|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171008025344/http://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=3237|archivedate=8 October 2017|deadurl=no|accessdate=11 July 2018}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ''ਪਰਪਲ ਪੇਬਲ ਪਿਕਚਰਜ਼'' ਦੇ ਅਧੀਨ ਮਰਾਠੀ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ ''ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ'' ਤਿਆਰ ਕੀਤ, ਜਿਸਨੇ 64 ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/priyanka-chopra-s-ventilator-bags-3-national-awards-117040700504_1.html|title=Priyanka Chopra's 'Ventilator' bags 3 National Awards|date=7 April 2017|work=Business Standard|accessdate=7 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170407234259/http://www.business-standard.com/article/news-ians/priyanka-chopra-s-ventilator-bags-3-national-awards-117040700504_1.html|archivedate=7 April 2017|deadurl=no|df=}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਡਵੇਨ ਜਾਨਸਨ|ਡਵੇਨ ਜੌਨਸਨ]] ਅਤੇ [[ਜ਼ੈਕ ਏਫ੍ਰੋਨ|ਜ਼ੈਕ ਏਫਰੋਨ]] ਨਾਲ ''ਸੇਥ ਗੋਰਡਨ'' ਦੇ ਐਕਸ਼ਨ ਕਾਮੇਡੀ ''ਬੇਵਾਚ'' ਵਿੱਚਵਿਰੋਧੀ ''ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਲੀਡਜ਼'' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੂੰ ਅਨਿਆਂਪੂਰਨ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/baywatch|title=Baywatch Reviews|publisher=Metacritic|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520021508/http://www.metacritic.com/movie/baywatch|archivedate=20 May 2017|deadurl=no|accessdate=23 May 2017}}</ref> [[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ]] ਦੇ ''ਸਕੋਟ ਮਾਂਡੈਲਸਨ'' ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਖਲਨਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਫਿਲਮ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਦੇ ਅਖੀਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਵੱਡਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/05/23/review-dwayne-johnson-and-zac-efrons-baywatch-is-a-laughless-disaster/#52da41834f9b|title=Review: Dwayne Johnson And Zac Efron's 'Baywatch' Is A Laughless Disaster|author=Mendelson, Scott|date=23 May 2017|work=[[Forbes]]|accessdate=23 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523160217/https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/05/23/review-dwayne-johnson-and-zac-efrons-baywatch-is-a-laughless-disaster/#52da41834f9b|archivedate=23 May 2017|deadurl=no}}</ref> ''ਬੇਵਾਚ'' ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਇਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਫਿਲਮ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=https://deadline.com/2017/07/baywatch-box-office-success-overseas-despite-flop-in-america-1202123612/|title=Why ‘Baywatch’ Is Catching A $100M+ Wave Overseas Despite Taking A Bath In U.S.|author=Tartaglione, Nancy|date=7 July 2017|work=[[Deadline Hollywood]]|accessdate=11 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180123185614/https://deadline.com/2017/07/baywatch-box-office-success-overseas-despite-flop-in-america-1202123612/|archivedate=23 January 2018|deadurl=no}}</ref> 2018 ਦੇ ਸਾਨਡੈਂਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਨੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਅਗਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਏ ਕਿਡ ਲਾਇਕ ਜੇਕ'',ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਲਿੰਗ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਜਿਮ ਪਾਰਸਨਸ|ਜਿਮ ਪਾਰਸੌਨਜ਼]] ਅਤੇ ਕਲੇਅਰ ਡੇਨਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://deadline.com/2018/02/a-kid-like-jake-movie-jim-parsons-claire-danes-ifc-films-deal-sundance-1202276241/|title=IFC Films Acquires Sundance Pic ‘A Kid Like Jake’|last=Hipes|first=Patrick|date=1 February 2018|work=Deadline Hollywood|accessdate=1 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180202071751/http://deadline.com/2018/02/a-kid-like-jake-movie-jim-parsons-claire-danes-ifc-films-deal-sundance-1202276241/|archivedate=2 February 2018|deadurl=no}}</ref> ''ਵੇਰੀਟੀ'' ਦੇ ''ਐਮੀ ਨਿਕੋਲਸਨ'' ਨੇ ਇਸਦੀ "ਸੋਹਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ" ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮੁੱਲ ਜੋੜਿਆ।<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2018/film/reviews/a-kid-like-jake-review-1202679732/|title=Film Review: ‘A Kid Like Jake’|author=Nicholson, Amy|date=28 January 2018|work=Variety|accessdate=11 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180615114726/https://variety.com/2018/film/reviews/a-kid-like-jake-review-1202679732/|archivedate=15 June 2018|deadurl=no}}</ref> ==== ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ==== ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਟੌਡ ਸਟ੍ਰਾਸ-ਸ਼ਕੁਲਸਨ'' ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਈਸ'ਨਟ ਇਟ ਇਟ ਰੋਮਾਂਟਿਕ'' 'ਤੇ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਲਿਆਮ ਹੈਮਸਵਰਥ]], [[ਰੀਬਿਲ ਵਿਲਸਨ]] ਅਤੇ ਐਡਮ ਡੀਵਿਨ ਨੇ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.comingsoon.net/movies/news/866875-production-begins-on-new-line-romantic-comedy-isnt-it-romantic|title=Production begins on New Line romantic comedy, Isn’t It Romantic?|author=Perry, Spencer|date=10 July 2017|accessdate=11 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170710225942/http://www.comingsoon.net/movies/news/866875-production-begins-on-new-line-romantic-comedy-isnt-it-romantic|archivedate=10 July 2017|deadurl=no|publisher=[[ComingSoon.net]]}}</ref> ਉਹ ਸੋਨਾਲੀ ਬੋਸ ਦੇ ਜੀਵਨੀ ਨਾਟਕ ''ਸਕਾਈ ਈਜ਼ ਪਿੰਕ'' ਵਿਚ ਫਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ ਨਾਲ ਇਕ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਦੀ ਸਪੀਕਰ ''ਅਈਸ਼ਾ ਚੌਧਰੀ'', ਜਿਸਦੀ ਮੌਤ ਪਲਮਨਰੀ ਫਾਈਬਰੋਸਿਸ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏਗੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/bollywood/report-shonali-bose-s-the-sky-is-pink-to-reunite-dil-dhadakne-do-couple-priyanka-chopra-farhan-akhtar-2635207|title=Shonali Bose's 'The Sky Is Pink' to reunite Dil Dhadakne Do couple Priyanka Chopra-Farhan Akhtar|date=10 July 2018|work=Daily News and Analysis|accessdate=11 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711152005/http://www.dnaindia.com/bollywood/report-shonali-bose-s-the-sky-is-pink-to-reunite-dil-dhadakne-do-couple-priyanka-chopra-farhan-akhtar-2635207|archive-date=11 July 2018|dead-url=no}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ''ਕਾਓਬੁਆਓ ਨਿੰਜਾ ਵਿਕੀੰਗ'' ਵਿੱਚ [[ਕ੍ਰਿਸ ਪ੍ਰੈਟ]] ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤੇ ਗੋਰਡਨ ਦੇ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਨਾਟਕ ''ਤੁਲੀਆ'' ਵਕੀਲਾ ''ਵਨੀਤਾ ਗੁਪਤਾ'' ਨੂੰ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰੇਗੀ, ਇਹ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਕਿਤਾਬ ''ਤੁਲੀਆ : ਰੇਸ, ਕੋਕੇਨ ਅਤੇ ਕਰਪਸ਼ਨ (2005)'' ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਹੈ ਜੋ 1999 ਦੇ ਨਸਲੀ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2018/film/news/priyanka-chopra-chris-pratt-cowboy-ninja-viking-1202888322/|title=Priyanka Chopra to Star Opposite Chris Pratt in ‘Cowboy Ninja Viking’|last=Kroll|first=Justin|date=30 July 2018|work=Variety|accessdate=31 July 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/seth-gordon-direct-tulia-story-notorious-racial-injustice-case-1028276|title=Seth Gordon to Direct 'Tulia,' Story of Notorious Racial Injustice Case (Exclusive)|date=10 August 2017|work=The Hollywood Reporter|accessdate=18 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170821171454/http://www.hollywoodreporter.com/amp/news/seth-gordon-direct-tulia-story-notorious-racial-injustice-case-1028276|archivedate=21 August 2017|deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.filmfare.com/news/priyanka-chopra-will-be-seen-in-a-role-of-a-dynamic-lawyer-in-her-next-hollywood-film-23458.html|title=Priyanka Chopra will be seen in a role of a dynamic lawyer in her next Hollywood film|date=31 August 2017|work=Filmfare|access-date=18 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831203238/https://www.filmfare.com/news/priyanka-chopra-will-be-seen-in-a-role-of-a-dynamic-lawyer-in-her-next-hollywood-film-23458.html|archive-date=31 August 2017|deadurl=yes}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤਰੀ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ [[ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ]] ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਏਬੀਸੀ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿਟਕਾਮ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਇਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-to-produce-two-bengali-films-2386736|title=Priyanka Chopra to produce two Bengali films|author=Kbr, Upala|date=8 April 2017|work=Daily News and Analysis|accessdate=8 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170408172744/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-to-produce-two-bengali-films-2386736|archivedate=8 April 2017|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-woman-power-priyanka-chopra-announces-three-regional-films-to-be-helmed-by-female-directors-2318106|title=Woman Power: Priyanka Chopra announces three regional films to be helmed by female directors|date=10 February 2017|work=Daily News and Analysis|accessdate=10 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170212063434/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-woman-power-priyanka-chopra-announces-three-regional-films-to-be-helmed-by-female-directors-2318106|archivedate=12 February 2017|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/revealed-priyanka-chopras-next-production-blend-maharashtrian-south-indian-cultures/|title=REVEALED: Priyanka Chopra’s next production is a blend of Maharashtrian-South Indian cultures|date=18 January 2017|accessdate=10 February 2017|publisher=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/07/priyanka-chopra-madhuri-dixit-bollywood-abc-sitcom|title=Priyanka Chopra Is Developing a Sitcom Based on the Life of Bollywood Superstar Madhuri Dixit|author=Stefansky, Emma|date=29 July 2017|work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|accessdate=12 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180427054727/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/07/priyanka-chopra-madhuri-dixit-bollywood-abc-sitcom|archivedate=27 April 2018|deadurl=no}}</ref> == ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ਾ == ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵੋਕਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਗਾਣੇ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="Rediff1">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-interview-with-priyanka-chopra-in-my-city/20120914.htm?print=true|title=Priyanka: I never thought I could sing|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508231400/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-interview-with-priyanka-chopra-in-my-city/20120914.htm?print=true|archivedate=8 May 2013|deadurl=no|accessdate=6 January 2013|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/berlin-2012-priyanka-chopra-talks-291369|title=Berlin 2012: Priyanka Chopra Talks About Movies Transcending Cultural and Language Barriers (Q&A)|author=Bhushan, Nyay|date=15 February 2012|work=The Hollywood Reporter|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120830114759/http://www.hollywoodreporter.com/news/berlin-2012-priyanka-chopra-talks-291369|archivedate=30 August 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਜਿੰਟਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਗਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਰਤ ਲਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://divanee.com/2011/08/11/priyanka-chopras-foray-into-music-with-lady-gaga%E2%80%99s-management/|title=Priyanka Chopra's Foray into Music with Lady Gaga's Management|author=Tabani, Saniya|date=11 August 2011|work=[[Divanee Magazine]]|accessdate=31 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120903012220/http://divanee.com/2011/08/11/priyanka-chopras-foray-into-music-with-lady-gaga%E2%80%99s-management/|archivedate=3 September 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ, ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਥਮਿਜ਼ਾਨ'' (2002) ਵਿੱਚ ਗੀਤ "ਉਲਥਾਈ ਕਲਾਥੇ" ਸੀ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਸਿਤਾਰੇ, ''ਵਿਜੈ'' (ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇਖੀ ਸੀ) ਦੇ ਜੋਰ ਪਾਉਣ ਤੇ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://archives.digitaltoday.in/indiatoday/20020128/eyecathers.html|title=Eyecatchers&nbsp;— She's Getting Vocal|date=28 January 2002|work=India Today|accessdate=16 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130725150804/http://archives.digitaltoday.in/indiatoday/20020128/eyecathers.html|archivedate=25 July 2013|deadurl=yes|publisher=Digital Today|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ''ਕਰਮ'' (2005) ਵਿੱਚ "ਟਿੰਕਾ ਟਿੰਕਾ" ਲਈ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਸਾ ਰੇ ਗ ਮਾ ਪਾ' ਤੇ ਲਾਇਵ ਗਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-24/tv/28237147_1_playback-piggy-chops-priyanka-chopra|title=Priyanka sings live on TV!|date=24 September 2010|work=The Times of India|accessdate=4 April 2011|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510085351/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-24/tv/28237147_1_playback-piggy-chops-priyanka-chopra|dead-url=yes}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਬਲੱਫ ਮਾਸਟਰ! (2005)'' ਲਈ ਇਕ ਅਨਰਿਲੀਜ਼ ਗੀਤ ਗਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/the-reluctant-singer/1022671/|title=The Reluctant Singer|author=Chattopadhyay, Pallavi|date=27 October 2012|work=The Indian Express|accessdate=9 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121030022528/http://www.indianexpress.com/news/the-reluctant-singer/1022671|archivedate=30 October 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਅਗਸਤ 2011 ਵਿੱਚ ''ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂ''ਹ ਨੇ ਚੋਪੜਾ ਨਾਲ ''ਦੇਸੀਹਿਟਜ਼'' ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। ਸੌਦਾ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇਨਸਸਕੌਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਆਈਲੈਂਡ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<ref name="HR1">{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/universal-music-group-signs-bollywood-219569|title=Universal Music Group Signs Bollywood Star Priyanka Chopra to Global Deal|author=Bhushan, Nyay|date=5 August 2011|work=The Hollywood Reporter|accessdate=31 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120430141501/http://www.hollywoodreporter.com/news/universal-music-group-signs-bollywood-219569|archivedate=30 April 2012|deadurl=no|df=}}</ref> [[File:Priyanka Chopra at Reliance Digital.JPG|thumb|upright|''ਇਨ ਮਾਈ ਸਿਟੀ'' ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮੇਂ ਚੋਪੜਾ]]ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿੱਚ ਚੋਪੜਾ [[ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਖੇਡ ਏਜੰਸੀ ''ਕ੍ਰਿਏਟਿਵ ਆਰਟਿਸਟਜ਼ ਏਜੰਸੀ'' ਨਾਲਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟਾਰ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/bollywood-actress-priyanka-chopra-signed-caa-287524|title=CAA Signs Its First Bollywood Star|author=Bhushan, Nyay|date=2 July 2012|work=The Hollywood Reporter|accessdate=20 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114044716/http://www.hollywoodreporter.com/news/bollywood-actress-priyanka-chopra-signed-caa-287524|archivedate=14 November 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਸੈਮ ਵੈਟਰਜ, ਮੈਥਿਊ ਕੋਮਾ ਅਤੇ [[ਜੇ ਸੀਨ]] ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਐਲਬਮ [[ਰੈੱਡਵਨ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a392157/bollywood-star-priyanka-chopra-in-the-studio-with-redone.html|title=Bollywood Star Priyanka Chopra in the Studio With RedOne|author=Baker, Steven|date=7 July 2012|work=[[Digital Spy]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121024115148/http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a392157/bollywood-star-priyanka-chopra-in-the-studio-with-redone.html|archivedate=24 October 2012|deadurl=no|accessdate=30 November 2012|df=}}</ref><ref name="latimes">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|title=Bollywood's Priyanka Chopra as pioneering pop act in U.S.|last=Kennedy|first=Gerrick D.|date=20 November 2012|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=7 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130108120827/http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|archivedate=8 January 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ, "ਇਨ ਮਾਈ ਸਿਟੀ" ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਗਾਣਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ 12 ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ, 13 ਫਰਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਯੂਐਸ ਵਿਚ ਐਨਐਫਐਲ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿਚ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ,<ref name="rel">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Priyanka-Chopra-to-release-debut-song-for-Indian-fans-first/Article1-926437.aspx|title=Priyanka Chopra to release debut song for Indian fans first|author=Singh, Prashant|date=8 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=14 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120910212012/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Priyanka-Chopra-to-release-debut-song-for-Indian-fans-first/Article1-926437.aspx|archivedate=10 September 2012}}</ref> "ਇਨ ਮਾਈ ਸਿਟੀ" ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰੈਪਰ ''ਵਿਲ ਆਈ ਐਮ'' ਨੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਚੋਪੜਾ ਅਨੁਸਾਰ,<ref name="latimes2">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|title=Bollywood's Priyanka Chopra as pioneering pop act in U.S.|last=Kennedy|first=Gerrick D.|date=20 November 2012|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=7 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130108120827/http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|archivedate=8 January 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਗਾਣਾ ਉਸਦੇ ਅਨ-ਸਥਿਰ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲੜਕੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਬਣਨਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ।<ref name="inspire2">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Priyanka-Chopra-first-single-inspired-by-her-life/Article1-925965.aspx|title=Priyanka Chopra first single inspired by her life|author=Bakshi, Dibyojyoti|date=7 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=16 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908124028/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Priyanka-Chopra-first-single-inspired-by-her-life/Article1-925965.aspx|archivedate=8 September 2012}}</ref> ਗੀਤ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿਚ 130,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ, ਹਿੰਦੀ ਪੋਪ ਚਾਰਟ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਤਿਹਾਈ ਪਲੈਟਿਨਮ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="latimes3">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|title=Bollywood's Priyanka Chopra as pioneering pop act in U.S.|last=Kennedy|first=Gerrick D.|date=20 November 2012|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=7 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130108120827/http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|archivedate=8 January 2013|deadurl=no|df=}}</ref><ref name="DS2">{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a454543/priyanka-chopra-releases-video-for-william-duet-in-my-city.html|title=Priyanka Chopra releases video for will.i.am duet 'In My City'|author=Joshi, Priya|date=30 January 2013|publisher=[[Digital Spy]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130202092327/http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a454543/priyanka-chopra-releases-video-for-william-duet-in-my-city.html|archivedate=2 February 2013|deadurl=no|accessdate=27 February 2013|df=}}</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ''ਨੀਲਸਨ ਸਾਉਂਡਸਕੈਨ'' ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 5,000 ਡਿਜੀਟਲ ਡਾਊਨਲੋਡ ਨਾਲ ਗਾਣਾ ਅਸਫਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰੇਡੀਓ ਪਲੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।<ref name="latimes4">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|title=Bollywood's Priyanka Chopra as pioneering pop act in U.S.|last=Kennedy|first=Gerrick D.|date=20 November 2012|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=7 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130108120827/http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|archivedate=8 January 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਵਿੱਚ, ਗਾਣੇ ਨੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਐਵਾਰਡਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਬਿਊ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="pca">{{cite web|url=http://businessofcinema.com/news/gorgeous-chopra-sisters-priyanka-and-parineeti-perform-at-peoples-choice-awards/53236|title=Gorgeous Chopra Sisters: Priyanka And Parineeti Perform At People's Choice Awards|date=31 October 2012|publisher=Business of Cinema|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121108043736/http://businessofcinema.com/news/gorgeous-chopra-sisters-priyanka-and-parineeti-perform-at-peoples-choice-awards/53236|archivedate=8 November 2012|deadurl=no|accessdate=28 December 2012|df=}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿਚ, [[ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ("ਇਨ ਮਾਈ ਸਿਟੀ") ਲਈ: ਬੇਸਟ ਫੀਮੇਲ ਆਰਟਿਸਟ, ਬੇਸਟ ਸੋੰਗ ਅਤੇ ਬੇਸਟ ਵੀਡੀਓ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref>World Music Awards nominations for Priyanka Chopra: * Female Artist:{{cite web|url=http://www.worldmusicawards.com/?page_id=17#!worlds-best-female-artist/c9px|title=World's Best Female Artist|publisher=[[World Music Awards]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CkGSzOqX?url=http://www.worldmusicawards.com/?page_id=26|archivedate=8 December 2012|deadurl=yes|accessdate=10 December 2012|df=}} * Song:{{cite web|url=http://www.worldmusicawards.com/?page_id=26#!worlds-best-song/ct9a|title=World's Best Song|publisher=World Music Awards|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CkFuJhMV?url=http://www.worldmusicawards.com/?page_id=17|archivedate=8 December 2012|deadurl=yes|accessdate=10 December 2012|df=}} * Video:{{cite web|url=http://www.worldmusicawards.com/#!worlds-best-video/cdjm|title=World's Best Video|publisher=World Music Awards|archiveurl=https://archive.today/20121216155313/http://www.worldmusicawards.com/|archivedate=16 December 2012|deadurl=yes|accessdate=10 December 2012|df=}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮੀਡੀਆ, ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਕਾਰਡ ਸੌਦਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣਨ ਲਈ ''ਟਰੇਲਬਲਜ਼ਰ'' ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name="bday26">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ 'ਈਰੇਜ਼', ਇੱਕ ਐੱਮ ਡੀ ਐੱਮ ਗੀਤ, 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਡੀਜੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਡੀਓ ਦਿ ਚੈਨਮੌਕਰਸ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/%22priyanka-chopra-features-in-chainsmokers-album%22/1034894/|title=Priyanka Chopra features in 'Chainsmokers' album|date=22 November 2012|work=The Indian Express|accessdate=27 November 2012}}</ref><ref name="iTunes release">{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/erase-feat.-priyanka-chopra/id580669727|title=Erase ft. Priyanka Chopra&nbsp;– Single by The Chainsmokers|publisher=[[iTunes Store]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121206082842/https://itunes.apple.com/us/album/erase-feat.-priyanka-chopra/id580669727|archivedate=6 December 2012|deadurl=no|accessdate=5 December 2012|df=}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਦੂਸਰਾ ਸਿੰਗਲ "ਐਂਗਜੌਟਿਕ" ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਰੈਪਰ [[ਪਿਟਬੁਲ (ਰੈਪਰ)|ਪਿਟਬੁਲ]] ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref name="exotic">{{cite web|url=http://ryanseacrest.com/2013/06/21/priyanka-chopra-makes-music-magic-with-pitbull-redone-on-exotic/|title=Priyanka Chopra Makes Music Magic With Pitbull, RedOne on 'Exotic'|author=Perricone, Kathleen|date=21 June 2013|publisher=[[On Air with Ryan Seacrest (radio)|On Air with Ryan Seacrest]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130624233708/http://ryanseacrest.com/2013/06/21/priyanka-chopra-makes-music-magic-with-pitbull-redone-on-exotic/|archivedate=24 June 2013|accessdate=25 June 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/priyanka-chopras-second-single-exotic-is-topping-charts/1140108/|title=Priyanka Chopra's second single Exotic is topping charts|author=Goyal, Divya|date=10 July 2013|work=The Indian Express|accessdate=10 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130714131841/http://www.indianexpress.com/news/priyanka-chopras-second-single-exotic-is-topping-charts/1140108|archivedate=14 July 2013|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://perezhilton.com/2013-07-11-priyanka-chopra-pitbull-exotic-music-video-premiere-sexy-beach|title=Pitbull Makes Sexy Beach Vid With Exotic Bollywood Queen Priyanka Chopra! See It HERE!|date=11 July 2013|publisher=PerezHilton.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130713074643/http://perezhilton.com/2013-07-11-priyanka-chopra-pitbull-exotic-music-video-premiere-sexy-beach|archivedate=13 July 2013|deadurl=no|accessdate=12 July 2013|df=}}</ref> 27 ਜੁਲਾਈ, 2013 ਨੂੰ "ਐਂਗਜੌਟਿਕ" ਡਾਂਸ / ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਡਿਜੀਟਲ ਸੋਂਗਸ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਨੰਬਰ 11 'ਤੇ ਅਤੇ ਬਿਲਬੋਰਡ ਡਾਂਸ / ਇਲੈਕਟਰੋਨਿਕ ਗਾਣੇ 'ਤੇ 16 ਨੰਬਰ ਰਿਹਾ।<ref name="DanceDigital">{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/2013-07-27/dance-electronic-digital-songs|title=Dance/Electronic Digital Songs : July 27, 2013|work=Billboard|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130815024206/http://www.billboard.com/charts/2013-07-27/dance-electronic-digital-songs|archivedate=15 August 2013|deadurl=no|accessdate=24 July 2013|df=}}</ref> ਇਹ ਗਾਣਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹੌਟ 100 ਦੇ ਚਾਰਟ 'ਤੇ 74'ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਬਿਲਬੋਰਡ ਹੌਟ ਡਾਂਸ ਕਲੱਬ ਦੀਆਂ ਗਾਣਿਆਂ ਦੇ ਚਾਰਟ 'ਤੇ "ਐਂਗਜੌਟਿਕ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 44 ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ 12 ਤੇ ਨੰਬਰ ਪੁੱਜ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/5638240/chart-highlights-luke-bryan-scores-his-highest-debut-ever-on-country-airplay|title=Chart Highlights: Luke Bryan Scores His Highest Debut Ever on Country Airplay Chart|author=Caulfield, Keith|date=5 August 2013|work=Billboard|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131024063027/http://www.billboard.com/articles/news/5638240/chart-highlights-luke-bryan-scores-his-highest-debut-ever-on-country-airplay|archivedate=24 October 2013|deadurl=no|accessdate=28 October 2013|df=}}</ref> ਉਸਦਾ ਤੀਜਾ ਸਿੰਗਲ, ਬੋਨੀ ਰਾਇਟ ਦਾ ''"ਆਈ ਕਾੰਟ ਮੇਕ ਯੂ ਲਵ ਮੀ"'' ਦਾ ਕਵਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/music/priyanka-chopra-has-her-heart-broken-in-i-can-t-make-you-love-me-video-516892|title=Priyanka Chopra Has Her Heart Broken In I Can't Make You Love Me Video|author=Dhingra, Manisha|date=1 May 2014|publisher=NDTV|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140501164948/http://movies.ndtv.com/music/priyanka-chopra-has-her-heart-broken-in-i-can-t-make-you-love-me-video-516892|archivedate=1 May 2014|accessdate=5 May 2014}}</ref> ਗਾਣੇ ਦਾ ਵੀਡੀਓ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/black-eyed-peas-give-a-thumbs-up-to-priyanka-chopras-i-cant-make-you-love-me/|title=Black Eyed Peas give a thumbs up to Priyanka Chopra's 'I Can't Make You Love Me'|author=Goyal, Divya|date=1 May 2014|work=The Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202154201/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/black-eyed-peas-give-a-thumbs-up-to-priyanka-chopras-i-cant-make-you-love-me/|archivedate=2 February 2017|deadurl=no|accessdate=12 February 2017|df=}}</ref> ਇਹ ਗੀਤ ''ਬਿਲਬੋਰਡ ਹੌਟ ਡਾਂਸ / ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਾਉਂਡਜ਼ ਚਾਰਟ''' ਤੇ 28 ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/search/charts?f%5B0%5D=ts_chart_artistname%3A%2Apriyanka%20chopra%2A|title=Artist Charts Search: Priyanka Chopra|work=Billboard Chart Search|archiveurl=https://www.webcitation.org/6PV56TSnt?url=http://www.billboard.com/biz/search/charts?f%5B0%5D=ts_chart_artistname%3A%2Apriyanka%20chopra%2A&f%5B1%5D=ss_bb_type%3Achart_item&type=2&artist=priyanka%20chopra|archivedate=11 May 2014|deadurl=yes|accessdate=9 March 2015|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ]] ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਗਾਣਾ ਸੀ "ਚੋਰੋ", ''ਮੈਰੀ ਕੋਮ (2014)'' ਦੀ ਇੱਕ [[ਲੋਰੀ]] ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/When-Priyanka-Chopra-sang-a-lullaby/articleshow/41667703.cms|title=When Priyanka Chopra sang a lullaby|author=Bhattacharya, Roshmila|date=4 September 2014|work=The Times of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140908171947/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/When-Priyanka-Chopra-sang-a-lullaby/articleshow/41667703.cms|archivedate=8 September 2014|deadurl=no|accessdate=10 October 2014|df=}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ'' ਦਾਸਿਰਲੇਖ ਗਾਣਾ, ''ਫਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ'' ਨਾਲ ਗਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/dil-dhadakne-do-title-song-out-today-singer-priyanka-chopra-counts-down-757433|title=Dil Dhadakne Do Title Song Out Today; Singer Priyanka Chopra Counts Down|author=Blaggan, Ishita|date=23 April 2015|accessdate=18 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161119061738/http://movies.ndtv.com/bollywood/dil-dhadakne-do-title-song-out-today-singer-priyanka-chopra-counts-down-757433|archivedate=19 November 2016|deadurl=no|publisher=NDTV|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਵੈੰਟੀਲੇਟਰ'' (2016) ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਲ ਗਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਅਤੇ "ਬਾਬਾ" ਨਾਲ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਣੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.news18.com/news/movies/priyanka-chopras-song-baba-for-the-film-ventilator-is-a-beautiful-tribute-to-fathers-1307831.html|title=Priyanka Chopra's Song 'Baba' for the Film 'Ventilator' Is a Beautiful Tribute to Fathers|date=3 November 2016|accessdate=18 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161119062015/http://www.news18.com/news/movies/priyanka-chopras-song-baba-for-the-film-ventilator-is-a-beautiful-tribute-to-fathers-1307831.html|archivedate=19 November 2016|deadurl=no|publisher=News18|df=}}</ref> 2017 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ "ਯੰਗ ਐਂਡ ਫ੍ਰੀ", ਇਕ ਈਡੀਐੱਮ ਗੀਤ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਵੀ ਸੀ, ਲਈ ਇਕ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਡੀਜੇ ''ਜੇਡ ਸਪਾਰਕਸ'' ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/dance/7897984/will-sparks-priyanka-chopra-young-and-free|title=Will Sparks Teams Up With Priyanka Chopra on 'Young and Free': Exclusive|author=Bein, Kat|date=11 August 2017|work=Billboard|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814062051/http://www.billboard.com/articles/news/dance/7897984/will-sparks-priyanka-chopra-young-and-free|archivedate=14 August 2017|deadurl=no|accessdate=12 August 2017}}</ref> == ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਕੰਮ == ਚੋਪੜਾ ਆਪਣੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ "ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ" ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Priyanka Chopra named Campaign Ambassador for 'NDTV-Vedanta Our Girls Our Pride'|url=http://www.ndtv.com/india-news/priyanka-chopra-named-campaign-ambassador-for-ndtv-vedanta-our-girls-our-pride-532110|publisher=NDTV|date=19 August 2013|accessdate=2 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151007032953/http://www.ndtv.com/india-news/priyanka-chopra-named-campaign-ambassador-for-ndtv-vedanta-our-girls-our-pride-532110|archivedate=7 October 2015}}</ref> ਉਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਫੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਤਰ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਖਰਚੇ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਕੁੜੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web|title=Priyanka Chopra's Secret Triumph: How the Quantico Star Is Helping Kids Go to School |url=http://www.glamour.com/story/quantico-star-priyanka-chopra-on-education |author=Hayasaki, Erika |work=[[Glamour (magazine)|Glamour]] |date=17 March 2016 |accessdate=23 April 2016 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160423000137/http://www.glamour.com/story/quantico-star-priyanka-chopra-on-education |archivedate=23 April 2016 |df= }}</ref> [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ]] ਅਤੇ [[ਔਰਤ ਸਿੱਖਿਆ|ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ]] ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Educating the girl child is most important |url=http://madeinatlant.powweb.com/priyanka_chopra/interview2.htm |publisher=Atlantis International |accessdate=2 December 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513100310/http://madeinatlant.powweb.com/priyanka_chopra/interview2.htm |archivedate=13 May 2013 |df= }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/bollywood/priyanka-cries-gender-inequality-wants-more-pay-for-actresses-1563635.html|title=Priyanka cries gender inequality, wants more pay for actresses|date=10 June 2014|publisher=Firstpost|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140713202735/http://www.firstpost.com/bollywood/priyanka-cries-gender-inequality-wants-more-pay-for-actresses-1563635.html|archivedate=13 July 2014|accessdate=2 February 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/i-am-an-extremely-proud-feminist-priyanka-chopra-1180609.html|title=I am an extremely proud feminist: Priyanka Chopra|author=Press Trust of India|date=23 December 2015|publisher=CNN-IBN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202180950/http://www.ibnlive.com/news/movies/i-am-an-extremely-proud-feminist-priyanka-chopra-1180609.html|archivedate=2 February 2016|accessdate=2 February 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/need-a-re-look-into-womens-rights-in-the-country-priyanka-chopra-609728|title=Need a re-look into women's rights in the country: Priyanka Chopra|author=Press Trust of India|date=25 December 2012|publisher=NDTV|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202175942/http://movies.ndtv.com/bollywood/need-a-re-look-into-womens-rights-in-the-country-priyanka-chopra-609728|archivedate=2 February 2016|accessdate=2 February 2016}}</ref> 2006 ਵਿੱਚ, [[ਈਬੇਅ (ebay)|ਈਬੇ]] 'ਤੇ "ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਿਨ" ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਕਮਾਈ ਇੱਕ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ''ਨੰਨ੍ਹੀ ਕਲੀ'' ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="ebay">{{cite press release|title=eBay India unveils the eBay Style Diva 2006|url=http://pages.ebay.in/community/aboutebay/news/pressreleases/consumer/priyanka_chopra.html|publisher=[[eBay]]|date=10 August 2006|accessdate=13 February 2013|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202154104/http://pages.ebay.in/community/aboutebay/news/pressreleases/consumer/priyanka_chopra.html|archivedate=2 February 2014|df=}}</ref> ਉਸਨੇ [[2004 ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਭੂਚਾਲ ਅਤੇ ਸੁਨਾਮੀ]] ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਜੁਟਾਉਣ ਲਈ. 2005 ਹੈਲਪ! ਟੈਲੀਥੋਨ ਕੰਸੋਰਟ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਚੈਰਿਟੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1050208/asp/nation/story_4351693.asp|title=Bollywood unites to present caring face|date=8 February 2005|work=The Telegraph|accessdate=13 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118103831/http://www.telegraphindia.com/1050208/asp/nation/story_4351693.asp|archivedate=18 January 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸਨੇ 2006 ਤੋਂ [[ਯੂਨੀਸੈਫ਼|ਯੂਨੀਸੈਫ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਦੀਆਂ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੀਡੀਆ ਪੈਨਲ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ 20 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-234085904.html|title=Bollywood Actress Priyanka Chopra Becomes UNICEF National Ambassador|date=10 August 2013|newspaper=States News Service|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509115239/http://www.highbeam.com/doc/1G1-234085904.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|publisher=State News Service|df=}}{{Subscription required|via=HighBeam}}</ref> 10 ਅਗਸਤ 2010 ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਸੈਫ ਗੁਡਵਿਲ ਰਾਜਦੂਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/media/media_55497.html|title=Bollywood Actress Priyanka Chopra becomes UNICEF National Ambassador|date=10 August 2010|publisher=[[UNICEF]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020123305/http://www.unicef.org/media/media_55497.html|archivedate=20 October 2013|deadurl=no|accessdate=5 September 2012|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/priyanka-for-girls-education-as-unicef-ambassador/658577/|title=Priyanka for girls' education as UNICEF ambassador|date=10 August 2010|work=The Indian Express|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121029172110/http://www.indianexpress.com/news/priyanka-for-girls-education-as-unicef-ambassador/658577|archivedate=29 October 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਯੂਨੀਸੈਫ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਕਾਰੀਨ ਹੁਲਸੋਫ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ: "ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਜੋਸ਼ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਤਕ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਮਾਣ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ।<ref>{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-2106098691.html|title=Priyanka Chopra becomes UNICEF National Ambassador|date=10 August 2010|work=Hindustan Times|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509105625/http://www.highbeam.com/doc/1P3-2106098691.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|df=}}{{Subscription required|via=HighBeam}}</ref> 2009 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਕੋਹੜ]] ਦੀ ਸਮਝ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸੰਗਠਨ ''ਐਲਰਟ ਇੰਡੀਆ'' ਲਈ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਬਣਾਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://thediplomat.com/new-emissary/2009/11/10/top-actress-no-2-priyanka-chopra/|title=Top Actress No. 2&nbsp;– Priyanka Chopra|author=Nakagawa, Ulara|date=10 November 2009|work=[[The Diplomat]]|accessdate=12 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509203014/http://thediplomat.com/new-emissary/2009/11/10/top-actress-no-2-priyanka-chopra/|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਕੈਂਸਰ ਪੇਸ਼ੈਟ ਏਡ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਸੀ.ਪੀ.ਏ.ਏ.)'' ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਫੰਡ ਜੁਟਾਉਣ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ [[ਮਨੀਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ]] ਅਤੇ ''ਸ਼ਿਆਨ ਐਨ ਸੀ'' ਚੈਰਿਟੀ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/mumbai-fashion-show-spreads-awareness-about-cancer/1/203598.html|title=Mumbai fashion show spreads awareness about cancer|date=3 July 2012|work=India Today|accessdate=28 November 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CwPhi6Sx?url=http://indiatoday.intoday.in/story/mumbai-fashion-show-spreads-awareness-about-cancer/1/203598.html|archivedate=16 December 2012|deadurl=yes|df=}}</ref> 2010 ਵਿਚ ਚੋਪੜਾ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ''ਮੋਤੀ ਵੇਵ ਟਰੱਸਟ'' ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੁਹਿੰਮ ਅਭਿਆਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-bollywood-celebrities-to-support-pearls-wave-intitiave-on-women-against-violence-1347298|title=Bollywood celebrities to support Pearls Wave initiative on women against violence|date=13 February 2010|work=Daily News and Analysis|accessdate=3 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221030351/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-bollywood-celebrities-to-support-pearls-wave-intitiave-on-women-against-violence-1347298|archivedate=21 February 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ "ਸੇਵ ਦਿ ਗਰਲ ਚਾਈਲਡ" ਮੁਹਿੰਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/etc/priyanka-chopra-kicks-off-save-girl-child-campaign_612977.html|title=Priyanka Chopra kicks off 'Save Girl Child' campaign|date=10 March 2012|publisher=Zee News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130523162534/http://zeenews.india.com/news/etc/priyanka-chopra-kicks-off-save-girl-child-campaign_612977.html|archivedate=23 May 2013|deadurl=no|accessdate=5 September 2012|df=}}</ref> 2012 ਵਿਚ ਚੋਪੜਾ, ਅਵੇਕਿੰਗ ਯੂਥ, ਇੱਕ ਨਸ਼ਾ ਛੁਡਾਊ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਤੇ ਬੋਲੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.thesundayindian.com/en/videos/774/|title=Priyanka Chopra at Launch of 'Awakening Youth 2012' (video)|work=The Sunday Indian|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140330004602/http://www.thesundayindian.com/en/videos/774/|archivedate=30 March 2014|deadurl=no|df=}}</ref> [[File:Priyanka on the ramp for Mijwan fashion show.jpg|thumb|left|upright|ਮਿਜਵਾਨ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਰੈਂਪ 'ਤੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ]] ਚੋਪੜਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਚੈਰਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸਮਰਥਕ ਹੈ ਅਤੇ ''ਐਨਡੀ ਟੀਵੀ'' ਲਈ ਗਰੀਨਥੌਨ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹੈ, ਜੋ ਈਕੋ-ਮਿੱਤਰਤਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਸਪਲਾਈ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਿਹਾਤੀ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸੋਲਰ ਪਾਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2011/06/09/stories/2011060951860400.htm|title=Green agenda|author=Kumar, Anuj|date=9 June 2011|work=The Hindu|accessdate=28 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130813153414/http://www.hindu.com/mp/2011/06/09/stories/2011060951860400.htm|archivedate=13 August 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ [[ਆਗਰਾ]] ਵਿੱਚ [[ਯਮੁਨਾ ਦਰਿਆ|ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ]] ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਐਨੀਮੇਟਡ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/feb/110210-Priyanka-Chopra-music-video-Animated-environmental-awareness.htm|title=Greenie Priyanka gets animated|author=Joshi, Tushar|date=11 February 2010|work=Mid Day|accessdate=13 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130615041051/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/feb/110210-Priyanka-Chopra-music-video-Animated-environmental-awareness.htm|archivedate=15 June 2013|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/feb/110210-Priyanka-Chopra-music-video-Animated-environmental-awareness.htm|title=Greenie Priyanka gets animated|author=Joshi, Tushar|date=11 February 2010|work=Mid Day|accessdate=13 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130615041051/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/feb/110210-Priyanka-Chopra-music-video-Animated-environmental-awareness.htm|archivedate=15 June 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਗ੍ਰੀਨਾਨਾਥ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਸੱਤ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/Greenathon-Bollywood-NDTV-light-up-a-Billion-lives-imagegallery-bollywood-lgirSucdjbg.html?html=5|title=Greenathon: Bollywood, NDTV light up a 'Billion lives'|publisher=Sify|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811082553/http://www.sify.com/movies/Greenathon-Bollywood-NDTV-light-up-a-Billion-lives-imagegallery-bollywood-lgirSucdjbg.html?html=5|archivedate=11 August 2011|deadurl=no|accessdate=13 December 2011|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/srk-priyanka-adopt-villages/story-eI8ZrVTaGzGDlarnazfrYI.html|title=SRK, Priyanka adopt villages|date=23 May 2012|work=Hindustan Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160222215604/http://www.hindustantimes.com/entertainment/srk-priyanka-adopt-villages/story-eI8ZrVTaGzGDlarnazfrYI.html|archivedate=22 February 2016|deadurl=no|accessdate=2 February 2016|df=}}</ref> ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਦਾ ਬਾਘ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰਨੀ 2012 ਨੂੰ ਬਿਰਸਾ ਜੈਵਿਕ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਗੋਦ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਦੋਨਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-02/ranchi/31983339_1_animal-adoption-zoo-authorities-lioness|title=After tigress, Priyanka adopts lioness Sundari|date=2 June 2012|work=The Times of India|accessdate=5 September 2012|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510065204/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-02/ranchi/31983339_1_animal-adoption-zoo-authorities-lioness|dead-url=yes}}</ref> ਅੰਗ ਦਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਪਿਟਰਸਬਰਗ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ-ਥੀਮ ਵਿਚ ਲਿਵਰ-ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ 20 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਸਹਿ-ਮੁੱਖ ਸਪੀਕਰ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.indiatribune.com/index.php?option=com_content&view=article&id=9610:urmc-celebrates-20-years-of-liver-transplants-bollywood-star-priyanka-chopra-to-grace-gala-banquet-as-keynote-speaker&catid=25:community&Itemid=457|title=URMC celebrates 20 years of liver transplants Bollywood star Priyanka Chopra to grace gala banquet as keynote speaker|work=[[India Tribune]]|accessdate=9 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407051527/http://www.indiatribune.com/index.php?option=com_content&view=article&id=9610%3Aurmc-celebrates-20-years-of-liver-transplants-bollywood-star-priyanka-chopra-to-grace-gala-banquet-as-keynote-speaker&catid=25%3Acommunity&Itemid=457|archivedate=7 April 2014|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-10/news-interviews/33736488_1_organ-donation-priyanka-chopra-pee-cee|title=Priyanka pledges to donate her organs|author=Kadam, Prachi|date=10 September 2012|work=The Times of India|accessdate=21 September 2012|archive-date=1 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121101100506/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-10/news-interviews/33736488_1_organ-donation-priyanka-chopra-pee-cee|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਕੈਂਸਰ ਵਾਰਡ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ''ਨਾਨਾਵਤੀ ਹਸਪਤਾਲ'' ਨੂੰ {{INR}}5 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਵਾਰਡ ਉਸਦੇ ਸਵਰਗੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਉਸਨੇ 2013 ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Priyanka-Chopra-Bollywood-CancerDr-Ashok-Chopra/articleshow/24550457.cms?|title=Priyanka Chopra donates Rs 50 lakh for cancer ward|date=22 October 2013|work=The Times of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202080551/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Priyanka-Chopra-Bollywood-CancerDr-Ashok-Chopra/articleshow/24550457.cms|archivedate=2 February 2016|deadurl=yes|accessdate=2 February 2016|df=}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ 'ਗਰਲ ਰਾਇਜ਼ਿੰਗ' ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਡੌਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਅਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।<ref name="gr">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Priyanka-Chopra-joins-Anne-Hathaway-and-Selena-Gomez-in-a-documentary/articleshow/29883744.cms|title=Priyanka Chopra joins Anne Hathaway and Selena Gomez in a documentary|author=Thakkar, Mehul S|date=5 February 2014|work=The Times of India|accessdate=3 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140304080248/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Priyanka-Chopra-joins-Anne-Hathaway-and-Selena-Gomez-in-a-documentary/articleshow/29883744.cms|archivedate=4 March 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਬੋਸਟਨ ਦੇ ''ਹਾਈਨਾਂ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ'' ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਗੂ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ 50 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਲਈ ਉਸਨੂੰ [[ਗੋਰਡਨ ਬਰਾਊਨ]], [[ਸਟੀਵ ਵੋਜ਼ਨਿਆਕ]], [[ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ]] ਅਤੇ [[ਚਾਰਲੀ ਬੇਕਰ]] ਨਾਲ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ, ਗ਼ੈਰ-ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਲਈ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=https://www.bostonglobe.com/lifestyle/names/2015/02/15/education-anniversary-bash-attracts-bill-clinton-other-leaders/OySWnGuHrRzboIuD5DGmON/story.html|title=EF Education First bash draws Bill Clinton, others|author=Shanahan, Mark|date=15 February 2015|work=[[Boston Globe]]|accessdate=11 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711120946/https://www.bostonglobe.com/lifestyle/names/2015/02/15/education-anniversary-bash-attracts-bill-clinton-other-leaders/OySWnGuHrRzboIuD5DGmON/story.html|archive-date=11 July 2018|dead-url=no}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/priyanka-chopra-shares-stage-with-bill-clinton/story-8hXuqma5H4pcn3kjpWqALL.html|title=Priyanka Chopra shares stage with Bill Clinton|author=Das, Anirban|date=15 February 2015|work=The Hindustan Times|accessdate=11 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185225/https://www.hindustantimes.com/bollywood/priyanka-chopra-shares-stage-with-bill-clinton/story-8hXuqma5H4pcn3kjpWqALL.html|archive-date=11 July 2018|dead-url=no}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਜੋਹਨ ਲੈਨਨ ਦੀ "ਇਮੇਜਾਈਨ" ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। [[ਕੇਟੀ ਪੈਰੀ|ਕੈਟੀ ਪੈਰੀ]] ਅਤੇ ''ਬਲੈਕ ਆਈਡ'' ਸਮੇਤ ਹੋਰਾਂ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵੀਡੀਓ, ਅਤੇ ਯੂਨੀਸੇਫ਼ ਵੱਲੋਂ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੀ 25 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="The Indian Express">{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/priyanka-chopra-sings-john-lennons-imagine-for-unicef/|title=Priyanka Chopra Sings John Lennon's 'Imagine' For UNICEF|date=12 November 2014|work=The Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141215014415/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/priyanka-chopra-sings-john-lennons-imagine-for-unicef/|archivedate=15 December 2014|deadurl=no|accessdate=9 December 2014|df=}}</ref> ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੇ 2014 ਵਿਚ [[ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮੁਹਿੰਮ]], [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਸਫਾਈ ਮੁਹਿੰਮ, ਲਈ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ "ਨਵਰਤਨ" ਨਾਮਕ ਨੌਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-10-02/news/54560275_1_clean-india-swachh-bharat-mission-priyanka-chopra|title='Swachh Bharat': Tendulkar, Priyanka Chopra, Aamir Khan accept PM Modi's 'Clean India' invite|date=2 October 2014|work=The Economic Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150728052006/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-10-02/news/54560275_1_clean-india-swachh-bharat-mission-priyanka-chopra|archivedate=28 July 2015|accessdate=2 February 2016}}</ref> ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਇਕ ਕੂੜਾ-ਭਰੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਵਸੇਬੇ ਕਰਕੇ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਫਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/pm-narendra-modi-lauds-priyanka-chopras-innovative-swachh-bharat-abhiyaan/1/403490.html|title=PM Modi lauds Priyanka Chopra's innovative Clean India effort|date=24 November 2014|work=India Today|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150327024832/http://indiatoday.intoday.in/story/pm-narendra-modi-lauds-priyanka-chopras-innovative-swachh-bharat-abhiyaan/1/403490.html|archivedate=27 March 2015|accessdate=2 February 2016}}</ref> 2015 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ "ਇਲੀ" ਨਾਮਕ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਰੋਬੋਟ ਹਾਥੀ ਦੇ ''ਪੀਪਲ ਫਾਰ ਏਥੀਕਲ ਟਰੀਟਮੈਂਟ ਆਫ ਐਨੀਮਲਜ਼'' (ਪੀਏਟੀਏ), ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਬਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਸਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਲਈ ਜਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/quantico-star-priyanka-chopra-teams-836175|title='Quantico' Star Priyanka Chopra Teams With PETA to Voice Mechanical Elephant|author=Gardner, Chris|date=3 November 2015|work=The Hollywood Reporter|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151224132600/http://www.hollywoodreporter.com/news/quantico-star-priyanka-chopra-teams-836175|archivedate=24 December 2015|accessdate=2 February 2016}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2016 ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਯੂਨਿਸਫ ਦੇ ਗੁੱਡਵਿਲ ਅੰਬੈਸਡਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/586374/priyanka-chopra-becomes-unicefs-global.html|title=Priyanka Chopra becomes UNICEF's Global Goodwill Ambassador|date=13 December 2016|work=Deccan Herald|accessdate=13 December 2016}}</ref> ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਮਾਜਕ ਨਿਆਂ ਲਈ ''ਮਦਰ ਟੇਰੇਸਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ'' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/121217/priyanka-chopra-receives-mother-teresa-memorial-award-for-social-justice.html|title=Priyanka Chopra receives Mother Teresa Memorial award for social justice|date=12 December 2017|work=Deccan Chronicle|accessdate=15 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171215055243/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/121217/priyanka-chopra-receives-mother-teresa-memorial-award-for-social-justice.html|archivedate=15 December 2017|deadurl=no}}</ref> == ਹੋਰ ਕੰਮ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ === [[File:IPL 5 pohoto(11).jpg|thumb|upright|2012 ਵਿੱਚ ਚੋਪੜਾ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]] 2007 ਵਿਚ ਚੋਪੜਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਪੈਨਲ ਵਿਚ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਣੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ. ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਤਾਜ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ।"<ref name="mi-special">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/MirchMasala/Miss-India-is-special-for-Priyanka/Article1-214555.aspx|title=Miss India is special for Priyanka|date=9 April 2007|work=Hindustan Times|accessdate=15 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712101922/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/MirchMasala/Miss-India-is-special-for-Priyanka/Article1-214555.aspx|archivedate=12 July 2012}}</ref> ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਵਰਲਡ 2009 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/Miss+World+will+not+change+the+world:+Priyanka+Chopra/1/74933.html|title=Miss World will not change the world: Priyanka Chopra|date=14 December 2009|work=India Today|accessdate=28 November 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CwPZxRnl?url=http://indiatoday.intoday.in/story/Miss+World+will+not+change+the+world:+Priyanka+Chopra/1/74933.html|archivedate=16 December 2012|deadurl=yes|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/InterviewsCinema/With-seven-awards-it-s-been-a-fantastic-start-Priyanka-Chopra/Article1-397523.aspx|title=With seven awards, it's been a 'fantastic' start: Priyanka Chopra|date=6 April 2009|work=Hindustan Times|accessdate=16 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712035549/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/InterviewsCinema/With-seven-awards-it-s-been-a-fantastic-start-Priyanka-Chopra/Article1-397523.aspx|archivedate=12 July 2012}}</ref> ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ 60 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾ ਰਹੇ''ਐਨ ਡੀ ਟੀ ਟੀ ਵੀ'' ਸ਼ੋਅ ਜੈ ਜਵਾਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਐਪੀਸੋਡ ਲਈ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਟੇਂਗਾ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/video/player/jai-jawan/jai-jawan-with-priyanka-chopra/16141|title=Jai Jawan with Priyanka Chopra (video)|date=15 August 2007|publisher=NDTV|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120904132825/http://www.ndtv.com/video/player/jai-jawan/jai-jawan-with-priyanka-chopra/16141|archivedate=4 September 2012|deadurl=no|accessdate=5 September 2012|df=}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ'' ਦੀ ਤੀਜੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਅਕਸ਼ੇ ਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=toiff>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28285017_1_priyanka-chopra-stunts-fear-factor |title=Priyanka is Hitler in Brazil |work=The Times of India |date=24 August 2010 |accessdate=7 May 2013 |archive-date=16 ਜੂਨ 2013 |archive-url=https://archive.today/20130616021215/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28285017_1_priyanka-chopra-stunts-fear-factor |dead-url=yes }}</ref> ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੜੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਚੋਪੜਾ "ਇੱਕ ਸਚੇਤਕ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ",ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref name="toiff2">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28285017_1_priyanka-chopra-stunts-fear-factor|title=Priyanka is Hitler in Brazil|date=24 August 2010|work=The Times of India|accessdate=7 May 2013|archive-date=16 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://archive.today/20130616021215/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28285017_1_priyanka-chopra-stunts-fear-factor|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਹੈ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਟੰਟ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref name="toiff3">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28285017_1_priyanka-chopra-stunts-fear-factor|title=Priyanka is Hitler in Brazil|date=24 August 2010|work=The Times of India|accessdate=7 May 2013|archive-date=16 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://archive.today/20130616021215/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28285017_1_priyanka-chopra-stunts-fear-factor|dead-url=yes}}</ref> ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੇਟਿੰਗ.ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰ ਰਹੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Khatron-Ke-Khiladi-3-opening-TRP-ratings-breaks-record/Article1-600561.aspx|title=Khatron Ke Khiladi 3 TRPs break record|date=15 September 2010|work=Hindustan Times|accessdate=28 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100918001655/http://www.hindustantimes.com/Khatron-Ke-Khiladi-3-opening-TRP-ratings-breaks-record/Article1-600561.aspx|archivedate=18 September 2010|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/jul/190710-Priyanka-Chopra-Brazil-August-15-Khatron-Ke-Khiladi.htm|title=Priyanka to leave for Brazil on Aug 15 for Khatron Ke Khiladi|date=19 July 2010|work=Mid Day|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130615021927/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/jul/190710-Priyanka-Chopra-Brazil-August-15-Khatron-Ke-Khiladi.htm|archivedate=15 June 2013|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://tellyawards.indiantelevision.com/y2k10/winners.php|title=The Tenth Indian Telly Awards|publisher=[[Indian Telly Awards]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016040245/http://tellyawards.indiantelevision.com/y2k10/winners.php|archivedate=16 October 2013|accessdate=5 September 2012}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[88ਵੇਂ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] ਵਿਚ ਬੈਸਟ ਫ਼ਿਲਮ ਐਡੀਟਿੰਗ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/oscars-2016-priyanka-chopra-debut-bollywood-friends-fans-congratulate-twitter-kamal-haasan/|title=Watch: Priyanka Chopra presents the Oscar for Best Film Editing|date=29 February 2016|work=The New Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160301093540/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/oscars-2016-priyanka-chopra-debut-bollywood-friends-fans-congratulate-twitter-kamal-haasan/|archivedate=1 March 2016|deadurl=no|accessdate=29 February 2016|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ਵ ਟੂਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਟੂਰ, "ਟੈਂਪਟੇਸ਼ਨਸ 2004" ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 19 ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾਂ (ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ, [[ਸੈਫ਼ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਸੈਫ ਅਲੀ ਖਾਨ]], [[ਰਾਣੀ ਮੁਖਰਜੀ]], ਪ੍ਰਿਟੀ ਜ਼ਿੰਟਾ ਅਤੇ [[ਅਰਜੁਨ ਰਾਮਪਾਲ]] ਸਮੇਤ) ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/Temptation-2004-imagegallery-events-jdwmFcichfa.html?html=5|title=Temptation 2004|publisher=Sify|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114044716/http://www.sify.com/movies/Temptation-2004-imagegallery-events-jdwmFcichfa.html?html=5|archivedate=14 November 2012|deadurl=no|accessdate=19 March 2011|df=}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ [[ਡਰਬਨ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਦੀ ਦੋਸਤੀ 150 ਸਾਲ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਿਚ [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਫਰੈਂਡਸ਼ਿਪ ਕਨਸੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>{{cite news|url=http://gulfnews.com/life-style/general/priyanka-chopra-namaste-south-africa-1.742494|title=Priyanka Chopra: Namaste South Africa|date=8 January 2011|work=[[Gulf News]]|accessdate=13 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130521025718/http://gulfnews.com/life-style/general/priyanka-chopra-namaste-south-africa-1.742494|archivedate=21 May 2013|deadurl=no|df=}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ, ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ, ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਕੈਟੀ ਪੇਰੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਐੱਮ. ਏ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://gulfnews.com/pictures/arts-entertainment/stars-hit-the-stage-at-the-ahlan-bollywood-concert-1.1113630|title=Stars hit the stage at the Ahlan Bollywood concert|author=Eldemerdash, Nadia|date=3 December 2012|work=Gulf News|accessdate=11 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121209104631/http://gulfnews.com/pictures/arts-entertainment/stars-hit-the-stage-at-the-ahlan-bollywood-concert-1.1113630|archivedate=9 December 2012|deadurl=yes}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ [[ਸੋਫ਼ੀ ਚੌਧਰੀ|ਸੋਫੀ ਚੌਧਰੀ]] ਨਾਲ ਦੁਬਈ ਫਾਸਟਿਲ ਸਿਟੀ ਦੇ ਅਹਲਾਨ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://gulfnews.com/pictures/arts-entertainment/stars-hit-the-stage-at-the-ahlan-bollywood-concert-1.1113630|title=Stars hit the stage at the Ahlan Bollywood concert|author=Eldemerdash, Nadia|date=3 December 2012|work=Gulf News|accessdate=11 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121209104631/http://gulfnews.com/pictures/arts-entertainment/stars-hit-the-stage-at-the-ahlan-bollywood-concert-1.1113630|archivedate=9 December 2012|deadurl=yes}}</ref> === ਲਿਖਣਾ === ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ''ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼'' ਲਈ, "ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਕਾਲਮ", ਇੱਕ ਰਾਇ ਕਾਲਮ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਖਬਾਰ ਲਈ ਕੁੱਲ ਪੰਜਾਹ ਕਾਲਮ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ ਕਿ: "ਮੈਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਵਿਅਕਤੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਕਾਲਮ ਲਿਖਣ ਲਈ ਬੈਠ ਗਈ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ।"<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Lifestyle/CelebWatch/Priyanka-Chopra-turns-50/Article1-512840.aspx|title=Priyanka Chopra turns 50|author=Chopra, Priyanka|date=26 February 2010|work=Hindustan Times|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130819000208/http://www.hindustantimes.com/Lifestyle/CelebWatch/Priyanka-Chopra-turns-50/Article1-512840.aspx|archivedate=19 August 2013|deadurl=yes}}</ref> ਮਾਰਚ 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਕਾਲਮ ਤੇ ਫੀਡਬੈਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Hi-it-s-Priyanka/Article1-388701.aspx|title=Hi, it's Priyanka|author=Neha Sharma and Garima Sharma|date=12 March 2009|work=Hindustan Times|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513065918/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Hi-it-s-Priyanka/Article1-388701.aspx|archivedate=13 May 2013|deadurl=yes}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਲਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲਿਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਅਗਸਤ 2012 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 25 ਸਾਲਾ ਪੱਲਵਵੀ ਪੁਰਕਯਾਤਥਾ ਦੇ ਕਤਲ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿਚ ਛਾਪਿਆ ਇਕ ਕਾਲਮ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ, "ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਔਰਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।"<ref name="TOI column">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/No-woman-in-Mumbai-feels-safe-any-longer-Priyanka-Chopra/articleshow/15545055.cms|title=No woman in Mumbai feels safe any longer: Priyanka Chopra|author=Chopra, Priyanka|date=19 August 2012|work=The Times of India|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102225605/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/No-woman-in-Mumbai-feels-safe-any-longer-Priyanka-Chopra/articleshow/15545055.cms?referral=PM|archivedate=2 January 2015|deadurl=no}}</ref><ref name="NDTV-int4">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|title=Your Call with Priyanka Chopra: Full Transcript|author=Singh, Sonia|date=17 September 2012|publisher=[[NDTV]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522031443/http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|archivedate=22 May 2014|deadurl=yes|accessdate=31 March 2013}}</ref> ਲੇਖ ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ।<ref name="TOI column2">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/No-woman-in-Mumbai-feels-safe-any-longer-Priyanka-Chopra/articleshow/15545055.cms|title=No woman in Mumbai feels safe any longer: Priyanka Chopra|author=Chopra, Priyanka|date=19 August 2012|work=The Times of India|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102225605/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/No-woman-in-Mumbai-feels-safe-any-longer-Priyanka-Chopra/articleshow/15545055.cms?referral=PM|archivedate=2 January 2015|deadurl=no}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2014 ਵਿੱਚ [[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਔਰਤ ਜਣਨ ਅੰਗ ਕੱਟ-ਵੱਢ]] ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2014/jul/22/priyanka-chopra-girl-summit-female-genital-mutilation-child-marriage|title=Priyanka Chopra: when girls are empowered, we all do better|author=Chopra, Priyanka|date=21 July 2014|work=[[The Guardian]]|accessdate=21 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529121433/http://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2014/jul/22/priyanka-chopra-girl-summit-female-genital-mutilation-child-marriage|archivedate=29 May 2015|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]] ਵਿੱਚ "ਵਟ [[ਜੇਨ ਆਸਟਨ]] ਨਿਊ" ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਉਪ-ਸੰਪਾਦਨਾ ਲਿਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ [[ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫਜ਼ਈ]] ਅਤੇ [[ਕੈਲਾਸ਼ ਸਤਿਆਰਥੀ]] ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਿਹਾਤੀ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਹਤ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/12/04/opinion/priyanka-chopra-on-educating-girls.html?WT.mc_id=D-NYT-MKTG-MOD-28808-12-20-HD&WT.mc_ev=click&WT.mc_c=|title=What Jane Austen Knew: Priyanka Chopra on Educating Girls|author=Chopra, Priyanka|date=4 December 2014|work=[[The New York Times]]|accessdate=30 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141207100214/http://www.nytimes.com/2014/12/04/opinion/priyanka-chopra-on-educating-girls.html|archivedate=7 December 2014|deadurl=No|quote=What had they done wrong? My parents tried to explain as best they could the stigma that surrounded and still surrounds girls in our country. How do you explain that to a 9-year-old? What I took away from the discussion was that the parents we met believed that their sons were better than their daughters. It rankled. I couldn't understand why, but from that moment, I vowed to help those girls as much as I could.}}</ref> 2014 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਇਲੀ'' ਲਈ ਮਾਸਿਕ ਕਾਲਮ "ਪ੍ਰੇਟ-ਏ-ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ" ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ।<ref>{{cite journal|author=Chopra, Priyanka|date=16 January 2015|title='The Girl Next Door Should Look Like the Girl Next Door': Priyanka Chopra on Diversity|url=http://www.elle.com/culture/career-politics/news/a26052/priyanka-chopra-on-diversity/|deadurl=no|journal=Elle|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150221200421/http://www.elle.com/culture/career-politics/news/a26052/priyanka-chopra-on-diversity/|archivedate=21 February 2015|accessdate=21 February 2015|df=}}</ref> ਜੂਨ 2018 'ਚ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ''ਅਨਫੀਨੀਸ਼'' ਨਾਂਅ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਉਸ ਦੀ ਮੈਮੋਰੀ ਪਬਲਿਸ਼ ਕਰੇਗੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 2019 'ਚ ਭਾਰਤ 'ਚ ਪੈਨਗੁਇਨ ਬੁੱਕਸ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ 'ਚ ਬਲੈਂਨਟਾਈਨ ਬੁੱਕਸ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ 'ਚ ਮਾਈਕਲ ਜੋਸੇਫ ਨੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨਗੇ।<ref>{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/priyanka-chopra-to-come-out-with-memoir-in-2019-118061901176_1.html|title=Priyanka Chopra to come out with memoir in 2019|author=Press Trust of India|date=19 June 2018|work=Business Standard|accessdate=19 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180619182502/https://www.business-standard.com/article/pti-stories/priyanka-chopra-to-come-out-with-memoir-in-2019-118061901176_1.html|archivedate=19 June 2018|deadurl=no}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == [[File:Priyanka Chopra and Nick Jonas in 2020.jpg|thumb|upright=1.1|left|ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਿਕ ਜੋਨਸ ਨਾਲ਼ [[ਹੋਲੀ]] ਵੇਲੇ]] ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਸਿਧਾਰਥ ਸਮੇਤ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਜੋ ਜੂਨ 2013 'ਚ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ ਸਨ।<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Priyanka-Chopras-father-Dr-Ashok-Chopra-passes-away/articleshow/20518975.cms?referral=PM</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ "Daddy's lil girl" ਟੈਟੂ ਖੁਨਵਾਇਆ ਸੀ।<ref>https://www.ibtimes.co.in/daddy039s-lil-girl-priyanka-chopra-gets-first-tattoo-on-wrist-photos-370428</ref> ਫ਼ਿਲਮੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਨਾ ਆਉਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਖੁਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਮਿਤ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="self">{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2010/20100411/spectrum/main10.htm|title=I am a self-made woman: Priyanka Chopra|author=Bandyopadhyay, Bohni|date=11 April 2010|work=The Tribune|accessdate=31 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131121110907/http://www.tribuneindia.com/2010/20100411/spectrum/main10.htm|archivedate=21 November 2013}}</ref> ਬਰੇਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_priyanka-chopra-talks-about-her-relationship-with-younger-brother_1575492|title=Priyanka Chopra talks about her relationship with younger brother|last=Mahadevan|first=Sneha|date=13 August 2011|work=Daily News and Analysis|accessdate=12 December 2012}}</ref><ref name="familytoi">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-28/news-interviews/33426158_1_amitabh-bachchan-cosmetic-surgery-miss-world|title=I have never felt the need for cosmetic surgery: Priyanka|last=Gupta|first=Priyanka|date=28 August 2012|work=The Times of India|access-date=11 December 2012|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510072929/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-28/news-interviews/33426158_1_amitabh-bachchan-cosmetic-surgery-miss-world|dead-url=yes}}</ref> ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਚੋਪੜਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਮੰਦਿਰ ਵਿਚ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓਹ ਯਾਤਰਾ ਸਮੇਂ ਵੀ ਨਾਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref>[https://www.vogue.com/article/priyanka-chopra-73-questions-sings-taylor-swift/amp<nowiki> Priyanka Answers 73 Questions With Vogue] - Vogue Reporting</nowiki></ref><ref>[https://www.architecturaldigest.com/story/priyanka-chopra-never-travels-anywhere-without-this-one-thing/amp Priyanka Never Leaves Without What?] - Architectural Digest Reporting</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੀਡਿਆ-ਪੱਖੀ ਰਵਈਏ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਚੋਪੜਾ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।<ref name="NDTV-int5">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|title=Your Call with Priyanka Chopra: Full Transcript|author=Singh, Sonia|date=17 September 2012|publisher=[[NDTV]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522031443/http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|archivedate=22 May 2014|deadurl=yes|accessdate=31 March 2013}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਨਾਮ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]], [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ]], ਅਤੇ [[ਹਰਮਨ ਬਵੇਜਾ]] ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।<ref>[https://www.elitedaily.com/p/everyone-priyanka-chopra-nick-jonas-have-ever-dated-because-were-all-curious-9725622 Priyanka’s Dating History Revealed] - Elite Daily Reporting</ref><ref>[https://entertainmentnow.com/news/priyanka-chopra-ex-boyfriend/ Priyanka Chopra’s Ex-Boyfriend List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405025737/https://heavy.com/entertainment/2018/07/priyanka-chopra-ex-boyfriend/amp/ |date=2023-04-05 }} {{Cite web |url=https://heavy.com/entertainment/2018/07/priyanka-chopra-ex-boyfriend/amp/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405025737/https://heavy.com/entertainment/2018/07/priyanka-chopra-ex-boyfriend/amp/ |archive-date=2023-04-05 |url-status=dead}} - Heavy Reporting</ref><ref>[https://m.desimartini.com/news/amp/martini-shots/relationships/affairs-priyanka-chopra-allegedly-dated-7-ex-boyfriends-article75884.htm Priyanka’s Past Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181209123635/https://m.desimartini.com/news/amp/martini-shots/relationships/affairs-priyanka-chopra-allegedly-dated-7-ex-boyfriends-article75884.htm |date=2018-12-09 }} - Desai Martini Reporting</ref><ref>[https://www.bollywoodshaadis.com/articles/men-in-priyanka-chopras-life-9340 The Many Men in Priyanka’s Life] - BollywoodShaadis Reporting</ref> 2018 ਵਿੱਚ,ਉਸਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ [[ਨਿਕ ਜੋਨਸ]] ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ''ਭਾਰਤ'' ਵਿਚ ਮੁਖੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨਿਰਖ ਨਮਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜੋਨਸ ਨਾਲ ਮੰਗਣੀ ਕਰਨ ਫਿਲਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ "ਥੋੜਾ ਘਟ-ਪੇਸ਼ਾਵਰ" ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/irked-by-priyanka-chopras-exit-from-bharat-salman-khan-goes-into-overdrive-to-find-leading-lady/19648154|title=Irked by Priyanka Chopra's exit from Bharat, Salman Khan goes into overdrive to find leading lady|date=28 July 2018|work=Mid Day|accessdate=29 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728131606/https://www.mid-day.com/articles/irked-by-priyanka-chopras-exit-from-bharat-salman-khan-goes-into-overdrive-to-find-leading-lady/19648154|archive-date=28 July 2018|dead-url=no|agency=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਅਤੇ ਜੋਨਸ ਦਾ ਅਗਸਤ 2018 ਵਿਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਰੋਕਾ ਹੋਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/live-updates-priyanka-chopra-nick-jonas-engagement-ceremony-begins/story-WEEDdh6qefnfvTFT7DaQmL.html|title=Priyanka Chopra, Nick Jonas engaged, see pics from their roka|date=18 August 2018|work=Hindustan Times|access-date=18 August 2018}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿਚ, ਜੋੜੇ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਯੋਧਪੁਰ ਦੇ ਉਮੀਦ ਭਵਨ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://people.com/tv/nick-jonas-priyanka-chopra-married/|title=Nick Jonas and Priyanka Chopra Are Married!|last=Mizoguchi|first=Karen|date=1 December 2018|website=[[People (magazine)|People]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201152744/https://people.com/tv/nick-jonas-priyanka-chopra-married/|archive-date=1 December 2018|dead-url=no|access-date=1 December 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2018/12/01/entertainment/priyanka-chopra-nick-jonas-married/index.html|title=Priyanka Chopra and Nick Jonas are married|last=Melas|first=Chloe|date=3 December 2018|work=CNN|access-date=3 December 2018}}</ref> == ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ == ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਿਆਂ, ''ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ'' ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇੱਕ ਕਰੀਅਰ ਜਿਸ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਫਲਿਪ-ਫਲੌਪ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਰਤਾ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸ ਹੋਏ ਸਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।"<ref name="journey12">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3579/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra: Part I|author=Tuteja, Joginder|date=20 June 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120622184047/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3579|archivedate=22 June 2012|deadurl=no|accessdate=29 January 2013|df=}}</ref> ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਚਰਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ''ਸੀਨਐਨ-ਆਈ ਬੀ ਐਨ'' ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੈਰ-ਸੰਕਲਪਨਾਤਮਿਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ "ਮੌਜੂਦਾ ਲਾਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ" ਕਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-s-5-most-powerful-roles-2016099|title=Priyanka Chopra's 5 most powerful roles|author=Sharma, Nikita|date=4 September 2014|work=Daily News and Analysis|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402143015/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-s-5-most-powerful-roles-2016099|archivedate=2 April 2015|deadurl=no|accessdate=10 March 2015|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-s-5-most-powerful-roles-2016099|title=Priyanka Chopra's 5 most powerful roles|author=Sharma, Nikita|date=4 September 2014|work=Daily News and Analysis|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402143015/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-s-5-most-powerful-roles-2016099|archivedate=2 April 2015|deadurl=no|accessdate=10 March 2015|df=}}</ref> ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਇਕ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਮਰ-ਬੱਧ ਸੀਮਾ"" ਬਦਲਣ ਲਈ "ਗੇਮ ਚੇਜ਼ਰ" ਕਿਹਾ।<ref>{{cite news|url=http://www.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Birthday-girl-Priyanka-Chopra-is-Indias-SHERO/articleshow/38546955.cms|title=Birthday girl Priyanka Chopra is India's SHERO!|date=18 July 2014|work=The Times of India|accessdate=7 February 2014}}</ref> 2012 ਵਿਚ, ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਸੁਭਾਸ਼ ਕੇ. ਝਾਅ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੇ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ" ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ''ਬਰਫੀ!'' ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ "ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਰਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ" ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://businessofcinema.com/news/priyanka-chopra-barfi-bollywoods-finest-inwardly-ravaged-characters/50542|title=Priyanka Chopra In 'BARFI!': One of Bollywood's Finest {{Sic|hide=y|Inwardly|-}}Ravaged Characters|author=Jha, Subhash K.|date=14 September 2012|publisher=Business of Cinema|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120917005733/http://businessofcinema.com/news/priyanka-chopra-barfi-bollywoods-finest-inwardly-ravaged-characters/50542|archivedate=17 September 2012|deadurl=no|accessdate=5 January 2013|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਅਕਸਰ ਰੇਡਿਫ.ਕਾਮ "ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ" ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀਬੱਧ ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ "2000-2010 ਸਿਖਰ ਦੀਆਂ 10 ਅਦਾਕਾਰਾ" ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref name="rediffbest20092">{{cite web|url=http://movies.rediff.com/slide-show/2009/dec/31/slide-show-1-best-actresses-of-2009.htm|title=Bollywood's best actresses, 2009|date=31 December 2009|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113132342/http://movies.rediff.com/slide-show/2009/dec/31/slide-show-1-best-actresses-of-2009.htm|archivedate=13 November 2012|deadurl=no|accessdate=29 November 2012|df=}}</ref><ref name="rediff2005">{{cite web|url=http://specials.rediff.com/yearend/2005/dec/23yend4.htm|title=Ten Best Bollywood Actresses of 2005|date=23 December 2005|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090519203531/http://specials.rediff.com/yearend/2005/dec/23yend4.htm|archivedate=19 May 2009|deadurl=no|accessdate=16 August 2009|df=}}{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/25sd10.htm|title=Powerlist: Top Bollywood Actresses|date=25 August 2006|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060901085000/http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/25sd10.htm|archivedate=1 September 2006|deadurl=no|accessdate=26 August 2006|df=}}{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2009/jan/05slide9-best-actresses-2008.htm|title=Bollywood's best actresses, 2008|date=5 January 2009|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508224011/http://specials.rediff.com/movies/2009/jan/05slide9-best-actresses-2008.htm|archivedate=8 May 2013|deadurl=no|accessdate=29 November 2012|df=}}{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-top-10-bollywood-actresses-of-the-decade/20110105.htm|title=How The Decade Has Treated These Actresses|author=Verma, Sukanya|date=5 January 2011|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130112211603/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-top-10-bollywood-actresses-of-the-decade/20110105.htm|archivedate=12 January 2013|deadurl=no|accessdate=14 December 2012|df=}}</ref> [[File:Priyanka Chopra's press conference after being conferred with the Padma Shri (05).jpg|thumb|left|ਚੋਪੜਾ 2016 ਵਿਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ]] ਚੋਪੜਾ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਨਖਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ।<ref name="bday12">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|title=Birthday Special: 30 Facts About Priyanka Chopra|date=18 July 2012|publisher=[[Rediff.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120926075555/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|archivedate=26 September 2012|deadurl=no|accessdate=18 September 2012|df=}}</ref><ref name="forbesHP">{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/maddieberg/2016/09/14/the-worlds-highest-paid-tv-actresses-2016-sofia-vergara-stays-the-queen-of-the-small-screen-with-43-million/#447301c26a7f|title=The World's Highest-Paid TV Actresses 2016: Sofia Vergara Stays The Queen Of The Small Screen With $43 Million|author=Berg, Madeline|date=14 September 2016|work=[[Forbes]]|accessdate=14 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160914161153/http://www.forbes.com/sites/maddieberg/2016/09/14/the-worlds-highest-paid-tv-actresses-2016-sofia-vergara-stays-the-queen-of-the-small-screen-with-43-million/|archivedate=14 September 2016|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Priyanka-becomes-highest-paid-actress/Article1-840519.aspx|title=Priyanka becomes highest paid actress|date=14 April 2012|work=Hindustan Times|accessdate=10 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120414224342/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Priyanka-becomes-highest-paid-actress/Article1-840519.aspx|archivedate=14 April 2012}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਕਸ ਸਿੰਬਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਟਾਈਲ ਆਈਕਨ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://indiatribune.com/top-bollywood-sex-symbols-of-all-time-5/|title=Top Bollywood sex symbols of all time|work=India Tribune|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923004435/http://indiatribune.com/top-bollywood-sex-symbols-of-all-time-5/|archivedate=23 September 2015|deadurl=no|df=}}</ref> ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ, ਅੱਖਾਂ, ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਨੋਖੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਰੀਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/priyanka-chopra-voted-most-kissable/694080/|title=Priyanka Chopra voted most 'kissable'|date=7 October 2010|work=The Indian Express|accessdate=25 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160623231359/http://archive.indianexpress.com/news/priyanka-chopra-voted-most-kissable/694080/|archivedate=23 June 2016|deadurl=no|df=}}</ref><ref name="AskMen">{{cite web|url=http://www.askmen.com/specials/2012_top_99/70-priyanka-chopra.html|title=Top 99 Women of 2012&nbsp;– Why Is Priyanka Chopra No. 70?|publisher=[[AskMen]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120906062142/http://www.askmen.com/specials/2012_top_99/70-priyanka-chopra.html|archivedate=6 September 2012|deadurl=no|accessdate=31 August 2012|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ani/priyanka-titled-sexiest-eyes-in-victoria-s-secret-s-what-is-sexy-list-116032600084_1.html|title=Priyanka titled 'Sexiest Eyes' in Victoria's Secret's What is Sexy list|date=26 March 2016|work=Business Standard|accessdate=25 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160501175733/http://www.business-standard.com/article/news-ani/priyanka-titled-sexiest-eyes-in-victoria-s-secret-s-what-is-sexy-list-116032600084_1.html|archivedate=1 May 2016|deadurl=no|df=}}</ref> ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਫਾਲਗੁਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਨ ਪੀਕੌਕ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਉਹ ਆਪਣੀ ਚਮੜੀ ਵਿਚ ਸਹਿਜ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਉਹ ਪਹਿਨਦੀ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਬਿਕਨੀ ਹੋਵੇ, ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਲੰਬਾ ਪਹਿਰਾਵੇ ਜਾਂ [[ਸਾੜੀ]] ਹੋਵੇ"।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_the-femme-fatales_1389614|title=The femme fatales of Bollywood!|date=30 May 2010|work=Daily News and Analysis|accessdate=31 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124181540/http://www.dnaindia.com/entertainment/report_the-femme-fatales_1389614|archivedate=24 January 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 'ਤੇ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੈ। 2006, 2012, 2014 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ, ਯੂਕੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਈਸਟਰਨ ਆਈ'' ਨੇ ਆਪਣੀ "ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੈਕਸੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹਿਲਾ" ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/sep/20sld1.htm|title=Asia's Sexiest Women 2006|date=20 September 2006|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208151814/http://specials.rediff.com/movies/2006/sep/20sld1.htm|archivedate=8 February 2012|deadurl=no|accessdate=18 September 2012|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/priyanka-chopra-tops-list-of-sexiest-asian-women-again/article7971765.ece|title=Priyanka Chopra tops list of Sexiest Asian Women again|date=10 December 2015|work=The Hindu|accessdate=25 April 2016|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> ਉਹ 2009 ਅਤੇ 2010 ਵਿਚ ''ਵਰਵੀਜ਼'' ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite journal|date=June 2009|title=Verve's 50 Power Women 2009|url=http://www.verveonline.com/74/people/powerlist.shtml|deadurl=no|journal=[[Verve (Indian magazine)|Verve]]|volume=17|issue=6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130404092809/http://verveonline.com/74/people/powerlist.shtml|archivedate=4 April 2013|accessdate=5 January 2013|df=}}</ref><ref>{{cite journal|date=June 2010|title=Verve's 50 Power Women 2010|url=http://www.verveonline.com/86/people/powerwomen03.shtml|deadurl=no|journal=Verve|volume=18|issue=6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121219054922/http://www.verveonline.com/86/people/powerwomen03.shtml|archivedate=19 December 2012|accessdate=5 January 2013|df=}}</ref> ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ''ਪੀਪਲਜ਼'' ਦੁਆਰਾ "ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਬੇਸਟ-ਡਰੈਸਡ ਵੌਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਯੀਅਰ" ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ''ਮੈਕਸਿਮ'' ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ (2011, 2013 ਅਤੇ 2016) "ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹੌਟ ਕੁੜੀ" ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ।<ref name="bday27">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ''ਪੀਪਲਜ਼'' ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਸਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਲੋਕ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.people.com/people/package/gallery/0,,20968563_20972629_30426202,00.html#30425536|title=PEOPLE's 25 Most Intriguing People of the Year|date=11 December 2015|work=[[People (magazine)|People]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160516041746/http://www.people.com/people/package/gallery/0%2C%2C20968563_20972629_30426202%2C00.html|archivedate=16 May 2016|deadurl=no|accessdate=24 April 2016|df=}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, [[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ]] ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ 100 ਸਭ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ" ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਵਰ ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।<ref>{{cite web|url=http://time.com/4299686/priyanka-chopra-2016-time-100/?xid=homepage|title=Priyanka Chopra: The World's 100 Most Influential People|date=21 April 2016|work=[[Time (magazine)|Time]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160714131027/http://time.com/4299686/priyanka-chopra-2016-time-100/?xid=homepage|archivedate=14 July 2016|deadurl=no|accessdate=21 April 2016|df=}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਹ ''ਆਸਕਮੈਨ'' ਦੀ ਟਾਪ 99 ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 'ਤੇ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ ਅਤੇ [[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ]] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਦਾਇਗੀ ਵਾਲੀ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cit web|title=Crush List: Top 99 Women 2016|url=http://www.askmen.com/specials/2016_top_99/|publisher=AsKMen|accessdate=20 April 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170410230049/http://www.askmen.com/specials/2016_top_99/|archivedate=10 April 2017|df=}}</ref><ref name="forbesHP2">{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/maddieberg/2016/09/14/the-worlds-highest-paid-tv-actresses-2016-sofia-vergara-stays-the-queen-of-the-small-screen-with-43-million/#447301c26a7f|title=The World's Highest-Paid TV Actresses 2016: Sofia Vergara Stays The Queen Of The Small Screen With $43 Million|author=Berg, Madeline|date=14 September 2016|work=[[Forbes]]|accessdate=14 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160914161153/http://www.forbes.com/sites/maddieberg/2016/09/14/the-worlds-highest-paid-tv-actresses-2016-sofia-vergara-stays-the-queen-of-the-small-screen-with-43-million/|archivedate=14 September 2016|deadurl=no|df=}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ''ਬਜ਼ਨੇਟ'' ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ [[ਬਿਆਂਸੇ ਨੌਲੇਸ|ਬਿਆਂਸੇ]] ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੂਜੀ "ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਔਰਤਾਂ" ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cit news|title=Top 30 World’s Most Beautiful Women of 2017|url=http://www.buzznet.com/2017/03/top-30-worlds-most-beautiful-women-of-2017/|publisher=[[Buzznet]]|date=10 March 2017|accessdate=20 April 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170420235117/http://www.buzznet.com/2017/03/top-30-worlds-most-beautiful-women-of-2017/|archivedate=20 April 2017|df=}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਪੀਪਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite news|url=http://etcanada.com/photos/219054/peoples-most-beautiful-of-2017/#image-219160|title=People’s Most Beautiful Of 2017|date=19 April 2017|accessdate=20 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170420235200/http://etcanada.com/photos/219054/peoples-most-beautiful-of-2017/|archivedate=20 April 2017|deadurl=no|publisher=[[ET Canada]]|df=}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ''ਵੇਰੀਟੀ'' ਨੇ ''ਯੂਨੀਸੈਫ'' ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ''ਪਾਵਰ ਆਫ ਵੂਮਨ'' ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫੋਰਬਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2017 ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2017/biz/news/variety-power-of-women-los-angeles-2017-1202573581/|title=Priyanka Chopra, Octavia Spencer, Michelle Pfeiffer, Patty Jenkins, Kelly Clarkson to Be Honored at Variety's Power of Women|date=26 September 2017|work=Variety|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171031235003/http://variety.com/2017/biz/news/variety-power-of-women-los-angeles-2017-1202573581/|archivedate=31 October 2017|deadurl=no|accessdate=1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/power-women/list/#tab:overall|title=The World's 100 Most Powerful Women 2017|work=Forbes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170920073036/https://www.forbes.com/power-women/list/#tab:overall|archivedate=20 September 2017|deadurl=no|accessdate=1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/carolinehoward/2017/11/01/15-most-powerful-women-in-entertainment-and-media-2017-effecting-change-tackling-sexual-harassment/#4992f2ff2552|title=15 Most Powerful Women In Entertainment And Media 2017: Effecting Change, Tackling Sexual Harassment|author=Howard, Caroline|date=1 November 2017|work=Forbes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103316/https://www.forbes.com/sites/carolinehoward/2017/11/01/15-most-powerful-women-in-entertainment-and-media-2017-effecting-change-tackling-sexual-harassment/#4992f2ff2552|archivedate=2 November 2017|deadurl=no|accessdate=1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/natalierobehmed/2018/12/04/from-beyonce-to-shonda-rhimes-the-most-powerful-women-in-entertainment-2018/#59863cda1110|title=From Beyonce To Shonda Rhimes, The Most Powerful Women In Entertainment 2018|author=Robehmed, Natalie|date=4 December 2018|work=Forbes|accessdate=6 December 2018}}</ref> 2018 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ''ਵਰਾਇਟੀ'' ਦੁਆਰਾ 500 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਰਿਸਰਚ ਫਰਮ ਯੂਗੋਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਔਰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/salman-khan-priyanka-chopra-variety-top-500-leaders-5270096/|title=Salman Khan, Priyanka Chopra among Variety's top 500 leaders shaping global entertainment industry|date=22 July 2018|work=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723110956/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/salman-khan-priyanka-chopra-variety-top-500-leaders-5270096/|archive-date=23 July 2018|dead-url=no|accessdate=31 July 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://yougov.co.uk/news/2018/04/11/worlds-most-admired-2018/|title=World's most admired 2018|publisher=[[YouGov]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141722/https://yougov.co.uk/news/2018/04/11/worlds-most-admired-2018/|archive-date=12 June 2018|dead-url=no|accessdate=28 July 2018}}</ref> ਟੈਮ ਅਡੈਕਸ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਚੋਪੜਾ 2008 ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰਸ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ (ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="queen">{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/priyanka-chopra-queen-of-endorsements-in-2008/84982-8.html|title=Priyanka Chopra queen of endorsements in 2008|date=10 February 2009|publisher=CNN-IBN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114044818/http://ibnlive.in.com/news/priyanka-chopra-queen-of-endorsements-in-2008/84982-8.html|archivedate=14 November 2012|deadurl=no|accessdate=17 September 2012|df=}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਰਹੀ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਈ।<ref name="peecee3">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|title=Over The Years: Priyanka Chopra|author=Marwah, Navdeep Kaur|date=14 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=4 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916062219/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|archivedate=16 September 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-12-17/news/27648037_1_priyanka-chopra-endorsement-nokia|title=Priyanka is first queen of endorsements|author=Bhushan, Ratna|date=17 December 2009|work=The Economic Times|accessdate=10 April 2016|archive-date=22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422111929/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-12-17/news/27648037_1_priyanka-chopra-endorsement-nokia|url-status=dead}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਟੈਗ ਹੈਊਰ, ਪੈਪਸੀ, [[ਨੋਕੀਆ]], ਗਾਰਨੀਰ ਅਤੇ [[ਨੇਸਲੇ|ਨੈਸਲੇ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਉਹ [[ਹੀਰੋ ਮੋਟੋਕੌਰਪ|ਹੀਰੋ ਹੌਂਡਾ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਸੀ।<ref name="peecee4">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|title=Over The Years: Priyanka Chopra|author=Marwah, Navdeep Kaur|date=14 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=4 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916062219/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|archivedate=16 September 2012}}</ref><ref name="Dataquest: DQ.">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qF4TAQAAMAAJ|title=Dataquest: DQ.|publisher=Cyber Media (India)|year=2008|page=115|accessdate=3 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140105072334/http://books.google.com/books?id=qF4TAQAAMAAJ|archivedate=5 January 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਹ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ (ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ, ਕਾਜੋਲ ਅਤੇ ਰਿਤਿਕ ਰੌਸ਼ਨ) ਨੇ ਹੈਸਬਰੋ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਆਧਾਰਤ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਲੀਜੈਂਡ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਗੁੱਡੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮਰੂਪ ਬਣਾਏ ਸਨ।<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-09-10/news/27455458_1_bollywood-movies-uk-market-bollywood-stars|title=Dollywood Stars|author=Banerjee, Rajiv|date=10 September 2006|work=The Economic Times|accessdate=7 September 2012|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305014325/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-09-10/news/27455458_1_bollywood-movies-uk-market-bollywood-stars|url-status=dead}}</ref> 2009, ਚੋਪੜਾ ਇਟਲੀ ਦੀ ਫਲੋਰੈਂਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲਵਾਤੋਰੇ ਫੇਰਗੈਮੋ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਦੀ ਛਾਪ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਫੇਰਗਮੋ ਹਾਊਸ ਤੋਂ ਕਸਟਮ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜੁੱਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।<ref name="bday13">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|title=Birthday Special: 30 Facts About Priyanka Chopra|date=18 July 2012|publisher=[[Rediff.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120926075555/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|archivedate=26 September 2012|deadurl=no|accessdate=18 September 2012|df=}}</ref> 2013 ਵਿਚ ਉਹ [[ਗੁੱਸਾ|ਗੈੱਸ]] ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੀਈਓ ਪਾਲ ਮਾਰਸੀਆਨੋ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਨੌਜਵਾਨ [[ਸੋਫ਼ੀਆ ਲਾਰੇਨ]]" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG10411763/Priyanka-Chopra-becomes-the-first-Indian-Guess-girl.html|title=Priyanka Chopra becomes the first Indian Guess girl|last=Sowray|first=Bibby|date=30 October 2013|work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|access-date=10 March 2018|archive-url=https://archive.today/20180310050259/http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG10411763/Priyanka-Chopra-becomes-the-first-Indian-Guess-girl.html|archive-date=10 March 2018|dead-url=no}}</ref> ਅਦਾਕਾਰਾ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਡੇਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਰੋਵਿੰਗ ਫੈਮਿਲੀਜ਼, ਸਫਟਿੰਗ ਹੋਮਸ ਦੇ ਇੱਕ ਚੈਪਟਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਵਰਲਡ ਦਾ ਤਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/wow-priyanka-chopra-s-life-is-now-in-school-books_134821.htm|title=WOW: Priyanka Chopra's life is now in school books!|date=20 May 2013|publisher=Zee News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130607161640/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/wow-priyanka-chopra-s-life-is-now-in-school-books_134821.htm|archivedate=7 June 2013|deadurl=no|accessdate=20 May 2013|df=}}</ref>ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਸੀਮ ਛਾਬੜਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਚੋਪੜਾ ਜੀਵਨੀ ''ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ: ਗਲੋਬਲ ਦੀ ਇਨਕ੍ਰਿਡੀਬਲ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟਾਰ'' ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://www.freepressjournal.in/weekend/priyanka-chopra-the-incredible-story-of-a-global-bollywood-star-by-aseem-chhabra/1333426|title=Priyanka Chopra's biography, penned by Aseem Chhabra|last=|first=|date=|work=The Free Press Journal|accessdate=August 12, 2018|archiveurl=|archivedate=August 12, 2018|deadurl=no}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਸਨਅਤ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref>{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2013/20130616/ttlife1.htm|title=Professional to the core|date=16 June 2013|work=The Tribune|accessdate=20 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140329231817/http://www.tribuneindia.com/2013/20130616/ttlife1.htm|archivedate=29 March 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਉਸ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ''ਬਲੱਫ ਮਾਸਟਰ!'' ਦੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ ਸਹਿ-ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਉਪਨਾਮ "ਪਿਗਨੀ ਚੌਪਸ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-28/news-interviews/28257294_1_priyanka-chopra-priyanka-fans-piggy-chops|title=Priyanka bored of Piggy Chops|author=Sharma, Smrity|date=28 October 2010|work=The Times of India|accessdate=14 March 2011|archiveurl=https://archive.today/20120707222019/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-28/news-interviews/28257294_1_priyanka-chopra-priyanka-fans-piggy-chops|archivedate=7 July 2012|deadurl=no}}</ref> ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ""ਪੀਸੀ" ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-chopra-i-cant-make-you-love-me-mary-kom-bollywood-hollywood/1/359539.html|title=Six things you must know about birthday girl Priyanka Chopra|date=7 May 2014|work=India Today|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402182602/http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-chopra-i-cant-make-you-love-me-mary-kom-bollywood-hollywood/1/359539.html|archivedate=2 April 2015|deadurl=no|accessdate=10 March 2015|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/the-girl-on-a-roll/527478/0|title=The girl on a roll|author=Singh, Harneet|date=11 October 2009|work=The Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305215419/http://archive.indianexpress.com/news/the-girl-on-a-roll/527478/0|archivedate=5 March 2016|deadurl=no|accessdate=10 March 2015|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਜਨਵਰੀ 2009 ਤੋਂ [[ਟਵਿਟਰ|ਟਵਿੱਟਰ]] ਅਕਾਊਂਟ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਲੋ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਵ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref name="peecee5">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|title=Over The Years: Priyanka Chopra|author=Marwah, Navdeep Kaur|date=14 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=4 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916062219/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|archivedate=16 September 2012}}</ref> 2012 ਵਿਚ, ''ਪਿਨਸਟੌਰਮ'' ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸਰਕਟ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ, ਚੋਪੜਾ ਹਫਪੋਸਟ ਦੀ "ਟਵਿੱਟਰ ਤੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ" ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-04/news-interviews/31281205_1_priyanka-chopra-social-media-sachin-tendulkar|title=Priyanka Chopra beats Big B, Sachin Tendulkar|date=4 April 2012|work=The Times of India|accessdate=31 August 2012|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510060035/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-04/news-interviews/31281205_1_priyanka-chopra-social-media-sachin-tendulkar|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/2015/06/10/most-influential-women-on-twitter_n_7535120.html?guccounter=1|title=The 100 Most Influential Women On Twitter|last=Ridley|first=Louise|date=10 June 2015|work=[[HuffPost]]|accessdate=11 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711120845/https://www.huffingtonpost.co.uk/2015/06/10/most-influential-women-on-twitter_n_7535120.html?guccounter=1|archive-date=11 July 2018|dead-url=no}}</ref> ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{commons category|Priyanka Chopra|ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ}} * {{IMDb name|id=1231899|name=Priyanka Chopra}} * {{official website|http://www.iampriyankachopra.com}} ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਸੁੰਦਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ]] sago1j07yyd5vw0mj6cck68k4j4sra1 848683 848541 2026-09-30T09:58:43Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v3.1.1s 848683 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ | image = ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ.jpg | alt = | caption = ਚੋਪੜਾ 2025 ਵਿੱਚ|caption | birth_date = {{birth date and age |df=yes|1982|7|18}} | birth_place = [[ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ]], [[ਬਿਹਾਰ]] (ਹੁਣ [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਵਿੱਚ), ਭਾਰਤ | residence = [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]], [[ਨਿਊਯਾਰਕ]], ਯੂਐਸ | citizenship = ਭਾਰਤੀ | other_names = ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਜੋਨਸ<ref>{{cite web|last=Basu|first=Nilanjana|title=After Wedding To Nick Jonas, Priyanka Chopra Changes Her Name On Instagram |url=https://www.ndtv.com/entertainment/after-wedding-to-nick-jonas-priyanka-chopra-changes-her-name-on-instagram-1958938 |work=NDTV |date=6 December 2018 |accessdate=6 December 2018 }}</ref> | occupation = {{flat list| * ਅਦਾਕਾਰਾ * ਗਾਇਕਾ * ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ * ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ * ਮਾਡਲ }} | signature = Signature Priyanka Chopra.png | yearsactive = 2000–ਹੁਣ ਤੱਕ | spouse = {{Marriage|[[ਨਿਕ ਜੋਨਸ]]|2018}} | relatives = | works = | title = [[ਵਿਸ਼ਵ ਸੁੰਦਰੀ]] 2000 | honours = {{hlist|[[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (2016)}} | awards = | website = {{URL|iampriyankachopra.com}} }} '''ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ''' (ਜਨਮ 18 ਜੁਲਾਈ 1982) ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਨਾਮ '''ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਜੋਨਸ''' ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਗਾਇਕਾ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਹੈ, ਜੋ [[2000]] ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਸੁੰਦਰੀ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸਬ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸ਼ੋਹਰਤ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ,ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] ਵਰਗੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। [[ਟਾਈਮ]] ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। [[ਫੋਰਬਜ਼]] ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਐਰੋਨੌਟਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਜਾਂ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ, ਜੋ ਉਸਨੰ ਵਿਸ਼ਵਸੁੰਦਰੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਦੇ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ '''ਦ ਹੀਰੋ-ਲਾਈਫ ਆਫ਼ ਏ ਸਪਾਈ'' (2003) ਰਾਹੀਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ''ਐਤਰਾਜ਼'' (2003) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2006 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ''ਕ੍ਰਿਸ਼'' ਅਤੇ ''ਡੌਨ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬ੍ਰੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਫੈਸ਼ਨ (2008 ਫਿਲਮ)|ਫੈਸ਼ਨ (2008)]] ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਕਮੀਨੇ'' (2009), ''ਬਰਫੀ'' (2011), [[ਮੈਰੀ ਕੌਮ]] (2012), [[ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ]] (2015) [[ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ (ਫਿਲਮ)|ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ (2015)]] ਵਰਗੀਆਂ ਕਾਫੀ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾ ਕੀਤੀਆਂ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਹ ''ਏਬੀਸੀ'' ਦੇ ਥ੍ਰਿਲਰ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਕੁਆਂਟਿਕੋ'' ਵਿੱਚ ਐਲੇਕਸ ਪੈਰੀਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨੈਟਵਰਕ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਬਣੀ। ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਬੇਵਾਚ'' (2017) ਅਤੇ ''ਏ ਕਿਡ ਲਾਇਕ ਜੈਕ'' (2018) ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ [[ਯੂਨੀਸੈਫ਼]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ 2010 ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚਾਈਲਡ ਰਾਈਟਸ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੂਨੀਸੈਫ ਦੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅੰਬੈਸਡਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਨ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ [[ਨਾਰੀਵਾਦ]] ਬਾਰੇ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ''ਪਰਪਲ ਪੈਬਲ ਪਿਕਚਰ'' ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ [[ਨਿਕ ਜੋਨਸ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ। ==ਜੀਵਨ== ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਜੁਲਾਈ 1982 ਨੂੰ [[ਬਿਹਾਰ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ (ਹੁਣ [[ਝਾਰਖੰਡ]]) ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੋਕ ਚੋਪੜਾ ਅਤੇ ਮਧੂ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਭਾਰਤੀ ਸੇਨਾ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਸਨ।<ref name="bday1">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|title=Birthday Special: 30 Facts About Priyanka Chopra|date=18 July 2012|publisher=[[Rediff.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120926075555/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|archivedate=26 September 2012|deadurl=no|accessdate=18 September 2012|df=}}</ref><ref name="bday2">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ [[ਅੰਬਾਲਾ|ਅੰਬਾਲੇ]] ਤੋਂ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.filmfare.com/interviews/ill-get-married-six-times-priyanka-chopra-4412.html|title="I'll get married six times" – Priyanka Chopra|date=17 October 2013|work=[[Filmfare]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160806083606/http://www.filmfare.com/interviews/ill-get-married-six-times-priyanka-chopra-4412.html|archivedate=6 August 2016|deadurl=no|accessdate=27 June 2016|df=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Priyanka-Chopra-missed-visiting-her-hometown-Ambala/articleshow/47502145.cms|title=Priyanka Chopra missed visiting her hometown Ambala|author=Batra, Ankur|date=1 June 2015|work=[[The Times of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150708160043/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Priyanka-Chopra-missed-visiting-her-hometown-Ambala/articleshow/47502145.cms|archivedate=8 July 2015|deadurl=no|accessdate=27 June 2016|df=}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਝਾਰਖੰਡ ਤੋਂ, ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਮਧੂ ਜਯੋਤਸਨਾ ਅਖੌਰੀ, ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਡਾ. ਮਨੋਹਰ ਕਿਸ਼ਨ ਅਖੌਰੀ, ਜੋ ਸਾਬਕਾ ਕਾਂਗਰਸੀ ਸੀਨੀਅਰ ਹਨ, ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੜਕੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Much-ado-about-Adieu/2016/06/12/article3478145.ece|title=Much ado about Adieu|author=Chandran, Abhilash|date=12 June 2016|work=[[The New Indian Express]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160613134407/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Much-ado-about-Adieu/2016/06/12/article3478145.ece|archivedate=13 June 2016|deadurl=no|accessdate=27 June 2016|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/priyanka-chopra-harassed-by-unknown-man/143892-8-66.html|title=Priyanka Chopra harassed by unknown man|date=21 February 2011|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204003258/http://ibnlive.in.com/news/priyanka-chopra-harassed-by-unknown-man/143892-8-66.html|archivedate=4 December 2013|deadurl=no|publisher=[[CNN-IBN]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|df=}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ,ਸਿਧਾਰਥ,ਹੈ ਜੋ ਉਸਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਛੋਟਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/7417-14.html|title=In pics: Meet Priyanka Chopra's family|date=14 September 2012|publisher=CNN-IBN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120918053144/http://ibnlive.in.com/photogallery/7417-14.html|archivedate=18 September 2012|deadurl=no|accessdate=11 October 2012|df=}}</ref> [[ਪ੍ਰੀਨਿਤੀ ਚੋਪੜਾ]],[[ਮੀਰਾ ਚੋਪੜਾ]] ਅਤੇ [[ਮਨਾਰਾ]] ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਜ਼ਨ ਹਨ।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-chopra-another-cousin-on-the-block/1/199130.html|title=Here's Priyanka Chopra's another cousin on the block!|date=5 June 2012|work=[[India Today]]|accessdate=3 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129011600/http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-chopra-another-cousin-on-the-block/1/199130.html|archivedate=29 November 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਿੱਤਿਆਂ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ, ਦਿੱਲੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਅੰਬਾਲਾ, ਲੱਦਾਖ, ਲਖਨਊ, ਬਰੇਲੀ ਅਤੇ ਪੂਨੇ ਵਰਗੇ ਕਈ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।<ref name="inspire">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Priyanka-Chopra-first-single-inspired-by-her-life/Article1-925965.aspx|title=Priyanka Chopra first single inspired by her life|author=Bakshi, Dibyojyoti|date=7 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=16 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908124028/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Priyanka-Chopra-first-single-inspired-by-her-life/Article1-925965.aspx|archivedate=8 September 2012}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁ੍ਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ''ਲਾ ਮਾਰਟਿਨਰ ਸਕੂਲ (ਲੜਕੀਆਂ), ਲਖਨਊ'' ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਮਾਰੀਆ ਗੋਰੇਟੀ ਕਾਲਜ, ਬਰੇਲੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2000/12/03/stories/14032181.htm|title=She eyed the crown since childhood|date=3 December 2000|work=[[The Hindu]]|accessdate=5 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090708113125/http://www.hindu.com/2000/12/03/stories/14032181.htm|archivedate=8 July 2009|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://hindu.com/2000/12/02/stories/02020004.htm|title=Smalltown girl conquers world|date=2 December 2000|work=The Hindu|accessdate=5 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090106022040/http://www.hindu.com/2000/12/02/stories/02020004.htm|archivedate=6 January 2009|deadurl=no|df=}}</ref><ref name="nst">{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-126612847.html|title=Chopra's star quality|author=Henry, Wilson|date=23 July 2006|work=[[New Straits Times]]|accessdate=5 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509104517/http://www.highbeam.com/doc/1P1-126612847.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|df=}}{{subscription required|via=Highbeam}}</ref> ''ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਡ ਐਨਾਲਿਜ਼ਿਸ'' ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ; ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕਾ ਵਜੋਂ ਇਸਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/inner-spaces-diwali-is-always-a-fun-time-priyanka-chopra-1201128|title=Diwali is always a fun time: Priyanka Chopra|author=Guha, Aniruddha|date=25 October 2008|work=[[Daily News and Analysis]]|accessdate=2 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221033414/http://www.dnaindia.com/lifestyle/inner-spaces-diwali-is-always-a-fun-time-priyanka-chopra-1201128|archivedate=21 February 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਦੇ ਸਰਦ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤੀ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, [[ਲੇਹ]] ਦੇ ਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੇਡਣ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਯਾਦ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲੇਹ ਵਿੱਚ ਸਾਂ ਅਤੇ ਚੋਥੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਸੀ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਜੰਮਿਆ ਸੀ ਮੇਰੇ ਡੈਡੀ ਨੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਉਥੇ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਲੇਹ ਵਿਚ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹਨ ... ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਫੌਜੀ ਬੱਚੇ ਸਾਂ। ਅਸੀਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਵਾਦੀ ਵਿਚ ਬੰਕਰ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਇਕ ਸਟੇਪਾ ਸੀ ਜੋ ਸਾਡੀ ਵਾਦੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਸਟੇਪਾ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੱਕ ਦੀ ਦੌੜ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸੀ।"<ref name="HT0810">{{cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/aug/130810-priyanka-chopra-cloudburst.htm|title=Cloudburst flattened the Leh of my memories: Priyanka Chopra|date=13 August 2010|work=[[Mid Day]]|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101018165435/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/aug/130810-priyanka-chopra-cloudburst.htm|archivedate=18 October 2010|deadurl=no|agency=Indo-Asian News Service|df=}}</ref> ਉਹ ਹੁਣ ਬਰੇਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰੇਲੂ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਥੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/news/type/view/id/1558555/|title=Priyanka to be honoured at her home-town Bareilly|date=12 September 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121112144151/http://www.bollywoodhungama.com/movies/news/type/view/id/1558555|archivedate=12 November 2012|deadurl=no|accessdate=27 December 2012|df=}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Priyanka_Chopra_Family.jpg|alt=Priyanka Chopra and her family are looking towards the camera.|left|thumb|ਚੋਪੜਾ 2012 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨਾਲ]] ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਚੋਪੜਾ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਚਲੀ ਗਈ। ਉਥੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਈ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ, ਕੋਰੀਅਲ ਗਾਉਣ ਅਤੇ [[ਕਥਕ]] ਨ੍ਰਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।<ref name="celluloid">{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2001/12/14/stories/2001121400720200.htm|title=From beauty pageant to celluloid|date=14 December 2001|work=The Hindu|accessdate=17 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131207145033/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2001/12/14/stories/2001121400720200.htm|archivedate=7 December 2013}}</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਨਸਲੀ ਮਸਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਅਫ਼ਰੀਕਨ-ਅਮਰੀਕਨ ਸਹਿਪਾਠੀ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite av media|url=https://www.youtube.com/watch?v=BkZFJeHj_ac|title=Priyanka Chopra – The Anupam Kher Show Season 2|date=2 August 2015|publisher=YouTube|accessdate=2 November 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151029211925/https://www.youtube.com/watch?v=BkZFJeHj_ac|archivedate=29 October 2015|df=}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਇਕ ਅਜੀਬ, ਘੱਟ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਇਕ ਮੱਧਮ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੀ ਬੱਚੀ ਸੀ, ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਚਿੱਟੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ .... ਅੱਜ, ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ 12 ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਦੀਆਂ ਹਨ।"<ref name="ibtimes">{{cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/articles/382108/20120908/priyanka-chopra-bullied-high-school-being-browny.htm|title=I Was Bullied in High School for Being Browny: Priyanka Chopra|date=8 September 2012|work=[[International Business Times]]|accessdate=11 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103192544/http://www.ibtimes.co.in/articles/382108/20120908/priyanka-chopra-bullied-high-school-being-browny.htm|archivedate=3 November 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਬਰੇਲੀ ਦੇ ''ਆਰਮੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ'' ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਪਰਤ ਆਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.armyschoolbareilly.com/alumni.html|title=Army School Alumni|publisher=Army School Bareilly|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130410033809/http://www.armyschoolbareilly.com/alumni.html|archivedate=10 April 2013|deadurl=yes|accessdate=4 December 2012|df=}}</ref><ref name="NDTV-int">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|title=Your Call with Priyanka Chopra: Full Transcript|author=Singh, Sonia|date=17 September 2012|publisher=[[NDTV]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522031443/http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|archivedate=22 May 2014|deadurl=yes|accessdate=31 March 2013}}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਸਥਾਨਕ "ਮਈ ਰਾਣੀ" ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਜਿੱਤੀ <ref name="ti1">{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20001202/main3.htm#3|title=Granny brought up Priyanka|date=1 December 2000|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|accessdate=2 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131121110907/http://www.tribuneindia.com/2000/20001202/main3.htm|archivedate=21 November 2013|deadurl=yes|df=}}</ref> ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਨ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨੇ ਪਏ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸਨੂੰ 2000 ਵਿਚ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)]] ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ,<ref name="MeetPC">{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2004/jul/29priyanka.htm|title=Meet Priyanka Chopra|date=29 July 2004|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090721053714/http://specials.rediff.com/movies/2004/jul/29priyanka.htm|archivedate=21 July 2009|deadurl=no|accessdate=7 April 2011|df=}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡ ਟਾਈਟਲ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref name="fmi">{{cite news|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/Archives/International-Winners/articleshow/msid-5931192,curpg-2.cms|title=International Pageant Winners|work=The Times of India|accessdate=15 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120410000257/http://feminamissindia.indiatimes.com/Archives/International-Winners/articleshow/msid-5931192%2Ccurpg-2.cms|archivedate=10 April 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੋਪੜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸੁੰਦਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 30 ਨਵੰਬਰ 2000 ਨੂੰ ''ਮਿਸ ਵਰਲਡ'' 2000 ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਮਿਲੇਨਿਅਮ ਡੋਮ ਵਿਚ ''ਮਿਜ਼ ਵਰਲਡ ਕੰਟੀਨੇਂਟਲ ਕੁਈਨ ਆਫ ਬਿਊਟੀ-ਏਸ਼ੀਆ ਐਂਡ ਓਸੀਏਆ'' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="winners">{{cite news|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/1991-2000/articleshow/5022005.cms|title=Catch-Up with the Past Miss Indias 2000–1991|work=[[The Times of India]]|accessdate=23 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329100350/http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/1991-2000/articleshow/5022005.cms|archivedate=29 March 2013|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/2000/nov/30world.htm|title=Priyanka Chopra is Miss World 2000|date=30 November 2000|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060901214632/http://www.rediff.com/news/2000/nov/30world.htm|archivedate=1 September 2006|deadurl=no|accessdate=2 August 2006|df=}}</ref><ref name="V.V.K.Subburaj">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fz2WDD8sB0MC&pg=PA85|title=Sura's Year Book 2006|author=Subburaj, V.V.K.|publisher=Sura Books|isbn=978-8172541248|page=85|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160604002552/https://books.google.com/books?id=Fz2WDD8sB0MC&pg=PA85|archivedate=4 June 2016|deadurl=no|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਮਿਸ ਵਰਲਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪੰਜਵੀੰ ਭਾਰਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੌਥੀ ਸੀ।<ref name="winners2">{{cite news|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/1991-2000/articleshow/5022005.cms|title=Catch-Up with the Past Miss Indias 2000–1991|work=[[The Times of India]]|accessdate=23 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329100350/http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/1991-2000/articleshow/5022005.cms|archivedate=29 March 2013|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://hindu.com/2000/12/02/stories/01020004.htm|title=Priyanka Chopra Miss World 2000|author=Suroor, Hasan|date=1 December 2000|work=The Hindu|accessdate=31 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130727131016/http://hindu.com/2000/12/02/stories/01020004.htm|archivedate=27 July 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਮਿਸ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ।<ref name="nst2">{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-126612847.html|title=Chopra's star quality|author=Henry, Wilson|date=23 July 2006|work=[[New Straits Times]]|accessdate=5 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509104517/http://www.highbeam.com/doc/1P1-126612847.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|df=}}{{subscription required|via=Highbeam}}</ref><ref name="ti12">{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20001202/main3.htm#3|title=Granny brought up Priyanka|date=1 December 2000|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|accessdate=2 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131121110907/http://www.tribuneindia.com/2000/20001202/main3.htm|archivedate=21 November 2013|deadurl=yes|df=}}</ref>ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਮਿਸਡ ਵਰਲਡ ਖਿਤਾਬਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਨ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੇ ਰੋਲ ਲਈ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ।<ref name="celluloid2">{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2001/12/14/stories/2001121400720200.htm|title=From beauty pageant to celluloid|date=14 December 2001|work=The Hindu|accessdate=17 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131207145033/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2001/12/14/stories/2001121400720200.htm|archivedate=7 December 2013}}</ref><ref name="RM">{{cite web|url=http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/i-dont-see-myself-as-sexy-priyanka/|title=I don't see myself as 'sexy': Priyanka|author=Masand, Rajeev|publisher=RajeevMasand.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221070154/http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/i-dont-see-myself-as-sexy-priyanka/|archivedate=21 February 2014|deadurl=no|accessdate=4 January 2013|df=}}</ref> == ਅਦਾਕਾਰੀ ਪੇਸ਼ਾ == === ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ (2002-2004) === [[File:Priyanka Chopra 2003.jpg|thumb|upright|ਚੋਪੜਾ 2003 ਵਿੱਚ ''ਅੰਦਾਜ਼'' ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿਖੇ]] ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਅੱਬਾਸ-ਮਸਤਾਨ ਦੇ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਹਮਰਾਜ਼'' (2002) ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਸੀ।<ref name="RM2">{{cite web|url=http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/i-dont-see-myself-as-sexy-priyanka/|title=I don't see myself as 'sexy': Priyanka|author=Masand, Rajeev|publisher=RajeevMasand.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221070154/http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/i-dont-see-myself-as-sexy-priyanka/|archivedate=21 February 2014|deadurl=no|accessdate=4 January 2013|df=}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਾ ਹੋ ਪਾਇਆ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਤਪਾਦਨ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਚਨਬੱਧਤਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2002/jul/05abbas.htm|title=Humraaz will not go bust|author=Lalwani, Vickey|date=5 July 2002|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508192837/http://www.rediff.com/entertai/2002/jul/05abbas.htm|archivedate=8 May 2013|deadurl=no|accessdate=9 January 2013|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/bollywood/interview.php?id=13608154&cid=2398|title=Aitraaz is going to fuel my sex-siren image!- Priyanka Chopra|publisher=Sify|accessdate=26 June 2013|archive-date=3 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703173348/http://www.sify.com/movies/bollywood/interview.php?id=13608154&cid=2398|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2002 ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਥਮਿਜ਼ਾਨ'' ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। [[ਦ ਹਿੰਦੂ]] ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸੀਮਤ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/04/19/stories/2002041900820203.htm|title=Thamizhan|date=19 April 2002|work=The Hindu|accessdate=19 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100903210447/http://hindu.com/thehindu/fr/2002/04/19/stories/2002041900820203.htm|archivedate=3 September 2010|deadurl=no|df=}}</ref> 2003 ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਅਨਿਲ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ''ਦ ਹੀਰੋ: ਲਵ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਏ ਸਪਾਈ'' ਵਿੱਚ [[ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰੀਤੀ ਜ਼ਿੰਟਾ|ਪ੍ਰਿਟੀ ਜ਼ਿੰਟਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="bday22">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਫਿਲਮ ਇਕ ਏਜੰਟ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ''ਦ ਹੀਰੋ'' ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਪਰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।<ref name="Box Office 2003">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=209&catName=MjAwMw|title=Box Office 2003|publisher=[[Box Office India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023141040/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=209&catName=MjAwMw|archivedate=23 October 2013|accessdate=26 October 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/10002625-hero/|title=The Hero: Love Story of a Spy (2003)|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130623041417/http://www.rottentomatoes.com/m/10002625-hero/|archivedate=23 June 2013|deadurl=no|accessdate=18 October 2012|df=}}</ref> ''ਵਰੇਟੀ'' ਤੋਂ ''ਡੈਰੇਕ ਐਲੀ'' ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਚੋਪੜਾ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।"<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2003/film/reviews/the-hero-love-story-of-a-spy-1200542160/|title=Review: 'The Hero: Love Story of a Spy'|author=Elley, Derek|date=16 April 2003|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304061004/http://variety.com/2003/film/reviews/the-hero-love-story-of-a-spy-1200542160/|archivedate=4 March 2016|deadurl=no|accessdate=14 January 2016|df=}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਰਾਜ ਕੰਵਰ ਦੀ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਸਫਲ ''ਅੰਦਾਜ਼'' ਵਿਚ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]] ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਾਦਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਲਾਰਾ ਦੱਤਾ]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="Box Office 20032">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=209&catName=MjAwMw|title=Box Office 2003|publisher=[[Box Office India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023141040/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=209&catName=MjAwMw|archivedate=23 October 2013|accessdate=26 October 2010}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਇਕ ਜੋਸ਼ਵਾਨ ਲੜਕੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼]] ਨੇ ਇਸ ਗਲੈਮਰ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਭੂਮਿਕਾ 'ਚ ਲਿਆਈ ਸੀ।<ref name="bday23">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> ''ਸਿਫੀ'' ਦੇ ਕੁਨਾਲ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਸਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ "ਸਾਰੇ ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਣ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ।"<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/andaaz-old-story-fresh-faces-review-bollywood-13157317.html|title=Andaaz: Old story, fresh faces|author=Shah, Kunal|date=23 May 2003|publisher=Sify|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140329142128/http://www.sify.com/movies/andaaz-old-story-fresh-faces-review-bollywood-13157317.html|archivedate=29 March 2014|accessdate=19 March 2010}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ (ਦੱਤਾ ਦੇ ਨਾਲ) ਜਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਬੇਸਟ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਐਕਟਰ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।<ref name="awards">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10207/index.html|title=Priyanka Chopra: Awards & nominations|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090424192038/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10207/index.html|archivedate=24 April 2009|accessdate=27 December 2012}}</ref> 2004 ਵਿਚ ਚੋਪੜਾ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਿਲੀਜ਼ ''ਪਲਾਨ, ਕਿਸਮਤ'' ਅਤੇ ''ਅਸੰਭਵ'' ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="journey1">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3579/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra: Part I|author=Tuteja, Joginder|date=20 June 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120622184047/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3579|archivedate=22 June 2012|deadurl=no|accessdate=29 January 2013|df=}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ [[ਡੇਵਿਡ ਧਵਨ]] ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਮੁਝਸੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰੋਗੀ'' ਵਿਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਾਲ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕਮਾਈ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।<ref name="Lifetime">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|title=Lifetime Worldwide|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D|archivedate=15 October 2013|deadurl=yes|accessdate=26 October 2010|df=}}</ref> 2004 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਬਾਸ-ਮਸਤਾਨ ਦੇ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਐਤਰਾਜ਼'' ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ [[ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਝਿਆ, ਸੋਨੀਆ ਰਾਏ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਔਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੇ ਯੌਨ ਉਤਪੀੜਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ "ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਤਜਰਬਾ" ਕਿਹਾ।<ref name="NDTV-int2">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|title=Your Call with Priyanka Chopra: Full Transcript|author=Singh, Sonia|date=17 September 2012|publisher=[[NDTV]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522031443/http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|archivedate=22 May 2014|deadurl=yes|accessdate=31 March 2013}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ।<ref name="peecee">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|title=Over The Years: Priyanka Chopra|author=Marwah, Navdeep Kaur|date=14 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=4 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916062219/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|archivedate=16 September 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=210&catName=MjAwNA|title=Box Office 2004|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131010014505/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=210&catName=MjAwNA|archivedate=10 October 2013|accessdate=26 October 2010}}</ref> ਲੇਖਕ ਰਨੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਲਵਰ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=kGIuatpm-8gC|title=Bollywood and Globalization: Indian Popular Cinema, Nation, and Diaspora|last=Mehta|first=Rini Bhattacharya|last2=Pandharipande|first2=Rajeshwari V.|publisher=Anthem Press|year=2011|isbn=978-0857287823|pages=67–71|accessdate=3 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140101071521/http://books.google.com/books?id=kGIuatpm-8gC|archivedate=1 January 2014|deadurl=no|df=}}</ref><ref name="oomph">{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_bollywood-an-oomphilicious-2012_1632118|title=Bollywood: An oomphilicious 2012!|author=Banerjee, Soumyadipta|date=1 January 2012|work=Daily News and Analysis|accessdate=5 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124175627/http://www.dnaindia.com/entertainment/report_bollywood-an-oomphilicious-2012_1632118|archivedate=24 January 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ''ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼'' ਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਕਰੀਅਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।<ref name="bday24">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਅਕ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ "''ਐਤਰਾਜ਼'' ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਟ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਮੋਹਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਰ ਚਨੌਤੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਛਾਪਦੀ ਹੈ'"<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2004/11/aitraaz_review_02.shtml|title=Aitraaz Review|author=Mamtora, Jay|publisher=BBC|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140628101810/http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2004/11/aitraaz_review_02.shtml|archivedate=28 June 2014|deadurl=no|accessdate=3 March 2013|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ਨੈਗੇਟਿਵ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਬੇਸਟ ਪਰਫੋਰੈਂਸ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਕਾਜੋਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਗਈ (ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 2008 'ਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ)।<ref name="bday25">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਇਕ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="awards2">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10207/index.html|title=Priyanka Chopra: Awards & nominations|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090424192038/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10207/index.html|archivedate=24 April 2009|accessdate=27 December 2012}}</ref> === ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ (2005–2006) === 2005 ਵਿੱਚ ਚੋਪੜਾ ਛੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਰੀਲੀਜ਼-''ਬਲੈਕਮੇਲ'' ਅਤੇ ''ਕਰਮ'' ਵਪਾਰਕ ਅਸਫਲ ਸਨ।<ref name="BOI2005">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|title=Box Office 2005|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115193133/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|archivedate=15 November 2013|accessdate=19 October 2010}}</ref> ਰੇਡਿਫ.ਕਾਮ ਦੀ ਸ਼ਿਪਲਾ ਭਰਤਟਨ-ਏਯਰ ਨੇ ਬਲੈਕਮੇਲ ਨੂੰ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਨੁਮਾਨਯੋਗ ਫਿਲਮ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਇਕ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਨਜਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸੀਮਿਤ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/jan/28bm.htm|title=Blackmail: Predictable, yet entertaining|author=Bharatan-Iyer, Shilpa|date=28 January 2005|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924143207/http://www.rediff.com/movies/2005/jan/28bm.htm|archivedate=24 September 2015|deadurl=no|accessdate=5 April 2013|df=}}</ref> ''ਕਰਮ'' ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਰਹੀ, ਸੁਭਾਸ਼ ਕੇ. ਝਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ "ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਰਬਲਤਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।"<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/karam-news--review-kkfv7giigjgsi.html|title=Karam|author=Jha, Subhash K.|date=14 March 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160129132403/http://www.sify.com/movies/karam-news--review-kkfv7giigjgsi.html|archivedate=29 January 2016|deadurl=no|accessdate=14 January 2016|df=}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਵਿਪੁਲ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਾਟਕ ''ਵਕਤ: ਦ ਰੇਸ ਅਗੇਂਸਟ ਟਾਈਮ'' ਵਿਚ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਛੋਟੀ ਵਪਾਰੀ ([[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ|ਅਮੀਤਾਭ ਬੱਚਨ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ) ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਗੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ "ਸੁਹਾਬ ਹੋਗੀ" ਗਾਣੇ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਚੋਪੜਾ ਬਚਪਨ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਜਗਾਹ ਲੇਹ ਵੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="HT08102">{{cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/aug/130810-priyanka-chopra-cloudburst.htm|title=Cloudburst flattened the Leh of my memories: Priyanka Chopra|date=13 August 2010|work=[[Mid Day]]|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101018165435/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/aug/130810-priyanka-chopra-cloudburst.htm|archivedate=18 October 2010|deadurl=no|agency=Indo-Asian News Service|df=}}</ref> ਫਿਲਮ ਦਾ ਗਾਣਾ "ਡੂ ਮੀ ਏ ਫ਼ੇਵਰ ਲੈਸ ਪਲੇ ਦੀ ਹੋਲੀ" ਦੇ ਗਾਣੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-1970196041.html|title=Why don't we have Holi songs nowadays?|date=25 February 2010|work=Hindustan Times|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509085339/http://www.highbeam.com/doc/1P3-1970196041.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|df=}}{{Subscription required|via=HighBeam}}</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="BOI20052">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|title=Box Office 2005|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115193133/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|archivedate=15 November 2013|accessdate=19 October 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/waqt-the-race-against-time-review-bollywood-pclvIObfbgccc.html|title=Waqt – The Race Against Time|author=Adarsh, Taran|publisher=Sify|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160129130859/http://www.sify.com/movies/waqt-the-race-against-time-review-bollywood-pclvIObfbgccc.html|archivedate=29 January 2016|deadurl=no|accessdate=14 January 2016|df=}}</ref> [[File:Don premiere.jpg|thumb|left|upright|ਚੋਪੜਾ ਆਪਣੇ ਸਹਿ ਕਲਾਕਾਰ [[ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖ਼ਾਨ|ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ]] ਨਾਲ ਡੌਨ (2006) ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 'ਤੇ]] ਉਸਨੇ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਰਹੱਸ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਯਕੀਨ'' ਵਿਚ [[ਅਰਜੁਨ ਰਾਮਪਾਲ]] ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਜਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰਤੀ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮਾ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਤਰਨ ਆਦਰਸ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਚੋਪੜਾ "ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਨਮਾਨ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰ ਰਹੀ ਹੈ।"<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/review/id/538457|title=Yakeen Review|author=Adarsh, Taran|date=1 July 2005|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114044838/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/review/id/538457|archivedate=14 November 2012|deadurl=no|accessdate=3 September 2012|df=}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਸੁਨੀਲ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਰੋਮਾਂਸ ''ਬਰਸਾਤ'' ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ [[ਬਿਪਾਸ਼ਾ ਬਾਸੂ]] ਸਨ। ਫਿਲਮ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਅਸਫਲਤਾ ਸੀ ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ।<ref name="BOI20053">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|title=Box Office 2005|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115193133/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|archivedate=15 November 2013|accessdate=19 October 2010}}</ref><ref name="oe">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=overseas_earners|title=Overseas Earnings|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023142058/http://boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=overseas_earners|archivedate=23 October 2013|accessdate=6 June 2013}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ''ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ'' ਨੇ ਇਸਨੂੰ ''ਮਸ਼ੀਨੀ'' ਦੱਸਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/538959|title=Barsaat Review|author=Adarsh, Taran|date=19 August 2005|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130816153833/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/538959|archivedate=16 August 2013|deadurl=no|accessdate=23 January 2013|df=}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰੇਡਿਫ.ਕਾਮ ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਂਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਕੰਮਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ" ਸਮਝਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/aug/19barsaat.htm|title=Barsaat is a washout|author=Mitra, Indrani Roy|date=19 August 2005|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130427171154/http://www.rediff.com/movies/2005/aug/19barsaat.htm|archivedate=27 April 2013|deadurl=no|accessdate=7 June 2013|df=}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ''ਰੋਹਨ ਸਿੱਪੀ'' ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ''ਬਲੱਫਮਾਸਟਰ!'' ਵਿੱਚ [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ]], ਰਿਤੇਸ਼ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਅਤੇ [[ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਔਰਤ ਸਿਮਰਨ ਸਕਸੈਨਾ, ਜੋ ਬੱਚਨ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ।<ref name="BOI20054">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|title=Box Office 2005|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115193133/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ|archivedate=15 November 2013|accessdate=19 October 2010}}</ref> 2006 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਿੰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਰਾਕੇਸ਼ ਰੋਸ਼ਨ]] ਦੀ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਫਿਲਮ ''ਕ੍ਰਿਸ਼'' (2003 ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ-ਕਲਪਿਤ ਫਿਲਮ ਕੋਈ ... ਮਿਲ ਗਿਆ) ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ]], [[ਰੇਖਾ]] ਅਤੇ [[ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ]] ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਭੋਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ {{INR}}1.17 ਬਿਲੀਅਨ (16 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="boi06">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=210&catName=MjAwNA|title=Box Office 2006|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131010014505/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=210&catName=MjAwNA|archivedate=10 October 2013|accessdate=26 October 2010}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ, ਧਰਮੇਸ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਆਪ ਕੀ ਖਾਤਿਰ'', [[ਅਕਸ਼ੈ ਖੰਨਾ]], [[ਅਮੀਸ਼ਾ ਪਟੇਲ]] ਅਤੇ [[Dino ਮੋਰਿਆ|ਦਿਨੋ ਮੋਰਿਆ]] ਨਾਲ ਸੀ। ਨਾ ਹੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਚੰਗਾ ਰਿਹਾ।<ref name="journey2">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra: Part 2|author=Tuteja, Joginder|date=21 June 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120627211909/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592|archivedate=27 June 2012|deadurl=no|accessdate=29 January 2013|df=}}</ref> ਰੇਡਿਫ.ਕਾਮ ਦੀ ਸੁਕੰਨਿਆ ਵਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਅਨੂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ "ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਕਿਚ" ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਕਦੇ ਇਕਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ: "ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਤਦਾਰ, ਫਿਰ ਠੰਡਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ"।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/25aap.htm|title=Watchable, Akshaye ki Khatir|date=25 August 2006|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130426073009/http://www.rediff.com/movies/2006/aug/25aap.htm|archivedate=26 April 2013|deadurl=no|accessdate=8 June 2013|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ 2006 ਦੀ ਆਖਰੀ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਫ਼ਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ|ਫਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ]] ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਡੌਨ'' (1978 ਦੀ ਇਸੇ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਰੀਮੇਕ) ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖ਼ਾਨ|ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਰੋਮਾ (ਅਸਲ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਜ਼ੀਨਤ ਅਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿਰਦਾਰ) ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਡੌਨ ਤੋਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਡਰਵਰਲਡ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਾਰਸ਼ਲ-ਆਰਟ ਟਰੇਨਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਸਟੰਟ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-01/mumbai/29492819_1_stunts-film-industry-action-scenes|title=Little film action for female stunt artistes|author=Dubey, Bharti|date=1 May 2011|work=The Times of India|accessdate=5 September 2012|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510085423/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-01/mumbai/29492819_1_stunts-film-industry-action-scenes|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਮਾਈ{{INR}}1.05 ਬਿਲੀਅਨ (US $ 15 ਮਿਲੀਅਨ) ਸੀ।<ref name="Lifetime2">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|title=Lifetime Worldwide|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D|archivedate=15 October 2013|deadurl=yes|accessdate=26 October 2010|df=}}</ref> ਰੇਡਿਫ.ਕਾਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੈਨ ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੀ "ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ" ਕਿਹਾ; ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਰੋਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, "ਹਰੇਕ ਪਖੋਂ ਕਾਬਲ ਔਰਤ", ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ "ਇਹ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਜਾਦੂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਭਾਵੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਮਹਾਨ ਮੁਸਕਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਲਈ।"<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2006/oct/20don.htm|title=SRK pays just tribute to Big B's Don|author=Sen, Raja|date=20 October 2006|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130308101654/http://www.rediff.com/movies/2006/oct/20don.htm|archivedate=8 March 2013|deadurl=no|accessdate=13 December 2012|df=}}</ref> === ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁੜ ਉਭਰਨਾ (2007–2008) === 2007 ਵਿਚ ਚੋਪੜਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਿਖਿਲ ਅਡਵਾਨੀ'' ਦੀ ''ਸਲਾਮ-ਏ-ਇਸ਼ਕ: ਏ ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਟੂ ਲਵ'', ਜੋ ਕਿ ਛੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਟੁਕੜੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਮਿਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਇਕ ਆਈਟਮ ਗਰਲ ਅਤੇ ਇਕ ਚਾਹਵਾਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜੋ [[ਕਰਨ ਜੌਹਰ]] ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&catName=MjAwNw|title=Box Office 2007|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131010031210/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&catName=MjAwNw|archivedate=10 October 2013|accessdate=26 October 2010}}</ref> ਫਿਲਮ ਸਮੀਖਿਅਕ ਸੁਕਨਿਆ ਵਰਮਾ ਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ [[ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ]], [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ]] ਅਤੇ [[ਮਧੂਬਾਲਾ|ਮਧੁਬਾਲਾ]] ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2007/jan/26salaam.htm|title=Salaam-E-Ishq: Stars shine in mediocre film|author=Verma, Sukanya|date=26 January 2007|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005091022/http://www.rediff.com/movies/2007/jan/26salaam.htm|archivedate=5 October 2013|deadurl=no|accessdate=7 June 2013|df=}}</ref> ''ਸਲਾਮ-ਏ-ਇਸ਼ਕ: ਏ ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਟੂ ਲਵ'' ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ''ਬਿਗ ਬ੍ਰਦਰ'' ਦੋਨੋਂ ਘਰੇਲੂ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਸਾਬਤ ਰਹੀਆਂ।<ref name="journey22">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra: Part 2|author=Tuteja, Joginder|date=21 June 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120627211909/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592|archivedate=27 June 2012|deadurl=no|accessdate=29 January 2013|df=}}</ref> [[File:Priyanka chopra at filmfare launch.jpg|thumb|right|upright|ਨਵੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਚੋਪੜਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋਸਤਾਨਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਕਵਰ ਲਾਂਚ 'ਤੇ]] 2008 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਹੈਰੀ ਬਵੇਜਾ'' ਦੀ ''ਲਵ ਸਟੋਰੀ 2050'' ਵਿਚ [[ਹਰਮਨ ਬਵੇਜਾ|ਹਰਮਨ ਬਾਵੇਜਾ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗ ਕੀਤਾ; ਇਕ ਵਾਰ ਭਵਿੱਖ ਤੋਂ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲਾਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੀਤੇ ਦੀ ਲੜਕੀ ਲਈ ਕਾਲਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1080613/jsp/entertainment/story_9403163.jsp|title=Code Red|author=Shah, Jigar|date=13 June 2008|work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407044500/http://www.telegraphindia.com/1080613/jsp/entertainment/story_9403163.jsp|archivedate=7 April 2014|deadurl=no|accessdate=19 June 2013|df=}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਰਹੀ; ਰਾਜੀਵ ਮਸੰਦ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਆਪਣੇ ਸਹਿ-ਸਿਤਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕਿਰਦਾਰ "ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਹਮਦਰਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ" ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/love-story-2050-partpredictable-partgobbledygook/68318-8.html|title=Masand's Verdict: Love Story 2050|author=Masand, Rajeev|date=5 July 2008|publisher=CNN-IBN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114045139/http://ibnlive.in.com/news/love-story-2050-partpredictable-partgobbledygook/68318-8.html|archivedate=14 November 2012|deadurl=no|accessdate=18 March 2011|df=}}</ref> ਉਹ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਕਾਮੇਡੀ ''ਗੋਡ ਤੁਸੀਂ ਗ੍ਰੇਟ ਹੋ'' ਵਿਚ ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ, ਸੋਹੇਲ ਖਾਨ ਅਤੇ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਨਾਲ ਇਕ ਟੀ ਵੀ ਐਂਕਰ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/God-Tussi-Great-Ho/movie-review/3369194.cms|title=God Tussi Great Ho&nbsp;– Critic's Review|last=Kazmi|first=Nikhat|date=15 August 2008|work=The Times of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104230908/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/God-Tussi-Great-Ho/movie-review/3369194.cms|archivedate=4 November 2012|deadurl=no|accessdate=8 June 2013|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/review/12549/index.html|title=God Tussi Great Ho: Movie Review|last=Adarsh|first=Taran|date=15 August 2008|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110901155549/http://www.bollywoodhungama.com/movies/review/12549/index.html|archivedate=1 September 2011|deadurl=no|accessdate=8 June 2013|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਬੋਬੀ ਦੇਓਲ ਅਤੇ [[ਇਰਫ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨ|ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ]] ਨਾਲ ''ਚਮਕੂ'' ਵਿਚ ਇਕ ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ ''ਗੋਲਡੀ ਬਹਿਲ'' ਦੀ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਫਿਲਮ ''ਦਰੋਨਾ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ ਅਤੇ [[ਜਯਾ ਬਚਨ|ਜਯਾ ਬੱਚਨ]] ਨਾਲ ਸੋਨੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਫਿਲਮ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਹ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਫਿਲਮ ਫਿਲਮ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੇਡਿਫ ਡਾਟ ਕਾਮ ਦੇ ਸੁਕਨਿਆ ਵਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਐਕਸ਼ਨ ਹੇਰੋਇਨ ਦੇ ਹੁਨਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ।<ref name="journey23">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra: Part 2|author=Tuteja, Joginder|date=21 June 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120627211909/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592|archivedate=27 June 2012|deadurl=no|accessdate=29 January 2013|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2008/oct/02drona.htm|title=Review: Drona falls short|author=Verma, Sukanya|date=2 October 2008|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130214081716/http://www.rediff.com/movies/2008/oct/02drona.htm|archivedate=14 February 2013|deadurl=no|accessdate=7 June 2013|df=}}</ref> ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਲੋਚਕ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਮਝ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="journey24">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra: Part 2|author=Tuteja, Joginder|date=21 June 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120627211909/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3592|archivedate=27 June 2012|deadurl=no|accessdate=29 January 2013|df=}}</ref> ''ਮਾਧੁਰ ਭੰਡਾਰਕਰ'' ਦੀ ਫੈਸ਼ਨ (2008) ਨੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀਆਂ ਅਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਖਤਮ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਫਿਲਮ ਭਾਰਤੀ ਫੈਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਈ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਸੁਪਰਮਾਡਲ ਮੇਘਨਾ ਮਾਥੁਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕੀ ਇਹ ਰੋਲ ਉਸ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ, ਪਰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਭੰਡਾਰਕਰ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਉਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।<ref name="midday">{{cite web|url=http://www.mid-day.com/news/2008/oct/301008fashionpriyankachopra.htm|title=Style watch: Priyanka wears 137 outfits in Fashion|date=30 October 2008|work=Mid Day|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130906051257/http://www.mid-day.com/news/2008/oct/301008fashionpriyankachopra.htm|archivedate=6 September 2013|deadurl=no|accessdate=13 March 2013|df=}}</ref> ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਛੇ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰ ਘਟਾਇਆ ਗਿਆ। ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="peecee2">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|title=Over The Years: Priyanka Chopra|author=Marwah, Navdeep Kaur|date=14 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=4 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916062219/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|archivedate=16 September 2012}}</ref> ਰਾਜੀਵ ਮਸੰਦ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਇਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਬਦਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਜਾਏਗੀ।"<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/masands-verdict-fashion-no-real-expose/77189-8.html|title=Masand's Verdict: Fashion, no real expose|author=Masand, Rajeev|date=1 November 2008|publisher=CNN-IBN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105144419/http://ibnlive.in.com/news/masands-verdict-fashion-no-real-expose/77189-8.html|archivedate=5 November 2012|deadurl=no|accessdate=30 November 2012|df=}}</ref> ਆਪਣੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ''[[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ]]'', ''ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]]'', ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ''ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ'', ''ਸਕਰੀਨ ਅਵਾਰਡ'' ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ''ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="awards3">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10207/index.html|title=Priyanka Chopra: Awards & nominations|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090424192038/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/10207/index.html|archivedate=24 April 2009|accessdate=27 December 2012}}</ref><ref name="nat">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-23/india/28125140_1_national-film-awards-hindi-film-film-on-social-issues|title=National Film Awards: Priyanka gets best actress, 'Antaheen' awarded best film|date=23 January 2010|work=The Times of India|accessdate=23 January 2010|archiveurl=https://archive.today/20120525233836/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-23/india/28125140_1_national-film-awards-hindi-film-film-on-social-issues|archivedate=25 May 2012|deadurl=no}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.apsaraawards.org/4th_apsara_awards_winners.html|title=4th Apsara Awards|publisher=[[Apsara Film & Television Producers Guild Award|Apsara Awards]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014184854/http://apsaraawards.org/4th_apsara_awards_winners.html|archivedate=14 October 2013|deadurl=no|accessdate=3 December 2012|df=}}</ref> {{INR}}600 ਮਿਲੀਅਨ (ਅਮਰੀਕੀ $ 8 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮਾਲੀਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਫੈਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰੀ ਅਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਕੇ. ਝਾ ਨੇ ਔਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/december-gives-some-respite-with-2-hits/404989/|title=December gives some respite with 2 hits|date=31 December 2008|work=The Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205062424/http://www.indianexpress.com/news/december-gives-some-respite-with-2-hits/404989/|archivedate=5 February 2009|deadurl=no|accessdate=18 June 2013|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/6258|title=10 best woman-oriented films of the past decade|last=Jha|first=Subhash K.|date=8 March 2014|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140309213949/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/6258|archivedate=9 March 2014|deadurl=no|accessdate=9 March 2014|df=}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ ਇਸਤਰੀਆਂ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਫਿਲਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਨਰ ਲੀਡ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/article273600.ece?service=print|title=Bollywood on heroine overdrive|date=24 May 2010|work=The Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151004050808/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/article273600.ece?service=print|archivedate=4 October 2015|deadurl=no|accessdate=2 August 2015|agency=Indo-Asian News Service|df=}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਰੇਟ੍ਰੋਸਪੈਕਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ, "ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫੈਸ਼ਨ ਨੇ ... ਮਾਦਾ ਦਬਦਬਾ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।"<ref name="NDTV-int3">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|title=Your Call with Priyanka Chopra: Full Transcript|author=Singh, Sonia|date=17 September 2012|publisher=[[NDTV]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522031443/http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|archivedate=22 May 2014|deadurl=yes|accessdate=31 March 2013}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਸਾਲ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ''ਤਰੁਣ ਮਨਸੁਖਣੀ'' ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਦੋਸਤਾਨਾ'' ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ ਅਤੇ [[ਜਾਨ ਅਬ੍ਰਾਹਮ]] ਸਨ। ਮਿਆਮੀ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ, ਫਿਲਮ ਉਸਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਆਦਮੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਨੂੰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਲਿੰਗੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਇਕ ਸਟਾਇਲਿਸ਼ ਜਵਾਨ ਫੈਸ਼ਨ-ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇਹਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ''ਧਰਮਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼'' ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ {{INR}}860 ਮਿਲੀਅਨ (US $ 12 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="Lifetime3">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|title=Lifetime Worldwide|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D|archivedate=15 October 2013|deadurl=yes|accessdate=26 October 2010|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="journey3">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3604/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra&nbsp;– Part 3|author=Tuteja, Joginder|date=12 August 2010|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120629234943/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3604|archivedate=29 June 2012|deadurl=no|accessdate=28 January 2013|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-11-14/news/28439297_1_abhishek-bachchan-dostana-yash-johar|title=Dostana: Movie Review|author=Malani, Gaurav|date=14 November 2008|work=[[The Economic Times]]|accessdate=14 December 2012|archive-date=1 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701164620/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-11-14/news/28439297_1_abhishek-bachchan-dostana-yash-johar|url-status=dead}}</ref> === ਗੈਰ-ਵਿਵਹਾਰਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਜ਼ਰਬਾ (2009–2011) === 2009 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਦਵਾਜ]] ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਕਮੀਨੇ'' (ਸਹਿ-ਅਭਿਨਿਤ [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ]]) ਵਿਚ ''ਸਵੀਟੀ'' ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਮਰਾਠੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਡਰਵਰਲਡ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ {{INR}}710 ਮਿਲੀਅਨ (10 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਕਮਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Lifetime4">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|title=Lifetime Worldwide|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D|archivedate=15 October 2013|deadurl=yes|accessdate=26 October 2010|df=}}</ref><ref name="journey32">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3604/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra&nbsp;– Part 3|author=Tuteja, Joginder|date=12 August 2010|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120629234943/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3604|archivedate=29 June 2012|deadurl=no|accessdate=28 January 2013|df=}}</ref> [[ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ|ਦਿ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ ''ਨਿਖਤ ਕਾਜ਼ਮੀ'' ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ''ਰਾਜੀਵ ਮਸੰਦ'' ਨੇ ਲਿਖਿਆ: "ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਲਚਸਪ ਅਚੰਤਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨਾ [ਚੋਪੜਾ], ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਰਾਠੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਛਿੜਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਾਕਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉਭਰਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-14/bangalore/28200631_1_kaminey-charlie-priyanka-chopra|title=Kaminey Review|author=Kazmi, Nikhat|date=14 August 2009|work=The Times of India|accessdate=14 June 2013|archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024215802/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-14/bangalore/28200631_1_kaminey-charlie-priyanka-chopra|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/masands-movie-review-kaminey-is-imaginative/99242-8-p0.html|title=Masand's movie review: Kaminey|author=Masand, Rajeev|date=15 August 2009|publisher=CNN-IBN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090822231228/http://ibnlive.in.com/news/masands-movie-review-kaminey-is-imaginative/99242-8-p0.html|archivedate=22 August 2009|accessdate=14 June 2013}}</ref> ਰੇਡਿਫ.ਕਾਮ ਨੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਹਾ ਸੀ।<ref name="rediffbest2009">{{cite web|url=http://movies.rediff.com/slide-show/2009/dec/31/slide-show-1-best-actresses-of-2009.htm|title=Bollywood's best actresses, 2009|date=31 December 2009|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113132342/http://movies.rediff.com/slide-show/2009/dec/31/slide-show-1-best-actresses-of-2009.htm|archivedate=13 November 2012|deadurl=no|accessdate=29 November 2012|df=}}</ref> ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ''ਫਿਲਮਫੇਅਰ'', ''ਸਕ੍ਰੀਨ'' ਅਤੇ ''ਆਈਫਾ'' ਅਵਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਬੇਸਟ ਐਕਟਰਸ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.apsaraawards.org/5th_apsara_awards_winners.html|title=5th Apsara Awards|publisher=Apsara Awards|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121110204834/http://apsaraawards.org/5th_apsara_awards_winners.html|archivedate=10 November 2012|deadurl=no|accessdate=3 December 2012|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://photogallery.indiatimes.com/awards/filmfare-awards/Best-Actress-for-Kaminey/articleshow/5499483.cms|title=55th Filmfare nominations for Best Actress|date=25 January 2010|work=The Times of India|accessdate=17 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510093316/http://photogallery.indiatimes.com/awards/filmfare-awards/Best-Actress-for-Kaminey/articleshow/5499483.cms|archivedate=10 May 2013|deadurl=no|df=}}</ref> [[File:Priyanka Chopra Promoting 7 khoon Maaf.jpg|thumb|left|upright|ਚੋਪੜਾ ਆਡੀਓ ਰਾਲੀਹ ਦੇ 7 ਖੂਨ ਮਾਫ (2011) ਦੇ ਆਡੀਓ ਰਿਲੀਜ਼ ਸਮੇਂ]] ਚੋਪੜਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ [[ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਗੋਵਾਰੀਕਰ]] ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਵਟਸ ਯੂਰ ਰਾਸ਼ੀ?'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਧੂ ਰਾਏ ਦੇ ''ਕਿਮਬਾਲ ਰੇਵਨਵਿਨਵੁੱਡ'' ਦੇ ਨਾਵਲ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਅਮਰੀਕਾ ਅਧਾਰਤ ਇਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਐਨ.ਆਰ.ਆਈ. ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ 12 ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ 12 ਕੁੜੀਆਂ (ਸਾਰੀਆਂ ਚੋਪੜਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈਆਂ ਗਈਆਂ) ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੀ ਸਾਥਣ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ''ਸਕਰੀਨ ਬੇਸਟ ਅਵਾਰਡ'' ਨਾਜਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="screenBA2009">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/599/|title=Nominations for Nokia 16th Annual Star Screen Awards 2009|date=31 December 2009|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116065844/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/599/|archivedate=16 January 2014|deadurl=no|accessdate=29 June 2013|df=}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਫਿਲਮ ਵਿਚ 12 ਵੱਖਰੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ [[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|ਗਿੰਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼]] ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-09-07/news/28443127_1_priyanka-chopra-guinness-book-actress|title=Priyanka Chopra may find a place in Guinness Book|date=7 September 2009|work=The Economic Times|accessdate=2 September 2012|archiveurl=https://archive.today/20170513155349/http://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/priyanka-chopra-may-find-a-place-in-guinness-book/articleshow/4983080.cms?intenttarget=no|archivedate=13 May 2017|deadurl=no}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਕਈ ਉਤਪਾਦਾਂ, ਐਡੋਰਸਮੈਂਟਾਂ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਾਈਵ ਸ਼ੋਅ (ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਮੇਤ) 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰੀ ਵਰਕਲੋਡ ਕਰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-13/news-interviews/28026084_1_priyanka-first-priyanka-chopra-s-homepage-acute-stomach-infection|title=Overworked Priyanka in hospital!|author=Shah, Kunal M|date=13 April 2009|work=The Times of India|accessdate=28 November 2012|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510065741/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-13/news-interviews/28026084_1_priyanka-first-priyanka-chopra-s-homepage-acute-stomach-infection|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ 2011 ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੀ ਕਾਲੀ ਕਾਮੇਡੀ ''7 ਖੂਨ ਮਾਫ਼'' ਵਿੱਚ ਫੀਮੇਲ ਫੈਟਲ ਵਜੋਂ ਅਦਕਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ [[ਰਸਕਿਨ ਬਾਂਡ|ਰਸਕਿਨ ਬੌਂਡ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿੱਖੀ ਕਹਾਣੀ "ਸੁਸਨਾਸ ਦੀ ਸੱਤ ਪਤੀ" 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ। ''7 ਖੂਨ ਮਾਫ਼'' ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨਾ-ਮੈਰੀ ਜੋਹਾਨਸ, ਜੋ ਇਕ ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ਔਰਤ (ਚੋਪੜਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ) ਜੋ ਅਨੰਤ ਪਿਆਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ। ਨਿਖਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "7 ਖੂਨ ਮਾਫ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਗ੍ਰਾਫ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮੀਲਪੱਥਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਦਾਕਾਰਾ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੁਕਮ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਹੈ।"<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/7-Khoon-Maaf/movie-review/7516327.cms|title=7 Khoon Maaf|author=Kazmi, Nikhat|date=17 February 2011|work=The Times of India|accessdate=24 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121105953/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/7-Khoon-Maaf/movie-review/7516327.cms|archivedate=21 January 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ''ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਐਨਾਲਿਜ਼ਿਸ'' ਦੇ ਅਨਿਰੁਧ ਗੁਹਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: "ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਕਾਲੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਉਹ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੁਸੰਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਲਈ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਾੜ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਹੀਂ ਚਮਕੀ।"<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1509710/review-review-7-khoon-maaf-is-wicked-trippy-and-fun|title=Review: 7 Khoon Maaf is wicked, trippy and fun|author=Guha, Aniruddha|date=18 February 2011|work=Daily News and Analysis|accessdate=14 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130619180559/http://www.dnaindia.com/entertainment/1509710/review-review-7-khoon-maaf-is-wicked-trippy-and-fun|archivedate=19 June 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਸਟ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਕ੍ਰਿਟੀਕਸ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ, ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਸਕਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ।<ref name="newawards">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/5396|title=Priyanka Chopra: Awards & nominations|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124175508/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/5396|archivedate=24 January 2013|deadurl=no|accessdate=31 January 2013|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਸਾਲ ਦੀ ਆਖਰੀ ਰੀਲੀਜ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡੌਨ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਸ਼ਤ ''ਡੌਨ 2'' ਵਿੱਚ ਰੋਮਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਫਿਲਮ ਨੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ,<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/don-2/critic-reviews|title=Critic Reviews for Don 2|publisher=[[Metacritic]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140425121456/http://www.metacritic.com/movie/don-2/critic-reviews|archivedate=25 April 2014|deadurl=no|accessdate=4 December 2012|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਿਤੀਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ''ਦ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ'' ਅਨੁਸਾਰ, "ਚੋਪੜਾ ... ਇਕ ਐਕਸ਼ਨ ਨਾਇਕਾ ਲਈ ਸਹੀ ਚੋਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ 'ਚ ਅਚਾਨਕ ਕੁੱਝ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਉਚਿਤ ਮਹਿਲਾ ਐਕਸ਼ਨ ਹੀਰੋ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite news|url=http://tribune.com.pk/story/316484/film-review-don-2-making-a-killing/|title=Film review: Don 2&nbsp;– making a killing|author=Mahmood, Rafay|date=9 January 2012|work=[[The Express Tribune]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120413125723/http://tribune.com.pk/story/316484/film-review-don-2-making-a-killing/|archivedate=13 April 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਡੌਨ 2 ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ {{INR}}2.06 ਬਿਲੀਅਨ (ਅਮਰੀਕੀ $ 2 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।<ref name="gross">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4378&nCat=|title=Top Worldwide Grossers|date=7 May 2012|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120509154836/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4378&nCat=|archivedate=9 May 2012|accessdate=7 May 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=3886&nCat=|title=Top Overseas Grossers 2011: Don 2 Tops Followed By Ra.One|date=4 January 2012|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121018151802/http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=3886&nCat=|archivedate=18 October 2012|accessdate=20 September 2012}}</ref> === ''ਬਰਫੀ!'' ਅਤੇ ''ਮੈਰੀਕਾਮ'' ਲਈ ਪਹਿਚਾਨ (2012-2014) === ਚੋਪੜਾ ਦੀ 2012 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕਰਣ ਮਲਹੋਤਰਾ'' ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ''ਅਗਨੀਪਥ'' ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ, [[ਸੰਜੇ ਦੱਤ]] ਅਤੇ [[ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਰਣ ਜੌਹਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ 1990 ਦੇ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਹੈ। ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਲਹਿੰਗੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਣਪਤੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਗਾਣੇ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਵੇਲੇ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-chopra-barfee-anurag-basu-ranbir-kapoor/1/137761.html|title=Playing mentally challenged in ''Barfee'' toughest: Priyanka Chopra|date=11 May 2011|work=India Today|accessdate=27 April 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CwPVh1yE?url=http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-chopra-barfee-anurag-basu-ranbir-kapoor/1/137761.html|archivedate=16 December 2012|deadurl=yes|df=}}</ref> ਉਹ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਕਾਲੀ ਗਾਵਡੇ, ਰੋਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਮਯੰਕ ਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਪੁਰਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਫਿਲਮ 'ਚ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਅੱਗੇ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Reviews/Mayank-Shekhar-s-review-Agneepath/Article1-802542.aspx|title=Mayank Shekhar's review: Agneepath|author=Shekhar, Mayank|date=26 January 2012|work=Hindustan Times|accessdate=10 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120127222630/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Reviews/Mayank-Shekhar-s-review-Agneepath/Article1-802542.aspx|archivedate=27 January 2012}}</ref> ''ਅਗਨੀਪਥ'' ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ {{INR}}1.93 ਬਿਲੀਅਨ (27 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="gross"/><ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4006&nCat=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204172910/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4006&nCat=|archivedate=4 December 2013 |title=Top Opening Days All Time |publisher=Box Office India |date=6 February 2012 |accessdate=10 January 2013}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ''ਕੁਨਾਲ ਕੋਹਲੀ'' ਦੀ ਰੋਮਾਂਸ ਫਿਲਮ [[ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ]] ਵਿਚ ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਤਿੰਨ ਜੋੜਿਆਂ (ਹਰੇਕ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਚੋਪੜਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਏ ਗਏ) ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁਗਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। [[File:Priyanka Chopra at the launch of 'Barfi!' promo 12.jpg|thumb|upright|right|alt=A photograph of Priyanka Chopra looking away from the camera|ਚੋਪੜਾ 2012 'ਚ ''[[ਬਰਫੀ ! (ਫਿਲਮ)|ਬਰਫੀ!]]'' ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਮੇਂ]]ਅਨੁਰਾਗ ਬਾਸੂ ਦੀ ''[[ਬਰਫੀ ! (ਫਿਲਮ)|ਬਰਫੀ!]]'' [[ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਇਲਿਆਨਾ ਡੀ ਕਰੂਜ਼]] ਨਾਲ, ਉਸਦੀ 2012 ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੇਟ, ਫਿਲਮ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਾਹਜ ਹਨ। ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਝਿਲਮਿਲ ਚੈਟਰਜੀ,'' ਇੱਕ ਆਟੀਸਟਿਕ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਗੁੰਗੇ ਮੁੰਡੇ (ਕਪੂਰ) ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ''ਰੀਤੁਪਾਰਣ ਘੋਸ਼'' ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ "ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਹਾਦਰ" ਭੂਮਿਕਾ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਇਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀਬਖ਼ਸ਼ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਮੰਗ ਕਰਨੀ ਹੈ।"<ref name="7D0912">{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-302539101.html|title=Ranbir Kapoor, Priyanka Chopra get rave reviews for 'Barfi!'|date=17 September 2012|newspaper=7 Days (Dubai, United Arab Emirates)|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509110321/http://www.highbeam.com/doc/1G1-302539101.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|publisher=''7 Days'', United Arab Emirates|df=}}</ref> ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਈ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਟੀਸਟਿਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/interview_what-is-priyanka-chopras-kottayam-connection_1740013|title=What is Priyanka Chopra's Kottayam connection?|author=Prabhakaran, Mahalakshmi|date=12 September 2012|work=Daily News and Analysis|accessdate=15 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025091259/http://www.dnaindia.com/entertainment/interview_what-is-priyanka-chopras-kottayam-connection_1740013|archivedate=25 October 2012}}</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref name="7D09122">{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-302539101.html|title=Ranbir Kapoor, Priyanka Chopra get rave reviews for 'Barfi!'|date=17 September 2012|newspaper=7 Days (Dubai, United Arab Emirates)|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509110321/http://www.highbeam.com/doc/1G1-302539101.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|publisher=''7 Days'', United Arab Emirates|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/CRITICS-VERDICT-Ranbir-Kapoor-s-Barfi-is-a-must-watch/Article1-929208.aspx|title=Critics Verdict: Ranbir Kapoor's Barfi! is a must-watch|date=13 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=14 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120913235654/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/CRITICS-VERDICT-Ranbir-Kapoor-s-Barfi-is-a-must-watch/Article1-929208.aspx|archivedate=13 September 2012}}</ref> ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ {{INR}}1.75 ਬਿਲੀਅਨ (24 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਕਮਾ ਕੇ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5301&nCat=|title=Top Ten Worldwide Grossers 2012|date=17 January 2013|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130602044123/http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5301&nCat=|archivedate=2 June 2013|accessdate=18 January 2013}}</ref> ''ਫਿਲਮਫੇਅਰ'' ਦੇ ''ਰਿਚਿਤ ਗੁਪਤਾ'' ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੇ "ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਪੈਕੇਜ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ "ਭਾਰਤੀ ਸੈਲੂਲੋਇਡ ਤੇ [ਔਟਿਜ਼ਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ"] ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ।<ref>{{cite news|url=https://www.filmfare.com/reviews/movie-review-barfi-1257.html|title=Movie Review: Barfi!|last=Gupta|first=Rachit|date=13 September 2012|work=Filmfare|accessdate=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171128213556/https://www.filmfare.com/reviews/movie-review-barfi-1257.html|archive-date=28 November 2017|dead-url=no}}</ref> ''ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ'' ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਮ ਡੀ. ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਦੋ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1120915/jsp/entertainment/story_15977252.jsp|title=Mouthful of Barfi!|author=Gupta, Pratim D.|date=15 September 2012|work=The Telegraph|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002121835/http://www.telegraphindia.com/1120915/jsp/entertainment/story_15977252.jsp|archivedate=2 October 2013|deadurl=no|accessdate=14 June 2013|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ, ਸਕਰੀਨ, ਆਈਫਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="newawards2">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/5396|title=Priyanka Chopra: Awards & nominations|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124175508/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/5396|archivedate=24 January 2013|deadurl=no|accessdate=31 January 2013|df=}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ 85 ਵੀਂ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-23/news-interviews/34040221_1_rajmouli-s-eega-official-entry-anhey-ghorhey-da-daan|title='Barfi!' to represent India at Oscars|author=Dubey, Bharti|date=22 September 2012|work=The Times of India|accessdate=23 September 2012|archive-date=7 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007075519/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-23/news-interviews/34040221_1_rajmouli-s-eega-official-entry-anhey-ghorhey-da-daan|dead-url=yes}}</ref> ''ਡੌਨ 2, ਅਗਨੀਪਥ'' ਅਤੇ ''ਬਰਫੀ!'' ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ।<ref name="gross2">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4378&nCat=|title=Top Worldwide Grossers|date=7 May 2012|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120509154836/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4378&nCat=|archivedate=9 May 2012|accessdate=7 May 2012}}</ref> 2013 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਾਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ''ਇਸ਼ਾਨੀ'' ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਨੀ ਐਨੀਮੇਂਸ਼ਨ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ''ਪਲੇਨਜ਼'' ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਨਾਇਕ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਡਿਜਨੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮੈਂ ਇਕ ਡਿਜ਼ਨੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਹੋਣ ਲਈ ਆ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ਼ਨੀ ਸੀ।"<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130821/jsp/t2/story_17252170.jsp|title=PRIYANKA CHOPRA'S PROPELLER!|newspaper=The Telegraph|accessdate=4 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130925081143/http://www.telegraphindia.com/1130821/jsp/t2/story_17252170.jsp|archivedate=25 September 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ $ 240 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=Planes.htm|title=Planes (2013)|publisher=[[Box Office Mojo]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130831015746/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=planes.htm|archivedate=31 August 2013|deadurl=no|accessdate=3 September 2013|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਪੂਰਵਾ ਲਖੀਆਂ ਦੀ ਦੋਭਾਸ਼ਨੀ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮੇ ''ਜੰਜ਼ੀਰ'' (ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਤੂਫ਼ਾਨ) ਜੋ 1973 ਦੀ ਇਸੇ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਰੀਮੇਕ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐੱਨ.ਆਰ.ਆਈ. ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾੜੀ ਪ੍ਰੀਤਿਕਿਰਿਆ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Critics-verdict-Zanjeer-fails-to-impress/Article1-1118220.aspx|title=Critics' verdict: Zanjeer high on performances, low on content|author=Kaushal, Sweta|date=6 September 2013|work=Hindustan Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130909080042/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Critics-verdict-Zanjeer-fails-to-impress/Article1-1118220.aspx|archivedate=9 September 2013|accessdate=10 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/from-himmatwala-to-zanjeer-top-10-worst-bollywood-films-of-2013-528974|title=From 'Himmatwala' to 'Zanjeer': Top 10 Worst Bollywood Films of 2013|author=Mehta, Ankita|date=10 December 2013|work=International Business Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150914025311/http://www.ibtimes.co.in/from-himmatwala-to-zanjeer-top-10-worst-bollywood-films-of-2013-528974|archivedate=14 September 2015|deadurl=no|accessdate=15 May 2014|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਰਾਕੇਸ਼ ਰੋਸ਼ਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼-3 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਫਿਰ ਤੋਂ ਦੁਹਰਾਈ, ਇਹ ਫਿਲਮ 2006 ਦੀ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ, ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ, [[ਵਿਵੇਕ ਓਬਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਕੰਗਨਾ ਰਾਣਾਵਤ]] ਨਾਲ ਨਜਰ ਆਈ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਈ, ਇਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ {{INR}}3 ਬਿਲੀਅਨ (US $ 42 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਚੌਥੀ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=6308&nCat=|title=Top Worldwide Grossers 2013|date=12 December 2013|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140104212753/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=6308&nCat=|archivedate=4 January 2014|accessdate=14 December 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/put-your-hands-together-for-the-rs-500-crore-heroine_146578.html|title=Put your hands together for the Rs 500 crore heroine|date=20 November 2013|publisher=Zee News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216065736/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/put-your-hands-together-for-the-rs-500-crore-heroine_146578.html|archivedate=16 December 2013|deadurl=no|accessdate=16 December 2013|df=}}</ref> ਓਹ [[ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਬੰਸਾਲੀ|ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ]] ਦੀ ''[[ਗੋਲੀਓਂ ਕੀ ਰਾਸਲੀਲਾ ਰਾਮ-ਲੀਲਾ]]'' ਵਿੱਚ ਆਇਟਮ ਨੰਬਰ <nowiki>''</nowiki>ਰਾਮ ਚਾਹੇ ਲੀਲਾ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜਰ ਆਈ। ਚਾਰ ਦਿਨ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਇਸ ਗਾਣੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਇਕ ਸਮਕਾਲੀ ਮਜੂਰਾ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਡਾਂਸ ਸਟੇਪ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-13/news-interviews/44028411_1_ranveer-singh-tattad-tattad-ram-leela|title=Ranveer ate every two hours to get 'Ram-Leela' look|author=Kotwani, Hiren|date=13 November 2013|work=The Times of India|accessdate=20 November 2013|archive-date=16 ਨਵੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131116095340/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-13/news-interviews/44028411_1_ranveer-singh-tattad-tattad-ram-leela|dead-url=yes}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ''ਗੁੰਡੇ'' ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਲੀ ਅਬਾਸ ਜ਼ਫਰ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ]], [[ਅਰਜੁਨ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਇੱਕ [[ਕੈਬਰੇ]] ਡਾਂਸਰ ''ਨੰਦਿਤਾ'' ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ, ਫਿਲਮ ਦੋ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨੰਦਿਤਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ''ਗੁੰਡੇ'' ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ {{INR}}1 ਬਿਲੀਅਨ (US $ 14 ਮਿਲੀਅਨ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/articles/540092/20140223/gunday-box-office-collection-100-crore-ranveer.htm|title='Gunday' Box Office Collection: Ranveer-Arjun Starrer Grosses 100 Crore Worldwide|author=Seshagiri, Sangeetha|date=23 February 2014|work=International Business Times|accessdate=25 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223153527/http://www.ibtimes.co.in/articles/540092/20140223/gunday-box-office-collection-100-crore-ranveer.htm|archivedate=23 February 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜ ਵਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਕਾਂਸੀ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ [[ਮੈਰੀ ਕੋਮ]] ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਮੈਰੀ ਕੌਮ (ਫਿਲਮ)|ਮੈਰੀ ਕੌਮ]] ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{cite news|url=http://gulfnews.com/arts-entertainment/celebrity/bollywood/mary-kom-wrapped-up-1.1333535|title=Mary Kom wrapped up|date=16 May 2014|newspaper=Gulf News|accessdate=24 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140525195124/http://gulfnews.com/arts-entertainment/celebrity/bollywood/mary-kom-wrapped-up-1.1333535|archivedate=25 May 2014}}</ref> ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਕੌਮ ਮਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ।<ref name="kom">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-28/news-interviews/35387423_1_priyanka-chopra-mary-kom-olympic-medallist|title=Priyanka Chopra to live like Mary Kom|date=28 November 2012|work=The Times of India|accessdate=28 November 2012|series=''Mumbai Mirror''|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510085904/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-28/news-interviews/35387423_1_priyanka-chopra-mary-kom-olympic-medallist|dead-url=yes}}</ref> ਫਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 2014 ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-s-mary-kom-biopic-receives-good-response-2018385|title=Priyanka Chopra's 'Mary Kom' biopic receives good response|date=13 September 2014|work=Daily News and Analysis|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140913124531/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-s-mary-kom-biopic-receives-good-response-2018385|archivedate=13 September 2014|deadurl=no|accessdate=6 September 2014|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/entertainment/tiff/2014/09/04/priyanka_chopra_channeled_her_grief_into_making_mary_kom.html|title=Priyanka Chopra channeled her grief into making Mary Kom|last=Gerster|first=Jane|date=4 September 2014|work=The Star|accessdate=6 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140906143927/http://www.thestar.com/entertainment/tiff/2014/09/04/priyanka_chopra_channeled_her_grief_into_making_mary_kom.html|archivedate=6 September 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਰਿਪੋਰਟਰ ਦੇ ਦਬੋਰਹ ਯੰਗ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਪਰ ਚੋਪੜਾ ਦੀ "ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਠੋਰ ਸੈਟ ਅਪਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਚ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੰਚ, ਅਸਲੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਕਰੀਨ ਨੂੰ ਭਰਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/mary-kom-toronto-review-730682|title=‘Mary Kom’: Toronto Review|author=Young, Deborah|date=6 September 2014|work=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=11 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170511044240/http://www.hollywoodreporter.com/review/mary-kom-toronto-review-730682|archivedate=11 May 2017|deadurl=no}}</ref> ਆਉਟਲੁਕ ਦੀ ਨਮਰਤਾ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾਪੂਰਨ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਕਾਮ ਦੇ "ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਅਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਆ" ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article/mary-kom/291859|title=Mary Kom&nbsp;– Namrata Joshi|publisher=''[[Outlook (magazine)|Outlook]]''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141010163524/http://www.outlookindia.com/article/Mary-Kom/291859|archivedate=10 October 2014|deadurl=no|accessdate=29 October 2014|df=}}</ref> ''ਮੈਰੀ ਕਾਮ'' ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ {{INR}}1.04 ਬਿਲੀਅਨ (14 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵਪਾਰਿਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਭਰੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/opinion/breaking-the-myths-about-box-office-hits-114103100306_1.html|title=Breaking the myths about box office hits|author=Dasgupta, Surajeet|date=31 October 2014|work=Business Standard|accessdate=15 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141101042630/http://www.business-standard.com/article/opinion/breaking-the-myths-about-box-office-hits-114103100306_1.html|archivedate=1 November 2014}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਇਕ ਹੋਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/120115-screen-awards-2015-live/|title=Highlights: 21st Life OK Screen Awards: Shahid Kapoor, Priyanka Chopra win Best Actor, 'Queen' Best Film|last=Sharma|first=Sarika|date=14 January 2015|work=The Indian Express|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150114125840/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/120115-screen-awards-2015-live/|archivedate=14 January 2015|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7757|title=Winners of 10th Renault Star Guild Awards|date=12 January 2015|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150113031302/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7757|archivedate=13 January 2015|deadurl=no|accessdate=14 January 2015|df=}}</ref><br /> === ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ (2015-ਵਰਤਮਾਨ) === [[File:Priyanka_Chopra_at_Dil_Dhadakne_Do_promotions.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Priyanka_Chopra_at_Dil_Dhadakne_Do_promotions.jpg|right|thumb|2015 ਵਿੱਚ [[ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ|''ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ''<nowiki/>']] ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮੇਂ ਚੋਪੜਾ|236x236px]] 2015 ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਜੋਇਆ ਅਖ਼ਤਰ]] ਦੀ ਇਕ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ '[[ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ|''ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ''<nowiki/>']] ਵਿਚ ਅਭਿਨੇਤਾ, [[ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ]], [[ਸ਼ੇਫਾਲੀ ਸ਼ਾਹ]], ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ, [[ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ਰਮਾ]] ਅਤੇ ਫਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ 30 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਕਰੂਜ਼ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਫਲ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਬੱਚੇ ਆਇਸ਼ਾ ਮਹਿਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਮ ਡੀ. ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਚੋਪੜਾ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਕਿ, "ਬਾਡੀ ਲੈਂਗੂਏਜ਼ ਤੋਂ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ ਭਾਸ਼ਣ [...] ਉਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1150606/jsp/t2/story_24124.jsp|title=Review: Of Her Three Films, Dil Dhadakne Do Is Not Zoya's Worst Film But Her Third Best Film|author=Gupta, Pratim D.|date=6 June 2015|work=The Telegraph|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701010110/http://www.telegraphindia.com/1150606/jsp/t2/story_24124.jsp|archivedate=1 July 2015|deadurl=no|accessdate=7 June 2015|df=}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, [[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] ਦੀ ਸ਼ਬੱਰਾ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦੇ ਲਈ "ਥੋੜਾ ਗੰਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸੰਜਮੀ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।"<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/dil-dhadakne-do-movie-review/|title=Dil Dhadakne Do movie review: Heart develops a big beat for Mr and Mrs Mehra|author=Gupta, Shubhra|date=7 June 2015|work=The Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180112015424/http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/dil-dhadakne-do-movie-review/|archivedate=12 January 2018|deadurl=no|accessdate=11 July 2018}}</ref> ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ''ਐਂਸਬੇਲ ਕਾਸਟ'' ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਸਕਰੀਨ ਅਵਾਰਡ, ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Screen 2016">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/screen-awards-2016-complete-list-of-winners-1263815|title=Screen Awards 2016: Complete List of Winners|author=Ghosh, Raya|publisher=NDTV|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160110051251/http://movies.ndtv.com/bollywood/screen-awards-2016-complete-list-of-winners-1263815|archivedate=10 January 2016|deadurl=no|accessdate=9 January 2016|df=}}</ref><ref name="GUILD2016">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9444|title=Nominations for 11th Renault Star Guild Awards|publisher=[[Bollywood Hungama]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160330050155/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9444|archivedate=30 March 2016|deadurl=no|accessdate=21 December 2015|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਏਬੀਸੀ ਸਟੂਡਿਓਜ਼ ਨਾਲ ਟੈਲੇਂਟ ਹੋਲਡਿੰਗ ਡੀਲ ਸਾਇਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ 'ਚ ਅਮਰੀਕਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਕੁਆਂਟਿਕੋ'' 'ਚ ਕਲਾਕਾਰ ਅਲੈਕਸ ਪੈਰੀਸ਼ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/priyanka-chopra-inks-talent-deal-758610|title=Bollywood Star Priyanka Chopra Inks Talent Deal With ABC|last=Goldberg|first=Lesley|date=17 December 2014|work=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=20 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219035054/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/priyanka-chopra-inks-talent-deal-758610|archivedate=19 December 2014|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://deadline.com/2015/02/priyanka-chopra-cast-quantico-brent-sexton-runner-1201382428/|title=Priyanka Chopra Joins ABC's 'Quantico'; Brent Sexton In 'Runner'|date=26 February 2015|accessdate=2 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150301135753/http://deadline.com/2015/02/priyanka-chopra-cast-quantico-brent-sexton-runner-1201382428/|archivedate=1 March 2015|deadurl=no|website=[[Deadline Hollywood]]|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://deadline.com/2015/05/the-catch-jenna-bans-family-kings-prophets-boom-la-crime-wicked-city-quantico-series-abc-1201422660/|title=ABC Picks Up Dramas 'The Catch', Jenna Bans, 'Kings & Prophets', 'Boom', 'L.A. Crime' & 'Quantico' To Series|last=Andreeva|first=Nellie|date=7 May 2015|website=Deadline Hollywood|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150509202533/http://deadline.com/2015/05/the-catch-jenna-bans-family-kings-prophets-boom-la-crime-wicked-city-quantico-series-abc-1201422660/|archivedate=9 May 2015|deadurl=no|accessdate=8 May 2015|df=}}</ref> ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਨੂੰ ਏਬੀਸੀ ਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਚੋਪੜਾ ਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨੈਟਵਰਕ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀ ਦੀ ਸੁਰਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2015/10/01/priyanka-chopra-breaks-new-ground-for-indian-actors-in-america/|title=Priyanka Chopra Breaks New Ground For Indian Actors In America|author=Cain, Rob|date=1 October 2015|work=[[Forbes]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001224135/http://www.forbes.com/sites/robcain/2015/10/01/priyanka-chopra-breaks-new-ground-for-indian-actors-in-america/|archivedate=1 October 2015|deadurl=no|accessdate=1 October 2015|df=}}</ref> ਇਸ ਲੜੀ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/tv/quantico/s01/|title=Quantico: Season 1|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151129004310/http://www.rottentomatoes.com/tv/quantico/s01|archivedate=29 November 2015|deadurl=no|accessdate=12 January 2016|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/tv/quantico|title=Quantico – Season 1 Reviews|publisher=[[Metacritic]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160105234111/http://www.metacritic.com/tv/quantico|archivedate=5 January 2016|deadurl=no|accessdate=12 January 2016|df=}}</ref> [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]] ਦੇ ''ਜੇਮਜ਼ ਪਨੋਵਿਜਿਕ'' ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ਦੇ "ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਾਨਵੀ ਜਾਇਦਾਦ" ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਅਤੇ ਕਮਾਂਡਰਿੰਗ ਹੈ"।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/09/25/arts/television/review-quantico-flips-between-jousting-fbi-recruits-and-a-terrorist-attack.html|title=Review: ‘Quantico’ Flips Between Jousting F.B.I. Recruits and a Terrorist Attack|date=24 September 2015|work=The News York Times|accessdate=13 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150927215613/http://www.nytimes.com/2015/09/25/arts/television/review-quantico-flips-between-jousting-fbi-recruits-and-a-terrorist-attack.html|archivedate=27 September 2015|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਕੁਆਂਟਿਕੋ'' ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਇਕ ਨਵੀਂ ਟੀ ਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿਚ ਪਸੰਦੀਦਾ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ''ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ'' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਗਈ।<ref name="peoples1">{{cite news|url=http://blog.peopleschoice.com/2016/01/07/peoples-choice-awards-2016-priyanka-chopra-acceptance-speech/|title=Priyanka Chopra Is ‘Overwhelmed’ After Becoming First South Asian Actress To Win A People’s Choice Award|author=Gocobachi, Pamela|date=7 January 2016|accessdate=12 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160112005058/http://blog.peopleschoice.com/2016/01/07/peoples-choice-awards-2016-priyanka-chopra-acceptance-speech/|archivedate=12 January 2016|deadurl=yes|publisher=[[People's Choice Awards]]|df=}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਡਰਾਮਾਤਮਕ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਦੂਜਾ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="peoples2">{{cite web|url=http://blog.peopleschoice.com/2017/01/18/peoples-choice-awards-2017-winners/|title=People's Choice Awards 2017: Full List Of Winners|date=18 January 2017|publisher=People's Choice Awards|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170120023620/http://blog.peopleschoice.com/2017/01/18/peoples-choice-awards-2017-winners/|archivedate=20 January 2017|deadurl=yes|accessdate=21 January 2017|df=}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੁਆਂਟਿਕੋ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/abc-cancels-designated-survivor-quantico-1105949|title='Designated Survivor' and 'Quantico' Canceled at ABC|last=Goldberg|first=Leslie|date=11 May 2018|work=The Hollywood Reporter|accessdate=11 May 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180512004548/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/abc-cancels-designated-survivor-quantico-1105949|archivedate=12 May 2018|deadurl=no}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੋਮਾਂਸ ਦੇ ਨਾਟਕ [[ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ (ਫਿਲਮ)|ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ]] ਵਿਚ ਮਰਾਠਾ ਜਨਰਲ [[ਪੇਸ਼ਵਾ]] [[ਬਾਜੀਰਾਓ I|ਬਾਜੀਰਾਓ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ, ਕਈ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/bollywood/bajirao-mastani-review-this-is-the-best-film-of-2015-2550464.html|title=Bajirao Mastani review: This gloriously epic Priyanka, Deepika and Ranveer-starrer is the best film of 2015|author=Jha, Subhash K|date=19 December 2015|publisher=[[Firstpost]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160408221423/http://www.firstpost.com/bollywood/bajirao-mastani-review-this-is-the-best-film-of-2015-2550464.html|archivedate=8 April 2016|deadurl=no|accessdate=19 December 2015|df=}}</ref> ਰਾਜੀਵ ਮਸੰਦ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ, "ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ ਵਿਚ ਖੇਡਣ ਅਤੇ ਹਾਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਤੋਂ ਫਾਇਦਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਚੋਪੜਾ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰਤਾ ਲਿਆਓਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite web|url=http://www.rajeevmasand.com/reviews/our-films/grace-period/|title=Grace Period|author=Masand, Rajeev|date=18 December 2015|publisher=RajeevMasand.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151220223100/http://www.rajeevmasand.com/reviews/our-films/grace-period/|archivedate=20 December 2015|deadurl=no|accessdate=20 December 2015|df=}}</ref> ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਰਾਜਾ ਸੇਨ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਕੋਲ ਮੁਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਫਿਲਮ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ, "ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਅਕਲਮੰਦੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਬੋਲਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬਿਨਾ ਬਕਵਾਸ ਦੇ ਮਰਾਠੀ ਤਾਲ ਲਾਜਵਾਬ ਸੀ।"<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-priyanka-ranveer-are-terrific-in-bajirao-mastani/20151218.htm|title=Review: Priyanka, Ranveer are terrific in Bajirao Mastani|last=Sen|first=Raja|date=18 December 2015|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151220070433/http://www.rediff.com/movies/review/review-priyanka-ranveer-are-terrific-in-bajirao-mastani/20151218.htm|archivedate=20 December 2015|deadurl=no|accessdate=20 December 2015|df=}}</ref> ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ, ''ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ'' ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ {{INR}}3.5 ਬਿਲੀਅਨ (49 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/box-office/special-features/id/552|title=Box Office: Worldwide Collections of Bajirao Mastani|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222015910/http://www.bollywoodhungama.com/box-office/special-features/id/552|archivedate=22 December 2015|deadurl=no|accessdate=12 January 2015|df=}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਬੇਸਟ ਐਕਟਰ ਲਈ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Screen 20162">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/screen-awards-2016-complete-list-of-winners-1263815|title=Screen Awards 2016: Complete List of Winners|author=Ghosh, Raya|publisher=NDTV|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160110051251/http://movies.ndtv.com/bollywood/screen-awards-2016-complete-list-of-winners-1263815|archivedate=10 January 2016|deadurl=no|accessdate=9 January 2016|df=}}</ref><ref name="Filmfare2016">{{cite news|url=http://www.filmfare.com/news/full-list-of-winners-of-the-61st-britannia-filmfare-awards-11841.html|title=Full list of winners of the 61st Britannia Filmfare Awards|date=15 January 2016|work=Filmfare|accessdate=16 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160316165017/http://www.filmfare.com/news/full-list-of-winners-of-the-61st-britannia-filmfare-awards-11841.html|archivedate=16 March 2016|deadurl=no|df=}}</ref><ref name="GUILD20162">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9444|title=Nominations for 11th Renault Star Guild Awards|publisher=[[Bollywood Hungama]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160330050155/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9444|archivedate=30 March 2016|deadurl=no|accessdate=21 December 2015|df=}}</ref> 2016 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾ]] ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਾਟਕ ''ਜੈ ਗੰਗਾਜਲ'' ਵਿਚ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ''ਦਿ ਹਿੰਦੂ'' ਲਈ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਨਮਰਾਤਾ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ, ਉਹ "ਆਫ-ਕਲਰ, ਫਿਲਮ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਾ-ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਨਾ-ਸ਼ਾਮਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ"।<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/jai-gangaajal-review-priyanka-chopra-prakash-jha/article8316012.ece|title=Jai Gangaajal: Copping the drama|author=Joshi, Namrata|date=5 March 2016|work=The Hindu|accessdate=11 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731065031/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/jai-gangaajal-review-priyanka-chopra-prakash-jha/article8316012.ece|archive-date=31 ਜੁਲਾਈ 2018|url-status=dead}}</ref> ਫਿਲਮ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>{{cite web|url=https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=3237|title=Jai Gangaajal|publisher=Box Office India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171008025344/http://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=3237|archivedate=8 October 2017|deadurl=no|accessdate=11 July 2018}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ''ਪਰਪਲ ਪੇਬਲ ਪਿਕਚਰਜ਼'' ਦੇ ਅਧੀਨ ਮਰਾਠੀ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ ''ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ'' ਤਿਆਰ ਕੀਤ, ਜਿਸਨੇ 64 ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/priyanka-chopra-s-ventilator-bags-3-national-awards-117040700504_1.html|title=Priyanka Chopra's 'Ventilator' bags 3 National Awards|date=7 April 2017|work=Business Standard|accessdate=7 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170407234259/http://www.business-standard.com/article/news-ians/priyanka-chopra-s-ventilator-bags-3-national-awards-117040700504_1.html|archivedate=7 April 2017|deadurl=no|df=}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਡਵੇਨ ਜਾਨਸਨ|ਡਵੇਨ ਜੌਨਸਨ]] ਅਤੇ [[ਜ਼ੈਕ ਏਫ੍ਰੋਨ|ਜ਼ੈਕ ਏਫਰੋਨ]] ਨਾਲ ''ਸੇਥ ਗੋਰਡਨ'' ਦੇ ਐਕਸ਼ਨ ਕਾਮੇਡੀ ''ਬੇਵਾਚ'' ਵਿੱਚਵਿਰੋਧੀ ''ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਲੀਡਜ਼'' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੂੰ ਅਨਿਆਂਪੂਰਨ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/baywatch|title=Baywatch Reviews|publisher=Metacritic|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520021508/http://www.metacritic.com/movie/baywatch|archivedate=20 May 2017|deadurl=no|accessdate=23 May 2017}}</ref> [[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ]] ਦੇ ''ਸਕੋਟ ਮਾਂਡੈਲਸਨ'' ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਖਲਨਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਫਿਲਮ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਦੇ ਅਖੀਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਵੱਡਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/05/23/review-dwayne-johnson-and-zac-efrons-baywatch-is-a-laughless-disaster/#52da41834f9b|title=Review: Dwayne Johnson And Zac Efron's 'Baywatch' Is A Laughless Disaster|author=Mendelson, Scott|date=23 May 2017|work=[[Forbes]]|accessdate=23 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523160217/https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/05/23/review-dwayne-johnson-and-zac-efrons-baywatch-is-a-laughless-disaster/#52da41834f9b|archivedate=23 May 2017|deadurl=no}}</ref> ''ਬੇਵਾਚ'' ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਇਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਫਿਲਮ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=https://deadline.com/2017/07/baywatch-box-office-success-overseas-despite-flop-in-america-1202123612/|title=Why ‘Baywatch’ Is Catching A $100M+ Wave Overseas Despite Taking A Bath In U.S.|author=Tartaglione, Nancy|date=7 July 2017|work=[[Deadline Hollywood]]|accessdate=11 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180123185614/https://deadline.com/2017/07/baywatch-box-office-success-overseas-despite-flop-in-america-1202123612/|archivedate=23 January 2018|deadurl=no}}</ref> 2018 ਦੇ ਸਾਨਡੈਂਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਨੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਅਗਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਏ ਕਿਡ ਲਾਇਕ ਜੇਕ'',ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਲਿੰਗ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਜਿਮ ਪਾਰਸਨਸ|ਜਿਮ ਪਾਰਸੌਨਜ਼]] ਅਤੇ ਕਲੇਅਰ ਡੇਨਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://deadline.com/2018/02/a-kid-like-jake-movie-jim-parsons-claire-danes-ifc-films-deal-sundance-1202276241/|title=IFC Films Acquires Sundance Pic ‘A Kid Like Jake’|last=Hipes|first=Patrick|date=1 February 2018|work=Deadline Hollywood|accessdate=1 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180202071751/http://deadline.com/2018/02/a-kid-like-jake-movie-jim-parsons-claire-danes-ifc-films-deal-sundance-1202276241/|archivedate=2 February 2018|deadurl=no}}</ref> ''ਵੇਰੀਟੀ'' ਦੇ ''ਐਮੀ ਨਿਕੋਲਸਨ'' ਨੇ ਇਸਦੀ "ਸੋਹਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ" ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮੁੱਲ ਜੋੜਿਆ।<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2018/film/reviews/a-kid-like-jake-review-1202679732/|title=Film Review: ‘A Kid Like Jake’|author=Nicholson, Amy|date=28 January 2018|work=Variety|accessdate=11 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180615114726/https://variety.com/2018/film/reviews/a-kid-like-jake-review-1202679732/|archivedate=15 June 2018|deadurl=no}}</ref> ==== ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ==== ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਟੌਡ ਸਟ੍ਰਾਸ-ਸ਼ਕੁਲਸਨ'' ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਈਸ'ਨਟ ਇਟ ਇਟ ਰੋਮਾਂਟਿਕ'' 'ਤੇ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਲਿਆਮ ਹੈਮਸਵਰਥ]], [[ਰੀਬਿਲ ਵਿਲਸਨ]] ਅਤੇ ਐਡਮ ਡੀਵਿਨ ਨੇ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.comingsoon.net/movies/news/866875-production-begins-on-new-line-romantic-comedy-isnt-it-romantic|title=Production begins on New Line romantic comedy, Isn’t It Romantic?|author=Perry, Spencer|date=10 July 2017|accessdate=11 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170710225942/http://www.comingsoon.net/movies/news/866875-production-begins-on-new-line-romantic-comedy-isnt-it-romantic|archivedate=10 July 2017|deadurl=no|publisher=[[ComingSoon.net]]}}</ref> ਉਹ ਸੋਨਾਲੀ ਬੋਸ ਦੇ ਜੀਵਨੀ ਨਾਟਕ ''ਸਕਾਈ ਈਜ਼ ਪਿੰਕ'' ਵਿਚ ਫਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ ਨਾਲ ਇਕ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਦੀ ਸਪੀਕਰ ''ਅਈਸ਼ਾ ਚੌਧਰੀ'', ਜਿਸਦੀ ਮੌਤ ਪਲਮਨਰੀ ਫਾਈਬਰੋਸਿਸ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏਗੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/bollywood/report-shonali-bose-s-the-sky-is-pink-to-reunite-dil-dhadakne-do-couple-priyanka-chopra-farhan-akhtar-2635207|title=Shonali Bose's 'The Sky Is Pink' to reunite Dil Dhadakne Do couple Priyanka Chopra-Farhan Akhtar|date=10 July 2018|work=Daily News and Analysis|accessdate=11 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711152005/http://www.dnaindia.com/bollywood/report-shonali-bose-s-the-sky-is-pink-to-reunite-dil-dhadakne-do-couple-priyanka-chopra-farhan-akhtar-2635207|archive-date=11 July 2018|dead-url=no}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ''ਕਾਓਬੁਆਓ ਨਿੰਜਾ ਵਿਕੀੰਗ'' ਵਿੱਚ [[ਕ੍ਰਿਸ ਪ੍ਰੈਟ]] ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤੇ ਗੋਰਡਨ ਦੇ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਨਾਟਕ ''ਤੁਲੀਆ'' ਵਕੀਲਾ ''ਵਨੀਤਾ ਗੁਪਤਾ'' ਨੂੰ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰੇਗੀ, ਇਹ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਕਿਤਾਬ ''ਤੁਲੀਆ : ਰੇਸ, ਕੋਕੇਨ ਅਤੇ ਕਰਪਸ਼ਨ (2005)'' ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਹੈ ਜੋ 1999 ਦੇ ਨਸਲੀ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2018/film/news/priyanka-chopra-chris-pratt-cowboy-ninja-viking-1202888322/|title=Priyanka Chopra to Star Opposite Chris Pratt in ‘Cowboy Ninja Viking’|last=Kroll|first=Justin|date=30 July 2018|work=Variety|accessdate=31 July 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/seth-gordon-direct-tulia-story-notorious-racial-injustice-case-1028276|title=Seth Gordon to Direct 'Tulia,' Story of Notorious Racial Injustice Case (Exclusive)|date=10 August 2017|work=The Hollywood Reporter|accessdate=18 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170821171454/http://www.hollywoodreporter.com/amp/news/seth-gordon-direct-tulia-story-notorious-racial-injustice-case-1028276|archivedate=21 August 2017|deadurl=no}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.filmfare.com/news/priyanka-chopra-will-be-seen-in-a-role-of-a-dynamic-lawyer-in-her-next-hollywood-film-23458.html|title=Priyanka Chopra will be seen in a role of a dynamic lawyer in her next Hollywood film|date=31 August 2017|work=Filmfare|access-date=18 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831203238/https://www.filmfare.com/news/priyanka-chopra-will-be-seen-in-a-role-of-a-dynamic-lawyer-in-her-next-hollywood-film-23458.html|archive-date=31 August 2017|deadurl=yes}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤਰੀ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ [[ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ]] ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਏਬੀਸੀ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿਟਕਾਮ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਇਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-to-produce-two-bengali-films-2386736|title=Priyanka Chopra to produce two Bengali films|author=Kbr, Upala|date=8 April 2017|work=Daily News and Analysis|accessdate=8 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170408172744/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-to-produce-two-bengali-films-2386736|archivedate=8 April 2017|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-woman-power-priyanka-chopra-announces-three-regional-films-to-be-helmed-by-female-directors-2318106|title=Woman Power: Priyanka Chopra announces three regional films to be helmed by female directors|date=10 February 2017|work=Daily News and Analysis|accessdate=10 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170212063434/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-woman-power-priyanka-chopra-announces-three-regional-films-to-be-helmed-by-female-directors-2318106|archivedate=12 February 2017|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/revealed-priyanka-chopras-next-production-blend-maharashtrian-south-indian-cultures/|title=REVEALED: Priyanka Chopra’s next production is a blend of Maharashtrian-South Indian cultures|date=18 January 2017|accessdate=10 February 2017|publisher=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/07/priyanka-chopra-madhuri-dixit-bollywood-abc-sitcom|title=Priyanka Chopra Is Developing a Sitcom Based on the Life of Bollywood Superstar Madhuri Dixit|author=Stefansky, Emma|date=29 July 2017|work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|accessdate=12 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180427054727/https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/07/priyanka-chopra-madhuri-dixit-bollywood-abc-sitcom|archivedate=27 April 2018|deadurl=no}}</ref> == ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ਾ == ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵੋਕਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਗਾਣੇ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="Rediff1">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-interview-with-priyanka-chopra-in-my-city/20120914.htm?print=true|title=Priyanka: I never thought I could sing|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508231400/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-interview-with-priyanka-chopra-in-my-city/20120914.htm?print=true|archivedate=8 May 2013|deadurl=no|accessdate=6 January 2013|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/berlin-2012-priyanka-chopra-talks-291369|title=Berlin 2012: Priyanka Chopra Talks About Movies Transcending Cultural and Language Barriers (Q&A)|author=Bhushan, Nyay|date=15 February 2012|work=The Hollywood Reporter|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120830114759/http://www.hollywoodreporter.com/news/berlin-2012-priyanka-chopra-talks-291369|archivedate=30 August 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਜਿੰਟਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਗਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਰਤ ਲਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://divanee.com/2011/08/11/priyanka-chopras-foray-into-music-with-lady-gaga%E2%80%99s-management/|title=Priyanka Chopra's Foray into Music with Lady Gaga's Management|author=Tabani, Saniya|date=11 August 2011|work=[[Divanee Magazine]]|accessdate=31 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120903012220/http://divanee.com/2011/08/11/priyanka-chopras-foray-into-music-with-lady-gaga%E2%80%99s-management/|archivedate=3 September 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ, ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਥਮਿਜ਼ਾਨ'' (2002) ਵਿੱਚ ਗੀਤ "ਉਲਥਾਈ ਕਲਾਥੇ" ਸੀ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਸਿਤਾਰੇ, ''ਵਿਜੈ'' (ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇਖੀ ਸੀ) ਦੇ ਜੋਰ ਪਾਉਣ ਤੇ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://archives.digitaltoday.in/indiatoday/20020128/eyecathers.html|title=Eyecatchers&nbsp;— She's Getting Vocal|date=28 January 2002|work=India Today|accessdate=16 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130725150804/http://archives.digitaltoday.in/indiatoday/20020128/eyecathers.html|archivedate=25 July 2013|deadurl=yes|publisher=Digital Today|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ''ਕਰਮ'' (2005) ਵਿੱਚ "ਟਿੰਕਾ ਟਿੰਕਾ" ਲਈ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਸਾ ਰੇ ਗ ਮਾ ਪਾ' ਤੇ ਲਾਇਵ ਗਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-24/tv/28237147_1_playback-piggy-chops-priyanka-chopra|title=Priyanka sings live on TV!|date=24 September 2010|work=The Times of India|accessdate=4 April 2011|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510085351/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-24/tv/28237147_1_playback-piggy-chops-priyanka-chopra|dead-url=yes}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਬਲੱਫ ਮਾਸਟਰ! (2005)'' ਲਈ ਇਕ ਅਨਰਿਲੀਜ਼ ਗੀਤ ਗਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/the-reluctant-singer/1022671/|title=The Reluctant Singer|author=Chattopadhyay, Pallavi|date=27 October 2012|work=The Indian Express|accessdate=9 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121030022528/http://www.indianexpress.com/news/the-reluctant-singer/1022671|archivedate=30 October 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਅਗਸਤ 2011 ਵਿੱਚ ''ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂ''ਹ ਨੇ ਚੋਪੜਾ ਨਾਲ ''ਦੇਸੀਹਿਟਜ਼'' ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। ਸੌਦਾ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇਨਸਸਕੌਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਆਈਲੈਂਡ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<ref name="HR1">{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/universal-music-group-signs-bollywood-219569|title=Universal Music Group Signs Bollywood Star Priyanka Chopra to Global Deal|author=Bhushan, Nyay|date=5 August 2011|work=The Hollywood Reporter|accessdate=31 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120430141501/http://www.hollywoodreporter.com/news/universal-music-group-signs-bollywood-219569|archivedate=30 April 2012|deadurl=no|df=}}</ref> [[File:Priyanka Chopra at Reliance Digital.JPG|thumb|upright|''ਇਨ ਮਾਈ ਸਿਟੀ'' ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮੇਂ ਚੋਪੜਾ]]ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿੱਚ ਚੋਪੜਾ [[ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਖੇਡ ਏਜੰਸੀ ''ਕ੍ਰਿਏਟਿਵ ਆਰਟਿਸਟਜ਼ ਏਜੰਸੀ'' ਨਾਲਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟਾਰ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/bollywood-actress-priyanka-chopra-signed-caa-287524|title=CAA Signs Its First Bollywood Star|author=Bhushan, Nyay|date=2 July 2012|work=The Hollywood Reporter|accessdate=20 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114044716/http://www.hollywoodreporter.com/news/bollywood-actress-priyanka-chopra-signed-caa-287524|archivedate=14 November 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਸੈਮ ਵੈਟਰਜ, ਮੈਥਿਊ ਕੋਮਾ ਅਤੇ [[ਜੇ ਸੀਨ]] ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਐਲਬਮ [[ਰੈੱਡਵਨ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a392157/bollywood-star-priyanka-chopra-in-the-studio-with-redone.html|title=Bollywood Star Priyanka Chopra in the Studio With RedOne|author=Baker, Steven|date=7 July 2012|work=[[Digital Spy]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121024115148/http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a392157/bollywood-star-priyanka-chopra-in-the-studio-with-redone.html|archivedate=24 October 2012|deadurl=no|accessdate=30 November 2012|df=}}</ref><ref name="latimes">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|title=Bollywood's Priyanka Chopra as pioneering pop act in U.S.|last=Kennedy|first=Gerrick D.|date=20 November 2012|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=7 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130108120827/http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|archivedate=8 January 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ, "ਇਨ ਮਾਈ ਸਿਟੀ" ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਗਾਣਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ 12 ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ, 13 ਫਰਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਯੂਐਸ ਵਿਚ ਐਨਐਫਐਲ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿਚ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ,<ref name="rel">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Priyanka-Chopra-to-release-debut-song-for-Indian-fans-first/Article1-926437.aspx|title=Priyanka Chopra to release debut song for Indian fans first|author=Singh, Prashant|date=8 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=14 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120910212012/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Priyanka-Chopra-to-release-debut-song-for-Indian-fans-first/Article1-926437.aspx|archivedate=10 September 2012}}</ref> "ਇਨ ਮਾਈ ਸਿਟੀ" ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰੈਪਰ ''ਵਿਲ ਆਈ ਐਮ'' ਨੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਚੋਪੜਾ ਅਨੁਸਾਰ,<ref name="latimes2">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|title=Bollywood's Priyanka Chopra as pioneering pop act in U.S.|last=Kennedy|first=Gerrick D.|date=20 November 2012|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=7 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130108120827/http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|archivedate=8 January 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਗਾਣਾ ਉਸਦੇ ਅਨ-ਸਥਿਰ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲੜਕੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਬਣਨਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ।<ref name="inspire2">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Priyanka-Chopra-first-single-inspired-by-her-life/Article1-925965.aspx|title=Priyanka Chopra first single inspired by her life|author=Bakshi, Dibyojyoti|date=7 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=16 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908124028/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Priyanka-Chopra-first-single-inspired-by-her-life/Article1-925965.aspx|archivedate=8 September 2012}}</ref> ਗੀਤ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿਚ 130,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ, ਹਿੰਦੀ ਪੋਪ ਚਾਰਟ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਤਿਹਾਈ ਪਲੈਟਿਨਮ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="latimes3">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|title=Bollywood's Priyanka Chopra as pioneering pop act in U.S.|last=Kennedy|first=Gerrick D.|date=20 November 2012|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=7 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130108120827/http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|archivedate=8 January 2013|deadurl=no|df=}}</ref><ref name="DS2">{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a454543/priyanka-chopra-releases-video-for-william-duet-in-my-city.html|title=Priyanka Chopra releases video for will.i.am duet 'In My City'|author=Joshi, Priya|date=30 January 2013|publisher=[[Digital Spy]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130202092327/http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a454543/priyanka-chopra-releases-video-for-william-duet-in-my-city.html|archivedate=2 February 2013|deadurl=no|accessdate=27 February 2013|df=}}</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ''ਨੀਲਸਨ ਸਾਉਂਡਸਕੈਨ'' ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 5,000 ਡਿਜੀਟਲ ਡਾਊਨਲੋਡ ਨਾਲ ਗਾਣਾ ਅਸਫਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰੇਡੀਓ ਪਲੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।<ref name="latimes4">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|title=Bollywood's Priyanka Chopra as pioneering pop act in U.S.|last=Kennedy|first=Gerrick D.|date=20 November 2012|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=7 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130108120827/http://articles.latimes.com/2012/nov/20/entertainment/la-et-ms-1120-bollywood-pop-20121120|archivedate=8 January 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਵਿੱਚ, ਗਾਣੇ ਨੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਐਵਾਰਡਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਬਿਊ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="pca">{{cite web|url=http://businessofcinema.com/news/gorgeous-chopra-sisters-priyanka-and-parineeti-perform-at-peoples-choice-awards/53236|title=Gorgeous Chopra Sisters: Priyanka And Parineeti Perform At People's Choice Awards|date=31 October 2012|publisher=Business of Cinema|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121108043736/http://businessofcinema.com/news/gorgeous-chopra-sisters-priyanka-and-parineeti-perform-at-peoples-choice-awards/53236|archivedate=8 November 2012|deadurl=no|accessdate=28 December 2012|df=}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿਚ, [[ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ("ਇਨ ਮਾਈ ਸਿਟੀ") ਲਈ: ਬੇਸਟ ਫੀਮੇਲ ਆਰਟਿਸਟ, ਬੇਸਟ ਸੋੰਗ ਅਤੇ ਬੇਸਟ ਵੀਡੀਓ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref>World Music Awards nominations for Priyanka Chopra: * Female Artist:{{cite web|url=http://www.worldmusicawards.com/?page_id=17#!worlds-best-female-artist/c9px|title=World's Best Female Artist|publisher=[[World Music Awards]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CkGSzOqX?url=http://www.worldmusicawards.com/?page_id=26|archivedate=8 December 2012|deadurl=yes|accessdate=10 December 2012|df=}} * Song:{{cite web|url=http://www.worldmusicawards.com/?page_id=26#!worlds-best-song/ct9a|title=World's Best Song|publisher=World Music Awards|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CkFuJhMV?url=http://www.worldmusicawards.com/?page_id=17|archivedate=8 December 2012|deadurl=yes|accessdate=10 December 2012|df=}} * Video:{{cite web|url=http://www.worldmusicawards.com/#!worlds-best-video/cdjm|title=World's Best Video|publisher=World Music Awards|archiveurl=https://archive.today/20121216155313/http://www.worldmusicawards.com/|archivedate=16 December 2012|deadurl=yes|accessdate=10 December 2012|df=}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮੀਡੀਆ, ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਕਾਰਡ ਸੌਦਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣਨ ਲਈ ''ਟਰੇਲਬਲਜ਼ਰ'' ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name="bday26">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ 'ਈਰੇਜ਼', ਇੱਕ ਐੱਮ ਡੀ ਐੱਮ ਗੀਤ, 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਡੀਜੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਡੀਓ ਦਿ ਚੈਨਮੌਕਰਸ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/%22priyanka-chopra-features-in-chainsmokers-album%22/1034894/|title=Priyanka Chopra features in 'Chainsmokers' album|date=22 November 2012|work=The Indian Express|accessdate=27 November 2012}}</ref><ref name="iTunes release">{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/erase-feat.-priyanka-chopra/id580669727|title=Erase ft. Priyanka Chopra&nbsp;– Single by The Chainsmokers|publisher=[[iTunes Store]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121206082842/https://itunes.apple.com/us/album/erase-feat.-priyanka-chopra/id580669727|archivedate=6 December 2012|deadurl=no|accessdate=5 December 2012|df=}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਦੂਸਰਾ ਸਿੰਗਲ "ਐਂਗਜੌਟਿਕ" ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਰੈਪਰ [[ਪਿਟਬੁਲ (ਰੈਪਰ)|ਪਿਟਬੁਲ]] ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref name="exotic">{{cite web|url=http://ryanseacrest.com/2013/06/21/priyanka-chopra-makes-music-magic-with-pitbull-redone-on-exotic/|title=Priyanka Chopra Makes Music Magic With Pitbull, RedOne on 'Exotic'|author=Perricone, Kathleen|date=21 June 2013|publisher=[[On Air with Ryan Seacrest (radio)|On Air with Ryan Seacrest]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130624233708/http://ryanseacrest.com/2013/06/21/priyanka-chopra-makes-music-magic-with-pitbull-redone-on-exotic/|archivedate=24 June 2013|accessdate=25 June 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/priyanka-chopras-second-single-exotic-is-topping-charts/1140108/|title=Priyanka Chopra's second single Exotic is topping charts|author=Goyal, Divya|date=10 July 2013|work=The Indian Express|accessdate=10 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130714131841/http://www.indianexpress.com/news/priyanka-chopras-second-single-exotic-is-topping-charts/1140108|archivedate=14 July 2013|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://perezhilton.com/2013-07-11-priyanka-chopra-pitbull-exotic-music-video-premiere-sexy-beach|title=Pitbull Makes Sexy Beach Vid With Exotic Bollywood Queen Priyanka Chopra! See It HERE!|date=11 July 2013|publisher=PerezHilton.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130713074643/http://perezhilton.com/2013-07-11-priyanka-chopra-pitbull-exotic-music-video-premiere-sexy-beach|archivedate=13 July 2013|deadurl=no|accessdate=12 July 2013|df=}}</ref> 27 ਜੁਲਾਈ, 2013 ਨੂੰ "ਐਂਗਜੌਟਿਕ" ਡਾਂਸ / ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਡਿਜੀਟਲ ਸੋਂਗਸ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਨੰਬਰ 11 'ਤੇ ਅਤੇ ਬਿਲਬੋਰਡ ਡਾਂਸ / ਇਲੈਕਟਰੋਨਿਕ ਗਾਣੇ 'ਤੇ 16 ਨੰਬਰ ਰਿਹਾ।<ref name="DanceDigital">{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/2013-07-27/dance-electronic-digital-songs|title=Dance/Electronic Digital Songs : July 27, 2013|work=Billboard|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130815024206/http://www.billboard.com/charts/2013-07-27/dance-electronic-digital-songs|archivedate=15 August 2013|deadurl=no|accessdate=24 July 2013|df=}}</ref> ਇਹ ਗਾਣਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹੌਟ 100 ਦੇ ਚਾਰਟ 'ਤੇ 74'ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਬਿਲਬੋਰਡ ਹੌਟ ਡਾਂਸ ਕਲੱਬ ਦੀਆਂ ਗਾਣਿਆਂ ਦੇ ਚਾਰਟ 'ਤੇ "ਐਂਗਜੌਟਿਕ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 44 ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ 12 ਤੇ ਨੰਬਰ ਪੁੱਜ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/5638240/chart-highlights-luke-bryan-scores-his-highest-debut-ever-on-country-airplay|title=Chart Highlights: Luke Bryan Scores His Highest Debut Ever on Country Airplay Chart|author=Caulfield, Keith|date=5 August 2013|work=Billboard|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131024063027/http://www.billboard.com/articles/news/5638240/chart-highlights-luke-bryan-scores-his-highest-debut-ever-on-country-airplay|archivedate=24 October 2013|deadurl=no|accessdate=28 October 2013|df=}}</ref> ਉਸਦਾ ਤੀਜਾ ਸਿੰਗਲ, ਬੋਨੀ ਰਾਇਟ ਦਾ ''"ਆਈ ਕਾੰਟ ਮੇਕ ਯੂ ਲਵ ਮੀ"'' ਦਾ ਕਵਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/music/priyanka-chopra-has-her-heart-broken-in-i-can-t-make-you-love-me-video-516892|title=Priyanka Chopra Has Her Heart Broken In I Can't Make You Love Me Video|author=Dhingra, Manisha|date=1 May 2014|publisher=NDTV|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140501164948/http://movies.ndtv.com/music/priyanka-chopra-has-her-heart-broken-in-i-can-t-make-you-love-me-video-516892|archivedate=1 May 2014|accessdate=5 May 2014}}</ref> ਗਾਣੇ ਦਾ ਵੀਡੀਓ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/black-eyed-peas-give-a-thumbs-up-to-priyanka-chopras-i-cant-make-you-love-me/|title=Black Eyed Peas give a thumbs up to Priyanka Chopra's 'I Can't Make You Love Me'|author=Goyal, Divya|date=1 May 2014|work=The Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202154201/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/black-eyed-peas-give-a-thumbs-up-to-priyanka-chopras-i-cant-make-you-love-me/|archivedate=2 February 2017|deadurl=no|accessdate=12 February 2017|df=}}</ref> ਇਹ ਗੀਤ ''ਬਿਲਬੋਰਡ ਹੌਟ ਡਾਂਸ / ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਾਉਂਡਜ਼ ਚਾਰਟ''' ਤੇ 28 ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/search/charts?f%5B0%5D=ts_chart_artistname%3A%2Apriyanka%20chopra%2A|title=Artist Charts Search: Priyanka Chopra|work=Billboard Chart Search|archiveurl=https://www.webcitation.org/6PV56TSnt?url=http://www.billboard.com/biz/search/charts?f%5B0%5D=ts_chart_artistname%3A%2Apriyanka%20chopra%2A&f%5B1%5D=ss_bb_type%3Achart_item&type=2&artist=priyanka%20chopra|archivedate=11 May 2014|deadurl=yes|accessdate=9 March 2015|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ]] ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਗਾਣਾ ਸੀ "ਚੋਰੋ", ''ਮੈਰੀ ਕੋਮ (2014)'' ਦੀ ਇੱਕ [[ਲੋਰੀ]] ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/When-Priyanka-Chopra-sang-a-lullaby/articleshow/41667703.cms|title=When Priyanka Chopra sang a lullaby|author=Bhattacharya, Roshmila|date=4 September 2014|work=The Times of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140908171947/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/When-Priyanka-Chopra-sang-a-lullaby/articleshow/41667703.cms|archivedate=8 September 2014|deadurl=no|accessdate=10 October 2014|df=}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ'' ਦਾਸਿਰਲੇਖ ਗਾਣਾ, ''ਫਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ'' ਨਾਲ ਗਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/dil-dhadakne-do-title-song-out-today-singer-priyanka-chopra-counts-down-757433|title=Dil Dhadakne Do Title Song Out Today; Singer Priyanka Chopra Counts Down|author=Blaggan, Ishita|date=23 April 2015|accessdate=18 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161119061738/http://movies.ndtv.com/bollywood/dil-dhadakne-do-title-song-out-today-singer-priyanka-chopra-counts-down-757433|archivedate=19 November 2016|deadurl=no|publisher=NDTV|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਵੈੰਟੀਲੇਟਰ'' (2016) ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਲ ਗਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਅਤੇ "ਬਾਬਾ" ਨਾਲ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਣੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.news18.com/news/movies/priyanka-chopras-song-baba-for-the-film-ventilator-is-a-beautiful-tribute-to-fathers-1307831.html|title=Priyanka Chopra's Song 'Baba' for the Film 'Ventilator' Is a Beautiful Tribute to Fathers|date=3 November 2016|accessdate=18 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161119062015/http://www.news18.com/news/movies/priyanka-chopras-song-baba-for-the-film-ventilator-is-a-beautiful-tribute-to-fathers-1307831.html|archivedate=19 November 2016|deadurl=no|publisher=News18|df=}}</ref> 2017 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ "ਯੰਗ ਐਂਡ ਫ੍ਰੀ", ਇਕ ਈਡੀਐੱਮ ਗੀਤ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਵੀ ਸੀ, ਲਈ ਇਕ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਡੀਜੇ ''ਜੇਡ ਸਪਾਰਕਸ'' ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/dance/7897984/will-sparks-priyanka-chopra-young-and-free|title=Will Sparks Teams Up With Priyanka Chopra on 'Young and Free': Exclusive|author=Bein, Kat|date=11 August 2017|work=Billboard|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814062051/http://www.billboard.com/articles/news/dance/7897984/will-sparks-priyanka-chopra-young-and-free|archivedate=14 August 2017|deadurl=no|accessdate=12 August 2017}}</ref> == ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਕੰਮ == ਚੋਪੜਾ ਆਪਣੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ "ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ" ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Priyanka Chopra named Campaign Ambassador for 'NDTV-Vedanta Our Girls Our Pride'|url=http://www.ndtv.com/india-news/priyanka-chopra-named-campaign-ambassador-for-ndtv-vedanta-our-girls-our-pride-532110|publisher=NDTV|date=19 August 2013|accessdate=2 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151007032953/http://www.ndtv.com/india-news/priyanka-chopra-named-campaign-ambassador-for-ndtv-vedanta-our-girls-our-pride-532110|archivedate=7 October 2015}}</ref> ਉਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਫੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਤਰ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਖਰਚੇ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਕੁੜੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web|title=Priyanka Chopra's Secret Triumph: How the Quantico Star Is Helping Kids Go to School |url=http://www.glamour.com/story/quantico-star-priyanka-chopra-on-education |author=Hayasaki, Erika |work=[[Glamour (magazine)|Glamour]] |date=17 March 2016 |accessdate=23 April 2016 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160423000137/http://www.glamour.com/story/quantico-star-priyanka-chopra-on-education |archivedate=23 April 2016 |df= }}</ref> [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ]] ਅਤੇ [[ਔਰਤ ਸਿੱਖਿਆ|ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ]] ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Educating the girl child is most important |url=http://madeinatlant.powweb.com/priyanka_chopra/interview2.htm |publisher=Atlantis International |accessdate=2 December 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513100310/http://madeinatlant.powweb.com/priyanka_chopra/interview2.htm |archivedate=13 May 2013 |df= }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/bollywood/priyanka-cries-gender-inequality-wants-more-pay-for-actresses-1563635.html|title=Priyanka cries gender inequality, wants more pay for actresses|date=10 June 2014|publisher=Firstpost|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140713202735/http://www.firstpost.com/bollywood/priyanka-cries-gender-inequality-wants-more-pay-for-actresses-1563635.html|archivedate=13 July 2014|accessdate=2 February 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/i-am-an-extremely-proud-feminist-priyanka-chopra-1180609.html|title=I am an extremely proud feminist: Priyanka Chopra|author=Press Trust of India|date=23 December 2015|publisher=CNN-IBN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202180950/http://www.ibnlive.com/news/movies/i-am-an-extremely-proud-feminist-priyanka-chopra-1180609.html|archivedate=2 February 2016|accessdate=2 February 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/need-a-re-look-into-womens-rights-in-the-country-priyanka-chopra-609728|title=Need a re-look into women's rights in the country: Priyanka Chopra|author=Press Trust of India|date=25 December 2012|publisher=NDTV|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202175942/http://movies.ndtv.com/bollywood/need-a-re-look-into-womens-rights-in-the-country-priyanka-chopra-609728|archivedate=2 February 2016|accessdate=2 February 2016}}</ref> 2006 ਵਿੱਚ, [[ਈਬੇਅ (ebay)|ਈਬੇ]] 'ਤੇ "ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਿਨ" ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਕਮਾਈ ਇੱਕ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ''ਨੰਨ੍ਹੀ ਕਲੀ'' ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="ebay">{{cite press release|title=eBay India unveils the eBay Style Diva 2006|url=http://pages.ebay.in/community/aboutebay/news/pressreleases/consumer/priyanka_chopra.html|publisher=[[eBay]]|date=10 August 2006|accessdate=13 February 2013|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202154104/http://pages.ebay.in/community/aboutebay/news/pressreleases/consumer/priyanka_chopra.html|archivedate=2 February 2014|df=}}</ref> ਉਸਨੇ [[2004 ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਭੂਚਾਲ ਅਤੇ ਸੁਨਾਮੀ]] ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਜੁਟਾਉਣ ਲਈ. 2005 ਹੈਲਪ! ਟੈਲੀਥੋਨ ਕੰਸੋਰਟ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਚੈਰਿਟੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1050208/asp/nation/story_4351693.asp|title=Bollywood unites to present caring face|date=8 February 2005|work=The Telegraph|accessdate=13 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118103831/http://www.telegraphindia.com/1050208/asp/nation/story_4351693.asp|archivedate=18 January 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸਨੇ 2006 ਤੋਂ [[ਯੂਨੀਸੈਫ਼|ਯੂਨੀਸੈਫ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਦੀਆਂ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੀਡੀਆ ਪੈਨਲ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ 20 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-234085904.html|title=Bollywood Actress Priyanka Chopra Becomes UNICEF National Ambassador|date=10 August 2013|newspaper=States News Service|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509115239/http://www.highbeam.com/doc/1G1-234085904.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|publisher=State News Service|df=}}{{Subscription required|via=HighBeam}}</ref> 10 ਅਗਸਤ 2010 ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਸੈਫ ਗੁਡਵਿਲ ਰਾਜਦੂਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/media/media_55497.html|title=Bollywood Actress Priyanka Chopra becomes UNICEF National Ambassador|date=10 August 2010|publisher=[[UNICEF]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020123305/http://www.unicef.org/media/media_55497.html|archivedate=20 October 2013|deadurl=no|accessdate=5 September 2012|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/priyanka-for-girls-education-as-unicef-ambassador/658577/|title=Priyanka for girls' education as UNICEF ambassador|date=10 August 2010|work=The Indian Express|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121029172110/http://www.indianexpress.com/news/priyanka-for-girls-education-as-unicef-ambassador/658577|archivedate=29 October 2012|deadurl=no|df=}}</ref> ਯੂਨੀਸੈਫ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਕਾਰੀਨ ਹੁਲਸੋਫ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ: "ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਜੋਸ਼ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਤਕ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਮਾਣ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ।<ref>{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-2106098691.html|title=Priyanka Chopra becomes UNICEF National Ambassador|date=10 August 2010|work=Hindustan Times|accessdate=5 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509105625/http://www.highbeam.com/doc/1P3-2106098691.html|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|df=}}{{Subscription required|via=HighBeam}}</ref> 2009 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਕੋਹੜ]] ਦੀ ਸਮਝ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸੰਗਠਨ ''ਐਲਰਟ ਇੰਡੀਆ'' ਲਈ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਬਣਾਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://thediplomat.com/new-emissary/2009/11/10/top-actress-no-2-priyanka-chopra/|title=Top Actress No. 2&nbsp;– Priyanka Chopra|author=Nakagawa, Ulara|date=10 November 2009|work=[[The Diplomat]]|accessdate=12 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509203014/http://thediplomat.com/new-emissary/2009/11/10/top-actress-no-2-priyanka-chopra/|archivedate=9 May 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਕੈਂਸਰ ਪੇਸ਼ੈਟ ਏਡ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਸੀ.ਪੀ.ਏ.ਏ.)'' ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਫੰਡ ਜੁਟਾਉਣ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ [[ਮਨੀਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ]] ਅਤੇ ''ਸ਼ਿਆਨ ਐਨ ਸੀ'' ਚੈਰਿਟੀ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/mumbai-fashion-show-spreads-awareness-about-cancer/1/203598.html|title=Mumbai fashion show spreads awareness about cancer|date=3 July 2012|work=India Today|accessdate=28 November 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CwPhi6Sx?url=http://indiatoday.intoday.in/story/mumbai-fashion-show-spreads-awareness-about-cancer/1/203598.html|archivedate=16 December 2012|deadurl=yes|df=}}</ref> 2010 ਵਿਚ ਚੋਪੜਾ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ''ਮੋਤੀ ਵੇਵ ਟਰੱਸਟ'' ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੁਹਿੰਮ ਅਭਿਆਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-bollywood-celebrities-to-support-pearls-wave-intitiave-on-women-against-violence-1347298|title=Bollywood celebrities to support Pearls Wave initiative on women against violence|date=13 February 2010|work=Daily News and Analysis|accessdate=3 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221030351/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-bollywood-celebrities-to-support-pearls-wave-intitiave-on-women-against-violence-1347298|archivedate=21 February 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ "ਸੇਵ ਦਿ ਗਰਲ ਚਾਈਲਡ" ਮੁਹਿੰਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/etc/priyanka-chopra-kicks-off-save-girl-child-campaign_612977.html|title=Priyanka Chopra kicks off 'Save Girl Child' campaign|date=10 March 2012|publisher=Zee News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130523162534/http://zeenews.india.com/news/etc/priyanka-chopra-kicks-off-save-girl-child-campaign_612977.html|archivedate=23 May 2013|deadurl=no|accessdate=5 September 2012|df=}}</ref> 2012 ਵਿਚ ਚੋਪੜਾ, ਅਵੇਕਿੰਗ ਯੂਥ, ਇੱਕ ਨਸ਼ਾ ਛੁਡਾਊ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਤੇ ਬੋਲੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.thesundayindian.com/en/videos/774/|title=Priyanka Chopra at Launch of 'Awakening Youth 2012' (video)|work=The Sunday Indian|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140330004602/http://www.thesundayindian.com/en/videos/774/|archivedate=30 March 2014|deadurl=no|df=}}</ref> [[File:Priyanka on the ramp for Mijwan fashion show.jpg|thumb|left|upright|ਮਿਜਵਾਨ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਰੈਂਪ 'ਤੇ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ]] ਚੋਪੜਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਚੈਰਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸਮਰਥਕ ਹੈ ਅਤੇ ''ਐਨਡੀ ਟੀਵੀ'' ਲਈ ਗਰੀਨਥੌਨ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹੈ, ਜੋ ਈਕੋ-ਮਿੱਤਰਤਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਸਪਲਾਈ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਿਹਾਤੀ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸੋਲਰ ਪਾਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2011/06/09/stories/2011060951860400.htm|title=Green agenda|author=Kumar, Anuj|date=9 June 2011|work=The Hindu|accessdate=28 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130813153414/http://www.hindu.com/mp/2011/06/09/stories/2011060951860400.htm|archivedate=13 August 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ [[ਆਗਰਾ]] ਵਿੱਚ [[ਯਮੁਨਾ ਦਰਿਆ|ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ]] ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਐਨੀਮੇਟਡ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/feb/110210-Priyanka-Chopra-music-video-Animated-environmental-awareness.htm|title=Greenie Priyanka gets animated|author=Joshi, Tushar|date=11 February 2010|work=Mid Day|accessdate=13 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130615041051/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/feb/110210-Priyanka-Chopra-music-video-Animated-environmental-awareness.htm|archivedate=15 June 2013|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/feb/110210-Priyanka-Chopra-music-video-Animated-environmental-awareness.htm|title=Greenie Priyanka gets animated|author=Joshi, Tushar|date=11 February 2010|work=Mid Day|accessdate=13 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130615041051/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/feb/110210-Priyanka-Chopra-music-video-Animated-environmental-awareness.htm|archivedate=15 June 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਗ੍ਰੀਨਾਨਾਥ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਸੱਤ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/Greenathon-Bollywood-NDTV-light-up-a-Billion-lives-imagegallery-bollywood-lgirSucdjbg.html?html=5|title=Greenathon: Bollywood, NDTV light up a 'Billion lives'|publisher=Sify|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811082553/http://www.sify.com/movies/Greenathon-Bollywood-NDTV-light-up-a-Billion-lives-imagegallery-bollywood-lgirSucdjbg.html?html=5|archivedate=11 August 2011|deadurl=no|accessdate=13 December 2011|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/srk-priyanka-adopt-villages/story-eI8ZrVTaGzGDlarnazfrYI.html|title=SRK, Priyanka adopt villages|date=23 May 2012|work=Hindustan Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160222215604/http://www.hindustantimes.com/entertainment/srk-priyanka-adopt-villages/story-eI8ZrVTaGzGDlarnazfrYI.html|archivedate=22 February 2016|deadurl=no|accessdate=2 February 2016|df=}}</ref> ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਦਾ ਬਾਘ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰਨੀ 2012 ਨੂੰ ਬਿਰਸਾ ਜੈਵਿਕ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਗੋਦ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਦੋਨਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-02/ranchi/31983339_1_animal-adoption-zoo-authorities-lioness|title=After tigress, Priyanka adopts lioness Sundari|date=2 June 2012|work=The Times of India|accessdate=5 September 2012|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510065204/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-02/ranchi/31983339_1_animal-adoption-zoo-authorities-lioness|dead-url=yes}}</ref> ਅੰਗ ਦਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਪਿਟਰਸਬਰਗ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ-ਥੀਮ ਵਿਚ ਲਿਵਰ-ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ 20 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਸਹਿ-ਮੁੱਖ ਸਪੀਕਰ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.indiatribune.com/index.php?option=com_content&view=article&id=9610:urmc-celebrates-20-years-of-liver-transplants-bollywood-star-priyanka-chopra-to-grace-gala-banquet-as-keynote-speaker&catid=25:community&Itemid=457|title=URMC celebrates 20 years of liver transplants Bollywood star Priyanka Chopra to grace gala banquet as keynote speaker|work=[[India Tribune]]|accessdate=9 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407051527/http://www.indiatribune.com/index.php?option=com_content&view=article&id=9610%3Aurmc-celebrates-20-years-of-liver-transplants-bollywood-star-priyanka-chopra-to-grace-gala-banquet-as-keynote-speaker&catid=25%3Acommunity&Itemid=457|archivedate=7 April 2014|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-10/news-interviews/33736488_1_organ-donation-priyanka-chopra-pee-cee|title=Priyanka pledges to donate her organs|author=Kadam, Prachi|date=10 September 2012|work=The Times of India|accessdate=21 September 2012|archive-date=1 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121101100506/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-10/news-interviews/33736488_1_organ-donation-priyanka-chopra-pee-cee|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਕੈਂਸਰ ਵਾਰਡ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ''ਨਾਨਾਵਤੀ ਹਸਪਤਾਲ'' ਨੂੰ {{INR}}5 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਵਾਰਡ ਉਸਦੇ ਸਵਰਗੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਉਸਨੇ 2013 ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Priyanka-Chopra-Bollywood-CancerDr-Ashok-Chopra/articleshow/24550457.cms?|title=Priyanka Chopra donates Rs 50 lakh for cancer ward|date=22 October 2013|work=The Times of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202080551/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Priyanka-Chopra-Bollywood-CancerDr-Ashok-Chopra/articleshow/24550457.cms|archivedate=2 February 2016|deadurl=yes|accessdate=2 February 2016|df=}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ 'ਗਰਲ ਰਾਇਜ਼ਿੰਗ' ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਡੌਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਅਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।<ref name="gr">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Priyanka-Chopra-joins-Anne-Hathaway-and-Selena-Gomez-in-a-documentary/articleshow/29883744.cms|title=Priyanka Chopra joins Anne Hathaway and Selena Gomez in a documentary|author=Thakkar, Mehul S|date=5 February 2014|work=The Times of India|accessdate=3 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140304080248/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Priyanka-Chopra-joins-Anne-Hathaway-and-Selena-Gomez-in-a-documentary/articleshow/29883744.cms|archivedate=4 March 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਬੋਸਟਨ ਦੇ ''ਹਾਈਨਾਂ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ'' ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਗੂ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ 50 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਲਈ ਉਸਨੂੰ [[ਗੋਰਡਨ ਬਰਾਊਨ]], [[ਸਟੀਵ ਵੋਜ਼ਨਿਆਕ]], [[ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ]] ਅਤੇ [[ਚਾਰਲੀ ਬੇਕਰ]] ਨਾਲ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ, ਗ਼ੈਰ-ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਲਈ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=https://www.bostonglobe.com/lifestyle/names/2015/02/15/education-anniversary-bash-attracts-bill-clinton-other-leaders/OySWnGuHrRzboIuD5DGmON/story.html|title=EF Education First bash draws Bill Clinton, others|author=Shanahan, Mark|date=15 February 2015|work=[[Boston Globe]]|accessdate=11 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711120946/https://www.bostonglobe.com/lifestyle/names/2015/02/15/education-anniversary-bash-attracts-bill-clinton-other-leaders/OySWnGuHrRzboIuD5DGmON/story.html|archive-date=11 July 2018|dead-url=no}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/priyanka-chopra-shares-stage-with-bill-clinton/story-8hXuqma5H4pcn3kjpWqALL.html|title=Priyanka Chopra shares stage with Bill Clinton|author=Das, Anirban|date=15 February 2015|work=The Hindustan Times|accessdate=11 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185225/https://www.hindustantimes.com/bollywood/priyanka-chopra-shares-stage-with-bill-clinton/story-8hXuqma5H4pcn3kjpWqALL.html|archive-date=11 July 2018|dead-url=no}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਜੋਹਨ ਲੈਨਨ ਦੀ "ਇਮੇਜਾਈਨ" ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। [[ਕੇਟੀ ਪੈਰੀ|ਕੈਟੀ ਪੈਰੀ]] ਅਤੇ ''ਬਲੈਕ ਆਈਡ'' ਸਮੇਤ ਹੋਰਾਂ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵੀਡੀਓ, ਅਤੇ ਯੂਨੀਸੇਫ਼ ਵੱਲੋਂ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੀ 25 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="The Indian Express">{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/priyanka-chopra-sings-john-lennons-imagine-for-unicef/|title=Priyanka Chopra Sings John Lennon's 'Imagine' For UNICEF|date=12 November 2014|work=The Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141215014415/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/priyanka-chopra-sings-john-lennons-imagine-for-unicef/|archivedate=15 December 2014|deadurl=no|accessdate=9 December 2014|df=}}</ref> ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੇ 2014 ਵਿਚ [[ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮੁਹਿੰਮ]], [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਸਫਾਈ ਮੁਹਿੰਮ, ਲਈ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ "ਨਵਰਤਨ" ਨਾਮਕ ਨੌਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-10-02/news/54560275_1_clean-india-swachh-bharat-mission-priyanka-chopra|title='Swachh Bharat': Tendulkar, Priyanka Chopra, Aamir Khan accept PM Modi's 'Clean India' invite|date=2 October 2014|work=The Economic Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150728052006/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-10-02/news/54560275_1_clean-india-swachh-bharat-mission-priyanka-chopra|archivedate=28 July 2015|accessdate=2 February 2016}}</ref> ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਇਕ ਕੂੜਾ-ਭਰੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਵਸੇਬੇ ਕਰਕੇ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਫਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/pm-narendra-modi-lauds-priyanka-chopras-innovative-swachh-bharat-abhiyaan/1/403490.html|title=PM Modi lauds Priyanka Chopra's innovative Clean India effort|date=24 November 2014|work=India Today|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150327024832/http://indiatoday.intoday.in/story/pm-narendra-modi-lauds-priyanka-chopras-innovative-swachh-bharat-abhiyaan/1/403490.html|archivedate=27 March 2015|accessdate=2 February 2016}}</ref> 2015 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ "ਇਲੀ" ਨਾਮਕ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਰੋਬੋਟ ਹਾਥੀ ਦੇ ''ਪੀਪਲ ਫਾਰ ਏਥੀਕਲ ਟਰੀਟਮੈਂਟ ਆਫ ਐਨੀਮਲਜ਼'' (ਪੀਏਟੀਏ), ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਬਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਸਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਲਈ ਜਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/quantico-star-priyanka-chopra-teams-836175|title='Quantico' Star Priyanka Chopra Teams With PETA to Voice Mechanical Elephant|author=Gardner, Chris|date=3 November 2015|work=The Hollywood Reporter|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151224132600/http://www.hollywoodreporter.com/news/quantico-star-priyanka-chopra-teams-836175|archivedate=24 December 2015|accessdate=2 February 2016}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2016 ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਯੂਨਿਸਫ ਦੇ ਗੁੱਡਵਿਲ ਅੰਬੈਸਡਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/586374/priyanka-chopra-becomes-unicefs-global.html|title=Priyanka Chopra becomes UNICEF's Global Goodwill Ambassador|date=13 December 2016|work=Deccan Herald|accessdate=13 December 2016}}</ref> ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਮਾਜਕ ਨਿਆਂ ਲਈ ''ਮਦਰ ਟੇਰੇਸਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ'' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/121217/priyanka-chopra-receives-mother-teresa-memorial-award-for-social-justice.html|title=Priyanka Chopra receives Mother Teresa Memorial award for social justice|date=12 December 2017|work=Deccan Chronicle|accessdate=15 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171215055243/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/121217/priyanka-chopra-receives-mother-teresa-memorial-award-for-social-justice.html|archivedate=15 December 2017|deadurl=no}}</ref> == ਹੋਰ ਕੰਮ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ === [[File:IPL 5 pohoto(11).jpg|thumb|upright|2012 ਵਿੱਚ ਚੋਪੜਾ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]] 2007 ਵਿਚ ਚੋਪੜਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਪੈਨਲ ਵਿਚ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਣੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ. ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਤਾਜ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ।"<ref name="mi-special">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/MirchMasala/Miss-India-is-special-for-Priyanka/Article1-214555.aspx|title=Miss India is special for Priyanka|date=9 April 2007|work=Hindustan Times|accessdate=15 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712101922/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/MirchMasala/Miss-India-is-special-for-Priyanka/Article1-214555.aspx|archivedate=12 July 2012}}</ref> ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਵਰਲਡ 2009 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/Miss+World+will+not+change+the+world:+Priyanka+Chopra/1/74933.html|title=Miss World will not change the world: Priyanka Chopra|date=14 December 2009|work=India Today|accessdate=28 November 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CwPZxRnl?url=http://indiatoday.intoday.in/story/Miss+World+will+not+change+the+world:+Priyanka+Chopra/1/74933.html|archivedate=16 December 2012|deadurl=yes|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/InterviewsCinema/With-seven-awards-it-s-been-a-fantastic-start-Priyanka-Chopra/Article1-397523.aspx|title=With seven awards, it's been a 'fantastic' start: Priyanka Chopra|date=6 April 2009|work=Hindustan Times|accessdate=16 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712035549/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/InterviewsCinema/With-seven-awards-it-s-been-a-fantastic-start-Priyanka-Chopra/Article1-397523.aspx|archivedate=12 July 2012}}</ref> ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ 60 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾ ਰਹੇ''ਐਨ ਡੀ ਟੀ ਟੀ ਵੀ'' ਸ਼ੋਅ ਜੈ ਜਵਾਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਐਪੀਸੋਡ ਲਈ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਟੇਂਗਾ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/video/player/jai-jawan/jai-jawan-with-priyanka-chopra/16141|title=Jai Jawan with Priyanka Chopra (video)|date=15 August 2007|publisher=NDTV|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120904132825/http://www.ndtv.com/video/player/jai-jawan/jai-jawan-with-priyanka-chopra/16141|archivedate=4 September 2012|deadurl=no|accessdate=5 September 2012|df=}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ'' ਦੀ ਤੀਜੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਅਕਸ਼ੇ ਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=toiff>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28285017_1_priyanka-chopra-stunts-fear-factor |title=Priyanka is Hitler in Brazil |work=The Times of India |date=24 August 2010 |accessdate=7 May 2013 |archive-date=16 ਜੂਨ 2013 |archive-url=https://archive.today/20130616021215/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28285017_1_priyanka-chopra-stunts-fear-factor |dead-url=yes }}</ref> ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੜੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਚੋਪੜਾ "ਇੱਕ ਸਚੇਤਕ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ",ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref name="toiff2">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28285017_1_priyanka-chopra-stunts-fear-factor|title=Priyanka is Hitler in Brazil|date=24 August 2010|work=The Times of India|accessdate=7 May 2013|archive-date=16 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://archive.today/20130616021215/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28285017_1_priyanka-chopra-stunts-fear-factor|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਹੈ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਟੰਟ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref name="toiff3">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28285017_1_priyanka-chopra-stunts-fear-factor|title=Priyanka is Hitler in Brazil|date=24 August 2010|work=The Times of India|accessdate=7 May 2013|archive-date=16 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://archive.today/20130616021215/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28285017_1_priyanka-chopra-stunts-fear-factor|dead-url=yes}}</ref> ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੇਟਿੰਗ.ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰ ਰਹੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Khatron-Ke-Khiladi-3-opening-TRP-ratings-breaks-record/Article1-600561.aspx|title=Khatron Ke Khiladi 3 TRPs break record|date=15 September 2010|work=Hindustan Times|accessdate=28 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100918001655/http://www.hindustantimes.com/Khatron-Ke-Khiladi-3-opening-TRP-ratings-breaks-record/Article1-600561.aspx|archivedate=18 September 2010|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/jul/190710-Priyanka-Chopra-Brazil-August-15-Khatron-Ke-Khiladi.htm|title=Priyanka to leave for Brazil on Aug 15 for Khatron Ke Khiladi|date=19 July 2010|work=Mid Day|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130615021927/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/jul/190710-Priyanka-Chopra-Brazil-August-15-Khatron-Ke-Khiladi.htm|archivedate=15 June 2013|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://tellyawards.indiantelevision.com/y2k10/winners.php|title=The Tenth Indian Telly Awards|publisher=[[Indian Telly Awards]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016040245/http://tellyawards.indiantelevision.com/y2k10/winners.php|archivedate=16 October 2013|accessdate=5 September 2012}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[88ਵੇਂ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] ਵਿਚ ਬੈਸਟ ਫ਼ਿਲਮ ਐਡੀਟਿੰਗ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/oscars-2016-priyanka-chopra-debut-bollywood-friends-fans-congratulate-twitter-kamal-haasan/|title=Watch: Priyanka Chopra presents the Oscar for Best Film Editing|date=29 February 2016|work=The New Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160301093540/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/oscars-2016-priyanka-chopra-debut-bollywood-friends-fans-congratulate-twitter-kamal-haasan/|archivedate=1 March 2016|deadurl=no|accessdate=29 February 2016|df=}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ਵ ਟੂਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਟੂਰ, "ਟੈਂਪਟੇਸ਼ਨਸ 2004" ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 19 ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾਂ (ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ, [[ਸੈਫ਼ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਸੈਫ ਅਲੀ ਖਾਨ]], [[ਰਾਣੀ ਮੁਖਰਜੀ]], ਪ੍ਰਿਟੀ ਜ਼ਿੰਟਾ ਅਤੇ [[ਅਰਜੁਨ ਰਾਮਪਾਲ]] ਸਮੇਤ) ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/Temptation-2004-imagegallery-events-jdwmFcichfa.html?html=5|title=Temptation 2004|publisher=Sify|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114044716/http://www.sify.com/movies/Temptation-2004-imagegallery-events-jdwmFcichfa.html?html=5|archivedate=14 November 2012|deadurl=no|accessdate=19 March 2011|df=}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ [[ਡਰਬਨ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਦੀ ਦੋਸਤੀ 150 ਸਾਲ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਿਚ [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਫਰੈਂਡਸ਼ਿਪ ਕਨਸੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>{{cite news|url=http://gulfnews.com/life-style/general/priyanka-chopra-namaste-south-africa-1.742494|title=Priyanka Chopra: Namaste South Africa|date=8 January 2011|work=[[Gulf News]]|accessdate=13 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130521025718/http://gulfnews.com/life-style/general/priyanka-chopra-namaste-south-africa-1.742494|archivedate=21 May 2013|deadurl=no|df=}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ, ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ, ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਕੈਟੀ ਪੇਰੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਐੱਮ. ਏ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://gulfnews.com/pictures/arts-entertainment/stars-hit-the-stage-at-the-ahlan-bollywood-concert-1.1113630|title=Stars hit the stage at the Ahlan Bollywood concert|author=Eldemerdash, Nadia|date=3 December 2012|work=Gulf News|accessdate=11 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121209104631/http://gulfnews.com/pictures/arts-entertainment/stars-hit-the-stage-at-the-ahlan-bollywood-concert-1.1113630|archivedate=9 December 2012|deadurl=yes}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ [[ਸੋਫ਼ੀ ਚੌਧਰੀ|ਸੋਫੀ ਚੌਧਰੀ]] ਨਾਲ ਦੁਬਈ ਫਾਸਟਿਲ ਸਿਟੀ ਦੇ ਅਹਲਾਨ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://gulfnews.com/pictures/arts-entertainment/stars-hit-the-stage-at-the-ahlan-bollywood-concert-1.1113630|title=Stars hit the stage at the Ahlan Bollywood concert|author=Eldemerdash, Nadia|date=3 December 2012|work=Gulf News|accessdate=11 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121209104631/http://gulfnews.com/pictures/arts-entertainment/stars-hit-the-stage-at-the-ahlan-bollywood-concert-1.1113630|archivedate=9 December 2012|deadurl=yes}}</ref> === ਲਿਖਣਾ === ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ''ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼'' ਲਈ, "ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਕਾਲਮ", ਇੱਕ ਰਾਇ ਕਾਲਮ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਖਬਾਰ ਲਈ ਕੁੱਲ ਪੰਜਾਹ ਕਾਲਮ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ ਕਿ: "ਮੈਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਵਿਅਕਤੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਕਾਲਮ ਲਿਖਣ ਲਈ ਬੈਠ ਗਈ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ।"<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Lifestyle/CelebWatch/Priyanka-Chopra-turns-50/Article1-512840.aspx|title=Priyanka Chopra turns 50|author=Chopra, Priyanka|date=26 February 2010|work=Hindustan Times|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130819000208/http://www.hindustantimes.com/Lifestyle/CelebWatch/Priyanka-Chopra-turns-50/Article1-512840.aspx|archivedate=19 August 2013|deadurl=yes}}</ref> ਮਾਰਚ 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਕਾਲਮ ਤੇ ਫੀਡਬੈਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Hi-it-s-Priyanka/Article1-388701.aspx|title=Hi, it's Priyanka|author=Neha Sharma and Garima Sharma|date=12 March 2009|work=Hindustan Times|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513065918/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Hi-it-s-Priyanka/Article1-388701.aspx|archivedate=13 May 2013|deadurl=yes}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਲਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲਿਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਅਗਸਤ 2012 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 25 ਸਾਲਾ ਪੱਲਵਵੀ ਪੁਰਕਯਾਤਥਾ ਦੇ ਕਤਲ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿਚ ਛਾਪਿਆ ਇਕ ਕਾਲਮ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ, "ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਔਰਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।"<ref name="TOI column">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/No-woman-in-Mumbai-feels-safe-any-longer-Priyanka-Chopra/articleshow/15545055.cms|title=No woman in Mumbai feels safe any longer: Priyanka Chopra|author=Chopra, Priyanka|date=19 August 2012|work=The Times of India|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102225605/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/No-woman-in-Mumbai-feels-safe-any-longer-Priyanka-Chopra/articleshow/15545055.cms?referral=PM|archivedate=2 January 2015|deadurl=no}}</ref><ref name="NDTV-int4">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|title=Your Call with Priyanka Chopra: Full Transcript|author=Singh, Sonia|date=17 September 2012|publisher=[[NDTV]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522031443/http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|archivedate=22 May 2014|deadurl=yes|accessdate=31 March 2013}}</ref> ਲੇਖ ਵਿਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ।<ref name="TOI column2">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/No-woman-in-Mumbai-feels-safe-any-longer-Priyanka-Chopra/articleshow/15545055.cms|title=No woman in Mumbai feels safe any longer: Priyanka Chopra|author=Chopra, Priyanka|date=19 August 2012|work=The Times of India|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102225605/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/No-woman-in-Mumbai-feels-safe-any-longer-Priyanka-Chopra/articleshow/15545055.cms?referral=PM|archivedate=2 January 2015|deadurl=no}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2014 ਵਿੱਚ [[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਔਰਤ ਜਣਨ ਅੰਗ ਕੱਟ-ਵੱਢ]] ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2014/jul/22/priyanka-chopra-girl-summit-female-genital-mutilation-child-marriage|title=Priyanka Chopra: when girls are empowered, we all do better|author=Chopra, Priyanka|date=21 July 2014|work=[[The Guardian]]|accessdate=21 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529121433/http://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2014/jul/22/priyanka-chopra-girl-summit-female-genital-mutilation-child-marriage|archivedate=29 May 2015|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]] ਵਿੱਚ "ਵਟ [[ਜੇਨ ਆਸਟਨ]] ਨਿਊ" ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਉਪ-ਸੰਪਾਦਨਾ ਲਿਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ [[ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫਜ਼ਈ]] ਅਤੇ [[ਕੈਲਾਸ਼ ਸਤਿਆਰਥੀ]] ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਿਹਾਤੀ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਹਤ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/12/04/opinion/priyanka-chopra-on-educating-girls.html?WT.mc_id=D-NYT-MKTG-MOD-28808-12-20-HD&WT.mc_ev=click&WT.mc_c=|title=What Jane Austen Knew: Priyanka Chopra on Educating Girls|author=Chopra, Priyanka|date=4 December 2014|work=[[The New York Times]]|accessdate=30 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141207100214/http://www.nytimes.com/2014/12/04/opinion/priyanka-chopra-on-educating-girls.html|archivedate=7 December 2014|deadurl=No|quote=What had they done wrong? My parents tried to explain as best they could the stigma that surrounded and still surrounds girls in our country. How do you explain that to a 9-year-old? What I took away from the discussion was that the parents we met believed that their sons were better than their daughters. It rankled. I couldn't understand why, but from that moment, I vowed to help those girls as much as I could.}}</ref> 2014 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ''ਇਲੀ'' ਲਈ ਮਾਸਿਕ ਕਾਲਮ "ਪ੍ਰੇਟ-ਏ-ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ" ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ।<ref>{{cite journal|author=Chopra, Priyanka|date=16 January 2015|title='The Girl Next Door Should Look Like the Girl Next Door': Priyanka Chopra on Diversity|url=http://www.elle.com/culture/career-politics/news/a26052/priyanka-chopra-on-diversity/|deadurl=no|journal=Elle|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150221200421/http://www.elle.com/culture/career-politics/news/a26052/priyanka-chopra-on-diversity/|archivedate=21 February 2015|accessdate=21 February 2015|df=}}</ref> ਜੂਨ 2018 'ਚ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ''ਅਨਫੀਨੀਸ਼'' ਨਾਂਅ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਉਸ ਦੀ ਮੈਮੋਰੀ ਪਬਲਿਸ਼ ਕਰੇਗੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 2019 'ਚ ਭਾਰਤ 'ਚ ਪੈਨਗੁਇਨ ਬੁੱਕਸ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ 'ਚ ਬਲੈਂਨਟਾਈਨ ਬੁੱਕਸ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ 'ਚ ਮਾਈਕਲ ਜੋਸੇਫ ਨੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨਗੇ।<ref>{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/priyanka-chopra-to-come-out-with-memoir-in-2019-118061901176_1.html|title=Priyanka Chopra to come out with memoir in 2019|author=Press Trust of India|date=19 June 2018|work=Business Standard|accessdate=19 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180619182502/https://www.business-standard.com/article/pti-stories/priyanka-chopra-to-come-out-with-memoir-in-2019-118061901176_1.html|archivedate=19 June 2018|deadurl=no}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == [[File:Priyanka Chopra and Nick Jonas in 2020.jpg|thumb|upright=1.1|left|ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਿਕ ਜੋਨਸ ਨਾਲ਼ [[ਹੋਲੀ]] ਵੇਲੇ]] ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਸਿਧਾਰਥ ਸਮੇਤ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਜੋ ਜੂਨ 2013 'ਚ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ ਸਨ।<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Priyanka-Chopras-father-Dr-Ashok-Chopra-passes-away/articleshow/20518975.cms?referral=PM</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ "Daddy's lil girl" ਟੈਟੂ ਖੁਨਵਾਇਆ ਸੀ।<ref>https://www.ibtimes.co.in/daddy039s-lil-girl-priyanka-chopra-gets-first-tattoo-on-wrist-photos-370428</ref> ਫ਼ਿਲਮੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਨਾ ਆਉਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਖੁਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਮਿਤ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="self">{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2010/20100411/spectrum/main10.htm|title=I am a self-made woman: Priyanka Chopra|author=Bandyopadhyay, Bohni|date=11 April 2010|work=The Tribune|accessdate=31 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131121110907/http://www.tribuneindia.com/2010/20100411/spectrum/main10.htm|archivedate=21 November 2013}}</ref> ਬਰੇਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_priyanka-chopra-talks-about-her-relationship-with-younger-brother_1575492|title=Priyanka Chopra talks about her relationship with younger brother|last=Mahadevan|first=Sneha|date=13 August 2011|work=Daily News and Analysis|accessdate=12 December 2012}}</ref><ref name="familytoi">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-28/news-interviews/33426158_1_amitabh-bachchan-cosmetic-surgery-miss-world|title=I have never felt the need for cosmetic surgery: Priyanka|last=Gupta|first=Priyanka|date=28 August 2012|work=The Times of India|access-date=11 December 2012|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510072929/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-28/news-interviews/33426158_1_amitabh-bachchan-cosmetic-surgery-miss-world|dead-url=yes}}</ref> ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਚੋਪੜਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਮੰਦਿਰ ਵਿਚ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓਹ ਯਾਤਰਾ ਸਮੇਂ ਵੀ ਨਾਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref>[https://www.vogue.com/article/priyanka-chopra-73-questions-sings-taylor-swift/amp<nowiki> Priyanka Answers 73 Questions With Vogue] - Vogue Reporting</nowiki></ref><ref>[https://www.architecturaldigest.com/story/priyanka-chopra-never-travels-anywhere-without-this-one-thing/amp Priyanka Never Leaves Without What?] - Architectural Digest Reporting</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੀਡਿਆ-ਪੱਖੀ ਰਵਈਏ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਚੋਪੜਾ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।<ref name="NDTV-int5">{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|title=Your Call with Priyanka Chopra: Full Transcript|author=Singh, Sonia|date=17 September 2012|publisher=[[NDTV]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140522031443/http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|archivedate=22 May 2014|deadurl=yes|accessdate=31 March 2013}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਨਾਮ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]], [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ]], ਅਤੇ [[ਹਰਮਨ ਬਵੇਜਾ]] ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।<ref>[https://www.elitedaily.com/p/everyone-priyanka-chopra-nick-jonas-have-ever-dated-because-were-all-curious-9725622 Priyanka’s Dating History Revealed] - Elite Daily Reporting</ref><ref>[https://entertainmentnow.com/news/priyanka-chopra-ex-boyfriend/ Priyanka Chopra’s Ex-Boyfriend List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405025737/https://heavy.com/entertainment/2018/07/priyanka-chopra-ex-boyfriend/amp/ |date=2023-04-05 }} {{Cite web |url=https://entertainmentnow.com/news/priyanka-chopra-ex-boyfriend/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405025737/https://heavy.com/entertainment/2018/07/priyanka-chopra-ex-boyfriend/amp/ |archive-date=2023-04-05 |url-status=dead}} - Heavy Reporting</ref><ref>[https://m.desimartini.com/news/amp/martini-shots/relationships/affairs-priyanka-chopra-allegedly-dated-7-ex-boyfriends-article75884.htm Priyanka’s Past Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181209123635/https://m.desimartini.com/news/amp/martini-shots/relationships/affairs-priyanka-chopra-allegedly-dated-7-ex-boyfriends-article75884.htm |date=2018-12-09 }} - Desai Martini Reporting</ref><ref>[https://www.bollywoodshaadis.com/articles/men-in-priyanka-chopras-life-9340 The Many Men in Priyanka’s Life] - BollywoodShaadis Reporting</ref> 2018 ਵਿੱਚ,ਉਸਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ [[ਨਿਕ ਜੋਨਸ]] ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ''ਭਾਰਤ'' ਵਿਚ ਮੁਖੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨਿਰਖ ਨਮਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜੋਨਸ ਨਾਲ ਮੰਗਣੀ ਕਰਨ ਫਿਲਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ "ਥੋੜਾ ਘਟ-ਪੇਸ਼ਾਵਰ" ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/irked-by-priyanka-chopras-exit-from-bharat-salman-khan-goes-into-overdrive-to-find-leading-lady/19648154|title=Irked by Priyanka Chopra's exit from Bharat, Salman Khan goes into overdrive to find leading lady|date=28 July 2018|work=Mid Day|accessdate=29 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728131606/https://www.mid-day.com/articles/irked-by-priyanka-chopras-exit-from-bharat-salman-khan-goes-into-overdrive-to-find-leading-lady/19648154|archive-date=28 July 2018|dead-url=no|agency=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਅਤੇ ਜੋਨਸ ਦਾ ਅਗਸਤ 2018 ਵਿਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਰੋਕਾ ਹੋਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/live-updates-priyanka-chopra-nick-jonas-engagement-ceremony-begins/story-WEEDdh6qefnfvTFT7DaQmL.html|title=Priyanka Chopra, Nick Jonas engaged, see pics from their roka|date=18 August 2018|work=Hindustan Times|access-date=18 August 2018}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿਚ, ਜੋੜੇ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਯੋਧਪੁਰ ਦੇ ਉਮੀਦ ਭਵਨ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://people.com/tv/nick-jonas-priyanka-chopra-married/|title=Nick Jonas and Priyanka Chopra Are Married!|last=Mizoguchi|first=Karen|date=1 December 2018|website=[[People (magazine)|People]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201152744/https://people.com/tv/nick-jonas-priyanka-chopra-married/|archive-date=1 December 2018|dead-url=no|access-date=1 December 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2018/12/01/entertainment/priyanka-chopra-nick-jonas-married/index.html|title=Priyanka Chopra and Nick Jonas are married|last=Melas|first=Chloe|date=3 December 2018|work=CNN|access-date=3 December 2018}}</ref> == ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ == ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਿਆਂ, ''ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ'' ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇੱਕ ਕਰੀਅਰ ਜਿਸ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਫਲਿਪ-ਫਲੌਪ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਰਤਾ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸ ਹੋਏ ਸਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।"<ref name="journey12">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3579/|title=Exploring the box office journey of Priyanka Chopra: Part I|author=Tuteja, Joginder|date=20 June 2012|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120622184047/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/3579|archivedate=22 June 2012|deadurl=no|accessdate=29 January 2013|df=}}</ref> ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਚਰਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ''ਸੀਨਐਨ-ਆਈ ਬੀ ਐਨ'' ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੈਰ-ਸੰਕਲਪਨਾਤਮਿਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ "ਮੌਜੂਦਾ ਲਾਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ" ਕਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-s-5-most-powerful-roles-2016099|title=Priyanka Chopra's 5 most powerful roles|author=Sharma, Nikita|date=4 September 2014|work=Daily News and Analysis|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402143015/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-s-5-most-powerful-roles-2016099|archivedate=2 April 2015|deadurl=no|accessdate=10 March 2015|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-s-5-most-powerful-roles-2016099|title=Priyanka Chopra's 5 most powerful roles|author=Sharma, Nikita|date=4 September 2014|work=Daily News and Analysis|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402143015/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priyanka-chopra-s-5-most-powerful-roles-2016099|archivedate=2 April 2015|deadurl=no|accessdate=10 March 2015|df=}}</ref> ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਇਕ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਮਰ-ਬੱਧ ਸੀਮਾ"" ਬਦਲਣ ਲਈ "ਗੇਮ ਚੇਜ਼ਰ" ਕਿਹਾ।<ref>{{cite news|url=http://www.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Birthday-girl-Priyanka-Chopra-is-Indias-SHERO/articleshow/38546955.cms|title=Birthday girl Priyanka Chopra is India's SHERO!|date=18 July 2014|work=The Times of India|accessdate=7 February 2014}}</ref> 2012 ਵਿਚ, ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਸੁਭਾਸ਼ ਕੇ. ਝਾਅ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੇ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ" ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ''ਬਰਫੀ!'' ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ "ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਰਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ" ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://businessofcinema.com/news/priyanka-chopra-barfi-bollywoods-finest-inwardly-ravaged-characters/50542|title=Priyanka Chopra In 'BARFI!': One of Bollywood's Finest {{Sic|hide=y|Inwardly|-}}Ravaged Characters|author=Jha, Subhash K.|date=14 September 2012|publisher=Business of Cinema|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120917005733/http://businessofcinema.com/news/priyanka-chopra-barfi-bollywoods-finest-inwardly-ravaged-characters/50542|archivedate=17 September 2012|deadurl=no|accessdate=5 January 2013|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਅਕਸਰ ਰੇਡਿਫ.ਕਾਮ "ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ" ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀਬੱਧ ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ "2000-2010 ਸਿਖਰ ਦੀਆਂ 10 ਅਦਾਕਾਰਾ" ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref name="rediffbest20092">{{cite web|url=http://movies.rediff.com/slide-show/2009/dec/31/slide-show-1-best-actresses-of-2009.htm|title=Bollywood's best actresses, 2009|date=31 December 2009|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113132342/http://movies.rediff.com/slide-show/2009/dec/31/slide-show-1-best-actresses-of-2009.htm|archivedate=13 November 2012|deadurl=no|accessdate=29 November 2012|df=}}</ref><ref name="rediff2005">{{cite web|url=http://specials.rediff.com/yearend/2005/dec/23yend4.htm|title=Ten Best Bollywood Actresses of 2005|date=23 December 2005|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090519203531/http://specials.rediff.com/yearend/2005/dec/23yend4.htm|archivedate=19 May 2009|deadurl=no|accessdate=16 August 2009|df=}}{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/25sd10.htm|title=Powerlist: Top Bollywood Actresses|date=25 August 2006|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060901085000/http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/25sd10.htm|archivedate=1 September 2006|deadurl=no|accessdate=26 August 2006|df=}}{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2009/jan/05slide9-best-actresses-2008.htm|title=Bollywood's best actresses, 2008|date=5 January 2009|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508224011/http://specials.rediff.com/movies/2009/jan/05slide9-best-actresses-2008.htm|archivedate=8 May 2013|deadurl=no|accessdate=29 November 2012|df=}}{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-top-10-bollywood-actresses-of-the-decade/20110105.htm|title=How The Decade Has Treated These Actresses|author=Verma, Sukanya|date=5 January 2011|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130112211603/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-top-10-bollywood-actresses-of-the-decade/20110105.htm|archivedate=12 January 2013|deadurl=no|accessdate=14 December 2012|df=}}</ref> [[File:Priyanka Chopra's press conference after being conferred with the Padma Shri (05).jpg|thumb|left|ਚੋਪੜਾ 2016 ਵਿਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ]] ਚੋਪੜਾ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਨਖਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ।<ref name="bday12">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|title=Birthday Special: 30 Facts About Priyanka Chopra|date=18 July 2012|publisher=[[Rediff.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120926075555/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|archivedate=26 September 2012|deadurl=no|accessdate=18 September 2012|df=}}</ref><ref name="forbesHP">{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/maddieberg/2016/09/14/the-worlds-highest-paid-tv-actresses-2016-sofia-vergara-stays-the-queen-of-the-small-screen-with-43-million/#447301c26a7f|title=The World's Highest-Paid TV Actresses 2016: Sofia Vergara Stays The Queen Of The Small Screen With $43 Million|author=Berg, Madeline|date=14 September 2016|work=[[Forbes]]|accessdate=14 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160914161153/http://www.forbes.com/sites/maddieberg/2016/09/14/the-worlds-highest-paid-tv-actresses-2016-sofia-vergara-stays-the-queen-of-the-small-screen-with-43-million/|archivedate=14 September 2016|deadurl=no|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Priyanka-becomes-highest-paid-actress/Article1-840519.aspx|title=Priyanka becomes highest paid actress|date=14 April 2012|work=Hindustan Times|accessdate=10 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120414224342/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Priyanka-becomes-highest-paid-actress/Article1-840519.aspx|archivedate=14 April 2012}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਕਸ ਸਿੰਬਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਟਾਈਲ ਆਈਕਨ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://indiatribune.com/top-bollywood-sex-symbols-of-all-time-5/|title=Top Bollywood sex symbols of all time|work=India Tribune|accessdate=5 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923004435/http://indiatribune.com/top-bollywood-sex-symbols-of-all-time-5/|archivedate=23 September 2015|deadurl=no|df=}}</ref> ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ, ਅੱਖਾਂ, ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਨੋਖੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਰੀਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/priyanka-chopra-voted-most-kissable/694080/|title=Priyanka Chopra voted most 'kissable'|date=7 October 2010|work=The Indian Express|accessdate=25 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160623231359/http://archive.indianexpress.com/news/priyanka-chopra-voted-most-kissable/694080/|archivedate=23 June 2016|deadurl=no|df=}}</ref><ref name="AskMen">{{cite web|url=http://www.askmen.com/specials/2012_top_99/70-priyanka-chopra.html|title=Top 99 Women of 2012&nbsp;– Why Is Priyanka Chopra No. 70?|publisher=[[AskMen]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120906062142/http://www.askmen.com/specials/2012_top_99/70-priyanka-chopra.html|archivedate=6 September 2012|deadurl=no|accessdate=31 August 2012|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ani/priyanka-titled-sexiest-eyes-in-victoria-s-secret-s-what-is-sexy-list-116032600084_1.html|title=Priyanka titled 'Sexiest Eyes' in Victoria's Secret's What is Sexy list|date=26 March 2016|work=Business Standard|accessdate=25 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160501175733/http://www.business-standard.com/article/news-ani/priyanka-titled-sexiest-eyes-in-victoria-s-secret-s-what-is-sexy-list-116032600084_1.html|archivedate=1 May 2016|deadurl=no|df=}}</ref> ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਫਾਲਗੁਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਨ ਪੀਕੌਕ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਉਹ ਆਪਣੀ ਚਮੜੀ ਵਿਚ ਸਹਿਜ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਉਹ ਪਹਿਨਦੀ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਬਿਕਨੀ ਹੋਵੇ, ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਲੰਬਾ ਪਹਿਰਾਵੇ ਜਾਂ [[ਸਾੜੀ]] ਹੋਵੇ"।<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_the-femme-fatales_1389614|title=The femme fatales of Bollywood!|date=30 May 2010|work=Daily News and Analysis|accessdate=31 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124181540/http://www.dnaindia.com/entertainment/report_the-femme-fatales_1389614|archivedate=24 January 2013|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 'ਤੇ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੈ। 2006, 2012, 2014 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ, ਯੂਕੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਈਸਟਰਨ ਆਈ'' ਨੇ ਆਪਣੀ "ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੈਕਸੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹਿਲਾ" ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/sep/20sld1.htm|title=Asia's Sexiest Women 2006|date=20 September 2006|publisher=Rediff.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208151814/http://specials.rediff.com/movies/2006/sep/20sld1.htm|archivedate=8 February 2012|deadurl=no|accessdate=18 September 2012|df=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/priyanka-chopra-tops-list-of-sexiest-asian-women-again/article7971765.ece|title=Priyanka Chopra tops list of Sexiest Asian Women again|date=10 December 2015|work=The Hindu|accessdate=25 April 2016|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> ਉਹ 2009 ਅਤੇ 2010 ਵਿਚ ''ਵਰਵੀਜ਼'' ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite journal|date=June 2009|title=Verve's 50 Power Women 2009|url=http://www.verveonline.com/74/people/powerlist.shtml|deadurl=no|journal=[[Verve (Indian magazine)|Verve]]|volume=17|issue=6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130404092809/http://verveonline.com/74/people/powerlist.shtml|archivedate=4 April 2013|accessdate=5 January 2013|df=}}</ref><ref>{{cite journal|date=June 2010|title=Verve's 50 Power Women 2010|url=http://www.verveonline.com/86/people/powerwomen03.shtml|deadurl=no|journal=Verve|volume=18|issue=6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121219054922/http://www.verveonline.com/86/people/powerwomen03.shtml|archivedate=19 December 2012|accessdate=5 January 2013|df=}}</ref> ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ''ਪੀਪਲਜ਼'' ਦੁਆਰਾ "ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਬੇਸਟ-ਡਰੈਸਡ ਵੌਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਯੀਅਰ" ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ''ਮੈਕਸਿਮ'' ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ (2011, 2013 ਅਤੇ 2016) "ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹੌਟ ਕੁੜੀ" ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ।<ref name="bday27">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|title=Birthday blast: Priyanka Chopra's Top 30 moments in showbiz|date=17 July 2012|work=[[Hindustan Times]]|accessdate=3 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718055252/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Birthday-blast-Priyanka-Chopra-s-Top-30-moments-in-showbiz/Article1-890611.aspx|archivedate=18 July 2012}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ''ਪੀਪਲਜ਼'' ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਸਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਲੋਕ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.people.com/people/package/gallery/0,,20968563_20972629_30426202,00.html#30425536|title=PEOPLE's 25 Most Intriguing People of the Year|date=11 December 2015|work=[[People (magazine)|People]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160516041746/http://www.people.com/people/package/gallery/0%2C%2C20968563_20972629_30426202%2C00.html|archivedate=16 May 2016|deadurl=no|accessdate=24 April 2016|df=}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, [[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ]] ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ 100 ਸਭ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ" ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਵਰ ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।<ref>{{cite web|url=http://time.com/4299686/priyanka-chopra-2016-time-100/?xid=homepage|title=Priyanka Chopra: The World's 100 Most Influential People|date=21 April 2016|work=[[Time (magazine)|Time]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160714131027/http://time.com/4299686/priyanka-chopra-2016-time-100/?xid=homepage|archivedate=14 July 2016|deadurl=no|accessdate=21 April 2016|df=}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਹ ''ਆਸਕਮੈਨ'' ਦੀ ਟਾਪ 99 ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 'ਤੇ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ ਅਤੇ [[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ]] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਦਾਇਗੀ ਵਾਲੀ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cit web|title=Crush List: Top 99 Women 2016|url=http://www.askmen.com/specials/2016_top_99/|publisher=AsKMen|accessdate=20 April 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170410230049/http://www.askmen.com/specials/2016_top_99/|archivedate=10 April 2017|df=}}</ref><ref name="forbesHP2">{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/maddieberg/2016/09/14/the-worlds-highest-paid-tv-actresses-2016-sofia-vergara-stays-the-queen-of-the-small-screen-with-43-million/#447301c26a7f|title=The World's Highest-Paid TV Actresses 2016: Sofia Vergara Stays The Queen Of The Small Screen With $43 Million|author=Berg, Madeline|date=14 September 2016|work=[[Forbes]]|accessdate=14 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160914161153/http://www.forbes.com/sites/maddieberg/2016/09/14/the-worlds-highest-paid-tv-actresses-2016-sofia-vergara-stays-the-queen-of-the-small-screen-with-43-million/|archivedate=14 September 2016|deadurl=no|df=}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ''ਬਜ਼ਨੇਟ'' ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ [[ਬਿਆਂਸੇ ਨੌਲੇਸ|ਬਿਆਂਸੇ]] ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੂਜੀ "ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਔਰਤਾਂ" ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cit news|title=Top 30 World’s Most Beautiful Women of 2017|url=http://www.buzznet.com/2017/03/top-30-worlds-most-beautiful-women-of-2017/|publisher=[[Buzznet]]|date=10 March 2017|accessdate=20 April 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170420235117/http://www.buzznet.com/2017/03/top-30-worlds-most-beautiful-women-of-2017/|archivedate=20 April 2017|df=}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਪੀਪਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite news|url=http://etcanada.com/photos/219054/peoples-most-beautiful-of-2017/#image-219160|title=People’s Most Beautiful Of 2017|date=19 April 2017|accessdate=20 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170420235200/http://etcanada.com/photos/219054/peoples-most-beautiful-of-2017/|archivedate=20 April 2017|deadurl=no|publisher=[[ET Canada]]|df=}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ''ਵੇਰੀਟੀ'' ਨੇ ''ਯੂਨੀਸੈਫ'' ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ''ਪਾਵਰ ਆਫ ਵੂਮਨ'' ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫੋਰਬਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2017 ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2017/biz/news/variety-power-of-women-los-angeles-2017-1202573581/|title=Priyanka Chopra, Octavia Spencer, Michelle Pfeiffer, Patty Jenkins, Kelly Clarkson to Be Honored at Variety's Power of Women|date=26 September 2017|work=Variety|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171031235003/http://variety.com/2017/biz/news/variety-power-of-women-los-angeles-2017-1202573581/|archivedate=31 October 2017|deadurl=no|accessdate=1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/power-women/list/#tab:overall|title=The World's 100 Most Powerful Women 2017|work=Forbes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170920073036/https://www.forbes.com/power-women/list/#tab:overall|archivedate=20 September 2017|deadurl=no|accessdate=1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/carolinehoward/2017/11/01/15-most-powerful-women-in-entertainment-and-media-2017-effecting-change-tackling-sexual-harassment/#4992f2ff2552|title=15 Most Powerful Women In Entertainment And Media 2017: Effecting Change, Tackling Sexual Harassment|author=Howard, Caroline|date=1 November 2017|work=Forbes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171102103316/https://www.forbes.com/sites/carolinehoward/2017/11/01/15-most-powerful-women-in-entertainment-and-media-2017-effecting-change-tackling-sexual-harassment/#4992f2ff2552|archivedate=2 November 2017|deadurl=no|accessdate=1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/natalierobehmed/2018/12/04/from-beyonce-to-shonda-rhimes-the-most-powerful-women-in-entertainment-2018/#59863cda1110|title=From Beyonce To Shonda Rhimes, The Most Powerful Women In Entertainment 2018|author=Robehmed, Natalie|date=4 December 2018|work=Forbes|accessdate=6 December 2018}}</ref> 2018 ਵਿਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ''ਵਰਾਇਟੀ'' ਦੁਆਰਾ 500 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਰਿਸਰਚ ਫਰਮ ਯੂਗੋਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਔਰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/salman-khan-priyanka-chopra-variety-top-500-leaders-5270096/|title=Salman Khan, Priyanka Chopra among Variety's top 500 leaders shaping global entertainment industry|date=22 July 2018|work=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723110956/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/salman-khan-priyanka-chopra-variety-top-500-leaders-5270096/|archive-date=23 July 2018|dead-url=no|accessdate=31 July 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://yougov.co.uk/news/2018/04/11/worlds-most-admired-2018/|title=World's most admired 2018|publisher=[[YouGov]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141722/https://yougov.co.uk/news/2018/04/11/worlds-most-admired-2018/|archive-date=12 June 2018|dead-url=no|accessdate=28 July 2018}}</ref> ਟੈਮ ਅਡੈਕਸ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਚੋਪੜਾ 2008 ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰਸ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ (ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="queen">{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/priyanka-chopra-queen-of-endorsements-in-2008/84982-8.html|title=Priyanka Chopra queen of endorsements in 2008|date=10 February 2009|publisher=CNN-IBN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114044818/http://ibnlive.in.com/news/priyanka-chopra-queen-of-endorsements-in-2008/84982-8.html|archivedate=14 November 2012|deadurl=no|accessdate=17 September 2012|df=}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਰਹੀ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਈ।<ref name="peecee3">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|title=Over The Years: Priyanka Chopra|author=Marwah, Navdeep Kaur|date=14 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=4 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916062219/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|archivedate=16 September 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-12-17/news/27648037_1_priyanka-chopra-endorsement-nokia|title=Priyanka is first queen of endorsements|author=Bhushan, Ratna|date=17 December 2009|work=The Economic Times|accessdate=10 April 2016|archive-date=22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422111929/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-12-17/news/27648037_1_priyanka-chopra-endorsement-nokia|url-status=dead}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੇ ਟੈਗ ਹੈਊਰ, ਪੈਪਸੀ, [[ਨੋਕੀਆ]], ਗਾਰਨੀਰ ਅਤੇ [[ਨੇਸਲੇ|ਨੈਸਲੇ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਉਹ [[ਹੀਰੋ ਮੋਟੋਕੌਰਪ|ਹੀਰੋ ਹੌਂਡਾ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਸੀ।<ref name="peecee4">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|title=Over The Years: Priyanka Chopra|author=Marwah, Navdeep Kaur|date=14 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=4 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916062219/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|archivedate=16 September 2012}}</ref><ref name="Dataquest: DQ.">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qF4TAQAAMAAJ|title=Dataquest: DQ.|publisher=Cyber Media (India)|year=2008|page=115|accessdate=3 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140105072334/http://books.google.com/books?id=qF4TAQAAMAAJ|archivedate=5 January 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਉਹ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ (ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ, ਕਾਜੋਲ ਅਤੇ ਰਿਤਿਕ ਰੌਸ਼ਨ) ਨੇ ਹੈਸਬਰੋ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਆਧਾਰਤ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਲੀਜੈਂਡ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਗੁੱਡੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮਰੂਪ ਬਣਾਏ ਸਨ।<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-09-10/news/27455458_1_bollywood-movies-uk-market-bollywood-stars|title=Dollywood Stars|author=Banerjee, Rajiv|date=10 September 2006|work=The Economic Times|accessdate=7 September 2012|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305014325/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-09-10/news/27455458_1_bollywood-movies-uk-market-bollywood-stars|url-status=dead}}</ref> 2009, ਚੋਪੜਾ ਇਟਲੀ ਦੀ ਫਲੋਰੈਂਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲਵਾਤੋਰੇ ਫੇਰਗੈਮੋ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਦੀ ਛਾਪ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਫੇਰਗਮੋ ਹਾਊਸ ਤੋਂ ਕਸਟਮ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜੁੱਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।<ref name="bday13">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|title=Birthday Special: 30 Facts About Priyanka Chopra|date=18 July 2012|publisher=[[Rediff.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120926075555/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|archivedate=26 September 2012|deadurl=no|accessdate=18 September 2012|df=}}</ref> 2013 ਵਿਚ ਉਹ [[ਗੁੱਸਾ|ਗੈੱਸ]] ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੀਈਓ ਪਾਲ ਮਾਰਸੀਆਨੋ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਨੌਜਵਾਨ [[ਸੋਫ਼ੀਆ ਲਾਰੇਨ]]" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG10411763/Priyanka-Chopra-becomes-the-first-Indian-Guess-girl.html|title=Priyanka Chopra becomes the first Indian Guess girl|last=Sowray|first=Bibby|date=30 October 2013|work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|access-date=10 March 2018|archive-url=https://archive.today/20180310050259/http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG10411763/Priyanka-Chopra-becomes-the-first-Indian-Guess-girl.html|archive-date=10 March 2018|dead-url=no}}</ref> ਅਦਾਕਾਰਾ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਡੇਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਰੋਵਿੰਗ ਫੈਮਿਲੀਜ਼, ਸਫਟਿੰਗ ਹੋਮਸ ਦੇ ਇੱਕ ਚੈਪਟਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਵਰਲਡ ਦਾ ਤਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/wow-priyanka-chopra-s-life-is-now-in-school-books_134821.htm|title=WOW: Priyanka Chopra's life is now in school books!|date=20 May 2013|publisher=Zee News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130607161640/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/wow-priyanka-chopra-s-life-is-now-in-school-books_134821.htm|archivedate=7 June 2013|deadurl=no|accessdate=20 May 2013|df=}}</ref>ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਸੀਮ ਛਾਬੜਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਚੋਪੜਾ ਜੀਵਨੀ ''ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ: ਗਲੋਬਲ ਦੀ ਇਨਕ੍ਰਿਡੀਬਲ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟਾਰ'' ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://www.freepressjournal.in/weekend/priyanka-chopra-the-incredible-story-of-a-global-bollywood-star-by-aseem-chhabra/1333426|title=Priyanka Chopra's biography, penned by Aseem Chhabra|last=|first=|date=|work=The Free Press Journal|accessdate=August 12, 2018|archiveurl=|archivedate=August 12, 2018|deadurl=no}}</ref> ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਸਨਅਤ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref>{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2013/20130616/ttlife1.htm|title=Professional to the core|date=16 June 2013|work=The Tribune|accessdate=20 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140329231817/http://www.tribuneindia.com/2013/20130616/ttlife1.htm|archivedate=29 March 2014|deadurl=no|df=}}</ref> ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਉਸ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ''ਬਲੱਫ ਮਾਸਟਰ!'' ਦੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ ਸਹਿ-ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਉਪਨਾਮ "ਪਿਗਨੀ ਚੌਪਸ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-28/news-interviews/28257294_1_priyanka-chopra-priyanka-fans-piggy-chops|title=Priyanka bored of Piggy Chops|author=Sharma, Smrity|date=28 October 2010|work=The Times of India|accessdate=14 March 2011|archiveurl=https://archive.today/20120707222019/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-28/news-interviews/28257294_1_priyanka-chopra-priyanka-fans-piggy-chops|archivedate=7 July 2012|deadurl=no}}</ref> ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ""ਪੀਸੀ" ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-chopra-i-cant-make-you-love-me-mary-kom-bollywood-hollywood/1/359539.html|title=Six things you must know about birthday girl Priyanka Chopra|date=7 May 2014|work=India Today|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402182602/http://indiatoday.intoday.in/story/priyanka-chopra-i-cant-make-you-love-me-mary-kom-bollywood-hollywood/1/359539.html|archivedate=2 April 2015|deadurl=no|accessdate=10 March 2015|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/the-girl-on-a-roll/527478/0|title=The girl on a roll|author=Singh, Harneet|date=11 October 2009|work=The Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305215419/http://archive.indianexpress.com/news/the-girl-on-a-roll/527478/0|archivedate=5 March 2016|deadurl=no|accessdate=10 March 2015|df=}}</ref> ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਜਨਵਰੀ 2009 ਤੋਂ [[ਟਵਿਟਰ|ਟਵਿੱਟਰ]] ਅਕਾਊਂਟ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਲੋ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਵ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref name="peecee5">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|title=Over The Years: Priyanka Chopra|author=Marwah, Navdeep Kaur|date=14 September 2012|work=Hindustan Times|accessdate=4 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916062219/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-From-Priyanka-to-Pee-Cee/Article1-929947.aspx|archivedate=16 September 2012}}</ref> 2012 ਵਿਚ, ''ਪਿਨਸਟੌਰਮ'' ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸਰਕਟ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ, ਚੋਪੜਾ ਹਫਪੋਸਟ ਦੀ "ਟਵਿੱਟਰ ਤੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ" ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-04/news-interviews/31281205_1_priyanka-chopra-social-media-sachin-tendulkar|title=Priyanka Chopra beats Big B, Sachin Tendulkar|date=4 April 2012|work=The Times of India|accessdate=31 August 2012|archive-date=10 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510060035/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-04/news-interviews/31281205_1_priyanka-chopra-social-media-sachin-tendulkar|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/2015/06/10/most-influential-women-on-twitter_n_7535120.html?guccounter=1|title=The 100 Most Influential Women On Twitter|last=Ridley|first=Louise|date=10 June 2015|work=[[HuffPost]]|accessdate=11 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711120845/https://www.huffingtonpost.co.uk/2015/06/10/most-influential-women-on-twitter_n_7535120.html?guccounter=1|archive-date=11 July 2018|dead-url=no}}</ref> ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{commons category|Priyanka Chopra|ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ}} * {{IMDb name|id=1231899|name=Priyanka Chopra}} * {{official website|http://www.iampriyankachopra.com}} ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਸੁੰਦਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ]] 9ge12tqfyuiler8pyqhvo1hyqls17gp 0 59620 848634 848006 2026-09-30T06:40:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848634 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ਮਿਜ਼ੋ |altname=ਲੁਸ਼ਾਈ |states=[[ਭਾਰਤ]], [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]], [[ਬਰਮਾ]] |region= [[ਮਿਜ਼ੋਰਮ]], [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]], [[ਅਸਾਮ]], [[ਮਨੀਪੁਰ]], [[ਮੇਘਾਲਿਆ]], [[ਤਹਾਨ]], [[ਨਾਗਾਲੈੰਡ]] |ethnicity=[[ਮਿਜ਼ੋ]] |speakers=690,000 |date=2001 |ref=<ref>[http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/partb.htm Distribution of the 100 non-scheduled languages]</ref> |familycolor=ਸੀਨੋ-ਤਿੱਬਤੀ |fam2=[[ਕੁਕਿਸ਼]] |fam3=ਮੱਧਵਰਤੀ |nation=[[Mizoram]] ([[India]]) |iso2=lus |iso3=lus |glotto=lush1249 |glottorefname=Lushai |map= |mapsize=150px |mapcaption= }} '''ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ''' ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਨੂੰ 1954 ਤੱਕ 'ਲੁਸ਼ਾਈ ਪਾਰਵਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਮਨੀਪੁਰ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਚਿੱਤਾਗੋੰਗ ਹਿਲ ਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਮਿਜ਼ੋ' ਅੱਖਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਉੱਚੀ ਭੂਮੀ ਦੇ ਵਾਸੀ" ਹੈ। (ਮਿ = "ਲੋਕ", ਜ਼ੋ = "ਉੱਚੀ ਭੂਮੀ")/\. ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ "ਲੁਸ਼ਾਈ ਭਾਸ਼ਾ"<ref>[http://www.vanglaini.org/index.php?option=com_content&view=article&id=12917:mizo-tihin-tawng-a-nei-lo-tih-kha&catid=105:articles&Itemid=466/ Lalthangliana, B., ''<nowiki>'</nowiki>Mizo tihin ṭawng a nei lo<nowiki>'</nowiki> tih kha''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201113115510/https://www.vanglaini.org/index.php?option=com_content&view=article&id=12917%3Amizo-tihin-tawng-a-nei-lo-tih-kha&catid=105%3Aarticles&Itemid=466%2F |date=2020-11-13 }} {{Cite web |url=https://www.vanglaini.org/index.php?option=com_content&view=article&id=12917%3Amizo-tihin-tawng-a-nei-lo-tih-kha&catid=105%3Aarticles&Itemid=466%2F |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201113115510/https://www.vanglaini.org/index.php?option=com_content&view=article&id=12917%3Amizo-tihin-tawng-a-nei-lo-tih-kha&catid=105%3Aarticles&Itemid=466%2F |archive-date=2020-11-13 |url-status=dead}}, see also [http://stedt.berkeley.edu/about-st#TBlg Matisoff, 'Language names' section] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180306012943/http://stedt.berkeley.edu/about-st#TBlg |date=2018-03-06 }}</ref> ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>ibid.</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ, ਤਿੱਬਤੀ=ਬਰਮਨ ਦੀ ਕੁਕੀ-ਚੀਨ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਅੰਦਰਵਰਤੀ ਆਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਜ਼ੋ ਦੇ ਕਈ ਵਰਗ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਜ਼ੋ (ਲੁਸ਼ੇਈ) ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ। ==ਲਿਖਤ ਸ਼ੈਲੀ== ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ<ref>Lalthangliana, B.: 2001, History and Culture of Mizo in India, Burma and Bangladesh, Aizawl. "Baptist Missionary Conference, 1892", p. 745</ref> ਨੇ ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਲਿਪੀ ਵਿਕਸਤ ਕਿੱਤੀ। ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ 25 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: {| class="wikitable" cellpadding="2" width="400" |- valign="top" !ਅੱਖਰ |a || aw || b || ch || d || e || f || g || ng || h || i || j || k |- !ਨਾਮ | style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-a.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-aw.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-b.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-ch.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-d.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-e.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-f.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-g.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-ng.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-h.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-i.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-j.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-k.ogg|listen|help=no}} |- |} {| class="wikitable" cellpadding="2" width="400" |- valign="top" !ਅੱਖਰ | l || m || n || o || p || r || s || t || ṭ || u || v || z |- !ਨਾਮ | style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-l.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-m.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-n.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-o.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-p.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-r.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-s.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-t.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-ṭ.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-u.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-v.ogg|listen|help=no}} || style="font-size:smaller"| {{Audio|Mizo-z.ogg|listen|help=no}} |- |} ==ਇਕੱਲੇ ਸਵਰ== <ref name="Weidert">Weidert, Alfons, ''Component Analysis of Lushai Phonology'', Amsterdam Studies in the Theory and History of Linguistic Science, Series IV - Current Issues in Linguistic Theory, volume 2, Amsterdam: John Benjamins B.V., 1975.</ref> {| class="wikitable" border="1" |- align="center" cellpadding="4" ! ! ਮੂਹਰਾ ! ਮੱਧਵਰਤੀ ! ਪਿਛਲਾ |- align="center" ! '''ਬੰਦ''' | i {{IPAblink|i}}, {{IPAblink|ɨ}}, {{IPAblink|iː}} | | u {{IPAblink|u}}, {{IPAblink|ʊ}}, {{IPAblink|ʊː}} |- align="center" ! '''ਮੱਧਵਰਤੀ''' | e {{IPAblink|e}}, {{IPAblink|ɛ}}, {{IPAblink|ɛː}} | | aw {{IPAblink|o}}, {{IPAblink|ɔ}}, {{IPAblink|ɔː}} |- align="center" ! '''ਖੁੱਲ੍ਹਾ''' | colspan="3"| a {{IPAblink|ʌ}}, {{IPAblink|a}}, {{IPAblink|ɑ}}, {{IPAblink|ɑː}}, {{IPAblink|ä}} |} ==ਸੰਯੁਕਤ-ਸਵਰ== {| class="wikitable" border="1" |- align="center" cellpadding="4" ! '''a''' ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ !!'''e'''ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ !!'''i''' ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ !!'''u'''ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ |- align="left" | '''ai''' (<span style="font-size:larger">{{IPA|/aɪ̯/}}</span>, <span style="font-size:larger">{{IPA|/ɑːi/}}</span> or <span style="font-size:larger">{{IPA|/ai/}}</span>) | '''ei''' (<span style="font-size:larger">{{IPA|/eɪ̯/}}</span>, <span style="font-size:larger">{{IPA|/ɛi/}}</span> or <span style="font-size:larger">{{IPA|/ɛɪ̯/}}</span>) | '''ia''' (<span style="font-size:larger">{{IPA|/ɪə̯/}}</span> <span style="font-size:larger">{{IPA|/ɪa/}}</span>, <span style="font-size:larger">{{IPA|/ja/}}</span> or <span style="font-size:larger">{{IPA|/ɪa̭/}}</span>) | '''ua''' (<span style="font-size:larger">{{IPA|/u̯a/}}</span> or <span style="font-size:larger">{{IPA|/ua̭/}}</span>) |- align="left" | '''au''' (<span style="font-size:larger">{{IPA|/aʊ̯/}}</span>, <span style="font-size:larger">{{IPA|/ɑːʊ̯/}}</span>) | '''eu''' (<span style="font-size:larger">{{IPA|/ɛu/}}</span>, <span style="font-size:larger">{{IPA|/eʊ/}}</span> or <span style="font-size:larger">{{IPA|/eʊ̯/}}</span>) | '''iu''' (<span style="font-size:larger">{{IPA|/ɪʊ̯/}}</span> or <span style="font-size:larger">{{IPA|/iw/}}</span>) | '''ui''' (<span style="font-size:larger">{{IPA|/ɥi/}}</span> or <span style="font-size:larger">{{IPA|/ʔwi/}}</span>) |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਸ਼ਾ]] bq49079fddox3moetcpp8khu2c9m2cq 3 59633 848571 846265 2026-09-30T01:50:56Z MediaWiki message delivery 7061 /* Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 18 */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 848571 wikitext text/x-wiki {{ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ}}----[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Sushilmishra|Sushilmishra]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Sushilmishra|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੨੩:੦੨, ੨ ਮਈ ੨੦੧੫ (UTC) {{talkheader}} == 100ਵਿਕੀਦਿਨ ਪੂਰੇ ਕਰਨ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}}; width=100%;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:100wikidays-barnstar-2.png|200px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[:meta:100wikidays|The #100wikidays Barnstar]]''' |- |style="vertical-align: middle; direction:ltr; border-top: 1px solid gray;" | ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ Satpal Dandiwal ਜੀ!,<br/><br/>ਤੁਸੀਂ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ 100 ਵਿਕੀਦਿਨ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਵਿਕੀ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ! ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਵਢਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਰਹੋਗੇ। ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਇਹ ਬਾਰਨਸਟਾਰ!<br><br> ਧੰਨਵਾਦ! |} == ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਨ ਸਬੰਧੀ == ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਨ ਜੋ ਪੰਨੇ ਤੁਸੀਂ ਸੁਧਾਰੇ ਹਨ ਜ਼ਰਾ ਇੱਕ ਝਾਤ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਖ ਲਵੋ ਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਈ ਉਹ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਲੇਖ_ਸੁਧਾਰ_ਐਡਿਟਾਥਾਨ_(1-30_ਅਪਰੈਲ_2016)|ਇਸ ਸੂਚੀ]] ਜੋੜੇ ਗਏ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਲੇਖ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਧੰਨਵਾਦ। --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satnam S Virdi|Satnam S Virdi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satnam S Virdi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:44, 6 ਮਈ 2016 (UTC) ==ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ== {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}}; width=100%;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Today's Article For Improvement star.svg|200px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ (1-30 ਅਪਰੈਲ 2016)|ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ ]]''' |- |style="vertical-align: middle; direction:ltr; border-top: 1px solid gray;" |<br/> '''ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ!''' <br/>'''ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਰਹੋਗੇ।'''--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Baljeet Bilaspur|Baljeet Bilaspur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Baljeet Bilaspur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:14, 8 ਮਈ 2016 (UTC) |} == Address Collection == Congratulations! You have more than 4 accepted articles in [[:m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]]! Please submit your mailing address (not the email) via '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSe0KM7eQEvUEfFTa9Ovx8GZ66fe1PdkSiQViMFSrEPvObV0kw/viewform this google form]'''. This form is only accessed by me and your username will not distribute to the local community to send postcards. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. Please contact your local organizers if you have any question. Best, [[:m:User:AddisWang|Addis Wang]], sent by [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:58, 3 ਦਸੰਬਰ 2016 (UTC) <!-- Message sent by User:AddisWang@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month/2016/Qualified_Editors/Mass&oldid=16123268 --> == ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪ੍ਰਤਿ ਤਕਨੀਕੀ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]]| [[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਮਿਹਨਤੀ ਸੰਪਾਦਕ''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗਦਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਾਂ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Param munde|<span style='color: #800000;background-color: #ADFF2F;'>param munde</span>]]''' ^{[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Param munde|<span style='color: #7FFFD4;'>ਗੱਲ-ਬਾਤ</span>]]} |} * ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Param munde|Param Munde]] ਜੀ! - [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satpal Dandiwal|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:12, 22 ਸਤੰਬਰ 2017 (UTC) == Preslava == Namaste dear Satpal Dandiwal! Can you make an Punjabi-language article about singer Preslava? If you make this article, i will be grateful! Thank u! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/89.110.22.119|89.110.22.119]] 17:00, 25 ਸਤੰਬਰ 2017 (UTC) == Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon starts with great enthusiasm == [[File:Bhubaneswar_Heritage_Edit-a-thon_poster.svg|right|200px]] Hello,<br/> Thanks for signing up as a participant of [[:m:Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon|Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon]] (2017). The edit-a-thon has started with great enthusiasm and will continue till 10 November 2017. Please create/expand articles, or create/improve Wikidata items. You can see some suggestions [[:m:Bhubaneswar_Heritage_Edit-a-thon/List|here]]. Please report you contribution '''[[:m:Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon/Report contribution|here]]'''. If you are an experienced Wikimedian, and want to lead this initiative, [[:m:Bhubaneswar_Heritage_Edit-a-thon/Participants#Ambassadors|become an ambassador]] and help to make the event a bigger success. Thanks and all the best. -- [[:m:User:Titodutta|Titodutta]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:05, 14 ਅਕਤੂਬਰ 2017 (UTC) <small>You are getting this message because you have joined as a participant/ambassador. You can subscribe/unsubscribe [[:m:User:Titodutta/lists/BHEAT|here]].</small> <!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/BHEAT&oldid=17328544 --> == Wikipedia Asian Month 2017: engage with audience == Dear WAM organizer, I’m Erick, the coordinator of WAM 2017. Thanks for your effort and help at [[:m:Wikipedia Asian Month 2017]]! Here are some more information about organizational matter of the event at a national level. <small>You are receiving this message because you have signed up as a organizer or in the [[:m:Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers|list]].</small> ; Timeline The event has started and will end in the November 30th 23:59 (UTC). However, we are late for some matter. So we need your help: * '''Invite''' previous participants and your community members to join. We have a [[:m:Wikipedia Asian Month 2017/SampleInvitation|template]] you can use. * '''Translate''' [[m:Special:PrefixIndex/MediaWiki:Centralnotice-WAM_2017-|Central Notice for your community]] (more instruction below) as well as sending a notice in village pump. Go public! * '''Become''' the jury member in a campaign on Fountain which is an amazing tool for you to supervise participants’ articles. If you don’t have the campaign set up, please contact us! And put a link to your community’s campaign page for participants’ navigation. * '''Organize''' a [[:m:Wikipedia Asian Month 2017/Event Partner|off-site]] editathon event. A coffee bar, internet and laptops. Though it’s optional. If you want to do that, please contact me. In the following days, you should answer the questions from your community and supervise the submissions. Hope you have fun! ; Prepare Central Notice Central Notice shows a banner on the top of pages in your wiki project along the event timeframe. We will use this to engage with audience. Steps: # Translate, change logo and link to event page. Find your project's Central Notice [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex/MediaWiki:Centralnotice-WAM_2017- here]. For example, we can change the banner for Chinese Wikipedia [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=Centralnotice-tgroup-WAM_2017&filter=&language=zh&action=translate here]. # When you mark the 4 items (translation) as done. I'll enable the central notice in your language for this month. ; Interesting articles Have some interesting articles in your mind or from community? Drop us a line so that we can post that [[m:Wikipedia_Asian_Month_2017/Topics|here]] to exchange the information to other communities. ; Special Prize You can find some special prizes in [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2017/Event_Partner|Event Partner]] page. They can be claimed by: * Write an article about Indigenous people in Taiwan at Wikipedia Asian Month (supported by Wikimedia Taiwan). * Write articles on monuments of Bhubaneswar (supported by Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon). The participants who joins for the special prize need to also report their conribution in the speical page. The link is shown in the Event Partner page. ; Looking for help At all times, please reply me back or send me an email at erick@asianmonth.wiki.--[[m:User:Fantasticfears|Fantasticfears]] ([[m:User talk:Fantasticfears|talk]]) 12:12, 5 ਨਵੰਬਰ 2017 (UTC) <!-- Message sent by User:Fantasticfears@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=17385072 --> Dear Satpal Dandiwal! Can you make an article in Punjabi about movie Sardar Saab and find poster? If you make this article, i will be grateful! Thank u! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/178.71.200.47|178.71.200.47]] 15:58, 25 ਨਵੰਬਰ 2017 (UTC) Dear Satpal Dandiwal! Can you make an article about anime Space Pirate Captain Harlock in Punjabi and find poster or DVD cover? Thank u! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/178.71.200.47|178.71.200.47]] 15:58, 25 ਨਵੰਬਰ 2017 (UTC) == Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon Update == Hello,<br/> Thanks for signing up as a participant of [[:m:Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon|Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon]] (2017). The edit-a-thon has ended on 20th November 2017, 25 Wikipedians from more than 15 languages have created around 180 articles during this edit-a-thon. Make sure you have reported your contribution on [[Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon/Report contribution|this page]]. Once you're done with it, Please put a {{tick}} mark next to your username in the list by 10th December 2017. We will announce the winners of this edit-a-thon after this process.-- [[:m:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:30, 4 ਦਸੰਬਰ 2017 (UTC) <small>You are getting this message because you have joined as a participant/ambassador. You can subscribe/unsubscribe [[:m:User:Titodutta/lists/BHEAT|here]].</small> <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/BHEAT&oldid=17509628 --> == What's Next (WAM) == Congratulations! The Wikipedia Asian Month is has ended and you've done amazing work of organizing. What we've got and what's next? ;Here are some number I would like to share with you :Total submitted: 7429 articles; 694 users ; Here are what will come after the end of WAM * Make sure you judge all articles before December 12th, and participants who can improve their contribution (not submit) before December 10th. * Once you finish the judging, please update [[:m:Wikipedia Asian Month/Status|'''this page''']] after December 12th * There will be three round of address collection scheduled: December 15th, December 20th, and December 25th. * Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) [[:m:Wikipedia Asian Month/2017 Ambassadors|'''on this page''']], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors. * There will be a progress page for the postcards. <small>If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]].</small> '''Best Wishes''',<br /> Sailesh Patnaik using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:37, 5 ਦਸੰਬਰ 2017 (UTC) <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=17513917 --> == WAM Address Collection == Congratulations! You have more than 4 accepted articles in Wikipedia Asian Month! Please submit your postal mailing address via '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdvj_9tlmfum9MkRx3ty1sJPZGXHBtTghJXXXiOVs-O_oaUbw/viewform?usp=sf_link Google form]''' or email me about that on erick@asianmonth.wiki before the end of Janauary, 2018. The Wikimedia Asian Month team only has access to this form, and we will only share your address with local affiliates to send postcards. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. Please contact your local organizers if you have any question. We apologize for the delay in sending this form to you, this year we will make sure that you will receive your postcard from WAM. If you've not received a postcard from last year's WAM, Please let us know. All ambassadors will receive an electronic certificate from the team. Be sure to fill out your email if you are enlisted [[:m:Wikipedia_Asian_Month/2017_Ambassadors|Ambassadors list]]. Best, [[:m:User:fantasticfears|Erick Guan]] ([[m:User talk:fantasticfears|talk]]) <!-- Message sent by User:Fantasticfears@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Fantasticfears/mass/WAM_2017&oldid=17583922 --> == WAM Address Collection - 1st reminder == Hi there. This is a reminder to fill the address collection. Sorry for the inconvenience if you did submit the form before. If you still wish to receive the postcard from Wikipedia Asian Month, please submit your postal mailing address via '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdvj_9tlmfum9MkRx3ty1sJPZGXHBtTghJXXXiOVs-O_oaUbw/viewform this Google form]'''. This form is only accessed by WAM international team. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. If you have problems in accessing the google form, you can use [[:m:Special:EmailUser/Saileshpat|Email This User]] to send your address to my Email. If you do not wish to share your personal information and do not want to receive the postcard, please let us know at [[:m:Talk:Wikipedia_Asian_Month_2017|WAM talk page]] so I will not keep sending reminders to you. Best, [[:m:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Fantasticfears/mass/WAM_2017&oldid=17583922 --> == Confusion in the previous message- WAM == Hello again, I believe the earlier message has created some confusion. If you have already submitted the details in the Google form, '''it has been accepted''', you don't need to submit it again. The earlier reminder is for those who haven't yet submitted their Google form or if they any alternate way to provide their address. I apologize for creating the confusion. Thanks-[[:m:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Fantasticfears/mass/WAM_2017&oldid=17583922 --> == A barnstar for you! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Original Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''The Original Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਬਾਰਨਸਟਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tow|Tow]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tow|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 22:16, 8 ਜਨਵਰੀ 2018 (UTC) |} == Wiki Loves the Olympics 2018 == Hello. In 2016 you participated in Wiki Loves the Olympics. I want to invite you to participate again this year. Tomorrow the Winter Olympic Games starts in South Korea and we have organized a contest about Winter Olympic and Paralimpic Games. You have the information in [[:m:Wiki Loves the Olympics 2018]]. Of course, you can also invite other people that you know they could be interested. Thanks! --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Millars|Millars]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Millars|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:11, 8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018 (UTC) == Space Pirate == Satpal Dandiwal! Can you make an article about anime series Space Pirate Captain Harlock in Punjabi and find and upload DVD cover in Japanese or Hindi? Thank you! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/92.100.25.205|92.100.25.205]] 15:29, 30 ਮਾਰਚ 2018 (UTC) == Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey == Hello! Sorry for writing in English. The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=PL Take the survey now]'''</big> You can find more information about this survey [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|on the project page]] and see how your feedback helps the Wikimedia Foundation support editors like you. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (in English). Please visit our [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through the EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] to remove you from the list. Thank you! --[[User:WMF Surveys|WMF Surveys]] ([[User talk:WMF Surveys|talk]]) 01:32, 31 ਮਾਰਚ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/pl&oldid=17888276 --> == ਸਪੇਸ ਪੈਰੀਟ ਕੈਪਟਨ ਹਾਰਲਕ == Satpal Dandiwal! ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਏਨੀਮ ਲੜੀ ਦੇ [[ਸਪੇਸ ਪੈਰੀਟ ਕੈਪਟਨ ਹਾਰਲਕ]] ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਜਪਾਨੀ ਜਾਂ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਡੀਵੀਡੀ ਕਵਰ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਤੁਹਾਡਾ ਧੰਨਵਾਦ! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/178.71.166.123|178.71.166.123]] 17:18, 5 ਅਪਰੈਲ 2018 (UTC) == Reminder: Share your feedback in this Wikimedia survey == Every response for this survey can help the Wikimedia Foundation improve your experience on the Wikimedia projects. So far, we have heard from just 26% of Wikimramedia contributors who Wikimedia programs like the Education program, editathons, or image contests. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes to be completed. '''[https://www.example.com Take the survey now.]''' If you are not fluent in English, I apologize again for posting in English. If you have already taken the survey, we are sorry you've received this reminder. We have designed the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone.If you wish to opt-out of the next reminder or any other survey, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]]. You can also send any questions you have to this user email. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]] This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Thank you! —[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]] ([[:User talk:WMF Surveys|talk]]) 17:18, 15 ਅਪਰੈਲ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/pl&oldid=17888276 --> == Reminder: Wikimedia survey (corrected link) == Every response for this survey can help the Wikimedia Foundation improve your experience on the Wikimedia projects. So far, we have heard from just 26% of Wikimramedia contributors who Wikimedia programs like the Education program, editathons, or image contests. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes to be completed.'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=PL Take the survey now.]''' If you are not fluent in English, I apologize for posting in English. If you have already taken the survey, we are sorry you've received this reminder. We have designed the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone. If you wish to opt-out of the next reminder or any other survey, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]]. You can also send any questions you have to this user email. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]] This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Thanks! —[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]] ([[m:User talk:WMF Surveys|talk]]) 17:24, 15 ਅਪਰੈਲ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/pl&oldid=17888276 --> == Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey == Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on '''23 April, 2018 (07:00 UTC)'''. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=PL Take the survey now.]''' If you are not a native speaker of English, I apologize for writing in English. '''If you already took the survey - thank you! We will not bother you again.''' We have designed the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone. To opt-out of future surveys, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]]. You can also send any questions you have to this user email. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]] This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Thank you!! --[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]] ([[m:User_talk:WMF Surveys|talk]]) 05:54, 20 ਅਪਰੈਲ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/pl&oldid=17888276 --> == ਭਾਗ ਲੈਣਾ == ਸਤ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਮੇਨੂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਮਤਲਬ ਕੀ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਕਿਥੇ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ - [[User:‎Michael Singh Rehal|‎Michael Singh Rehal]] : ਹਾਂਜੀ @[[User:‎Michael Singh Rehal|‎Michael Singh Rehal]] ਜੀ! ਤੁਸੀਂ '''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲਾ/ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ]]''' ਇਸ ਸਫੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲਾ]] ਇਹ ਸਫ਼ਾ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ. - [[User:Satpal Dandiwal|<span style="font-variant:small-caps; font-weight:bold; color:darkblue">Satpal</span>]][[User talk:Satpal Dandiwal|<span style="color:green">Dandiwal</span>]] 07:40, 21 ਅਪਰੈਲ 2018 (UTC) == Thank you for keeping Wikipedia thriving in India == <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#36c;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <span style="font-size:115%;">I wanted to drop in to express my gratitude for your participation in this important [[:m:Project Tiger Editathon 2018/redirects/MayTalkpageNotice|contest to increase articles in Indian languages]]. It’s been a joyful experience for me to see so many of you join this initiative. I’m writing to make it clear why it’s so important for us to succeed. Almost one out of every five people on the planet lives in India. But there is a huge gap in coverage of Wikipedia articles in important languages across India. This contest is a chance to show how serious we are about expanding access to knowledge across India, and the world. If we succeed at this, it will open doors for us to ensure that Wikipedia in India stays strong for years to come. I’m grateful for what you’re doing, and urge you to continue translating and writing missing articles. <mark>'''Your efforts can change the future of Wikipedia in India.'''</mark> You can find a list of articles to work on that are missing from Wikipedia right here: [[:m:Project Tiger Editathon 2018/redirects/MayTalkpageNoticeTopics|https://meta.wikimedia.org/wiki/Supporting_Indian_Language_Wikipedias_Program/Contest/Topics]] Thank you, — ''Jimmy Wales, Wikipedia Founder'' 18:18, 1 ਮਈ 2018 (UTC)</span> <br/> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#36c;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <!-- Message sent by User:RAyyakkannu (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:RAyyakkannu_(WMF)/lists/Project_Tiger_2018_Contestants&oldid=17987387 --> == ਕਾਰਲ ਬੇੰਜ਼ == Thanks for creating this article. It looks awesome. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Titodutta|Titodutta]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Titodutta|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:55, 14 ਮਈ 2018 (UTC) : {{smiley}} Thank You @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Titodutta|Titodutta]] - <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Satpal Dandiwal|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Satpal Dandiwal|Contribs]])</font>} 06:32, 16 ਮਈ 2018 (UTC) == ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[ਤਸਵੀਰ:Special Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''ਖ਼ਾਸ ਬਾਰਨਸਟਾਰ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰੋਜੇਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲਈ '''47 ਲੇਖ''' ਬਣਾਏ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰੋਜੇਕਟ ਟਾਈਗਰ ਵਿੱਚ ਜਿਊਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਟੀਮ ਵਰਕ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰਨਸਟਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦ! Punjabi Community is proud of you! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Wikilover90|Wikilover90]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Wikilover90|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:40, 1 ਜੂਨ 2018 (UTC) |} ==ਰਾਣਾ ਵਿਕਰਮ (ਫ਼ਿਲਮ) ਲੇਖ ਬਾਰੇ == ਪਿਆਰੇ Satpal Dandiwal! ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਫਿਲਮ [[ਰਾਣਾ ਵਿਕਰਮ]] ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤਾ? ਤੁਹਾਡਾ ਧੰਨਵਾਦ! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/217.66.156.139|217.66.156.139]] 17:30, 18 ਜੂਨ 2018 (UTC) == Invitation from WAM 2018 == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px]] Hi WAM organizers! Hope you receive your postcard successfully! Now it's a great time to '''[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2018#Communities_and_Organizers|sign up at the 2018 WAM]]''', which will still take place in November. Here are some updates and improvements we will make for upcoming WAM. If you have any suggestions or thoughts, feel free to discuss on [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month|the meta talk page]]. # We want to host many onsite Edit-a-thons all over the world this year. If you would like to host one in your city, please [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Onsite edit-a-thon|take a look and sign up at this page]]. # We will have many special prize provided by Wikimedia Affiliates and others. [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Event Partner|Take a look at here]]. Let me know if your organization also would like to offer a similar thing. # Please encourage other organizers and participants to sign-up in this page to receive updates and news on Wikipedia Asian Month. If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]]. Reach out the WAM team here at the [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|meta talk page]] if you have any questions. Best Wishes,<br /> [[:m:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:03, 23 ਸਤੰਬਰ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=18097905 --> == Results from global Wikimedia survey 2018 are published == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! A few months ago the [https://www.http://wikimediafoundation.org Wikimedia Foundation] invited you to take a survey about your experiences on Wikipedia. You signed up to receive the results. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Engagement_Insights/2018_Report The report is now published on Meta-Wiki!] We asked contributors 170 questions across many different topics like diversity, harassment, paid editing, Wikimedia events and many others. Read the report or watch the [https://www.youtube.com/watch?v=qGQtWFP9Cjc presentation], which is available only in English. Add your thoughts and comments to the [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Community_Engagement_Insights/2018_Report report talk page]. Feel free to share the report on Wikipedia/Wikimedia or on your favorite social media. Thanks!<br /> --<bdi lang="en">[[m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]]</bdi> </div> 19:25, 1 ਅਕਤੂਬਰ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/2018_Report_is_published/ot&oldid=18435587 --> == 27 Communities have joined WAM 2018, we're waiting for you! == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px]] Dear WAM organizers! Wikipedia Asian Month 2018 is now 26 days away! It is time to sign up for '''[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2018#Communities_and_Organizers|WAM 2018]]''', Following are the updates on the upcoming WAM 2018: * Follow the [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Organiser Guidelines|organizer guidelines]] to host the WAM successfully. * We want to host many onsite Edit-a-thons all over the world this year. If you would like to host one in your city, please [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Onsite edit-a-thon|take a look and '''sign up''' at this page]]. * If you or your affiliate wants to organize an event partnering with WAM 2018, Please [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Event Partner|'''Take a look''' at here]]. * Please encourage other organizers and participants to sign-up in [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]] to receive updates and news on Wikipedia Asian Month. If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]]. Reach out the WAM team here at the [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|meta talk page]] if you have any questions. Best Wishes,<br /> [[:m:User:Wikilover90|Wikilover90]] using ~~<includeonly>~</includeonly>~~ <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=18448358 --> == WAM Organizers Update == Hi WAM Organizer! Hopefully, everything works just fine so far! '''[[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|Need Help Button''', post in any language is fine]] * Here are some recent updates and clarification of rules for you, and as always, let me know if you have any idea, thought or question. ** Additional souvenirs (e.g. postcard) will be sent to Ambassadors and active organizers. ** A participant's article count is combined on all language Wikipedias they have contributed to ** Only Wikipedia Asian Month on Wikipedia or Wikivoyage projects count (no WikiQuote, etc.) ** The global top 3 article count will only be eligible on Wikipedias where the WAM article requirement is at least 3,000 bytes and 300 words. ** If your community accepts an extension for articles, you should set up a page and allow participants to submit their contributions there. ** In case of redirection not allowed submitting in Fountain tool, a workaround is to delete it, copy and submit again. Or a submission page can be used too. ** Please make sure enforce the rules, such as proper references, notability, and length. ** International organizers will double check the top 3 users' accepted articles, so if your articles are not fulfilling the rules, they might be disqualified. We don't want it happened so please don't let us make such a decision. Please feel free to contact me and WAM team on [[m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|meta talk page]], send me an email by Email this User or chat with me on facebook. For some languages, the activity for WAM is very less, If you need any help please reach out to us, still, 12 more days left for WAM, Please encourage your community members to take part in it. If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]]. Best Wishes,<br /> Sailesh Patnaik<br /> <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=18557757 --> ==Request for your assistance as Wikisource Community Advocate== Please check my email with added attachments for request for post-processing work needed for the scanning and other tasks done by RJVD Municipal library staff and Wikilover90. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Wikilover90|Wikilover90]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Wikilover90|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:03, 27 ਨਵੰਬਰ 2018 (UTC) : Ji... thanks.. I'll check and reply. - <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Satpal Dandiwal|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Satpal Dandiwal|Contribs]])</font>} 07:47, 27 ਨਵੰਬਰ 2018 (UTC) Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Wikilover90|Wikilover90]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Wikilover90|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:16, 2 ਦਸੰਬਰ 2018 (UTC) == What's Next (WAM)! == Congratulations! The Wikipedia Asian Month has ended successfully and you've done amazing work of organizing. What we've got and what's next? ; Tool problem : If you faced problem submitting articles via judging tool, use [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/late submit|this meta page]] to do so. Please spread this message with local participants. ; Here are what will come after the end of WAM * Make sure you judge all articles before December 7th, and participants who can improve their contribution (not submit) before December 10th. * Participates still can submit their contribution of November before December 5th at [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/late submit|'''this page''']]. Please let your local wiki participates know. Once you finish the judging, please update [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Status|'''this page''']] after December 7th * There will be three round of address collection scheduled: December 15th, December 20th, and December 25th. * Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Ambassadors|'''on this page''']], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors. * There will be a progress page for the postcards. ; Some Questions * In case you wondering how can you use the WAM tool (Fountain) in your own contest, contact the developer [[:m:User:Ле Лой|Le Loi]] for more information. Thanks again, Regards <br> [[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 04:59, 3 ਦਸੰਬਰ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=18652404 --> == WAM Postcard collection == Dear organiser, Thanks for your patience, I apologise for the delay in sending the Google form for address collection. Please share [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScoZU2jEj-ndH3fLwhwG0YBc99fPiWZIfBB1UlvqTawqTEsMA/viewform this form] and the message with the participants who created 4 or more than 4 articles during WAM. We will send the reminders directly to the participants from next time, but please ask the participants to fill the form before January 10th 2019. Things to do: #If you're the only organiser in your language edition, Please accept your article, keeping the WAM guidelines in mind. #Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Ambassadors|'''on this page''']], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors. #Please update the status of your language edition in [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Status|'''this page''']]. Note: This form is only accessed by WAM international team. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. If you have problems accessing the google form, you can use [[:m:Special:EmailUser/Saileshpat|Email This User]] to send your address to my Email. Thanks :) --[[:m:User:Saileshpat|Saileshpat]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:15, 19 ਦਸੰਬਰ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=18711123 --> == Invitation to Organize Wiki Loves Love 2019 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:WLL Subtitled Logo subtitled b (transparent).svg|frameless|right]] [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Love 2019|Wiki Loves Love]] (WLL) is an International photography competition of Wikimedia Commons to subject love testimonials happening in the month of February 2019. The primary goal of the competition is to document love testimonials through human cultural diversity such as monuments, ceremonies, snapshot of tender gesture, and miscellaneous objects used as symbol of love; to illustrate articles in the worldwide free encyclopedia Wikipedia, and other Wikimedia Foundation (WMF) projects. February is around the corner and Wiki Loves Love team invites you to organize and promote WLL19 in your country and join hands with us to celebrate love and document it on Wikimedia Commons. The theme of 2019 is '''Festivals, ceremonies and celebrations of love'''. To organize Wiki Loves Love in your region, sign up at WLL [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/Organise|Organizers]] page. You can also simply support and spread love by helping us [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Love 2019|translate]] the commons page in your local language which is open for translation. The contest starts runs from 1-28 February 2019. Independent from if there is a local contest organised in your country, you can help by making the photo contest Wiki Loves Love more accessible and available to more people in the world by translating the upload wizard, templates and pages to your local language. See for an overview of templates/pages to be translated at our [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/Translations|Translations page]]. Imagine...The sum of all love! [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/International Team|Wiki Loves Love team]] --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:33, 6 ਜਨਵਰੀ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wiki_Loves_Love&oldid=18760999 --> == ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ == ਦੋਵੇਂ ਪੰਨਿਆਂ ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰੁਸਤ ਹੈ ਜੀ, ਦੋਵੇਂ ਕਲੱਬ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਜੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਰਿਹਾਂ - [[User:SINGH RUPINDER PAL]] : ਸ਼ੁਕਰੀਆ {{ping|SINGH RUPINDER PAL}} ਜੀ। - <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Satpal Dandiwal|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Satpal Dandiwal|Contribs]])</font>} 10:42, 22 ਮਈ 2019 (UTC) == Structured Data - testing qualifiers for depicts == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> As you [[c:Commons_talk:Structured_data#Adding_qualifiers_to_Depicts|might have seen]], testing is underway for adding qualifiers to depicts statements. If you have not left feedback already, the Structured Data on Commons development team is very interested in hearing about your experience using qualifiers on the file page and in the UploadWizard. To get started you can visit [https://test-commons.wikimedia.org Test-Commons] and chose [https://test-commons.wikimedia.org/wiki/Special:RandomFile a random file] to test out, or upload your own file to [https://test-commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard try out the UploadWizard]. Questions, comments, and concerns can be left on the [[c:Commons talk:Structured data|Structured data talk page]] and the team will address them as best as they can. Thank you for your time. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:08, 11 ਜੂਨ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19075737 --> == Structured Data on Commons - IRC office hours this week, 18 July == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The Structured Data team is hosting an IRC office hour this week on Thursday, 18 July, from 17:00-18:00 UTC. Joining information as well as date and time conversion is available [[m:IRC_office_hours#Upcoming_office_hours|on Meta]]. Potential topics for discussion are the testing of "other statements", properties that may need to be created for Commons on Wikidata soon, plans for the rest of SDC development, or whatever you might want to discuss. The development team looks forward to seeing you there. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:51, 16 ਜੁਲਾਈ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19153218 --> == Structured Data - testing other statements == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> You can now test using other statements for structured data on the file page on [https://test-commons.wikimedia.org Test-Commons]. Some datatypes are not yet available, such a coordinates, but further support will be extended soon. You can find more information about testing on the [[c:Commons_talk:Structured_data#Testing_support_for_all_statements|SDC talk page]]. The team looks forward to your feedback. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 16:41, 24 ਜੁਲਾਈ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19153218 --> == Project Tiger 2.0 == ''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it'' <div style="align:center; width:90%%;float:left;font-size:1.2em;margin:0 .2em 0 0;{{#ifeq:{{#titleparts:{{FULLPAGENAME}}|2}}||background:#EFEFEF;|}}border:0.5em solid #000000; padding:1em;"> <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:PT2.0 PromoMotion.webm|right|320px]] Hello, We are glad to inform you that [[m:Growing Local Language Content on Wikipedia (Project Tiger 2.0)|'''Project Tiger 2.0/GLOW''']] is going to start very soon. You know about Project Tiger first iteration where we saw exciting and encouraging participation from different Indian Wikimedia communities. To know about Project Tiger 1.0 please [[m:Supporting Indian Language Wikipedias Program|'''see this page''']] Like project Tiger 1.0, This iteration will have 2 components * Infrastructure support - Supporting Wikimedians from India with internet support for 6 months and providing Chromebooks. Application is open from 25th August 2019 to 14 September 2019. To know more [[m:Growing Local Language Content on Wikipedia (Project Tiger 2.0)/Support|'''please visit''']] * Article writing contest - A 3-month article writing contest will be conducted for Indian Wikimedians communities. Following community feedback, we noted some community members wanted the process of article list generation to be improved. In this iteration, there will be at least two lists of articles :# Google-generated list, :# Community suggested list. Google generated list will be given to the community members before finalising the final list. On the other hand, the community may create a list by discussing among the community over Village pump, Mailing list and similar discussion channels. Thanks for your attention,<br/> [[m:User:Ananth (CIS-A2K)|Ananth (CIS-A2K)]] ([[m:User talk:Ananth (CIS-A2K)|talk]])<br/> Sent by [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:41, 21 ਅਗਸਤ 2019 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Tulsi Bhagat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Ananth_(CIS-A2K)/PT1.0&oldid=19314862 --> {{clear}} == Structured Data - computer-aided tagging == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The development team is starting work on one of the last planned features for SDC v1.0, a lightweight tool to suggest depicts tags for images. I've published [[c:Commons:Structured_data/Computer-aided_tagging|a project page for it]], please have a look. I plan to share this page with everyone on Commons much more broadly in the coming days. The tool has been carefully designed to try to not increase any workload on Commons volunteers; for starters, it will be opt-in for auto-confirmed users only and will not generate any sort of backlog here on Commons. Additionally, the tool is highly privacy-minded for the contributors and publicly-minded for the third party being used, in this case Google. The [[c:Commons:Structured_data/Computer-aided_tagging#Implementation_and_usage_notes|implementation and usage notes contain more information]] about these and other potential concerns as a starting place. It's really important that the tool is implemented properly from the start, so feedback is welcome. Questions, comments, concerns are welcome [[c:Commons_talk:Structured_data/Computer-aided_tagging|on the talk page and I will get answers as quickly as possible as things come up]]. On the talk page you can also sign up to make sure you're a part of the feedback for designs and prototype testing. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:57, 17 ਸਤੰਬਰ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19282507 --> == Invitation from WAM 2019 == [[File:WAM logo without text.svg|right|200px]] Hi WAM organizers! Hope you are all doing well! Now it's a great time to '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2019#Communities_and_Organizers|sign up for the 2019 Wikipedia Asian Month]]''', which will take place in November this year (29 days left!). Here are some updates and improvements we will make for upcoming WAM. If you have any suggestions or thoughts, feel free to discuss on [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2019|the meta talk page]]. #Please add your language project by 24th October 2019. Please indicate if you need multiple organisers by 29th October. #Please update your community members about you being the organiser of the WAM. #We want to host many onsite Edit-a-thons all over the world this year. If you would like to host one in your city, please [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/Onsite edit-a-thon|take a look and sign up at this page]]. #Please encourage other organizers and participants to sign-up [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|in this page]] to receive updates and news on Wikipedia Asian Month. #If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]]. Reach out the WAM team here at the [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2019|meta talk page]] if you have any questions. Best Wishes,<br /> [[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:03, 2 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=19195667 --> == Structured Data - modeling data == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> As you may have seen, there are [[c:Commons:Structured data/Modeling|community discussions underway]] on how to best model structured data on Commons. Direct links to pages created so far: * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Date|Date]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Date|talk]]) * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Source|Source]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Source|talk]]) * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Author|Author]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Author|talk]]) * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Copyright|Copyright]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Copyright|talk]]) * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Licensing|Licensing]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Licensing|talk]]) * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Location|Location]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Location|talk]]) * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Quality|Quality]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Quality|talk]]) Please visit and participate in topics you might be interested in when you get some time. Thanks. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:39, 2 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19282507 --> == Structured Data - computer-aided tagging designs == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> I've published [[c:Commons:Structured_data/Get_involved/Feedback_requests/Computer-aided_tagging_designs|a design consultation for the computer-aided tagging tool]]. Please look over the page and [[c:Commons talk:Structured_data/Get_involved/Feedback_requests/Computer-aided_tagging_designs|participate on the talk page.]] If you haven't read over [[c:Commons:Structured data/Computer-aided tagging|the project page]], it might be helpful to do so first. The tool will hopefully be ready by the end of this month (October 2019), so timely feedback is important. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:09, 9 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19443090 --> == WikiConference India 2020: IRC today == {{subst:WCI2020-IRC (Oct 2019)}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:27, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19473034 --> == WikiConference India 2020: IRC today == Greetings, thanks for taking part in the initial conversation around the [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations|proposal for WikiConference India 2020]] in Hyderabad. Firstly, we are happy to share the news that there has been a very good positive response [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Individual_Wikimedians|from individual Wikimedians]]. Also there have been community-wide discussions on local Village Pumps on various languages. Several of these discussions [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Community_endorsements|have reached consensus]], and supported the initiative. To conclude this initial conversation and formalise the consensus, an IRC is being hosted today evening. We can clear any concerns/doubts that we have during the IRC. Looking forward to your participation. <u>The details of the IRC are</u> *Timings and Date: 6:00 pm IST (12:30 pm UTC) on 20 August 2019 *Website: https://webchat.freenode.net/ *Channel: #wci <small>'''''Note:''' Initially, all the users who have engaged on [[:m:WikiConference India 2020: Initial conversations|WikiConference India 2020: Initial conversations]] page or its talk page were added to the [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|WCI2020 notification list]]. Members of this list will receive regular updates regarding WCI2020. If you would like to opt-out or change the target page, please do so on [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|this page]].''</small> This message is being sent again because template substitution failed on non-Meta-Wiki Wikis. Sorry for the inconvenience. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:58, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19473034 --> == Happy Diwali == {| style="border: 5px ridge red; background-color: white;" |rowspan="2" valign="top" |[[File:Fuochi d'artificio.gif|120px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | <center>[[File:Diwali Festival.jpg|100px]]'''<span style="color: green;">Happy</span> <span style="color: green;">Diwali</span> [[File:Diwali Festival.jpg|100px]]'''</center> |- |<span style="color: blue;">"Hello, In this festive season of lights, rangoli, fireworks and sweets. I like to wish you & your family a very Happy and Prosperous Diwali". Regards,--[[User:Marajozkee|<span style="font-family: Lucida Calligraphy "><b style="color: #008000">Ra</b><b style="color:#f10">j</b><b style="color:#080">ee</b><b style="color:#008000">b</b>]] [[Image:Bouncywikilogo.gif|25px]]^{[[User_talk:Marajozkee|<span style="color:blue;font-family:Lucida Calligraphy">'''(talk!)'''</span>}]] |} == [WikiConference India 2020] Invitation to participate in the Community Engagement Survey == This is an invitation to participate in the Community Engagement Survey, which is one of the key requirements for drafting the Conference & Event Grant application for WikiConference India 2020 to the Wikimedia Foundation. The survey will have questions regarding a few demographic details, your experience with Wikimedia, challenges and needs, and your expectations for WCI 2020. The responses will help us to form an initial idea of what is expected out of WCI 2020, and draft the grant application accordingly. Please note that this will not directly influence the specificities of the program, there will be a detailed survey to assess the program needs post-funding decision. *Please fill the survey at; https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7_hpoIKHxGW31RepX_y4QxVqoodsCFOKatMTzxsJ2Vbkd-Q/viewform *The survey will be open until 23:59 hrs of 22 December 2019. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:10, 12 ਦਸੰਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19617891 --> == [WikiConference India 2020] Conference & Event Grant proposal == WikiConference India 2020 team is happy to inform you that the [[m:Grants:Conference/WikiConference India 2020|Conference & Event Grant proposal for WikiConference India 2020]] has been submitted to the Wikimedia Foundation. This is to notify community members that for the last two weeks we have opened the proposal for community review, according to the [[m:Grants:Conference|timeline]], post notifying on Indian Wikimedia community mailing list. After receiving feedback from several community members, certain aspects of the proposal and the budget have been changed. However, community members can still continue engage on the talk page, for any suggestions/questions/comments. After going through the proposal + [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#FAQs|FAQs]], if you feel contented, please endorse the proposal at [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#Endorsements|''WikiConference_India_2020#Endorsements'']], along with a rationale for endorsing this project. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:21, 19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19740275 --> == [Small wiki toolkits – Indic workshop series 2020] Register now! - Reminder == <small>Note:You have received this message as you an interface-admin on your home Wikimedia project.</small> ---- Greetings, hope this message finds you all in the best of your health, and you are staying safe amid the ongoing crisis. Firstly, to give you context, [[m:Small wiki toolkits|Small wiki toolkits]] (SWT) is an initiative to support [[m:Small_and_large_wikis#Small_wikis|small wiki]] communities, to learn and share technical and semi-technical skills to support, maintain, and grow. We are happy to inform you that the SWT group has planned a series of [[m:SWT Indic Workshop Series 2020/Overview|four online workshops for Indic Wikimedia community members]] during June & July 2020. These workshops have been specifically designed and curated for Indic communities, based on a [[:c:File:Community Engagement Survey report, WikiConference India 2020.pdf|survey conducted]] early this year. The four workshops planned in this regard are; *'''Understanding the technical challenges of Indic language wikis (by [[m:User:BMueller (WMF)|Birgit]]):''' Brainstorming about technical challenges faced by contributors to Indic language Wikimedia projects. *'''Writing user scripts & gadgets (by [[m:User:Jayprakash12345|Jayprakash12345]]):''' Basics to intermediate-level training on writing [[mw:Manual:Interface/JavaScript#Personal_scripts|user scripts]] (Javascript and jQuery fundamentals are prerequisites). *'''Using project management & bug reporting tool Phabricator (by [[m:User:AKlapper (WMF)|Andre]]):''' Introduction to [[mw:Phabricator|Phabricator]], a tool used for project management and software bug reporting. *'''Writing Wikidata queries (by [[m:User:Mahir256|Mahir256]]): '''Introduction to the Wikidata Query Service, from writing simple queries to constructing complex visualizations of structured data. :''You can read more about these workshops at: [[m:SWT Indic Workshop Series 2020/Workshops|SWT Indic Workshop Series 2020/Workshops]]'' -- exact dates and timings will be informed later to selected participants. Registration is open until 24 May 2020, and you can register yourself by visiting [[m:SWT Indic Workshop Series 2020/Registration|this page]]! These workshops will be quite helpful for Indic communities to expand their technical bandwidth, and further iterations will be conducted based on the response to the current series. Looking forward to your participation! If you have any questions, please contact us on the [[m:Talk:SWT Indic Workshop Series 2020/Overview|talk page here]]. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:06, 22 ਮਈ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/India_Wikis_Interface_Admins&oldid=20108697 --> == Commons - Media Search == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The Structured Data team is working on an alternative, image-focused prototype for media search on Commons. The prototype uses categories, structured data as well as wikitext from Commons, and Wikidata to find its results. The development team would like your feedback on the prototype, as they are looking to work to further enhance the search experience on Commons. If you have a moment, please look over [[c:Commons:Structured data/Media search|the project page set up on Commons]] to find a link to the prototype and leave your feedback on [[c:Commons talk:Structured data/Media search|the talk page]]. Thanks for your time, I'll be posting message similar to this one to other pages on Commons. The team is looking forward to reading what you think. [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:47, 28 ਮਈ 2020 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19701865 --> == ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ == ਪਿਆਰੇ {{ping|user:Satpal Dandiwal}}, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ, ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰੋ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_2i2sbUVQ4RcH7Bb ਕੁਝ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿਓ] ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਵੀਡੀਓ ਕੌਲਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਤਹਿ ਕਰਾਂਗੇ। ਧੰਨਵਾਦ, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:BGerdemann (WMF)|BGerdemann (WMF)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:BGerdemann (WMF)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 22:50, 2 ਜੂਨ 2020 (UTC) ਇਹ ਸਰਵੇ ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ ਅਤੇ ਡੇਟਾ-ਸੰਭਾਲਣ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, [https://drive.google.com/file/d/1ck7A3qq9Lz3lEjHoq4PYO-JJ8c7G6VVW/view ਸਰਵੇਖਣ ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟ] ਵੇਖੋ। == Project Tiger 2.0 - Feedback from writing contest participants (editors) and Hardware support recipients == <div style="border:8px red ridge;padding:6px;> [[File:Emoji_u1f42f.svg|right|100px|tiger face]] Dear Wikimedians, We hope this message finds you well. We sincerely thank you for your participation in Project Tiger 2.0 and we want to inform you that almost all the processes such as prize distribution etc related to the contest have been completed now. As we indicated earlier, because of the ongoing pandemic, we were unsure and currently cannot conduct the on-ground community Project Tiger workshop. We are at the last phase of this Project Tiger 2.0 and as a part of the online community consultation, we request you to spend some time to share your valuable feedback on the Project Tiger 2.0 writing contest. Please '''fill this [https://docs.google.com/forms/d/1ztyYBQc0UvmGDBhCx88QLS3F_Fmal2d7MuJsiMscluY/viewform form]''' to share your feedback, suggestions or concerns so that we can improve the program further. '''Note: If you want to answer any of the descriptive questions in your native language, please feel free to do so.''' Thank you. [[User:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[User talk:Nitesh Gill|talk]]) 15:57, 10 June 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/list-2/PT2.0_Participants&oldid=20159289 --> </div> ==Translation request== Hello. Can you translate and upload the articles [[:en:Azerbaijan national football team]] and [[:en:Azerbaijan Premier League]] in Punjabi Wikipedia? They should be short. Yours sincerely, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Artoxx|Artoxx]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Artoxx|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:16, 22 ਜੁਲਾਈ 2020 (UTC) == Commons - Media Sarch, new feedback round == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, I'm following up on a message from earlier in the year about the prototype development for [[c:Special:MediaSearch|Special:MediaSearch]]. Based on community feedback, the Structured Data team has developed some new features for [[c:Special:MediaSearch|Special:MediaSearch]] and are seeking another round of comments and discussions about the tool. [[c:Commons:Structured_data/Media_search|Commons:Structured_data/Media_search]] is updated with details about the new features plus some other development information, and feedback is welcome on [[c:Commons talk:Structured_data/Media_search|Commons talk:Structured_data/Media_search]]. Media Search works in any language, so the team would especially appreciate input around support for languages other than English. I look forward to reading about what you think. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:05, 23 ਸਤੰਬਰ 2020 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=20129313 --> == Commons - Media Sarch, new feedback round == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, I'm following up on a message from earlier in the year about the prototype development for [[c:Special:MediaSearch|Special:MediaSearch]]. Based on community feedback, the Structured Data team has developed some new features for [[c:Special:MediaSearch|Special:MediaSearch]] and are seeking another round of comments and discussions about the tool. [[c:Commons:Structured_data/Media_search|Commons:Structured_data/Media_search]] is updated with details about the new features plus some other development information, and feedback is welcome on [[c:Commons talk:Structured_data/Media_search|Commons talk:Structured_data/Media_search]]. Media Search works in any language, so the team would especially appreciate input around support for languages other than English. I look forward to reading about what you think. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:07, 24 ਸਤੰਬਰ 2020 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=20129313 --> == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:53, 25 ਸਤੰਬਰ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == Wikipedia Asian Month 2020 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2020]] Hi WAM organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2020|Wikipedia Asian Month 2020]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organiser Guidelines|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[:m:Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team. # Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2020'''. # Inform your community members WAM 2020 is coming soon!!! # If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki or PM us via facebook. If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia Asian Month/QA|Q&A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from WAM team:''' # Due to the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/WAM2020 postcards and certification deliver progress (for tracking)|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''jamie@asianmonth.wiki'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2020 Sincerely yours, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.10</div> <!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020&oldid=20508138 --> == Reminder: Festive Season 2020 edit-a-thon == Dear Wikimedians, Hope you are doing well. This message is to remind you about "[[Festive Season 2020 edit-a-thon|Festive Season 2020 edit-a-thon]]", which is going to start from tonight (5 December) 00:01 am and will run till 6 December, 11:59 pm IST. <br/><br/> Please give some time and provide your support to this event and participate. You are the one who can make it successful! Happy editing! Thank You [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 15:53, 4 December 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Festive_Season_2020_Participants&oldid=20746996 --> == [Small wiki toolkits] Workshop on "Debugging/fixing template errors" - 27 March 2021 (Saturday) == Greetings, this is to inform you that as part of the Small wiki toolkits (South Asia) initiative, a workshop on "Debugging/fixing template errors" will be conducted on upcoming Saturday (27 March). We will learn how to address the common template errors on wikis (related but not limited to importing templates, translating them, Lua, etc.) Details of the workshop are as follows: *Date: 27 March *Timings: 15:30 to 17:00 (IST), 15:45 to 17:15 (NPT), 16:00 to 17:30 (BST) *Languages supported: English and Hindi *Meeting link: https://meet.google.com/cyo-mnrd-ryj If you are interested, please [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Registration#Debugging_template_errors_workshop|sign-up on the registration page]]. Regards, [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Organization|Small wiki toolkits - South Asia organizers]], 13:03, 23 ਮਾਰਚ 2021 (UTC) ''If you would like unsubscribe from updates related "Small wiki toolkits - South Asia", kindly remove yourself from [[:m:Global message delivery/Targets/Small wiki toolkits - South Asia|this page]].'' <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&oldid=21249539 --> == [Small wiki toolkits] Workshop on "Debugging/fixing template errors" - 27 March 2021 (Saturday) == Greetings, this is to inform you that as part of the Small wiki toolkits (South Asia) initiative, a workshop on "Debugging/fixing template errors" will be conducted on upcoming Saturday (27 March). We will learn how to address the common template errors on wikis (related but not limited to importing templates, translating them, Lua, etc.) Details of the workshop are as follows: *Date: 27 March *Timings: 15:30 to 17:00 (IST), 15:45 to 17:15 (NPT), 16:00 to 17:30 (BST) *Languages supported: English and Hindi *Meeting link: https://meet.google.com/cyo-mnrd-ryj If you are interested, please [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Registration#Debugging_template_errors_workshop|sign-up on the registration page]]. Regards, [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Organization|Small wiki toolkits - South Asia organizers]], 14:08, 23 ਮਾਰਚ 2021 (UTC) ''If you would like unsubscribe from updates related "Small wiki toolkits - South Asia", kindly remove yourself from [[:m:Global message delivery/Targets/Small wiki toolkits - South Asia|this page]].'' <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&oldid=21249539 --> == [Small wiki toolkits] Workshop on Workshop on "Designing responsive main pages" - 30 April (Friday) == As part of the Small wiki toolkits (South Asia) initiative, we would like to inform you about the third workshop of this year on “Designing responsive main pages”. During this workshop, we will learn to design the main page of a wiki to be responsive. This will allow the pages to be mobile-friendly, by adjusting the width and the height according to various screen sizes. Participants are expected to have a good understanding of Wikitext/markup and optionally basic CSS. Details of the workshop are as follows: *Date: 30 April 2021 (Friday) *Timing: [https://zonestamp.toolforge.org/1619785853 18:00 to 19:30 (India / Sri Lanka), 18:15 to 19:45 (Nepal), 18:30 to 20:00 (Bangladesh)] *Languages supported: English, Hindi *Meeting link: https://meet.google.com/zfs-qfvj-hts If you are interested, please [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Registration#Designing_responsive_main_pages|sign-up on the registration page]]. Regards, [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Organization|Small wiki toolkits - South Asia organizers]], 05:53, 24 ਅਪਰੈਲ 2021 (UTC) ''If you would like unsubscribe from updates related "Small wiki toolkits - South Asia", kindly remove yourself from [[:m:Global message delivery/Targets/Small wiki toolkits - South Asia|this page]].'' <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&oldid=21367255 --> == SWT South Asia Workshops: Feedback Survey == Thanks for participating in one or more of [[:m:Small wiki toolkits/South Asia/Workshops|small wiki toolkits workshops]]. Please fill out this short feedback survey that will help the program organizers learn how to improve the format of the workshops in the future. It shouldn't take you longer than 5-10 minutes to fill out this form. Your feedback is precious for us and will inform us of the next steps for the project. Please fill in the survey before 24 June 2021 at https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSePw0eYMt4jUKyxA_oLYZ-DyWesl9P3CWV8xTkW19fA5z0Vfg/viewform?usp=sf_link. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:51, 9 ਜੂਨ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&oldid=21367255 --> == Invitation for Functionary consultation 2021 == Greetings, Admins of the emerging community, I'm letting you know in advance about a meeting I'd like to invite you to regarding the [[:m:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] and the community's ownership of its future enforcement. I'm still in the process of putting together the details, but I wanted to share the date with you: 10/11 July, 2021. I do not have a time on this date yet, but I will let you soon. We have created a [[:m:Universal Code of Conduct/Functionary consultations/June and July 2021|meta page]] with basic information. Please take a look at the meta page and sign up your name under the appropriate section. Thank you for your time.--[[User:BAnand (WMF)|BAnand (WMF)]] 15:14, 10 June 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:BAnand (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/UCoC_Group&oldid=21568660 --> == [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities == Hello, As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. An <u>event for community members to know and interact with the candidates</u> is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows: *Date: 31 July 2021 (Saturday) *Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time] :*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm :*India & Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm :*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm :*Pakistan & Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm * Live interpretation is being provided in Hindi. *'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form] For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]]. Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:32, 23 ਜੁਲਾਈ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21774692 --> == Feedback for Mini edit-a-thons == Dear Wikimedian, Hope everything is fine around you. If you remember that A2K organised [[:Category: Mini edit-a-thons by CIS-A2K|a series of edit-a-thons]] last year and this year. These were only two days long edit-a-thons with different themes. Also, the working area or Wiki project was not restricted. Now, it's time to grab your feedback or opinions on this idea for further work. I would like to request you that please spend a few minutes filling this form out. You can find the form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdNw6NruQnukDDaZq1OMalhwg7WR2AeqF9ot2HEJfpeKDmYZw/viewform here]. You can fill the form by 31 August because your feedback is precious for us. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:58, 16 ਅਗਸਤ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == ''Invitation for Wiki Loves Women South Asia 2021'' == <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size:200%;">'''Wiki Loves Women South Asia 2021'''</span><br>'''September 1 - September 30, 2021'''<span style="font-size:120%; float:right;">[[m:Wiki Loves Women South Asia 2021|<span style="font-size:10px;color:red">''view details!''</span>]]</span> ----[[File:Wiki Loves Women South Asia.svg|right|frameless]]'''Wiki Loves Women South Asia''' is back with the 2021 edition. Join us to minify gender gaps and enrich Wikipedia with more diversity. Happening from 1 September - 30 September, [[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|Wiki Loves Women South Asia]] welcomes the articles created on gender gap theme. This year we will focus on women's empowerment and gender discrimination related topics. We are proud to announce and invite you and your community to participate in the competition. You can learn more about the scope and the prizes at the [[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|''project page'']]. Best wishes,<br> [[m:Wiki Loves Women South Asia 2021|Wiki Loves Women Team]] [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:HirokBot|HirokBot]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:HirokBot|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:53, 18 ਅਗਸਤ 2021 (UTC) </div> == ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ੨੦੨੧ ਬੋਰਡ ਆਫ ਟਰੱਸਟੀ ਚੌਣਾਂ ਚ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ। == ਡਿਅਰ Satpal Dandiwal, ਤੁਸੀ ਇਹ ਈਮੇਲ ਇਸਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿਓ ਕਿ ਤੁਸੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ੨੦੨੧ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰਸਟੀ ਚੌਣਾ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਪੌਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ | ਚੋਣਾਂ ੧੮ ਅਗਸਤ, ੨੦੨੧ ਨੂੰ ਖੁੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ੩੧ ਅਗਸਤ, ੨੦੨੧ ਨੂੰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਗਿਆਂ | ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਰਗੇ ਪਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੱਕ ਟਰਸਟੀ ਬੋਰਡ ਵਲੋ ਕਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ|ਬੋਰਡ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ਦਾ ਫੈਂਸਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ | [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ਬੋਰਡ ਆਫ ਟਰਸਟੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣੋ]] | ਇਸ ਸਾਲ ਚਾਰ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਮਿਓਨਟੀ ਵਲੋ ਕਿਤੀ ਜਾਨੀ ਹੈ | ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ੧੯ ਉਮੀਦਵਾਰ ਇਨਾਂ ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ | [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|੨੦੨੧ ਦੇ ਬੋਰਡ ਟਰਸਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣੋ]] | ਲਗਭਗ ੭੦.੦੦੦ ਕਮਿਉਨਟੀ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ | ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ! ਚੋਣਾਂ ੨੩.੫੯ ਯੂਟੀਸੀ ੩੧ ਆਗਸਤ ਤੱਕ ਹੀ ਨੇ | *[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਿਕਿਉਰ ਪੋਲ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੋਟ ਕਰੋ''']] | ਜੇ ਤੁਸੀ ਪਹਿਲਾ ਵੋਟ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਮੇਲ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰੋ | ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੋਟ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਚਾਹੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਖਾਤੇ ਹੋਨ | [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ਇਸ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਜਾਨਕਾਰੀ ਲਈ ਪੜੋ]]| [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:37, 28 ਅਗਸਤ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21946145 --> == Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon to celebrate Mahatma Gandhi's birth anniversary == [[File:Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon poster 2nd.pdf|thumb|100px|right|Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon]] Dear Wikimedian, Hope you are doing well. Glad to inform you that A2K is going to conduct a mini edit-a-thon to celebrate Mahatma Gandhi's birth anniversary. It is the second iteration of Mahatma Gandhi mini edit-a-thon. The edit-a-thon will be on the same dates 2nd and 3rd October (Weekend). During the last iteration, we had created or developed or uploaded content related to Mahatma Gandhi. This time, we will create or develop content about Mahatma Gandhi and any article directly related to the Indian Independence movement. The list of articles is given on the [[:m: Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon|event page]]. Feel free to add more relevant articles to the list. The event is not restricted to any single Wikimedia project. For more information, you can visit the event page and if you have any questions or doubts email me at nitesh@cis-india.org. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:33, 28 ਸਤੰਬਰ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Wikipedia Asian Month 2021 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hi [[m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[Wikipedia Asian Month 2021]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[m:Wikipedia Asian Month/Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants' will not be able to receive the prize from Wikipedia Asian Month team. # Add your language projects and organizer list to the [[m:Template:Wikipedia Asian Month 2021 Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2021'''. # Inform your community members Wikipedia Asian Month 2021 is coming soon!!! # If you want Wikipedia Asian Month team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth Twitter], or you want to share your Wikipedia Asian Month experience / achievements on [https://asianmonth.wiki/ our blog], feel free to send an email to [mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki] or PM us via Facebook. If you want to hold a thematic event that is related to Wikipedia Asian Month, a.k.a. [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Events|Wikipedia Asian Month sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules#How to Participate in Contest?|event regulations]] and [[m:Wikipedia Asian Month 2021/FAQ|Q&A information]]. Just join us! Let's edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from Wikipedia Asian Month team:''' # Due to the [[m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, Wikipedia Asian Month team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Postcards and Certification|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the Wikipedia Asian Month team via emailing '''[Mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki]''' or discuss on the meta talk page. If it's urgent, please contact the leader directly ('''[Mailto:&#x20;Jamie@asianmonth.wiki jamie@asianmonth.wiki]'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2021 Sincerely yours, [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.10 </div> <!-- Message sent by User:Reke@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=20538644 --> == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 18:18, 4 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(6)&oldid=22532666 --> == International Mother Language Day 2022 edit-a-thon == Dear Wikimedian, CIS-A2K announced [[:m:International Mother Language Day 2022 edit-a-thon|International Mother Language Day]] edit-a-thon which is going to take place on 19 & 20 February 2022. The motive of conducting this edit-a-thon is to celebrate International Mother Language Day. This time we will celebrate the day by creating & developing articles on local Wikimedia projects, such as proofreading the content on Wikisource, items that need to be created on Wikidata [edit Labels & Descriptions], some language-related content must be uploaded on Wikimedia Commons and so on. It will be a two-days long edit-a-thon to increase content about languages or related to languages. Anyone can participate in this event and editors can add their names [https://meta.wikimedia.org/wiki/International_Mother_Language_Day_2022_edit-a-thon#Participants here]. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:13, 15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022 (UTC) <small> On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]</small> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == International Women's Month 2022 edit-a-thon == Dear Wikimedians, Hope you are doing well. Glad to inform you that to celebrate the month of March, A2K is to be conducting a mini edit-a-thon, International Women Month 2022 edit-a-thon. The dates are for the event is 19 March and 20 March 2022. It will be a two-day long edit-a-thon, just like the previous mini edit-a-thons. The edits are not restricted to any specific project. We will provide a list of articles to editors which will be suggested by the Art+Feminism team. If users want to add their own list, they are most welcome. Visit the given [[:m:International Women's Month 2022 edit-a-thon|link]] of the event page and add your name and language project. If you have any questions or doubts please write on [[:m:Talk:International Women's Month 2022 edit-a-thon|event discussion page]] or email at nitesh@cis-india.org. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:53, 14 ਮਾਰਚ 2022 (UTC) <small>On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]</small> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Indic Hackathon | 20-22 May 2022 + Scholarships == Hello {{PAGENAME}}, <small>''(You are receiving this message as you participated previously participated in small wiki toolkits workshops.)''</small> We are happy to announce that the [[:m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] will be organizing [[:m:Indic Hackathon 2022|Indic Hackathon 2022]], a regional event as part of the main [[:mw:Wikimedia Hackathon|Wikimedia Hackathon]] taking place in a hybrid mode during 20-22 May. The regional event will be an in-person event taking place in Hyderabad. As it is with any hackathon, the event’s program will be semi-structured i.e. while we will have some sessions in sync with the main hackathon event, the rest of the time will be upto participants’ interest on what issues they are interested to work on. The event page can be seen at <span class="plainlinks">https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Hackathon_2022</span>. We have full scholarships available to enable you to participate in the event, which covers travel, accommodation, food and other related expenses. The link to scholarships application form is available on the event page. The deadline is 23:59 hrs 17 April 2022. Let us know on the event talk page or send an email to {{email|contact|indicmediawikidev.org}} if you have any questions. We are looking forward to your participation. Regards, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:43, 12 ਅਪਰੈਲ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&oldid=23135275 --> == You are invited to join/orginize Wikipedia Asain Month 2022 ! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2022|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2022]] Hi WAM organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wikipedia_asian_month_2022/overview/ Wikipedia Asian Month 2022 Programs & Events Dashboard.]''' , or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team. # Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Communities and Organizers|meta page]] 1 week before '''your campaign start date'''. # Inform your community members WAM 2022 is coming!!! # If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki. If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/FAQ|Q&A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from WAM team:''' # Based on the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic situation in different region, this year we still suggest all the Edit-a-thons are online, but you are more then welcome to organize local offline events. # The international postal systems are not stable, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers a [[:m:Wikipedia Asian Month 2022/Barnstars|digital Barnstars]]. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''reke@wikimedia.tw'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2022 Sincerely yours, [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2022.10</div> </div> <!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=23975688 --> == ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[ਤਸਵੀਰ:Administrator Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | .. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Official Brar harry|Official Brar harry]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Official Brar harry|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:46, 6 ਨਵੰਬਰ 2022 (UTC) |} == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:25, 16 ਨਵੰਬਰ 2022 (UTC) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == WikiConference India 2023: Help us organize! == Dear Wikimedian, You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:21, 18 ਨਵੰਬਰ 2022 (UTC) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24094749 --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:21, 2 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == Indic Wiki Improve-a-thon 2022 == Dear Wikimedian, Glad to inform you that CIS-A2K is going to conduct an event, Indic Wiki improve-a-thon 2022, for the Indic language. It will run from 15 December to 5 January 2023. It will be an online activity however if communities want to organise any on-ground activity under Improve-a-thon that would also be welcomed. The event has its own theme '''Azadi Ka Amrit Mahatosav''' which is based on a celebration of the 75th anniversary of Indian Independence. The event will be for 20 days only. This is an effort to work on content enrichment and improvement. We invite you to plan a short activity under this event and work on the content on your local Wikis. The event is not restricted to a project, anyone can edit any project by following the theme. The event page link is [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. The list is under preparation and will be updated soon. The community can also prepare their list for this improve-a-thon. If you have question or concern please write on [[:m:Talk:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:35, 12 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == Indic Wiki Improve-a-thon 2022 has started == Dear Wikimedians, As you already know, Indic Wiki improve-a-thon 2022 has started today. It runs from 15 December (today) to 5 January 2023. This is an online activity however if communities want to organise any on-ground activity under Improve-a-thon please let us know at program@cis-india.org. Please note the event has a theme ''' Azadi Ka Amrit Mahatosav''' which is based on a celebration of the 75th anniversary of Indian Independence. The event will be for 20 days only. This is an effort to work on content enrichment and improvement. The event is not restricted to a particular project. The event page link is [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]] please add your name in the participant's section. A few lists are there and we will add more. The community can also prepare their list for this improve-a-thon but we suggest you list stub articles from your Wiki. If you have a question or concern please write [[:m:Talk:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:30, 15 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 == Dear Wikimedian, As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call. * [WCI 2023] Open Community Call * Date: 18 December 2022 * Time: 1900-2000 [7 pm to 8 pm] (IST) * Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:11, 18 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) <small> On Behalf of, WCI 2023 Organizing team </small> <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24099166 --> == Women's Month Datathon on Commons == Dear Wikimedian, Hope you are doing well. CIS-A2K and [[:commons:Commons Photographers User Group|CPUG]] have planned an online activity for March. The activity will focus on Wikimedia Commons and it will begin on 21 March and end on 31 March 2023. During this campaign, the participants will work on structure data, categories and descriptions of the existing images. We will provide you with the list of the photographs that were uploaded under those campaigns, conducted for Women’s Month. You can find the event page link [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|here]]. We are inviting you to participate in this event and make it successful. There will be at least one online session to demonstrate the tasks of the event. We will come back to you with the date and time. If you have any questions please write to us at the event [[:m:Talk:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|talk page]] Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:09, 12 ਮਾਰਚ 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Women's Month Datathon on Commons Online Session == Dear Wikimedian, Hope you are doing well. As we mentioned in a previous message, CIS-A2K and [[:commons:Commons Photographers User Group|CPUG]] have been starting an online activity for March from 21 March to 31 March 2023. The activity already started yesterday and will end on 31 March 2023. During this campaign, the participants are working on structure data, categories and descriptions of the existing images. The event page link is [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|here]]. We are inviting you to participate in this event. There is an online session to demonstrate the tasks of the event that is going to happen tonight after one hour from 8:00 pm to 9:00 pm. You can find the meeting link [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons/Online Session|here]]. We will wait for you. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:38, 22 ਮਾਰਚ 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Checking files == Hi! All files need a source and author. Could you please check and fix [[:ਤਸਵੀਰ:Soohe Akhar.jpg]]? Files also need a license. Perhaps you could check and fix the files on [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MGA73/NoLicense]]? If files do not have a license, source and author they have to be deleted. So it is important that you fix. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MGA73|MGA73]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MGA73|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:07, 26 ਮਾਰਚ 2023 (UTC) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php?lang=pa medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 2 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translatiors/pa&oldid=25416310 --> == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:09, 10 ਅਕਤੂਬਰ 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Foundation Bulletin June Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: July 1, 2024 // covering period from June 17 to June 30 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the second half of June 2024. Please help [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/06-02|translate]].''</div> <div style="clear:both;"></div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' [[File:Wikimania 2024 Gracanica Monastery illustration.gif|200px|right|link=diffblog:2024/06/26/register-now-to-attend-wikimania-katowice/|Wikimania Katowice]] <small>''[[:m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * Register now for [[diffblog:2024/06/26/register-now-to-attend-wikimania-katowice/|Wikimania Katowice]] (7–10 August 2024). * [[mediawikiwiki:Editing_team/Community_Conversations#Next_Conversation|Editing team community conversation]] - [[phab:T359107|CopyVio Check]] and [[mediawikiwiki:Edit_check#5_June_2024|Real-time Checks]] (03 July 2024, in English) * [[mediawikiwiki:Growth/Communities/Conversations#Next_conversation|Growth team community conversation]] - New tasks for newcomers and patrollers' burden (16 July 2024, in Spanish) <br/> '''Annual Goals Progress on [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:Wikifunctions:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language_and_Internationalization_Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> [[File:Wikimedia_Hackathon_2024_-_Group_photo,_360_cam.jpg|200px|right|link=diffblog:2024/06/18/wikimedia-hackathon-2024-good-projects-and-good-people/]] * [[diffblog:2024/06/18/wikimedia-hackathon-2024-good-projects-and-good-people/|Wikimedia Hackathon 2024:]] Good projects and good people! * [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/KV6USPRY7V2WST7KAWYF7XYVPU7OX3S2/|MediaWiki 1.42 general release.]] * [[:mw:Community_Configuration|The Community Configuration extension]] is released to [[mediawikiwiki:Help:Community_Configuration#Deployment|more Wikipedias]]. * The Trust & Safety Product team published the Incident Reporting System [[metawiki:Incident_Reporting_System/Minimum_Viable_Product_User_Testing_Summary|MVP User Testing Summary]] and a [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|project update]] on temporary accounts. * Recent changes from the [[diffblog:2024/06/24/tech-news-2024-26/|latest Tech News]]. * Reference Check to be rolled out on all Wikipedias. Read [[diffblog:2024/06/17/references-check-encouraging-adding-citations-to-wikipedia/|the initial results]] from the Edit Check project. * Concluded voting on Community Wishlist Survey [[metawiki:Community_Wishlist_Survey/Future_Of_The_Wishlist/Renaming#June_2024_Update|renaming]]; new name now ''Community Wishlist''. * “[[mediawikiwiki:Wikimedia_Apps/iOS_Suggested_edits_project|Add an image]]” suggested edit was released to [[mediawikiwiki:Wikimedia_Apps/Team/iOS|Wikipedia iOS app]] & Donation through native GPay is now available on the [[mediawikiwiki:Wikimedia_Apps/Team/Android|Wikipedia Android app]]. * [[:diffblog:2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/|Talk pages permalinks]] are now available at all wikis. * A new task force was formed to [[mw:Extension_talk:Graph/Plans#A_brief_informal_early_June_update|replace the disabled Graphs]] with more secure, easy to use, and extensible Charts. * Wikimedia Enterprise [[mediawikiwiki:Wikimedia_Enterprise#2024_-_Q2|Quarterly technical update]] focusing on machine readability, content integrity, and API usability. * Proposal for a [[m:Product_and_Technology_Advisory_Council/Proposal|Product & Tech Advisory Council]]. <br/> '''Annual Goals Progress on [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> * [[diffblog:2024/06/19/preserving-assamese-heritage-through-the-wikisource-loves-manuscripts-project/|Highlights]] and [[diffblog:2024/06/19/celebrating-achievements-and-future-plans-a-cohort-journey-with-the-wikisource-loves-manuscripts-learning-partners-network/|achievements & future plans]] from [[metawiki:Wikisource_Loves_Manuscripts|Wikisource Loves Manuscripts Project]]. * Learn how to edit and upload to [[diffblog:2024/06/20/learn-how-to-edit-and-upload-to-wikimedia-commons-with-openrefine/|Wikimedia Commons with OpenRefine]]. * Watch the [https://www.youtube.com/watch?v=y_EUwdb9qyk&list=PLhV3K_DS5YfJM2hhwoRY7MyFLx8XAIwfv recording of the 11th edition] of [https://wikiworkshop.org/ Wiki Workshop] where research sessions on topics like Disinformation, Reliability, Representation and Gender, Governance and Policy, were held. * First edition of [[diffblog:2024/06/28/wikilearn-news-june-2024/|WikiLearn News]] released, highlighting opportunities and progress in the area of skills development. * [[diffblog:2024/06/25/ld42023-iv-wikidata-tools-everyone-is-talking-about/|The WikiData tools everyone is talking about]] during the 2023 LD4 Conference on Linked Data. *The Wikimedia Foundation has [[:mw:WMF membership with Unicode Consortium|become a member of the Unicode Consortium]]. <br/> '''Annual Goals Progress on [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Goals/Safety & Inclusion|Safety & Inclusion]]''' <small>''See also blogs: [[wmfblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> * Evaluation of the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Evaluation|U4C election results]] (ongoing) * Building a public policy network from both sides of the Pacific: [[diffblog:2024/06/24/building-a-public-policy-network-from-both-sides-of-the-pacific-lessons-from-the-1st-global-wiki-advocacy-meet-up/|Lessons]] from the 1st Global Wiki Advocacy Meet-up. <br/> '''Annual Goals Progress on [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]''' <small>''See also: [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> * Thoughts on the Wikimedia Foundation's annual plan from the [[diffblog:2024/06/19/newcomers-trustworthiness-and-privacy-priorities-from-the-japanese-wikipedia-community/|Japanese Wikipedia community]]. * Where is [[diffblog:2024/06/25/another-year-in-review-where-is-wikimedia-in-the-climate-crisis-seeing-the-impact-of-wikimedia-projects/|Wikimedia in the Climate Crisis?]] – a recap of sustainability work across the movement and at the Foundation for 2023. Foundation Sustainability metrics for 2023 also [[m:Sustainability#Reports|available on Meta]]. * The Wikimedia Foundation's revamped social media strategy is [[:m:Social media|available on Meta]]. <br/> '''Board and Board committee updates''' <small>''See [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *Wikimedia Foundation Board liaisons published [[metawiki:Talk:Movement_Charter#Wikimedia_Foundation_Board_liaisons_reflections_on_final_Movement_charter_draft|reflections on final Movement Charter draft]]. *June 27 Conversation with Trustees [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/2024-06-27 Conversation with Trustees|Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/2024-06-27 Conversation with Trustees]]: notes & [https://www.youtube.com/live/DBgOvuMs-UA recording] including outcomes of the 20 June Board meeting and a discussion of the movement charter. *Ratification vote on [[:m:Movement Charter|Movement Charter]] until '''July 9, 2024 at 23:59 UTC''' *[[m:Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Board Selection]]: [[metawiki:Wikimedia_Foundation_elections/2024|Candidates]] have answered [[metawiki:Wikimedia_Foundation_elections/2024/Questions_for_candidates#Selected_questions|community questions selected]] by the Elections Committee. *[[m:Wikimedia Foundation Affiliates Strategy|Affiliates strategy]]: Affiliate Health Criteria and changes to the User Group recognition process (''[[m:Talk:Wikimedia Foundation Affiliates Strategy|feedback page]]'') *Feedback on [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle|Procedure for Sibling Project Lifecycle]] finished on June 23. The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/revised|revised version]] was published. Updates in July <br/> '''Foundation statements''' *[[foundationsite:2024/06/26/wikimedia-foundation-statement-volunteer-processes-reliable-sources/|Wikimedia Foundation statement on volunteer processes on reliable sources]] <!-- '''In the media''' --> '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[:diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:en:w:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:de:w:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Education/News|Education]] · [[outreach:GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/06-02| Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/Archive|Meta]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:00, 2 ਜੁਲਾਈ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27047765 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Foundation Bulletin July Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: July 18, 2024 // covering period from June 30 to July 17 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=|class=skin-invert]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the first half of July 2024. Please help [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Bulletin%2F2024%2F07-01&action=page&filter= Translate].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' [[File:Wikimania 2024 Goldhorn at Triglav animation.gif|200px|right|link=diffblog:2024/06/26/register-now-to-attend-wikimania-katowice/|Wikimania Katowice]] <small>''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * Registration for [[diffblog:2024/06/26/register-now-to-attend-wikimania-katowice/|Wikimania Katowice]] (7–10 August 2024) is still open. Register to attend in-person or virtually until 26 July. * The call for presentation [[metawiki:WikiArabia 2024|submissions]] for the WikiArabia 2024 is open (until July 28). '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:Wikifunctions:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language_and_Internationalization_Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> * The Community Tech team launched a new, continuous '''[[diffblog:2024/07/15/share-your-product-needs-with-the-community-wishlist/|Community Wishlist]]'''. Wish submission [[metawiki:Special:MyLanguage/Community_Wishlist|is now open]] and can be filled at any time. * Join the [[metawiki:Special:MyLanguage/Product_and_Technology_Advisory_Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council (PTAC)]] as technical volunteers. Applications are open until August 10. * A new task force was formed to replace the disabled Graph with [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project|more secure, easy to use, and extendible Chart]]. You can [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Newsletter:Chart_Project|subscribe to the newsletter]] to get notified about new project updates and other news about Chart. * [[metawiki:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents]] extension, [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/iOS_Suggested_edits#Add_an_image|add an Image]] feature on iOS Wikipedia app and more recent changes from the [[diffblog:2024/07/08/tech-news-2024-28/|Tech News]]. Read also other news in the [[diffblog:2024/07/02/tech-news-2024-27/|previous edition]]. * Dark mode - one of the most requested features [[diffblog:2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/|will transform Wikipedia’s accessibility]] and is now available on select wikis, on mobile and desktop, in both reading and editing mode! * [[mediawikiwiki:MediaWiki_Product_Insights/Reports/June_2024|MediaWiki insights]] into work done to improve security, ease of use, maintainability and overall code health. Also, a 25% increase in the number of authors who have committed more than 5 patches! * Have you ever wished monitoring and fighting vandalism was easier from your mobile device? [[diffblog:2024/07/10/ِaddressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app|Edit Patrol]] is here to help. * On the value of experimentation – [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|a Future Audiences perspective]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> [[File:Equipo de Wikipedistas en El Salvador.jpg|right|alt=An image showing Ellie who was Wikicelebrated recently|thumb]] *[[diffblog:2024/07/15/celebrating-ellie/|Wikicelebrate Ellie from El Salvador]], a passionate Wikipedia trainer, event organizer and someone who finds joy in seeing others grow. *Growing visual knowledge on the Wikimedia projects – [[diffblog:2024/07/10/growing-visual-knowledge-on-the-wikimedia-projects-the-experiences-of-the-image-description-month/|the experiences of the Image Description Month]]. *Enhancing Learning with Ancient Manuscripts – [[diffblog:2024/07/11/wilmas-proofread-a-thon-enhancing-learning-with-ancient-manuscripts/|Wikisource Loves Manuscripts pilot project]] in Indonesia. <br/> '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Safety_%26_Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *The call for candidates for the [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election|special election of the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is open now until July 19. *Protecting the Wikimedia model, its people, and its values – [[diffblog:2024/07/02/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-may-2024/|highlights from the Global Advocacy Team]]. *Reflections from the [[diffblog:2024/07/01/reflections-from-digital-rights-and-inclusion-forum-2024-drif24-a-conversation-with-wikimedians/|Digital Rights and Inclusion Forum 2024 (DRIF24)]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]''' <small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> *[[diffblog:2024/07/12/funding-the-movement-key-takeaways-trends-and-lessons-from-fy23-24-community-fund-grants/|Key Takeaways, Trends, and Lessons]] from FY23/24 Community Fund Grants '''Board and Board committee updates''' <small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *Wikimedia Foundation Board of Trustees published [[metawiki:Wikimedia Foundation Board noticeboard/Board resolution and vote on the proposed Movement Charter|its decision]] not to ratify the draft Movement Charter along with proposed next steps ([[foundation:Minutes:2024-07-08|minutes]], [[foundation:Resolution:Draft_Movement_Charter_and_next_steps|resolution]], [[metawiki:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Board_resolution_and_vote_on_the_proposed_Movement_Charter/Appendix|appendix]]). *Movement Charter voting is closed. At the time of drafting, the [[metawiki:Movement_Charter/Ratification/Voting#Electoral_Commission|scrutineers]] are working to ensure that all votes on the ballot are valid. '''Foundation statements''' * Wikimedia Foundation’s Accreditation to the World Intellectual Property Organization was [[foundationsite:news/2024/07/11/accreditation-world-intellectual-property-organization/|blocked for a fourth time by China]]. '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Bulletin%2F2024%2F07-01&action=page&filter= Help translate]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/Archive|Meta-Wiki]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div></div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:19, 18 ਜੁਲਾਈ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27113772 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Foundation Bulletin July Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: August 1, 2024 // covering period from July 18 to August 1 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the second half of July 2024. Please help [[m:Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' [[File:Wikimania 2024 Plitvice Lakes Black Queen animation.gif|200px|right|link=diffblog:2024/06/26/register-now-to-attend-wikimania-katowice/|Wikimania Katowice]] <small>''[[:m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * Where to from here? A [[:m:Wikimedia Foundation/Chief Executive Officer/Updates/August 2024 Update|message from Wikimedia Foundation CEO, Maryana Iskander]]. * The [https://wikimania.eventyay.com/2024/schedule/ program for Wikimania Katowice] (7–10 August 2024) is now live! [https://wikimania-tickets.eventyay.com/wikiorg/Wikimania/ Register now] to attend virtually! * Are you speaking at Wikimania? Here are some [[wikimania:2024:Speaker_resources|resources for speakers]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:Wikifunctions:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language_and_Internationalization_Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> * The Foundation recently opened our first data center in South America. Read about [[diffblog:2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/|how it is already lowering load times]]. * Feature updates from the [[diffblog:2024/07/23/tech-news-2024-30/|Tech News]]: Stewards can now [[metawiki:Special:MyLanguage/Global_blocks|globally block]] accounts; Wikimedia site users can now submit account vanishing requests via [[metawiki:Special:GlobalVanishRequest|GlobalVanishRequest]]; and interface of [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as “Pending Changes”) is improved. * Dark mode will [[diffblog:2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/|transform Wikipedia's accessibility]]. Interface admins and user script maintainers are encouraged to check gadgets and user scripts in the dark mode, [[mediawikiwiki:Reading/Web/Accessibility_for_reading#Get_involved_and_Contact|to find any hard-coded colors and fix them]]. * Measure the impact of Wikimedia Commons with [[wmdoc:generated-data-platform/aqs/analytics-api/reference/commons.html|Commons Impact Metrics]] analytics dashboard, [[diffblog:2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/|now available]] via data dumps and API. * [[diffblog:2024/07/22/the-perplexing-process-of-uploading-images-to-wikipedia/|Key findings from user research]] about confusion in uploading images to Wikipedia. * This month’s [[mediawikiwiki:Wikimedia_Research/Showcase#July_2024|Wikimedia Research Showcase]] highlighted the impact machine translation has on both content and readers of Wikipedia and provided interesting insights on how to overcome related challenges. Watch the [https://www.youtube.com/live/O7AqvHgqUVk?si=CnRpNymhpaDlmRhJ recording]. * The Charts project officially kicked off. The goal of this new initiative is to restore basic data visualization capabilities to the wikis. Check out [[mediawikiwiki:Extension:Chart/Project|the project page]] and follow our progress [[phab:tag/charts/|on Phabricator]]. * The [[metawiki:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension is now available on Meta-wiki, Arabic Wikipedia, Igbo Wikipedia, and Swahili Wikipedia, and can be requested on other wikis. This extension helps manage and make events more visible. Learn about [[metawiki:CampaignEvents/Deployment_status|how to request this extension]]. * The Campaigns [[metawiki:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation_Product_Team|Product]] & [[metawiki:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation_Campaigns_Team|Programs]] teams have launched a [[metawiki:Campaigns/WikiProjects|consultation]] on WikiProjects and other forms of collaboration on the wikis. They want to understand why they work (or don’t work) for some Wikimedia communities, and they want to learn what can be done to improve the experience. Everyone is encouraged to share their [[metawiki:Campaigns/WikiProjects|feedback]]. * Are you a technical contributor? Check out the latest [[mediawikiwiki:Technical_Community_Newsletter/2024/July|Technical Community Newsletter.]] [[File:A giraffe with a beautiful background of Nairobi City Skyline.jpg|alt=A giraffe with a beautiful background of Nairobi City Skyline|thumb]] '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> *The Wikimania Core Organizing Team (COT) for 2025 is delighted to [[diffblog:2024/07/24/wikimania-east-africa-2025-in-nairobi-kenya/|announce]] that the 20th Wikimania will be hosted in [[w:en:Nairobi|Nairobi, Kenya]]. *[[foundationsite:our-work/wikimedia-projects/the-wikipedia-library/|The Wikipedia Library]] secured new partnerships with [https://www.ieee.org/ Institute of Electrical and Electronics Engineers] (IEEE), [https://ceupress.com/ Central European University Press], and [https://www.linforme.com/ l’Informé] and is [[diffblog:2024/07/22/whats-new-in-the-wikipedia-library-april-june-2024/|adding more content collections]] in the library. *Three new ''A Wiki Minute'' videos have been released which address [[c:Category:How_does_Wikipedia_protect_readers_privacy_%E2%80%93_A_WIKI_MINUTE|reader privacy]] and [[c:Category:Who_is_in_charge_of_content_on_Wikipedia_-_A_WIKI_MINUTE|content management on Wikipedia]], as well as how Wikipedia [[c:Category:What_makes_Wikipedia_different_from_social_media_platforms_-_A_WIKI_MINUTE|differs from social media platforms]]. Learn how ''A Wiki Minute'' videos have [[diffblog:2024/07/22/the-a-wiki-minute-video-series-explaining-the-wikimedia-movement-one-minute-at-a-time/|helped increase awareness about our work]]. *The Committee Support Team [[diffblog:2024/07/25/the-committee-support-team-at-year-in-review-and-now-more-supportive/|year-in-review and reflections]]. *A new [https://wikipediapodden.se/asaf-bartov-wikilearn-274/ 20-minute audio interview about the WikiLearn platform] with [[m:User:Asaf_(WMF)|Asaf Bartov]], in an episode of the [https://wikipediapodden.se/ WikipediaPodden] podcast. *More of the [[m:Africa_Growth_Pilot/Online_self-paced_course|Wikipedia core policies curriculum]] developed for the [[m:Africa_Growth_Pilot|Africa Growth Pilot]] is available for review. After edits and improvements by the community, recorded videos would become a permanent core policies course on [[m:WikiLearn|WikiLearn]]. *One new wiki has been created: [[:wikivoyage:cs:Hlavní strana|Wikivoyage in Czech]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Safety_%26_Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *Voting period for the [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is open now until August 10. Learn more about [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election#Voter_eligibility|voting and voter eligibility]]. *US Supreme Court ruling on NetChoice cases: [[diffblog:2024/07/23/us-supreme-court-ruling-on-netchoice-cases-what-does-it-mean-for-wikipedia/|What does it mean for Wikipedia?]] '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]''' <small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> *Announcing the [[diffblog:2024/07/26/announcing-the-2023-2024-research-fund-grantees/|2023-2024 Research Fund Grantees]] and their funded projects. '''Board and Board committee updates''' <small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *The outcomes of the June Board meeting are [[metawiki:Wikimedia Foundation Board noticeboard/June 2024 Meeting Outcomes|published on Meta]]. Agenda for the August meeting is [[foundation:Agenda:2024-08-05|here]]. *Welcoming new affiliates: Recognition of [[metawiki:Affiliations_Committee/Resolutions/2024/Recognition_of_Wikimedistas_Wayuu_User_Group|Wikimedistas Wayuu User Group]], [[metawiki:Affiliations_Committee/Resolutions/2024/Recognition_of_Wikimedia_Community_of_Togo_User_Group|Wikimedia Community of Togo User Group]], and [[metawiki:Affiliations_Committee/Resolutions/2024/Recognition_of_Wikimedians_of_Singapore_User_Group|Wikimedians of Singapore User Group]]. *The Board of Trustees selection [[metawiki:Wikimedia_Foundation_elections/2024/Resources_for_candidates|pre-onboarding]] and campaign period is open from July 25 to August 26. *Foundation Trustee Dariusz Jemelniak was [https://eit.europa.eu/news-events/news/five-new-eit-governing-board-members-appointed appointed] to the Governing Board of the European Institute of Innovation and Technology, established as part of the EU’s key funding program for research and innovation. *Movement Charter voter feedback: All comments are now on Meta-wiki ([[metawiki:Movement_Charter/Ratification/Voting/Results/Voter_comments_-_affiliates|65 comments from the affiliates voters]] and [[metawiki:Movement_Charter/Ratification/Voting/Results/Voter_comments_-_individuals|447 comments from the individual voters]]). '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:48, 1 ਅਗਸਤ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27214964 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin August Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: August 15, 2024 // covering period from August 1 to August 14 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the first half of August 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-01|Translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Special Wikimania issue''' <small>''This is a special Wikimania issue of the Bulletin. We'll be back to our regular format in the next issue''</small> [[File:Hannah Clover at Wikimania 2024 (cropped).jpg|150px|right|link=diffblog:2024/08/07/meet-the-wikimedians-of-the-year-2024/| Hannah Clover (User:Clovermoss), Wikimedian of the Year 2024.]] *Catch up on missed sessions of Wikimania Katowice or revisit your favourites directly from [https://wikimania.eventyay.com/2024/schedule/ the program], or review the day-long streams on YouTube: [https://www.youtube.com/playlist?list=PLhV3K_DS5YfL7A2HXrpt8ZgnWlGjp0vIP Day 1 streams], [https://www.youtube.com/watch?v=EYYQ-zBqY8s&list=PLhV3K_DS5YfJ9Wvo43XRDbCC2dfhdS7BG Day 2 streams], [https://www.youtube.com/watch?v=fRFuWtDKxwM&list=PLhV3K_DS5YfJ1xyY0LNDNX3RKyRQEXOdB Day 3 streams], [https://www.youtube.com/watch?v=Xxdm_bsuQWY&list=PLhV3K_DS5YfJdC5P86rsDsUtxEow0gDnR Day 4 streams]. *[https://www.youtube.com/live/BI9R11gaWTM?si=GIuUFxyYo48ITCll&t=5081 The Wikimedian of the Year Awards] at Wikimania paid tribute to amazing Wikimedians who have made significant contributions to the movement. Learn about all of [[diffblog:2024/08/07/meet-the-wikimedians-of-the-year-2024/|this year's winners]]. *Daily highlights from Wikimania: [[diffblog:2024/08/07/wikimania-2024-day-1-sessions-meetups-and-wikimedians-of-the-year/|Day 1]], [[diffblog:2024/08/08/wikimania-2024-day-2-the-next-generation/|Day 2]], [[diffblog:2024/08/09/wikimania-2024-day-3-spotlight-on-product-technology/|Day 3]], [[diffblog:2024/08/11/wikimania-2024-made-with-love/|Day 4]]. *[[metawiki:Coolest_Tool_Award#2024_Winners|Winners of the fifth edition of the Coolest Tool Award]] was announced at Wikimania. *Highlights of [[diffblog:2024/08/05/interested-in-product-and-tech-here-are-some-wikimania-sessions-you-dont-want-to-miss/|product and tech sessions on Wikimania]] with links to description and recording. *The [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/LBDZPC/ Open Conversation with the Trustees at Wikimania] hosted breakout discussions about the Movement Charter, affiliate strategy and hubs, the proposal for a Global Resource Distribution Committee (hybrid table--had streaming and is available to watch back online), the Product/Tech Advisory Council & Product/Tech priorities, building a sustainable revenue strategy for the movement: online fundraising, Wikimedia Enterprise and the Wikimedia Endowment, and responding to emerging threats to free knowledge: litigation, censorship, disinformation, and trust in an election year. *Catch up on Foundation-led sessions from Wikimania on safety and information integrity: [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/YHNGTJ/ Protecting Children on-Wiki: a Child Rights Solutions Workshop], [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/ANQYUV/ Information Integrity during Elections: Collective effort to address mis and disinformation], [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/RYDHY9/ Policy Advocacy Showcase: Stories of policy advocacy work in the movement and future trends]. *[[foundationsite:news/2024/07/31/wikimania-poland-celebrates-global-volunteers/|Wikimania 2024 in Poland celebrates global volunteers]] who make Wikipedia and sister projects possible. '''Upcoming and current events and conversations''' <small>''[[:m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> [[File:Wikimania 2024 Wednesday PJ 73.jpg|200px|right|link=|Wikimania Katowice]] *[[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#30_August_2024|Language Community Meeting]]: Have topics to share or discuss? Add agenda [[etherpad:p/language-community-meeting-aug-2024|here]]. (August 30 at 15:00 UTC. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:Wikifunctions:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language_and_Internationalization_Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> *Two new parser functions and more recent changes on [[diffblog:2024/08/05/tech-news-2024-32/|Tech News]]. *Help us better understand [[:en:Wikipedia:WikiProject|WikiProjects]] or similar online collaboration spaces. Fill out [[metawiki:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|a brief survey]] or share your thoughts [[metawiki:Talk:Campaigns/WikiProjects|on the talkpage]]. *Parsoid deployed on first production wikis and more updates on [[mediawikiwiki:MediaWiki_Product_Insights/Reports/July_2024|MediaWiki Product Insights]]. *Applications to join the [[metawiki:Special:MyLanguage/Product_and_Technology_Advisory_Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council (PTAC)]] are extended until September 16. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> *The 4th edition of the [[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Newsletter/2024/July|Language & Internationalization newsletter]] (Aug 2024) is available. *Reviving history and spreading the Spirit of Wikisource Loves Manuscripts (WILMA) in [[diffblog:2024/08/06/spreading-the-spirit-of-wikisource-loves-manuscripts-wilma-in-the-philippines/|Naga City, the Philippines]] and [[diffblog:2024/08/03/reviving-history-wilma-engages-youth-in-ancient-manuscript-transcription-in-yogyakarta/|Yogyakarta, Indonesia]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Safety_%26_Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *Digital Rights and Inclusion Forum, Global Digital Compact, and Anti-Disinformation Repository: [[diffblog:2024/07/30/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-june-2024/|Highlights from the Global Advocacy Team]]. '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-01|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:32, 15 ਅਗਸਤ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27276341 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin August Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <!-- Intended publication date: August 29, 2024 // covering period from August 15 to August 28 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the second half of August 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-02|translate]]''</div> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' <small>''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#30 August 2024|Language Community meeting]] (August 30 at 15:00 UTC). *[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfYQ2sWROtR8jIGKEQaqPUraKqd2lTX61acSdU2Q73pn0wkbA/viewform Cross-Regional Grantee Partner Learning Conversation Part 1] (August 31 at 07:00 UTC, in English, French, and Chinese Mandarin). * The [[m:Wikimedia+Libraries International Convention 2025|Wikimedia+Libraries Convention 2025]] will take place in Mexico City from January 15-17, 2025. The scholarship [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/624765?lang=en application deadline] is August 31. * [[m:ESEAP Hub/Meetings/8 September 2024|ESEAP Community Call]] (September 8 at 07:00 UTC). '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> * Highlights of the Product & Technology department's recent work in [[diffblog:2024/08/21/wikimedia-foundation-product-technology-improving-the-user-experience/|improving the user experience]]. * Editor tools related to references & categories and more tech updates on [[diffblog:2024/08/20/tech-news-2024-34/|the latest Tech News]]. * [https://www.outreachy.org/ Outreachy] (a paid, remote three-month internship to support underrepresented groups in tech) is open. Mentors should submit projects before September 11 at 16:00 UTC ([https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/RYYOGLIJFXKZOSU4PAS2SBO7TWKRGYU4/ more info]). * The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Campaign Events]] extension is now available on Meta-Wiki, Arabic Wikipedia, Igbo Wikipedia, and Swahili Wikipedia, and can be requested in other language wikis. * The Campaigns teams would like to learn more about how your communities do online collaboration such as WikiProjects, please [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScKWHPjSjSqOmca8E-eQl1HHUxYRbB4QeEV3zR2bd1_tcwuMg/viewform take this Google Form survey] or share examples of [[m:Campaigns/WikiProjects|successful collaborations on Meta Wiki]]. * Editors using the iOS Wikipedia app who have more than 50 edits can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits#Add an image|Add an Image]] feature. This feature presents opportunities for small but useful contributions to Wikipedia. * Applications for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council (PTAC)]] are still open until September 16. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> *Central Asian community members share [[diffblog:2024/08/24/central-asian-community-members-share-their-thoughts-on-wikimania-2024/|their thoughts on Wikimania 2024]]. *Take a look at updates on new feature developments and improvements in various [[mediawikiwiki:Wikimedia Language and Product Localization#Projects|language-related technical projects]] in the July 2024 edition of the [[diffblog:2024/08/23/language-and-internationalization-newsletters-3-2/|Language and internationalization newsletter]]. *The [[m:Grants:Conference|Conference and Events Fund]] is open for submission until September 2. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *Meet the Wikimedia Foundation [[diffblog:2024/08/15/meet-the-wikimedia-foundation-global-advocacy-team/|Global Advocacy Team]]. '''Board and Board committee updates''' <small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *[[diffblog:2024/08/22/some-next-steps-on-a-movement-charter/|Some next steps on a movement charter]]: A message from Wikimedia Foundation CEO, Maryana Iskander, Chair of Board of Trustees, Nataliia Tymkiv, and Chair of Governance Committee, Dariusz Jemielniak. *[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|Elections]] for four community-and-affiliate elected seats on the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation will be held from September 3 to September 17. To learn more about the candidates, watch this [https://www.youtube.com/watch?v=QfbjhJiy41E&list=PLhV3K_DS5YfJdC5P86rsDsUtxEow0gDnR&t=6582s short "Meet the Candidates" presentations]. '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-02|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:06, 29 ਅਗਸਤ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27364928 --> == Indic Technical Consultations 2024 == ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀਓ, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ਇੰਡਿਕ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਡਿਵੈਲਪਰਸ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ]] ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਕਨੀਕੀ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ, ਆਮ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਰਵੇਖਣ ਫਾਰਮ (ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ) ਭਰੋ। https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link ਇਸ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ 21 ਸਤੰਬਰ 2024 ਹੈ। ਇਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਦੇਖੋ: https://w.wiki/AV78 ਇਹ ਸਰਵੇਖਣ {ਤੁਹਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ} ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਵੀ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਜਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:33, 9 ਸਤੰਬਰ 2024 (UTC), ਇੰਡਿਕ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਡਿਵੈਲਪਰਸ ਦੀ ਤਰਫੋਂ <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/pa&oldid=27434533 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin September Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: August 29, 2024 // covering period from August 28 to September 11--> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the first half of September 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/09-01|Translate]].''</div> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' <small>''[[:m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * The Voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Board of Trustees election]] is open until September 17. Go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/400|SecurePoll]] voting page to vote. * [[m:Wikisource Conference 2025/Scholarships|Scholarship application for Wikisource Conference 2025]] in Bali, Indonesia is open until September 20. * [[m:WikiConference Nigeria 2024/Scholarship|WikiConference Nigeria 2024]] will be held in Abuja, Nigeria from September 12–14. * [[m:Wikimedia CEE Meeting 2024|Wikimedia CEE Meeting 2024]] will take place in Istanbul, Türkiye on September 20–22. * [[m:Celtic Knot Conference 2024|Celtic Knot Wikimedia Languages Conference]] will take place in Waterford City, Ireland on September 25–27'''.''' * [[m:ItWikiCon/2024|Italian WikiConference]] will be held in Padua, Italy on September 27–29. * Join [[c:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam]], a photo campaign dedicated to documenting the vibrant and colorful festival of Onam on Wikimedia Commons. The campaign runs until September 30. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> * Users of all Wikis will have access to Wikimedia sites as read-only for a few minutes on September 25, starting at 15:00 UTC. [[phab:T370962|This]] is a planned [[m:Tech/Server switch|datacenter switchover for maintenance purposes]]. * The Alternative Text suggested edits feature has now been fully deployed to production on the iOS App for Spanish, Portuguese, Chinese, and French Wikipedias! This feature, part of [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs#WE1.2|WE1.2]], is designed to enhance how newcomers add alt text to images, aiming to improve accessibility and engagement. For more details, visit the [[mediawikiwiki:Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|project page]] and explore the new feature in the app! * Editors and volunteer developers interested in data visualization can now test the new software for charts. Its early version is available on beta Commons and beta Wikipedia. This is an important milestone before making charts available on regular wikis. You can [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|read more about this project update]] and help test the charts. * A new draft text of a policy discussing the use of Wikimedia’s APIs [[m:Special:MyLanguage/API Policy Update 2024|has been published on Meta-Wiki]]. The draft text does not reflect a change in policy around the APIs; instead, it is an attempt to codify existing API rules. Comments, questions, and suggestions are welcome on [[m:Talk:API Policy Update 2024|the proposed update’s talk page]] until September 13 or until those discussions have concluded. * More recent tech updates from [[diffblog:2024/09/03/tech-news-2024-36/|Tech News]]. * The [[f:Wikifunctions:Status updates/2024-09-06|latest status updates]] from Wikifunctions. * [[m:Campaigns/WikiProjects|Help us find WikiProjects]] or other online collaboration spaces! '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> * [[diffblog:2024/09/04/revamping-movement-strategy-grants-with-hub-focus/|Revamping Movement Strategy Grants]] with Hub Focus. * Watch the recordings of Let's Connect Grantee Partner Learning Conversation: [https://www.youtube.com/watch?v=aMmCJe4lyRs Conversation #1 with Wiki in Africa, Wiki Advocates Philippines, and Indic MediaWiki Developers UG] and [https://www.youtube.com/watch?v=ddHt4opRpqg Conversation #2 with Wikimedia Community UG Malta, Wikimedia MA UG, and Wikimedia Canada]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> * Wikimedia Foundation defeats gambling magnate’s [[diffblog:2024/08/26/wikimedia-foundation-defeats-gambling-magnates-lawsuit-in-germany/|lawsuit in Germany]]. * Wikimedia Indonesia and UNESCO Jakarta [[diffblog:2024/09/03/wikimedia-indonesia-and-unesco-jakarta-team-up-against-harmful-content-online/|Team Up Against Harmful Content Online]]. * Child Rights Impact Assessment at EduWiki Knowledge Showcase and more: [[diffblog:2024/08/30/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-july-2024/|Latest updates]] from the Global Advocacy team. * Protecting the people: [[diffblog:2024/09/08/protecting-the-people-some-recommendations-for-safety-while-contributing-to-wikimedia-projects/|Some recommendations for safety]] while contributing to Wikimedia projects. '''Board and Board committee updates''' <small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> * The Movement Charter Drafting Committee published their [[diffblog:2024/08/30/recommendations-for-next-steps-from-the-mcdc-and-farewell/|recommendations]] and bid farewell. * Read updates from the [[diffblog:2024/09/03/updates-from-the-july-2024-wikimedia-endowment-board-meeting/|July 2024 Wikimedia Endowment Board Meeting]]. * Learn more about 12 candidates running for 4 seats on the Board by [[m:Wikimedia Foundation elections/2024/Candidates|reading their statements]] and their [[m:Wikimedia Foundation elections/2024/Questions for candidates|answers to community questions]]. * See the new [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|members of the U4C]] following the results of the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) special election, a new decision making group that will enforce the UCoC in specific circumstances. '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/09-01|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:40, 12 ਸਤੰਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27427202 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin September Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: August 29, 2024 // covering period from August 28 to September 11--> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the second half of September 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/09-02|Translate]].''</div> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' [[File:Wikimedia United Nations General Assembly 2024 Hero Image.png|alt=Wikimedia at the United Nations General Assembly HQ|Wikimedia event at the United Nations|thumb]] <small>''[[:m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * "[[diffblog:2024/09/24/wikimania-katowice-coverage-travels-around-the-world/|Wikimania Katowice coverage travels around the world]]" – a curated list of community and media coverage of Wikimania 2024. Over 100 pieces so far have been published about the event. * [[m:Campaigns/Future of WikiForHumanRights/Regional Conversations/Home|WikiForHumanRights]] will lead a conversation about the future of the campaign with [[m:Event:Campaigns/Future of WikiForHumanRights/Regional Conversations/Africa|the Africa region]] on September 25 at 15:00 UTC. * [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect|Let’s Connect]]: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc2ZlVtIB_sVsnuvJ7NogSJ9DHOWnafOnQg2RyjjpwvYLKPRw/viewform “Technology for Language Diversity in Wikimedia”] will take place on September 26 at 15:00 UTC. * [[m:Wikisource Conference 2025|Wikisource Conference 2025]], the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfKU36artM5fVRFeG9GAZGhJSVFJKlACkywvE522fJ6zBf_nA/viewform deadline for scholarship applications]  has been extended to September 29. * [[m:EU policy/Big Fat Brussels Meeting 9|Big Fat Brussels Meeting 9]] will be held in Brussels, Belgium from September 29–30'''.''' * [[m:WikiConference North America|WikiConference North America]] will be held in Indianapolis, USA from October 3–6. * [[m:WikiIndaba conference 2024|WikiIndaba Conference 2024]] will be held in Johannesburg, South Africa from October 4–6. * [[m:3rd Wikimedia Technology Summit (WTS 2024)|Wikimedia Technology Summit (WTS 2024)]]: will be held in Hyderabad, India from October 4–5. * [[m:ESEAP Hub/Meetings/6 October 2024|ESEAP Community Call]] will be held on October 6 at 07:00 UTC. * [[m:Wikimedia+Libraries International Convention 2025|Wikimedia+Libraries International Convention 2025]] is accepting submissions until October 6. * [[mw:Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/Community space/Conversations|The Language and Product Localisation]] team is hosting two office hours to discuss this year's plans and gather feedback from event organizers. The first session is October 5 at 16:00 UTC (Europe-Africa-Americas friendly), and the second is on October 6 at 03:00 UTC (Asia-Pacific friendly). '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> * '''MediaWiki Product Insights''': The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/August 2024|latest edition]] includes details about: research about [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Hooks|hook]] handlers to help simplify development, research about performance improvements, work to improve the REST API for end-users, and more. * '''Tech News''': Find out about the new automated [[m:Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page, the latest Wishlist focus area, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template recall and discovery]], and more [[diffblog:2024/09/17/tech-news-2024-38/|recent tech updates]]. * '''Wikidata Query Service''': [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|A new change to Wikidata Query Service]] will impact certain uses. The project will enter a transition period until the end of February 2025. For more details, visit the [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announcement page]]. * '''Wikimedia Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api/ Enhanced Free API Accounts]: Recurring Credits and More Frequent Updates, [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/ early beta release of Structured Contents in Snapshot API], and [https://enterprise.wikimedia.com/blog/hugging-face-dataset/ early beta dataset release to Hugging Face]. * '''Wikifunctions''': [https://www.wikifunctions.org/wiki/Wikifunctions:Status_updates/2024-09-20 Status updates] from September 20. * '''Wikipedia Mobile Apps:''' Over 20,000 images have been added via the "Add an Image" feature on both iOS and Android ([[phab:T372954|T372954]])! * '''Knowledge is Human:''' Read about ongoing work on the 2024 iteration of the [[m:Wikimedia Foundation/Communications/Knowledge is Human|"Knowledge is Human" public awareness campaign]] * '''Server Switch''': A [[m:Tech/Server switch|server switch]] was completed successfully on September 25 with a read-only time of only [[wikitech:Switch Datacenter#Past Switches|2 minutes 45 seconds]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> * '''Wikimedia Research Showcase''': Watch [https://www.youtube.com/live/USzLGJ5LLC8 the latest showcase] with the theme of [[mw:Wikimedia Research/Showcase|Curation of Wikimedia AI Datasets]]. * '''Conference and Event Fund''': [[m:Grants:Conference/Updates/September 2024|Updates and changes to the Conference and Event Fund program]] beginning in September 2024. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> * '''UN Summit of the Future Action Days:''' Watch the [https://webtv.un.org/en/asset/k11/k11syjqt72 Wikimedia event] titled "[[foundationsite:advocacy/power-of-the-commons-unga-event/|The Power of the Commons: Digital Public Goods for a more secure, inclusive, and resilient world]]" at The Summit of the Future. This is expected to result in a negotiated Global Digital Compact, which represents the final phase of our movement-wide [[m:Global Digital Compact Wikimedia Advocacy Collaboration 2024|campaign to impact the text of the Global Digital Compact]]. * '''Wikipedia and the Digital Services Act''': [https://wikimedia.brussels/wikipedia-and-the-digital-services-act-lessons-on-the-strength-of-community-and-the-future-of-internet-regulation/ Lessons on the strength of community and the future of internet regulation]. '''Foundation statements''' * [[foundationsite:news/2024/09/21/un-general-assembly-wikipedia-future-internet/|Ahead of UN General Assembly, Wikimedia Foundation calls on governments to ensure the future internet is shaped by communities for the public interest.]] '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/09-02|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:10, 27 ਸਤੰਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27522678 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin October Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: October 10, 2024 // covering period from September 26 to October 9--> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the first half of October 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/10-01|Translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' [[File:WikiArabia Oman Clipart 6.svg|alt=WikiArabia 2024|WikiArabia 2024|thumb]] <small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * [https://ae.wikimedia.org/wiki/2024:WikiArabia WikiArabia Conference 2024] will be held in Muscat, Oman, from October 25 to 27. * [[m:WikiConvention francophone/2024|WikiConvention francophone 2024]] will be held in Québec, Canada, from November 2 to 3. * [[m:Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|AffCom, Case Review Committee (CRC) and the Ombuds commission (OC)]] are seeking new member applications from October 14. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> * '''Tech News''': Updates on Dark Mode, Vector 2022 skin, CampaignEvents extension, and more on [[diffblog:2024/09/30/tech-news-2024-40/|tech news]]. * '''Translation suggestion:''' Sign up to participate in the test project, [[mw:Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists]], which will help organisers identify and add relevant content based on high-impact topics to their Wikipedia. * '''Wikifunctions''': [[f:Wikifunctions:Status updates/2024-09-26|Status updates]] from September 26. * '''Wikipedia Apps:''' Check out the latest issue of the [[m:Wikimedia Apps/Newsletter/Third quarter of 2024|Apps Quarterly Newsletter]]! '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> * '''WikiWomen Summit''': [[diffblog:2024/09/27/event-summary-wikiwomen-summit-at-wikimania-2024/|Event summary]] at Wikimania 2024. * '''[[m:Special:MyLanguage/Grants:Knowledge Sharing/Connect|Let's Connect]]''': Watch recordings of the session [https://www.youtube.com/watch?v=1d6vGsmkWmQ Technology for Language Diversity in Wikimedia]. * '''WikiLearn''': [[diffblog:es/2024/10/03/wikilearn-news-september-2024/|The latest online learning opportunities]] created by Wikimedians for Wikimedians. * '''Indonesia:''' [[diffblog:2024/10/08/training-for-indonesian-wikipedia-administrators-to-safeguard-knowledge-integrity-ahead-of-the-regional-elections/|Training for Indonesian Wikipedia Administrators]] to Safeguard Knowledge Integrity Ahead of the Regional Elections '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> * '''Mexico:''' [[diffblog:2024/10/06/wikimedia-foundation-files-amicus-brief-in-mexico-urging-continued-use-of-intermediary-liability-protections-for-user-generated-content-in-richter-v-google/|Wikimedia Foundation files amicus brief in Mexico]] urging continued use of intermediary liability protections for user-generated content in Richter v. Google. * '''Paraguay:''' [[diffblog:2024/10/08/wikimedia-foundation-to-paraguayan-supreme-court-do-not-allow-people-to-abuse-the-law-to-suppress-legitimate-information/|Wikimedia Foundation to Paraguayan Supreme Court:]] Do not allow people to abuse the law to suppress legitimate information * '''Global:''' Celebrating a legal victory in Germany against censorship, reflections on Open Culture strategic workshop, and [[diffblog:2024/09/23/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-august-2024/|more global advocacy updates]]. '''Board and Board committee updates''' <small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> * '''Board Governance''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/MJ6DHSM3SKPBPONNPFI3NU2IGQHVEUUF/|Update from Wikimedia Foundation Board Governance Committee]], a proposal to ask for help and co-creation in [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard/mapping|Movement Charter Mapping Exercise]]. '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/10-01|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:31, 10 ਅਕਤੂਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27564558 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin October Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: 24 October, 2024 // covering period from 10 October to 23 October --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the second half of October 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/10-02|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> [[File:WikiForHumanRight 2023 Logo SVG.svg|alt=WikiForHumanRights|WikiForHumanRights|thumb]] *[https://www.fastcompany.com/91210242/how-wikipedia-is-staying-relevant-in-the-ai-era How Wikipedia is staying relevant in the AI era]: Wikimedia Foundation CEO Maryana Iskander talks about Wikipedia and AI in an interview with the ‘Rapid Response’ podcast. *[[metawiki:Campaigns/Future_of_WikiForHumanRights|Wiki for Human Rights]] is organizing a call for South Asia, East, Southeast Asia and the Pacific communities to discuss the Future of WikiForHumanRights on October 24 at 10 UTC. *[[metawiki:Event:CampaignEvents extension for Indonesian Wikipedia|Campaign Events tool]]: a call with the Indonesian communities will be hosted on October 25. *[[mediawikiwiki:Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists project]]: an office hour with event/campaign organisers and contributors who use [[mediawikiwiki:Content translation|Content Translation]] tool will be hosted on October 26th. Visit [[mediawikiwiki:Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/Community space/Conversations|this page]] for more details. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': In issue [[diffblog:2024/10/14/tech-news-2024-42/|2024/42]], read about the removal of the Structured Discussion extension (also known as Flow), work on making text searches easier, and more. In issue [[diffblog:2024/10/22/tech-news-2024-43/|2024/43]], read about improvements to mobile app navigation, temporary accounts pilot details, the [[:mw:Reading/Web/Content Discovery Experiments|Content Discovery Experiments]], and more updates. *'''MediaWiki''': The latest monthly [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/MediaWiki_Product_Insights/Reports/September_2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available and include updates on Wikimedia’s authentication system, research to simplify feature development in the MediaWiki platform, and more. *'''CampaignEvents extension''': The [[metawiki:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] provides tools to create, manage, and promote collaborative activities on the wikis, such as edit-a-thons, meetups, and more. You can visit the [[metawiki:CampaignEvents/Deployment_status|Deployment page]] to learn how to get the extension on your wiki. *'''Research:''' The Research team and collaborators are launching [[metawiki:Research:Wikipedia_Administrator_Recruitment,_Retention,_and_Attrition|new research on editors with extended rights]]. *'''New Content Translation feature''': Translators using Content Translation on wikis with mobile support can now customize their article suggestions with 41 filtering options. [[mediawikiwiki:Content_translation/Section_translation#Try_the_tool|This feature]] helps translators find relevant articles based on their interests for translation. *'''Wikifunctions:''' We are collecting [[f:Wikifunctions:Project_chat#Feedback_on_the_%22About%22_widget_on_Wikifunctions|feedback on the "About" widget]] that shows more info about the functions. Also, status updates from [[f:Wikifunctions:Status_updates/2024-10-11|October 11]] and [[f:Wikifunctions:Status_updates/2024-10-17|October 17]]. *'''Temporary Accounts:''' Temporary accounts will begin rolling out on '''October 29''' to production wikis with an aim to do a complete deployment by May 2025. You can see the deployment plan and timeline on the [[mw:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts#September_2024:_Deployment_plan_is_ready!|project page]]. As we rollout this change, it is likely that some tools (gadgets, user scripts, templates and bots) will be impacted by it. We have a [[mw:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts/For_developers#FAQ_for_developers|developer FAQ]]'' ''to help developers with making necessary changes to their maintained tool(s). Please let us know on [[mw:Help_talk:Temporary_accounts|our talk page]] if you have any tool in mind that may need updating or if you need help with updating your maintained tools. *'''Knowledge is Human campaign:''' The Communications department has just launched [[metawiki:Wikimedia_Foundation/Communications/Knowledge_is_Human|a public awareness campaign]] ([https://wikimediafoundation.org/our-work/knowledge-is-human/ landing page]) to showcase how real articles are edited and highlight Wikipedia as a source of information ahead of the [[:en:Wikipedia:Fundraising/2024_banners|2024 “Big English” fundraising drive]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Grants''': Announcing the [[diffblog:2024/10/09/announcing-the-newest-round-of-knowledge-equity-fund-grantees/|newest round of Knowledge Equity Fund grantees]]. *'''Wikimedia Research Showcase''': Watch [https://www.youtube.com/live/61j55R7UZZA the latest showcase] with the theme of [[mediawikiwiki:Wikimedia_Research/Showcase|Wikipedia for Political and Election Analysis]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Latest transparency report''': The latest Transparency Report, covering the period from January to June 2024, is now live on [[foundationsite:about/transparency/|the Foundation website]]. View also [[diffblog:2024/10/10/the-wikimedia-foundations-latest-transparency-report-2/|highlights from the report]]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board Elections''': [[metawiki:Wikimedia_Foundation_elections/2024/Announcement/Results_(long_version)|Preliminary results of the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] has been announced. *'''Affiliates Strategy''': [[metawiki:Affiliations_Committee/News/Issue_3#Affiliate_Strategy_Updates|Implementation status of a new affiliate health criteria and changes to User Groups recognition process]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/10-02|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:52, 24 ਅਕਤੂਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27655236 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin November Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!--Intended publication date: Nov 7 // covering period from to Oct 24 - Nov 6 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the first half of November 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/11-01|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Mārtiņš Bruņenieks.jpg|alt=WikiCelebrate Mārtiņš Bruņenieks|WikiCelebrate Mārtiņš Bruņenieks|thumb]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * '''Commons Community Call:''' The first [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|community call]] with Wikimedia Commons volunteers and stakeholders to help prioritize support efforts for 2025-2026 Fiscal Year will take place on November 21. The theme of this call will be about how content should be organised on Wikimedia Commons. The call will be hosted by Chief Product and Technology Officer Selena Deckelmann. * '''Conferencia Justicia climática Perú 2024:''' [[:m:Conferencia Justicia climática Perú 2024|Conference on climate justice, indigenous voices and Wikimedia platform]] will be held in Huaraz, Peru from November 8 to 10. * '''Affiliations Committee:''' [[m:Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|Applications for joining the Affiliations Committee]] is open until November 18. * '''Ombuds Commission and Case Review Committee: '''[[m:Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|Applications for joining the Ombuds commission]] and the Case Review Committee are open until December 2. * '''Language community meeting:''' A [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 November 2024|language community meeting]] will be hosted on November 29, 16:00 UTC, discussing technical updates and problem-solving. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> * '''Advisory Council''': [[m:PTAC|The new Product and Technology Advisory Council (PTAC) was announced]]. The PTAC will try to publish a set of community-validated recommendations that can serve as a potential 2-3 year blueprint for product and technical success. * '''Wikifunctions''': The Abstract Wikipedia team is working toward a rewrite of our backend services in a different programming language, likely Rust. [[wikifunctions:Wikifunctions:Status updates/2024-11-01|More status updates]]. * '''Tech News''': [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|The Guided Tour extension]], which help newcomers understand how to edit, now works with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Dark mode|dark mode]]; Wikipedia readers can now download a browser extension to experiment with potential features that [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments|making it easier for readers to discover information on the wikis]]. More tech updates from tech news [[diffblog:2024/10/30/tech-news-2024-44/|44]] and [[diffblog:2024/10/22/tech-news-2024-43/|43]]. * '''Temporary accounts:''' Logged-out editors on 12 wikis, including Norwegian, Romanian, Serbian, Danish, and Cantonese Wikipedia, receive [[mw:Special:Mylanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] now. This new account type enhances the privacy of logged-out editors and makes it easier for community members to communicate with them. [[diffblog:2024/11/05/say-hi-to-temporary-accounts-easier-collaboration-with-logged-out-editors-with-better-privacy-protection/|Read the new Diff post to learn more about temporary accounts]]. * '''Mobile apps:''' The Mobile Apps team has released an [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh#Phase 1: Creating a user Profile Menu (T373714)|update]] to the iOS app’s navigation, now available in the latest App store version. * '''Campaign Events Extension''': The [[m:CampaignEvents|Campaign Events extension]] is now live on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|two more wikis]], Wikidata and the Spanish Wikipedia. * '''Admin Retention''': A survey on [[m:Research:Wikipedia Administrator Recruitment, Retention, and Attrition|Wikipedia Administrator Recruitment, Retention, and Attrition]] is open until November 11. As part of the Foundation's 2024-2025 Annual Plan, the research team and collaborators are studying recruitment, retention, and attrition patterns among long-tenured community members in official moderation and administration roles. * '''Knowledge is Human:''' The [[foundationsite:our-work/knowledge-is-human/|campaign web page]], which educates visitors on Wikipedia’s model and why it’s trustworthy, has earned over 140,000 clicks. The campaign has increased pageviews on WikimediaFoundation.org by more than 50%. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> * '''WikiCelebrate''': From making a minor maintenance edit in 2005 to being one of the most appreciated Wikimedians in the Central Eastern European (CEE) region: this month [[diffblog:2024/10/29/from-closing-tags-to-opening-collaborations-wikicelebrating-martins-brunenieks/|we celebrate Mārtiņš Bruņenieks]]. * '''Wiki Loves Earth:''' [[diffblog:2024/10/25/mountains-birds-and-lakes-wiki-loves-earth-2024-central-asia-edition/|Mountains, Birds and Lakes – Central Asia Edition]] * '''Future of Language Incubation''': As part of a new [[mw:Future of Language Incubation|Future of Language Incubation]] initiative to support language onboarding, Wikipedia is now live for five languages: Pannonian Rusyn, Tai Nüa, Iban, Obolo, and Southern Ndebele. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> * '''Global Advocacy''': Reflecting on the anniversary of the EU’s Digital Service Act (DSA), Wikimedians share successes and public policy priorities at digital rights Global Gathering event, and [[diffblog:2024/11/04/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-september-2024/|more global advocacy updates]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> * '''English Fundraising''': [[diffblog:2024/10/22/the-road-to-launch-wikimedias-2024-english-fundraising-campaign/|The Road to Launch: Wikimedia’s 2024 English Fundraising Campaign]]. * '''Fundraising Report''': Our [[m:Fundraising/2023-24 Report|annual fundraising report]] for the 2023-2024 fiscal year is published. Last year, we had over 8 million donors giving an average donation of m:Fundraising/2023-24 Report0.58. We ran campaigns in 33 countries, 18 languages, and received donations from over 200 countries. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/11-01|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:34, 7 ਨਵੰਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27710067 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin November Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!--Intended publication date: // covering period from Nov 7 to Nov 21 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation from November 7 to November 21, 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/11-02|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br /><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> [[File:Wikimania.svg|alt=Wikimania logo|thumb|150px|Scholarships open for Wikimania 2025]] * '''Conversation with the trustees:''' Speak directly with the Wikimedia Foundation trustees about their work at the [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/2024-11-27 Conversation with Trustees|next Conversation with the Trustees]] on 27 November from 12:00 – 13:30 UTC. * '''Wikimedia Hackathon:''' [[diffblog:2024/11/13/registration-is-now-open-for-the-2025-wikimedia-hackathon/|Registration is now open]] for the 2025 Wikimedia Hackathon which will be held in Istanbul, Turkey, May 2–4, 2025. * '''Language Community:''' [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 November 2024|The next language community meeting]] will be held on November 29 at 16:00 UTC. * '''Wikimania 2025:''' [[diffblog:2024/11/07/apply-for-a-scholarship-for-wikimania-2025/|Application for scholarship]] to attend Wikimania 2025 in Nairobi is open until the end of December 8. * '''Central Asian WikiCon:''' [[m:Central Asian WikiCon 2025|The Central Asian WikiCon 2025]] will take place on April 19–20, 2025, in Tashkent, Uzbekistan. [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdcEkOAaScx42HW_xvo4Oi_y3ZM5IEQ9P_fln4-gVehxLmbrQ/viewform Applications to be part of the Program and Scholarship Committee] is open until November 30. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br /><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:WikiFunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> * '''Tech News:''' Admins and users of the Wikimedia projects [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator#Usage|where Automoderator is enabled]] can now monitor and evaluate important metrics related to Automoderator's actions; Stewards can now make [[m:Special:MyLanguage/Global blocks|global account blocks]] cause global [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblocks]]. Learn about the latest tech updates from tech news [[diffblog:2024/11/04/tech-news-2024-45/|45]], [[diffblog:2024/11/12/tech-news-2024-46/|46]], and [[diffblog:/024/11/19/tech-news-2024-47/|47]]. * '''Wikifunctions''': [[f:WikiFunctions:Status updates/2024-11-13|Wikifunctions now has a new Type]]: [https://www.wikifunctions.org/view/en/Z19677 rational numbers]. They expand the ability to deal with numbers considerably, allowing us to work with fractions and decimals, and not just whole numbers anymore. [[f:WikiFunctions:Status updates|More status updates]]. * '''Temporary accounts:''' We are rolling out [[mw:Help:Temporary accounts|temporary accounts for unregistered (logged-out) editors]] for more wikis including Romanian, Serbian, Danish, and Norwegian Bokmål. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> * '''Language & Internationalization:''' [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/October|The fifth edition of the Language & Internationalization newsletter]] is available. Some [[diffblog:2024/11/06/language-and-internationalization-newsletters-5/|key highlights]]: Mooré Wikipedia is live; Keyboard Layouts for Multiple Languages Added; New Projects Added to Translatewiki.net. * '''Wikimedia Research Showcase''': Watch [https://youtube.com/live/oH0PCNIzF0E?feature=share the latest showcase] which looked at [[mw:Wikimedia Research/Showcase| external factors that help different language versions of Wikipedia thrive]]. * '''Wikipedia Library''': [[diffblog:2024/11/18/whats-new-in-the-wikipedia-library-july-september-2024/|What's new]] in the Wikipedia Library? * '''Tulu Wikisource''': [[diffblog:2024/11/19/welcoming-tulu-wikisource/|Welcoming]] Tulu Wikisource. * '''CEE Meeting 2024''': [[diffblog:2024/11/19/central-asian-community-members-experiences-and-highlights-from-the-cee-meeting-2024/|Highlights]] from Central Asian community members at the CEE Meeting 2024. * '''Let's Connect:''' Let's Connect Learning clinic on [[m:Event:Let's Connect Learning Clinic: Gender Sensitivity Training|Gender Sensitivity Training within Wikimedia communities]] was held on November 22. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br /><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> * '''Audit reports 2023-24:''' [[diffblog:2024/11/07/highlights-from-the-fiscal-year-2023-2024-wikimedia-foundation-and-wikimedia-endowment-audit-reports/|Highlights]] from the fiscal year 2023–2024 Wikimedia Foundation and Wikimedia Endowment audit reports. * '''Wikimedia Enterprise:''' [[diffblog:2024/11/07/wikimedia-enterprise-financial-report-fiscal-year-2023-2024/|Financial report]] of Wikimedia Enterprise for the fiscal year 2023–2024. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> * '''Board Updates''': The Board met in Katowice, Poland on August 5 and held its quarterly business meeting before Wikimania. Learn more about the [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard|outcomes of the meeting]]. * '''AffCom''': The Affiliates Committee has [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/2UUDICRTMP3KTCZLW6LW25MRM6ZZCMCK/|resumed User Group recognition work]] after a pause to improve the User Group recognition process. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/11-02|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:18, 25 ਨਵੰਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27824573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin December Issue</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our second November issue. This will be the final bulletin for 2024 and we'll be back in late January 2025 with the next issue. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/12-01|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> [[File:Kanguya Isaac 03 (cropped).jpg|alt=Chabota Kanguya Isaac|thumb|150px|Celebrating Chabota and his contributions to the movement.]] * '''Wikimania:''' [[diffblog:2024/12/02/host-wikimania-2027-and-beyond-open-call-for-wikimedia-organizers/|Open call to host Wikimania 2027 and beyond]] is open until end of January 27 anywhere on earth. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> * '''Tech News''': [[mw:Extension:Chart/Project/Updates|Chart extension]] is now available on Commons and Testwiki; a new version of the standard wikitext editor-mode [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will be available as a [[m:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]]; [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] will be relocated to a sidebar on desktop. More updates from tech news [[diffblog:2024/12/09/tech-news-2024-50/|50]], [[diffblog:2024/12/02/tech-news-2024-49/|49,]] and [[diffblog:2024/11/25/tech-news-2024-48/|48]]. * '''Wikifunctions''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2024-11-27|WordGraph dataset is released]], which is particularly useful for abstract descriptions for people in Wikidata. [[f:Wikifunctions:Status updates/2024-11-21|More status updates]]. * '''Wikipedia 2024 Year in Review:''' [[foundationsite:wikipedia-year-in-review-2024/|Wikipedia 2024 Year in Review]] launched, showcasing the collective impact of Wikipedia and Wikipedia contributors in the last calendar year. The iOS App also released a [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] to Italy and Mexico, with insights based on reading, editing, and donation history. * '''Wikipedia Android App:''' The Android team has launched the Rabbit Holes feature in the final release of the year as part of [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs#Wiki Experiences|Wiki Experiences 3.1]]. Currently being tested in Sub-Saharan Africa and South Asia, this feature suggests a search term and a reading list based on the user's last two visited articles. For more details or to share feedback, visit the [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Rabbit Holes|project page]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]'''<br /><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> * '''WikiCelebrate''': From Challenges to Change-Making: [[diffblog:2024/11/21/from-challenges-to-change-making-celebrating-chabota/|We Wikicelebrate Chabota Isaac Kanguya]], a passionate contributor from Zambia, whose journey through the Wikimedia movement embodies resilience, collaboration, and a commitment to representing underrepresented voices. * '''Conference:''' Announcing [[diffblog:2024/11/26/central-asian-wikicon-2025/|Central Asian WikiCon 2025]] which will be hosted at Diplomat International School on April 19–20, 2025, in Tashkent, Uzbekistan. * '''Campaigns and topical collaboration:''' The Campaign Product and Programs teams [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|published research on the needs of WikiProject and other topical collaborations.]] * '''Wikisource''': The journey so far and looking ahead with [[diffblog:2024/11/25/wikisource-loves-manuscripts-the-journey-so-far-and-looking-ahead/|Wikisource Loves Manuscripts (WiLMa).]] * '''CEE Meeting''': [[diffblog:2024/11/19/central-asian-community-members-experiences-and-highlights-from-the-cee-meeting-2024/|Experiences and Highlights]] by Central Asian Community Members. * '''Partnership''': [[diffblog:2024/11/28/wikimedia-indonesia-and-google-join-forces-for-wikipedia-content-enrichment-in-indonesia/|Wikimedia Indonesia and Google Join Forces for Wikipedia Content Enrichment]] in Indonesia. * '''Wikimedia Research Showcase''': Watch the [https://www.youtube.com/live/_hk6KLD-0tg latest showcase] which discussed AI for Wikipedia. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br /><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> * '''Ongoing litigation:''' Update on [[:en:Wikipedia talk:2024 open letter to the Wikimedia Foundation#2 December Update from the Wikimedia Foundation|litigation in India.]] '''Board and Board committee updates'''<br /><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> * '''Board Elections''': The Board’s Executive Committee shared [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/M4PFMZOTBRVE4OIMQ5JTORF5NGCBKYX3/|some thoughts on the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]]. '''External media releases & coverage''' * '''Most popular articles:''' [[foundationsite:news/2024/12/03/announcing-english-wikipedias-most-popular-articles-of-2024/|Announcing English Wikipedia’s most popular articles of 2024]]. * '''Interview:''' [https://nymag.com/intelligencer/article/jimmy-wales-on-why-wikipedia-is-still-so-good.html Jimmy Wales on Why Wikipedia Is Still So Good]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br /><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/12-01|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:03, 16 ਦਸੰਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27929949 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue in December 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/1|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> [[File:WP20Symbols CAKE WIP.jpg|Ideas for Wikipedia @ 25 needed|thumb|150px]] *'''Conversation with the trustees:''' Speak directly with the Wikimedia Foundation trustees about their work at the [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/2024-11-27 Conversation with Trustees|next Conversation with the Trustees]] on January 30 at 14:30 UTC. *'''Community Resilience and Sustainability:''' Join the [[m:Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Conversation Hour 2025 01 30|conversation hour]] which will discuss Trust and Safety, the Universal Code of Conduct, Committee Support, and Human Rights on January 30 at 20:00 UTC. *'''Annual Planning:''' Shaping Wikimedia Foundation’s 2025–2026 annual goals: [[diffblog:2025/01/10/shaping-wikimedia-foundations-2025-2026-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Key questions for the Wikimedia movement]]. *'''Central Asia Wikicon:''' [[m:Special:MyLanguage/Central Asian WikiCon 2025/Submissions|Submission for sessions]] is open until March 22. *'''Wikipedia is turning 25:''' We just celebrated Wikipedia's 24th birthday, and are already planning for next year's big milestone! [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25|Share your thoughts]] on what you have in mind to mark the silver jubilee of Wikipedia. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Wikipedia App:''' iOS App users worldwide can now access a [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] feature, providing insights based on their reading and editing history on Wikipedia. *'''Design System:''' [[diffblog:2024/12/18/codex-year-2024-in-reviewkey-milestones-and-innovations/|Codex – Year 2024 in Review]]: Key Milestones and Innovations. *'''Tech News:''' The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents extension]] offers organizers features like event registration management directly on-wiki; The Single User Login system is being updated over the next few months; Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. More updates from tech news [[diffblog:2024/12/16/tech-news-2024-51/|Dec 16]], [[diffblog:2025/01/14/tech-news-week-03-13-january-2025/|Jan 13]], and [[diffblog:2025/01/21/tech-news-2025-week-04/|Jan 21]]. *'''Wikifunctions:''' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-01-15|Wikifunctions shares their Quarterly planning]] for January-March 2025. *'''Admin Research Report:''' The Research Team published their final [[m:Research:Wikipedia Administrator Recruitment, Retention, and Attrition/Report|report on administrator recruitment, retention, and attrition]] patterns among long-tenure community members in moderation and administration roles. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]'''<br /><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Distribution of Funds:''' Next steps toward the creation of the [[diffblog:2025/01/14/next-steps-toward-the-creation-of-the-interim-global-resource-distribution-committee/|interim Global Resource Distribution Committee]]. *'''Wikipedia Library:''' [[diffblog:2025/01/13/whats-new-in-the-wikipedia-library-oct-dec-2024/|What’s new in The Wikipedia Library?]] (Oct-Dec 2024). *'''Conferences:''' Your Sneak Peak into the [[diffblog:2024/12/17/your-sneak-peak-into-the-9-approved-wikimedia-conference-proposals-for-2025/|9 approved Wikimedia Conference Proposals for 2025]]. *'''Wikimania:''' [[diffblog:2024/12/19/road-to-wikimania-nairobi-travel-essentials-tips/|Road to Nairobi:]] Travel Essentials & Tips. *'''Wikisource Loves Manuscripts:''' Meet-up in Bali: [[diffblog:2025/01/09/wilma-meet-up-in-bali-strengthening-the-manuscript-preservation-ecosystem/|Strengthening the manuscript preservation ecosystem]]. *'''Wikimedia Research Showcase:''' Watch [https://www.youtube.com/live/gvF8p4r91NE the latest showcase] which looked at [[mw:Wikimedia Research/Showcase|Reader Attention and Curiosity.]] *'''Resource Support Pilot:''' Join the discussion about shaping [[:w:en:Wikipedia talk:WikiProject Resource Exchange/Resource Request#We want to buy you books|a pilot project]] on the English Wikipedia that would fund small resource requests (like books) to support editors in improving content. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Global Advocacy:''' Wikimedians will promote cultural preservation and knowledge diversity at RightsCon 2025. [[diffblog:2025/01/17/wikimedians-will-promote-cultural-preservation-and-knowledge-diversity-at-rightscon-2025-tune-in/|Tune in]]! *'''Mis- and disinformation''': Training on misinformation and disinformation prevention for communities in Indonesia: [[diffblog:2025/01/08/training-on-misinformation-and-disinformation-prevention-for-communities-in-indonesia-a-recap/|A recap]]. *'''December's Global Advocacy Newsletter:''' For quarterly insights into the internet governance and policy work the Foundation is doing, subscribe to [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter our Global Advocacy Newsletter]. You can see our [https://us11.campaign-archive.com/?u=7e010456c3e448b30d8703345&id=e6f0776d39 latest December edition here]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board of Trustees''': The Wikimedia Foundation welcomes [[diffblog:2024/12/19/the-wikimedia-foundation-welcomes-community-and-affiliate-selected-trustees/|community-and-affiliate selected trustees]] and the Board appoints [[diffblog:2025/01/22/wikimedia-foundation-board-appoints-lorenzo-losa-its-first-chair-elect/|Lorenzo Losa its Chair-Elect]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/XX-XX|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:58, 27 ਜਨਵਰੀ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28028810 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 24 January. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/2|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br /><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''2025 reflections''': [[diffblog:2025/01/29/reflections-on-2025-from-the-wikimedia-foundation-executive-team/|Reflections on 2025]] from the Wikimedia Foundation's Executive team. *'''Annual Planning''': [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs#We want to improve the experience of collaboration on the wikis, so it’s easier for contributors to find one another and work on projects together, whether it’s through backlog drives, edit-a-thons, WikiProjects, or even two editors working together. How do you think we could help more contributors find each other, connect, and work together?|How can we help more contributors connect and collaborate?]] *'''Let's Connect''': The next Learning Clinic will be about [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|WikiLearn Essentials for Course Creators: Building Community Skills Online Part 2]] on [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdfspLA4vhstWm9fX8XfN4qIRO1Ai7gFB1lx80YRvU_RHJIpg/viewform February 13 at 16:30 UTC]. *'''WikiCredCon 2025''' will take place on [[m:WikiCredCon 2025|February 14–16]] in San Francisco, USA. *'''Wikisource Conference''' will take place on [[m:Wikisource Conference 2025|February 14–16]] in Bali, Indonesia. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br /><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Future Audiences''': [[m:Future Audiences/Community discussions|Watch the recording]] for lessons from the short video experiments. A new Discord bot experiment as a way to interact with Wikipedia, the Future Audiences Discord server and future plans for experiments around how to use gamification. *'''WikiProjects''': Bridging Knowledge Gaps: [[diffblog:2025/01/23/bridging-knowledge-gaps-rethinking-collaboration-through-wikiprojects-and-campaigns/|Rethinking Collaboration through WikiProjects and Campaigns]]. *'''Wikifunctions''': The newest sister project [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-01-29|now has 2000 functions]]. *'''Tech News:''' Editors who use the “Special characters” editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki; The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]] to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. More updates from tech news week [[diffblog:2025/01/27/tech-news-2025-week-05/|05]] and [[diffblog:2025/02/04/tech-news-2025-week-06/|06]]. *'''Product & Tech Advisory Council:''' The council looked at data, needs and trends to make a recommendation for the Foundation's annual plan. They recommended that [[m:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|improving mobile contribution experiences]] has the greatest potential to bring in new and unheard voices onto Wikipedia and sister projects, and improve the experience of readers and contributors most widely. They are requesting [[m:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback and discussion.]] *'''Structured Tasks:''' The "[[mw:Help:Growth/Tools/Add an image|Add an Image]]" structured task is being tested on a representative sample of Wikipedias which allows users to add an image and an appropriate caption to a Wikipedia article. *'''Talk page improvements:''' [[mw:Talk pages project/Usability|Usability improvements]] are being deployed on remaining wikis. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br /><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Language Preservation''': Empowering the Next Generation to [[diffblog:2025/02/03/empowering-the-next-generation-to-preserve-indigenous-languages-through-wikikata/|Preserve Indigenous Languages through WikiKata]]. *'''Resource Distribution''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/BICNERLGSMRHSLSRTACHGDX5C7KQDB7F/|Call for candidates for the interim Global Resource Distribution Committee]] (GRDC) is opened. Apply until Feb 25. *'''WikiLearn''': A new edition of [[diffblog:2025/01/28/wikilearn-news-january-2025/|WikiLearn News]] highlights how Wikimedia affiliates are leveraging this online learning platform to support the movement. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br /><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy Medium blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Diff policy articles]''</small> *'''Global Advocacy''': The Wikimedia Foundation has officially joined the [[ccorg:2024/11/01/creative-commons-launches-taroch-coalition-for-open-access-to-cultural-heritage/|TAROCH (Towards an Open Cultural Heritage Recommendation) Coalition]], a campaign run by Creative Commons that aims for UNESCO to release an official recommendation to improve open access to cultural heritage. The team also discussed how media freedom, Wikipedia, and AI connect at the United Nations (UN) Forum on Business and Human Rights; [[diffblog:2025/01/24/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-november-december-2024/|read more monthly updates from the Global Advocacy team]]. *'''Banner & Logo Policies''': [[diffblog:2025/01/24/help-us-collect-examples-of-community-discussions-to-run-banners-or-make-temporary-logo-changes/|Help us collect examples of community discussions]] to run banners or make temporary logo changes. '''Board and Board committee updates'''<br /><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Welcoming new affiliates''': Recognition of [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2024/Recognition of Inari Saami Wikimedians User Group|Inari Saami Wikimedians User Group]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br /><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/2|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:33, 10 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28234179 --> == ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[ਤਸਵੀਰ:Special Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''ਖ਼ਾਸ ਬਾਰਨਸਟਾਰ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਤਪਾਲ ਜੀ, 2 ਮਈ 2025 ਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡਆ ਉਪਰ 10 ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਸਰਗਰਮ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਕੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਯਾਦਗਰ ਬਣਾਓ। ਆਓ! ਆਪਾਂ ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਆਨਲਾਈਨ ਗਿਆਨ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਤਿਲ-ਫੁਲ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਈਏ। [[File:Natural-moustache Simple Black.svg|80px]]<big>[[User:Stalinjeet Brar|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;"><font color="black"><b>Stalinjeet Brar</b></font></span>]]</big>[[User talk:Stalinjeet Brar|^''Talk'']] 14:23, 11 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 (UTC) |} : ਸ਼ੁਕਰੀਆ [[User:Stalinjeet Brar|Stalinjeet]] ਜੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਕਿਹਾ ਸਿਰ-ਮੱਥੇ...। - [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satpal Dandiwal|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:45, 15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 3</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 10 February. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/3|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> [[File:DpgBadge.svg|alt=Digital public good logo|thumb|Wikipedia recognised as a digital public good.]] *'''Wikipedia as a digital public good''': Wikipedia has [[diffblog:2025/02/12/wikipedia-recognized-as-a-digital-public-good|been recognized]] as a digital public good by the UN-endorsed [[w:en:Digital Public Goods Alliance|Digital Public Goods Alliance]]. *'''Middle East and Northern Africa (MENA) Connect''': The first edition of this regional community call for 2025 will be [[m:Event:MENA Connect فبراير 2025|held on February 22]]. *'''Wikimedia Research Showcase:''' The next showcase will be about "Wikipedia Administrator Recruitment, Retention, and Attrition" and will [[mw:Wikimedia Research/Showcase|take place on February 26 at 17:30 UTC]]. *'''Celebrate Women 2025''': The Gender Organizing community in the Wikimedia Movement hosts an annual campaign every March called [[m:Celebrate Women|Celebrate Women]]. Conversation hours to learn about some exciting tools that can support your efforts at closing the gender gap will be held on [[m:Event:Celebrate Women 2025 Office Hour Series/Tooling Training|February 25 at 14:00–16:00 UTC]]. *'''Outreachy''': Wikimedia Foundation is participating in Round 30 of the [https://www.outreachy.org/ Outreachy program] that runs from June – August 2025. The deadline to submit projects is March 4 at 16:00 UTC . '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Growth features''': The new [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|Community Updates module]] is a new feature to facilitate the connection between wiki editing initiatives and newcomers. *'''Simple article summaries''': The Web team at the Wikimedia Foundation has introduced [[mw:Reading/Web/Content_Discovery_Experiments/Simple_Article_Summaries|Simple Article Summaries project]] on [[:en:Wikipedia:Village_pump_(technical)/Archive_218#h-Simple_Article_Summaries:_research_so_far_and_next_steps-20250210151100|select Wikipedias]]. It aims to display article summaries that would be easy to digest for readers. *'''Language and internationalization''': Five new languages added to Wikipedia as part of the future of language incubation initiative. [[diffblog:2025/02/12/language-and-internationalization-newsletters-5-2/|Read more on the latest edition]] of the Language and internationalization newsletter. *'''Tech News''': Communities using growth tools can now showcase one event on the Special:Homepage for newcomers. More updates from tech news week [[diffblog:2025/02/11/tech-news-2025-week-07/|07]] and [[diffblog:2025/02/17/tech-news-2025-week-08/|08]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Community Insights:''' The [[m:Community Insights/Community Insights 2024 Report|Community Insights 2024 report]] captures new insights on newcomers (who are more likely to be younger), their motivations (97% liked that their contributions help others), and how for the first time, more than half of respondents (51%) agreed that the [[m:Community Insights/Community Insights 2024 Report#The Wikimedia Foundation|Wikimedia Foundation communicates well]] about its projects and initiatives. *'''Let’s Connect Learning Clinic''': [https://www.youtube.com/watch?v=iKOpqEnm4lw Watch the recording] of WikiLearn Essentials for Course Creators: Building Community Skills Online session 1. *'''Global Resource Distribution Committee''' '''(GRDC)''': Are you interested in improving how funds are distributed across the Wikimedia Movement? [[diffblog:2025/02/05/global-resource-distribution-committee-call-for-candidates/|Apply to be part of the interim GRDC by February 25]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Public Policy''': How Wikimedia projects advance a positive vision for the internet's future [[diffblog:2025/02/12/the-public-domain-digital-commons-and-digital-public-goods-dpgs-how-wikimedia-projects-advance-a-positive-vision-for-the-internets-future/|through the public domain, the digital commons, and digital public goods]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> *'''Wikimedia Enterprise:''' Wikimedia Enterprise has [https://enterprise.wikimedia.com/blog/ecosia-and-wikimedia-enterprise-partner/ partnered] with Ecosia, a Berlin-based search engine. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Wikimedia Brasil''': [[diffblog:2025/02/13/wikimedia-brasil-becomes-the-newest-wikimedia-chapter/|Wikimedia Brasil becomes the newest Wikimedia Chapter]]! *'''Wikimedia Community User Group South Sudan''': [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2025/Recognition of Wikimedia Community User Group South Sudan|Recognition]] of [[m:Wikimedia Community User Group South Sudan|Wikimedia Community User Group South Sudan]]. *'''Affiliations Committee''': [[diffblog:2025/02/10/shaping-the-future-insights-from-the-affiliations-committee-strategy-retreat-2024/|Insights about the future of the movement organization ecosystem]] from Affiliations Committee Strategy Retreat 2024. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/3|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:13, 24 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28304046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 4</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 24 February. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/4|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WIkimania 2025 Theme.jpg|alt=Wikimania 2025 Theme|thumb|Wikimania 2025 programming proposals are now open.]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> * '''Annual Planning''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Help shape our early-stage thinking]] around our Product & Tech work and [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|provide feedback]] before budgets and measurable targets are committed. *'''Global Trends 2025''': As part of annual planning, we identify [[diffblog:2025/03/04/global-trends-2025/|a list of global trends]] that will impact the Wikimedia movement, such as changes in how and where people search for and contribute information online, the rise of misinformation and disinformation in online spaces, and evolving regulation of online information providers. *'''Wikimania 2025''': [[diffblog:2025/03/03/apply-now-to-speak-at-wikimania-2025/|Apply now]] to speak at Wikimania 2025 whether to lead a workshop, host a panel, present a poster, or showcase a tool demonstration. [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/cfp Submit your session by March 31] anywhere on earth. If you're interested reviewing proposals for Wikimania 2025 and helping shape the program, you can fill out a [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/656959 short form to apply to be a program reviewer] by 17 March. *'''WikiConference North America 2025''': Scholarship applications are now open [[wcna:2025/Attendance/Scholarships|until April 4]]. This conference will take place in New York City from October 16–19, 2025, under the theme “Wiki’s World Fair". *'''Wikimedia Enterprise and Global Advocacy at SXSW 2025''': Wikimedia Enterprise is coming together with Creative Commons [https://enterprise.wikimedia.com/blog/sxsw-2025/ on March 9] for a day of conversations and panel discussions at SXSW 2025 that tackles the challenges of AI and the preservation and ethical development of open data. Global Advocacy is participating on a panel [https://www.linkedin.com/posts/wikimedia-foundation_sxsw-wikimedia-futureofknowledge-activity-7303428562341027840-HMhO/?utm_source=share on March 8], diving into conversations about the future of the internet. *'''WikiCauserie''': The online bi-monthly meeting aimed at bringing together the French-speaking member communities of WikiFranca will be held next on [[m:Special:MyLanguage/WikiFranca/WikiCauserie/Editions|March 21 at 18:00 UTC]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Datacenter Switchover''': All wikis will be in read-only mode for a few minutes for a [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|datacenter server switchover]] on [[wikitech:Switch Datacenter#Upcoming Switches|March 19 starting at 14:00 UTC]] for up to 30 minutes. * '''Tech News''': The [https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org] portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. More updates from tech news week [[diffblog:2025/02/25/tech-news-2025-week-09/|09]] and [[diffblog:2025/03/04/tech-news-2025-week-10/|10]]. * '''Wikimedia Recommendation API''': [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|We will be removing the recommendation API from the current offerings after March 31]]. This API is no longer used by newer versions of the Wikipedia Android Mobile application, which was its sole user. * '''Wikifunctions''': We deployed and tested [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-02-26|one of our main milestones for this quarter]]: the ability to get the right Lexeme given a Wikidata Item, or, put simpler, to get the right word from a thing. * '''Wikimedia Apps''': We are inviting users to help [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|improve Wikipedia mobile app's reading and editing experiences in offline or limited internet use]]. We will organize focus groups to discuss these experiences in more detail. Share your thoughts and help improve the app by joining the [[mw:Talk:Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|discussion]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Women’s History Month''': Wikimedia Foundation is running a campaign to spotlight some of the Wikimedians working to close the gender gap on Wikimedia projects. The campaign, [http://wikimediafoundation.org/knowledge-is-her ''Knowledge is human. Knowledge is her.''], is aimed at reaching external audiences in Sub-Saharan Africa. *'''Wikimedia Research Showcase''': "Gender Gaps" will be the featured theme for the next research showcase [[mw:Wikimedia Research/Showcase|taking place on March 19 at 16:30 UTC]]. *'''Global Resource Distribution Committee (GRDC)''': The call for candidates is being extended [[m:Global Resource Distribution Committee/Creation of the interim GRDC|until March 31]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Privacy and Transparency''': [[diffblog:2025/02/26/privacy-and-transparency-staying-safe-in-an-open-movement/|Finding the balance between privacy and openness to stay safe in an open movement]]. *'''Legal Victory''': The Wikimedia Foundation has [[diffblog:2025/02/21/legal-victory-in-germany-protects-the-wikimedia-projects-and-volunteers-from-forum-shopping/|won a legal victory in Germany’s courts]] that sets a legal precedent defending the Wikimedia projects and volunteers against "forum shopping", choosing a court in a jurisdiction whose laws might be more favorable to them. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> *'''Wikimedia Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/pleias-and-wikimedia-enterprise-partner/ Wikimedia Enterprise and French AI startup Pleias have joined forces] to show that structured, machine-readable knowledge can drive AI innovation while upholding openness, verifiability, and ethical development. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Ombuds Commission''': [[m:Talk:Ombuds commission#Announcing the 2025 Ombuds Commission|Announcing the 2025 Ombuds Commission]]. *'''Universal Code of Conduct''': [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Announcements#U4C Non-voting member appointed|Wikimedia Foundation has chosen to appoint Jacob Rogers, Associate General Counsel]], to the Foundation advisory seat on the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). *'''Wikimedia Foundation Board of Trustees''': The Board met virtually on 11 December to hold its quarterly business. See the most recent corporate actions taken on the [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard|Board Noticeboard]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/4|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:55, 10 ਮਾਰਚ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28358976 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 5</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 10 March. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/5|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimania 2025''': Program submission is still open until March 31. [[wikimania:Special:MyLanguage/2025:Program|Apply now]] to speak at Wikimania 2025. *'''Research Fund''': The [[m:Special:MyLanguage/Grants:Programs/Wikimedia Research & Technology Fund/Wikimedia Research Fund|2025 Wikimedia Research Fund]] is launching, inviting proposals from researchers aiming to advance free knowledge through Wikimedia projects. [[diffblog:2025/03/13/announcing-the-newest-round-of-the-research-fund/|Submit your proposal before April 16]]. *'''Central Notice Training''': [[diffblog:2025/03/17/learn-more-about-updates-to-the-central-notice-guidelines-by-joining-a-central-notice-requester-training/|Learn more about updates to the Central Notice Guidelines]] by joining a Central Notice Requester training [[m:Event:Central Notice Requester Training|on March 26 at 14:00 UTC]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Design System''': [[diffblog:2025/03/14/wikimedia-design-jam-introduces-codex-to-designers/|Learn more about Wikimedia’s Codex design system]] and how to use it while designing for Wikimedia projects. *'''Tech News''': The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3AContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es&wprov=wppw2 improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]; on Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced. More updates from tech news week [[diffblog:2025/03/10/tech-news-2025-week-11/|11]] and [[diffblog:2025/03/17/tech-news-2025-week-12/|12]]. *'''P&T Annual Planning''': The Product & Technology department [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|publishes its plans]] early in the annual planning process, which is on Meta-Wiki and [[:m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|open for feedback]]. These [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs#Product and Technology Objectives|objectives and key results]] are not a list of projects, but instead, a set of directions for problems to solve and impacts to achieve over the course of the year. We look forward to engaging with the community on this plan. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Resource Support Pilot''': [[:en:Wikipedia talk:WikiProject Resource Exchange/Resource Request#We want to buy you books|The pilot project]] on English Wikipedia to fund small resource requests (like books) to support editors in improving content has moved to [[:en:Wikipedia talk:WikiProject Resource Exchange/Resource Request#Working on specifics|the next phases of the discussion]]. *'''Wikisource Conference''': [[diffblog:2025/03/13/wikisource-volunteers-reunite-after-a-decade-at-the-international-wikisource-conference-2025-in-bali/|Some highlights]] from the Wikisource Conference 2025 in Bali. *'''ESEAP Hub''': [[diffblog:2025/03/20/eseap-hub-the-story-so-far-and-look-ahead/|Future plans for the ESEAP Hub]] one-year pilot project. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Litigation review''': [[diffblog:2025/03/14/2024-wikimedia-foundation-litigation-review-defending-the-wikimedia-projects-and-volunteers-in-court-and-shaping-the-future-of-the-internet/|Read key points of the Wikimedia Foundation's legal work last year]] to protect free and open knowledge broadly, and the Wikimedia volunteers and projects in particular. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Affiliations Committee''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/X7FQFUXRZ5JBLBNNA2GZY7XMWUOKPZDA/|Announcement of the 2025 Affiliations Committee Appointments]]. *'''Wikimedia MKD''': [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2025/North Macedonian affiliates|Recognition]] of [[m:Wikimedia MKD|Wikimedia MKD User Group]]. *'''Wikimedia Community User Group Burundi''': [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2025/Recognition of Wikimedia Community User Group Burundi|Recognition]] of [[m:Wikimedia Community User Group Burundi|Wikimedia Community User Group Burundi]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/5|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:38, 24 ਮਾਰਚ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28401145 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 6</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 21 March. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/6|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Progress on the Annual Plan''': [[diffblog:2025/03/24/progress-on-the-annual-plan-six-month-snapshot/|Six-Month Snapshot]]. *'''Global Trends''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard/Global trends and strengthening Wikipedia’s neutral point of view|A message from Wikimedia Foundation's Board of Trustees]] on global trends and [[diffblog:2025/03/27/strengthening-wikipedias-neutral-point-of-view/|strengthening Wikipedia’s neutral point of view]]. *'''Wikimedia Hackathon''': [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|The registration]] to attend the Wikimedia Hackathon is still open until midnight April 13. *'''Central Asia Wikicon''': [[m:Special:MyLanguage/Central Asian WikiCon 2025|The Central Asian WikiCon 2025]] will take place on April 19–20 in Tashkent, Uzbekistan. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Infrastructure''': [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]]. *'''Tech News''': The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025; The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check’s goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage. More updates from tech news week [[diffblog:2025/03/24/tech-news-2025-week-13/|13]] and [[diffblog:2025/04/01/tech-news-2025-week-14/|14]]. *'''Wikifunctions''': Read the [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-03-28|latest status updates]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Wikipedia Library''': [[diffblog:2025/04/02/whats-new-in-the-wikipedia-library-january-march-2025/|What’s new]] from January to March 2025. *'''Let's Connect Learning Clinic''': Missed the last Learning Clinic on "Safe Spaces, Strong Voices: Advancing Inclusion through the UCoC"? [[m:Special:MyLanguage/Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|Recording is now available]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Transparency report''': The Wikimedia Foundation’s publishes its [[foundationsite:about/transparency/2024-2/|latest Transparency Report]] covering the period from July to December 2024. View [[diffblog:2025/03/31/the-wikimedia-foundations-latest-transparency-report-3/|highlights from the report]]. *'''Global Advocacy''': Read [[diffblog:2025/03/21/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-february-2025/|the latest developments on public policy advocacy]] from Wikimedia Foundation's Global Advocacy team. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> *'''Wikimedia Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/prorata-ai-and-wikimedia-enterprise-partner/ Wikimedia Enterprise Partners with ProRata.ai to Champion Sustainable Search Engine Practices]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Elections Committee''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/GN6N7INJGG7L6AFK63T27DGCXKR376AL/|Wikimedia Foundation Governance Committee has appointed a new Elections Committee]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/6|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:53, 7 ਅਪਰੈਲ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28457464 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 7</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on April 4. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/7|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> * '''Annual Planning and global trends''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration#Meetings, events and calls|Join one of the many conversations]] happening over April and May about how Wikimedians around the world are responding to [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration|help shape the Foundation's annual plan]]. * '''CEE Catchup''': Join the upcoming [[:m:Event:CEE Catch up Nr. 9 (April 2025)|global trends workshop for the CEE communities]] organized together with the [[:m:CEE Hub|CEE Hub]] on April 23 at 16:00 UTC, to discuss AI, NPOV, Wikimedia communities and more. * '''Neutral point of view''': [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends/Common global standards for NPOV policies|More information and an update]] about the work to strengthen Wikipedia's neutral point of view. * '''Wiki Workshop 2025''': [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Register for the 12th annual Wiki Workshop]] taking place on May 21–22. It brings together researchers and scholars from around the globe who are interested in or actively engaged in research and development on Wikimedia projects. * '''Learning Clinic''': The upcoming [[metawiki:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|Let’s Connect Learning Clinic]] is focusing on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part 1)" and will take place on April 29 at 14:30 UTC. * '''Community Resilience and Sustainability''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Conversation Hour 2025 04 24|Quarterly Conversation hour]] taking place on April 24 at 18:00 UTC to discuss Trust and Safety, the Universal Code of Conduct, Committee Support, and Human Rights. * '''Wikimedia Hackathon''': [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|The Wikimedia Hackathon 2025]] will take place on May 2–4. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Wikifunctions''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2024-09-13|integrated with Dagbani Wikipedia]]. It is the first Wikimedia project that will be able to call and integrate functions directly into Wikipedia articles. [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Read more weekly updates on Wikifunctions]]. *'''Edge Uniques''': [[:m:Edge Uniques|Introducing Edge Uniques]], a technical approach which consists of privacy-preserving first-party cookies that will enable usability testing of features through A/B testing, more accurate counting of site visits, and a way to stop distributed denial-of-service (DDoS) with better precision. *'''Tech News''': The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29; Last week, the default thumbnail size was increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn’t previously possible due to technical limitations. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/04/07/tech-news-2025-week-15/|15]] and [[diffblog:2025/04/15/tech-news-2025-week-16/|16]]. *'''Outreachy''': Celebrating the excellent contributions from both interns and mentors in [[diffblog:2025/04/04/outreachy-round-29-internship-program/|Round 29 of the Outreachy internship program]]. *'''Developer Satisfaction Survey''': The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]] are available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br /><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]] · [[m:WikiLearn#Stay updated|WikiLearn]]''</small> *'''Wiki Loves Monuments''': [[foundationsite:news/2025/04/08/redemption-the-winners-of-wiki-loves-monuments-2024/|Celebrating the winners of Wiki Loves Monuments 2024]]. *'''Wikimedia Research Showcase''': Watch the latest research showcase featuring the theme of "[[mw:Wikimedia Research/Showcase|Motivation of Wikipedia Editors]]". '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Digital Rights''': [[diffblog:2025/04/12/merging-ubuntu-and-digital-rights-in-africa-wikimedians-leading-conversations-at-the-digital-rights-and-inclusion-forum-2025-drif25/|Wikimedians leading conversations at the Digital Rights and Inclusion Forum 2025 (DRIF25)]]. *'''Community Resilience''': To better support community members when they are facing challenges while contributing to Wikimedia projects, the Trust and Safety team worked with the Arbitration Committees to create [[diffblog:2025/04/09/do-you-know-how-to-get-support-in-the-wikimedia-community/|Project Maps of communities]]. *'''RightsCon 2025''': [[diffblog:2025/04/11/wikimedia-at-rightscon-2025-key-takeaways-on-advocacy-and-inclusion/|Key takeaways on advocacy and inclusion]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/7|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|class=skin-invert|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:16, 21 ਅਪਰੈਲ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28559530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 8</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on April 18. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/8|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Marking a transition at the Wikimedia Foundation''': [[:diffblog:/2025/05/06/marking-a-transition-at-the-wikimedia-foundation/|update from CEO Maryana Iskander]]. *'''Annual Planning''': We published the [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|draft Annual Plan]] for the coming fiscal year (2025-2026) which prioritizes work to respond to [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends.]] Feedback welcome on [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|the talk page]] and [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration|many other places]]. *'''WikiForHumanRights''': Join the information session for [[m:Event:2025 WikiForHumanRights Information Session|the 2025 WikiForHumanRights Campaign]] on May 9 at 16:00 UTC. *'''Youth Conference''': [[m:Youth Conference 2025|Wikimedia Youth Conference 2025]] will take place on May 16-18 in Prague. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''AI Strategy''': [[diffblog:2025/04/30/our-new-ai-strategy-puts-wikipedias-humans-first/|Our new AI strategy puts Wikipedia's humans first]]. *'''Tech News''': Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, now have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/04/21/tech-news-2025-week-17/|17]] and [[diffblog:2025/04/28/tech-news-2025-week-18/|18]]. *'''Abstract Wikipedia selected as a grant finalist''': Abstract Wikipedia has been selected by the MacArthur Foundation as [[diffblog:2025/04/30/abstract-wikipedia-is-a-100change-finalist/|one of five finalists for their 100&Change competition]]. The winner will be announced in late 2025. *'''Language and Internationalization''': Read some key highlights from [[diffblog:2025/04/24/language-and-internationalization-newsletters-7/|the April 2025 edition of the Language and internationalization newsletter]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:AllEvents|list of movement events]] · [[m:WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]''</small> *'''Wikimania''': [[diffblog:2025/04/23/announcing-the-wikimania-2025-location/|Wikimania 2025 will be held in the Nairobi neighborhood of Gigiri]] and will host a special one-off [[diffblog:2025/05/01/convening-users-with-extended-rights-to-discuss-safety-privacy-and-tools-during-wikimania-2025/|preconference day for users with extended rights]]. *'''Learning Clinic''': The recent [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] was about "Exploring Diff Blog: Sharing your story, & understanding Technical Implementation" and took place on May 6 at 12:00 UTC. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Data privacy''': Arguing for data privacy and safety of internet users worldwide: [[diffblog:2025/04/25/arguing-for-data-privacy-and-safety-of-internet-users-worldwide-our-amicus-brief-in-the-snap-v-pina-lawsuit/|Our amicus brief in the Snap v. Pina lawsuit]]. *'''World Press Freedom Day''': We will be advocating for Wikimedia's model and speaking about "Information as a Public Good in the Age of AI" for [https://www.unesco.org/en/press-freedom/programme-2025?hub=66704 UNESCO's World Press Freedom Day] event in Brussels. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> *'''Risk preparedness:''' We shared the Foundation's approach to [[:diffblog:/2025/05/02/risk-preparedness-in-the-foundations-annual-plan/|risk preparedness as part of the annual plan]]. *'''Financial Report''': [[diffblog:2025/04/29/takeaways-from-the-wikimedia-foundations-form-990-for-fiscal-year-2023-2024/|Takeaways from the Wikimedia Foundation's Form 990 for fiscal year 2023-2024]]. *'''Annual Report''': The Foundation published the Annual Reports for both the [[foundationsite:annualreports/2023-2024-annual-report/|Wikimedia Foundation]] and the [https://wikimediaendowment.org/annualreports/2023-2024-annual-report Wikimedia Endowment]. These reports highlight the impact of work done by our global community of volunteers, staff, and donors over the past year. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board and Board committee updates''': The Board met in in March to hold its quarterly business meeting and joined other meetings as part of the Wikimedia Foundation's annual strategic planning. See the most recent actions and updates on the [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard|Board Noticeboard]]. *'''Wikimedians of Chicago User Group''': [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2025/Recognition of Wikimedians of Chicago User Group|Recognition]] of [[m:Wikimedians of Chicago User Group|Wikimedians of Chicago User Group]]. *'''Affcom News''': Read [[m:Affiliations Committee/News/Issue 5|the latest issue of AffCom News (January-March 2025)]], the newsletter that distributes relevant news and events about the work of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee]]. *'''Elections Committee update:''' [[m:Wikimedia Foundation elections/2025#Proposed rules|Review and comment on the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection rules]] for the upcoming 2025 selection process. The deadline is May 15 at 23:59 AoE. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l'actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/8|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|class=skin-invert|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:00, 6 ਮਈ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28664042 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 9</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 6 May. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/9|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Global Trends Community Workshop''': Join Foundation staff and trustees on [[m:Event:Global Trends Community Workshop|May 28th from 16:00 UTC]] for an online community workshop about [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends impacting Wikimedia]]. This workshop is part of [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration|continuous conversations]] aimed at connecting the movement and collaborating on the Foundation's annual plan. *'''Wiki Causerie''': [[m:WikiFranca/WikiCauserie/Editions|Wiki Causerie]] call with a focus on discussing the global trends to help shape the Foundation's annual plan will be held on [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration#Meetings, events and calls|May 23]]. *'''ESEAP Summit''': The [[m:ESEAP Strategy Summit 2025|ESEAP Strategy Summit 2025]] will take place in Manila, Philippines on May 23–25. *'''EduWiki Conference 2025''': The [[m:EduWiki Conference 2025|EduWiki Conference 2025]] will take place in Bogotá, Colombia on May 30–June 1. *'''Wiki Workshop 2025''': [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|The 12th annual Wiki Workshop]] will take place online on May 21–22. *'''U4C Call for Candidates''': The [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|Universal Code of Conduct Coordinating Committee 2025 elections]] are accepting candidates until May 28. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Content Translation''': A decade of consistent improvements to the [[diffblog:2025/05/08/a-decade-of-consistent-improvements-to-the-content-translation-tool-yields-over-two-million-wikipedia-articles/|Content Translation tool]] yields over two million Wikipedia articles. *'''Charts Extension''': After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, we are moving forward with the next phase of deployment. Please consult [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. *'''Abstract Wikipedia''': [[f:Wikifunctions:Status updates/2025-05-09|Where Abstract Wikipedia fits into the new Wikimedia AI strategy]]. *'''Tech News''': The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|“Get shortened URL”]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/05/06/tech-news-2025-week-19/|19]] and [[diffblog:2025/05/12/tech-news-2025-week-20/|20]]. *'''Topical Lists''': Read about [[diffblog:2025/05/06/the-list-effect-how-organized-information-drives-wikipedia-growth/|the important role of topical lists]] in supporting campaigns and editing, as well as strategies for the future development, implementation, and sustainment of list-building support. *'''Two-factor Authentication''': From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with [[w:en:Multi-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA) to be able to use their advanced rights. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Read the announcement]]. *'''Mobile Apps''': The iOS app team is experimenting with an "[[mw:Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Activity Tab Experiment|Activity Tab]]" on Turkish, Spanish, French, and Chinese Wikipedias to see if inviting new editors to add images through Suggested Edits increases engagement. This insight will guide future improvements to the app experience. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:AllEvents|list of movement events]] · [[m:WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]''</small> *'''Learning Clinic''': The next [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will be about "Communication and Cultural Sensitivity in Conflict Resolution - Best practices (Part 2)" and will take place on May 27 at 13:00 UTC. *'''The Wikipedia Library''': [[diffblog:2025/05/07/the-wikipedia-library-a-million-links-and-beyond/|An important milestone for The Wikipedia Library (TWL) has been reached]]. More than a million links have been added to Wikimedia projects by Library users. *'''Wikisource''': [[diffblog:2025/05/13/wikisource-preserving-the-past-for-the-future/|Watch the video celebrating the global Wikisource community]] in safeguarding our cultural heritage for future generations. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''India Legal Update''': [[w:en:Special:Permalink/1290423136#c-JSutherland_(WMF)-20250509212200-JSutherland_(WMF)-20250502175300|Good news from our legal team]], the Supreme Court of India set aside the Delhi High Court’s order directing the takedown of the [[w:en:Asian News International vs. Wikimedia Foundation|''Asian News International v. Wikimedia Foundation'' English Wikipedia article]]. [https://api.sci.gov.in/supremecourt/2025/2483/2483_2025_4_1501_61678_Judgement_09-May-2025.pdf The Supreme Court’s verdict] upholds the right to report and share information on matters of public interest, including legal proceedings in open courts. *'''UK Legal Challenge''': [[diffblog:2025/05/08/wikimedia-foundation-brings-legal-challenge-to-new-uk-online-safety-act-requirements/|Wikimedia Foundation brings legal challenge to new UK Online Safety Act requirements]]. *'''UCoC Updates''': The [[m:Universal Code of Conduct/Annual review/2025|Universal Code of Conduct 2025 annual review]] concluded, with community voting approving the proposed changes to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/9|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:45, 20 ਮਈ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28731993 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 16 May. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/10|translate]].''</div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> [[File:Colorful_Acacia_Tree.png|right|250px]] *'''Wikimania''': [[diffblog:2025/05/27/register-now-to-attend-wikimania-nairobi/|Register now to attend Wikimania Nairobi]]! Registration for the in-person event will be open until July 13 or while places remain. For joining virtually, you will be able to register at any time. *'''Let's Connect''': The next Let's Connect Learning Clinic will focus on "1Lib1Ref: Tools, Tactics and Innovation". The session will take place on [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|June 5 at 15:00 UTC]]. *'''U4C Call for Candidates''': The voting period for [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|Universal Code of Conduct Coordinating Committee 2025]] is open from June 3 to June 17 at 12:00 UTC. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': The Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]] to showcase and get user feedback on product experiments; The Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/05/19/tech-news-2025-week-21/|21]] and [[diffblog:2025/05/26/tech-news-2025-week-22/|22]]. *'''Abstract Wikipedia''': A community-wide discussion for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. *'''Temporary accounts''': Admins, bureaucrats, or stewards will be manually granting [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Access to Temporary Account IP Addresses Policy|access to temporary account IP addresses]] to users without certain extended rights. Previously, these users were gaining this right automatically. The decision to change this was made by the Trust and Safety Product team after discussing with almost 20 large Wikipedia communities and Meta-Wiki. See the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates/2025-05 Access to IP addresses|full message about the change]]. In addition, the team is finishing work which unblocks rollouts on large wikis. A series of deployments will be happening in June. [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|See the latest project update]] to learn about the satisfaction survey, related changes to features and tools, and more. *'''Wikifunctions''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is deployed on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. Users of the five projects are now allowed to call on Wikifunctions' functions freely from their user interface. *'''WikiGames''': A daily trivia game called ''[[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]]'' is coming to the Wikipedia Android app. It invites users to test their knowledge by guessing which historical event happened first based on real events from Wikipedia's "On this day" content. The game's goal is to help new audiences discover a preferred destination for discovering, engaging, and building encyclopedic content. It has been gradually rolled out as an A/B test to 50% of users in English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. *'''Wikimedia Cloud VPS''': [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ We have introduced IPv6 to the cloud virtual network], enhancing the platform's scalability, security, and future-readiness. *'''CampaignEvents extension''': Two new features [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/12/promoting-events-and-wikiprojects/ Invitation Lists and Collaboration List] that allow organizers to promote events and WikiProjects on the wikis are now available. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:AllEvents|list of movement events]] · [[m:WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]''</small> *'''WikiLearn''': Discover how online learning is helping develop Wikidata skills and the new courses coming up this quarter on [[diffblog:2025/05/15/wikilearn-news-may-2025/|WikiLearn News May 2025 edition]]. *'''Youth Conference''': Young Wikimedians gathered in Prague for [[diffblog:2025/05/15/the-future-is-now-young-wikimedians-gather-in-prague-for-the-first-ever-youth-conference/|the first-ever Youth Conference]], created ''for'' young people and ''by'' young people. *'''Gender Gap''': [[diffblog:2025/05/14/celebrate-women-campaign-2025-wikimedia-foundation-reflections/|Wikimedia Foundation Reflections]] on the Celebrate Women* Campaign 2025. *'''Accessibility''': In celebration of Global Accessibility Awareness Day 2025, we would like to look back together and highlight [[diffblog:2025/05/15/celebrating-global-accessibility-awareness-day-2025/|recent improvements and progress]] to ensure that the Wikimedia projects are more accessible for everyone. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''India Legal Update''': A victory for free speech, for Wikipedia and Beyond! [[diffblog:2025/05/23/indian-apex-court-restores-wikipedia-article-about-an-ongoing-lawsuit/|The Supreme Court of India overturned a Delhi High Court order]] that had required the removal of an English Wikipedia article about an ongoing lawsuit. *'''Mandatory 2FA''': Checkusers and oversighters will need to have two-factor authentication (2FA) enabled, otherwise they won't be able to use their tools. In the future, this requirement may apply to more user right groups. This is to increase the security of user accounts. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|See the full message]]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board Election''': [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions]]. *'''Assamese Wikimedia Community User Group''': [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2025/Recognition of Assamese Wikimedia Community User Group|Recognition]] of [[m:Assamese Wikimedia Community User Group|Assamese Wikimedia Community User Group]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l'actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/10|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:56, 3 ਜੂਨ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28823402 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on May 30. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/11|translate]].''</div> ---- [[File:Cdl Magistrali Aprile 2018.jpeg|thumb|This month we celebrate Loretta and her contributions.|alt=This month we celebrate Loretta and her contributions.]] '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/06/03/tech-news-2025-week-23/|23]] and [[diffblog:2025/06/10/tech-news-2025-week-24/|24]]. *'''New Engagement Experiments''': [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|We're testing out WikiRun]], a fun game that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible! It's an experiment to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Give it a try] and let us know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]! '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:AllEvents|list of movement events]] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]''</small> *'''WikiCelebrate''': How one librarian brought Wikipedia into the classroom and beyond: this month [[diffblog:2025/06/09/wikicelebrating-loretta-how-one-librarian-brought-wikipedia-into-the-classroom-and-beyond/|we celebrate Loretta]]. *'''Wikimedia Research Showcase''': The next showcase will center around the theme of "Ensuring Content Integrity on Wikipedia" and will [[mw:Wikimedia Research/Showcase|take place on June 18 at 16:30 UTC]]. *'''Resource Support''': [[w:en:Wikipedia:Resource support pilot|Resource Support pilot project is now open to requests]]. This is a pilot project which aims to support Wikipedia content editors in obtaining resources that they need to improve content on Wikipedia. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Global Advocacy''': Read [[diffblog:2025/06/08/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-april-2025/|important highlights on public policy advocacy]] from Wikimedia Foundation's Global Advocacy team. *'''Global Advocacy''': The Global Advocacy team will be representing the Wikimedia Foundation at [https://medium.com/wikimedia-policy/join-the-wikimedia-foundation-to-discuss-ai-open-source-for-the-public-good-and-global-internet-93e368cce381 several events in June and July] – including hosting an edit-a-thon during UN Open Source week and running a booth at the [[w:en:Internet Governance Forum|Internet Governance Forum]]. '''Board and Board committee updates'''<br /><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board Election''': The call for candidates for the [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection]] will be opened on June 17. *'''Wikimedia Aotearoa New Zealand''': [[diffblog:2025/06/12/welcoming-wikimedia-aotearoa-new-zealand-as-the-latest-wikimedia-chapter/|Welcoming Wikimedia Aotearoa New Zealand as the Latest Wikimedia Chapter]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/11|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|class=skin-invert|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:39, 17 ਜੂਨ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28843544 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on June 13. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/12|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Wikimedia Hackathon 2025 Istanbul 3D printed logo.jpg|Wikimedia Hackathon 2025 Istanbul|alt=Wikimedia Hackathon 2025 Istanbul|thumb]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Elections for the Wikimedia Foundation Board of Trustees''': [[diffblog:2025/06/17/call-for-candidates-is-now-open-wikimedia-foundation-board-of-trustees/|Call for candidates is now open]] until July 2 at 11:59 UTC. *'''Sister projects task force''': The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|sister projects task force]] has started a [[diffblog:2025/06/27/community-consultation-about-the-wikispore-and-wikinews/|community consultation about Wikispore and Wikinews]]. *'''Wikimania 2025''': [[wikimania:2025:Wikimania|Register now]] to join Wikimania 2025 virtually from 6–9 August. *'''Neutral Point of View''': This year's annual planning [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration|saw many conversations]] about the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]] that affect our movement including [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends/Common global standards for NPOV policies#What we are hearing about neutrality in our meetings with the communities|neutrality and the NPOV policies]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Wikimedia Hackathon 2025''': [[diffblog:2025/06/24/wikimedia-hackathon-2025-a-place-where-everything-is-technically-possible/|Highlights from Wikimedia Hackathon]], a place where everything is 'technically possible'. *'''Wiki Mentor Africa Hackathon''': [[diffblog:2025/06/12/reflections-from-the-wiki-mentor-africa-hackathon-insights-from-participants-and-mentors/|Reflections and insights]] from participants and mentors. *'''Wikimedia API''': The MediaWiki Interfaces team will be [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ investing in Wikimedia web (HTTP) APIs] to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. *'''Tech News''': The Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to most Wikipedias. This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/06/16/tech-news-2025-week-25/|25]] and [[diffblog:2025/06/23/tech-news-2025-week-26/|26]]. *'''Temporary Accounts''': [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary accounts]] were rolled out on ten large and medium-size Wikipedias, including Arabic, Chinese, French, Polish, Indonesian and more. Deployments on more Wikipedias will follow this week. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. *'''Mobile Apps''': Mobile Apps team launched A/B test of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing]] on the iOS Wikipedia App. Users in Arabic, English, and Japanese in select regions will see the test. *'''WikiGames''': The Android team launched ''Which Came First?'' — a fun, multilingual [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]] now available to all Android users in nine languages (Arabic, Chinese, English, French, German, Portuguese, Russian, Spanish and Turkish). It's a new step in making Wikipedia more interactive and engaging for mobile users. *'''Community Wishlist''': Read [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#June 18, 2025: Results of our last Wishathon sprint|results]] of the recently closed "[[m:Special:MyLanguage/Community Tech/Wishathon|Wishathon]]", our internal hackathon organized by [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech]] to help fulfil more wishes from Community Wishlist. *'''Wikifunctions''': Read Wikifunctions' [[f:Wikifunctions:Status updates/2025-06-21|July–September 2025 plans]]. *'''CampaignEvents Extension''': [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has now been deployed to all Wikipedia, meaning that organizers on any language Wikipedia can now gain access to the extension features directly on that Wikipedia through the Wikipedia local admins. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:AllEvents|list of movement events]] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]''</small> *'''Let's Connect Peer Learning''': A look into 3 years of [[diffblog:2025/06/13/why-you-should-be-part-of-lets-connect-evaluating-the-programs-results/|Let's Connect and peek into what's next]]. *'''Knowledge Equity Fund''': How a [[diffblog:2025/06/18/how-a-knowledge-equity-fund-grantee-and-a-wikimedia-affiliate-collaborate-on-human-rights-the-partnership-between-kontras-and-wikimedia-indonesia/|Knowledge Equity Fund grantee and a Wikimedia affiliate]] collaborate on Human Rights. *'''A Wiki Minute Videos''': We published [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Communications/A Wiki Minute#What are the videos?|three new 'A Wiki Minute' videos]] about what it takes to run Wikipedia and more topics. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Communications/A Wiki Minute#Where are the videos?|All videos]] are recorded and captioned in Arabic, German, English, French, Brazilian-Portuguese, Spanish. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Legal''': [[diffblog:2025/06/17/administrative-update-to-the-wikimedia-foundation-terms-of-use/|Administrative update to the Wikimedia Foundation Terms of Use]]. *'''Global Advocacy''': [[diffblog:2025/06/18/inside-the-first-big-un-wikipedia-edit-a-thon-expanding-tech-policy-knowledge/|Expanding tech policy knowledge at the first big UN Wikipedia edit-a-thon]]. *'''Legal''': [[m:Wikimedia Forum#Update on the UK legal challenge to Online Safety Act categorisation rules|We announced that a Wikipedia admin has joined our UK Online Safety Act lawsuit]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l'actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/12|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:08, 1 ਜੁਲਾਈ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28877612 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on June 27. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/13|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Laptop with Wikipedia "W" illustration.png|The Wikimania Hackathon 2025 inviting project ideas.|alt=Laptop with Wikipedia "W" illustration|thumb]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimania Hackathon 2025''': The Wikimania Hackathon 2025 is inviting you to [[diffblog:2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/|submit your project idea]]. *'''WikiWomen* Summit 2025''': [[wikimania:2025:WikiWomen* Summit|The WikiWomen* Summit 2025]] will take place in a hybrid format on 5th August, the pre-conference day of Wikimania 2025. [[diffblog:2025/06/27/wikiwomen-summit-2025-weaving-inclusive-futures-together/|Register now]]. *'''WikiIndaba 2025''': [[diffblog:2025/06/24/wikiindaba-2025-call-for-scholarship-applications-program-submission/|The scholarship applications and program submissions]] are open until 23:59 GMT on July 20. *'''WikiCon Brasil 2025''': [[wmbr:WikiCon Brasil 2025|WikiCon Brasil 2025]] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. *'''WikiConvention francophone 2025''': [[m:WikiConvention francophone/2025|The WikiConvention 2025]] will take place in Cotonou, Benin, October 2-5. The call for submissions [[m:WikiConvention francophone/2025/Soumissions|is open until July 15]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese; The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/06/30/tech-news-2025-week-27/|27]] and [[diffblog:2025/07/08/tech-news-2025-week-28/|28]]. *'''AbuseFilter''': AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user’s IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. *'''Favorite Templates''': A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. *'''Wikipedia App''': We have launched an A/B test of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|tabbed browsing in the Wikipedia iOS app]]. This feature allows users to open multiple articles in separate tabs, making it easier to switch between topics, explore, and return to previous reading spots. The test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. We’re collecting feedback and plan to make the feature more widely available soon. *'''MediaWiki''': The MediaWiki Platform team has introduced a unified [[mw:Manual:Notifications|Built-in Notifications]] system, as part of [[mw:MediaWiki 1.44|MediaWiki 1.44]], that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications across the platform. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Hubs''': Personal, consistent and deeply human: [[diffblog:2025/06/26/personal-consistent-and-deeply-human-cee-hub-support-for-the-region-organizations/|How CEE Hub support the region organizations]]. *'''Legal''': Good intentions make for bad law in Utah, we argue in [[diffblog:2025/07/07/good-intentions-make-for-bad-law-in-utah-we-argue-in-our-amicus-brief-in-the-netchoice-v-brown-case/|our amicus brief in the Netchoice v. Brown case]]. *'''Wikimedia Organizations''': The Wikimedia Foundation and a group of experienced co-authors with affiliate background have drafted the paper [[m:Towards a Healthy Ecosystem of Wikimedia Organizations|Towards a Healthy Ecosystem of Wikimedia Organizations]]. This paper aims to be presented as a proposal for the movement at Wikimania in August 2025 in Nairobi. [[diffblog:2025/07/08/wikimedia-movement-organizations-draft-paper-open-for-community-review/|Share your feedback before July 29]]. *'''Advocacy''': We have created [[foundationsite:news/2025/06/27/the-wikipedia-test/|The Wikipedia Test]]: a public policy tool and a call to action to help ensure regulators consider how new laws can negatively affect online communities and platforms that provide services and information in the public interest. *'''Wikimedia Research Showcase''': The next showcase will center around the theme of "Examining the Impact of LLMs on Knowledge Production Communities" and will [[mw:Wikimedia Research/Showcase|take place on July 16 at 16:30 UTC]]. *'''Administrative Update to Our Privacy Policies''': Following personnel changes, we are removing the name of our former point of contact serving the European Economic Area and the UK for questions and requests related to personal data in the [[foundation:Special:Diff/518090|privacy policy]] and [[foundation:Special:Diff/518161|donor privacy policy]]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Affiliations Committee''': [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2025/User Group recognition interval period|New resolution from AffComm on User Group recognition interval period]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/13|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|class=skin-invert|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:55, 15 ਜੁਲਾਈ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28981719 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks">[[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on July 11. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/14|translate]]. The bulletin will be back after Wikimania with a special issue on the 19th August.''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Matatu bus illustration.png|Get Ready for Wikimania 2025!|alt=Matatu bus illustration.png|thumb]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimania 2025''': [[wmania:2025:Registration|Register to join virtually]] the 20th Wikimania taking place from [[diffblog:2025/07/21/wikimania-2025-connecting-wikimedians-across-the-world-for-20-years/|August 6-9]]. [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule The programme] has highlights from across Wikimedia projects and communities including the reveal of who will be this year's [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/SQKC3A Wikimedians of the year.] *'''Strengthening a neutral point of view''': An overview of NPOV policies across Wikipedia projects, shows that 153 Wikipedias out of 342 (45%) don’t have easily accessible guidance on neutrality. The research was conducted to help understand how neutrality is ensured in our projects. and to provide an opportunity for peer learning across project communities. [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends/Common global standards for NPOV policies/Analysis of Neutral Point of View Policies across Wikipedias|Read the full research and join the conversation]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': See all the 60 community-submitted tasks that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved over the last two weeks]] in Tech News week [[diffblog:2025/07/14/tech-news-2025-week-29/|29]] and [[diffblog:2025/07/21/tech-news-2025-week-30/|30]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldwikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books [[phab:T374457|are accurate]]. *'''Temporary Accounts''': After the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on 18 large and medium-sized Wikipedias, we are monitoring the impact of this change, and preparing for the next deployments. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates#July 2025: Deployment on 18 large and medium-sized Wikipedias, and our plans for next months|See the full project update]]. *'''Add a link''': Administrators can now limit [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] to newcomers, as opposed to keeping it open to more experienced editors as well. "Add a link" [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps newcomers to start editing]], so restricting the feature to them enables Administrators to cater the feature to that specific group, which they can do via the [[m:Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Digital Safety''': PEN America shares [[diffblog:2025/07/12/pen-america-shares-5-tips-for-bolstering-your-safety-and-privacy-online/|5 tips for bolstering your safety and privacy online]]. *'''Amicus brief''': [[diffblog:2025/07/10/our-amicus-brief-in-patterson-v-meta-defending-free-speech-and-the-open-internet-in-another-section-230-legal-case/|Our amicus brief in Patterson v. Meta]]: Defending free speech and the open internet in another Section 230 legal case. *'''UK Online Safety Act''': Court hearings for the Wikimedia Foundation's [[foundationsite:2025/07/17/wikimedia-foundation-challenges-uk-online-safety-act-regulations/|challenge to the UK Online Safety Act "Categorisation Regulations"]] happened on July 22 and 23. A verdict is not expected until August. *'''Advocacy sessions''': Collaborate for change at [[diffblog:2025/07/21/collaborating-for-change-dont-miss-these-policy-advocacy-sessions-at-wikimania-2025/|these policy advocacy sessions at Wikimania 2025]]. *'''Public-Interest content''': Expanding Indonesian Wikipedia with Public-Interest Content through [[diffblog:2025/07/23/expanding-indonesian-wikipedia-with-public-interest-content-through-project-gayatri/|Project Gayatri]]. *'''The Wikipedia Test''': [[diffblog:2025/07/17/introducing-the-wikipedia-test-a-tool-to-protect-the-public-interest-internet/|Learn how to use the Wikipedia Test]], a tool to protect the public interest internet. *'''Equity Fund''': As it closes, the Equity Fund has [[m:Special:MyLanguage/Knowledge Equity Fund/Grantee#Final round|announced its final round of grants]] to six past grantees. It will also be providing four "Connected Grants" to movement organizations who will pair closely with one of the grantees to collaborate together. *'''Don't blink''': [[diffblog:2025/07/12/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-may-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Content Translation''': Translators who use the Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "Regions" filter. *'''Wikifunctions''': [[f:Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|Wikifunctions now has a new kind of Types]]: Wikidata-based enumerations, also known as light-weight enumerations. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Progress|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Endowment''': Sharing the [[diffblog:2025/07/14/sharing-the-wikimedia-endowments-form-990-for-fiscal-year-2023-2024/|Wikimedia Endowment’s Form 990]] for fiscal year 2023 – 2024. Learn more from [[m:Wikimedia Endowment reports/Financial/Form 990/2023-2024 - frequently asked questions|the frequently asked questions]]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Annual plan''': The Wikimedia Foundation Board of Trustees approved the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Foundation's annual plan]] for next year virtually in their [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard|quarterly meeting]]. You can read more about the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals for next year]] and a summary of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration|continuous conversations]] that shaped the plan. *'''Board selection''': The Elections Committee shared a [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|list of the all eligible candidates]]. As there are more than 10 eligible candidates, a [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Shortlisting process|shortlisting process]] is currently taking place. Representatives of Wikimedia movement affiliates that are [[m:Wikimedia movement affiliates/Affiliates Status Report/Archive/2025-07|currently compliant]] with their reporting obligations can participate in the shortlisting process. Learn more about this process and next steps on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025#Timeline|Meta]]. '''Foundation statements''' *'''WIPO permanent observer''': For fifth time, [[foundationsite:news/2025/07/09/china-block-wikimedia-wipo/|China blocks Wikimedia Foundation as permanent observer to the World Intellectual Property Organization (WIPO)]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/14|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:02, 29 ਜੁਲਾਈ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29017999 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on July 25. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/15|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Robertsky at Wikimedians of the Year 2025 awards 2025-08-06 02.jpg|250px|thumb|link=diffblog:2025/08/06/meet-the-wikimedians-of-the-year-2025/|Robert Sim ([[w:en:User:Robertsky|User:Robertsky]]), Wikimedian of the Year 2025|alt=Photo of Robert Sim]] [[File:Wikimania 2025 à Nairobi Kenya.jpg|thumb|Wikimania 2025 group photo|alt=Group photo of hundreds of Wikimania attendees]] '''Special Wikimania issue''' <small>''This is a special Wikimania issue of the Bulletin. We'll be back to our regular format in the next issue''</small> * '''Wikimania Nairobi''': Catch up on missed sessions of Wikimania 2025 by [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ checking session pages in the program]. These links will be replaced by Commons links when the uploads are finished. * '''Meet the Wikimedians of the Year 2025''': [https://www.youtube.com/live/yjENat8ts4Q?si=191tNJO1oPw43Nti&t=15892 The Wikimedian of the Year awards] give us an opportunity to pause, taking a moment to recognize people who make our mission possible. Learn about all of [[diffblog:2025/08/06/meet-the-wikimedians-of-the-year-2025/|this year's winners]]. * '''Highlights:''' Daily highlights from Wikimania: ** [[diffblog:2025/08/06/wikimania-2025-day-1-celebrating-20-years-of-wikimania-in-nairobi/|Day 1 - Celebrating 20 years of Wikimania]], ** [[diffblog:2025/08/07/wikimania-2025-day-2-technology-in-a-changing-world/|Day 2 - Technology in a changing world]], ** [[diffblog:2025/08/08/wikimania-2025-day-3-connecting-with-africa/|Day 3 - Connecting with communities in Africa]], ** [[diffblog:2025/08/10/wikimania-2025-day-4-bringing-generations-together/|Day 4 - Bringing generations together]]. * '''Product and Tech''': [[diffblog:2025/08/06/wikimania-2025-sessions-about-product-and-tech-you-dont-want-to-miss/|Wikimania 2025 sessions about Product and Tech]] you can watch, with links to the recordings. * '''Affiliate Strategy''': [[diffblog:2025/08/06/wikimania-2025-brings-affiliate-strategy-recommendations-into-focus/|Wikimania 2025 Brings Affiliate Strategy Recommendations into Focus]]. * '''Twentieth edition of Wikimania''': [[foundationsite:news/2025/08/05/wikimania-2025-celebrates-humans/|Celebrating humans who make Wikipedia possible.]] '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> * '''Tech News''': Some of the latest update from Tech News week [[diffblog:2025/07/29/tech-news-2025-week-31/|31]], [[diffblog:2025/08/05/tech-news-2025-week-32/|32]], and [[diffblog:2025/08/11/tech-news-2025-week-33/|33:]] The Wikimedia Commons community has decided to block [[mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16; The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. * '''Collaborative Contributions''': [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|Share your comments]] on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]]. This project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. * '''PTAC''': The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|Feedback on the proposals]] are welcomed until August 22. * '''Watchlists and Recent Changes''': The Foundation will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages over the next few months. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. * '''Wikifunctions''': The Foundation is working on [[wikifunctions:Wikifunctions:Status updates/2025-07-26|demonstrating functions that generate sentences and fragments in several languages]]. This is a considerable step towards creating text for Abstract Wikipedia. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> * '''Wikimedia Futures Lab''': [[m:Wikimedia Futures Lab|The Wikimedia Futures Lab]] is a process and convening co-designed by the Wikimedia Foundation and Wikimedia Deutschland that will help us all learn more about global trends and discuss potential movement-wide responses. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Futures Lab/Participation|You can apply now to join]] the in-person convening hosted on January 30 – February 1, 2026 in Frankfurt, Germany with participants from affiliates, contributors and external experts. * '''Don't Blink''': [[diffblog:2025/08/01/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-june-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. * '''Language and Internationalization''': Read about language support for new languages and other highlights from the July 2025 edition of [[diffblog:2025/08/12/language-and-internationalization-newsletters-8/|the Language and internationalization newsletter]]. * '''Language Community:''' The next language community meeting will be held on [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|August 29 at 15:00 UTC]]. * '''UK Online Safety Act''': The High Court of Justice has dismissed the [[foundationsite:2025/07/17/wikimedia-foundation-challenges-uk-online-safety-act-regulations/|Wikimedia Foundation's challenge to the UK's Online Safety Act (OSA) Categorisation Regulations]]. While the decision does not provide the immediate legal protections for Wikipedia that we hoped for, [[m:Wikimedia Forum#c-PBradley-WMF-20250811100200-PBradley-WMF-20250724174300|the Court’s ruling]] emphasized the responsibility of Ofcom and the UK government to ensure Wikipedia is protected as the OSA is implemented. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> * '''Affcom News''': Read [[m:Affiliations Committee/News/Issue 6|the latest issue of AffCom News (April-June 2025)]], the newsletter that distributes relevant news and events about the work of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/15|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:39, 19 ਅਗਸਤ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29138148 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on August 16. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/16|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Primary lockup black.png|thumb|250px|link=m:Wikipedia 25/Celebration toolkit|Wikipedia’s 25th birthday logo.|alt=Wikipedia 25 logo]] [[File:WP25 Birthday cake.gif|thumb|Wikipedia 25 Birthday cake|alt=Wikipedia 25 Birthday cake icon]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimedia Futures Lab''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Futures Lab/Participation|Apply]] before Sep 4 to join [[diffblog:2025/08/18/announcement-and-call-for-application-wikimedia-futures-lab/|The Wikimedia Futures Lab]], the in-person convening hosted on January 30 – February 1, 2026 in Frankfurt, Germany with participants from affiliates, contributors and external experts, to learn more about global trends and discuss potential movement-wide responses. *'''Wikimania 2026''': The theme and date for [[m:Wikimania 2026/en|Wikimania 2026]] have been decided: Liberté, Équité, Fiabilité (Freedom, Equity, Reliability). This edition will take place in Paris, from July 21 to July 25, 2026. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': Some of the latest updates from Tech News week [[diffblog:2025/08/19/tech-news-2025-week-34/|34]] and [[diffblog:2025/08/26/tech-news-2025-week-35/|35]]: An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki and English Wikipedia for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September; Administrators can now access the [[m:Special:BlockedExternalDomains|Special:BlockedExternalDomains]] page from the [[m:Special:CommunityConfiguration|Special:CommunityConfiguration]] list page. This makes it easier to find. *'''Spread Wikilove, thank comments''': A new improvement was added to the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta feature]]; it is now possible to [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|thank a user for their comment]]. This new feature is released for a 3-months long test. *'''Community Wishlist''': Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. *'''Wikipedia Mobile Apps:''' The Android app team has launched a new [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Customizable Donation Reminder Experiment|experiment]] in Italy that lets logged-out readers of Italian and English Wikipedia set their own donation reminders based on how often they read. This new approach responds to feedback from donors who say their motivation to give is tied to their reading habits. Instead of one-size-fits-all banners, readers can now choose reminders that fit their own usage, all while keeping their privacy intact. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Wikipedia 25''': [[diffblog:2025/08/26/resources-for-celebrating-wikipedias-25th-birthday/|To celebrate Wikipedia’s 25th birthday]], the Wikimedia Foundation is adding several resources to the [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25|Wikipedia 25 Meta-Wiki hub]]. *'''The Wikipedia Library''': Collections from [[w:en:Dow Jones & Company|Dow Jones & Company]], including the [[w:en:The Wall Street Journal|The Wall Street Journal]], are now available to editors who are eligible for [[diffblog:2025/08/21/whats-new-in-the-wikipedia-library-april-june-2025/|The Wikipedia Library]]. *'''Don't Blink''': [[diffblog:2025/08/25/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-july-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Affiliate recognition''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/HZSAJ3BK7G5KPVQWDYFSMJH2DZCE4GUB/|The recognition of new User Groups, Chapters, and Thematic Organizations is paused]] until March 31, 2026. *'''Board of Trustees selection''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/52HHRA5RPTSKXIB76OSD3VCNYFUTGEH6/|The voting period for the upcoming Board selection process]] will now open on October 8 and close October 23. *'''New Board member''': [[foundationsite:news/2025/08/27/wikimedia-foundation-welcomes-incoming-board-trustee-mayree-clark/|Wikimedia Foundation welcomes incoming Board Trustee Mayree Clark]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/16|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:13, 2 ਸਤੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29200713 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on August 16. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/16|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Primary lockup black.png|thumb|250px|link=m:Wikipedia 25/Celebration toolkit|Wikipedia’s 25th birthday logo.|alt=Wikipedia 25 logo]] [[File:WP25 Birthday cake.gif|thumb|Wikipedia 25 Birthday cake|alt=Wikipedia 25 Birthday cake icon]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimedia Futures Lab''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Futures Lab/Participation|Apply]] before Sep 4 to join [[diffblog:2025/08/18/announcement-and-call-for-application-wikimedia-futures-lab/|The Wikimedia Futures Lab]], the in-person convening hosted on January 30 – February 1, 2026 in Frankfurt, Germany with participants from affiliates, contributors and external experts, to learn more about global trends and discuss potential movement-wide responses. *'''Wikimania 2026''': The theme and date for [[m:Wikimania 2026/en|Wikimania 2026]] have been decided: Liberté, Équité, Fiabilité (Freedom, Equity, Reliability). This edition will take place in Paris, from July 21 to July 25, 2026. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': Some of the latest updates from Tech News week [[diffblog:2025/08/19/tech-news-2025-week-34/|34]] and [[diffblog:2025/08/26/tech-news-2025-week-35/|35]]: An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki and English Wikipedia for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September; Administrators can now access the [[m:Special:BlockedExternalDomains|Special:BlockedExternalDomains]] page from the [[m:Special:CommunityConfiguration|Special:CommunityConfiguration]] list page. This makes it easier to find. *'''Spread Wikilove, thank comments''': A new improvement was added to the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta feature]]; it is now possible to [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|thank a user for their comment]]. This new feature is released for a 3-months long test. *'''Community Wishlist''': Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. *'''Wikipedia Mobile Apps:''' The Android app team has launched a new [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Customizable Donation Reminder Experiment|experiment]] in Italy that lets logged-out readers of Italian and English Wikipedia set their own donation reminders based on how often they read. This new approach responds to feedback from donors who say their motivation to give is tied to their reading habits. Instead of one-size-fits-all banners, readers can now choose reminders that fit their own usage, all while keeping their privacy intact. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Wikipedia 25''': [[diffblog:2025/08/26/resources-for-celebrating-wikipedias-25th-birthday/|To celebrate Wikipedia’s 25th birthday]], the Wikimedia Foundation is adding several resources to the [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25|Wikipedia 25 Meta-Wiki hub]]. *'''The Wikipedia Library''': Collections from [[w:en:Dow Jones & Company|Dow Jones & Company]], including the [[w:en:The Wall Street Journal|The Wall Street Journal]], are now available to editors who are eligible for [[diffblog:2025/08/21/whats-new-in-the-wikipedia-library-april-june-2025/|The Wikipedia Library]]. *'''Don't Blink''': [[diffblog:2025/08/25/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-july-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Affiliate recognition''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/HZSAJ3BK7G5KPVQWDYFSMJH2DZCE4GUB/|The recognition of new User Groups, Chapters, and Thematic Organizations is paused]] until March 31, 2026. *'''Board of Trustees selection''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/52HHRA5RPTSKXIB76OSD3VCNYFUTGEH6/|The voting period for the upcoming Board selection process]] will now open on October 8 and close October 23. *'''New Board member''': [[foundationsite:news/2025/08/27/wikimedia-foundation-welcomes-incoming-board-trustee-mayree-clark/|Wikimedia Foundation welcomes incoming Board Trustee Mayree Clark]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/16|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:14, 2 ਸਤੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29200713 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on August 29. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/XX|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimania 2026''': The scholarship application for Wikimania 2026 is open. [[wikimania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Apply now]] by October 31. *'''Wikipedia 25''': [[m:Talk:Wikipedia 25#Help us find inspiring stories to share during birthday celebrations|Help us find inspiring stories]] to share during birthday celebrations by September 23. *'''Wikimedia Research Showcase''': "Readers and Readership Research" will be the featured theme for the next research showcase taking place on [[mw:Wikimedia Research/Showcase|September 24 at 16:30 UTC]]. *'''Update to banner and logo policies''': Feedback is requested on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Update to banner and logo policies|proposed policy and documentation updates]] regarding the use of banners and logos for advocacy purposes. *'''GLAM Wiki 2025''': [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Participate/Registration|The registration for GLAM Wiki Conference]] is open until September 30. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Cybersecurity.png|thumb|A better way to protect Wikimedia from malicious bots|alt=Cybersecurity]] *'''Better bot detection''': [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|How we are improving bot detection and replacing our CAPTCHA]]. *'''Temporary Accounts''': [[mw:Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] are now deployed to almost all wikis except the last 11. *'''User Info''': This [[mw:Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|new feature]] displays data related to a user account when you tap or click on the "user avatar" icon button next to a username. It's meant to be useful for different users with extended rights as well as newcomers. *'''Newsletter highlights''': The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. It includes considerations about Wikipedia's declining pageviews in the recent years, how the Foundation and communities may work on addressing this together, and the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience. *'''Activity Tab Experiment''': The Foundation launched an [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment#How does this work fit into the Wikimedia Foundation's Annual Plan?|experiment testing a new Activity tab]] in the Wikipedia Android app to our beta testers. Instead of only showing editing activity, this tab also surfaces insights about reading and donation behavior. *'''Search Suggestions''': To make it easier for users to find articles, logged-out users on both desktop and mobile will see [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|suggestions of articles]] for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. All non-English wikis received this update in June and July. *'''Paste Check''': The Foundation is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted to ensure it is aligned with the Movement's values. This check will soon be tested at a few wikis. *'''CampaignEvents extension''': The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. To request the extension for your wiki, visit the [[mw:Help:Extension:CampaignEvents/Deployment status|information page]]. *'''Structured Task''': The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a Link]] Structured Task has been fully released at English Wikipedia. This release is an important step in making editing more accessible for new contributors, especially on mobile. *'''Tech News''': Read more updates from Tech News week [[diffblog:2025/09/01/tech-news-2025-week-36/|36]] and [[diffblog:2025/09/09/tech-news-2025-week-37/|37]]. *'''Wikifunctions''': Wikifunctions is now [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29|available on 65 Wiktionaries]] and has a new capability to [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-07|copy function calls from one Wikipedia to another]]. *'''Multilingual Contributors''': The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization|Language and Product Localisation team]] is launching a [[phab:T391045#11071277|CentralNotice campaign]] to attract multilingual contributors to specific Wikipedias. The campaign will feature regionally targeted banners to reach potential native speakers. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Global Resources''': [[diffblog:2025/09/08/introducing-the-interim-global-resource-distribution-committee/|Introducing the interim Global Resource Distribution Committee (GRDC)]]. *'''Funding the Movement''': [[diffblog:2025/09/02/funding-the-movement-key-takeaways-trends-and-lessons-from-fy-2024-2025-community-fund-grants/|Key Takeaways, Trends, and Lessons]] from FY 2024-2025 Community Fund Grants. *'''Open Indonesia''': Reflections on [[diffblog:2025/09/01/open-indonesia-energizing-the-open-knowledge-movement/|Open Indonesia]], an event in Bandung gathering communities dedicated to advancing open knowledge to build the country's Open Knowledge Roadmap. *'''WikiWomen*''': [[diffblog:2025/09/06/reflections-from-the-wikiwomen-summit-2025/|Reflections from the WikiWomen* Summit 2025]]. *'''Gender & AI''': Is Gendering AI Possible? [[diffblog:2025/09/03/is-gendering-ai-possible-reflections-from-the-2025-gendering-ai-conference/|Reflections from the 2025 Gendering AI Conference]]. *'''Wikipedia 25''': [[diffblog:2025/09/10/what-one-centenarian-contributor-can-teach-us-about-25-years-of-wikipedia/|What one centenarian can teach us about 25 years of Wikipedia]]. *'''Knowledge Equity Fund''': [[diffblog:2025/09/05/wikimedia-ghana-user-group-receives-knowledge-equity-fund-connected-grant/|Wikimedia Ghana User Group receives Knowledge Equity Fund Connected Grant]]. *'''Wikimania 2025''': [[diffblog:2025/09/03/eseap-first-timers-at-wikimania-nairobi/|ESEAP First Timers at Wikimania Nairobi]]. *'''César do Paço Lawsuit''': [https://medium.com/wikimedia-policy/what-happened-in-the-c%C3%A9sar-do-pa%C3%A7o-lawsuit-f91b7fb5e54b Update about a lawsuit in Portugal] and the Foundation's appeal to the European Court of Human Rights. *'''UK Online Safety Act''': [[foundationsite:news/2025/09/12/wikimedia-foundation-challenges-uk-online-safety-act-regulations/|The Wikimedia Foundation will not appeal]] the UK High Court’s decision to dismiss our challenge to the UK’s Online Safety Act (OSA) Categorisation Regulations. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''August board meeting''': [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard/August 2025 Meeting Outcomes|Updates on]] board appointments and selection, CEO search, work to strengthen Wikipedia's approach to neutral point of view and updates on three pilots around more shared decision-making and shared accountability across the movement. *'''New Endowment board members''': [[foundationsite:news/2025/08/29/welcoming-new-wikimedia-endowment-board-members-kevin-bonebrake-and-ike-kier/|Welcoming New Wikimedia Endowment Board Members, Kevin Bonebrake and Ike Kier]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/17|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:04, 17 ਸਤੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29226349 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on September 13. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/18|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''CEE Meeting''': [[m:Wikimedia CEE Meeting 2025|Wikimedia CEE Meeting 2025]] will be held in Thessaloniki, Greece, September 26-28. *'''Learning Clinic''': The next [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will talk about "Mastering the Capacity Exchange (CapX) Tool" and will take place on September 30 at 13:00 UTC. *'''Big Fat Brussels Meeting''': The tenth in-person gathering of Wikimedians enthusiastic in free knowledge advocacy, [[m:Wikimedia Europe/Advocacy/Big Fat Brussels Meeting X|Big Fat Brussels Meeting]], will take place on October 3-4. *'''Wikimedia Research Showcase''': "Celebrating 13 Years: Wikidata’s Role in Learning and Culture" will be the featured theme for the [[mw:Wikimedia Research/Showcase#October 2025|next research showcase]] taking place on [https://zonestamp.toolforge.org/1760545800 October 15 at 16:30 UTC]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Wikifunctions in 7 minutes.webm|thumbtime=0:01|thumb|Wikifunctions now available on 123 Wiktionaries]] *'''Tech News''': Read updates from Tech News week [[diffblog:2025/09/15/tech-news-2025-week-38/|38]] and [[diffblog:2025/09/22/tech-news-2025-week-39/|39]]. *'''Wikifunctions''': Wikifunctions is now available on [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-19|123 Wiktionary languages]] and have [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12|more than 3,000 functions]] available. *'''Collaborative Contributions''': A new feature, [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions| called Collaborative Contributions]], allows editors to see the impact of their collaborative editing activities. It was [[m:Event:Connection learning session 2|live demoed earlier]] and you can [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions/Testing Version 1|follow instructions to test it out]]. *'''CampaignEvents extension''': The CampaignEvents extension was [[c:Special:AllEvents|deployed to Wikimedia Commons]] and all Wikisources -80+ wikis. *'''Event registration''': Starting the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. [[m:CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|More information on Meta]]. *'''Search Suggestions:''' Upon clicking an empty search bar, logged-out users now see [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|suggestions of articles for further reading]] on all Wikipedias, in order to make it easier for users to find articles. *'''Datacenter server switchover''': A successful [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|datacenter server switchover backup test]] took place on September 24. *'''Activity Tab now on Android:''' Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Banners & Logos policies''': The Wikimedia Foundation has published [[diffblog:2025/09/11/proposed-policies-related-to-the-use-of-banners-and-logo-changes-to-advocate-on-external-topics/|draft proposals for policies related to the use of banners and logo changes for advocacy purposes]]. *'''Wikipedia 25''': Wikimedia Foundation is creating [[m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|playful, celebratory interventions]] on the [https://wikipedia.org/ Wikipedia portal page], the Wikipedia app, and potentially any interested Wikipedias to celebrate Wikipedia’s 25th birthday. Please [[m:Wikipedia 25/Easter egg experiments#We need your input:|share your inputs]] and add your username on the [[m:Talk:Wikipedia 25/Easter egg experiments#Do you have ideas for other fun Easter eggs that work within the concept brief?|Talk page]] if you think your community would be interested in participating. *'''Regional Funds''': [[diffblog:2025/09/18/welcoming-new-eseap-regional-funds-committee-members/|Welcoming new ESEAP Regional Funds Committee Members]]. *'''Peer Learning''': [[diffblog:2025/09/21/kujifunza-pamoja-lets-connect-at-wikimania-nairobi-2025/|Reflections from Let’s Connect at Wikimania Nairobi 2025]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Progress|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Structured Contents now supports Wikipedia tables as structured JSON]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Wikimedia Georgia''': [[diffblog:2025/09/19/wikimedia-georgia-becomes-the-newest-wikimedia-chapter/|Wikimedia Georgia becomes the newest Wikimedia Chapter.]] '''Foundation statements''' *'''Knowledge integrity''': The Wikimedia Foundation launches [[foundationsite:news/2025/09/18/keeping-information-reliable/|a new series that explores how Wikipedia can inspire new standards of knowledge integrity for our times]]. '''Highlights from other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> *'''National award''': Wikipedian and current chair of Wikimedia Deutschland, Alice Wiegand, receives the [https://blog.wikimedia.de/2025/09/19/wikipedianerin-alice-wiegand-erhaelt-bundesverdienstkreuz-wikimedia-deutschland-gratuliert-zu-besonderer-ehrung/ Order of Merit of the Federal Republic of Germany] for her voluntary commitment to Wikipedia and the global Wikimedia movement. *'''Supporting admins and patrollers''': Motivating, training and networking – [[diffblog:2025/09/22/motivating-training-and-networking-wikimedia-ukraines-plan-to-support-wikipedia-admins-and-patrollers/| Wikimedia Ukraine’s plan to support Wikipedia admins and patrollers]]. *'''Wikimania roundup''': A [https://fr.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:RAW/2025-09-05#Wikimania_! roundup of Wikimania and this year's Wikimedians of the year] by the French-speaking community's newsletter, ''Regards sur l’actualité du mouvement Wikimédia'' (Views on Wikimedia movement's events, or RAW). <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/18|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:27, 30 ਸਤੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29349834 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on September 26. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/19|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimedia Foundation Board of Trustees Selection''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard/October 2025 update|Announcement of the final ballot]] for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees election and [[m:Talk:Wikimedia Foundation Board noticeboard/October 2025 update#More answers on the Board's decision on the 2025 final ballot|more answers about the decision]]. Eligible voters can [[votewiki:Special:SecurePoll/vote/1864|vote between October 8 – October 23]]. *'''Wikipedia 25''': Are you planning to organize events to celebrate [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25|Wikipedia's 25th birthday]]? The Wikimedia Foundation offers grants to support active Wikimedia groups in organizing short-term, low-cost projects to celebrate this milestone. [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Grants|Applications are open until November 1]]. *'''WikiConference North America 2025''': [[m:WikiConference North America|WikiConference North America]] will take place from October 16–19 in New York City, USA. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Accessibility for reading mockup with dark mode on.png|thumb|Dark Mode will soon be available on all Wikimedia sites.]] *'''Mobile Editing''': [[diffblog:2025/09/26/insights-on-mobile-web-editing-on-wikipedia-in-2025-part-i/|Insights on mobile web editing]] on Wikipedia in 2025 are now available. This report highlights that ~95% of IP mobile users editing via wikitext open the editor but make no changes at all, a vast untapped potential. It also pinpoints where contributors most often drop off. *'''Dark Mode''': [[mw:Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|Dark Mode]] user interface will be rolled out on all Wikimedia sites on October 29. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. *'''Community wishlist extension:''' [[m:Community Wishlist/Updates#September 25, 2025: A new extension for the Community Wishlist|The new Community Wishlist extension has been released]]. This will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. *'''Paste Check''': [[phab:T403680|22 Wikis are now testing]] a new Edit Check feature, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]], to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. *'''Tone Check''': The Wikimedia Foundation is working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits. *'''Search Suggestions''': [[mw:Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Search Suggestions was deployed on English Wikipedia]]. Upon clicking an empty search bar, logged-out users see suggestions of articles for further reading. The feature is available on both desktop and mobile. *'''Unsupported Tools Working Group''': A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed to help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. The group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. *'''Tech News''': Read updates from Tech News week [[diffblog:2025/09/29/tech-news-2025-week-40/|40]] and [[diffblog:2025/10/06/tech-news-2025-week-41/|41]] including about [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] – a new feature to re-use references with different details. *'''Wikimedia Research Showcase''': Don't miss the next Wikimedia Research Showcase, "Celebrating 13 Years: Wikidata's Role in Learning and Culture" taking place on [[mw:Wikimedia Research/Showcase|October 15 at 16:30 UTC]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Wikimania''': Wikimania Nairobi has been featured in [[diffblog:2025/10/01/coverage-of-wikimania-nairobi-from-east-africa-to-the-world/|more than 100 stories across community platforms and international media outlets]]. *'''Wikifunctions''': [[f:Wikifunctions:Status updates/2025-10-03|Rich text is now available for embedded Wikifunctions calls]] across the 150 wikis where it’s enabled. *'''WikiLearn''': [[diffblog:2025/10/05/wikilearn-news-october-2025/|New Wikipedia online courses]] you can join to strengthen your Wikimedia editing skills. *'''Human Rights''': Making sure AI serves people and knowledge stays human: Wikimedia Foundation publishes a [[diffblog:2025/09/30/making-sure-ai-serves-people-and-knowledge-stays-human-wikimedia-foundation-publishes-a-human-rights-impact-assessment-on-the-interaction-of-ai-and-machine-learning-with-wikimedia-projects/|Human Rights Impact Assessment]] on the interaction of AI and machine learning with Wikimedia projects. *'''Don't blink''': [[diffblog:2025/09/30/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-august-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Digital Safety & Privacy''': [[diffblog:2025/10/02/frequently-asked-questions-about-our-legal-work/|Frequently Asked Questions]] about Wikimedia Foundation's Legal Work. *'''Transparency Report''': Wikimedia Foundation publishes its [[diffblog:2025/09/30/the-wikimedia-foundations-latest-transparency-report-4/|Latest Transparency Report]]. *'''Privacy Policy''': The [[foundation:Policy:Privacy policy|Wikimedia Foundation Privacy Policy]] is getting [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/LEJCT6LFF35F6NW5TPSPZ7NOWNIBUHPO/|a minor update]] in preparation for Temporary Accounts. *'''Learning Clinic''': Join the next Let's Connect Learning Clinic on the topic of "Mastering the Capacity Exchange (CapX) Tool (Part 2)" taking place on [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|October 20 at 17:00 UTC]]. '''Foundation statements''' *'''Knowledge integrity''': [[foundationsite:news/2025/10/02/the-3-building-blocks-of-trustworthy-information-lessons-from-wikipedia/|Lessons from Wikipedia on the 3 building blocks of trustworthy information]]. This is part of the new series from the Wikimedia Foundation that explores how Wikipedia can inspire new standards of knowledge integrity for our times. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/19|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14:51, 14 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29437761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on October 11. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/20|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimedia Foundation Board of Trustees selection''': [[m:Talk:Wikimedia Foundation Board noticeboard/October 2025 update#Additional perspectives on current and future board selection processes|Additional perspectives on current and future board selection processes]]. *'''Global trends''': We are seeing 8% declines in human page views on Wikipedia as some users don't directly visit Wikipedia to get information. [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|Learn about this new user trend]], how the Wikimedia Foundation anticipate these changes, and how you can help. *'''WECUDI 2025''': The second conference of [[m:Special:MyLanguage/WECUDI2025|Wikimedia, Education, and Digital Cultures]] will be held from October 29–31 in Mexico City, Mexico. *'''GLAM Conference:''' [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|Wiki GLAM Culture and Heritage Conference (WGCHC)]] will take place on 30 October – 1 November in Lisbon, Portugal. *'''WikidataCon 2025''': [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]] will take place online from October 31 – November 2. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Abstract Wikipedia and wiki of functions.webm|thumbtime=0:10|thumb|The naming contest for the new Wikimedia project, known until now as Abstract Wikipedia, is ongoing. ]] *'''Making it easier to say thanks''': Users on most wikis will now have [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|the ability to thank a comment directly]] from the talk page it appears on. Before this change, thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. *'''Account security''': Improvements to [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|account security]] and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. Another part of the project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. *'''Abstract Wikipedia''': [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|The naming contest]] for the new Wikimedia project, known until now as Abstract Wikipedia, is ongoing. [[m:Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest/First round voting|Voting is now open until November 3]]. *'''Tech News''': Read updates from Tech News week [[diffblog:2025/10/13/tech-news-2025-week-42/|42]] and [[diffblog:2025/10/20/tech-news-2025-week-42-2/|43]] including the community-submitted tasks that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. *'''Wikimedia apps''': The Wikipedia iOS App launched an A/B/C test of improvements to the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|Tabbed browsing feature]] into Beta for select regions & languages. Called ''“More dynamic tabs”'', the experiment adds user-requested improvements and introduces article recommendations within the tabs overview, showing “Did you know” or “Because you read” content depending on how many tabs are open. * '''CampaignEvents extension:''' [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaignevents extension]] will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: ''Event Registration, Collaboration List, and Invitation List''. For this rollout, [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]] will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. * '''Event registration tool:''' Autoconfirmed users on [[Git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[Git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the extension can now use [[m:Event_Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Digital safety''': Explore how you can help make Wikimedia safer by taking our new self-paced course, [[diffblog:2025/10/10/wikilearn-course-safety-for-young-wikimedians/|Safety for Young Wikimedians]]. *'''Wikimedia Core Curriculum''': The Wikimedia Foundation has developed [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/5LWTEKBENPBR3GVI2LLIPVXFFO26XNTU/|seven online video learning modules]] covering the core English Wikipedia policies. You are invited to use, adapt, and translate the course. *'''Advocacy''': The Wikimedia Foundation has signed [https://www.gp-digital.org/ten-steps-to-strengthen-stakeholder-engagement-in-the-wsis20-intergovernmental-phase/ onto a statement] that calls on governments and UN bodies to keep discussions about the future of internet governance accessible to non-government actors like industry and civil society. This statement is part of ongoing joint advocacy with affiliates to influence UN discussions about the future of internet governance such as the [[m:Special:MyLanguage/Global Digital Compact Wikimedia Advocacy Collaboration 2024|Global Digital Compact campaign]] and [https://www.gp-digital.org/everything-you-need-to-know-about-the-wsis20-review/ WSIS+20] deliberations. *'''GLAM:''' The Wikimedia Foundation and several affiliates have signed onto the [https://medium.com/wikimedia-policy/wikimedia-foundation-signs-the-open-heritage-statement-a-global-call-for-unrestricted-access-to-663931374067 Open Heritage Statement], which supports galleries, libraries, archives, and museums (GLAM institutions) to have the legal rights they need to collect, preserve, and provide access to cultural heritage. '''Foundation statements''' *'''How Wikipedia works''': [[foundationsite:news/2025/10/10/wikimedia-foundation-responds-to-questions-about-how-wikipedia-works/|Wikimedia Foundation responds to questions about how Wikipedia works]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/20|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:09, 28 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29511411 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on October 24. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/21|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small>[[File:Gran Torre Santiago (26058231758).jpg|thumb|Wikimania Santiago will happen in 2027.]] *'''Wikimania 2027''': Santiago, Chile is announced as the location for [[diffblog:2025/11/04/wikimania-2027-location-announcement/|Wikimania 2027]]. The annual conference returns to Latin America after more than 10 years, following previous editions in Buenos Aires (2009) and Mexico City (2015). *'''Wikidata recognized as a Digital Public Good''': [[foundationsite:news/2025/10/29/wikipedia-recognized-as-a-digital-public-good/|Wikidata became the second Wikimedia project to be officially recognized as a digital public good by the Digital Public Goods Alliance]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': Read updates from Tech News week [[diffblog:2025/10/27/tech-news-2025-week-44/|44]] and [[diffblog:2025/11/03/tech-news-2025-week-45/|45]] including the community-submitted tasks that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. *'''Activity Tab''': The Wikipedia Android app expands the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]] to all users. It offers a complete view of your Wikipedia activity: reading time, saved articles, edits, and donation history (for known donors). This change aims to make Wikipedia a more engaging experience for readers and contributors alike, while keeping all personal data private and stored locally on your device. *'''Tabbed browsing''': [[diffblog:2025/10/27/new-on-the-wikipedia-app-for-ios-tabbed-browsing-tabs/|Tabbed browsing]] is now available on the Wikipedia App for iOS. Tabs will let you keep more than one article open at a time, making it easier to explore complex topics, follow links without losing your place, and pick up where you left off. *'''CampaignEvents extension''': Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. *'''Image browsing''': The Wikimedia Foundation launched [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.3 Image Browsing|image browsing]], an experiment that puts images on top of your Wikipedia article reading journey, on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. *'''Temporary accounts''': [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] are now enabled on 1,000+ projects including English Wikipedia. *'''Abstract Wikipedia naming contest''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-10-29|The first round of “abstract content wiki” naming vote has ended]] and the first legal review had begun to determine the 6 names that will make it to the second round on November 17. *'''Wikifunctions''': [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Wikifunctions deployment|Wikifunctions is now deployed across 12 Wiktionaries and 4 Wikipedias]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> [[File:Digital-first-aid-kit.png|thumb|150px| [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Human Rights/Digital Security Resources|Digital Safety Resource Center]] provides tips and tools to protect yourself online.]] *'''Privacy in Wikipedia research''': The Wikimedia Foundation published [https://osf.io/preprints/osf/uyxnf_v2 Privacy in Public: Navigating Research, Personal Data, and Safety on Wikipedia], a whitepaper which guides researchers in navigating privacy of Wikipedia editors in their research. [[diffblog:2025/11/02/privacy-in-public-a-new-whitepaper-on-privacy-in-wikipedia-research/|Read the highlights and key takeaways for researchers and Wikipedians]]. *'''Digital Safety''': The Wikimedia Foundation is launching [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/QYTDJWIAVWVXTSGCDHYD2SG4LZN4UTE6/|Digital Safety Office Hours]] to explore how to stay safe digitally, what does digital safety mean, what extra precautions can Wikimedians take. The first session will take place on November 28 at 9 AM and 7 PM UTC. Check out also our [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Human Rights/Digital Security Resources|Digital Safety Resources Center]] to learn practical tips and tools you can use immediately. *'''Volunteer roles for movement governance''': The Movement governance committees are seeking new volunteers to support essential and high-impact work across the Wikimedia ecosystem. The current appointment cycle is open for the [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|AffCom]], [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds Commission]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee]]. Applications for these committees will remain open until December 11. The team will host a community conversation on [[m:Event:2025 Committee appointments conversation hour 2|November 26]], at 3 AM UTC. *'''Don't Blink''': [[diffblog:2025/10/26/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-september-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Wikimedia Core Curriculum''': Want to learn how to edit Wikipedia? – A [[diffblog:2025/10/24/a-new-core-curriculum-seven-comprehensive-video-modules-from-the-wikimedia-foundation-for-beginners/|new '''free''' self-paced course, all in video with subtitles]], is available from the Wikimedia Foundation! '''Foundation statements''' *'''Transparency builds trust''': [[foundationsite:news/2025/10/22/transparency-builds-trust/|The latest edition from the series "Lessons from Wikipedia"]] explores how deep transparency has helped make Wikipedia one of the most trusted sources on the internet. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/21|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:05, 12 ਨਵੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29590086 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on November 7. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/22|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> [[File:Wikipedia 25 graphic with dancer and protractor.png|thumb|link=diffblog:2025/11/10/wikipedia-is-turning-25-older-wiser-and-now-fully-referenced-citation-needed/|Join the celebration for Wikipedia’s 25th virtual birthday party.]] *'''Board election:''' The [[m:Wikimedia Foundation elections/2025/Results|2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees vote]] has elected two new trustees, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates/Bobby Shabangu|Bobby Shabangu]] ([[m:User:Bobbyshabangu|Bobbyshabangu]]) and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates/Michał Buczyński|Michał Buczyński]] ([[m:User:Aegis Maelstrom|Aegis Maelstrom]]), who will be appointed at the next Board meeting in December 2025. *'''Wikipedia 25''': Wikipedia is turning 25 and it’s time to party! Register now for [[diffblog:2025/11/10/wikipedia-is-turning-25-older-wiser-and-now-fully-referenced-citation-needed/|Wikipedia’s 25th virtual birthday bash]] on 15 January at 16:00 UTC. *'''Wikimedia Hackathon''': The [[mw:Wikimedia Hackathon 2026|2026 Wikimedia Hackathon]] will be taking place in person May 1 - 3, 2026 in Milan, Italy. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are open] until November 28. *'''Language Community:''' [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 November 2025|The next language community meeting]] will be held on November 28 at 16:00 UTC. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': Some of the latest updates from Tech News week [[diffblog:2025/11/10/tech-news-2025-week-46/|46]] and [[diffblog:2025/11/17/tech-news-2025-week-47/|47:]] Wikimedia Foundation is experimentating with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later; One new wiki has been created: a Wikisource in [https://min.wikisource.org/wiki/Palanta Minangkabau]. *'''Wikifunctions''': The second round of voting for naming the wiki with abstract content is kicking off with [[wikifunctions:Wikifunctions:Status updates/2025-11-13|six name proposals to vote for]]. *'''Reference check''': The A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|reference check]] has begun on English Wikipedia and will run until December 17. This is a feature which prompts new editors to add citations before they publish an edit adding content to an article. *'''Image browsing''': Wikimedia Foundation is launching an experiment called "[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.3 Image Browsing|Image browsing]]" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, is taking place on on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting a small number of users. *'''CampaignEvents extension''': [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] is now available on all Wikimedia wikis. The extension offers tools for running and coordinating events and other on-wiki collaborations. These features include ''Event Registration, Collaboration List, and Invitation List'', plus a new feature, [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]], which helps organizers and participants see the impact of their collaborative activities. Join the [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|upcoming learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. *'''Dark Mode:''' Dark mode is now available on all Wikimedia projects for all anonymous users! This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [[mw:Manual:Dark_mode|Learn how to activate this feature]]. *'''Wikimedia Apps''': [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|The Activity tab]] in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. *'''Usability Improvements:''' [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|Improvements for talk pages]] is being [[phab:T409297|rolled out]]. Users can opt out of these changes [[m:Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in “Show discussion activity.” '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Wikipedia 25 Press toolkit''': Wikimedia Foundation is providing [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Celebration toolkit/Press|press toolkit]] as guidance and resources to Wikimedia volunteers and affiliates to spread the word about Wikipedia’s 25th birthday to local and regional media. *'''Language and Internationalization''': Read some key highlights from the [[diffblog:2025/11/13/language-and-internationalization-newsletters-9/|October 2025 edition of the Language and internationalization newsletter]]. *'''Information integrity''': [[diffblog:2025/11/09/wikimedia-project-from-south-america-selected-by-the-unesco-global-initiative-for-information-integrity-on-climate-change-fund/|Wikimedia Project from South America Selected by the UNESCO Global Initiative for Information Integrity on Climate Change Fund]]. *'''The Wikipedia Library''': [[diffblog:2025/11/13/whats-new-in-the-wikipedia-library-july-september-2025/|The Wikipedia Library team attended the CEE Meeting 2025 celebrated a new partnership with Times of Malta]]. *'''Understanding movement organizers''': Wikimedia Foundation concluded a [[m:Research:Organizers in the Wikimedia movement/Literature review|literature review]] on organizers in the Wikimedia movement focused on capturing their personas, motivations, and impact in order to highlight best practices and opportunities for further support. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Wikimedia Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/reef-media-ai/ Reef Media uses Wikimedia Enterprise Snapshot API to Fact Check and Verify Sources]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Affiliations Committee''': [[m:Affiliations Committee/Recommendations November 2025|Draft recommendations]] on three strategic areas that need continuous consideration to best support Wikimedia affiliates. '''Foundation statements''' *'''Lessons from Wikipedia''': The latest edition from the series explores [[foundationsite:news/2025/11/10/how-wikipedia-navigates-disputes/|the art of disagreement and how Wikipedia navigates disputes]]. *'''Artificial Intelligence''': [[foundationsite:news/2025/11/10/in-the-ai-era-wikipedia-has-never-been-more-valuable/|In the AI era, Wikipedia has never been more valuable]]. This explainer shows how human-created knowledge isn’t replaceable. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/22|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:30, 25 ਨਵੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29707950 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on November 21. This will be the final bulletin for 2025 and we'll be back in late January 2026 with the next issue. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/XX|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25_Birthday_cake.gif|right|200px]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''CEO appointment''': The Wikimedia Foundation Board of Trustees has [[diffblog:2025/12/09/welcoming-the-wikimedia-foundations-new-ceo/|appointed Bernadette Meehan]] as the new CEO of the Wikimedia Foundation. She will be meeting communities around the puzzle globe when she officially joins on January 20, 2026. *'''Wikipedia's 25th birthday party:''' Join the virtual celebration for games, prizes, musical performances, volunteer spotlights, data visualization, surprise guests and more. January 15 at 16:00 UTC. [[m:Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration|Register on Meta]]. *'''Wikimedia Foundation Board of Trustees''': Join the next Conversation with the Trustees on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/2025-12-11 Conversation with Trustees|December 11 at 17:30 UTC]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Wishathon:''' [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#December 1, 2025: Results of our last Wishathon sprint|15 patches were written and 5 merged]], as part of a [[m:Special:MyLanguage/Community Tech/Wishathon|Wishathon]] for the Community Wishlist. One wish from the community was completed ([[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W265|"Preview page with this template" should not work with pages that do not transclude the template]]), and three more now have a clearer path forward. *'''Activity Tab on Mobile App''': The Wikipedia iOS app is running an experiment that replaces the History tab with a [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/Activity Tab|redesigned Activity tab]]. This new tab surfaces personalized insights about reading, editing, and donations — all stored locally on your device for privacy. The goal is to see whether the new experience increases engagement and retention among logged-in readers. *'''Wikipedia Year in Review in Apps''': [[mw:Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|The Wikipedia Year in Review 2025]] is now available for the iOS and Android apps. This year introduces new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. *'''Add a Link''': A feature that suggests links to be added to articles based on a prediction model, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]], has been deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. *'''Abstract Wikipedia''': The [[m:Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest/Votes|second round of voting]] on the name of Abstract Wikipedia concluded with ''Abstract Wikipedia'' as the top-voted name with 100 votes, followed by Wikigenerator with 91 votes. The name for the wiki project [[:f:Wikifunctions:Status_updates/2025-12-04|will now remain Abstract Wikipedia]]. *'''Anti-vandalism tool:''' [[mw:Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]], now has the option to choose between two machine learning models to power the software on wikis using the tool. *'''Tools to support newcomers:''' Newcomers failing to add a citation to support added content has been one of the most common mistakes on Wikipedia. [[mw:Edit check/Reference Check|Reference Check]], a tool that prompts them to add a citation before publishing an edit, has gone live for an A/B test on English Wikipedia. *'''Tech News''': Latest updates from Tech News [[diffblog:2025/11/24/tech-news-2025-week-48/|week 48]] and [[diffblog:2025/12/01/tech-news-2025-week-49/|week 49]] include the Foundation working on [[phab:T396155|improving the text and presentation of the Verification Email]] sent to new users to make them more welcoming, useful, and informative; and two new wikis being created: a [[w:tok:|Wikipedia in Toki Pona]] and a [[q:pcm:|Wikiquote in Nigerian Pidgin]]. *'''Infrastructure''': [https://techblog.wikimedia.org/2025/11/21/unifying-mobile-and-desktop-domains/ Unifying our mobile and desktop domains] achieved 20% faster mobile response times, improved SEO, and reduced infrastructure load. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Legal win in France''': Wikimedia Foundation secures crucial [[diffblog:2025/12/01/wikimedia-foundation-secures-crucial-legal-win-in-france/|legal win in France]] against legal attacks on freedom of speech. *'''CEE Hub''': [[diffblog:2025/12/01/cee-hub-three-years-of-growth-learning-and-regional-impact/|Overview]] of three years of growth, learning, and regional impact of CEE Hub. *'''Don't Blink''': [[diffblog:2025/12/01/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-october-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Digital Violence''': How the Wikimedia movement is responding to [[diffblog:2025/11/20/uniting-to-end-digital-violence-16-days-of-activism-against-gender-based-violence/|digital gender based violence]]. *'''Wikimedia Research Showcase''': The next research showcase will feature a special panel on "Experimentation on Wikipedia" and will [[mw:Wikimedia Research/Showcase|take place on December 10 at 17:30 UTC]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Audit Report''': Key takeaways from the [[diffblog:2025/11/24/highlights-from-the-wikimedia-foundations-fiscal-year-2024-2025-audit-report/|Foundation’s audit report]] for fiscal year 2024-2025. *'''Wikimedia Enterprise''': [[diffblog:2025/11/24/wikimedia-enterprise-financial-report-fiscal-year-2024-2025/|Wikimedia Enterprise Financial Report]] for fiscal year 2024-2025. *'''Annual Plan Progress''': A look back at progress made against the plan [[diffblog:2025/11/21/progress-on-the-annual-plan-a-look-at-the-second-half-of-our-fiscal-year/|during the second half of our fiscal year.]] Up to date regular updates are included in the Foundation Bulletin. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Sister Projects Task Force''': [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force/Results of the consultation about Wikispore and Wikinews#Results of the consultations|Results of the consultation about Wikispore and Wikinews]]: No immediate changes should be made to Wikispore's current technical setup and archive all editions of Wikinews, preserving their content. '''Foundation statements''' *'''Wikipedia's unique revenue model''': [[foundationsite:news/2025/11/26/how-is-wikipedia-funded/|How is Wikipedia funded]] and [[foundationsite:news/2025/11/26/how-does-the-wikimedia-foundation-use-donations-to-wikipedia/|how does the Wikimedia Foundation use donations to Wikipedia]]? *'''Most read articles:''' Wikipedia’s [[foundationsite:news/2025/12/02/announcing-wikipedias-most-read-articles-of-2025/|most-read articles of 2025]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/X|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 04:50, 11 ਦਸੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29735761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on December 5. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/01|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Graphics Landscape of astronaut and batik maker.png|700px|center]] [[File:WP25 Film.gif|right|200px]] '''Highlights''' *'''Wikipedia turns 25:''' Time to start the party! [[m:Special:MyLanguage/Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration|Join the virtual celebration]] featuring musical performances, games, and more on January 15 at 16:00 UTC. and The party will be live interpreted into Arabic, Chinese, French, Spanish, and Portuguese. <span class="mw-ui-button" role="button" aria-disabled="false">[[m:Special:MyLanguage/Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration|Join the celebration]]</span> '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Annual planning''': [[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Key questions for the Wikimedia movement]] to shape the Wikimedia Foundation’s 2026-2027 annual goals. [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Join the discussion on-wiki]]. *'''Hackathon''': **[[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Apply to join the Northwestern Europe 2026 Hackathon]] from March 13-14 in Arnhem, the Netherlands. Application will close mid-January 2026 or earlier based on event capacity. **General Registration for the [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ 2026 Wikimedia Hackathon is now open]! The hackathon will take place in Milan, Italy from May 1 - 3, 2026. Event details [[mw:Wikimedia_Hackathon_2026|can be found here]] and registration will remain open until March 30th or until event capacity is reached. *'''Semantic search''': Wikimedia Foundation is working on [[diffblog:2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/|making it easier to find the information readers want]]. *'''Tech News:''' Latest updates from Tech News week [[diffblog:2025/12/08/tech-news-2025-week-50/|50]], [[diffblog:2025/12/15/tech-news-2025-week-51/|week 51]], and [[diffblog:2025/12/22/tech-news-2025-week-52/|week 52]] include that now edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details which will help oversighters to prevent doxxing. *'''Wikifunctions''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-12-18|The first Wikifunctions Volunteers' Corner of the next year]] will take place on February 9. *'''Blazegraph Migration:''' To support the migration away from Blazegraph as the backend of Wikidata Query Service (WDQS), we are hosting regular calls [[d:Event:Blazegraph Migration Office Hours - January 2026|starting on January 27]]. Wikidata users and tool maintainers are [[d:Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|are invited to join]], ask questions, and share migration-related concerns. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small>'' *'''Upcoming Conferences''': Announcing the [[diffblog:2025/12/16/learn-about-the-approved-wikimedia-conference-proposals-for-2026-round-1/|six Wikimedia conferences funded for 2026]] in the first round. *'''Wikimania 2026''': [[diffblog:2025/12/19/looking-ahead-to-wikimania-2026/|A glimpse on what the team is currently working on]] to prepare for Wikimania 2026 in Paris. *'''Public Policy''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Global Advocacy/Resources|Explore the resources available for public policy advocacy work]], including explainers that describe key policy positions, guides on how to build a campaign or write a policy brief, and examples of open letters submitted to governments. *'''Don't Blink''': [[diffblog:2025/12/18/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-november-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Public-Interest content''': The Project Gayatri content expansion program brought [[diffblog:2025/12/22/project-gayatri-a-year-of-building-knowledge-closing-with-heart/|7,656 new articles on Indonesian Wikipedia]]. *'''Wikimedia Research Showcase''': [[mw:Wikimedia Research/Showcase|The research showcase will return on January 22 at 17:30 UTC]] with the theme "Celebrating 25 Years of Wikipedia and the Research Behind It". *'''Wikimedia Research Report''': The Wikimedia Foundation has published its [https://research.wikimedia.org/report.html 13th bi-annual Research Report], highlighting the work completed during the first six months of this fiscal year. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Past issues of the bulletin for progress on the annual plan]]''</small> *'''Wikimedia Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/2025-api-wrap-up/ Read the full annual wrap-up of 2025 of Wikimedia Enterprise] and how the year marked a fundamental shift in open knowledge. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board of Trustees''': Wikimedia Foundation [[diffblog:2025/12/17/wikimedia-foundation-welcomes-two-new-board-trustees/|welcomes two new Board Trustees]] Bobby Shabangu and Michał Buczyński. *'''Affcom News''': Read the [[m:Affiliations Committee/News/Issue 7|year-end issue of AffCom News (July-December 2025)]], the newsletter that distributes relevant news and events about the work of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br /><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]&nbsp;·[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;·</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/01|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:31, 14 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29895265 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on Jan 10. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/02|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Graphics Desktop.png|right|200px]] '''Highlights'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Annual planning''': The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan]] is the Wikimedia Foundation’s description of what we hope to achieve in the coming year. This is a time of urgency and focus for the Wikimedia projects and we [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|invite you to shape this plan together with us.]] *'''Year 2 of PTAC''': As it reached its first year, Product & Technology Advisory Council (PTAC) shared [[m:Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|a retrospective and proposed future improvements]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Account security''': All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA), providing a simple and [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|secure way]] to log in. *'''Wikifunctions''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-01-22|An overview of the quarterly plan (January–March)]] and how it connects to the broader goals for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. *'''Tech News:''' Latest updates from Tech News week [[diffblog:2026/01/12/tech-news-2026-week-03/|03]], [[diffblog:2026/01/19/tech-news-2026-week-04/|04]] and [[diffblog:2026/01/26/tech-news-2026-week-05/|05]] include unregistered contributors on blocked IPs can now interact on-wiki to [[phab:T398673|appeal a block]] by creating a temporary account. *'''Collaborative contributions''': Wikimedia Foundation is hosting [[m:Event:Connection learning session 4|a learning session]] to share [[m:CampaignEvents/Collaborative contributions|new releases around collaborative contributions]] and discuss future project ideas. *'''Structured task''': The [[mw:Growth/Revise Tone|Revise Tone Structured Task]] is now live in A/B testing on pilot wikis: English, Arabic, Portuguese, and French Wikipedia. It helps new editors improve promotional language in existing articles through a quiz style onboarding experience and a guided in article suggestion. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> [[File:WP25 The Birthday Cake Song.webm|thumb|"The Birthday Cake Song" is an original song created for Wikipedia's 25th Birthday, performed by the WikiChoir, featuring Wikipedia and Wikimedia Commons content.]] *'''Wikimania 2026''': [[diffblog:2026/01/27/call-for-sessions-wikimania-2026-is-coming-to-paris/|Call for sessions]] is open until March 1. *'''Wikipedia 25''': Wikipedia celebrates 25 years of knowledge at its best with [[foundationsite:news/2026/01/15/wikipedia-celebrates-25years/|docuseries, time capsule, and more]]. *'''Virtual celebration''': In case you missed it, over 10,000 people have watched [[m:Special:MyLanguage/Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration|the virtual celebration]] that [[:c:File:WP25 Generations.webm|brought together generations of Wikimedians]], featured [[:c:File:WP25 A Tribute to the Talk Page.webm|an ode to the talk page]], a [[:c:File:WP25 A Dramatic Reading of a Wikipedia TalkPage for Orange.webm|dramatic reading of a real talk page]], a Magnetikpunk [[:c:File:WP25 "Cyklepedia" by Open Reel Ensemble.webm|song dedicated to Wikipedia]], a passing of the [[:c:File:WP25 CEO Cake Pass.webm|cake baton from Maryana to Bernadette]], [[c:File:WP25 The Birthday Cake Song.webm| "The Birthday Cake Song"]] and more. All of it written and performed by humans of Wikimedia. *'''Birthday mascot''': [[diffblog:2026/01/15/meet-the-wikimedian-whose-casual-sketch-inspired-wikipedias-25th-birthday-mascot/|Meet the Wikimedian]] whose casual sketch inspired Wikipedia’s 25th birthday mascot. *'''Legal''': Learn about two recent submissions advocating [[diffblog:2026/01/16/why-the-wikimedia-foundation-is-advocating-proportionality-and-carve-outs-for-digital-public-goods-in-brazils-new-online-child-safety-law-eca-digital/|the need for proportionality in Brazil’s new online child safety law]]. *'''Policy:''' The Global Advocacy team shared a report from digital policy organization InternetLab about the intersection between the [https://medium.com/wikimedia-policy/why-the-open-knowledge-movement-and-public-interest-journalism-must-unite-forces-b011bef63cf0 open knowledge movement and public interest journalism]. *'''Global Resource Distribution Committee''': Refreshed [[m:Global Resource Distribution Committee/Funding Principles|Funding Principles]] are ready for review. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br /><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Solving puzzles together''': [[diffblog:2026/01/19/solving-puzzles-together/|A final reflection from Maryana Iskander]]. *'''Wikimedia Enterprise''': Mistral AI and Wikimedia Enterprise announced [https://enterprise.wikimedia.com/blog/mistral-ai-partners-with-wikimedia-enterprise/ a new strategic partnership]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/02|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:06, 4 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30007243 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 3</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on January 30. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/3|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Graphics of Astronaut.png|right|200px]] '''Highlights''' *'''Wikipedia Library''': [[diffblog:2026/01/30/whats-new-in-the-wikipedia-library-october-december-2025/|Wikipedia Library gained new content partnerships]], restored access to the British Newspaper Archive, and added an Arabic language academic resource with more than 7 million records. *'''Gender gap''': The [[m:Event:Celebrate Women|Celebrate Women 2026]] campaign will run from March 1–31 to advance the achievements of the women’s rights and gender equity movement globally. *'''Annual Planning''': The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/| Annual Plan]] is the Wikimedia Foundation’s description of what we hope to achieve in the coming year. We invite you [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/| to shape this plan]] together with us. Between now and the end of June 2026, we will have [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration|continuous conversations]] about how global trends may shape our future, how we can experiment, adapt and respond together. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br /><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Patrolling improvements''': A new feature available on [[m:Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. *'''Wikifunctions''': [[f:Wikifunctions:Status updates/2026-01-29|How Abstract Wikipedia articles can be integrated]] into Wikipedia language editions to enable Wikipedians to write an abstract article once and have it available in many languages. *'''Suggestion Mode''': A new Beta Feature for the VisualEditor, [[mw:VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode,]] is [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)#Suggestion Mode %E2%80%93 new Beta Feature on Tuesday|now available on English Wikipedia]] for experienced editors. This features proactively suggests actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, such as "add citation", "improve tone", or "fix an ambiguous link". *'''WDQS Blazegraph Migration''': As part of the migration away from Blazegraph (the current backend of the Wikidata Query Service), an initial evaluation of open-source triple store candidates [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/47/WDQS_Triple_Store_Evaluation_-_Benchmark_Results_Report.pdf has been completed]. Using the published [[D:Wikidata:SPARQL query service/Triple store evaluation methodology|evaluation methodology]], performance, stability, and compatibility was assessed. *'''Tech News:''' Latest updates from Tech News week [[diffblog:2026/02/02/tech-news-2026-week-06/|06]] and [[diffblog:2026/02/09/tech-news-2026-week-07/|07]] include the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature that allows logged-in contributors to organise and filter watched pages in ways that improve their workflows. They also link to the 44 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> [[File:Karolina Gruszczyk 4 at Wikipedia 25 celebration in Warsaw.jpg|thumb|Wikipedia 25 celebration in Warsaw.]] *'''Funding Principles''': The interim [[m:Global Resource Distribution Committee|Global Resource Distribution Committee]] (GRDC) has published a first version of the [[m:Global Resource Distribution Committee/Funding Principles|Funding Principles]] which guides the broader grantmaking ecosystem across the Wikimedia Movement. Share your feedback in the [[m:Talk:Global Resource Distribution Committee/Funding Principles|Discussion]] page. *'''Wikipedia 25''': [[diffblog:2026/02/09/wikipedia25-celebrations-in-warsaw/|Celebrating 25 years of Wikipedia in Warsaw]]. *'''Responsible AI''': Why the [[diffblog:2026/02/03/why-the-global-index-on-responsible-ai-matters-for-wikimedians/|Global Index on Responsible AI]] matters for Wikimedians. *'''Open Knowledge''': Why the Open Knowledge Movement and Public Interest Journalism [https://medium.com/wikimedia-policy/why-the-open-knowledge-movement-and-public-interest-journalism-must-unite-forces-b011bef63cf0 must unite forces]. Shared principles and interdependence, points of convergence and the path forward. *'''Journalism Awards:''' Applications for [[foundationsite:news/2026/02/02/open-knowledge-journalism-awards-applications-open/|the Open the Knowledge Journalism Awards]] are now open until March 1. Presented by the International Center for Journalists in partnership with the Wikimedia Foundation, the awards seek to recognize African journalists whose reporting helps close knowledge gaps about Africa on Wikipedia. *'''UN General Assembly''': Wikimedia Foundation was invited to speak at the UN General Assembly (UNGA) hall about [[diffblog:2026/02/11/wikimedia-foundation-at-the-united-nations-remarks-on-multistakeholderism-digital-public-goods-and-internet-governance/|Wikipedia’s role in global digital governance]]. *'''Advocacy''': Wikimedia Foundation has [[diffblog:2026/02/11/announcing-new-policies-related-to-the-use-of-wikimedia-sites-for-advocacy-purposes/|adopted new and updated policies]] regarding the use of banners, logo changes, and blackouts on the projects, particularly for advocacy purposes. Specifically, the new [[:foundation:Special:MyLanguage/Policy:Use of Wikimedia sites for advocacy purposes|"Use of Wikimedia sites for advocacy purposes"]] policy, and updates to the guidelines for [[:m:Special:MyLanguage/CentralNotice/Usage guidelines|CentralNotice usage]] and [[:m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting wiki configuration changes]]. The policies establish clearer processes for advocacy activities, and require notification of Foundation staff for some proposed uses of the Wikimedia sites. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Wikimedia Futures Lab''': [[diffblog:/2026/02/12/from-baghdad-to-frankfurt-wikimedia-futures-lab-2026/|Reflections from a Wikimedian]] who attended the [[m:Wikimedia Futures Lab|Wikimedia Futures Lab]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/3|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:27, 17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30053915 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 4</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on Feb 13. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/04|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Work-in-progress animation of the Wikipedia 25 birthday mascot scrolling on a phone.gif|right|200px|]] '''Highlights'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Birthday mode''': This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on ~2,500 articles, waiting to be discovered by readers. The feature is available for all Wikipedias to customise through Community Configuration until 6 April 2026. So far [[m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|17 Wikipedias]] have joined in the fun. *'''Wikipedia's 25th birthday party celebrated on Commons''': Content from the January 15th global birthday party selected as [[c:Template:Motd/2026-02#22|Media of the day]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Etherpad cleanup''': For security and performance reasons, all current pads on Wikimedia’s [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based "ephemeral" editor for real-time collaborative document editing, [[m:Talk:Etherpad#Etherpad wipe/deletion/clean slate proposal|will be permanently deleted after 30 April]]. We will continue running this Etherpad instance to support events and other short-term collaboration, but will be periodically deleting data going forward. If you have content in Etherpad you want to keep, please create local backups, as data will be permanently deleted and will not be able to be recovered. *'''Activity tab''': Wikipedia iOS app has rolled out the improved [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/Activity Tab|Activity tab]] to all users in version 7.9.0. A/B test results showed increased account creation among users with access to the feature. Updates include enhanced editing impact insights, module customization, and relocation of History into the Search tab. *'''Reference Check''': The feature [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to all Wikipedias. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop (or acknowledge/explain why they did not) and about 17.5 times more likely on mobile web. *'''Semantic search''': The Foundation has launched a limited [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both [[diffblog:2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/|semantic]] and keyword queries. The [[mw:Readers/Information_Retrieval/Phase_1|Phase 1 beta]] is now live on Greek Wikipedia. The goal is to understand whether combining meaning-based retrieval with keyword search helps readers find information more effectively. Testing will expand to English, French, and Portuguese Wikipedias in March. *'''Navigation experience''': The Foundation will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [[File:Abstract Wikipedia prototype - Kolkata.png|thumb|right|Screenshot of the current prototype of Abstract Wikipedia, showing a two sentence article about Kolkata.]] *'''Site notices''': Site notices ([[m:MediaWiki:Sitenotice|MediaWiki:Sitenotice]] and [[m:MediaWiki:Anonnotice|MediaWiki:Anonnotice]]) now will render on all platforms, not just on the desktop site. Users on mobile web will now see these notices and be informed. *'''Tech News''': Latest updates from Tech News week [[diffblog:2026/02/16/tech-news-2026-week-08/|08]] and [[diffblog:2026/02/23/tech-news-2026-week-09/|09]] include the new “Edit full page” button for people who are editing a page-section using the mobile visual editor. They also link to the 40 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. *'''Wikifunctions''': Abstract Wikipedia is going to have its public preview within the next few weeks, [[f:Wikifunctions:Status updates/2026-02-20|here is the preview]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Gender gap''': The [[diffblog:2026/02/24/celebrate-women-2026-is-coming/|Celebrate Women 2026]] is coming! The Wikimedia Foundation will host a kick-off celebration that will work as a welcome session for both organizers and participants on [[m:Event:Celebrate Women 2026 Welcome Session|March 5 at 13:00 UTC]]. *'''Language''': New edition of the [[diffblog:2026/02/17/language-and-internationalization-newsletters-10/|Language and internationalization newsletter]] highlights new feature developments and improvements in various [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization#Projects|language-related technical projects]]. *'''Let’s Connect Learning Clinic''': Watch the recordings of past [[metawiki:Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|learning clinics]] about Wikipedia’s 25th Birthday Tool and Strengthening Local-Language Admin Communities. *'''Wikimedia Research Showcase''': You can [https://www.youtube.com/live/qW5IQJv84HY watch the recording] of this month research showcase whose theme is about "[[mw:Wikimedia Research/Showcase|AI and Communities]]". *'''Hubs''': Lessons [[diffblog:2026/02/13/what-we-are-learning-from-hub-pilots/|from hub pilots]]. *'''Banners & logo policies''': Wikimedia Foundation has adopted [[diffblog:2026/02/11/announcing-new-policies-related-to-the-use-of-wikimedia-sites-for-advocacy-purposes/|new and updated policies regarding the use of banners, logo changes, and blackouts]] on the projects, particularly for advocacy purposes. *'''Digital Safety''': The next edition of [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/MFK6V57X7B3XBCPYS63PBP764UZWEE7X/|Digital Safety Office Hours]] will be on Mar 27 at 9:00 UTC and 19:00 UTC. The session will explore practical threat modelling: a structured way to think about risks, assess your exposure, and make informed choices. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Wikimedia Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/ecosia-enriches-search-results-and-ai-answers/ Ecosia Enriches Search Results and AI Answers with Wikimedia Enterprise]. *'''Human centered AI''': Members of the Wikimedia Enterprise team presented on "[https://enterprise.wikimedia.com/blog/event-stanford-human-centered-ai/ Wikipedia in the Age of AI and Bots]" at the seminar of Stanford’s Institute for Human-Centered Artificial Intelligence. *'''Inclusive AI''': Advancing Open, Inclusive AI with Free and Open Knowledge at the [https://medium.com/wikimedia-policy/wikimedia-foundation-at-the-india-ai-impact-summit-2026-advancing-open-inclusive-ai-with-free-and-131bf9625f8b India AI Impact Summit 2026]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/04|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12:37, 3 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30155780 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 5</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on February 27. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/05|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Blue W25.png|right|200px|]] '''Highlights''' *'''Supporting readers''': For most of its history, Wikipedia did not have to worry about attracting readers. But with the way people search for information changing, there is a drop in the number of readers which is impacting the number of accounts created and contributions to our sites. Have a look at some of [[diffblog:2026/03/10/engaging-and-reengaging-wikipedia-readers/|the ongoing and planned work to support reader experience.]] *'''Server switch''': [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on March 25 at 15:00 UTC. This is for the [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|datacenter server switchover backup tests]], which happen [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|twice a year]]. *'''Tools improvement''': The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|Work is still ongoing in some areas]], including changes related to deprecated server-side uploads. *'''Wikipedia 25 Grants''': The celebration continues! The Wikimedia Foundation offers [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Grants|Wikipedia 25 Birthday Funds]] to communities planning Wikipedia’s 25th birthday events with funding between USD 1,000–2,000. Apply before March 31. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Experiments''': The Foundation is frequently conducting experiments to help learn what features will be most effective and valuable to the projects. [[m:List of experiments in Product and Technology|The list of experiments in Product and Technology]], tracks upcoming, live, in-analysis, and completed experiments as well as their rationale. For example, the tracker shares that [[m:List of experiments in Product and Technology#Upcoming|one upcoming experiment, Reader to Contributor Baseline]], will measure how many readers create contributor accounts and whether the rate differs depending on how people arrived to the site. *'''Article guidance''': Help less experienced editors by filling out a questionnaire [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on this page]] (available in 7 languages). The Foundation are looking particularly for experienced Wikipedia editors from these [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]]. Your answers will help [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|customize guidance for less experienced editors while creating an article]]. *'''Wikifunctions:''' You can now create Functions that will [[f:Wikifunctions:Status updates/2026-03-06|show a citation in their output.]] *'''Editing feature''': [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] is available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. *'''Paste Check''': [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] is now available at all Wikipedias. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. *'''Mobile experience''': The user menu in the top corner for all mobile users [[phab:T413912|is standardized]] so that it is closer to the desktop experience to improve the user interface for readers. *'''Two-factor authentication''': For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. *'''Tech News''': Latest updates from Tech News week [[diffblog:2026/03/02/tech-news-2026-week-10/|10]] and [[diffblog:2026/03/09/tech-news-2026-week-11/|11]] include the new GraphQL API has been released as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS). They also link to the 50 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. [[File:Mervat Salman.jpg|thumb|right|200px|[https://diff.wikimedia.org/2026/03/09/wikicelebrate-mervat-a-decade-of-building-knowledge-community-and-trust/ WikiCelebrates Mervat.]]] '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''WikiCelebrate''': [[diffblog:2026/03/09/wikicelebrate-mervat-a-decade-of-building-knowledge-community-and-trust/|Celebrating Mervat]], one of the most experienced and dedicated contributors to Arabic Wikipedia. *'''Wikimedia ecosystem''': The [[diffblog:2026/03/05/draft-proposal-for-a-future-affiliate-landscape/|pilot on the ecosystem of Wikimedia organizations]] has published a draft proposal for a [[m:Updating the ecosystem of Wikimedia organizations/Future Affiliate Landscape|Future Affiliate Landscape]]. It welcomes your review and [[m:Talk:Updating the ecosystem of Wikimedia organizations/Future Affiliate Landscape|feedback]]. *'''Fundraising''': The Fundraising Report 2024–2025 has now been [[m:Fundraising/2024-25 Report|published]] on meta. *'''International Women's Day 2026:''' [[diffblog:2026/03/10/international-womens-day-2026-women-visibility-and-the-future-of-trusted-knowledge-on-wikimedia/|Women, visibility, and the future of trusted knowledge on Wikimedia]]. *'''Don't Blink''': [[diffblog:2026/03/12/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-january-2026/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Wiki Loves Earth 2025''': [[foundationsite:news/2026/03/02/the-winners-of-wiki-loves-earth-2025/|See the winners]] from the 13th annual edition of the globe-trotting photo contest. *'''Wikimania 2026''': While most Wikimania program submissions are closed, [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Program/Research|the research track is open until March 31]]. It accepts proposals from both professional researchers and Wikimedians. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/05|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:17, 17 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30218350 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 6</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on March 13. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/6|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Adapted Wikipedia20symbols mobile w.svg|right|thumb|200px|Editing on the mobile apps]] '''Highlights''' *'''Supporting the mobile experience''': The Foundation is starting conversations with communities to [[mw:Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|explore how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The goal is to understand how to better support both new and experienced editors, and how the app can guide users to the right editing tools. Your input is welcome. Join the [[mw:Talk:Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|discussion]]! *'''Wikimania 2026''': [[diffblog:2026/03/25/registration-for-wikimania-paris-is-opening-soon/|Registration for Wikimania 2026]] is opening soon from the end of March to May 1. Like other Wikimedia events this year, we are introducing a "request for invitation" process, with trust and safety checks conducted prior to confirming in-person attendance. Our priority is to create a safe environment for connection, collaboration, and shared learning. *'''Around the Puzzle Globe in the CEE region''': On March 23 almost 60 Wikimedians took part in [[m:Event:CEE Catch Up: Around the Puzzle Globe|the CEE-Catch up]]- a meeting for Wikimedians from Central and Eastern Europe and Central Asia. As a part of [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration|continuous conversations]] we have with the communities around the Foundation's annual plan, participants discussed the global trends related to Readers and Contributors in their regional context. The meeting was also an opportunity to connect with the new Foundation CEO, Bernadette Meehan, who is meeting communities [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Chief Executive Officer/Around the puzzle globe|around the puzzle globe]] to listen, learn and engage with the communities. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br /><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Crawlers:''' The Foundation is now [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|detecting and blocking billions of bot requests]] that don’t follow our robot policy, such as aggressive scrapers, to make sure our resources go towards serving human readers. In the coming months we’ll be working on better detection of rapidly changing bot behavior and better API infrastructure. *'''Moderator tools for newer editors''': Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to an [[mw:Moderator Tools/Dashboard|early version of Special:PersonalDashboard]]. It introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. *'''Account creation on mobile''': Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] are now presented with a simplified logged-out warning message, which encourages them to create an account or log in. This test is part of our ongoing effort to enhance the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and increase participation. *'''Verification email redesign:''' [[phab:T416748|The verification email sent to new accounts]] that add an email address during signup has been redesigned. When tested on English Wikipedia, Wikimedia Commons, and Wikidata, the same-week email verification rate increased from 41.6% to 45.9%. *'''Retaining notification history''': Wikimedia site users can export their notifications older than 5 years using [[toolforge:echo-chamber|a new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain important notifications and avoid losing them based on the planned change to delete notifications older than 5 years, [[phab:T383948|as previously announced]]. *'''Tech News''': Latest highlights from Tech News weeks [[diffblog:2026/03/16/tech-news-2026-week-12/|12]] and [[diffblog:2026/03/23/tech-news-2026-week-13/|13]] include the update that Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys as a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. See also the 64 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. *'''Experiments''': Check out [[m:List of experiments in Product and Technology|the list of experiments in Product and Technology]] to see all upcoming, live, in-analysis, and completed experiments. One new experiment that just went live is the "Improve the logged-out warning message on mobile web," which aims to reduce the sense of friction or alarm when users encounter the logged-out warning upon editing. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br /><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> [[File:Microtask generator tool.png|right|thumb|200px|Screenshot of the Microtask generator tool.]] *'''Digital rights and free knowledge''': Wikimedia Foundation staff and Wikimedians from across the movement will contribute to [[diffblog:2026/03/16/wikimedians-champion-digital-rights-and-free-knowledge-at-rightscon-2026-join-the-global-conversation-wherever-you-are/|important conversations on AI governance, information integrity, and equitable access to knowledge at RightsCon 2026]] from May 5–8. [https://www.rightscon.org/registration/ Join the conversation virtually]. *'''Microtask Generator''': [[diffblog:2026/03/23/from-overwhelming-lists-to-bite-sized-edits-meet-the-microtask-generator/|Learn more about the Microtask Generator]], a tool which identifies content quality gaps in Wikipedia articles and suggests tasks for editors to address within a dashboard. Users can input lists of articles for analysis, or get recommendations based on article categories. Ideal for edit-a-thons and other article improvement drives. *'''WikiLearn''': Discover [[diffblog:2026/03/12/wikilearn-news-march-2026/|the latest edition of WikiLearn News]] where you can find the latest online learning opportunities to take your editing skills to new heights. *'''Diff Event calendar''': [[diffblog:2026/03/11/movement-events-on-the-move-diff-event-calendar-transitions-to-meta-wiki/|The event calendar on Diff is now redirected]] to [[m:Special:AllEvents|the list of events on Meta-wiki]]. This list pulls in all events that are open to all wikis. *'''Grantmaking Strategy''': The GRDC has identified the [[m:Global Resource Distribution Committee/Key challenges for a new Grantmaking Strategy|key challenges that will inform the design of the new Grantmaking Strategy]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br /><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Audit report''': Highlights from the [[diffblog:2026/03/19/highlights-from-the-wikimedia-endowments-fiscal-year-2024-2025-audit-report/|Wikimedia Endowment’s fiscal year 2024-2025 audit report]]. *'''Enterprise partnerships''': Wikimedia Enterprise announced new partnerships. Together with [https://enterprise.wikimedia.com/blog/firecrawl-replaces-wikipedia-scraping-with-enterprise-apis/ Firecrawl to reform how AI agents access the world’s largest online repository of human knowledge] and with [https://enterprise.wikimedia.com/blog/aligned-ai-is-developing-ethical-ai/ Aligned AI to develop Ethical AI products for families by providing Wikimedia Enterprise Snapshot API]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Endowment Board''': [[diffblog:2026/03/24/welcoming-nataliia-tymkiv-to-the-wikimedia-endowment-board/|Welcoming Nataliia Tymkiv to the Wikimedia Endowment Board of Directors]]. *'''Affiliate recognition''': Affiliations Committee [[diffblog:2026/03/26/affiliate-recognition-pause-extended-until-september-2026/|extended the pause on new affiliate recognition to September 1, 2026]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/6|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:04, 31 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30333201 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 7</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on March 28. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/7|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:People browsing on smartphone together - RWiC.png|right|thumb|150px|]] '''Highlights''' *'''Community Wishlist update''': This [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#April 7, 2026: What we have done so far and what the team will be working on in the next months|monthly update covers]] how 44 wishes were fulfilled, 17 are in progress, and 15 more will start work soon. It includes completion of work on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]], which allow users to add labels to items in their watchlist to help with managing and filtering; fixing a bug with [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W265|preview page feature]]; indexing of [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W303|Commons on Google & DuckDuckGo search]]; and a wish simplifying the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W141|insertion of maths formulas]] in articles. You can submit, vote on, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes|subscribe to wishes]] here. *'''Goal setting for edit-a-thons''': The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|group goal-setting feature]], enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. This feature is now available on all Wikimedia wikis. Join the [[m:Event:Connection learning session 5|Connection Learning Session]] on April 14 at 16:00 UTC to learn more about this feature and new ways to promote events and campaigns to editors. *'''Collaboration with the United Nations''': Learn how the Foundation [[diffblog:2026/03/27/securing-our-collective-voice-why-engaging-with-the-united-nations-is-key-to-protecting-free-knowledge/|engages with the United Nations]] to secure our collective voice and protect free knowledge. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]''' <br /><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Mobile page previews mock.png|right|thumb|150px|Design mock for mobile page previews.]] *'''Navigating articles on mobile''': The Foundation is [[:en:Wikipedia:Village pump (technical)#Phase 1: Mobile page previews|launching an experiment]] to test how to make it easier and more intuitive for readers to navigate through articles on mobile. To do this, we want to test [[mw:Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Mobile Page Previews.]] This experiment will go live the week of April 20 and will run for four weeks. *'''Editing tools for new editors''': [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Tone check|Tone Check]] was [[phab:T419177|deployed on French, Japanese, and Portuguese Wikipedia]] as a default-on feature for editors who have published 100 or fewer edits locally. When promotional or subjective language is added, users are prompted to consider "neutralizing" the tone of the edit. *'''Managing watchlist labels''': The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature is now available via VisualEditor, the source editor, and the "watchstar" (or watch link, for skins that don’t have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[m:Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. *'''Latest experiments''': See all upcoming, live, in-analysis, and completed [[m:List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. A new experiment that just went live is one which aims to establish a [[phab:T419634|baseline retention rate]] for logged-in readers. *'''Latest Wikifunctions''': Check out the [[f:Wikifunctions:Status updates/2026-04-02#Fresh Functions weekly: 102 new Functions|partial list]] of the 102 new functions created last week – likely the first week we have exceeded 100. *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News weeks [[diffblog:2026/03/30/tech-news-2026-week-14/|14]] and [[diffblog:2026/04/06/tech-news-2026-week-15/|15]] include an [[mw:Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|ongoing A/B test]] running on 10 Wikipedias to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. See also the 68 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. *'''Community discussions on Semantic Search''': The Wikimedia Foundation, in collaboration with the CEE Hub, hosted a discussion session on [[diffblog:2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/|Semantic Search]] for members of the CEE Youth Group. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]''' <br /><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Don't Blink!''': This month's [[diffblog:2026/04/05/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-february-2026/|highlights from the Global Advocacy team]] include how the Wikimedia Foundation co-presented alongside the Internet Archive at the State of the Net conference. *'''Digital rights and inclusion''': Take a look at the [[diffblog:2026/04/07/youth-inclusion-open-data-inclusive-language-at-drif26-wikimedians-bring-community-solutions-to-shape-the-future/|sessions]] that Wikimedians and allied partners will lead during Digital Rights and Inclusion Forum [https://drif.paradigmhq.org/ (DRIF)] 2026. *'''Manuscript preservation''': The Wikimedia Foundation supported [[diffblog:2026/03/28/reconnecting-balinese-manuscripts-with-local-voices-wikisami-university-workshops-in-bali/|volunteer-lead workshops]] to write Balinese Wikipedia articles about palm-leaf manuscripts (''lontar'') from the Leiden University Library collection. *'''Youth content creators''': Wikimedia Indonesia, together with the Wikimedia Foundation, delivered an [[diffblog:2026/04/06/asean-y-impact-content-creators-engage-with-the-wikimedia-movement/|introductory session on Wikipedia]] for young content creators representing all 11 ASEAN member states. *'''Legal and Safety Contacts''': The Wikimedia Foundation has created a single [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|"Legal and Safety Contacts" page]], to be linked in the footer of each wiki page. This will ensure that everyone has access to accurate and up to date Legal contact information. Insertion of the new links on different wikis will be done in stages, based on assessment of legal risk and necessity. *'''Building shared principals for the internet as a public good:''' The Global Advocacy team [https://wikimediapolicy.medium.com/a-shared-path-reinventing-an-internet-in-latin-america-that-serves-people-not-power-62b71c122ebf published a blog] with the Center for Studies on Freedom of Expression and Access to Information ([https://observatoriolegislativocele.com/en/ CELE]) and the Electronic Frontier Foundation ([https://www.eff.org/ EFF]) summarizing a workshop that brought together digital rights advocates from Latin America to dream of a "digital utopia." '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]''' <br /><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Wikidata API''': Wikidata’s structured knowledge [https://enterprise.wikimedia.com/blog/wikidata-api-endpoints-wikimedia-enterprise/ is now available] through Wikimedia Enterprise. *'''Annual Planning and global trends''': Join the [[m:Event:America APP call|America APP call]] on April 21 at 18:00 UTC. This meeting is an opportunity for the Latin American community to ensure that the region's voice helps shape the Wikimedia Foundation's work and priorities for the next fiscal year. The call will be in Spanish with interpretation into Portuguese and English. The [[m:Wikimedia EDs and Foundation meetings|last meeting]] between Wikimedia EDs and Foundation staff was dedicated to discuss global trends too. More discussions are [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration#On-Wiki|happening on-wiki]] and in [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration#Co-created Community spaces|community spaces]] around different regions and projects. *'''Futures Lab:''' The world is changing around us. As the Wikimedia movement navigates this moment over a hundred Wikimedians from different Wikimedia projects came together to deepen our understanding of how these trends are impacting our people and projects at the [[diffblog:/2026/04/09/inside-the-wikimedia-futures-lab-how-the-wikimedia-movement-is-responding-to-a-changing-internet/|Wikimedia Futures Lab.]] *'''Fundraising Hub:''' The Wikimedia Foundation has launched [[:en:Wikipedia:Fundraising/Fundraising Hub|Fundraising Hub]] on English Wikipedia. The first discussion you can participate in is about distributing fundraising banner on English Wikipedia throughout the year. '''Board and Board committee updates''' <br /><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Ombuds Commission''': Announcement of the [[m:Talk:Ombuds commission#Announcing the 2026 Ombuds Commission|2026 Ombuds Commission]], the small group of volunteers who investigate complaints about violations of the Privacy Policy, the Access to Nonpublic Personal Data Policy, the CheckUser Policy and the Oversight Policy. *'''Wikinews closure''': All Wikinews editions will be [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|closed]] and switched to read-only mode on May 4. Content will remain accessible, but no new edits or articles will be able to be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. '''Other Movement-curated newsletters & news''' <br /><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/7|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:10, 14 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30380476 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 8</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on April 10. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/08|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Graphics Cursor.png|right|thumb|150px|]] '''Highlights''' *'''Annual Planning''': The Wikimedia Foundation published the [[metawiki:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|draft Annual Plan]] for the coming fiscal year (2026&ndash;2027) which will focus on four main goals that directly respond to the external trends. The goals include increasing our reach, deepening engagement, protecting our projects and building speed and resilience to enable the change needed to respond to the internet being at an inflection point. Feedback welcome on [[metawiki:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|the talk page]] and [[metawiki:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration|many other places]]. *'''Global conversation''': A [[:m:Event:Global Call: Annual Planning Around the Puzzle Globe|global conversation about the Wikimedia Foundation Annual Plan]] will take place on May 7 at 5:00 PM UTC. *'''Sustainable reuse of Wikimedia content''': The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now in [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. It makes it easier to credit Wikimedia content fairly wherever it is used. It provides all information required by the [https://wikimedia-attribution.toolforge.org/ Wikimedia Attribution Framework] in a single, well-structured and easy-to-use endpoint, simplifying attribution for off-wiki reuse. Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Feedback on Article guidance''': Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature. This tool helps less-experienced editors create structured, policy-compliant Wikipedia articles. Review [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines] and share your feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Check out the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|step-by-step]] and [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|video]] instructions. *'''Games Hub available on Android''': The Games Hub is live in the Wikipedia app for Android. This new feature offers a space for users to find all available [[mw:Wikimedia Apps/Team/Games|games]] in one place, explore archives, and get updates on new games. It currently includes ''[[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/TriviaGame|Which Came First?]]'', with more games coming soon. *'''Update to Wikipedia app for iOS''': A major update to the Wikipedia app for iOS has rolled out, redesigning the interface to align with Apple’s latest “Liquid Glass” visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. *'''Confirming email addresses''': On several wikis, logged-in editors who haven’t [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] now see a banner encouraging them to do so. [[mw:Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Confirming the email address]] helps users restore account access if they lose it and receive messages about their accounts. It also provides an easy option to communicate with other users off-wiki if they choose. As of early 2026, about 62.9% of all registered Wikimedia [[metawiki:Help:Unified login|user accounts]] that have an email set had not confirmed it. *'''Testing mobile web page previews''': [[mw:Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Mobile page previews]] experiment was launched on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page previews are pop-ups that show a thumbnail, a lead paragraph, and a link to the full article to improve content discovery. It is already available on desktop and in the apps. *'''Account creation experiment''': [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account creation experiment]] is live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia targeting 10% of logged-out mobile web users. It looks at whether adding a button to create accounts in the mobile web header boosts new registrations and increases mobile users contributing to the wikis. *'''Experimenting with Hybrid Search on mobile apps''': The Hybrid Search [[mw:Readers/Information Retrieval/Phase 1|Phase 1 experiment]] on the Wikipedia Android app has concluded. It tested a combined keyword and meaning-based search methods to meet various information needs. The team is analyzing data and feedback, and will share insights and next steps soon. [[File:Android Explore Feed Top Read.png|right|thumb|150px|Top read element on the current Explore Feed on Android]] *'''Latest experiments''': See all live, upcoming, and completed [[metawiki:List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. One [[phab:T419916|upcoming experiment]] is testing a refreshed Explore Feed to make it easier for readers to discover interesting content and visit Wikipedia app more often. *'''Wikifunctions''': Wikifunctions crossed 4,000 functions, with [[f:Z33366|subtracting two complex numbers]] as the 4,000th function. Also, Abstract Wikipedia reached 1,000 articles. The article about the famous Indian Brahmin [[abstract:Q9045|Chanakya]] marked this milestone. *'''Reading lists now a beta feature''': New accounts are now opted into [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] by default on all Wikipedia wikis. This brings the "Save pages" feature to the web, which has been popular in mobile apps. For users in the beta, a "Save page" (bookmark) button appears in the toolbar on every page. The watch/unwatch (star) option moves to the tools menu. The "Watchlist" button in the top navigation shifts to the user menu. A new "Saved pages" button takes its place. In June, the feature will be available to all users and a user preference will be added to choose between two sets of buttons: Watch + Watchlist or Save + Saved list. The other set will be in the tool and user menus. *'''Structured Contents''': Article Images and Lists now in [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-article-images-and-lists/ Structured Contents payloads]. *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News weeks [[diffblog:2026/04/13/tech-news-2026-issue-16/|16]] and [[diffblog:2026/04/20/tech-news-2026-issue-17/|17]] include CodeMirror 6 being promoted out of beta on Tuesday, April 21. See also the 45 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Wikimedia Research Fund submissions in review:''' The submission period for this year's [[metawiki:Grants:Programs/Wikimedia Research & Technology Fund/Wikimedia Research Fund|Wikimedia Research Fund]] is now closed. The technical and internal reviews of [[metawiki:Category:Under review Wikimedia Research Fund applications in FY 2025-26|the proposals]] have begun. *'''Events and conferences''': Take a look at the different community events happening later this year: [[metawiki:ESEAP Conference 2026|ESEAP Conference]] (May 15-17), [[metawiki:WikiConference India 2026|WikiConference India]] (Sep 4-6), [[wcna:2026/Main Page|WikiConference North America]] (Sep 24-27), [[metawiki:Language Diversity Conference|Language Diversity Conference]] (Oct 2 to 4), [[metawiki:Queering Wiki 2026|Queering Wiki]] (Oct 23-25), [[metawiki:WikiArabia 2026|WikiArabia]] (Nov 6-8). *'''Around the puzzle globe in the America region''': More than 60 people joined [[metawiki:Event:America APP call|America call]] to discuss the annual plan and the global trends impacting the movement. Participants came from across the region, and the audience included a mix of affiliates from LATAM, online contributors, and users with extended rights. *'''Transparency Report:''' The Wikimedia Foundation published a [[foundationsite:who-we-are/transparency/2025-2/|transparency report]] covering July to December 2025. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board selection process''': The Wikimedia Foundation Board of Trustees is reviewing and improving [[metawiki:Wikimedia Foundation elections/2025/Debrief|how it selects new members]]. The goal is to ensure that there is the right mix of expertise and community representation on the board. Join the conversation and share your ideas on [[m:Talk:Wikimedia Foundation elections/2025/Debrief|the talk page]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/08|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 04:21, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30449136 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 9</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on April 25. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/09|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Highlights''' *'''Community Protection''': Wikimedia Foundation [[diffblog:2026/04/30/wikimedia-foundation-secured-governments-commitment-to-user-safety-privacy-and-content-integrity-ahead-of-administrative-registration-in-indonesia/|secured Indonesian government’s commitment]] to user safety, privacy, and content integrity ahead of administrative registration in Indonesia. *'''Stronger protections against bots''': Wikimedia Foundation is replacing our CAPTCHA with [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|a new approach]] to detect bad-faith activities without making things harder for users. *'''Transparency Report:''' The Wikimedia Foundation has published its latest [[foundationsite:who-we-are/transparency/2025-2/|Transparency Report]]. This provides an overview of the work to protect Wikimedia projects and support the volunteer communities who handle the majority of content requests. Our users trust us to protect their identities against unlawful disclosure, and we take this responsibility seriously, granting only 1 of 30 requests for disclosure we received from July to December 2025. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Wikipedia app Reading Challenge - Opt into challenge.png|right|thumb|150px|Mock-up of the Wikipedia app reading challenge.]] *'''Reading Challenge''': As part of the 25th birthday celebrations, Wikipedia Mobile Apps launched a limited-time feature, the [[mw:Wikimedia Apps/Team/25th Birthday Reading Challenge|25-day reading challenge with Baby Globe]]. This challenge encourages a daily habit of reading one Wikipedia article. The goal is to motivate users to come back to the app regularly. *'''Latest experiments''': One [[mw:Product Safety and Integrity/Incident Reporting System#April 2026: Trial on English Wikipedia|upcoming experiment]] is introducing the Incident Reporting System (IRS) to help contributors easily find the right place to seek help when facing harassment or other issues. See all live, upcoming, and completed [[m:List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. *'''Change in how new users are autoconfirmed''': The account age for [[m:Special:MyLanguage/Meta:Autoconfirmed users|autoconfirmed users]] will [[phab:T418484|now start]] from their first edit, not the registration date. This is to avoid exploitation by vandals. This change will only apply to wikis that require at least one edit for autoconfirmation. *'''Organized Reading lists''': All Wikipedia users with new accounts and those who activated the “automatically enable most beta features” option can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature. This lets you save articles for later reading and keep it organized in one place for easy access. *'''Thumbnail size preferences''': Default thumbnail size preference for article content is now [[phab:T424909|limited to three sizes]]: Small (180px), Regular (250px), and Large (400px). This change aims to improve performance and reduce strain on thumbnail services. Current preferences will shift to the nearest new size. *'''Wikifunctions''': To make the development of Abstract Wikipedia visible, the Foundation is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-05-02|requesting your input]]: which metrics about Abstract Wikipedia pages do you deem important? *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News weeks [[diffblog:2026/04/27/tech-news-2026-issue-18/|18]] and [[diffblog:2026/05/04/tech-news-2026-issue-19/|19]] include improvements on [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]]. See also the 62 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Annual Planning''': We welcome your [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|feedback]] on [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|the main talk page]] for the 2026–2027 draft Annual Plan and [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration|many other places]] for the coming fiscal year. *'''Wikimania''': Wikimania is a joyful event. It is a chance to celebrate our community and projects, share ideas and information, build connections among Wikimedians, and inspire and develop future projects. If you and your community are interested in hosting Wikimania in 2028 and 2029 submit an [[wmania:Wikimania:Expressions of Interest/Current call|expressions of interest]]. *'''Community Conferences''': The Foundation is supporting [[diffblog:2026/05/04/approved-wikimedia-conference-proposals-for-2026-round-2-continuing-to-connect-grow-and-learn-together/|15 strategic, diverse, and critical convenings]] taking place in 2026 and 2027, bringing together approximately 1800 Wikimedians across various regions, themes, and language communities. *'''Don't blink''': [[diffblog:2026/05/02/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-march-2026/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Wiki Loves Monuments''': The winners of the 2025 Wiki Loves Monuments photo contest [[foundationsite:news/2026/04/29/2025-wiki-loves-monuments-photo-contest/|are announced]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Enterprise''': How CivicLens Uses Wikidata APIs to [https://enterprise.wikimedia.com/blog/how-civiclens-uses-wikidata-apis/ Make Civic Data More Accessible]. '''Board and Board committee updates'''<br /><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Wikinews closure''': All Wikinews have been [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|closed]] and switched to read-only mode. Content will remain accessible, but no new edits or articles will be able to be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. *'''Affcom News''': Read [[m:Affiliations Committee/News|the latest issue of AffCom News (January-March 2026)]] to learn more about the latest news about the work of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee]]. *'''Model for affiliates to support contributors through tools''': The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. *'''Grantmaking''': The Global Resource Distribution Committee closed their request for feedback on [[m:Talk:Global Resource Distribution Committee#Request for feedback: What are the most significant challenges your community faces as it relates to resource distribution within the movement?|three initial questions about grantmaking]], and published their [[m:Talk:Global Resource Distribution Committee#GRDC update – April 2026|monthly update for April]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br /><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/09|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:58, 12 ਮਈ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30515701 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on May 8. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/10|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Highlights''' *'''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Community_Wishlist/Updates#May_20,_2026:_Community_Tech_becomes_a_program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community_Wishlist#Proposed_direction_for_Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. *'''Digital Public Goods''': The Wikimedia Foundation [[foundationsite:news/2026/05/13/wikimedia-foundation-joins-the-digital-public-goods-alliance/|has become a member]] of the Digital Public Goods Alliance (DPGA). *'''Better bot detection''': A [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]] on several Wikipedias, including English, French, and Japanese, showed it can effectively detect and deter bad-faith automated activity, on its own and by giving [[:w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Based on these results, hCaptcha will be rolled out across all wikis. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Attribution examples.png|right|thumb|200px|Example of the Attribution Framework recommendations.]] *'''A better way to give credit''': [[diffblog:2026/05/18/a-better-way-to-give-credit-introducing-the-wikimedia-attribution-framework-and-api/|The Wikimedia Attribution Framework and API]] makes it simple for developers to fairly credit volunteer contribution. When anyone encounters Wikimedia content, we want them to know that it comes from our projects, and they are invited to participate. *'''Baby Globe joins the Reading Challenge''': The Android and iOS Wikipedia apps released the [[foundationsite:news/2026/05/19/want-to-read-more-download-the-wikipedia-app/|25-day reading challenge]], to drive readers engagement through reading milestones. To track their reading streak during the challenge, users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. *'''Account security''': The Foundation is technically enforcing that all [[m:Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|privileges that enable users to take security- or privacy-sensitive actions]] can only be held by users who have enabled [[m:Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. Logging in with passkeys is quicker than logging in without two-factor authentication. In addition, logged-in users can see a banner encouraging them to confirm their email address. These changes secure individual accounts as well as communities and the wikis. *'''Incident reporting form''': The Foundation began a [[w:en:Wikipedia:Village pump (WMF)#Two-month trial of an incident reporting form|trial on English Wikipedia]] of the incident reporting form. 60% of unblocked logged-in users see a new Report button, allowing them to report conduct issues. *'''Encouraging account creation''': Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis this week. [[phab:T424595|The change]] will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. *'''Wikimedia Android App''': The Wikipedia Android App is at the [[mw:Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of redesigning its Home Feed. The new feed includes two tabs: ''Community,'' featuring refreshed Explore content, and ''For You,'' with personalized reading recommendations based on reader interests and activity. The ''For You'' feed refreshes daily with updated suggestions. *'''Better discovery of images''': The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature was rolled out for all Wikipedias on mobile following two successful experiments. The beta feature will include a carousel of all an article’s images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader Growth/Image Browsing#Phase 2.1 beta feature|exclude images from the article’s carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. *'''Reading Lists feature''': The Foundation is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18 on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and will run for a month. [[File:Quote share design mockup.png|right|thumb|200px|A design mockup of what the share card looks like.]] *'''Testing Suggestion Mode''': [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure its impact on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. It will also evaluate the feature’s impact on editor retention and monitor changes in revert and block rates. *'''Wikifunctions now supports Wikidata references''': References in Wikidata statements are now [[f:Wikifunctions:Status updates/2026-05-08|available on Wikifunctions]], and you now can use external links in [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-06|Wikifunctions-generated citations]]. This allows the use of more than 1.3 billion references available in Wikidata and adding them as citations to individual statements in Abstract Wikipedia. *'''Pilot wikis adopting Abstract Wikipedia:''' The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. *'''Latest experiments''': An [[m:List of experiments in Product and Technology|upcoming experiment]] is testing whether we can serve readers better when a footnote click in read mode shows the full bibliographic information rather than flying them to the reference list. See all live, upcoming, and completed [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News weeks [[diffblog:2026/05/11/tech-news-2026-issue-20/|20]], [[diffblog:2026/05/18/tech-news-2026-issue-21/|21]], [[diffblog:2026/05/25/tech-news-2026-issue-22/|22]], [[diffblog:2026/06/01/tech-news-2026-issue-23/|23]] include an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Share Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles and share them online See also the 92 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Tech blog moved to Diff''': The [[diffblog:2026/05/28/a-diff-tech-blog/|migration of the Techblog to Diff]] is now complete: 138 posts going back over a decade have been successfully migrated. Diff is now happy to welcome technology-focused blog posts with renewed vigor. *'''What’s new in the Wikipedia Library''': Access to the American Psychological Association was renewed and collections from the Harvard Business Review and Swiss Media Database (Swissdox) are now available to editors who are eligible for [[diffblog:2026/05/31/whats-new-in-the-wikipedia-library-jan-mar-2026/|The Wikipedia Library]]. *'''New course on WikiLearn''': [[diffblog:2026/05/29/a-new-online-course-for-researchers-who-want-to-make-their-field-more-visible-on-wikipedia/|A free self-paced online course]], designed for researchers who want to make their field more visible on Wikipedia, was launched on WikiLearn. Share "[https://learn.wiki/courses/course-v1:WikimediaFoundation+WR001+2026/about Wikipedia for Researchers]” if you work with early-career researchers, teach in an academic institution, or support open knowledge communities. *'''Wiki Mentor Africa:''' The first edition of [[diffblog:2026/05/29/wiki-mentor-africa-women-tech-summit-a-story-of-learning-confidence-and-community/|Wiki Mentor Africa - Women Tech Summit]] brought together over 315 registered participants across Africa to learn, explore, and grow in tech together. *'''Let's Connect Learning Clinic''': If you missed it, you can now [https://www.youtube.com/watch?v=lnjFIQVJVnU watch the recording] of the Let's Connect Learning Clinic "How to support up-and-coming groups in the movement as a long-time Wikimedian" with Wikimedistas El Salvador. *'''Community Conferences''': Registration for [[diffblog:2026/06/02/wikiconference-north-america-registration-opens-on-june-3/|WikiConference North America]] and [[diffblog:2026/05/30/call-for-self-funded-registration-now-open-queering-wiki-conference-2026/|Queering Wiki Conference]] is now opened. [[diffblog:2026/05/15/programme-submissions-call-for-speakers-for-the-queering-wiki-2026-conference-is-now-open/|Call for Speakers]] for the Queering Wiki is also opened until June 30. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Sharing the Form 990s:''' The Wikimedia Foundation and the Wikimedia Endowment published their Form 990s, covering the fiscal year that ran from July 2024 to June 2025. The Form 990 is an annual form required of all nonprofit organizations in the United States. You can read the [[diffblog:2026/05/18/sharing-the-wikimedia-foundation-and-wikimedia-endowment-fiscal-year-2024-2025-form-990s/|highlights]] on [[m:IRS tax related information/2024 Wikimedia Foundation Form 990 Frequently Asked Questions|Form 990 for the Foundation]] and [[m:Wikimedia Endowment reports/Financial/Form 990/2024-2025 - frequently asked questions|Form 990 for the Endowment]] on Meta-Wiki. *'''Wikimedia Enterprise''': Wikimedia Enterprise's free API accounts gets [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api/ a substantial upgrade] across the Snapshot and On-demand APIs, including free access to Structured Contents Snapshots. *'''Structured Contents''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/how-databricks-parsed-wikipedia-to-markdown-with-python/ How Databricks Parsed Wikipedia] to Markdown with Python. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board selection process''': The Wikimedia Foundation Board of Trustees is reviewing and improving [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Debrief|how it selects new members]]. The goal is to ensure that there is the right mix of expertise and community representation on the board. Join the conversation on [[m:Event:Board Selection Process Conversation - June 2026|16 June at 17:00 UTC]], and share your ideas on [[m:Talk:Wikimedia Foundation elections/2025/Debrief|the talk page]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/10|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. If you have feedback or suggestions about the bulletin, let us know at foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org. For questions about the Wikimedia Foundation's work, [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Contact us|contact us]]! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:31, 9 ਜੂਨ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30647051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on June 5. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/11|translate]].''</div> ---- '''Highlights''' [[File:Baby Globe in Paris.gif|thumb|150px|The Wikimania program [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/schedule/ is now live]!]] *'''Community Wishlist''': Weigh in on proposals and open questions on how the [[m:Community_Wishlist/Updates#June_17,_2026:_Wishlist_program_in_the_future|wishlist will operate in the future.]] *'''Simplifying account creation:''' The Foundation is working on improving the [[diffblog:2026/06/11/wikipedias-account-creation-process-is-broken/|account creation process]] to reduce potential friction for newcomers to create an account. Improvements include making "Create Account" icon more prominent on mobile, simplifying the registration form, and introducing real-time username validation. *'''New U4C members elected:''' The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) has [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2026/Results|new members]] and has two remaining vacancies in Middle East & North Africa and Sub-Saharan Africa. *'''Wikimania conference program''': The Wikimania 2026 program is [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/schedule/ now live]! Take a moment to review the program, and, if you are logged in, you can mark your "must see” sessions with a star to start building your personal schedule. Register for [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/#tickets a virtual ticket] here, if you haven't signed up yet. *'''Neutral Point of View''': [[m:Special:MyLanguage/Proposed_baseline_NPOV_standard|A proposal for a baseline NPOV standard]] for Wikipedias that do not have one was published, with [[m:Talk:Proposed_baseline_NPOV_standard|a community discussion]] open until July 15, 2026. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Phase 1 Feed - Community Tab.jpg|thumb|250px|Screenshot showing the Explore Feed refresh in the Wikipedia app (from the Community tab entry point)]] *'''App Explore feed''': The [[mw:Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|redesigned App Explore feed]], now called "Home", has been released to all Android users. The update introduces a refreshed feed experience along with the first set of new content modules, including Did You Know, Places of Interest, Random Article, and a new end-of-feed experience. Additional content and improvements are planned in future releases. *'''Wikipedia games''': The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia’s “On This Day” content and challenges readers to guess which of two events happened first. *'''Reusing references''': [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, has been rolled out to [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia following a successful pilot phase. *'''Article guidance''': The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:en:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. *'''Mobile Page Previews''': The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded with the decision not to roll out the feature. The results showed no statistically significant impact on reader retention – the primary success metric. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. *'''Wikifunctions''': You can now [[f:Wikifunctions:Status updates/2026-06-05|add images]] to Abstract Wikipedia and the loading and display of test results when viewing Functions has been improved. *'''Wikidata''': The Foundation is migrating the [[d:Wikidata:SPARQL query service|Wikidata Query Service]] (WDQS) away from the Blazegraph backend since it no longer scales efficiently with Wikidata’s growth. The migration will take place in several phases. Here is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update#Migration Phases (more detail to come)|the timeline]]. *'''Growth features:''' Growth features are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]!''' ''' Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration, but this update enables access to Mentorship ([[mw:help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). *'''Mentors' management''': The Growth team will soon provide a system to automatically suspend or remove inactive mentors from the [[mw:help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|list of mentors]]. Communities can already start configuring the process in the Community Configuration. *'''Collaborative''' '''Contributions''': If you need help setting up the Collaborative Contributions and the Goal setting features, check out these [[c:Category:Collaborative contributions video guides|video guides]]. These features allow you to view which edits are made during an event and allows the group to track progress against a goal with a public progress bar. [[mw:Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions|Learn more]]. *'''Latest experiments''': An [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|upcoming experiment]] is testing whether we can serve readers better when a footnote click in read mode shows the full bibliographic information rather than flying them to the reference list. See all live, upcoming, and completed [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News week [[diffblog:2026/06/08/tech-news-2026-issue-24/|24]] and [[diffblog:2026/06/15/tech-news-2026-issue-25/|25]] include how the [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] is [[phab:T399175|being updated.]] Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. See also the 62 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br /><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Digital Safety''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation/Legal/Community_Resilience_and_Sustainability/Human_Rights/Office_Hours_FY25/26_Q4|Join a conversation about Using AI Safely.]] It'll explore risks & concerns of using AI tools in personal and organisational contexts and practical strategies to reduce those risks. It will take place at 03:30 UTC & 14:30 UTC on June 26. This session is not about using AI to edit Wikipedia. It's focused entirely on safe personal and organisational use. *'''Don't Blink''': Read [[diffblog:2026/06/06/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-april-2026/|the latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. Highlights include exploring the implications that new child safety regulations have on privacy online. *'''Grantmaking strategy & Affiliate model''': Members of the [[m:Global_Resource_Distribution_Committee|Global Resources Distribution Committee]] (GRDC) and the [[m:Affiliations_Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] met to advance two key movement initiatives: the development of a new Grantmaking strategy and a refreshed Affiliate Model. They produced initial proposals and advanced work on both initiatives ahead of broader conversations planned for Wikimania 2026. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/how-simppl-fact-checks-social-media/ SimPPL Uses Wikimedia Enterprise] to Map Online Conversations and Fact-Check Social Media. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/11|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. If you have feedback or suggestions about the bulletin, let us know at foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org. For questions about the Wikimedia Foundation's work, [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Contact us|contact us]]! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:38, 23 ਜੂਨ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30717735 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on June 19. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/12|translate]].'' This edition uses the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|new annual plan goals]] for this fiscal year (July 2026–June 2027).</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Highlights''' *'''Wikipedia 25''': Wikipedia's 25th birthday was celebrated with various projects designed to grow awareness and support for Wikipedia and the people who make it possible. This includes the virtual birthday event on January 15, which garnered 10,000 live viewers and 15,000 reactions. Find more details on all related projects and results in [[m:Wikipedia 25/Results|the program report]]. *'''Sustainable use of Wikimedia infrastructure''': A valid user-agent string will now be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. *'''Increasing account creation''': [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|The experiment]] providing direct access to “Create account” and “Log in” actions on mobile increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality. The feature will now be [[phab:T428220|rolled out to all wikis]] on mobile web. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Engage|Engage]]'''<br/><small>''See also: [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]&nbsp;· [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]''</small> [[File:Sub-referencing – add details to a main reference.png|thumb|250px|With Sub-referencing editors can reuse and add details to a main reference.]] *'''Add A Link''': The Foundation deployed [[mw:Help:Suggestion mode#Add a link|Add A Link]] as a default-on suggestion within [[mw:VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]]. It is now launched on all wikis to all editors who have opted in to the Suggestion Beta Feature. *'''Reusing references''': [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], the new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, was deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions. *'''Wikifunctions''': Check out [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-06-26|the 71 new functions]] with implementations to get a taste of what functions have been created. *'''Range calculator''': The special page [[m:Special:RangeCalculator|Special:RangeCalculator]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. *'''Captcha verification''': Abuse filters that are set to “require CAPTCHA verification” now [[phab:T402595|also affect users]] with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. *'''Latest experiments''': An [[mw:Readers/Reader Experience/WE 3.5.5 Donor badge experiment|upcoming experiment]] is testing two variations of a "thank you" badge shown to donors after a recent donation to deepen the relationship between donors and the Wikimedia movement. See all live, upcoming, and completed [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. *'''Account security on private wikis''': [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|Two-factor authentication]] will become mandatory for user accounts on private wikis. This will protect private information from being exposed by an account with a compromised password. *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News week [[diffblog:2026/06/24/tech-news-2026-issue-26/|26]] and [[diffblog:2026/06/29/tech-news-2026-issue-27/|27]] include users will now get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. See also the 65 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. *'''Team Challenges''': The core organizing team for Wikimania is introducing [[diffblog:2026/06/24/team-challenges-new-perspectives-and-innovation-at-wikimania-2026/|Team Challenges]], a different approach to Wikimania Hackathon. This year, Wikimedians and professionals from other fields will join forces to undertake one of the 2026 technical challenges. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Enable|Enable]]'''<br/><small>''See also: [[m:Research:Newsletter|Research newsletter]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Wikimedia Hackathon''': A look at the [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|2026 edition of Wikimedia Hackathon]] which brought together 216 participants from 29 countries building, collaborating, and shaping the future together. *'''Wikimedia Hubs''': The [[m:Grants:Wikimedia Hub Fund|Hub Fund]] will [[diffblog:2026/06/29/hub-fund-and-hub-piloting-a-look-back-and-whats-ahead/|pause funding for new pilots]] in fiscal year 2026–2027 to align with the work on the Ecosystem of Movement Organizations and the Global Resource Distribution Committee. Existing pilots in transition will be offered an additional year of funding. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Protect|Protect]]'''<br/><small>''See also: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]]&nbsp;· [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter]&nbsp;· [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Open Knowledge And Digital Rights''': Wikimedians shared [[diffblog:2026/06/29/bridging-open-knowledge-and-digital-rights-reflections-from-drif-2026-and-the-wikimedia-community/|their reflections]] on how Digital Rights and Inclusion Forum reinforced the role of our movement within broader digital rights conversations. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Reach|Reach]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]''</small> *'''Journalism Award''': Wikimedia Foundation [[foundationsite:news/2026/06/24/african-journalists-open-the-knowledge-awards-icfj-wikimedia/|announced]] three journalists from Africa as recipients of the [https://www.icfj.org/our-work/open-knowledge-journalism-awards Open the Knowledge Journalism Awards,] run in partnership with the [https://www.icfj.org/ International Center for Journalists] (ICFJ). The awards celebrate the essential role journalists play in creating well-researched articles that volunteer editors can use as source materials to develop content on Wikipedia and other Wikimedia projects. In total, 320 submissions were received from 40 African countries. '''Other Movement-curated newsletters & news'''<br/><small>''[[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l'actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[m:Newsletters|other newsletters]]''</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/foundation-bulletin.lists.wikimedia.org/ Receive the bulletin by email] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/12|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. If you have feedback or suggestions about the bulletin, let us know at foundationbulletin@wikimedia.org. For questions about the Wikimedia Foundation's work, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Contact us|contact us]]! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:54, 7 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30775782 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on July 3. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/13|translate]]. The work follows [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|annual plan goals]] for this fiscal year (July 2026–June 2027).''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Wikimania_2026_francophonie_retake_w_colo.png|right|frameless|200x200px]] '''Highlights''' *'''Reflections from around the puzzle globe''': Wikimedia Foundation CEO, Bernadette Meehan shares her [[Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Chief Executive Officer/Updates/Reflections from Around the Puzzle Globe|reflections from around the puzzle globe]]. *'''Wikimania 2026''': [[:wikimania:Special:MyLanguage/2026:Wikimania|Wikimania]] is happening this week! After the event, all streamed sessions will be linked in [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/schedule/ the program on Eventyay] and later uploaded to Commons. *'''Grantmaking''': The Global Resource Distribution Committee has published a [[m:Global_Resource_Distribution_Committee/Grantmaking_Strategy_2026|Grantmaking Strategy draft]] that sets out a renewed approach to how the Wikimedia Foundation's Community Fund is distributed across the Wikimedia Movement. The GRDC is requesting feedback from volunteers and affiliates, regardless of whether they are grantees or not. *'''Movement Ecosystem''': [[m:Updating the ecosystem of Wikimedia organizations/Recognition and Funding for Movement Organizations|A proposal]] that would update movement affiliate recognition and establish new, connected criteria for eligibility to receive Community Fund grants is [[diffblog:2026/07/08/a-proposal-for-updating-the-wikimedia-movement-recognition-and-funding-model/|now available]] for community review. You are invited to read the proposal and [[m:Talk:Updating the ecosystem of Wikimedia organizations/Recognition and Funding for Movement Organizations/Funding Eligibility|participate in the discussion]] until August 7. *'''AI's impact on Free Knowledge''': How AI [[diffblog:diff.wikimedia.org/2026/07/17/how-ai-threatens-the-social-contract-of-free-knowledge/|threatens the social contract]] of free knowledge and what we can do about it. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Engage|Engage]]'''<br/><small>''See also: [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]&nbsp;· [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]''</small> [[File:Wikipedia Library owl with text.svg|right|frameless|250x250px]] *'''The Wikipedia Library''': [[diffblog:2026/07/11/whats-new-in-the-wikipedia-library-april-june-2026/|Five new collections were added]] to the [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/ Wikipedia Library] and a course developed by leading experts in academic publishing and open knowledge was launched. *'''Women+ contributions in Wikimedia Tech''': [[diffblog:2026/07/13/welcoming-women-into-wikimedia-tech-a-guide-based-on-lived-experiences/|A guide based on lived experience]] on how to address some of the invisible barriers for women+ in more technical Wikimedia spaces and recommendations to become more inclusive. Help further by filling out [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|this survey]] to better understand technical contributions by women+ across Wikimedia projects until July 20. *'''Structured Experimentation''': [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects/|A reflection on the first year]] of structured experimentation highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. *'''Revise Tone test ended''': The A/B test of [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|Revise Tone]] ended on July 9. It showed that newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone#Experiment Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The feature is now available for everyone on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. *'''Keeping mentor list up to date''': Administrators on wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|Growth features are available]] can now automatically remove inactive mentors by configuring the settings at [[Special:CommunityConfiguration/Mentorship]] to keep the list updated. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. *'''Wikifunctions''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-07-01|How Abstract Wikipedia fits]] into the Wikimedia Foundation's annual plan FY26/27. *'''Wikidata:''' The latest [[d:Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|Wikidata Platform newsletter (July edition)]] shares how to identify and rewrite queries that rely on Blazegraph-specific extensions and affected by the migration off Blazegraph. *'''Discussion Tools''': On English Wikipedia, [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]' Usability Improvements [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)#Discussion Tools usability improvements becoming default|has now become default]] for talk pages. You can opt-out of these changes at any time [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]]. With this, Discussion Tools are now fully available at all wikis. *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News week [[diffblog:2026/07/06/tech-news-2026-issue-28/|28]] and [[diffblog:2026/07/13/tech-news-2026-issue-29/|29]] include the new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. See also the 72 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. Overall, from April – June 2026 about [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|337 community tasks]] were resolved by the Wikimedia Foundation. *'''Language inclusivity at Wikimania 2026''': [[diffblog:2026/07/14/language-inclusivity-at-wikimania-2026-live-interpretation-and-more/|New approaches]] to translation and interpretation will be tested at Wikimania this year. *'''Call for submissions open for Wikimedia Latin America Conference 2026:''' The Wikimedia community in Latin America [[m:Conferencia Wikimedia de América Latina 2026/Programa|has opened the call for session proposals]] for the Wikimedia Latin America Conference 2026. Community members are invited to submit proposals for the conference program by August 10. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Protect|Protect]]'''<br/><small>''See also: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]]&nbsp;· [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter]&nbsp;· [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Advocacy''': [[foundationsite:news/2026/07/08/wikimedia-foundation-denied-wipo-permanent-observer-status/|China again blocks the Wikimedia Foundation]] as a permanent observer to the World Intellectual Property Organization (WIPO). *'''UK Online Safety Act''': Ofcom, the United Kingdom's Office of Communications, announced that [[foundationsite:news/2026/07/10/wikimedia-foundation-challenges-uk-online-safety-act-regulations/|Wikipedia is not designated as a Category 1]] service under the [https://www.ofcom.org.uk/online-safety Online Safety Act] (OSA). This is an important and welcomed outcome as a Category 1 designation could have included privacy and safety risks to our global community of volunteers. *'''UN Open Source Week edit-a-thon''': Volunteers created 60 new Wikipedia articles and made nearly 700 updates to improve Wikipedia's coverage of UN and open source topics at the second [[foundationsite:news/2026/07/09/un-open-source-week-edit-a-thon-2026/|UN Open Source Week edit-a-thon]] co-hosted by Wikimedia Foundation. *'''"Don’t Blink"''': [[diffblog:2026/07/09/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-may-2026/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Reach|Reach]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]''</small> [[File:Why do you still need Wikipedia when AI can answer anything – A WIKI MINUTE 16-9 (Thumbnail).png|thumb|250px|A Wiki Minute video series are now available.]] *'''"A Wiki Minute" videos''': [[diffblog:2026/07/14/debunking-myths-and-more-new-a-wiki-minute-videos-added-to-the-series/|New videos are added]] to the series answering some of the most common questions such as "Do you still need Wikipedia when AI can answer anything?" and "Does Wikipedia push a political agenda?". *'''Wikipedia 25 brand collaboration in Indonesia:''' On 4 July, the Jakarta-based street wear company [https://aglxy.com/collections/aglxy-x-wikipedia Ageless Galaxy launched a Wikipedia 25 collection], the first ever Wikipedia Brand Collaboration in Asia. The apparel collection featured hats, t-shirts, and a jigsaw puzzle cardigan. Wikimedians in Indonesia joined Ageless Galaxy for a launch party. '''Other updates''' *'''Leadership''': [[diffblog:2026/07/06/reflections-on-15-years-at-wikimedia-foundation-and-a-new-chapter/|Reflections on 15 years]] at Wikimedia Foundation and a new chapter. *'''Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/gnomi-partners-with-wikimedia-enterprise/ GNOMI Partners with Wikimedia Enterprise] to Bring Trusted Human Knowledge to Its AI News Agent. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board Elections Eligibility:''' There are [[Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2027/Proposed eligibility criteria|new proposed eligibility criteria]] for standing as a candidate in Wikimedia Foundation Board of Trustees election now [[Talk:Wikimedia Foundation elections/2027/Proposed eligibility criteria|available for feedback]]. The requirements are more specific and detailed than in years past, to both inform the community of what the Board needs and to create multiple pathways to the Board for Wikimedians. '''Other Movement-curated newsletters & news'''<br/><small>''[[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l'actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[m:Newsletters|other newsletters]]''</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/XXXXX|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. If you have feedback or suggestions about the bulletin, let us know at foundationbulletin@wikimedia.org. For questions about the Wikimedia Foundation's work, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Contact us|contact us]]! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:23, 22 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30782820 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on July 18. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/14|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Wikimania 2026 Day 4 group photo.jpg|thumb|250px|Wikimania 2026 group photo with [[foundationsite:wikipedia25/wikipedia-mascot|Baby Globe]]]] '''Special Wikimania issue'''<br/> <small>''This is a special Wikimania issue of the Bulletin. We'll be back to our regular format in the next issue''</small> *'''Wikimania Paris''': [[foundationsite:news/2026/07/22/wikimania-2026-paris/|Paris hosted Wikimania 2026]] as Wikipedia celebrates 25 years of free knowledge. Catch up on missed sessions of Wikimania 2026 by [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/schedule/ checking session pages in the program.] *'''Meet the Wikimedians of the Year 2026:''' The beloved Wikimedian of The Year awards shine the light on exceptional individuals, and through them, on the whole Wikimedia community. Learn about all of [[diffblog:2026/07/22/meet-the-wikimedians-of-the-year-2026/|this year's winners]]. *'''Daily highlights from Wikimania:''' **[[diffblog:2026/07/22/wikimania-2026-defining-a-moment-of-change/|Day 1 – Defining a moment of change]] **[[diffblog:2026/07/23/wikimania-2026-freedom-equity-and-reliability/|Day 2 – Freedom, equity and reliability]] **[[diffblog:2026/07/24/wikimania-2026-growing-language-communities/|Day 3 – Growing language communities]] **[[diffblog:2026/07/25/wikimania-2026-the-joy-of-contributing/|Day 4 – The joy of contributing]] *'''Public policy advocacy''': Overview of Wikimania 2026 [[diffblog:2026/07/20/understand-the-forces-shaping-free-knowledge-wikimania-2026-public-policy-advocacy-sessions-to-join/|sessions about public policy advocacy]]. While not all sessions are recorded, you can watch some by clicking the session. *'''Users with extended rights''' '''pre-conference''': 190 users with extended rights from all around the world gathered at a [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/talk/SJHKEK/ Wikimania pre-conference], to exchange experiences, learn from each other and connect. *'''Media coverage:''' The event was mentioned in many media outlets as part of wider coverage about the Wikimedia projects including in [https://www.lemonde.fr/pixels/article/2026/07/23/le-modele-de-wikipedia-menace-par-l-ia_6731138_4408996.html?srsltid=AfmBOoom_Z9VnLLbIIzRsvJvlEfrPdOn7nE6bx_lE57mgckjj70pOEJH Le Monde], [https://www.elnacional.com/2026/07/wikipedia-celebra-25-anos-de-resistencia-en-paris/&sa=D&source=editors&ust=1785509024172436&usg=AOvVaw2j7MHBb_WewEYxHLBYrJ0O El Nacional] and [https://www.radiofrance.fr/franceinter/podcasts/le-18-20-le-telephone-sonne/le-telephone-sonne-du-mercredi-22-juillet-2026-5846524 Radio France]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Engage|Engage]]'''<br/><small>''See also: [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]&nbsp;· [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]''</small> *'''Improvement to Reading Lists''': Community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]] has been incorporated. 93% of participating users reported that it was useful. This feature allows saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. *'''Creating custom edit suggestions''': With the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature, volunteers can now create custom local suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration. Share your [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]]. *'''Dark mode for Content Translation:''' [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. *'''Mobile page preview''': Based on the conclusion of the experiment, [[mw:Readers/Reader Growth/Mobile page previews|mobile page previews]] feature will not be rolled out. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. *'''Scaling of Explore Feed to iOS''': The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Home Feed redesign will be scaled to iOS by applying the learnings from the Android release. *'''Improving Account Creation process''': After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[m:Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. [[phab:T430604|Read more]]. *'''Latest experiments''': An [[phab:T416418|ongoing experiment]] is testing to better guide Temporary Account users toward full account creation. See all live, upcoming, and completed [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News week [[diffblog:2026/07/21/tech-news-2026-issue-30/|30]] and [[diffblog:2026/07/27/tech-news-2026-issue-31/|31]] include that now wikis can [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|restrict editing in the “User” namespace]] to only the page owner and certain user groups. See also the 50 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. *'''New bot detection system for all wikis''': After a successful trial, which showed evidence of both deterring bots and being easier to use, hCaptcha (our new bot detection system) has been rolled out to all wikis, for account creation, and for most newcomer edits. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Protect|Protect]]'''<br /><small>''See also: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]]&nbsp;· [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter]&nbsp;· [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Online age verification''': Around the world, governments are adopting different approaches to online age verification. Learn more about it and how it is shaping our experiences online in a new three-part blog series: [[diffblog:2026/07/20/online-age-verification-explained-part-1-3-what-is-it-a-timeline-of-age-based-restrictions-and-why-it-matters/|"What is it, a timeline of age-based restrictions, and why it matters"]], [[diffblog:2026/07/20/online-age-verification-explained-part-2-3-what-means-what-how-its-done-and-balancing-child-rights-and-safety/|"What means what, how it's done, and balancing child rights and safety"]], and [[diffblog:2026/07/20/online-age-verification-explained-part-3-3-age-based-restrictions-draft-bills-to-watch-global-complexity-and-engaging-with-lawsuits/|"Age-based restrictions, draft bills to watch, global complexity, and engaging with lawsuits"]]. '''Board and Board committee updates'''<br /><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Affiliation Committees''': [[diffblog:2026/07/20/celebrating-20-years-of-the-wikimedia-affiliations-committee/|Celebrating 20 Years]] of the Wikimedia Affiliations Committee. '''Other updates''' *'''Enterprise''': How Wikimedia Enterprise [[foundationsite:news/2026/07/16/wikimedia-enterprise-protecting-wikipedia-ai/|protects Wikipedia in the AI era]]. *'''Unionization''': [[foundationsite:news/2026/07/27/statement-cwa-recognition-request/|Wikimedia Foundation Statement]] on US unionization request. '''Other Movement-curated newsletters & news'''<br /><small>''[[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l'actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[m:Newsletters|other newsletters]]''</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/14|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. If you have feedback or suggestions about the bulletin, let us know at foundationbulletin@wikimedia.org. For questions about the Wikimedia Foundation's work, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Contact us|contact us]]! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:24, 4 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30782820 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on August 1. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/15|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Highlights''' *'''Improving Account Creation process''': As part of [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] an improved [[phab:T409236|account creation form]] has been released. The form now provides live username validation, a clearer username policy popover, and a reveal password button. We also removed redundant elements and jarring warning messages, improved the form's information hierarchy, and aligned the design with Codex design system guidelines. *'''Create charts from your own data''': The new ChartWizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. The ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]]. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Engage|Engage]]'''<br/><small>''See also: [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]&nbsp;· [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]''</small> [[File:Worklist from Eventdetails page.png|thumb|250px|Worklist feature opened from Eventdetails page]] *'''Worklist Feature Setup Workshop''': Are you organizing or planning a Wikimedia editing event soon? Join one of [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|these workshops]] (Aug 18 at 16:00 UTC and Aug 19 at 11:00 UTC) to set up the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|new worklist feature]] for your event. With this feature, organizers can list the specific articles their event will focus on, directly on the event page. *'''Reading Lists to launch as full feature''': The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], will be launched in September as a full feature. Volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists-user&filter=&action=translate string translations] into a number of languages before the launch. *'''Improving Commons' section headings''': The [[phab:T332644|table of contents on Wikimedia Commons file pages was improved]] to make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. *'''From Abstract Wikipedia''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-08-05|An apple is a fruit]] and new experimental type: [[f:Z38546|anonymous functions]]. *'''Latest experiments''': An [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Upcoming|upcoming experiment]] would test methods for email confirmation enforcement for new accounts to determine which approach is the most effective at driving email confirmation. See all live, upcoming, and completed [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News week [[diffblog:2026/08/03/tech-news-2026-issue-32/|32]] and [[diffblog:2026/08/10/tech-news-2026-issue-33/|33]] include that Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category to make it easier to find recently or long-standing categorized pages. See also the 43 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Protect|Protect]]'''<br/><small>''See also: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]]&nbsp;· [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter]&nbsp;· [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Don't blink''': Representing Wikimedia at the United Nations’ Open Source Week and other [[diffblog:2025/07/12/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-may-2025/|latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Online Identity Verification''': Anonymity is Important for Democracy and [https://medium.com/wikimedia-policy/anonymity-is-important-for-democracy-and-its-also-at-risk-discussing-online-identity-6e9a83099ba7 It’s Also at Risk]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Wikimedia Foundation Board of Trustees''': [[diffblog:2026/08/11/board-of-trustees-reflections-on-wikimania-2026/|Reflections on Wikimania 2026]]. '''Other updates''' *'''Leadership''': Wikimedia Foundation will welcome Rena Kokalari as [[foundationsite:news/2026/08/04/wikimedia-foundation-welcomes-rena-kokalari-as-new-chief-people-officer/|new Chief People Officer]] from 1 September. '''Other Movement-curated newsletters & news'''<br/><small>''[[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l'actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[m:Newsletters|other newsletters]]''</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/15|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. If you have feedback or suggestions about the bulletin, let us know at foundationbulletin@wikimedia.org. For questions about the Wikimedia Foundation's work, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Contact us|contact us]]! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:24, 18 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30921733 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on August 15. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/16|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Community wishlist graphic.svg|thumb|150px|Future of Community Wishlist]] '''Highlights''' *'''Simplifying account creation''': The [[m:Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page [[phab:T433783|has been simplified]] as part of ongoing work to modernize the account creation experience. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. *'''Movement Ecosystem strategy''': Deadline to provide feedback on the [[m:Updating the ecosystem of Wikimedia organizations/Recognition and Funding for Movement Organizations|first version of the proposal]] are extended until Sep 30 to allow more time for community feedback and discussion. *'''New format for the Community Wishlist''': You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. [[m:Talk:Community Wishlist/Community Wishlist 2027|Please let us know]] what you think will work well or if there are ways to make this proposal stronger. This consultation is open for two weeks. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Engage|Engage]]'''<br/><small>''See also: [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]&nbsp;· [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]''</small> *'''Improving page performance''': In order to improve page performance, images now load [[phab:T148047|when they are viewed]]. This means images that are lower down within an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. *'''Android Reading list updates''': Some of the recent Android releases include [[phab:T420788|updates]] to the '''Saved''' feature. This first round of changes on the Android app include redesigning the "Saved" tab to include an "All articles" view, and remove the user-facing default "Saved" reading list. *'''Reading list on desktop''': Reading lists [[phab:T435258|has been released]] on Chinese, Bengali, Czech, and Vietnamese Wikipedias. The feature is now available for logged-in users on those wikis. *'''Event Registration tool''': The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event’s Worklist. *'''Call for Projects and Mentors for Outreachy''': Wikimedia is participating in Round 33 of the [https://www.outreachy.org/ Outreachy program] that runs from December 2026 through March 2027. The deadline to [[phab:T436035|submit projects on Phabricator]] is Sept 4 at 4pm UTC and the project list will be finalized by Sep 11. *'''Latest experiments''': A [[mw:Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 2|current experiment]] is testing to introduce a new content type in Apps home. See all live, upcoming, and completed [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News week [[diffblog:2026/08/17/tech-news-2026-issue-34/|34]] and [[diffblog:2026/08/24/tech-news-2026-issue-35/|35]] include that a new Wikipedia in [[d:Q3436680|Bole]] has been created. See also the 58 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. *'''UwER Conference''': In December, the Wikimedia Portugal and Wikimedia Foundation will be hosting a first-of-its-kind [[:m:Special:MyLanguage/Users with Extended Rights Conference 2026|convening for users with extended rights]]. Applications to attend opened August 13 and will close on September 4. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Enable|Enable]]'''<br/><small>''See also: [[m:Research:Newsletter|Research newsletter]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Wikimedia Endowment''': [[diffblog:2026/08/19/updates-from-the-july-2026-wikimedia-endowment-board-meeting/|Updates]] from the July 2026 Wikimedia Endowment Board Meeting. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Protect|Protect]]'''<br/><small>''See also: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]]&nbsp;· [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter]&nbsp;· [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Don't Blink''': [[diffblog:2026/08/21/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-july-2026/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Legal footer update:''' The Foundation had updated the Legal and Safety Contact Information on 300+ content wikis. The project adds a link to a [[foundation:Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|Foundation-managed central page]] where people can find contact information to report illegal issues and serve official legal notices. This helps to resolve gaps if community-managed contact pages are missing or incomplete. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Reach|Reach]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]''</small> *'''Collaboration''': UNESCO and Wikimedia Movement [[diffblog:2026/08/18/unesco-and-wikimedia-movement-deepen-their-partnership-at-wikimania-2026/|deepen their partnership]] at Wikimania 2026. *'''Digitization''': Bringing [[diffblog:2026/08/22/bringing-balinese-manuscripts-to-wikimania-2026/|Balinese Manuscripts]] to Wikimania 2026. *'''Language''' '''related projects''': Read some key highlights from the latest edition of the [[diffblog:2026/08/21/language-and-internationalization-newsletters-11/|Language and internationalization newsletter]]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''AffCom''': The Affiliations Committee is [[m:Affiliations_Committee/Extension_of_the_pause_on_new_affiliate_recognition|extending the pause]] on new affiliate recognition until the affiliate recognition and funding model is further clarified. '''Other Movement-curated newsletters & news'''<br/><small>''[[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l'actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[m:Newsletters|other newsletters]]''</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/16|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. If you have feedback or suggestions about the bulletin, let us know at foundationbulletin@wikimedia.org. For questions about the Wikimedia Foundation's work, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Contact us|contact us]]! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:00, 1 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30962150 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on August 28. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/17|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Wikipedia scale of justice.svg|thumb|150px|Baseline Neutral Point of View policy is now being introduced.]] '''Highlights''' *'''Data center switch:''' All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23 at 14:00 UTC as part of a [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|scheduled switchover]] to allow for essential maintenance and improvements. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes in advance. *'''Baseline NPOV Policy''': The public conversation regarding the proposed baseline NPOV policy for Wikipedias that do not yet have one has been concluded. Read [[m:Special:MyLanguage/Baseline NPOV policy/Discussion on a proposed baseline Neutral Point of View (NPOV) Standard#Outcome of the public conversation|the summary report]] and [[m:Special:MyLanguage/Baseline NPOV policy|the updated baseline NPOV policy text and enforcement guidance here]]. *'''Save the date.''' [[wikimania:Special:MyLanguage/2027:Wikimania|Wikimania 2027]] will be taking place in Santiago, Chile, and online from August 18 to 21, with the theme "The Internet we want". See the [[diffblog:2026/09/11/coverage-of-wikimania-2026-from-paris-to-the-world/|Wikimania 2026 coverage highlights]] and [[diffblog:2026/09/10/setting-our-sights-on-wikimania-santiago/|a brief update on what's ahead]]. *'''Chart extension is now beginner-friendly''': Creating graphs and charts previously required manual JSON editing. In response to a [[m:Community Wishlist/W414|Community wish]] to make the Charts extension more user-friendly, [[c:Special:ChartWizard|a new Visual mode]] for adding values has been introduced. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Engage|Engage]]'''<br/><small>''See also: [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]&nbsp;· [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]''</small> [[File:TextMatch diff illustration 2.png|thumb|150px|TextMatch: A paste from an LLM triggering a Suggestion.]] *'''Introducing TextMatch''': Communities are [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|shaping Suggestion Mode with TextMatch]] to create custom suggestions that are tailored to their own policies and writing conventions. Share your [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]]. *'''Visual editor becoming default:''' Design work on the user experience for visual editing for newcomers [[w:en:Wikipedia talk:VisualEditor#Design follow-up on visual editing for newcomers|is underway]]. This follows visual editor becoming default on [[w:en:Wikipedia:Requests for comment/Visual Editor for new editors#RfC on the default editor for new Desktop editors|English Wikipedia]] following a community discussion. *'''Community Wishlist 2027 consultation:''' The consultation on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|proposed new Wishlist process]] is closing this week. This year's cycle plans for wish submissions in late October/early November, triage completed by late November, and voting in early to mid January. Share feedback in any language [[m:Talk:Community Wishlist/Community Wishlist 2027|on the talk page]]. *'''Improved Add a Link feature''': [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with [[phab:T434259|improved detection]] of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. *'''Wikipedia Android app''': [[phab:T420788|Latest release]] includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. *'''Domain change for thumbnails''': The domain of URLs for thumbnails [[phab:T427465|is changing]] from <code dir=ltr>upload.wikimedia.org</code> to <code dir=ltr>thumb.wikimedia.org</code>. The old URLs will continue to work but MediaWiki will advertise the new domain instead. Original files, videos, and transcodes will still be served from <code dir=ltr>upload.wikimedia.org</code>. *'''Reading lists rollout continues on desktop:''' Following the initial deployment to Bengali, Chinese, Czech, and Vietnamese Wikipedias, [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] went live on Arabic, French, and Indonesian Wikipedias and will go live on [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)#Phase 3: Reading lists full feature rollout|English Wikipedia on Sep 14]], with all remaining wikis following on Sep 28. *'''New features of Pageviews Analysis''': Several new features have been added to the [https://pageviews.wmcloud.org/ Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. *'''Article guidance:''' As part of an A/B experiment, [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] is now available in Turkish and Simple English. *'''Latest experiments''': A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Minimal Minerva|current experiment]] for logged-out mobile readers on Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias is testing whether simplifying the Minerva navigation bar improves reader retention. See all live, upcoming, and completed [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. *'''Wikifunctions status updates''': Thanks to all contributors, Wikifunctions has now [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-09-03|reached 5,000 functions]]. *'''Latest highlights from Tech News:''' Weeks [[diffblog:2026/08/31/tech-news-2026-issue-36/|36]] and [[diffblog:2026/09/07/tech-news-2026-issue-37/|37]] of Tech News include the Article guidance feature is now enabled by default for editors with less than 100 edits on Simple English and Turkish Wikipedia. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Enable|Enable]]'''<br/><small>''See also: [[m:Research:Newsletter|Research newsletter]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Affiliates and grant funding:''' Have your say [[m:Updating the ecosystem of Wikimedia organizations/Recognition and Funding for Movement Organizations|on proposals establishing]] (1) a new model and set of expectations for movement affiliates; (2) new, connected requirements to determine eligibility for receiving Community Fund grants from the Wikimedia Foundation; and (3) updated criteria for affiliate recognition processes. *'''Community Fund reflections''': Read [[diffblog:2026/08/31/fy25-26-annual-funding-programs-reflections-learnings/|the reflections]] on the fiscal year 2025–2026 of the Rapid Fund and General Support Fund, covering $17.73 million across 427 grants in 90 countries, with 56.2% distributed outside North America and Northern & Western Europe. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Reach|Reach]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]''</small> *'''World of Wikipedia launches:''' The [https://worldof.wiki/ World of Wikipedia] game has been released. It is an online collectible card game where players sort fact from fiction across Wikipedia articles to build their card library. The game is the latest experiment in reaching younger audiences through familiar formats, following ''Wikispeedia'' on Roblox and ''Which Came First?'' on the Wikipedia app. '''Other updates'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> * '''Celebrate Women 2026:''' [[diffblog:2026/09/05/more-than-a-campaign-the-measurable-impact-of-celebrate-women-2026/|Read the impact]] of Celebrate Women 2026 as the campaign concluded with 112 events, 238,222 unreverted content edits and 2,499,773,577 bytes added. * '''US staff union vote:''' On Sep 3, eligible Wikimedia Foundation staff in the United States [[foundationsite:news/2026/09/03/us-staff-unionization-vote/|voted in favor]] of union representation in a National Labor Relations Board (NLRB) election. '''Other Movement-curated newsletters & news'''<br/><small>''[[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l'actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[m:Newsletters|other newsletters]]''</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/17|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. If you have feedback or suggestions about the bulletin, let us know at foundationbulletin@wikimedia.org. For questions about the Wikimedia Foundation's work, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Contact us|contact us]]! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:53, 16 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=31036199 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 15 September. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/18|translate]].''</div> ---- [[File:Wikipedia Starter Kit Design Mockup 1 - Dashboard Overview.png|thumb|250px|Starter Kit dashboard overview.]] '''Highlights''' *'''Introducing the Wikipedia Starter Kit:''' The Foundation has launched a [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|new Toolforge-hosted tool]] giving new and small language Wikipedia communities a guided pathway through essential onboarding tasks, activity indicators, and connections to the wider movement. *'''Apply for a scholarship to Wikimania 2027:''' Scholarship applications [[diffblog:2026/09/22/scholarship-applications-for-wikimania-santiago-are-now-open/|are now open]] to attend Wikimania 2027 in Santiago. To help with preparing submissions, orientation sessions in Spanish, Portuguese, and English will be held starting the week of October 5. The final deadline is October 31. *'''Reading Lists rolling out to all Wikipedias:''' Starting September 28, logged-in users on every Wikipedia will be able to [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|save articles to a "read later"]] list using the bookmark icon, following successful rollouts on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. *'''WikiCelebrate''': [[diffblog:2026/09/14/we-mostly-do-this-stuff-just-for-the-love-of-it-wikicelebrating-juan-bugwarp-kulichevsky/|WikiCelebrating Juan "BugWarp" Kulichevsky]], who has contributed to Wikimedia projects since childhood and is passionate about sports photography and community building in Argentina and beyond. *'''The 2026 appointment cycle is open''' now through 31 October 2026 for the Ombuds Commission (OC) and the Case Review Committee (CRC). You can learn more about the committees, the roles, and how to apply on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|Committee Appointments page on Meta-wiki]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Engage|Engage]]'''<br/><small>''See also: [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]&nbsp;· [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]''</small> *'''Community Wishlist 2027:''' The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|Community Wishlist Process]] is now updated, taking into account the feedback received. Look out for the call for wish submissions towards the end of October. *'''Wikimedia CEE Meeting 2026''': From Sep 18-20, Wikimedians, open-knowledge researchers, and free-culture advocates from Central and Eastern Europe [[diffblog:2026/09/15/central-and-eastern-europes-premier-free-knowledge-conference-debuts-in-romania-wikimedia-cee-meeting-2026-to-convene-in-cluj-napoca/|gathered]] for the first time in Romania. [[diffblog:2026/09/14/cee-beyond-the-crossroads-wikimedia-cee-meeting-2026-convenes-in-cluj-napoca/|Take a look]] at the novelties and history behind CEE Meeting. *'''Increasing account creation''': To convert more casual users into logged-in daily users, the [[phab:T434847|evergreen account creation]] prompt is released into Beta / TestFlight for iOS and Android. Also, a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]] will now be released to all wikis. The new notice has proven to increase permanent account creation from 1.94% to 3.66%. *'''VisualEditor''' '''is now the default at English Wikipedia''': this wiki has now adopted VisualEditor as the default editor on both desktop and mobile web, following [[w:en:Wikipedia:Requests for comment/Visual Editor for new editors|a sitewide discussion]] that found overwhelming consensus to make the change. *'''Retesting image carousel''': The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]] will be retested using three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. *'''Wikifunctions''': Your code can now call back to the Wikidata fetch functions. Wikifunctions have [[f:Wikifunctions:Status updates/2026-09-10|deployed an initial capability]] by which a code Implementation (in JavaScript or Python) can call certain other Wikifunctions Functions, get back the result, and have it available for further processing. *'''Latest experiments''': A [[phab:T436352|current experiment]] is testing whether offering a "generic guidance" path for Article Guidance that does not depend on a Wikidata match would increase the chances of more article creation attempts. See all live, upcoming, and completed [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. *'''Tech News:''' The latest highlights from Tech News weeks [[diffblog:2026/09/14/tech-news-2026-issue-38/|38]] and [[diffblog:2026/09/21/tech-news-2026-issue-39/|39]] include a Reader Growth experiment testing whether showing only part of an article at first on mobile, with a “Read more” button to reveal the rest, encourages people to keep reading. See also the 56 community-submitted tasks that were resolved over the last two weeks. *'''Suggestions for Transliterated Search''': If you regularly use two different writing systems (such as Hindi and Latin alphabet), sometimes you accidentally type with the wrong one and need to switch to the right keyboard. Now, [[diffblog:2026/06/11/do-what-i-mean-second-try-suggestions-for-wrong-keyboard-and-transliterated-search/|this gadget]] will be able to suggest query based on what you typed. *'''Peer-to-peer learning program''': Let’s Connect, a peer-to-peer learning program is [[diffblog:2026/09/10/lets-connect-a-peer-to-peer-learning-program-the-shift-to-a-community-organized-model/|shifting to a community-organized model]]. *'''LLM Paste Check rolling out to Wikipedia:''' A [[mw:Edit check/LLM Paste Check|new Edit Check]] will prompt editors who paste text likely copied from an external AI chatbot to consider whether it aligns with movement AI-use policies and decide whether to keep or remove it. It goes live as a default-on feature at English Wikipedia on Sep 24 and at all Wikipedias on Oct 8. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Enable|Enable]]'''<br/><small>''See also: [[m:Research:Newsletter|Research newsletter]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Wikidata bulk downloads now free via Wikimedia Enterprise:''' New beta API endpoints let anyone [https://enterprise.wikimedia.com/blog/wikidata-bulk-snapshots-batches/ download full Wikidata snapshots and pull] hourly batch diffs at no cost, opening up bulk access that previously required a paid tier. *'''Accountability for Wikimedia production services''': To ensure clear accountability for responding to incidents in Wikimedia production services, Wikimedia Foundation published the [[mw:Wikimedia Production/Service Catalog|Service Catalog]] page. The page is the canonical source of [[mw:Wikimedia Production/Service Catalog/Ownership Roles and Responsibilities|service ownership]] for code deployed to the Wikimedia Foundation cluster. See also [[mw:Wikimedia Production/Service Catalog/FAQ|FAQ]] pages which contain more background details. *'''Datacenter switchover has been postponed:''' [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. *'''Affiliates and grant funding''': The conversations on the new proposed model, requirements and criteria continues until the end of next week with [[:m:Updating_the_ecosystem_of_Wikimedia_organizations/Recognition_and_Funding_for_Movement_Organizations#Public_feedback_calls%3A_September_2026|public calls]] on 1) Tuesday, September 29, 16:00-17:00 UTC on affiliate growth paths and Friday, October 2nd, 17:00-18:00 UTC on affiliate overlaps. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Reach|Reach]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]''</small> *'''AI literacy program''': [[diffblog:2026/09/10/wacana-puts-self-determination-at-the-center-of-ai-literacy/|A new regional initiative]] in ASEAN was launched to support training and conversations around AI literacy, accountability, and Indigenous self-determination. *'''Testing Google preferred sources''': [[w:en:Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about %E2%80%9CGoogle preferred sources%E2%80%9D|An experiment]] is proposed on English Wikipedia to run a temporary (2-week) notice asking readers who come from Google to set Wikipedia as a “preferred source” in Google. We would see if this causes people who use Google to visit Wikipedia more. If your language wiki is interested, please reach out on [[m:Future Audiences/Preferred sources|the project's talk page]]. '''Other Movement-curated newsletters & news'''<br/><small>''[[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[wikt:en:Wiktionary:The Headword|The Headword (en)]]&nbsp;· [[w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l'actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[m:Newsletters|other newsletters]]''</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/18|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. If you have feedback or suggestions about the bulletin, let us know at foundationbulletin@wikimedia.org. For questions about the Wikimedia Foundation's work, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Contact us|contact us]]! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:50, 30 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=31063756 --> lzp5qyk2jhl1hsh9qvblldb06g7n8mo 0 65299 848600 580170 2026-09-30T04:39:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848600 wikitext text/x-wiki '''ਮਗਧ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ''' ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਇਸਲਮਪੁਰ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਇੱਕ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਗੱਡੀ ਹੈI ਇਸ ਦਾ ਨੰਬਰ 12401/12402 ਹੈI ਇਹ 04:10 ਮਿੰਟ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇਸਲਮਪੁਰ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ 11:45 ਮਿੰਟ ਤੇ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈI ਅਤੀਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨੰਬਰ 2391/2392 ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਰਵੀ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀI ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਵਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈI ਇਹ ਰੇਲ 1065 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈI ਇਹ 8:10 ਮਿੰਟ ਤੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਚਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ 1:55 ਮਿੰਟ ਤੇ ਇਸਲਮਪੁਰ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈI 12402 ਮਗਦ ਐਕਸਪੈ੍ਸ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਇਸਲਮਪੁਰ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫਰ 17 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈI<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/train/timetable/magadh-express-12402-ndls-to-ipr/1027/664/2294 |title= Magadh Express Train 12402|publisher=Indiarailinfo.com|accessdate=28 September 2015}}</ref> I ਇੱਕ ‘ਸੋਨਪਧਰਾ’ ਨਾਮਕ ਰੇਲ ਦਿੱਲੀ-ਪਟਨਾ ਚਲਾਈ ਗਈI ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਕਰਮਸ਼ੀਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਗਧ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ<ref>{{cite web |url=https://www.cleartrip.com/trains/12401 |title=Magadh Express Train (12401) detail |publisher=cleartrip.com |accessdate=28 September 2015 |archive-date=26 ਨਵੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126175259/http://www.cleartrip.com/trains/12401 |dead-url=yes }}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ਇਹ ਗੱਡੀ ਵਿਕਰਮਸ਼ੀਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਭਾਗਲਪੂਰ ਨੰਬਰ 4467/4468 ਦੇ ਨਾਲ ਪਟਨਾ ਤੋਂ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚਕਾਰ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਅਲੱਗ ਤੋਰ ਤੇ ਨੰਬਰ 12367/12368 ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਭਾਗਲਪੂਰ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਚੱਲਦੀ ਹੈI ਇਹ ਗੱਡੀ 15 ਘੰਟੇ 5 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 998 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੇ ਵੱਧ ਦੇ ਠਹਿਰਾਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਪਰ ਫਾਸਟ ਟਰੇਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸੰਪਰਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਰਮਸ਼ੀਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈI ==ਇੰਜਣ== ਕਾਨਪੁਰ ਸ਼ੈਡ ਦਾ ਰੇਲ ਇੰਜਣ ਡਬਲਯੂ.ਏ.ਪੀ.4 ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚਕਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਿਹਰਾਏ ਤੋਂ ਇੰਜਣ ਡਬਲਯੂ.ਡੀ.ਐਮ. 3 ਪਟਨਾ ਤੋਂ ਇਸਲਮਪੁਰ ਜਾ ਕੇ ਪਟਨਾ ਵਾਪਸ ਆਓੁਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹੀ ਕੜੀ ਵਿਪਰੀਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈI ==ਰੇਕ ਰਚਨਾ== 2 ਜੀ.ਐਲ.ਪੀ, 1 ਪਹਿਲੀ ਏ.ਸੀ, 1 ਦੂਜਾ ਏ.ਸੀ, 2 ਤੀਜਾ ਏ.ਸੀ, 11 ਸਲੀਪਰ ਕਲਾਸ, 1 ਤੰਤਰ ਅਤੇ 24 ਕੋਚ ਤੇ ਕੁਝ ਲਈ 6 ਜਨਰਲ ਖਾਨਚੇI ਇਹ 24 ਕੋਚ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ 24 ਰੈਂਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਸੀI ==ਮੌਜੂਦਾ ਹਲਾਤ== ਅਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ ਦੇ ਓੁਦਘਾਟਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦੀ ਸਮਾਂ ਸੂਚੀ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀI ਇਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣੀ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈI ਰੇਲ ਨੰਬਰ 12301/12316 ਆਰ.ਜੇ.ਬੀ – ਐਨ.ਡੀ.ਐਲ.ਐਸ – ਰਾਜਧਾਨੀ ਐਕਸਪੈ੍ਸ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਰਮਸ਼ੀਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਹੀ ਇੱਕ ਪੀ੍ਮੀਅਰ ਗੱਡੀ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਿਆਸਦਾਨਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਆਪਣਾ ਮੱਹਤਵ ਗੁਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈI ਇਸਲਮਪੁਰ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਦੇਰੀ ਜਾ ਹੇਠ ਦਾ ਰਸਤਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈI 2000 ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ [[ਪਟਨਾ]] ਲਈ ਪੀ੍ਮੀਅਰ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦ ਗੱਡੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀI ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਡੀ 4 ਤੋਂ 5 ਘੰਟੇ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈI ਇਸ ਦੇ ਠਹਿਰਾਵੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈI 2 ਰੇਕ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਓੁਂਦਾI ==ਦੁਰਘਟਨਾ== 2 ਜਨਵਰੀ 2010 ਨੂੰ ਸੰਘਣੀ ਧੰਦ ਕਾਰਨ ਲਖਨਊ ਦੇ ਦਖੱਣ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 170 ਮੀਲ ਤੇ ਇਟਾਵਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਛਵੀ ਐਕਸਪੈ੍ਸ ਮਗਧ ਐਕਸਪੈ੍ਸ ਨਾਲ ਆ ਟਕਰਾਈ ਅਤੇ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਾਪਰ ਗਈI ਡਰਾਈਵਰ ਸਮੇਤ 10 ਲੋਕ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏI<ref>{{cite news|title=10 killed as trains collideIn dense fogIn U.P.|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/10-killed-as-trains-collide-in-dense-fog-in-up/article676121.ece|newspaper=The Hindu|date=3 January 2010|first1=Atiq|last1=Khan|first2=K.|last2=Balchand|accessdate=28 September 2015}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ro9f1dtpqhwww8ng6j6e9wpeb27rcwt 0 66126 848428 578601 2026-09-29T16:41:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848428 wikitext text/x-wiki ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜ ਸਿਤਾਰਾ ਡੀਲਕ੍ਸ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿ ਪਾਰਕ ਚੇਨਈ ਪ੍ਮੁੱਖ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਅੰਨਾ ਸਲਾਈ, [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ . ਇਹ ਹੋਟਲ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਏਪੀਜੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਰੁੱਪ<ref>{{cite web |url=http://archivefhw.financialexpress.com/20080915/market05.shtml |title=Apeejay Surrendra upbeat about future developments |publisher=archivefhw.financialexpress.com |date=15 September 2008 |accessdate=15 October 2015 |archive-date=17 ਅਕਤੂਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151017231645/http://archivefhw.financialexpress.com/20080915/market05.shtml |dead-url=yes }}</ref> ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, 15 ਮੇਈ 2002 ਨੂੰ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ . ਇਸ ਹੋਟਲ ਲਈ ਲਗਭਗ 1,000 ਮਿਲਿਅਨ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ . ਹੋਟਲ<ref>{{cite web|url=http://www.cleartrip.com/hotels/info/the-park-chennai-40260/ |title=The Park Chennai Hotel Features |publisher=cleartrip.com |date= |accessdate=15 October 2015}}</ref> ਦੇ ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖਾਸ ਮੇਨੂ ਅਤੇ ਖਰਚੇ ਕਰ ਕੇ ਫੋਰਬਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਸ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/2006/12/18/india-restaurants-wealth-forbeslife-food-cz_sc_1218indiaeatery.html |title=India's Most Expensive Restaurants |publisher=forbes.com |date=18 December |accessdate=15 October 2015}}</ref> ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ . ==ਸਮਗੱਰੀ== ===ਇਤਿਹਾਸ=== ਉਹ ਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਹੁਣ ਹੋਟਲ ਹੈ ਉਥੇ ਕਦੀ ਜੇਮਨੀ ਸਟੁਡਿਓ ਜੋਕਿ 1940 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾ ਬੜਾ ਹੀ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਸਟੁਡਿਓ ਸੀ . ਜੇਮਨੀ ਸਟੁਡਿਓ ਨੂੰ ਦੋ ਹੋਰ ਸਟੁਡਿਓ ਦੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਹਦੇ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਸਟੁਡਿਓ ਅੱਗ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਟੁੱਟ ਭਜਿ ਗਿਆ ਸੀ . 1940 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਟੁਡਿਓ ਆਪਣੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਰ ਕੇ ਪੁਰੇ ਪ੍ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ . 21ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਪਾਰਕ ਹੋਟਲਸ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਤਿੰਨ ਸਿਤਾਰਾ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪੰਜ ਸਿਤਾਰਾ ਠਾਠ ਵਾਲੇ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ 15 ਮੇਈ 2002 ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਲਈ ਖੋਲ ਦਿੱਤਾ . ਮੇਈ 2002 ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੱਲਾਕ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਇੰਡਿਯਨ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸਦੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਕੀਮਤ 930 ਮਿਲਿਯਨ ਰੁਪਏ ਰਖੀ ਗਈ . 2010 ਵਿੱਚ ਹੋਟਲ ਦੀ ਕਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ, ਓਪਨ ਸਪੇਸ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਲਈ, ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/article484169.ece |title=Hotel's petition against Chennai Corporation dismissed |publisher=thehindu.com |date=25 June 2010 |accessdate=15 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620045625/http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/article484169.ece |archive-date=20 ਜੂਨ 2014 |url-status=dead}}</ref> ਆਫ਼ ਚੇਨਈ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜਿਸ ਤੇ ਹੋਟਲ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਫ਼ਵ੍ਵਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ . ===ਦਿ ਹੋਟਲ=== ਇਸ ਕਲਾ – ਸੰਕਲਪ ਬੁਟੀਕ<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/thehindu/2002/05/16/stories/2002051601991800.htm |title=Premium boutique hotel in Chennai |publisher=thehindu.com |date=16 May 2002 |accessdate=15 October 2015}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 214 ਕਮਰੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 127 ਡੀਲਕਸ ਕਮਰੇ, 31 ਲਗਜ਼ਰੀ ਕਮਰੇ, 41 ਨਿਵਾਸ ਕਮਰੇ, 6 ਸਟੁਡਿਓ ਕਕਸ਼, 5 ਡੀਲਕ੍ਸ ਕਕਸ਼, 3 ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕਕਸ਼, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੈ੍ਸੀਡੈਂਸ਼ਿਅਲ ਹੈ .ਹੋਟਲ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀ ਖਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਥਾਈਂ ਖਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਲਈ ਲੋਟਸ ਨਾਮ ਦਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵੀ ਹੈ . ਇਸ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਸਿਕਸ ਓਵਨ ਨਾਮਕ ਬਾਰ, ਪਾਸਤਾ ਚੋਕੋ ਬਾਰ, ਅਤੇ ਅਠਵੀੰ ਮੰਜਿਲ ਤੇ ਸਥਿਤ ਏਕਵਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ . ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੇਸਟੋਰੇਂਟ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਖ ਵਾਕ ਕਿਸਮ ਦੀਆ cuisines ਮਿਲੀਦੀਆ ਹਨ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ, ਛੇ - ਹੇ - ਇਕ, ਹੈ ; ਮਹਿਮਾਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਬਣਦੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਕੀ ਇੱਕ ਓਪਨ ਰਸੋਈ ਹੈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚਮੜੇ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰਖਦਿਆਂ ਹੋਏ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਦਿ ਲੈਦਰ ਬਾਰ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬਾਰ ਵੀ ਹੈ . ਖਰੀਦਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ੋਕੀਨ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂ ਵੀ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਜਰੂਰਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਆਰਕਿਡ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਖਾਸ ਬੈ੍ਂਡਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ===ਅਵਾਰਡ=== 2006 ਵਿੱਚ ਫੋਰਬਸ ਨੇ “ਐਟਰਿਅਮ”, ਜੋ ਕਿ ਪਾਰਕ ਹੋਟਲ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਇਟਾਲੀਅਨ ਸ਼ੇਫ਼ ਅੰਟੋਨਿਯੋ ਕਾਰਲੂਸਿਓ ਦੁਆਰਾ ਡੀਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੇਨੂ ਕਰ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਸ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਦੀ ਸ਼ੇ੍ਣੀ ਵਿੱਚ ਰਖਿਆ . ਇਹ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੇ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ== * [[ਚੇਨਈ ਦੇ ਹੋਟਲ]] * [[ਚੇਨਈ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋ ਲੰਬੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ]] ==ਹਵਾਲੇ== b1t5mwhpca32bckp3f01ecj9zmvjsd1 0 66440 848444 661814 2026-09-29T17:39:03Z Nitesh Gill 8973 848444 wikitext text/x-wiki {{ਬੇਹਵਾਲਾ|}} [[File:Arun Mitra.jpg|thumb|Arun Mitra|ਡਾਕਟਰ ਅਰੁਣ ਮਿਤਰਾ]] '''ਡਾਕਟਰ ਅਰੁਣ ਮਿਤਰਾ''' (ਜਨਮ 14 ਨਵੰਬਰ 1951) ਨੱਕ ,ਕੰਨ, ਗਲੇ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਅਮਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ([[ਆਈਡੀਪੀਡੀ|ਆਈ ਡੀ ਪੀ ਡੀ]]) ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹਨ। ਡਾਕਟਰ ਮਿਤਰਾ ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੋੰਸਲ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੇੰਬਰ ਹਨ ਅਤੇ 2007-2008, ਅਤੇ 2009. ਤਕ ਭਾਰਤ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਰੁਣ ਮਿਤਰਾ, ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ ਜੱਥਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਆਧਾਰ|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] i91kjlvaumt4a0ccaskjcztbbgfyaqy 0 66463 848473 661014 2026-09-29T18:32:15Z Nitesh Gill 8973 848473 wikitext text/x-wiki {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} '''ਭੂ-ਮੰਡਲ ਜੀਓਮੈਟਰੀ''' (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ, ਕੁੱਝ ਸਪੇਸਟਾਈਮਾਂ ਨੂੰ ਹੌਰਿਜ਼ਨਾਂ ਨਾਮਕ ਹੱਦਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਜਾਣੀਆਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ: ਜੇਕਰ ਮਾਸ ਨੂੰ ਸਪੇਸ ਦੇ ਜਰੂਰਤ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕਾਫੀ ਸੰਘਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਹੂਪ ਅਨੁਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਾਪੇਖਿਕ ਲੰਬਾਈ ਸਕੇਲ/ਪੈਮਾਨਾ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਰੇਡੀਅਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ), ਅੰਦਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਪਲਸ (ਕੰਪਨ) ਨੂੰ ਓਵਰਟੇਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ (ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦੀ), ਸਾਰਾ ਅੰਦ੍ਰੂਨੀ ਪਦਾਰਥ ਬੰਦੀ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਲਾਂਘਾ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਬਲੈਕ ਹੋਲ]] ਦਾ ਹੌਰਿਜ਼ਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੱਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭੌਤਿਕੀ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। [[File:Ergosphere of a rotating black hole.svg|thumb|left|ਕਿਸੇ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦਾ ਅਰਗੋਸਫੀਅਰ, ਜੋ ਅਜਿਹੀ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਤੋਂ ਐਨਰਜੀ ਕੱਢਣ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਮੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ]] ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਧਿਐਨ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੇ ਸੁਸਪਸ਼ੱਟ ਹੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਰਹੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੋਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੱਲ ਸਨ; ਸਫੈਰੀਕਲੀ ਸਮਿੱਟਰਿਕ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਹੱਲ (ਜੋ ਸਥਿਰ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਐਕਸਿਸ-ਸਮਿੱਟਰਿਕ ਕੈੱਰਰ ਹੱਲ (ਜੋ ਘੁੰਮ ਰਹੀ, ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਗੋਸਫੀਅਰ ਵਰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ)। ਗਲੋਬਲ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ, ਬਾਦ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਿਆ ਹੈ। ਲੰਬੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਓਹ ਸਰਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਗਿਆਰਾਂ ਪੈਰਾਮੀਟਰਾਂ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਐਨਰਜੀ, ਲੀਨੀਅਰ ਮੋਮੈਂਟਮ, ਐੰਗੁਲਰ ਮੋਮੈਂਟਮ, ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ, ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਯੂਨੀਕਨੈੱਸ ਥਿਊਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: “ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ”, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਟਾਈਲ ਵਾਂਗ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਕੋਈ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਗਰੈਵਿਟੀ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਉਣ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰਤਾ ਦੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਚੀਜ਼ ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ (ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗਾਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ) ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਧਿਆਨਯੋਗ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ, ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤਾ ਦਾ ਸੈੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਸਮਾਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਿਧਾਂਤ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਕਿਸੇ ਆਮ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੇ ਈਵੈਂਟ ਹੌਰਿਜ਼ਨ (ਘਟਨਾ-ਖਿਸ਼ਿਤਿਜ) ਦਾ ਖੇਤਰ ਵਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਘਟੇਗਾ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਐਨਟ੍ਰੌਪੀ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਐਨਰਜੀ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਤੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੱਢੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਪੈੱਨਰੋਜ਼ ਪ੍ਰੋਸੈੱਸ)। ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਦਰਅਸਲ, ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਸਬਸੈੱਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਵੀ ਪੱਕੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਖੇਤਰ ਇਸਦੀ ਐਨਟ੍ਰੌਪੀ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਿਧਾਂਤ ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ- ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਐਨਟ੍ਰੌਪੀ ਘਟਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗੈਰ-ਜ਼ੀਰੋ ਤਾਪਮਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਲੈਕ ਮਹੋਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਥਰਮਲ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨਾਂ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਤਹਿ ਗਰੈਵਿਟੀ ਪਲੈਂਕ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਦਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹਾਕਿੰਗ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੌਰਿਜ਼ਨਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਫੈਲਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅੰਦਰ, ਕੋਈ ਦਰਸ਼ਨ ਖੋਜ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੂਤਕਾਲ ਦੇ ਕੁੱਝ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ (ਪਾਰਟੀਕਲ ਹੌਰਿਜ਼ਨਜ਼), ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕੁੱਝ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ (ਇਵੈਂਟ ਹੌਰਿਜ਼ਨ)। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਫਲੈਟ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਅੰਦਰ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਐਕਸਲਰੇਟ ਹੋ ਰਹੇ ਦਰਸ਼ਕ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ (ਰਿੰਡਲਰ ਸਪੇਸ), ਇੱਕ ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨਰੂੱਹ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} {{ਆਧਾਰ|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] golnvlstvhaidyoepjy0fh95fdgtrc3 0 67136 848669 848019 2026-09-30T09:09:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848669 wikitext text/x-wiki {{Thai name|Yingluck|Shinawatra}} {{Use dmy dates|date=March 2014}} {{Infobox Officeholder |name = ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ<br>{{small|ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร}} |honorific-suffix = {{small|[[Order of the White Elephant|MPCh]] [[Order of the Crown of Thailand|MWM]]}} |image = 9153ri-Yingluck Shinawatra.jpg |office = [[List of Prime Ministers of Thailand|28th]] [[Prime Minister of Thailand]] |monarch = [[Bhumibol Adulyadej]] |term_start = 5 ਅਗਸਤ 2011 |term_end = 7 ਮਈ 2014 |predecessor = [[Abhisit Vejjajiva]] |successor = [[Niwatthamrong Boonsongpaisan]] {{small|(Acting)}} |office1 = [[List of Defence Ministers of Thailand|Minister of Defence]] |deputy1 = [[Yuthasak Sasiprapha]] |term_start1 = 30 ਜੂਨ 2013 |term_end1 = 7 ਮਈ 2014 |predecessor1 = [[Sukampol Suwannathat]] |successor1 = [[Thanasak Patimaprakorn]] |birth_date = {{birth date and age|1967|6|21|df=y}} |birth_place = [[San Kamphaeng District|San Kamphaeng]], [[Thailand]] |death_date = |death_place = |party = [[Pheu Thai Party]] |spouse = Anusorn Amornchat |children = Supasek |alma_mater = [[Chiang Mai University]]<br>[[Kentucky State University]] |religion = [[Theravada]] [[Buddhism]] |signature = Yingluck Shinawatra's Hand.jpg }} '''ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ''' ([[ਥਾਈ ਭਾਸ਼ਾ|Thai]]:<span contenteditable="false"> </span><span lang="th" contenteditable="false">ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร</span>, rtgs[//en.wikipedia.org/wiki/Royal_Thai_General_System_of_Transcription]<span>:</span>&nbsp;ਯੀਂਗਲਾਕ ਚੀਨਾਵਟ,ਉਚਰਿਤ&nbsp;<span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)" contenteditable="false">[[ਮਦਦ:ਥਾਈ ਅਤੇ ਲਾਓ ਲਈ IPA|[jîŋ.lák tɕʰīn.ná.wát]]]</span>; ਜਨਮ 21 ਜੂਨ1967), ਘਰ ਦਾ ਨਾਮ  '''ਪੂ''' ([[ਥਾਈ ਭਾਸ਼ਾ|Thai]]:<span contenteditable="false"> </span><span lang="th" contenteditable="false">ปู</span>, ਉਚਰਿਤ <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)" contenteditable="false">[[ਮਦਦ:ਥਾਈ ਅਤੇ ਲਾਓ ਲਈ IPA|[pūː]]]</span>),<ref><cite class="citation news" contenteditable="false">[https://web.archive.org/web/20110723033607/http://www.thairath.co.th/content/pol/184858 <bdi lang="th">'ปู'ปัดบินฮ่องกงพบพี่ชาย ไม่รู้'สมศักดิ์'อยากร่วมรบ.</bdi> ]</cite></ref> [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ [[:en:Pheu Thai Party|ਪੀਓ ਥਾਈਲੈਂਡ ਪਾਰਟੀ]]<nowiki/>ਦੀ ਮੈੰਬਰ ਹੈ। 28ਵੀਂ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਬਨਣ ਦਾ ਮਾਨ ਉਸਨੂੰ 2011 ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ. ਪਿਛਲੇ 60 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਯੀਂਗਲਕ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਬਣੀ. ਰਾਜਨਿਨੀਤਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਕਰ ਕੇ  ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 7 ਮਈ 2014 ਨੂੰ ਇਸ ਆਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ।.<ref><cite class="citation news" contenteditable="false">[http://www.bangkokpost.com/news/politics/245126/poll-result-to-be-known-around-10pm "Yingluck, Pheu Thai win in a landslide"]. </cite></ref><ref>CNN, [http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/12/17/ta.abhisit/index.html Talking politics with Thailand's PM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081223145940/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/12/17/ta.abhisit/index.html |date=23 ਦਸੰਬਰ 2008 }}, 18 December 2008</ref> ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ ਸੂਬਾ ਵਿੱਚ ਹਾਕਾ ਚਾਇਨਿਜ ਬੰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਆਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref><cite class="citation web" contenteditable="false">[http://shanghaiist.com/2014/11/01/yingluckthaksin_go_on_a_family_trip.php "Former Thai leaders Yingluck, Thaksin visit ancestral village in Meizhou, Guangdong"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180314034553/http://shanghaiist.com/2014/11/01/yingluckthaksin_go_on_a_family_trip.php |date=14 ਮਾਰਚ 2018 }}.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3AYingluck+Shinawatra&rft.btitle=Former+Thai+leaders+Yingluck%2C+Thaksin+visit+ancestral+village+in+Meizhou%2C+Guangdong&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fshanghaiist.com%2F2014%2F11%2F01%2Fyingluckthaksin_go_on_a_family_trip.php&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook" contenteditable="false">&nbsp;</span></ref><ref name="BritannicaYingluck">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1786711/Yingluck-Shinawatra Yingluck Shinawatra (prime minister of Thailand)].</ref> ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ ਨੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਬੇਚੋਲਰ ਡਿਗਰੀ ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਂ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਕੇਨਟਕੀ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="ChinaPostYingluck"><cite class="citation news" contenteditable="false">[http://www.chinapost.com.tw/asia/thailand/2011/07/04/308536/Yingluck-to.htm "Yingluck to be 'clone' of ex-PM brother"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170612094103/http://www.chinapost.com.tw/asia/thailand/2011/07/04/308536/yingluck-to.htm |date=12 ਜੂਨ 2017 }} {{Cite web |url=http://www.chinapost.com.tw/asia/thailand/2011/07/04/308536/yingluck-to.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=1 ਸਤੰਬਰ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170612094103/http://www.chinapost.com.tw/asia/thailand/2011/07/04/308536/yingluck-to.htm |archive-date=12 ਜੂਨ 2017 |url-status=dead}}. </cite></ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਥਕਸੀਨ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ  ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਣ ਗਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਓਹ ਐਸ ਸੀ ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਦੇਖਰੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਧਨਿਕ ਸੂਚਨਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਆਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ. ਮਈ 2011 ਦੀਆ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ [[ਪੀਓ ਥਾਈਲੈਂਡ ਪਾਰਟੀ]] ਨੇ ਥਕਸ਼ੀਨ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ  ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਚੁਣੀਆਂ। ਉਸ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕਰਨਾ, ਸਮੂਹਿਕ ਕਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨਾ। 2013 ਵਿੱਚ ਯੀਂਗਲਕ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਮੂਹਿਕ ਵਿਰੋਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।9 ਦਿਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ  ਯੀਂਗਲਕ  ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਵਰਖਾਸ਼ਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਯੀਂਗਲਕ  ਨਿਗਰਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ। 07 ਮਈ 2014 ਨੂੰ ਰਾਜਨਿਨੀਤਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਹੇਠ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਆਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਯੀਂਗਲਕ ਨੂੰ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। == ਸੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਦੋਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Yingluck Shinawatra at US Embassy, Bangkok, July 2011.jpg|left|thumb|267x267px|Yingluck Shinawatra at US Embassy, Bangkokਯੂ ਸ ਦੇ ਦੂਤ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ, ਜੁਲਾਈ 2011]] ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ ਲੋਏਟ ਅਤੇ ਯਿੰਦ ਦੇ ਨੋ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ। <ref name="Pheu Thai picks Yingluck for PM">Bangkok Post, [http://www.bangkokpost.com/news/local/237309/pheu-thai-picks-yingluck-for-pm Pheu Thai picks Yingluck for PM], 16 June 2011</ref><ref>Seth Mydans: [http://www.nytimes.com/2011/06/13/world/asia/13thai.html?ref=yingluckshinawatra ''Candidate in Thailand Follows Path of Kin''][http://www.nytimes.com/2011/06/13/world/asia/13thai.html?ref=yingluckshinawatra].</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਮੈੰਬਰ ਸੀ।<ref>The Economist, [http://www.economist.com/node/21521969 Too hot for the generals], 15 June 2011</ref> ਉਹ ਦਾਦੀ ਦੇ ਸਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਪਿਛੋਕੜ੍ ਕਰ ਕੇ ਚਿਆਂਗ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਬਰਦਸ਼ਾਹ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧ ਰਖਦੀ ਸੀ।,ਪ੍ਰਿੰਸਿਸ ਚਨਥਿਪ ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ (ਗ੍ਰੇਟ-ਗ੍ਰੇਟ ਗ੍ਰੈਂਡਡਾੱਟਰ ਆਫ ਰਾਜਾ ਮਮਲੰਗਕਾ, ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ)। ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਰੇਜੀਨਾ ਦੇ ਕੋਏਲੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਗੈਰਸਰਕਾਰੀ ਗਰਲਸ ਸ਼ਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁਰੂਆਤੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਸੇਕੋਂਡਰੀ ਦਰਜੇ ਲਈ ਉਸਨੇ ਯੁੱਪਰਜ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ .<ref>[http://www.go6tv.com/2011/07/blog-post_3783.html เส้นทางชีวิตผู้หญิงแกร่ง ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706104702/http://www.go6tv.com/2011/07/blog-post_3783.html |date=6 ਜੁਲਾਈ 2011 }}, 4 June 2011</ref> 1988 ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬੇਚੋਲਰ ਡਿਗਰੀ ਉਸਨੇ ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ  ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ  ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਪ੍ਰਬੰਦ (ਉਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਇੰਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮਸ) ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਉਸਨੇ  ਕੇਂਟੁਕੀ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ. == ਰਾਜਨੀਤਕ ਦੋਰ == === ਪੀਓ ਥਾਈ ਪਾਰਟੀ  ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ === === ਪੀਓ ਥਾਈ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ === === 2011 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ === ==== ਚੋਣ ਮੁਹਿਮ ==== [[ਤਸਵੀ|right|thumb|250x250px|ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਥੋਮ ਥਾਣੀ ਸ਼ੁਬੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਜੁਲਾਈ 2011॰]] ==== ਚੋਣ ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ==== [[ਐਗਜ਼ਿੱਟ ਪੋਲਜ਼|ਏਕਜ਼ਿਟ ਪੋੱਲ]] ਦੇ 500 ਵਿਚੋਂ 310 ਸੀਟਾਂ ਦਾ ਆਨੁਮਾਨ ਦਸ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਪੀਓ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 154 ਸੀਟਾਂ ਮਿਲਿਆ, ਕੁਲ 75% ਵੋਟਾਂ ਪਾਇਆ ਗਈਆਂ ਜੀ ਵਿਚੋਂ 47% ਵੋਟ ਪੀਓ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਪਈ। ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ ਹੋਵੇ।  ਸੰਜੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਕੱਤਰ-ਜਰਨਲ ਬਾਨ ਕੀ-ਮੂਨ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਿੱਘਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ  ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। " [[ਔਂਗ ਸੈਨ ਸੂ ਚੀ|ਉਂਗ ਸਾਨ ਸੂ ਕਯੀ]] ਨੇ ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈ ਮੁਬਾਰਕਵਾਦ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕੇ ਮਯਾਮਾਰ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਸੰਬੰਧ ਬਣਨਗੇ.<ref>Reuters, [http://www.reuters.com/article/2011/07/05/us-myanmar-suukyi-idUSTRE7641AG20110705 Myanmar's Suu Kyi keeps low profile on upcountry trip] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723223552/http://www.reuters.com/article/2011/07/05/us-myanmar-suukyi-idUSTRE7641AG20110705 |date=23 ਜੁਲਾਈ 2011 }}, 5 July 2011</ref><ref><cite class="citation news" contenteditable="false">Intathep, Lamphai (6 July 2011). </cite></ref> == ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, 2011–2014 == [[ਤਸਵੀਰ:Yingluck and Obama.jpg|left|thumb|250x250px|18 Nov 2011 ਨੂੰ ASEAN ਸਮਿਤ ਦੌਰਾਨ ਨੁਸਾ ਦੁਆ, ਬਾਲੀ, ਇੰਡੋਨੇਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ ਯੂ ਐਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਾਰਾਕ ਉਬਾਮਾ ਨੂੰ   ਮਿਲਦੀ ਹੋਈ]] [[ਤਸਵੀਰ:Yingluck Shinawatra - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg|right|thumb|250x250px| ਜਨਵਰੀ 2012 ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਚਲ ਰਹੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਯੀਂਗਲਕ]] === 2011 ਦੇ ਹੜ === === ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਅਦਲਾ ਬਦਲੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Martin Zeil und Yingluck Shinawatra 3783.JPG|thumb|ਯੀਂਗਲਕ [[ਮਿਊਨਿਖ|ਮੂਣੀਚ]] ਵਿੱਚ [[ਬਾਈਆਨ|ਬਾਵਰਿਆਨ]] ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮਾਰਟਿਨ ਜੈਲ ਨਾਲ]] === 2013 ਦਾ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿਰੋਧ === === 2014 ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀ ਤਫ਼ਤੀਸ === == ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੋਰੇ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਯੀਂਗਲਕ ਸ਼ਿਨਾਵਾਤਾਰਾ ਨੇ  ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਅਬਧੀ ਦੌਰਾਨ 40 ਦੇਸ਼ਾਂ  ਦਾ ਦੋਰਾ ਕੀਤਾ,ਉਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹਤਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਆਰਥਿਕ ਪਖੋਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣਾ।  === ਏਸੀਆ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !ਨੰਬਰ !ਦੇਸ਼/ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ !ਨੋਟ |- |1 |{{IND}} |Visited as a guest of the government. and attended the ASEAN-India Car Rally at Vigyan Bhawan. |- |2 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Cambodia.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਕੰਬੋਡੀਆ|Cambodia]] |Helped support the Cambodian to buy products of Thailand, and met Hun Sen |- |3 |{{KOR}} |Swearing in ceremony was attended by the President Park Geun-hye, Republic of Korea. |- |4 |{{CHN}} |Helped support the Chinese to buy products of Thailand and high-speed rail discussions to develop joint projects. Signed a cooperation agreement on the trade and economic relations between Thailand |- |5 |{{BAN}} |Discuss with the private sector and businessmen. During a dinner party. Organized by the Board of Investment of Thailand (BOI) and the Association of Bangladesh Chambers of Commerce and Industry (FBCCI) at the Radisson Hotel. |- |6 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Mongolia.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਮੰਗੋਲੀਆ|Mongolia]] |Attend the Community of Democracies - CD 7th at Mongolia. |- |7 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Sri Lanka.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|Sri Lanka]] |Visit as a guest of the government. and Join the celebration of 260 years of the founding families Siam Nikaya in Sri Lanka. |- |8 |{{TJK}} |The water management of Tajikistan in cooperation with the United Nations. |- |9 |{{PAK}} |Visit as a guest of the government. and relations with Pakistan in a strong economic partnership. |- |10 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Maldives.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਮਾਲਦੀਵ|Maldives]] |Visit the Smart City Education Chancellor and the transition to salt water. |- |11 |{{ਝੰਡਾ|Bahrain}} |Met Khalifa bin Salman Al Khalifa and MOU Memorandum of Understanding signed between the two countries aimed at developing relations in education. Health and travel around Thailand and Bahrain. |- |12 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Qatar.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਕਤਰ|Qatar]] |Met Hamad bin Khalifa Al Thani |- |13 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Kuwait.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਕੁਵੈਤ|Kuwait]] |Chaired the opening reception to strengthen the confidence of the Kuwaiti political and economic stability of the country. |} === ਯੂਰਪ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !ਨੰਬਰ !ਦੇਸ਼ /ਪ੍ਰਦੇਸ਼ !ਨੋਟ |- |1 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Germany.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਜਰਮਨੀ|Germany]] |Visit as a guest of the government and tight binding partners. The economic crisis, European added value of trade and investment in Thailand. |- |2 |{{FRA}} |Exchange opinions on the economic crisis and the trend of French policy towards solving the problems and reinforce bilateral cooperation between them. |- |3 |{{GBR}} |The bilateral relationship between the Secretary of State; Meets Queen of the United Kingdom and the other Commonwealth realms |- |4 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Sweden.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਸਵੀਡਨ|Sweden]] |Met King Carl XVI Gustaf and Queen Silvia of Sweden |- |5 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Belgium (civil).svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਬੈਲਜੀਅਮ|Belgium]] |Visited Belgium in the 130 years anniversary of the establishment of diplomatic relations between them. |- |6 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Poland.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਪੋਲੈਂਡ|Poland]] |Student academic cooperation. Especially medical science, renewable energy, food processing and agricultural privatization of Poland. |- |7 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Switzerland.svg|link=|alt=|border|16x16px]]&nbsp;&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ|Switzerland]] |Meeting 42nd World Economic Forum And Attend a meeting of the UN Human Rights Council's 24th session. |- |8 |{{ITA}} |Seeks Italy's partnership in strengthening South East Asian & South European cooperation<ref>{{Cite web |url=http://www.nationmultimedia.com/national/Thailand-seeks-Italys-partnership-in-strengthening-30214706.html |title=Thailand seeks Italy's partnership in strengthening Asean cooperation - The Nation |access-date=5 ਨਵੰਬਰ 2015 |archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202035109/http://www.nationmultimedia.com/national/Thailand-seeks-Italys-partnership-in-strengthening-30214706.html |dead-url=yes |archivedate=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202035109/http://www.nationmultimedia.com/national/Thailand-seeks-Italys-partnership-in-strengthening-30214706.html |url-status=deviated }}</ref> |- |9 |<span class="flagicon">[[File:Flag of the Vatican City - 2001 version.svg|link=|alt=|border|16x16px]]&nbsp;&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਵੈਟੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰ|Vatican City]] |Met [[ਪੋਪ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ|Pope Francis]] in private audience |- |10 |{{TUR}} |Both sides agreed to free trade agreements (FTA) Thailand–Turkey trade value to increase substantially within the next 5 years. |- |11 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Montenegro.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਮੋਂਟੇਨੇਗਰੋ|Montenegro]] |Open a new relationship and Special visit as a guest of the government. |} === ਅਫਰੀਕਾ === {| class="wikitable" !Num !Country/Territory !Note |- |1 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Mozambique.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ|Mozambique]] |Technologies into the private sector as Mozambique is a country with a high growth rate. |- |2 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Tanzania.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ|Tanzania]] |Knowledge about natural gas, mining, and wildlife conservation. |- |3 |{{UGA}} |Exchange of academic knowledge, both agriculture and fisheries. |- |4 |{{NGA}} |How to manage nation major source of income oil and gas |} === ਏਸੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ === {| class="wikitable" !ਨੰਬਰ !ਦੇਸ਼/ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ !ਨੋਟ |- |1 |{{AUS}} |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ ਦੋਰਾ. |- |2 |{{NZL}} |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ ਦੋਰਾ. |- |3 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Papua New Guinea.svg|link=|alt=|border|20x20px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ|Papua New Guinea]] |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ ਦੋਰਾ. |} === ASEAN === {| class="wikitable" !ਨੰਬਰ !ਦੇਸ਼ / ਪ੍ਰਦੇਸ਼ !ਨੋਟ |- |1 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Brunei.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਬਰੂਨਾਈ|Brunei]] |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ |- |2 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Cambodia.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਕੰਬੋਡੀਆ|Cambodia]] |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ. |- |3 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Indonesia.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ|Indonesia]] |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ |- |4 |{{LAO}} |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ |- |5 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Myanmar.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਮਿਆਂਮਾਰ|Myanmar]] |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ |- |6 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Vietnam.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਵੀਅਤਨਾਮ|Vietnam]] |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ |- |7 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Singapore.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਸਿੰਗਾਪੁਰ|Singapore]] |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ |- |8 |<span class="flagicon">[[File:Flag of the Philippines.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼|Philippines]] |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ |- |9 |<span class="flagicon">[[File:Flag of Malaysia.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span class="flagicon"></span>[[ਮਲੇਸ਼ੀਆ|Malaysia]] |ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਮਾਨ ਵਜੋਂ |} == ਵੰਸ਼ == == ਸਨਮਾਨ == == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ]] ahny1v2y9hlx7f2cb4thj1t0pvtudqr 0 67274 848367 469513 2026-09-29T12:14:02Z 663highland 61120 848367 wikitext text/x-wiki [[Image:Kadokawa Teien (Suginami Tokyo) Ⅱ.JPG|thumb|Traditional-style - [[Sukiya-zukuri]]]] [[Image:TokyoPublicHousingHiroo1370.jpg|thumb|A [[public housing]] building provided by the government of [[Tokyo]].]] [[Image:Kayabukiyane.JPG|thumb|A house with an old-style thatched roof near [[Mount Mitake]], [[Tokyo]].]]ਜਪਾਨੀ ਘਰ ਆਧੁਨਿਕ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਟਾਇਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਦੋ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਹਨ: ਇੱਕਲੌਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਰਲੇਪ ਘਰ ਤੇ ਬਹੁ- ਯੂਨਿਟ ਇਮਾਰਤ ਜੋ ਕੀ ਜਾਂ ਤਾ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਨਿਗਮ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਚੜਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਂਵੇ ਕੀ ਸੌਣ-ਕਮਰਾ (ਬੋਰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ), ਸਿੱਧੀ ਪੱਧਰੀ ਇਮਾਰਤ, ਬੋਰਡਿੰਗ ਹਾਊਸ, ਸੈਨਾ ਨਿਵਾਸ ਆਦਿ।<ref name="housestats">{{Citation | title = Guide to Official Statistics in Japan: Housing and Land Survey | url = http://www.stat.go.jp/english/index/official/207.htm}}</ref> ==ਘਰਾਂ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਤੇ ਨਕਸ਼ਾ== ===ਪਾਰੰਪਰਕ ਘਰ=== ਜਪਾਨੀ ਹਾਊਸਿੰਗ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਘਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੀਮਤ ਉਮਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਢਾਹਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ; ਲੱਕੜ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਤੇ ਠੋਸ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="thejapaneseeconomy">{{Citation | title = The Japanese Economy | url = https://books.google.com/books?id=5aEKtvs0WHAC&pg=PA412&lpg=PA412&dq=typical+japanese+home+down+payment&source=bl&ots=UsrNgY95Cm&sig=6YycC25Q26bk6-aHlQVu1lXtZMQ&hl=en&ei=gHuCTsCrIunCsQKsnMWdDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CFoQ6AEwBg#v=onepage&q=typical%20japanese%20home%20down%20payment&f=false}}</ref> ਵੱਡੇ ਪਾਰੰਪਰਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਛੱਤ ਹੇਠ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਈਮਾ(ਲਿਵਿੰਗ ਰੂਮ / ਸਪੇਸ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ,, ਜਦਕਿ, ਰਸੋਈ, ਬਾਥਰੂਮ, ਟਾਇਲਟ ਇਕਸਟੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘਰ ਦੇ ਪਾਸੇ ਉੱਤੇ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਆਧੁਨਿਕ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਤਰਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ 'ਫ਼ੁਸੂਮਾ' ਨਾਲ ਵੰਡ ਕਿੱਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹੈ, ਜੋ ਕੀ ਲੱਕੜੀ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਤੋਂ ਬਣੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਤੱਕ ਸੀਲ ਕਰ ਕੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮਿੰਨੀ ਕਮਰਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਰੋਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੀ ਲੱਕੜ ਦਾ ਰਾਹ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੋਕਾ ਤੇ ਈਮਾ ਸ਼ੋਜੀ ਨਾਲ ਵੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੋਜੀ ਸਲਾਇਡ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਪੋਰਟੇਬਲ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੀ ਲੱਕੜੀ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਫ਼ੁਸੂਮਾ ਦੀ ਹੱਟਕੇ ਸ਼ੋਜੀਦਾ ਕਾਗਜ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਤਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਆ ਸਕੇ। ਇਹ ਕੱਚ ਦੇ ਸਲਾਇਡ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ. ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਘਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। [[Image:260123 Kusakabe House Takayama Gifu pref Japan05s3.jpg|thumb|upright|Kusakabe House, built in 1879, [[Takayama, Gifu|Takayama]]]] {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਘਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ]] p8bg6j8qev461nllnp95iteyqa4b36z 0 68666 848365 824772 2026-09-29T12:03:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848365 wikitext text/x-wiki '''ਜੁਗਲਬੰਦੀ''' ([[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ]]: ಜುಗಲ್‌ಬಂದಿ, [[ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ]]: [[wiktionary:जुगलबंदी|जुगलबंदी]], [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ]]: جگلندئ‍) ({{Lang-bn|যুগলবন্ধী}})  [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਖ਼ਾਸਕਰ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਦੋ ਸੋਲੋ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੋਗਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Béhague1984">{{Cite book|author = Gérard Béhague|title = Performance practice: ethnomusicological perspectives|url = http://books.google.com/books?id=90sUAQAAIAAJ|accessdate = 14 July 2013|page = 27|year = 1984|publisher = Greenwood Press|isbn = 978-0-313-24160-4}}</ref><ref name="Varadarajan2010">{{Cite book|author = Latha Varadarajan|title = The Domestic Abroad:Diasporas in International Relations|url = http://books.google.com/books?id=Ujm4qL0K5VYC&pg=PA138|accessdate = 14 July 2013|date = 10 September 2010|publisher = Oxford University Press|isbn = 978-0-19-988987-7|pages = 138–}}</ref> ਸ਼ਬਦ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਮਤਲਬ  "ਲਿਪਟੇ ਜੌੜੇ " ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਦੋਗਾਣਾ ਵੋਕਲ ਜਾਂ ਸਾਜ਼ਮੂਲਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਸਿਤਾਰਵਾਦਕ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਸਰੋਦ ਵਾਦਕ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੋ ਗਾਣੇ, ਜੋ 1940ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਵਜਾਉਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੀ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਵੋਕਲ ਗਾਇਕ ਜਾਂ ਸਾਜ਼ਵਾਦਕ) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ (ਭਾਵ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ) ਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੋਲੋ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਪੱਧਰ ਤੇ ਹੋਣ। ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੋ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਤਦ ਹੀ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਸੋਲੋ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਸਾਜ਼-ਸੰਗੀ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਵਿੱਚ, ਦੋਨੋਂ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮੋਹਰੀ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਖਿਲੰਦੜਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਜਸਰੰਗੀ == ਜਸਰੰਗੀ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ। [[ਜਸਰਾਜ|ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ]] ਦੇ ਸਿਰ ਇਸ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਦੇ ਇਸ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਸਰੰਗੀ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੂਰਛਣਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ [[ਰਾਗ]] ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਗਾਇਕ ਸ਼ਡਜ-ਮੱਧਯਮ ਅਤੇ ਸ਼ਡਜ-ਪੰਚਮ ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ 'ਮ' ਸੁਰ ਮਰਦ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ "ਸ" ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਰਦ ਦਾ ਸੁਰ "ਪ" ਔਰਤ ਦਾ "ਸ 'ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਗਾਇਕ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਪਿੱਚ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/november-fest/sanjeev-abhyankar-ashwini-bhide-deshpande-at-friday-review-november-fest-2014/article6522606.ece|title=Jasrangi: Sanjeev Abhyankar & Ashwini Bhide Deshpande|date=25 October 2014|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126222607/http://www.thehindu.com/features/november-fest/sanjeev-abhyankar-ashwini-bhide-deshpande-at-friday-review-november-fest-2014/article6522606.ece|archive-date=26 ਨਵੰਬਰ 2014|access-date=22 ਨਵੰਬਰ 2025|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> aapmxcn3df09lxulxhko0v8ryhzwf5x 0 69153 848565 838194 2026-09-30T01:36:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848565 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ | image = Bajirao_Mastani_Poster_2.jpg | alt = | caption = Theatrical poster | film name = ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ | director = [[ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਬੰਸਾਲੀ]] | producer = [[ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਬੰਸਾਲੀ]] | starring = [[ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ]]<br/>[[ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੁਕੋਣ]]<br/>[[ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ]]<br/>[[ਮਹੇਸ਼ ਮਾਨਜਰੇਕਰ]] | music = '''ਮੂਲ ਗੀਤ:'''<br />ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਬੰਸਾਲੀ (ਸ਼੍ਰੇਯਸ ਪੁਰਾਣਿਕ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ)<br />'''Background Score'''<br /> ਸੰਛਿਤ ਬਾਲਹਾਰਾ | cinematography = [[ਸੁਦੀਪ ਚਟਰ੍ਜੀ]] | editing = ਰਾਜੇਸ਼ ਜੀ. ਪਾਂਡੇ | studio = [[ਸ ਲ ਬ ਫਿਲੱਮ੍ਸ]] | distributor = [[ਇਰੋਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]]<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/eros-bags-bajirao-mastani-for-rs-125-crores/|title=Eros bags Bajirao Mastani for Rs. 125 rupees|publisher=[[The Indian Express]]|date=22 July 2014|accessdate=22 July 2014}}</ref> | released = {{Film date|df=yes|2015|12|18}} | runtime =156 ਮਿੰਟ|url=http://www.asianage.com/bollywood/sanjay-leela-bhansali-keeps-bajirao-short-crisp-252|title=Sanjay Leela Bhansali keeps Bajirao short, crisp|work=[[The Asian Age]]|date= 13 November 2015|accessdate=13 ਨਵੰਬਰ 2015 | country = ਭਾਰਤ | language = [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਮਰਾਠੀ]] | budget = 150 ਕਰੋੜ<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/a-lot-of-work-has-gone-into-bajirao-mastani->ranveer-singh/article7238873.ece?w=ma446|title='A lot of work has gone into Bajirao Mastani'|work=[[The Hindu]]|date=23 May 2015|accessdate=22 July 2015}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | gross = |Production designers = ਸੁਜੀਤ ਸਾਵੰਤ, ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਅਯੰਗਰ ਅਤੇ ਸਲੋਨੀ |screenplay = ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਪਾਡੀਆ |story = ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਪਾਡੀਆ }} '''ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ [[ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਅਤੇ [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਬੰਸਾਲੀ]] ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ [[ਮਰਾਠਾ]] ਪੇਸ਼ਵਾ [[ਬਾਜੀਰਾਓ I]] ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਘਰਵਾਲੀ [[ਮਸਤਾਨੀ]] ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬਾਜੀਰਾਓ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ [[ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ ਮਸਤਾਨੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ [[ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੁਕੋਣ]] ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਪੇਸ਼ਵਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਘਰਵਾਲੀ [[ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ]] ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ [[ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ]] ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 18 ਦਸੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਰੀਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|title='Bajirao Mastani' to release in 2016 to avoid clash with 'Dilwale'?|url=http://www.mid-day.com/articles/bajirao-mastani-to-release-in-2016-to-avoid-clash-with-dilwale/16308190|accessdate=22 June 2015|issue=Mid-day.com|publisher=[[Mid Day]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/bajirao-mastani-trailer-deepika-as-warrior-princess-priyanka-as-glam-queen-781956|title=Bajirao Mastani Trailer: Deepika as Warrior Princess, Priyanka as Glam Queen|publisher=NDTV|date=16 July 2015|accessdate=21 July 2015}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2015 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 696evfovussleouo7ih4gstwb0bvszc 0 70387 848560 763216 2026-09-30T00:51:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848560 wikitext text/x-wiki '''ਬਚਪਨ ਬਚਾਓ ਅੰਦੋਲਨ''' [[ਭਾਰਤ ]] ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ 1980 ਵਿੱਚ [[ਨੋਬਲ ਅਮਨ ਇਨਾਮ]] ਜੇਤੂ [[ਕੈਲਾਸ਼ ਸਤਿਆਰਥੀ ]] ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ [[ਬਾਲ ਮਜਦੂਰੀ]] ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਵਾਉਣ ਵੀ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਤਹਿਤ ਲਗਭਗ 80,000 ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news|title=Kailash Satyarthi: The activist who made child rights fashionable |url=http://news.biharprabha.com/2014/10/kailash-satyarthi-the-activist-who-made-child-rights-fashionable/|accessdate=10 October 2014|agency=IANS|publisher=news.biharprabha.com|date=10 October 2014}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *{{Official website|http://www.bba.org.in/}} * [http://www.ashanet.org/projects/project-view.php?p=736 Outline, Ashanet, USA] * http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Govt-slow-in-enforcing-child-labour-law-reveals-a-RTI-reply/Article1-869623.aspx {{Webarchive|url=https://archive.today/20130125092710/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Govt-slow-in-enforcing-child-labour-law-reveals-a-RTI-reply/Article1-869623.aspx |date=2013-01-25 }} * https://web.archive.org/web/20120809040408/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/article3503347.ece * http://www.deccanherald.com/content/255374/campaign-right-education-begins.html * http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-06/delhi/32078061_1_child-labourers-ngo-bachpan-bachao-andolan-rice-export {{Webarchive|url=https://archive.today/20130103110016/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-06/delhi/32078061_1_child-labourers-ngo-bachpan-bachao-andolan-rice-export |date=2013-01-03 }} * http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-29/delhi/31886872_1_child-workers-child-labour-sealing-order {{Webarchive|url=https://archive.today/20130103074611/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-29/delhi/31886872_1_child-workers-child-labour-sealing-order |date=2013-01-03 }} * http://www.deccanherald.com/content/256322/seventeen-kids-rescued.html * http://www.utsandiego.com/news/2012/jun/12/factory-raids-reveal-child-labor-persists-in-india/ * http://www.deccanherald.com/content/255374/campaign-right-education-begins.html * http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Govt-slow-in-enforcing-child-labour-law-reveals-RTI/Article1-869623.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120612152145/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Govt-slow-in-enforcing-child-labour-law-reveals-RTI/Article1-869623.aspx |date=2012-06-12 }} * http://www.cosmeticsdesign.com/Market-Trends/Cosmetics-industry-accused-of-using-child-labor-to-source-ingredients * http://www.nytimes.com/2007/10/10/world/asia/10iht-letter.1.7832563.html * http://india.blogs.nytimes.com/2011/10/12/where-are-the-children/ * http://www.nytimes.com/2007/11/15/business/worldbusiness/15iht-gap.1.8349422.html [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] 5mpmy79boxxi92ricvh6ogvjko4a39q 0 71363 848417 581633 2026-09-29T16:05:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848417 wikitext text/x-wiki '''ਦ ਰੇਨਟੱਰੀ ਹੋਟਲ ਅੰਨਾ ਸਲਾਈ''', ਇੱਕ ਪੰਜ ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ ਹੈ ਜੋ ਅਣ੍ਣਾ ਸਾਲਇ, [[ਚੇਨਈ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ I ਇਹ ਰੇਨਟੱਰੀ ਹੋਟਲਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਹੋਟਲ ਹੈ, ਜੋ 2,000 ਲੱਖ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2010 ਵਿੱਚ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ I<ref>{{cite news| title = Ceebros launches second hotel in Chennai| newspaper = The Hindu| location = Chennai| publisher = The Hindu| date = 27 July 2010| url = http://www.thehindu.com/business/companies/article536972.ece| accessdate = 19 January 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20120825141447/http://www.thehindu.com/business/companies/article536972.ece| archive-date = 25 ਅਗਸਤ 2012| url-status = dead}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ਇਹ ਹੋਟਲ ਜੁਲਾਈ 2010 ਵਿੱਚ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ I ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਹੋਟਲ ਨੇ ਸੁਮਿਤ ਹੋਟਲਸ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਾਰਟਸ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਲਿਆ, ਜੋਕਿ ਪੈ੍ਫ੍ਰਡ ਹੋਟਲ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਇੱਕ ਬਾ੍ਂਡ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੇਫਿਕ ਪੋਰਟਫੋਲਿਓ ਵਿੱਚ ਹੋਟਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ I<ref>{{cite news | title = The Raintree Hotel, Chennai joins Summit Hotels & Resorts | newspaper = TravelBizMonitor.com | location = Chennai | publisher = TravelBizMonitor.com | date = 6 August 2013 | url = http://www.travelbizmonitor.com/the-raintree-hotel-chennai-joins-summit-hotels--resorts-21252 | accessdate = 19 January 2016 | archive-date = 3 ਦਸੰਬਰ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131203132537/http://www.travelbizmonitor.com/the-raintree-hotel-chennai-joins-summit-hotels--resorts-21252 | dead-url = yes }}</ref> ==ਦ ਹੋਟਲ== ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 230 ਕਮਰੇ ਸਨ I ਕਮਰਿਆਂ ਨੂੰ 154 ਡਿਲਕਸ ਕਮਰੇ, 8 ਪੀ੍ਮੀਅਮ ਕਮਰੇ, 51 ਕਲੱਬ ਕਮਰੇ, 4 ਸਟੁਡਿਓ ਕਮਰੇ, 12 ਅਕਸੀਕਉਟੀਵ ਸੂੱਟਾਂ ਅਤੇ 1 ਪੈ੍ਸੀਡੈਂਸ਼ਿਅਲ ਸੂੱਟ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ I<ref>{{cite web|url=http://www.cleartrip.com/hotels/info/the-raintree,-anna-salai-314288 |title= The Raintree, Anna Salai, Chennai Hotel Rooms |publisher= cleartrip.com|accessdate= 19 January 2016}}</ref> ਹੋਟਲ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ, ਬਹੁ-ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ, ਮਦਰਾਸੀ, ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ, ਮਡੇਰਾ, ਲਾਉਂਜ ਬਾਰ, ਅੱਪ ਨਾਰਥ, ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਹਾਈ – ਬਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ I ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਾਅਵਤ ਹਾਲ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਸਥਾਨ ਜੋਕਿ ਕੁੱਲ 12,000 ਸਕੂਏਅਰ ਫੁੱਟ (1,100 ਐਮ2) ਦਾਅਵਤ ਲਈ ਥਾਂ ਹੈ I ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਹੈਲਥ ਕੱਲਬ ਅਤੇ ਸਪਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਛੱਤ – ਉੱਤੇ ਪੂਲ ਵੀ ਹੈ I ਇਸ ਹੋਟਲ ਨੂੰ ਉਪਹਾਸਨੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਸੈਲ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਜਾਵਟ ਜ਼ਾਇਲਰ ਤੇ ਲਿਮ, ਮਲੇਸ਼ਿਆ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ I ==ਅਵਾਰਡ== * ਟਾਇਮਸ ਫੂਡ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਬੈਸਟ ਕੁਈਸਿਨ; ਟਾਇਮਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ – 2012 ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ * ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਹਿੰਦੂ ਲਾਈਫਸਟਾਇਲ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਬੈਸਟ ਇਕੋ ਹੋਟਲ; ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਹਿੰਦੂ -2011 ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ * ਬਿਜ਼ਨੈਸ ਗੌਰਵ ਐਸਐਮਈ ਅਵਾਰਡ 2011- ਹੋਸਪੇਟੇਲਿਟੀ; ਡੀ ਤੇ ਬੀ - 2011 ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{cite news| title = Interesting plot| newspaper = The Hindu| location = Chennai| publisher = The Hindu| date = 25 November 2011| url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article2657690.ece| accessdate = 19 January 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20120826052356/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article2657690.ece| archive-date = 26 ਅਗਸਤ 2012| url-status = dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲਨਾਡੂ]] nhd3rlemhsoauqu972j11en9g4dhydt 0 71550 848504 847962 2026-09-29T20:52:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848504 wikitext text/x-wiki ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ [[ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਪਸ਼ਤੂਨ ]],[[ਸਿੰਧੀ ]],[[ਸਰਾਇਕੀਲੋਕ|ਸਰਾਇਕੀ]],[[ਮੁਹਾਜ਼ਿਰ ਲੋਕ|ਮੁਹਾਜ਼ਿਰ]], [[ਬਲੋਚ ਲੋਕ|ਬਲੋਚੀ]],[[ਹਿੰਦਕੋਵਾਨ ]], [[ਚਿਤਰਾਲੀ ਲੋਕ ਚਿਤਰਾਲੀ ]], ਅਤੇ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਛੋਟੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕਸ਼ਮੀਰੀ ]],ਕਲਸ਼ ਲੋਕ |ਕਲਸ਼]], [[ਬੁਰੂਸ਼ੋਂ ਲੋਕ|ਬੁਰੂਸ਼ੋਂ]], [[ਬਰੂਹੀ ਲੋਕ|ਬਰੂਹੀ]],[[ਖੋਵਰ ਲੋਕ|ਖੋਵਰ]], [[ਸ਼ੀਨਾ ਲੋਕ|ਸ਼ੀਨਾ]] [[ਬਾਲਟੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬਾਲਟੀ]] ਅਤੇ [[ਤੁਰਵਾਲੀ]] ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਦੇਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ 1.7 ਮਿਲੀਅਨ ਅਫਗਾਨ ਰਫਿਊਜ਼ੀ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਵਾ]] ਅਤੇ ਕੁਝ [[ਕਰਾਚੀ]] ਅਤੇ [[ਕੁਏਟਾ]] ਆਦਿ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ .<ref name="unhcr">{{cite news|url=http://www.unhcr.org/news/NEWS/49ba5db92.html|title=UNHCR and Pakistan sign new agreement on stay of Afghan refugees|date=March 13, 2009|publisher=United Nations High Commissioner for Refugees|accessdate=23 January 2010}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ 1930 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪਖਤੂਨ ਹਨ।<ref>Human Rights Commission of Pakistan. page 27 (Security Concern about home [http://hrcp-web.org/PDF/RRefugees.pdf link] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111202213525/http://www.hrcp-web.org/pdf/RRefugees.pdf |date=2011-12-02 }} {{Cite web |url=http://www.hrcp-web.org/pdf/RRefugees.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111202213525/http://www.hrcp-web.org/pdf/RRefugees.pdf |archive-date=2011-12-02 |url-status=bot: unknown}}</ref> ਲਗਪਗ 98% ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਇੰਡੋ ਇਰਾਨੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ 20% ਇਰਾਨੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਹਨ। ==ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੂਹ== {| class="wikitable" style="margin:auto;" |+'''ਵੱਡੇ ਭਸਾਈ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ''' !colspan=2|ਭਾਸ਼ਾ !colspan=2|2008 ਅਨੁਮਾਨ !colspan=2|1998 ਜਨਗਣਨਾ !ਮੁੱਖ ਖਿੱਤੇ |- align=right | 1 ! [[Punjabi language|ਪੰਜਾਬੀ]] | 76,367,360 | 44.17% | 58,433,431 | 44.15% ! [[Punjab (Pakistan)|ਪੰਜਾਬ]] |- align=right | 2 ! [[Pashto language|ਪਸ਼ਤੋ]] | 26,342,892 | 16.97% | 20,408,621 | 15.42% ! [[ਖੈਬਰ ਪਸ਼ਤੂਨਵਾ]], [[ਫਾਤਾ]], [[ਕਰਾਚੀ]] ਅਤੇ [[ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ]] |- align=right | 3 ! [[Sindhi language|ਸਿੰਧੀ]] | 24,455,908 | 12.64% | 18,661,571 | 14.10% ! [[ਸਿੰਧ]] |- align=right | 4 ! [[Saraiki language|ਸਰਾਇਕੀ]] | 18,019,610 | 10.42% | 13,936,594 | 8.53% ! [[ਦਖਣੀ ਪੰਜਾਬ]] |- align=right | 5 ! [[Urdu language|ਉਰਦੂ]] | 13,120,540 | 7.59% | 10,019,576 | 7.57% ! [[ਕਰਾਚੀ, ਸਿੰਧ]] |- align=right | 6 ! [[Balochi language|ਬਲੋਚੀ]] | 6,204,540 | 3.59% | 4,724,871 | 3.57% ! [[ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ]] |- align=right | 7 ! [[Gujarati language|ਗੁਜਰਾਤੀ]] | 325,000 | 1.03% | 315,000 | 1.00% ! [[ਸਿੰਧ]] |- align=right | 8 ! ਹੋਰ | 8,089,150 | 3.59% | 6,167,515 | 4.66% ! [[ਗਿਲਗਿਟ,ਬਾਲਟੀਸਤਾਨn]] [[ਸਿੰਧ]] ਅਤੇ [[ਕਸ਼ਮੀਰ]] |- align=right | - ! ਕੁੱਲ | 172,900,000 | 100% | 132,352,279 | 100% ! ਪਾਕਿਸਤਾਨ |} ==ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰੀ ਸਮੂਹ== [[Image:Ethnic Groups by Region.jpg|thumb|ਖੇਤਰ ਵਾਰ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ]] [[Image:Ethnic Groups Urban Pakistan.jpg|thumb|ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ]] <!-- [[Image:Ethnic Groups Rural Pakistan.jpg|thumb|ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ]] --> ===ਪੰਜਾਬੀ === [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਹੁ-ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਉਪ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਉਪ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖਿਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਸੋਂ ਦਾ 45% ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 78.7 ਮਿਲੀਅਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ===ਪਸ਼ਤੂਨ === [[Pashtun people|ਪਸ਼ਤੂਨ]] ਜਾਂ ਪਖਤੂਨ(ਜਾਂ ''ਪਠਾਣ'') ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦੂਆ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਹਨ।ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ]] ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵਸਦੇ ਹਨ ਹਲਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕੁਹ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 27.7 ਮਿਲੀਅਨ (15%) ਵਸੋਂ ਹੈ।<ref name=brookings>Livingston, Ian S. and [[Michael E. O'Hanlon|Michael O'Hanlon]] (March 30, 2011). "[http://www.brookings.edu/~/media/Programs/foreign%20policy/pakistan%20index/index20110330.PDF Pakistan Index: Tracking Variables of Reconstruction & Security]". [[Brookings Institution]].</ref> ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਸ਼ਤੂਨ ਵੱਸੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸ਼ਹਿਰ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 7 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਪੇਸ਼ਾਵਰ ]], [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ]], [[ਕੁਏਟਾ ]], [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ]], [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ]],ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਦੇਸ [[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਵੱਡੀ ਤਦਾਦ ਹੈ ਜੋ ਲਗਪਗ 42 to 60% ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਆਚਾਰ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ [[ਪਸ਼ਤੂਨਵਲੀ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਲੋਕ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਖਣੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼]] ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ [[ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ]] ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹਨ। ===ਸਿੰਧੀ === ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਬਹੁ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹਨ ਜੋ [[ਸਿੰਧ]] ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੋਲ ਵਸਦੇ ਹਨ ਜਿਥੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿੰਧੀ ਪਿਆ। ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਰਾ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟ ਰਹੇ ਹਨ। [[ਜੁਲਫ਼ੀਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ]], [[ਪੀਰ ਸਾਹਬ ਪਗਾਰਾ]],[[ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਭੁੱਟੋ]] ਅਤੇ [[ਆਸਿਫ ਅਲੀ ਜ਼ਰਦਾਰੀ]] ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਹਨ। ===ਬਲੋਚ === ਬਲੋਚ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ [[ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ]] ਸੂਬੇ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹਨ। <ref>Blood, Peter, ed. [http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+pk0055) "Baloch"]. ''Pakistan: A Country Study''. Washington: GPO for the Library of Congress, 1995.</ref> ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਸੋ [[ਸਿੰਧ ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸਦੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ]] f1q9obmr7pqzcnyo58akvtd5ow02i44 0 75839 848553 847978 2026-09-29T22:55:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848553 wikitext text/x-wiki {{About|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ|ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ਪੰਚਕੁਲਾ | native_name = | native_name_lang = hi<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[ਸ਼ਹਿਰ]] | image_skyline = Yagya Shala, within the Mansa Devi temple complex, Panchkula near Chandigarh.jpg | image_alt = | image_caption = ਯੱਗ ਸ਼ਾਲਾ, ਪੰਚਕੂਲਾ, [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ [[ਮਾਤਾ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ]] ਦੇ ਅੰਦਰ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਟ੍ਰਾਈਸਿਟੀ | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Haryana#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.74|76.80|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_type3 = | subdivision_name1 = [[ਹਰਿਆਣਾ]] | subdivision_name2 = [[ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪੰਚਕੁਲਾ]] | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = [[ਨਗਰ ਨਿਗਮ]] | governing_body = [http://mcpkl.ulbhry.org/ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਪੰਚਕੁਲਾ] | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags -->| area_footnotes = | area_magnitude = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_total_km2 = 32.6 | population_total = 211,355 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | area_water_km2 = | area_water_ha = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_ha = | area_rural_km2 = | area_rural_ha = | area_metro_km2 = | area_metro_ha = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank1_ha = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_blank2_ha = | area_note = | dimensions_footnotes = | length_km = | width_km = | elevation_footnotes = | elevation_m = 365 | population_footnotes = <ref name=census/> | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ | demographics1_title2 = ਵਾਧੂ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]] | utc_offset1 = +5:30 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 134 109 - 134 116 | area_code = +91-172-XXX-XXXX | area_code_type = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ | iso_code = IN-HR | registration_plate = HR-03 | website = {{URL|https://panchkula.nic.in}} {{URL|https://mcpanchkula.com}} | footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref name="auto"> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | demographics1_info1 = [[ਹਿੰਦੀ]] | demographics1_info2 = [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | official_name = | population_demonym = ਹਰਿਆਣਵੀ }} '''ਪੰਚਕੁਲਾ'''<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/after-speakers-request-cm-sets-ball-rolling-to-make-pkl-a-pharma-hub/articleshow/85668608.cms|title = After Speaker's request, CM sets ball rolling to make PKL a pharma hub &#124; Chandigarh News - Times of India|website = [[The Times of India]]}}</ref> [[ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ, ਜੋ [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪੰਚਕੁਲਾ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਸਰਹੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਆਬਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਹੈ।<ref>Cite web|url=https://m.tribuneindia.com/news/chandigarh/caste-community-politics-also-at-play-in-panchkula-mc-poll-189466 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230420061541/https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/caste-community-politics-also-at-play-in-panchkula-mc-poll-189466 |date=2023-04-20 }} {{Cite web |url=https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/caste-community-politics-also-at-play-in-panchkula-mc-poll-189466 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2026-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420061541/https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/caste-community-politics-also-at-play-in-panchkula-mc-poll-189466 |archive-date=2023-04-20 |url-status=bot: unknown}}</ref> ਪੰਚਕੁਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜ ਸਿੰਚਾਈ ਨਹਿਰਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਮੋਹਾਲੀ ਅਤੇ ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ 4 ਕਿਮੀ (2.5 ਮੀਲ) ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, [[ਸ਼ਿਮਲਾ]] ਤੋਂ 105 ਕਿਮੀ (65 ਮੀਲ) ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, [[ਅੰਬਾਲਾ]] ਤੋਂ 44 ਕਿਮੀ (27 ਮੀਲ) ਅਤੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ 259 ਕਿਮੀ (161 ਮੀਲ) ਹੈ। ਇਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਗ੍ਰੇਟਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ-[[ਮੋਹਾਲੀ]]-ਪੰਚਕੁਲਾ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਟ੍ਰਾਈਸਿਟੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਆਬਾਦੀ 20 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਚੰਡੀਮੰਦਰ ਛਾਉਣੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਕਮਾਂਡ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੈਕਟਰ ਸਿਸਟਮ ਵਾਲਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਰਗਾ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== * [[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ]] * [[ਅਮਰ ਉਜਾਲਾ]] * [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] * [[ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category|Panchkula|ਪੰਚਕੁਲਾ}} <!--Please do not put links to businesses here, Wikipedia is not for self promotion. See WP:EL for more information.--> *{{Official website|http://panchkula.nic.in}} *{{Wikivoyage-inline}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਚਕੁਲਾ]] c1n2tybse7xd04n0dktihawom4srvgy 0 76163 848668 841969 2026-09-30T09:07:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848668 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = ਯਾਮਿਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ | image = Yamini Krishnamurthy.JPG | caption = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1940|12|20}} <br> ਮਦਨਪੱਲੀ, [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | death_date = | nationality = ਭਾਰਤੀ | field = [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ]] | movement = [[ਭਰਤਨਾਟਯਮ]], [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] | awards =[[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]],[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]], [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] | website = }} '''ਮੁੰਗਾਰਾ ਯਾਮਿਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ''' (ਜਨਮ [[20 ਦਸੰਬਰ]] [[1940]]) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਡਾਂਸ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ [[ਭਰਤਨਾਟਯਮ]] ਅਤੇ [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2008/12/19/stories/2008121950440300.htm|title=Kuchipudi ambassadors|work=The Hindu|access-date=2016-03-03|archive-date=2009-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304000034/http://www.hindu.com/fr/2008/12/19/stories/2008121950440300.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Chennai/article801055.ece?homepage=true|title=Pratibha presents Sangeet Natak Akademi fellowships, awards|author=PTI|work=The Hindu|access-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020184033/http://www.thehindu.com/news/cities/Chennai/article801055.ece?homepage=true|archive-date=2012-10-20|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20000408/windows/above.htm|title=The Tribune - Windows - This Above All|work=tribuneindia.com}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਯਾਮਿਨੀ ਕਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਦਾ ਜਨਮ [[20 ਦਸੰਬਰ]] [[1940]] ਨੂੰ [[ਮਦਨਪੱਲੀ]], [[ਚਿਤੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਯਾਮਿਨੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ]] ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸਦੇ ਦਾਦਾਜੀ ਨੇ ਇਸਦਾ ਨਾਂ "ਯਾਮਿਨੀ ਪੂਰਨਾਤਿਲਕਾ" ਰੱਖਿਆ। ਯਾਮਿਨੀ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਚਿਦਾਮਬਰਮ]], [[ਤਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ [[ਤੇਲਗੂ]] ਹੈ। ==ਕਰੀਅਰ== ਯਾਮਿਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[1957]] ਤੋਂ [[ਮਦਰਾਸ]] ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਯਾਮਿਨੀ ਨੂੰ [[ਤਰੁਪਤੀ ਵੇਨਕਟੇਸ਼ਵਰ, ਮੰਦਰ]] ਦੀ "ਅਸਥਾਨਾ ਨ੍ਰਿਤਕੀ" ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਯਾਮਿਨੀ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਾਂਸ, ਹੌਜ਼ ਖਾਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਛੋਟੀਆਂ ਡਾਂਸਰਾਂ ਨੂੰ ਡਾਂਸ ਦੇ ਸਬਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Yamini Krishnamurthy |url=https://www.culturalindia.net/indian-dance/dancers/yamini-krishnamurthy.html |website=www.culturalindia.net |publisher=cultural india |access-date=17 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317044916/https://www.culturalindia.net/indian-dance/dancers/yamini-krishnamurthy.html |archive-date=17 March 2022}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == ਉਸ ਦੇ ਡਾਂਸਿੰਗ ਕਰੀਅਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ (1968)[7] ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ (2001), ਅਤੇ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ (2016), ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ, ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ 8 ਮਾਰਚ 2014 ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ "ਨਾਇਕਾ-ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਪਰਸਨਫਾਈਡ" ਵਿਖੇ ਸ਼ੰਭਵੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਾਂਸ ਦੁਆਰਾ "ਨਾਟਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ" ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ "ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ" 'ਤੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਡਾਂਸ ਡੀਵੀਡੀ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਡਾਨਸੂਸੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੈਜਯੰਤੀ ਕਾਸ਼ੀ, ਸ਼ੰਭਵੀ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। <ref>{{cite web |url=http://www.narthaki.com/info/prv14/prv854.html |title=Yamini Krishnamurthy in "Naykia-Excellence Personified" |publisher=www.narthaki.com |access-date=2014-03-14 |archive-date=2014-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302131843/http://www.narthaki.com/info/prv14/prv854.html |dead-url=yes |archivedate=2014-03-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140302131843/http://www.narthaki.com/info/prv14/prv854.html |url-status=deviated }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.buzzintown.com/bangalore/events/nayika-excellence-personifed/id--883150.html |title=Yamini Krishnamurthy Confer with Natyashastra Award |publisher=www.buzzintown.com |access-date=2014-03-14 |archive-date=2014-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313085219/http://www.buzzintown.com/bangalore/events/nayika-excellence-personifed/id--883150.html |dead-url=yes |archivedate=2014-03-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140313085219/http://www.buzzintown.com/bangalore/events/nayika-excellence-personifed/id--883150.html |url-status=deviated }}</ref> ==ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ== ਯਾਮਿਨੀ ਨੇ "ਡਾਂਸ ਲਈ ਜਨੂਨ" (ਏ ਪੈਸ਼ਨ ਫ਼ਾਰ ਡਾਂਸ) ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। == ਮੌਤ == ਯਾਮਿਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਦੀ ਮੌਤ 3 ਅਗਸਤ 2024 ਨੂੰ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ 83 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/india/bharatanatyam-icon-and-padma-awards-winner-yamini-krishnamurthy-dies-at-84-3135787|title=Bharatanatyam icon and Padma awards winner Yamini Krishnamurthy dies at 84|date=3 August 2024|access-date=3 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803130930/https://www.deccanherald.com/amp/story/india/bharatanatyam-icon-and-padma-awards-winner-yamini-krishnamurthy-dies-at-84-3135787|archive-date=3 August 2024|publisher=Deccan Herald}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} tcdh445r8zejy1x59wgsl6rfj7032o4 0 76223 848513 843007 2026-09-29T21:14:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848513 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ | name =ਪੀ. ਵੀ ਸਿੰਧੂ | image =PV Sindhu headshot.jpg | caption = [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਸਮੇਂ ਸਿੰਧੂ | birth_name = ਪੀ. ਵੀ ਸਿੰਧੂ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1995|07|05}} | birth_place = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]], [[ਭਾਰਤ]] | residence = ਹੈਦਰਾਬਾਦ | ethnicity = [[ਤੇਲਗੂ]] | education = ਬਾਰਵੀਂ | height = {{convert|5|ft|10|in|m|abbr=on}} | weight = | event = ਸਿੰਗਲ ਔਰਤਾਂ | highest_ranking = 9 | date_of_highest_ranking = 13 ਮਾਰਚ 2014<ref>{{cite web|title=BWF World Rankings - BWF世界排名榜|url=http://bwfcontent.tournamentsoftware.com/ranking/category.aspx?id=6569&category=473|publisher=[[Badminton World Federation]]|accessdate=3 November 2015}}</ref> | current_ranking = 12 | date_of_current_ranking = 24 ਜਨਵਰੀ 2016<ref>{{cite web|title=BWF World Rankings - BWF世界排名榜|url=http://bwfcontent.tournamentsoftware.com/ranking/category.aspx?id=10515&category=473|publisher=[[Badminton World Federation]]|accessdate=24 Jan 2016}}</ref> | junior_rank | country = {{IND}} | coach = [[ਪੀ. ਗੋਪੀਚੰਦ]] | handedness = ਸੱਜਾ | best_result = 2011 ਯੋਨੈਕਸ ਡੱਚ ਓਪਨ 'ਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ | medal_templates = {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalSport|ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਔਰਤਾਂ}} {{MedalCompetition|[[ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalSilver | [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalCompetition|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਪੀਅਨਸਿਪ]]}} {{MedalBronze | [[2013 ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਪੀਅਨਸਿਪ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalBronze | [[2014 ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਪੀਅਨਸਿਪ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalCompetition|[[ਉਬਰ ਕੱਪ]]}} {{MedalBronze|[[2014 ਥੋਮਸ ਅਤੇ ਉਬਰ ਕੱਪ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalCompetition|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਏਸ਼ੀਆ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]]}} {{MedalBronze|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਏਸ਼ੀਆ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalCompetition|[[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]]}} {{MedalBronze | [[2014 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalCompetition|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਏਸ਼ੀਆ ਚੈਪੀਅਨਸਿਪ]]}} {{MedalBronze | [[2014 ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਏਸ਼ੀਆ ਚੈਪੀਅਨਸਿਪ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ ]]}} {{MedalCompetition|[[ਦੱਖਣ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ]]}} {{MedalSilver | [[2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalGold | [[2016 ਦੱਖਣ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalCompetition|[[ਏਸ਼ੀਆ ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਪੀਅਨਸਿਪ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalBronze | [[2011 ਏਸ਼ੀਆ ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਪੀਨਸਿਪ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalBronze | [[2011 ਏਸ਼ੀਆ ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਪੀਅਨਸਿਪ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalGold | [[2012 ਏਸ਼ੀਆ ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਪੀਅਨਸਿਪ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalCompetition|[[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਯੂਥ ਖੇਡਾਂ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalGold|[[2011 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਯੂਥ ਖੇਡਾਂ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} | bwf_id = 0BF2D10A-66EB-4B90-BB4B-3F70D4ADAD99 }} '''ਪੁਸਾਰਲਾ ਵੈਂਕਟ ਸਿੰਧੂ''' (ਜਨਮ 5 ਜੁਲਾਈ 1995)<ref name="bwfbadminton.com">{{Cite web|url=https://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|title=Pusarla V. Sindhu &#124; Profile|website=bwfbadminton.com|publisher=Badminton World Federation|access-date=16 January 2022}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਿੰਧੂ ਨੇ 2019 ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਸਮੇਤ [[ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਓਲੰਪਿਕ]] ਅਤੇ BWF ਸਰਕਟ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੀ ਭਾਰਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਐਥਲੀਟ ਹੈ<ref>{{Cite news|url=https://olympics.com/en/featured-news/pv-sindhu-joins-select-group-of-repeat-medalists-with-tokyo-2020-bronze|title=PV Sindhu joins select group of repeat medalists with Tokyo 2020 bronze|date=1 August 2021|work=Olympics.com|access-date=1 August 2021}}</ref> ਉਹ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਉੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਰੈਂਕਿੰਗ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਵਿੱਚ<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/about/who-is-pv-sindhu|title=Who Is PV Sindhu|work=[[Business Standard India]]|access-date=3 August 2020}}</ref> ਸਿੰਧੂ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ BWF ਵਿਸ਼ਵ ਰੈਂਕਿੰਗ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ 20 ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾਈ।<ref name="top20">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3918416.ece|title=Sindhu breaks into world top 20 ranking|date=21 September 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=21 September 2012|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528015545/http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3918416.ece|archive-date=28 ਮਈ 2014|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ BWF ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਪੰਜ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਜਾਂ ਵੱਧ ਸਿੰਗਲ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ [[ਚੀਨ]] ਦੀ ਝਾਂਗ ਨਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜੀ ਮਹਿਲਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2016 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ (ਰੀਓ) ਵਿੱਚ]] [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਓਲੰਪਿਕ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰਨ ਬਣੀ। ਉਸਨੇ ਸਪੇਨ ਦੀ [[ਕਾਰੋਲੀਨਾ ਮਾਰੀਨ|ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਮਾਰਿਨ]] ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indiatimes.com/sports/rio-olympics/pv-sindhu-scripts-history-becomes-first-indian-woman-to-win-olympic-silver-medal-260281.html|title=PV Sindhu Scripts History, Becomes First Indian Woman To Win Olympic Silver Medal|work=[[indiatimes.com]]|access-date=20 August 2016}}</ref> ਉਸਨੇ [[2020 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2020 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ (ਟੋਕੀਓ)]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੀ [[ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਓਲੰਪਿਕ]] ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਦੋ ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://olympics.com/en/featured-news/pv-sindhu-joins-select-group-of-repeat-medalists-with-tokyo-2020-bronze|title=PV Sindhu joins select group of repeat medalists with Tokyo 2020 bronze|date=1 August 2021|work=[[Olympic Games]]|access-date=1 August 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/sports/olympics/pv-sindhu-wins-bronze-medal-to-create-history-for-india-at-tokyo-olympics-101627817697100.html|title=PV Sindhu wins bronze medal to create history for India at Tokyo Olympics|date=1 August 2021|website=[[Hindustan Times]]|language=en|access-date=1 August 2021}}</ref> ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ== ਸਿੰਧੂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ''ਪੁਸਰਲਾ ਵੇਂਕਟ ਸਿੰਧੂ'' ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 5 ਜਲਾਈ 1995 ਨੂੰ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੀ.ਵੀ. ਰਮਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੀ. ਵਿਜਯਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ [[ਵਾਲੀਬਾਲ]] ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ 2000 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਵੱਲੋਂ [[ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਿੰਧੂ ਨੇ 2001 ਦੇ ਆਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣੇ [[ਪੁਲੇਲਾ ਗੋਪੀਚੰਦ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਿੰਧੂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਸਿਗਨਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਦੂਰ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮਹਿਬੂਬ ਅਲੀ ਤੋਂ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੁਲੇਲਾ ਗੋਪੀਚੰਦ ਦੀ ਗੋਪੀਚੰਦ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ।<ref name="pro_1">{{cite news|last=V. V.|first=Subrahmanyam|title=Aiming for the stars|url=http://www.hindu.com/mp/2008/04/10/stories/2008041050140300.htm|accessdate=2 दिसम्बर 2013|newspaper=द हिन्दू|date=10 अप्रैल 2008|archive-date=2012-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108060446/http://www.hindu.com/mp/2008/04/10/stories/2008041050140300.htm|dead-url=yes}}</ref> ==ਖੇਡ ਜੀਵਨ== ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੂ ਨੇ 2009 ਸਬ ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ [[ਕੋਲੰਬੋ]] ਵਿਖੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|last=N|first=Jagannath Das|title=Sindhu, a smash hit at 14|url=http://expressbuzz.com/Cities/Hyderabad/sindhu%20a%20smash%20hit%20at%2014/99921.html|accessdate=2 दिसम्बर 2013|newspaper=The New Indian Express|date=3 सितंबर 2009}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਫਜ਼ਰ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਲੰਜ਼ ਦੇ ਸਿੰਗਲਸ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=SAI badminton coach returns with glory|url=http://www.tribuneindia.com/2010/20100213/cth2.htm|accessdate=2 दिसम्बर 2013|newspaper=The Tribune|date=13 फ़रवरी 2010}}</ref> ਇਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਮੈਕਸਿਕੋ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕੁਆਟਰਫਾਈਨਲ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=India won two bronze in Junior World Badminton c'ships|url=http://www.zeenews.com/news622914.html|accessdate=2 दिसम्बर 2013|newspaper=Zee News|date=29 अप्रैल 2010}}</ref> 2010 ਦੇ ਥਾਮਸ ਅਤੇ ਉਬੇਰ ਕੱਪ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 14 ਜੂਨ 2012 ਨੂੰ ਸਿੰਧੂ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਜੁਲਿਅਨ ਸ਼ੇਂਕ ਤੋਂ 21-14, 21-14 ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-15/badminton/32253942_1_parupalli-kashyap-saina-nehwal-tao-jiaming|title=PV Sindhu|accessdate=2 दिसम्बर 2013|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203052824/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-15/badminton/32253942_1_parupalli-kashyap-saina-nehwal-tao-jiaming|dead-url=yes}}</ref> 7 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਯੂਥ ਅੰਡਰ-19 ਦੇ ਫ਼ਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਖਿਡਾਰੀ ਨੋਜ਼ੋਮੀ ਓਕੁਹਰਾ ਨੂੰ 18-21, 21-17, 22-20 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{cite web|title=Result|url=http://bwf.tournamentsoftware.com/profile/overview.aspx?id=0BF2D10A-66EB-4B90-BB4B-3F70D4ADAD99}}</ref> ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਓਪਨ ਵਿੱਚ 2012 ਓਲੰਪਿਕ ਦੀ ਵਿਜੇਤਾ ਨੂੰ 9-21, 21-16 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਸੈਮੀ-ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news | title = यह मेरे लिए बड़ी जीत है: सिंधू | first = पी॰वी॰ | last = सिंधू | url = http://hindi.economictimes.indiatimes.com/sports/other-sports/bit-upset-after-loss-but-big-victory-for-me-says-pv-sindhu/articleshow/21745582.cms | publisher = नव भारत टाइम्स | date = 10 अगस्त 2013 | accessdate = 2 दिसम्बर 2013 | archive-date = 2013-12-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131203060403/http://hindi.economictimes.indiatimes.com/sports/other-sports/bit-upset-after-loss-but-big-victory-for-me-says-pv-sindhu/articleshow/21745582.cms | dead-url = yes }}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿੰਧੂ ਨੇ 1 ਦਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਦੀ ਮਿਸ਼ੇਲ ਲੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਮਕਾਊ ਓਪਨ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਸ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸਿਰਫ਼ 37 ਮਿੰਟ ਚੱਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ ਨੇ 21-15, 21-15 ਨਾਲ ਇਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news | title = सिंधु ने मकाउ ओपन ग्रां प्री गोल्ड खिताब जीता | first = पी॰वी॰ | last = सिंधू | url = http://hindi.economictimes.indiatimes.com/sports/other-sports/PV-Sindhu-bags-Macau-Open-Title/articleshow/26687437.cms | publisher = नव भारत टाइम्स | date = 1 दिसम्बर 2013 | accessdate = 2 दिसम्बर 2013 | archive-date = 2013-12-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131203053353/http://hindi.economictimes.indiatimes.com/sports/other-sports/PV-Sindhu-bags-Macau-Open-Title/articleshow/26687437.cms | dead-url = yes }}</ref> ਪੀ. ਵੀ. ਸਿੰਧੂ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ 78ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref name="nbt23dec13">{{cite web | url= http://hindi.economictimes.indiatimes.com/sports/other-sports/Srikant-and-Sindhu-won-single-title-in-national-badminton-championship/articleshow/27794915.cms | title= श्रीकांत और सिंधु बने सीनियर नैशनल बैडमिंटन चैम्पियन | publisher= नवभारत टाईम्स | date= 23 दिसम्बर 2013 | accessdate= 24 दिसम्बर 2013 | archive-date= 2013-12-26 | archive-url= https://web.archive.org/web/20131226155836/http://hindi.economictimes.indiatimes.com/sports/other-sports/Srikant-and-Sindhu-won-single-title-in-national-badminton-championship/articleshow/27794915.cms | dead-url= yes }}</ref> ==ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਅੰਕੜੇ== {| class="wikitable sortable" style="width:800px; font-size:95%;" |- ! style="text-align:center;"|ਪ੍ਰਸੰਗ ! style="text-align:center;"|2010 ! style="text-align:center;"|2011 ! style="text-align:center;"|2012 ! style="text-align:center;"|2013 |- | |{{flagicon|ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ}} ਕੋਰੀਆ ਓਪਨ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ | | | |style="text-align:center;"|ਦੌਰ 2 |- | |BWF ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | | style="text-align:center;"|ਦੌਰ 3 | | |- | |{{flagicon|ਚੀਨ}} ਚੀਨ ਓਪਨ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ | | style="text-align:center;"|ਯੋਗਤਾ | style="text-align:center;"|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ | |- | |{{flagicon|ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ}} ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਓਪਨ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ | | | style="text-align:center;"|ਦੌਰ 2 | |- | |{{flagicon|IND}} ਭਾਰਤੀ ਓਪਨ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼<ref name="performances">{{cite web| url=http://www.tournamentsoftware.com/find.aspx?a=8&oid=209B123F-AA87-41A2-BC3E-CB57133E64CC&q=73173| publisher=tournamentsoftware.com| title=Tournaments of P.V.Sindhu}}</ref> | style="text-align:center;"|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ | style="text-align:center;"|ਦੌਰ 1 | style="text-align:center;"|ਕੁਆਟਰਫਾਈਨਲ | style="text-align:center;"|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ |- | |{{flagicon|JPN}} ਜਪਾਨ ਓਪਨ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ | | | style="text-align:center;"|ਦੌਰ 2 | |- | |{{flagicon|NED}} ਡੱਚ ਓਪਨ | | style="text-align:center;"|ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ | | |- | |{{flagicon|IND}} ਭਾਰਤੀ ਓਪਨ ਗ੍ਰਾ ਪੀ ਗੋਲਡ | style="text-align:center;"|ਦੌਰ 2 | style="text-align:center;"|ਦੌਰ 2 | style="text-align:center;"|ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ | |- | |{{flagicon|ਮਲੇਸ਼ੀਆ}} ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਓਪਨ ਗ੍ਰਾ ਪੀ ਗੋਲਡ | | | | style="text-align:center;"|ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ |- |BWF ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | | | | style="text-align:center;"|ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ |- |ਮਕਾਊ ਓਪਨ | | | | style="text-align:center;"|ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ |- |- | |{{flagicon|IND}} ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | | | | style="text-align:center;"|ਜੇਤੂ |- |} ===ਰਿਓ ਓਲੰਪਿਕ=== [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਰਿਓ ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ [[ਰਿਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ]] ਵਿਖੇ 19 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਦੇ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪੀ. ਵੀ. ਸਿੰਧੂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰਨ [[ਸਪੇਨ]] ਦੀ [[ਕਾਰੋਲੀਨਾ ਮਾਰੀਨ]] ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗ਼ਾ ਜਿੱਤਿਆ। ==ਖੇਡ ਜੀਵਨ ਦੀਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ== # 6 ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਖਿਤਾਬ ਸਿੰਧੂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜਿੱਤੇ ਹਨ- ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਮਕਾਊ ਓਪਨ, ਦੋ ਵਾਰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਮਾਸਟਰਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਓਪਨ ਖਿਤਾਬ। # 2 ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (2012,2014) ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ। # 2 ਵਾਰ ਉਬੇਰ ਕੱਪ (2014,2016) ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਮਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ। # 1 ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਇਚੀਓਨ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ (2014) ਦੇ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ। # 1 ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਗਲਾਸਗੋ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਖੇਡਾਂ (2014) ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਲਸ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ। # 1 ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਏਸ਼ੀਆਈ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਸਿੰਗਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ। # [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। '''ਇਹ ਵੀ ਜਿੱਤੇ''': ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਖੇਡ (ਟੀਮ ਵਰਗ 2016), ਏਸ਼ੀਆਈ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (ਸਿੰਗਲਸ, 2012) ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਯੂਥ ਖੇਡ (ਸਿੰਗਲਸ, 2011) ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤਾ। == ਸਨਮਾਨ == ===ਰਾਸ਼ਟਰੀ=== * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਰਵੋਤਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ। (2015)<ref name=pdma>{{cite web|title=Padma Awards 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6VrWjEuo3?url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|publisher=Press Information Bureau|accessdate=25 January 2015|archivedate=26 ਜਨਵਰੀ 2015|dead-url=no}}</ref> * [[ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (2013)<ref>{{cite news|title=Arjuna Award for Virat Kohli, PV Sindhu; Ronjan Sodhi gets Khel Ratna|url=http://sports.ndtv.com/othersports/news/212289-arjuna-for-kohli-sindhu-sodhi-gets-khel-ratna|accessdate=18 August 2016|work=NDTV Sports|date=13 August 2013|archive-date=18 ਮਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518085331/http://sports.ndtv.com/othersports/news/212289-arjuna-for-kohli-sindhu-sodhi-gets-khel-ratna|dead-url=yes}}</ref> ===ਹੋਰ=== * ਐਫ਼ਆਈਸੀਸੀਆਈ 2014 ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਿਡਾਰੀ।<ref>{{cite web|title=FICCI announces the Winners of India Sports Awards for 2014|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/ficci-announces-the-winners-of-india-sports-awards-for-2014/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|accessdate=14 February 2014|archive-date=4 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804213812/http://news.biharprabha.com/2014/02/ficci-announces-the-winners-of-india-sports-awards-for-2014/|url-status=dead}}</ref> * 'ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਇੰਡੀਅਨ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ' 2014<ref>{{cite web|title=Amjad Ali Khan, Satish Gujral honored with NDTV Indian of the Year Award|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/amjad-ali-khan-satish-gujral-honored-with-ndtv-indian-of-the-year-award/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|accessdate=29 April 2014|archive-date=30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140430022511/http://news.biharprabha.com/2014/04/amjad-ali-khan-satish-gujral-honored-with-ndtv-indian-of-the-year-award/|url-status=dead}}</ref> * {{INRConvert|10|l}} ਭਾਰਤੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਸਮਿਤੀ ਵੱਲੋਂ 2015 ਵਿੱਚ ਮਕਾਊ ਓਪਨ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤਣ 'ਤੇ।<ref>{{cite news|title=BAI announces cash award of Rs. 10 lakh for Sindhu|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/bai-announces-cash-award-of-rs-10-lakh-for-sindhu/article7933094.ece|accessdate=18 August 2016|work=The Hindu|date=30 November 2015}}</ref> * {{INRConvert|5|l}} 2016 ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਜਿੱਤਣ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਸਮਿਤੀ ਵੱਲੋਂ<ref>{{cite news|title=Badminton Association of India Awards PV Sindhu Rs 5 lakh for winning Malaysia Masters|url=http://sports.ndtv.com/badminton/news/254762-badminton-association-of-india-awards-pv-sindhu-rs-5-lakh-for-winning-malaysia-masters|accessdate=18 August 2016|work=NDTV Sports|date=24 January 2016|archive-date=27 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127063110/http://sports.ndtv.com/badminton/news/254762-badminton-association-of-india-awards-pv-sindhu-rs-5-lakh-for-winning-malaysia-masters|dead-url=yes}}</ref> ;2016 ਰਿਓ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਲਈ * {{INRConvert|1.01|l}} [[ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ]] ਵੱਲੋਂ ਰਿਓ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫ਼ਾਈ ਕਰਨ 'ਤੇ<ref>{{cite news|title=Rio Olympics 2016: Salman Khan to present Rs 1 lakh cheque to each Indian athelete|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rio-olympics-2016-salman-khan-to-present-rs-1-lakh-cheque-to-each-indian-athelete-2981351/|accessdate=18 August 2016|work=The Indian Express|date=17 August 2016}}</ref> ==ਕੁਝ ਵੱਖਰੇ ਤੱਥ== * ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ 56 ਕਿ.ਮੀ. ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਸੀ ਸਿੰਧੂ। * ਗੋਪੀ ਵੱਲੋਂ ਆਲ ਇੰਡੀਅਨ ਓਪਨ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਧੂ ਦਾ ਮਨ ਇਸ ਖੇਡ ਵੱਲ ਗਿਆ। * ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਬੂਬ ਅਲੀ ਤੋਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ। * ਸਿੰਧੂ ਨੂੰ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਨਮਾਨਿਤ। * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਨਿਵਾਜੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ। * ਸਿੰਧੂ ਸਵੇਰੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਉੱਠ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਸਿਖਲਾਈ। * ਕੋਚ ਗੋਪੀਚੰਦ ਨੇ ਚਾਕਲੇਟ, ਬਿਰਿਆਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ 'ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਰੋਕ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] liv2zn86wfir1xfitzh5czzuj3pj60a 0 76227 848510 820420 2026-09-29T21:09:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848510 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਪਿੰਕੀ ਰਾਣੀ | image = | caption = | fullname = Pinki Rani jangra | nicknames = | nationality = {{IND}} | sport = [[Boxing]] (48kg, 51kg) | carrier_highest_ranking = 2<ref>{{cite web | url=http://www.sportskeeda.com/general-sports/ranking-of-indian-players-in-different-sports|title=AIBA World Rankings}}</ref> | residence = [[Hisar, Haryana]], India | weight class = [[Flyweight]] | club = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|4|28}} | death_date = | death_place = | height =1.54 m | weight = {{convert|51|kg|lb}} | spouse = | medaltemplates={{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalGold|[[Arafura Games|2011 Australia]]|48−51 kg}} {{MedalGold| 2015 Indonesia |48−51 kg}} {{MedalSilver| 2012 Mangolia|45−48 kg}} {{MedalBronze|[[Commonwealth Games|2014 Glasgow]]|[[Boxing at the 2014 Commonwealth Games – Women's flyweight|48−51 kg]]}} }} '''ਪਿੰਕੀ ਰਾਣੀ''' (ਜਨਮ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 1990) ਇੱਕ ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਬੋਕਸਿੰਗ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। 2014 ਦੀਆ ਕੋਮਨਵੈਲਥ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/sports/commonwealth-games-2014-india/cwg-2014-day-9-live-blog-pinki-rani-gets-bronze-in-womens-flyweight-boxing_792955.html|title=CWG 2014, Day 9, Live Blog: Pinki Rani gets bronze in women's flyweight boxing|publisher=Zee News|accessdate=1 August 2014|archive-date=4 ਅਗਸਤ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140804032039/http://zeenews.india.com/sports/commonwealth-games-2014-india/cwg-2014-day-9-live-blog-pinki-rani-gets-bronze-in-womens-flyweight-boxing_792955.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://results.glasgow2014.com/athlete/boxing/1024752/p_rani.html|title=Pinki Rani biography|publisher=CWG official website|accessdate=1 August 2014|archive-date=1 ਅਗਸਤ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140801205317/http://results.glasgow2014.com/athlete/boxing/1024752/p_rani.html|url-status=dead}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ ਪਲੇਮਬੰਗ, ਸਾਊਥ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਪ੍ਰੇਸੀਡੇਂਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਪਿੰਕੀ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।<ref name="zeenews.india.com">{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/sports/others/shamjetsabam-sarjubala-pinki-jangra-strike-gold-at-presidents-cup-boxing_1585441.html|title=Pinki Jangra strike gold at President's Cup Boxing|access-date=2016-03-05|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230002/http://zeenews.india.com/sports/others/shamjetsabam-sarjubala-pinki-jangra-strike-gold-at-presidents-cup-boxing_1585441.html|dead-url=yes}}</ref><ref name="sportskeeda.com">{{Cite web|url=http://www.sportskeeda.com/boxing/india-win-presidents-cup-boxing|title=India clinch President's Cup boxing tournament ahead of 30 other countries}}</ref> ਪਿੰਕੀ ਲਾਇਟ ਵੇਟ ਵਿੱਚ 2011, 2012 ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਜੇਤਾ (ਚੈਂਪੀਅਨ) ਹੈ। ਹੁਣ ਪਿੰਕੀ ਦਾ ਮਕਸਦ [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2016 ਦੀਆ ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਲਈ ਕੁਆਲਿਫ਼ਾਈ ਕਰਨਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/exclusive/i-want-to-win-a-medal-at-2016-rio-olympics-says-pinki-jangra_7007.html|title=I want to win a medal at 2016 Rio Olympics, says Pinki Jangra|access-date=2016-03-05|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054257/http://zeenews.india.com/exclusive/i-want-to-win-a-medal-at-2016-rio-olympics-says-pinki-jangra_7007.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/i-have-beaten-mary-kom-and-that-gave-me-confidence-says-pinki-jangra/|title=Pinki confident for Rio Olympics, 2016}}</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ [[ਮੈਰੀ ਕੌਮ]] ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਜਾਇੰਟ-ਕਿਲਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/pinky-jangra-shocks-mary-kom/article155580.ece|title=Pinky Jangra shocks Mary Kom}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/i-have-beaten-mary-kom-and-that-gave-me-confidence-says-pinki-jangra/|title=I have beaten Mary Kom and that gave me confidence, says Pinki Jangra}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/pinki-jangra-haryana-boxer-punches-out-mary-kom-cwg-berth/1/363340.html|title=Pinki Jangra punches out Olympian Mary}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] 41xe1hnpy83ldnptf88ze9n4icu20q7 0 76374 848582 845105 2026-09-30T03:09:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848582 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = ਬ੍ਰਿੰਦਾ | image = | image size = | alt = | birth_date = | birth_place = [[ਚੇਨਈ]], [[ਤਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ | death_date = | nationality = ਭਾਰਤ | years_active = 1987–ਹੁਣ | children = | spouse = | relatives = [[ਗਾਇਤਰੀ ਰਘੂਰਾਮ]](ਭਤੀਜੀ) | occupation = .ਡਾਂਸ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ .ਡਾਇਰੈਕਟਰ }} '''ਬ੍ਰਿੰਦਾ''' ਇੱਕ ਸਾਊਥ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਵਿਜੇ, ਅਜੀਤ ਕੁਮਾਰ, ਕਮਲ ਹਸਨ, [[ਰਜਨੀਕਾਂਤ]], ਕੁਮਾਰ ਬੰਗਾਰੱਪਾ, ਸੂਰੀਆ ਅਤੇ [[ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ]] ਵਰਗੀਆਂ ਲਈ ਡਾਂਸ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ==ਜੀਵਨ== ਬ੍ਰਿੰਦਾ ਸੱਤ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>https://www.thehindu.com/mp/2005/10/29/stories/2005102900080400.htm {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਜਯੰਥੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ - ਉੱਥਰੀਪੁੱਕਲ ਅਤੇ ਪੂਤਥਾ ਪੂੱਕਲ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਨਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਿੰਦਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਭੈਣ ਗਿਰੀਜਾ, ਕਲਾਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਖੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਥੰਗਮ ਦੀ ਕੋਰਿਓਗ੍ਬਾਰਾਫੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਘੂਰਾਮ ਮਾਸਟਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਵੀ ਬਣ ਗਈ। ਕਾਲਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ, ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ।<ref>Ethiraj, Gopal. (2009-09-21) [http://www.asiantribune.com/news/2009/09/21/sunday-celebritykala-master-she-%E2%80%98sagala-kala-vallavi%E2%80%99 Sunday celebrity:Kala Master: she is 'sagala Kala vallavi']. Asian Tribune. Retrieved on 2013-11-30.</ref><ref>[http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/july-06-01/07-07-06-sneha.html Tamil movies: Dancing sisters' war dance against Sneha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130306082921/http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/july-06-01/07-07-06-sneha.html |date=2013-03-06 }}. Behindwoods.com (2006-07-07). Retrieved on 2013-11-30.</ref> ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਭਤੀਜੀ, ਪ੍ਰਸੰਨਾ ਸੁਜੀਤ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ। ਮਰਹੂਮ ਰਘੂਰਾਮ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਗਿਰੀਜਾ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭਤੀਜੀ ਗਾਇਤਰੀ ਰਘੂਰਾਮ ਇੱਕ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਤੀਜੀ ਕੀਰਤੀ, ਜੈਅੰਤੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ਾਂਥਨੂ ਬਗਿਆਰਾਜ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਡਾਂਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਮਨਦਾ ਮਯੀਲਦਾ ਵਿੱਚ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == ;ਡਾਇਰੈਕਟਰ *''ਹੇ ਸਿਨਾਮਿਕਾ''<ref>{{cite news |title=Choreographer Brindha turns director, casts Dulquer Salmaan, Kajal Aggarwal and Aditi Rao Hydari |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/choreographer-brindha-turns-director-casts-dulquer-salmaan-kajal-aggarwal-and-aditi-rao-hydari/article31047895.ece}}</ref> ;ਅਦਾਕਾਰਾ *''[[ਨਾਮਵਰ]]'' (1995) ;ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ * ''ਇਨਸਾਫ਼ ਕੀ ਪੁਕਾਰ'' (ਸਹਾਇਕ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (1987) * ''ਆਖਰੀ ਪੋਰਤਮ'' (ਸਹਾਇਕ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (1988) * ''ਜਣਕੀ ਰਮੂਦੁ ''(ਸਹਾਇਕ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (1988) * ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਤੀਗਿਯਾ (ਸਹਾਇਕ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (1989) * ''ਫੂਲ ਔਰ ਕਾਂਟੇ'' (ਸਹਾਇਕ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (1991) * ''ਜਾਗਰੂਤੀ ''(ਸਹਾਇਕ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (1993) * ''ਕਾਖਾ ਕਾਖਾ ''(ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (2003) * ''ਵਾਰਨਾਮ ਆਈਰਮ ''(ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (2010) * ''ਮਾਂ ਕਾਰਾਤੇ'' (ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ- ਮਾਂਜਾ ਗੀਤ) (2014) * ਕਦਲ (ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ- ਅਦੀਏ ਗੀਤ) (2013) * ਬੁੱਲੈੱਟ ਰਾਜਾ (ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (2013) * [[ਪੀ.ਕੇ.(ਫ਼ਿਲਮ)|ਪੀ.ਕੇ. (ਫਿਲਮ)]] (ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ) (2014) * ((ਥੇਰੀ)) ਤਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ == ਹੋਰ ਦੇਖੋ == *[[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * {{IMDb name|1247482}} ==ਹਵਾਲੇ== <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] qxelie8prl8wjkcl1m6yblt9z198zli 0 76518 848671 819577 2026-09-30T09:13:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848671 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ | image = Yuvraj Singh appointed as Ulysse Nardin watch brand ambassador.jpeg | image_size = | caption = ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਯੁਵਰਾਜ | birth_date = {{Birth date and age|1981|12|12|df=yes}} | birth_place = [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]], ਭਾਰਤ | nickname = ਯੂਵੀ | family = [[ਹੈਜ਼ਲ ਕੀਚ]] (ਪਤਨੀ 2016-)<br>[[ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ]] (ਪਿਤਾ)<br>ਸ਼ਬਨਮ ਸਿੰਘ (ਮਾਤਾ) | heightft = | batting = ਖੱਬੂ-ਬੱਲੇਬਾਜ | bowling = ਖੱਬੇ-ਹੱਥੀਂ (ਅਰਥਡੌਕਸ) | role = ਆਲ-ਰਾਊਂਡਰ (ਹਰਫਨਮੌਲਾ) | heightinch = | international = true | country = ਭਾਰਤੀ | testcap = 247 | testdebutagainst = ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ | testdebutdate = 16 ਅਕਤੂਬਰ | testdebutyear = 2003 | lasttestagainst = ਇੰਗਲੈਂਡ | lasttestdate = 9 ਦਸੰਬਰ | lasttestyear = 2012 | odicap = 134 | odidebutagainst = ਕੀਨੀਆ | odidebutdate = 3 ਅਕਤੂਬਰ | odidebutyear = 2000 | lastodiagainst = ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ | lastodidate = 11 ਦਸੰਬਰ | lastodiyear = 2013 | odishirt = 12 | T20Icap = 15 | T20Idebutagainst = ਸਕਾਟਲੈਂਡ | T20Idebutdate = 13 ਸਤੰਬਰ | T20Idebutyear = 2007 | lastT20Iagainst = ਆਸਟਰੇਲੀਆ | lastT20Idate = 27 ਮਾਰਚ | lastT20Iyear = 2016 | club1 = ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ | year1 = 1996–ਵਰਤਮਾਨ | clubnumber1 = | year2 = 2003 | club2 = ਯਾਰਕਸ਼ਿਰ | clubnumber2 = | year3 = 2008–2010 | club3 = [[ਕਿੰਗਜ਼ XI ਪੰਜਾਬ]] | clubnumber3 = | year4 = 2011–2013 | club4 = ਪੂਨੇ ਵਾਰੀਅਰਜ ਇੰਡੀਆ | clubnumber4 = | year5 = 2014 | club5 = [[ਰੌਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੌਰ]] | clubnumber5 = | year6 = 2015 | club6 = [[ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੈਵਿਲਜ਼]] | clubnumber6 = | year7 = 2016–ਵਰਤਮਾਨ | club7 = [[ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਜ ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] | clubnumber7 = 12 | columns = 4 | column1 = [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] | column2 = [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓ.ਡੀ.ਆਈ.]] | column3 = [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟਵੰਟੀ20 ਅੰ:]] | column4 = [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪ: ਦ: ਕ੍ਰਿਕਟ]] | matches1 = 40 | matches2 = 293 | matches3 = 47 | matches4 = 125 | runs1 = 1900 | runs2 = 8329 | runs3 = 1008 | runs4 = 8800 | bat avg1 = 33.92 | bat avg2 = 36.37 | bat avg3 = 30.08 | bat avg4 = 44.39 | 100s/50s1 = 3/11 | 100s/50s2 = 13/51 | 100s/50s3 = 0/9 | 100s/50s4 = 25/34 | top score1 = 169 | top score2 = 139 | top score3 = 77* | top score4 = 260 | deliveries1 = 931 | deliveries2 = 4988 | deliveries3 = 352 | deliveries4 = 3078 | wickets1 = 9 | wickets2 = 111 | wickets3 = 25 | wickets4 = 38 | bowl avg1 = 60.77 | bowl avg2 = 38.18 | bowl avg3 = 16.88 | bowl avg4 = 46.5 | fivefor1 = 1 | fivefor2 = 1 | fivefor3 = 0 | fivefor4 = 1 | tenfor1 = 0 | tenfor2 = 0 | tenfor3 = 0 | tenfor4 = 0 | best bowling1 = 5/9 | best bowling2 = 5/31 | best bowling3 = 3/17 | best bowling4 = 5/94 | catches/stumpings1 = 31/- | catches/stumpings2 = 93/- | catches/stumpings3 = 10/- | catches/stumpings4 = 111/- | source = http://www.espncricinfo.com/india/content/player/36084.html ਈਐੱਸਪੀਐੱਨ ਕ੍ਰਿਕਇੰਫ਼ੋ | date = 26 ਜਨਵਰੀ | year = 2016 }} '''ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ''' ({{audio|Yuvraj_Singh.ogg|ਉਚਾਰਨ}}) (ਜਨਮ 12 ਦਸੰਬਰ 1981) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਲ-ਰਾਊਂਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਯੁਵਰਾਜ ਇੱਕ ਖੱਬੂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਖੱਬੂ-ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੈ। ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਯੂਵੀ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ, ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ [[ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://sports.ndtv.com/cricket/news/item/188217-my-son-has-come-back-as-a-winner-says-yuvraj-singhs-father |title=My son has come back as a winner, says Yuvraj Singh's father |publisher=NDTV.com |date=6 February 2012 |accessdate=9 April 2012 |archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120411210543/http://sports.ndtv.com/cricket/news/item/188217-my-son-has-come-back-as-a-winner-says-yuvraj-singhs-father |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/TopStories/Dad-s-the-way/Article1-656608.aspx |title=Dad's the way - Hindustan Times<!-- Bot generated title --> |access-date=2016-03-14 |archive-date=2013-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130821020729/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/TopStories/Dad-s-the-way/Article1-656608.aspx |dead-url=yes |archivedate=2013-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821020729/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/TopStories/Dad-s-the-way/Article1-656608.aspx |url-status=deviated }}</ref><ref>[http://indiatoday.intoday.in/story/yes-you-can-yuvrajs-mother-ahead-of-his-t20-comeback/1/216493.html Yes, you can, Yuvraj's mother ahead of his T20 comeback : Cricket, News - India Today<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/news/national/article1597346.ece?css%3Dprint&h=411&w=635&sz=46&tbnid=eK5-Gpen7bp9qM:&tbnh=91&tbnw=140&prev=/search%3Fq%3Dshabnam%2Bsingh%26tbm%3Disch%26tbo%3Du&zoom=1&q=shabnam+singh&usg=__yV7Ir7oHqAmBXMSf0hDBi9Kn62k=&docid=BYdRHQimzV2QYM&sa=X&ei=JLFOUL7ND47BiQeEnYHoBg&ved=0CCkQ9QEwAQ&dur=1948 |title=For the kin of cricketers, win yet to sink in |publisher=TheHindu |date=6 April 2011 |accessdate=9 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016071434/http://www.thehindu.com/news/national/article1597346.ece?css%3Dprint&h=411&w=635&sz=46&tbnid=eK5-Gpen7bp9qM:&tbnh=91&tbnw=140&prev=/search%3Fq%3Dshabnam%2Bsingh%26tbm%3Disch%26tbo%3Du&zoom=1&q=shabnam+singh&usg=__yV7Ir7oHqAmBXMSf0hDBi9Kn62k=&docid=BYdRHQimzV2QYM&sa=X&ei=JLFOUL7ND47BiQeEnYHoBg&ved=0CCkQ9QEwAQ&dur=1948 |archive-date=16 ਅਕਤੂਬਰ 2013 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-03/news-interviews/30106353_1_yuvraj-singh-shabnam-singh-arpita |title='Yuvraj treats Arpita like his sister' |publisher=The times of India |date=6 February 2012 |accessdate=9 April 2012 |archive-date=16 ਅਕਤੂਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016083324/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-03/news-interviews/30106353_1_yuvraj-singh-shabnam-singh-arpita |dead-url=yes |archivedate=2013-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016083324/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-03/news-interviews/30106353_1_yuvraj-singh-shabnam-singh-arpita |url-status=deviated }}</ref> ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਸੰਨ 2000 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਅਕਤੂਬਰ, 2003 ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ। ਯੂਵੀ 2007-2008 ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ [[ਆਈਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਆਈਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] 2011 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ '''ਮੈਨ ਆਫ ਦ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ''' ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ '2007 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ-ਟਵੰਟੀ ਕੱਪ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਦਾ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ।<ref>http://m.timesofindia.com/sports/icc-world-t20-2016/top-stories/The-best-of-Yuvraj-Singh-at-ICC-events/articleshow/51388505.cms</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ [[ਭਾਰਤ]] ਨੇ ਜਿੱਤੇ ਸਨ।</br> 2007 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਟਵੰਟੀ-ਟਵੰਟੀ ਦੌਰਾਨ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਏ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਸਟੂਅਰਟ ਬਰੌਡ ਦੇ ਓਵਰ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ 6 ਗੇਂਦਾਂ ਤੇ 6 ਛਿੱਕੇ ਲਗਾ ਕੇ ਯੁਵਰਾਜ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੂੰ ਇੱਕਦਮ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੋ ਟੈਸਟ ਟੀਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ''ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ'' ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟਵੰਟੀ-ਟਵੰਟੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ 50 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂਮ ਹੈ। ਯੂਵੀ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿਰਫ 12 ਗੇਂਦਾਂ 'ਤੇ 50 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ==ਖੇਡਣ ਦਾ ਢੰਗ== [[File:Yuvraj Singh fielding.jpg|thumb|right|upright| ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਯੁਵਰਾਜ]] ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਖੱਬੂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਵੀ ਆਕਰਾਮਕ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਖੇਡਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web| first= Anand| last= Vasu| title= Born again| url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/249085.html| access-date =5 February 2007|publisher=[[Cricinfo]]}}</ref> ਉਹ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿਰੁੱਧ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜਿਆਦਾ ਛੱਕੇ ਲਗਾਉਣ ਕਰਕੇ 'ਸਿਕਸਰ ਕਿੰਗ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੱਧ (ਮਿਡਲ ਔਡਰ) ਵਿੱਚ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਲਈ ਉੱਤਰਦਾ ਹੈ। ਯੂਵੀ ਜਿਆਦਾਤਰ 'ਪੁਆਇੰਟ' ਤੇ ਫੀਲਡਿੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਚੋਟੀ ਦੇ ਫੀਲਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ== * [[ਦ ਟੈਸਟ ਆਫ਼ ਮਾਈ ਲਾਈਫ਼]] - ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ। ==ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== 12 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗਣੀ [[ਹੈਜ਼ਲ ਕੀਚ]] ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 30 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਆਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੱਝ ਗਏ ਸਨ। ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * [https://mobile.twitter.com/YUVSTRONG12?ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Eauthor| ਯੁਵਰਾਜ ਦੀ ਟਵਿੱਟਰ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ] * [https://m.facebook.com/yuvirajsinghofficial/| ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੇਸਬੁੱਕ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ] *[http://www.wisdenindia.com/player/India/Yuvraj-Singh/2837.html ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150418160521/http://www.wisdenindia.com/player/India/Yuvraj-Singh/2837.html |date=2015-04-18 }} ਦਾ ਵਿਸਡਨ ਤੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਪੇਜ *[http://yuvrajsingh.info/ ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071126111705/http://yuvrajsingh.info/ |date=2007-11-26 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] nc4xavrxr565j8xbhwdb1voyp57jjjo 0 76725 848558 840719 2026-09-29T23:58:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848558 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੋਕ<br />''Français'' |flag = |flag_caption = |population = '''[[Circa|c.]] 109 million''' worldwide{{Citation needed|date=October 2015}} (French citizens: '''67 million'''; French ancestry: '''[[Circa|c.]] 42 million'''){{Citation needed|date=October 2015}} |region1 = {{flag|ਫ਼ਰਾਂਸ}} |pop1 = 67,087,000 |ref1 =<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?ref_id=NATnon02145|title=Insee - Population - Évolution de la population jusqu'en 2015|publisher=[[INSEE]] (''Institut National de la Statistique et des Études Économiques'' - French National Institute for Statistics and Economic Studies|accessdate=18 March 2015|language=fr}}</ref> |region2 = {{flag|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ}} |pop2 = 8,228,623 |ref2 =<ref name="Census 2013, ACS Ancestry estimates">{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_1YR_B04003&prodType=table |title=2013 ACS Ancestry estimates |publisher=Factfinder2.census.gov |date=2013 |accessdate=2015-10-15 |archive-date=2020-02-12 |archive-url=https://archive.today/20200212222747/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_1YR_B04003&prodType=table |dead-url=yes }}</ref> |region3 = {{flag|ਅਰਜਨਟੀਨਾ}} |pop3 = 6,800,000 |ref3 =<ref>{{cite web|url=http://www.canalacademie.com/ida1009-Les-merveilleux-francophiles-argentins-1.html |title=Les merveilleux francophiles argentins |publisher=Canalacademie.com |accessdate=2009-01-18}}</ref> |region4 = {{flag|ਕੈਨੇਡਾ}} |pop4 = 1,165,465 <small>([[Canada 2011 Census|2011 Census]])</small> |ref4 =<ref name="French Canadians">{{cite web |url=http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?TABID=2&LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=1118296&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0&D6=0 |author=[[Statistics Canada]] |title=2011 National Household Survey: Data tables |accessdate=8 March 2014}}</ref><br />''' |region5 = {{flag|ਚੀਲੇ}} |pop5 = 700,000 |ref5 =<ref>{{cite web |url=http://www.uai.cl/p3_humanidades/site/edic/20030530094405/asocfile/ASOCFILE220030428191759.pdf |title=La influencia francesa en la vida social de Chile de la segunda mitad del siglo XIX |quote=Los datos que poseía el Ministerio de Relaciones Exteriores de Francia en Chile al año 2008, tal como lo consignaba el Ministerio Plenipotenciario Francés en Chile, a un número cercano a los 700.000 descendientes de franceses en Chile.. |access-date=2016-03-24 |archive-date=2004-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206100052/http://www.uai.cl/p3_humanidades/site/edic/20030530094405/asocfile/ASOCFILE220030428191759.pdf |dead-url=yes }}</ref> |region6 = {{flag|ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ}} |pop6 = 500,000 <small>(min.) or 1,000,000(french embassy in Brasília)</small> |ref6 =<ref name="studyrama1965">{{cite web |url=http://vivrealetranger.studyrama.com/article.php3?id_article=216 |title=Vivre à l'étranger |quote=Ils ont été 100 000 à émigrer dans ce pays entre 1850 et 1965 et auraient entre 500 000 et 1 million de descendants.}}</ref> |region7 = {{flag|ਊਰੁਗੂਏ}} |pop7 = 300,000 |ref7 =<ref>http://www.nationsencyclopedia.com/Americas/Uruguay-MIGRATION.html</ref> |region8 = {{flag|ਪੇਰੂ}} |pop8 = 255,000 |ref8 =<ref name="espejodelperu1">{{cite web |author=Erwin Dopf |url=http://www.espejodelperu.com.pe/Poblacion-del-Peru/Inmigracion-Francesa-al-Peru.htm |title=Inmigración francesa al Perú |publisher=Espejodelperu.com.pe |date= |accessdate=2012-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020020406/http://www.espejodelperu.com.pe/Poblacion-del-Peru/Inmigracion-Francesa-al-Peru.htm |archive-date=2019-10-20 |url-status=dead}}</ref> |region9 = {{flag|ਇਟਲੀ}} |pop9 = 250,000 |ref9 =<ref>{{cite web|author=|url=http://www.joshuaproject.net/peoples.php?rop3=103059 |title=French Ethnic People in all Countries |publisher=Joshua Project |date= |accessdate=2011-11-12}}</ref> |region10 = {{flag|ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ}} |pop10 = 158,862 |ref10 =<ref name="Diplomatie.gouv.fr">{{cite web|url=http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/les-francais-a-l-etranger/la-presence-francaise-a-l-etranger/les-francais-etablis-hors-de/|title=Les Français établis hors de France|quote=Au 31 décembre 2012, 1 611 054 de nos compatriotes étaient inscrits au registre mondial des Français établis hors de France.|access-date=2016-03-24|archive-date=2014-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20140711153032/http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/les-francais-a-l-etranger/la-presence-francaise-a-l-etranger/les-francais-etablis-hors-de/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/fr/index/themen/01/02/blank/data/01.html |title=Etat et structure de la population – Données détaillées, Population résidante selon le sexe et la nationalité par pays, (su-f-01.01.01.03), Office fédéral de la statistique OFS |publisher=Bfs.admin.ch |date=2010-01-29 |accessdate=2011-11-12}}</ref> |region11 = {{flag|ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ}} |pop11 = 126,049 |ref11 =<ref name="Diplomatie.gouv.fr"/> |region12 = {{flag|ਮਾਦਗਾਸਕਰ}} |pop12 = 124,000 |ref12 =<ref>Kevin Shillington, Encyclopedia of African History, CRC Press, 2005, pp. 878-883</ref> |region13 = {{flag|ਜਰਮਨੀ}} |pop13 = 123,281<br /><small>(French citizens)</small> |ref13 =<ref>{{cite web|url=http://de.statista.com/statistik/daten/studie/1221/umfrage/anzahl-der-auslaender-in-deutschland-nach-herkunftsland/ |title=Anzahl der Ausländer in Deutschland nach Herkunftsland (Stand: 31. Dezember 2014) }}</ref><ref name="Stat 10">{{cite web |url=https://www-genesis.destatis.de/genesis/online/logon?language=en |title=Federal Statistical Office Germany |publisher=Genesis.destatis.de |date= |accessdate=2011-11-12 |archive-date=2020-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509212608/https://www-genesis.destatis.de/genesis/online/logon?language=en |url-status=dead }}</ref> |region14 = {{flag|ਬੈਲਜੀਅਮ}} |pop14 = 123,076 |ref14 =<ref name="Stat 7">{{Cite web |url=http://eacea.ec.europa.eu/ressources/eurydice/eurybase/pdf/section/BF_EN_C1_7_3.pdf |title=SPF Intérieur - Office des Étrangers |access-date=2016-03-24 |archive-date=2009-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207093333/http://eacea.ec.europa.eu/ressources/eurydice/eurybase/pdf/section/BF_EN_C1_7_3.pdf |dead-url=unfit }}</ref> |region15 = {{flag|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ}} |pop15 = 118,000 |ref15 =<ref name="ABS Ancestry">{{cite web | url = http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?breadcrumb=POLTD&method=Place%20of%20Usual%20Residence&subaction=-1&issue=2006&producttype=Census%20Tables&documentproductno=0&textversion=false&documenttype=Details&collection=Census&javascript=true&topic=Ancestry&action=404&productlabel=Ancestry%20(full%20classification%20list)%20by%20Sex&order=1&period=2006&tabname=Details&areacode=0&navmapdisplayed=true& | title = 20680-Ancestry (full classification list) by Sex - Australia | format = Microsoft Excel download | publisher = [[Australian Bureau of Statistics]] | work = 2006 Census | accessdate = 2008-05-19 | archive-date = 2019-01-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190106221802/http://www.abs.gov.au/websitedbs/censushome.nsf/home/cowsredirect | url-status = dead }}</ref><ref name="ABS Country of Birth">{{cite web | url = http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?action=404&documentproductno=0&documenttype=Details&order=1&tabname=Details&areacode=0&issue=2006&producttype=Census%20Tables&javascript=true&textversion=false&navmapdisplayed=true&breadcrumb=POLTD&&collection=Census&period=2006&productlabel=Country%20of%20Birth%20of%20Person%20(full%20classification%20list)%20by%20Sex&producttype=Census%20Tables&method=Place%20of%20Usual%20Residence&topic=Birthplace& | title = 20680-Country of Birth of Person (full classification list) by Sex - Australia | format = Microsoft Excel download | publisher = [[Australian Bureau of Statistics]] | work = 2006 Census | accessdate = 2008-05-27 | archive-date = 2018-12-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181225044257/http://www.abs.gov.au/websitedbs/censushome.nsf/home/cowsredirect | url-status = dead }}</ref>''' |region16 = {{flag|ਮੋਰੋਕੋ}} |pop16 = 100,000 |ref16 = {{collapsed infobox section begin|ਹੋਰ ਦੇਸ਼}} |region17 = {{flag|ਸਪੇਨ}} |pop17 = 92,000 |ref17 =<ref name="Diplomatie.gouv.fr"/><ref name="Stat 11">{{cite web|url=http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=/t20/e245/p04/a2007/l0/&file=00000011.px&type=pcaxis&L=0 |title=Población por nacionalidad y país de nacimiento. 2007. INE |publisher=Ine.es |date= |accessdate=2011-11-12}}</ref> |region18 = {{flag|ਇਜ਼ਰਾਇਲ}} |pop18 = 85,000 |ref18 =<ref>{{cite web|author=|url=http://www.joshuaproject.net/peoples.php?rop3=103063 |title=Jew, French Speaking Ethnic People in all Countries |publisher=Joshua Project |date= |accessdate=2011-11-12}}</ref> |region19 = {{flag|ਮੈਕਸੀਕੋ}} |pop19 = 60,000 |ref19 =<ref>{{cite web |url=http://pagnol83300.free.fr/barcelo02/Les%20Barcelonnettes%20au%20Mexique.htm |title=Les Barcelonnettes au Mexique |quote=On estime à 60 000 les descendants des Barcelonnettes, dispersés sur tout le territoire mexicain. |access-date=2016-03-24 |archive-date=2015-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328200721/http://pagnol83300.free.fr/barcelo02/Les%20Barcelonnettes%20au%20Mexique.htm |dead-url=yes }}</ref> |region20 = {{flag|ਅਲਜੀਰੀਆ}} |pop20 = 32,000 |ref20 =<ref name="Diplomatie.gouv.fr"/> |region21 = {{flag|ਚੀਨ}} |pop21 = 31,000 |ref21 =<ref name="Diplomatie.gouv.fr"/> |region22 = {{flag|ਲਕਸਮਬੂਰਗ}} |pop22 = 31,000 |ref22 =<ref name="Diplomatie.gouv.fr"/><ref name="Stat 9">{{cite web |url=http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=1054 |title=État de la population (x1000) 1981, 1991, 2001–2007 |publisher=Statistiques.public.lu |date= |accessdate=2011-11-12 |archive-date=2008-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080608142359/http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=1054 |url-status=dead }}</ref> |region23 = {{flag|ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼}} |pop23 = 23,000 |ref23 =<ref name="Diplomatie.gouv.fr"/> |region24 = {{flag|ਸੇਨੇਗਾਲ}} |pop24 = 20,000 |ref24 =<ref name="Diplomatie.gouv.fr"/> |region25 = {{flag|ਮੌਰੀਸ਼ੀਅਸ}} |pop25 = 15,000 |ref25 =<ref name="Maurice">{{cite news|url=http://www.defimedia.info/defi-quotidien/dq-actualites/item/10490-pr%C3%A9sidentielle-fran%C3%A7aise-2012-%E2%80%93-%C3%A0-maurice-sarkozy-l%E2%80%99emporte-devant-hollande.html?tmpl=component&print=1|title=Présidentielle française 2012 – À Maurice, Sarkozy l'emporte devant Hollande|date=23 April 2012|agency=[[Le Défi Media Group]]|accessdate=11 July 2014|language=fr|archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714164210/http://www.defimedia.info/defi-quotidien/dq-actualites/item/10490-pr%C3%A9sidentielle-fran%C3%A7aise-2012-%E2%80%93-%C3%A0-maurice-sarkozy-l%E2%80%99emporte-devant-hollande.html?tmpl=component&print=1|dead-url=yes}}</ref> |region26 = {{flag|ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ}} |pop26 = 10,000 |ref26 =<ref>Bettina Wassener (February 27, 2012). [http://www.nytimes.com/2012/02/28/business/global/french-expatriates-flocking-to-hong-kong.html?pagewanted=all&_r=0 French Expatriates Flocking to Hong Kong]. ''New York Times'', Global Business. Retrieved on: 2013-01-03.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hkej.com/template/dailynews/jsp/detail.jsp?dnews_id=3586&cat_id=9&title_id=565063&rtd=48046 |title=法國牧師發現紫荊花開始港法結緣一百五十年 |publisher=Hkej.com |date= |accessdate=2014-02-26 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105102840/http://www.hkej.com/template/dailynews/jsp/detail.jsp?dnews_id=3586&cat_id=9&title_id=565063&rtd=48046 |dead-url=yes }}</ref><!-- Second source put the figure at over 15,000 --> |region27 = {{flag|ਮੋਨਾਕੋ}} |pop27 = 10,000 |ref27 =<ref>{{cite web|title=General Population Census 2008: Population Recensee et Population Estimee|url=http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/64a1643c86f9f661c12575ae004cc473/$FILE/Recensement2008_Ch1.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110614212422/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/64a1643c86f9f661c12575ae004cc473/$FILE/Recensement2008_Ch1.pdf|archivedate=2011-06-14|publisher=Government of the Principality of Monaco|accessdate=7 October 2011|language=French|year=2008}}</ref> |region28 ={{flag|ਆਸਟਰੀਆ}} |pop28 = 8,246 |ref28 =<ref>{{cite web |url=http://www.statistik.at/web_de/statistiken/menschen_und_gesellschaft/bevoelkerung/bevoelkerungsstruktur/bevoelkerung_nach_staatsangehoerigkeit_geburtsland/index.html}}</ref> |region29 = {{flag|ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ}} |pop29 = 5,503{{citation needed|date=July 2015}} |region30 = {{flagcountry|Dominican Republic}} |pop30 = 3,434 {{collapsed infobox section end}} |languages = {{hlist| [[ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਰਾਂਸੀਸੀ]] ਅਤੇ [[ਫਰਾਂਸ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ([[Langues d'oïl]] | [[Occitan language|Occitan]] | [[Auvergnat language|Auvergnat]] | [[Corsican language|Corsican]] | [[Catalan language|Catalan]] | [[Franco-Provençal language|Franco-Provençal]] | [[Germanic languages|Germanic]] | [[Breton language|Breton]] | [[Basque language|Basque]]) }} |religions = {{hlist| Predominantly [[Roman Catholicism]]<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html |title=CIA Factbook - France |quote=Roman Catholic 83%-88% |access-date=2016-03-24 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211127/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html |dead-url=yes }}</ref><br /> or<br />[[Non-religious]] ([[Atheism]] | [[Agnosticism]] | [[Deism]])<br />Minority: [[Islam]] | [[Protestantism]] | [[Buddhism]] | [[Judaism]].}} |related = {{hlist| [[Celtic peoples]] | [[Latin peoples|Romance peoples]] | [[Franks|Germanic peoples]] }} |footnotes = }} '''ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੋਕ''' ਜਾਂ '''ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕੌਮ''' [[ਫ਼ਰਾਂਸ]] ਮੁਲਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਕਨੂੰਨੀ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੋਕ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਵਜੋਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੋਰਮਨ, ਬਾਸਕ, ਬਰੇਤੋਂ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਈ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਊਰੁਗੂਏ ਆਦਿ।<ref>Alexandra Hughes, Alex Hughes, Keith A Reader, Keith Reader -[https://books.google.com/books?id=TrhClZg65EsC&pg=PA232&lpg=PA232&dq=brazil+french+cultural+identity+west+indies&source=bl&ots=finhDzqQFq&sig=hH2jago056xFCkJvx7BvVTO8Iv4&hl=en&sa=X&ei=ioxoUYrnCZHi4AOjpYCYCw&ved=0CDYQ6AEwAQ#v=onepage&q=brazil%20french%20cultural%20identity%20west%20indies&f=false Encyclopedia of Contemporary French Culture] - p 232. Retrieved 12 April 2013.</ref><ref>[http://www.everyculture.com/wc/Brazil-to-Congo-Republic-of/French-Canadians.html Countries and Their Cultures] French Canadians - ''everyculture.com'' Retrieved 12 April 2013.</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} 6rou13blyhywomycf091exm7z57w604 0 76829 848523 847970 2026-09-29T21:37:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848523 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic Site | name = ਪੇਤਰਾ | image = Petra Jordan BW 21.JPG | caption = ਪੇਤਰਾ ਵਿਖੇ [[ਅਲ ਖਜ਼ਾਨਾਹ]] | built = ਅੰਦਾਜ਼ਨ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਪੂ<ref>Browning, Iain (1973, 1982), ''Petra'', Chatto & Windus, London, p. 15, ISBN 0-7011-2622-1</ref> | elevation = {{convert|810|m|abbr=on|0}} | architect = | area = {{convert|264|km2}}<ref name="Petra National Trust site">{{cite web|title=Management of Petra|url=http://petranationaltrust.org/UI/ShowContent.aspx?ContentId=207|publisher=Petra National Trust|accessdate=14 April 2015|archive-date=19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419110653/http://petranationaltrust.org/UI/ShowContent.aspx?ContentId=207|dead-url=yes}}</ref> }} '''ਪੇਤਰਾ''' ([[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]]: البترا, ''Al-Batrāʾ''; [[ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ|ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ]]: Πέτρα), ਮੂਲ ਨਾਂ '''ਰਕਮੂ''', [[ਜਾਰਡਨ]] ਦੇ ਮਆਨ ਸੂਬੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਤਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੀ ਵਲੱਖਣ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਕੱਟਕੇ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਂ ਗੁਲਾਬੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਪੱਥਰ ਕਰਕੇ ਪਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 312 ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਨਬਾਤੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite book|last=Seeger|first=Josh|title=Retrieving the Past: Essays on Archaeological Research and Methodolog|year=1996|publisher=Eisenbrauns|isbn=978-1575060125|url=http://books.google.co.uk/books?id=2PWC98JLn7QC&pg=PA56&lpg=PA56&dq=Petra+established+as+capital+century&source=bl&ots=N3QP2t7reB&sig=HF8nTJvP_HYaa4XsUT3BKPFXuVE&hl=en&sa=X&ei=l2gqUOiKF5OY1AX834CoBQ&ved=0CFQQ6AEwBg#v=onepage&q=Petra%20established%20as%20capital%20century&f=false|author2=Gus W. van Beek|page=56}}</ref> ਇਹ ਜਾਰਡਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਥਾਂ ਹੈ।<ref name="Jordan Tourism board">[http://www.visitjordan.com/Default.aspx?Tabid=63 Major Attractions: Petra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104133425/http://visitjordan.com/Default.aspx?tabid=63 |date=2016-11-04 }} {{Cite web |url=http://visitjordan.com/Default.aspx?tabid=63 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104133425/http://visitjordan.com/Default.aspx?tabid=63 |archive-date=2016-11-04 |url-status=dead}}, Jordan tourism board</ref> [[1985]] ਤੋਂ ਇਹ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ]] ਹੈ। [[1812]] ਤੱਕ ਪੱਛਮੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ ਜਦੋਂ, ਸਵਿਸ ਖੋਜੀ ਜੋਹਾਨ ਲੁਡਵਿਗ ਬੁਰਖਾਰਡਟ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਾਰਵਾਈ। ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੇ ਇਸਨੂੰ "ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀਆਂ  ਸਭ ਤੋਂ ਅਨਮੋਲ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ" ਕਿਹਾ ਹੈ।<ref name="unesco">{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/326.pdf|title=UNESCO advisory body evaluation|format=PDF|accessdate=2011-12-05}}</ref> ਇਸਨੂੰ [[2007]] ਵਿੱਚ [[ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸੱਤ ਅਜੂਬੇ]] ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ "ਸਮਿਥਸੋਨੀਅਨ ਰਸਾਲੇ" "ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ 28 ਥਾਵਾਂ" ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/specialsections/lifelists/lifelist.html?onsite_source=relatedarticles&onsite_medium=internallink&onsite_campaign=SmithMag&onsite_content=28%20Places%20to%20See%20Before%20You%20Die%E2%80%94the%20Taj%20Mahal,%20Grand%20Canyon%20and%20More|title=28 Places to See Before You Die. Smithsonian Magazine|publisher=Smithsonianmag.com|accessdate=2014-02-06}}</ref> ==ਗੈਲਰੀ== <gallery mode="packed" heights="140px"> File:Al Khazneh The Treasury at Petra.jpg|ਅਲ ਖਜ਼ਾਨਾਹ File:Vägen in.jpg|ਪੇਤਰਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਰਾਹ File:The Monastery, Petra, Jordan8.jpg|ਅਲ ਦੇਈਰ File:Street of Facades, Petra, Jordan1.jpg|ਪੇਤਰਾ ਗੁਲਾਬੀ ਸ਼ਹਿਰ<ref>{{cite web|url=http://www.grisel.net/petra.htm |title=The Rose-Red City of Petra publisher=Grisel.net |date=2001-04-26 |accessdate=2012-04-17}}</ref> File:Great Temple of Petra 02.jpg|ਪੇਤਰਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮੰਦਰ File:Petra-1.JPG|ਇੱਕ ਗੁਫਾ </gallery> ==ਹੋਰ ਵੇਖੋ== * ਲਿਟਲ ਪੇਤਰਾ * ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=heIU6d15bb0 ਪੇਤਰਾ ਦੀ ਵੀਡੀਓ] *[http://www.youtube.com/watch?v=VSY_HZmaYiw 1800ਵਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੇਤਰਾ] (ਵੀਡੀਓ) [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਥਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੇਤਰਾ]] iy9jvg24gpf22byy3h2ok70wywigsa1 0 78637 848455 706271 2026-09-29T18:05:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848455 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = ਨਵੀਨ ਚਾਵਲਾ |imagesize = 200px |office = [[ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਭਾਰਤ]] |term_start = 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 |term_end = 29 ਜੁਲਾਈ 2010 |predecessor = ਐਨ. ਗੋਪਾਲਾਸਵਾਮੀ |successor = ਸ.ਯ.ਕੁਰੈਸ਼ੀ |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1945|7|30}} |occupation = ਸਿਵਿਲ ਕਰਮਚਾਰੀ |alma_mater = [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]<br>[[ਲੰਦਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ]] |nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] |religion = ਹਿੰਦੂ }} '''ਨਵੀਨ ਚਾਵਲਾ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸੀ।<ref>{{cite news |author=J Balaji |url=http://www.thehindu.com/news/national/article540482.ece |title=News / National: Chawla demits office; Quraishi to take over |work=The Hindu |location=India |date=29 July 2010 |accessdate=18 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115113250/http://www.thehindu.com/news/national/article540482.ece |archive-date=15 ਜਨਵਰੀ 2016 |url-status=dead}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਗੇੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਸਨ। ਚਾਵਲਾ ਨੂੰ [[ਮਦਰ ਟੈਰੇਸਾ]] ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ 2009 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-15/india/28168723_1_diplomats-political-party-countries |title=The wonder that is India's election – Times of India |publisher=The Times of India |date=15 May 2009 |accessdate=18 October 2011 |archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024034755/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-15/india/28168723_1_diplomats-political-party-countries |dead-url=yes }}</ref> ਉਸਨੇ 2009 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋ ਕੇ ਕਰਵਾਈਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ [[ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਧਾਈਆਂ ਦਿੱਤੀਆ। ਉਸ ਉੱਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ]] ਪਾਰਟੀ ਵੱਲ ਝੁਕਾ ਹੋਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਅਸਾਮ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/FullcoverageStoryPage.aspx?sectionName=RSSFeed-India&id=adec8889-15df-4af7-871c-2f6d182784b4MyIndiamyvote2009_Special&Headline=Cong+accuses+EC+of+bias%2c+says+complaints+ignored |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-05-16 |archive-date=2013-01-25 |archive-url=https://archive.today/20130125055201/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/FullcoverageStoryPage.aspx?sectionName=RSSFeed-India&id=adec8889-15df-4af7-871c-2f6d182784b4MyIndiamyvote2009_Special&Headline=Cong+accuses+EC+of+bias,+says+complaints+ignored |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.hinduonnet.com/2009/05/06/stories/2009050657030100.htm ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=October 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/ec-code-not-letting-me-work-will-move-sc-says-assam-cm/451022/2 |title=EC code not letting me work, will move SC, says Assam CM |work=The Indian Express |location=India |date=25 April 2009 |accessdate=18 October 2011}}</ref> ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਹਰਕਤਾਂ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਖਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਮਦਰ ਟੈਰੇਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, 1997 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਲਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਹ ਨੌਕਰੀ ਮਦਰ ਟੈਰੇਸਾ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਹੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=84f7ba17-c6b0-4ed4-a023-3be78263469e |title=Standing up to be counted |work=Hindustan Times |location=India |date=6 March 2009 |accessdate=18 October 2011 |archive-date=11 ਮਈ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090511090415/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=84f7ba17-c6b0-4ed4-a023-3be78263469e |dead-url=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਭਾਰਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] dj374x4hgkhm2d9177mrq2vt200eab0 0 79992 848591 819606 2026-09-30T04:03:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848591 wikitext text/x-wiki [[File:University of Madras, Chennai, Tamil Nadu, India 2010.jpg|thumb|right|250px|[[ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਜੋ ਕਿ 1857 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੁਰਾਣੀਆਂ(ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।|alt=ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼]] '''ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ''' ਜਾਂ '''ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ'': ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 754(25 ਮਈ 2016 ਅਨੁਸਾਰ) ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ''ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਕਮਿਸ਼ਨ'' ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|format=PDF|title=University Grants Commission Act, 1956|url=http://mhrd.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/ugc_act.pdf|publisher=[[Ministry of Human Resource Development (India)|Union Human Resource Development Ministry]]|accessdate=3 September 2011}}</ref> ==ਕਿਸਮਾਂ ਪੱਖੋਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਪੱਖੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ== {| class="wikitable sortable" |- ! ਰਾਜ !! [[ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ]] !! [[ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ]] !! [[ਮਾਨਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ]] !! [[ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ]] !! ਕੁੱਲ |- | [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ([[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 0 || 20 || 5 || 0 || style="text-align:center" |25 |- | [[ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ([[ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 0 || 1 || 7 || style="text-align:center" |9 |- | [[ਅਸਾਮ]] ([[ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 2 || 12 || 0 || 4 || style="text-align:center" |18 |- | [[ਬਿਹਾਰ]] ([[ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 3 || 15 || 1 || 0 || style="text-align:center" |19 |- | [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ([[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 0 || 1 || 1 || 0 || style="text-align:center" |2 |- | [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]] ([[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 13 || 0 || 8 || style="text-align:center" |22 |- | [[ਦਿੱਲੀ]] ([[ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 5|| 7 || 10 || 0 || style="text-align:center" |22 |- | [[ਗੋਆ]] ([[ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 0 || 1 || 0 || 0 || style="text-align:center" |1 |- | [[ਗੁਜਰਾਤ]] ([[ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 25 || 2 || 24 ||style="text-align:center" | 52 |- | [[ਹਰਿਆਣਾ]] ([[ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 14 || 6 || 19 || style="text-align:center" |40 |- | [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ([[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 4 || 0 || 17 || style="text-align:center" | 22 |- | [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ([[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 2 || 7 || 1 || 0 || style="text-align:center" |10 |- | [[ਝਾਰਖੰਡ]] ([[ਝਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 7 || 2 || 3 || style="text-align:center" | 13 |- | [[ਕਰਨਾਟਕ]] ([[ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 25 || 14 || 12 ||style="text-align:center" | 52 |- | [[ਕੇਰਲ]] ([[ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 13 || 2 || 0 || style="text-align:center" |16 |- | [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ([[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 2 || 21 || 1 || 20 || style="text-align:center" |44 |- | [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ]] ([[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 1 ||21||21 || 5 || style="text-align:center" |48 |- | [[ਮਨੀਪੁਰ]] ([[ਮਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 2 || 0 || 0 || 1 || style="text-align:center" | 3 |- | [[ਮੇਘਾਲਿਆ]] ([[ਮੇਘਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 0 || 0 || 8 || style="text-align:center" |9 |- | [[ਮਿਜੋਰਮ]] ([[ਮਿਜੋਰਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 0 || 0 || 1 ||style="text-align:center" | 2 |- | [[ਨਾਗਾਲੈਂਡ]] ([[ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 0 || 0 || 2 ||style="text-align:center" |3 |- | [[ਉਡੀਸ਼ਾ]] ([[ਉੜੀਸਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 13 || 2 || 3 || style="text-align:center" |19 |- | [[ਪਾਂਡੀਚਰੀ]] ([[ਪਾਂਡੇਚਰੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 0 || 1 || 0 || style="text-align:center" |2 |- | [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ([[ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 9 || 2 || 13 ||style="text-align:center" | 25 |- | [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ([[ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 21 || 8 || 41 || style="text-align:center" |71 |- | [[ਸਿੱਕਮ]] ([[ਸਿੱਕਿਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 0 || 0 || 5 ||style="text-align:center" | 6 |- | [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ([[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ|ਸੂਚੀ]]) || 2 || 22 || 28 || 0 || style="text-align:center" |52 |- | [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ([[ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) || 3 || 16 || 2 || 0 || style="text-align:center" |21 |- | [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]] ([[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 1 || 0 || 1 || style="text-align:center" | 3 |- | [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ([[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) || 6 || 24 || 9 || 24 || style="text-align:center" |63 |- | [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ([[ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 10 || 3 || 11 ||style="text-align:center" | 25 |- | [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ([[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) || 1 || 25 || 1 || 8 || style="text-align:center" |35 |- class="sortbottom" | '''ਕੁੱਲ''' || | '''47''' || | '''347''' || | '''123''' || | '''237''' || style="text-align:center" |'''754<ref>ugc.ac.in</ref>''' |} ਇਹ ਸੂਚੀ 25 ਮਈ 2016 ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ''ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ'' ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 7 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਟੇਟਸ ਬਦਲ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸਟੇਟਸ ਅਪੂਰਨ ਹੈ।<ref name=NSD>{{cite news|newspaper = [[The Hindu]]|date = 7 October 2011|url = http://www.thehindu.com/news/national/article2518525.ece|title = NSD loses deemed varsity status on own request|accessdate = 9 October 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20111010141745/http://www.thehindu.com/news/national/article2518525.ece|archive-date = 10 ਅਕਤੂਬਰ 2011|url-status = dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * [http://www.educationindiainfo.com.com ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226211653/http://www.educationindiainfo.com.com/ |date=2021-02-26 }} * [http://www.studentindia.com/stud/university_rating/main-page2.htm ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੇਟਿੰਗਜ਼] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100723154811/http://www.studentindia.com/stud/university_rating/main-page2.htm |date=2010-07-23 }} * [http://www.studentindia.com/stud/Unilist.jsp ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਖੋਜੋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110220071156/http://www.studentindia.com/stud/Unilist.jsp |date=2011-02-20 }} * [http://www.dostpost.com/ ਦੋਸਤਪੋਸਟ- ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [http://www.winentrance.com/Universities_india.html ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚਲੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808184004/http://www.winentrance.com/Universities_india.html |date=2007-08-08 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ]] pb70m4n599qkgp7aibbl97vael2ftvq 0 80767 848421 847949 2026-09-29T16:16:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848421 wikitext text/x-wiki '''ਦਲੇਰ ਸਿੰਘ''', ਸਟੇਜ ਦਾ ਨਾਮ, '''"ਦਲੇਰ ਮਹਿੰਦੀ"''' (ਜਨਮ 18 ਅਗਸਤ 1967) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗੀਤ ਲੇਖਕ, ਲੇਖਕ, ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਪ੍ਰਫਾਮਰ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭੰਗੜਾ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਬਣਾਉਣ ਦਾ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਵਾਲੇ ਦਲੇਰ-ਪੂਰਵ ਯੁੱਗ ਦੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਪੈਰਲਲ ਗੈਰ-ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੌਪ ਆਈਕਾਨ  ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਊਰਜਾਮਈ ਨਾਚ ਗੀਤਾਂ, ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਅਵਾਜ਼,<ref><cite class="citation web">[http://dalermehndi.com/blog/an-aureate-voice/ "An Aureate Voice – Daler Mehndi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150617170343/http://dalermehndi.com/blog/an-aureate-voice/ |date=2015-06-17 }}. ''dalermehndi.com''.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ADaler+Mehndi&rft.atitle=An+Aureate+Voice+%93+Daler+Mehndi&rft.genre=unknown&rft_id=http%3A%2F%2Fdalermehndi.com%2Fblog%2Fan-aureate-voice%2F&rft.jtitle=dalermehndi.com&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal">&nbsp;</span></ref> ਦਸਤਾਰ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਲਹਿਰਦੇ ਵਸਤਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="auto"><cite class="citation web">[http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/I-m-proud-to-be-from-Bihar-Daler-Mehndi/Article1-1033035.aspx/ "I'm proud to be from Bihar: Daler Mehndi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140921004213/http://www.hindustantimes.com/entertainment/music/i-m-proud-to-be-from-bihar-daler-mehndi/article1-1033035.aspx |date=2014-09-21 }}. hindustantimes.com. 26 March 2013<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਦਲੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਟਨਾ,ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ 18 ਅਗਸਤ 1967 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ^।<ref name="auto"/><ref><cite class="citation web">[http://myswar.com/artist/daler-mehndi/ "Daler Mehndi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322212609/http://myswar.co/artist/daler-mehndi |date=2019-03-22 }} {{Cite web |url=http://myswar.co/artist/daler-mehndi |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322212609/http://myswar.co/artist/daler-mehndi |archive-date=2019-03-22 |url-status=bot: unknown}}. myswar.com. 22 March 2013<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref> == ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ == ਦਲੇਰ ਮਹਿੰਦੀ 2019 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/04/%e0%a8%a6%e0%a8%b2%e0%a9%87%e0%a8%b0-%e0%a8%ae%e0%a8%b9%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%a6%e0%a9%80-%e0%a8%ad%e0%a8%be%e0%a8%9c%e0%a8%aa%e0%a8%be-%e0%a8%9a-%e0%a8%b6%e0%a8%be%e0%a8%ae%e0%a8%b2/|title=ਦਲੇਰ ਮਹਿੰਦੀ ਭਾਜਪਾ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ|date=2019-04-27|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-04-27}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[File:Recording_for_Chaalis_Chauraasi.jpg|thumb|ਗੀਤ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਲਈ 2012 ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ Chaalis Chauraasi]] {{Reflist|3}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967]] j5bx57ybnoet7npgexkoz1iyh06dmo6 0 81076 848522 847969 2026-09-29T21:36:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848522 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ਪੂਰੀ | image = Puri Bhajji in Mumbai Restaurant.JPG | caption = ਆਲੂ ਪੂਰੀ | country = [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]] | region = [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ]], [[ਬਰਮਾ ]], [[ਭਾਰਤ ]], [[ਨੇਪਾਲ ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ]], [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] | creator = | course = | served = ਗਰਮ | main_ingredient = [[ਆਟਾ]] | calories = | other = | no_commons = true <!-- the category Puri on Commons is about the city --> }} '''ਪੂਰੀ''' ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਅਖਮੀਰੀ (ਤਲੀ ਹੋਈ) ਰੋਟੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸਮੇਤ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਰੋਹ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੀ ਜਾਂ ਭਾਜੀ ਨਾਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਪੂਰੀ ਨੂੰ ਪਰਸਾਦ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|last1=Chaturvedi|first1=Anjana|title=Poori Bhaji / Raswala Batata Nu Shak / Potatoes in spicy vegetable broth|url=http://maayeka.com/2014/07/poori-bhaji-raswala-bateta-nu-shaak.html|website=Maayeka|publisher=Vegetarian Indian Cooking|accessdate=29 September 2015}}</ref> ==ਸਮੱਗਰੀ== *[[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]]: ਪੂਰਿਕਾ *[[ਉਰਦੂ]]: بوری, ਪੂਰੀ *[[ਤਾਮਿਲ]]: பூரி ਪੂਰੀ *[[ਉੜਿਆ]]: ପୁରି ਪੋਰੀ *[[ਕੰਨੜ]]: ಪೂರಿ ਪੂਰੀ *[[ਤੇਲਗੂ]]: పూరి ਪੂਰੀ .<ref>{{Cite web |url=http://cmccuttack.gov.in/overview_on_cuttack.html |title=Overview of Cuttack |access-date=2016-07-07 |archive-date=2011-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813184324/http://cmccuttack.gov.in/overview_on_cuttack.html |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.odiaa.com/2011/11/fanfare-spectacle-mark-the-opening-of-bali-yatra/ Fanfare & spectacle mark the opening of Bali Yatra], November 10, 2011</ref><ref>[http://orissadiary.com/CurrentNews.asp?id=22539 Orissa CM Naveen Patnaik inaugurates historic Baliyatra festival in Cuttack] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307131414/http://orissadiary.com/currentnews.asp?id=22539 |date=2016-03-07 }} {{Cite web |url=http://orissadiary.com/currentnews.asp?id=22539 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307131414/http://orissadiary.com/currentnews.asp?id=22539 |archive-date=2016-03-07 |url-status=dead}}, November 22, 2010</ref><ref>[http://www.odishanewstoday.com/entertainment/1279-bali-yatra-fever-grips-cuttack.html Bali Yatra Fever grips Cuttack] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113062949/http://www.odishanewstoday.com/entertainment/1279-bali-yatra-fever-grips-cuttack.html |date=2011-11-13 }}, 12 November 2011</ref><ref>''Binita Jaiswal'', [http://m.timesofindia.com/PDATOI/articleshow/10684108.cms Fanfare & spectacle mark the opening of Bali Yatra], Nov 10, 2011</ref> ==ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ== ਪੋਰੀ ਆਟੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਆਟਾ ਗੁੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਥੋਰਾ ਜੇਹਾ ਨਮਕ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਇਸਤੇ ਥੋਰਾ ਜਾ ਘਿਓ ਲਗਾਕੇ ਬੇਲ ਲਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਤਲ ਲਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਫੁੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਨੇਹਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਇਸਨੂੰ ਤੇਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਡ ਲਿੱਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਲੋ, ਹਲਵਾ, ਚੋਲੇ, ਆਦਿ ਨਾਲ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਗੈਲਰੀ== <gallery class="center" caption="" widths="160px" heights="150px"> File:Puri 01.JPG| close-up of puri. File:Aloo Puri, typical morning snack, Varanasi.jpg|Aloo Puri, typical morning snack, Varanasi. File:Poori.jpg|Puri is traditionally deep fired. File:Pani Puri - Perfect Street food.JPG|Mini-puris are part of [[Panipuri]] snack, it's more crunchier in texture. File:Halwa Puri, a traditional food made in Walled City of Lahore.jpg|ਪਤਲੀ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਤੇਲ ਵਿਚ ਤਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਛੋਲੇ ਆਲੂਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਕੜਾਹੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਮਿਕਸ ਨਾਲ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ]] 926vwhkkaqhcel3xoslqthha2j6w62p 0 82465 848581 847993 2026-09-30T02:52:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848581 wikitext text/x-wiki {{Use Indian English|date=May 2014}} {{Use dmy dates|date=August 2012}} {{Infobox athlete |image=Women Archery team.jpg |name=ਬੋਮਬਾਇਲਾ ਦੇਵੀ ਲੈਸ਼ਰਾਮ |nationality= [[ਭਾਰਤੀ]]n |country= [[ਭਾਰਤ]] |sport= [[ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ]] |birth_place= [[Imphal East district|ਪੂਰਬੀ ਇਮਫ਼ਾਲ]], [[ਮਣੀਪੁਰ]] |birth_date= {{birth date and age|df=yes|1982|11|21}} }} '''ਬੋਮਬਾਇਲਾ ਦੇਵੀ ਲੈਸ਼ਰਾਮ''' (ਜਨਮ 22 ਫਰਵਰੀ 1985; ਪੂਰਬੀ ਇੰਫਾਲ,ਮਨੀਪੁਰ)</span><ref><cite class="citation web">[http://www.london2012.com/athlete/laishram-bombayla-devi-1018641/ "Bombayla Devi Laishram – Archery – Olympic Athlete"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225032439/https://www.olympic.org/olympic-results |date=25 ਦਸੰਬਰ 2018 }} {{Cite web |url=https://www.olympic.org/olympic-results |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2 ਜੂਨ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225032439/https://www.olympic.org/olympic-results |archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018 |url-status=bot: unknown}}. 2012 London Olympic and Paralympic Summer Games. </cite></ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਤੀਰਅੰਦਾਜ ਹੈ।  ਬੋਮਬਾਇਲਾ ਨੇ 2008 ਦੀਆ ਬੀਜਿੰਗ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਬਾਲੇ ਅਤੇ ਟੀਮ ਮੁਕਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਪਰ ਦੋਨੋਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ 'ਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ, ਡੋਲਾ ਬੈਨਰਜੀ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਾਨੀਠਾ ਵਰਧੀਨਣੀ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟੀਮ ਦੇ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 16ਵੇਂ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਬਾਈ ਮਿਲੀ, ਪਰ ਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ 206-211 ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਚੀਨ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 64ਵੇਂ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ 22ਵਾਂ ਦਰਜਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਪਰ 101-103 ਨਾਲ ਸਵੀਡਨ ਦੀ ਇਵਣਾ ਮਾਰਕਿਨਕਿਊਈਸੀਜ਼ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ।<ref name="bio">[https://web.archive.org/web/20080813074850/http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/BIO/Athlete/3/205923.shtml Athlete biography: Laishram Bombayla Devi]<span> at the </span>Wayback Machine&#x20;<span>(archived 13 August 2008)</span>, beijing2008.cn, ret: 23 August 2008</ref> ;2012 ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦੌਰ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਜੁਲਾਈ 30, 2012 ਨੂੰ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਐਡਾ ਰੋਮਨ ਤੋਂ 2-6 ਨਾਲ ਹਾਰ ਕੇ ਦੂਜੇ ਗੇੜ 'ਚ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ, ਟੀਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 211-210 ਨਾਲ ਡੈਨਮਾਰਕ<ref><cite class="citation web">[http://www.olympic.org/olympic-results/london-2012/archery/team-fita-olympic-round-70m-w "team (FITA Olympic round - 70m) women results - Archery - London 2012 Olympics"]. ''www.olympic.org''<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref> ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਸਨੂੰ ਓਲੰਪਿਕ ਗੋਲਡ ਕੁਐਸਟ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ ਚੰਗੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣਾ ਹੈ।  == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} {| class="metadata plainlinks stub" style="background:transparent" | id="98" |[[File:WA archery target with arrows.jpg|alt=Stub icon 1|22x22px]] [[File:Flag_of_India.svg|alt=Stub icon 2|border|30x30px]] | id="102" |''This biographical article relating to an Indian archery figure is a stub. You can help Wikipedia by [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bombayla_Devi_Laishram&action=edit expanding it].''<div class="plainlinks hlist navbar mini" id="107" style="position: absolute; right: 15px; display: none;"> * <abbr title="View this template">v</abbr> * <abbr title="Discuss this template">t</abbr> * [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:India-archery-bio-stub&action=edit <abbr title="Edit this template">e</abbr>] </div> |} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 6dbvadm4n1ya93viu2yf36ed17zckmc 0 82997 848646 580540 2026-09-30T07:30:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848646 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ਮੁਰੁੱਕੂ | image = [[File:A Traditional Tamil Snack Murukku.jpg|300px]] | caption = ਮੁਰੁੱਕੂ | country = [[ਭਾਰਤ]] | region = [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] | main_ingredient = ਆਟਾ ਅਤੇ ਉੜਦ ਦਾਲ }} '''ਮੁਰੁੱਕੂ''' ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਭਾਰਤੀ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਰੋੜਿਆ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ। ਮੁਰੁੱਕੂ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ==ਵਿਧੀ== ਮੁਰੁੱਕੂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਟੇ ਅਤੇ ਉੜਦ ਦਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|last=Devasahayam|first=Theresa|title=When We Eat What We Eat: Classifying Crispy Foods in Malaysian Tamil Cuisine|url=http://aof.revues.org/1458|work=Anthropology of food|publisher=OpenEdition|accessdate=22 August 2012}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਚਕਲੀ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੀਈ ਚਿੱਟੇ ਛੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਆਟੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ, ਲੂਣ, ਹੀੰਗ, ਤਿਲ ਜਾਂ ਜੀਰੇ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਗੁੰਨ ਕੇ ਅੱਲਗ-ਅਲੱਗ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/heavy-demand-for-crispy-treat/article858575.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Heavy demand for crispy treat | date=30 October 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140611042633/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/heavy-demand-for-crispy-treat/article858575.ece | archive-date=11 ਜੂਨ 2014 | access-date=6 ਅਗਸਤ 2016 | url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Gerald|first=Olympia Shilpa|title=In search of Manapparai Murukku|url=http://www.thehindu.com/arts/magazine/article3779874.ece|work=The Hindu|publisher=The Hindu|accessdate=22 August 2012|location=Chennai, India|date=18 August 2012|archive-date=3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013|archive-url=https://archive.today/20130203232455/http://www.thehindu.com/arts/magazine/article3779874.ece|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|title = Business dynamics, supply issues have hardened the ‘Manapparai murukku’|date = 4 November 2013|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/business-dynamics-supply-issues-have-hardened-the-manapparai-murukku/article5310982.ece|last = S. Annamalai|newspaper = [[The Hindu]]|accessdate = 27 January 2014|location=Chennai, India}}</ref> [[File:Avideo on Making of Murukku.ogv|thumb|left|Murukku preparation]] ==ਗੈਲਰੀ== <gallery><center> File:Murukku1.jpg | Kai (hand-prepared) Murukkus File:KaiMurukku.JPG | A larger variety of Kai Murukku File:Muruuku.jpg|thumb | Murrukku and similar snacks </center></gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ]] apu45qjo7sevi8vp6t6czi2jj28fx6i 0 83888 848371 699679 2026-09-29T12:29:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848371 wikitext text/x-wiki {{Infobox Airline | airline=JetLite | logo =Jet Lite logo.svg | logo_size=125 | fleet_size=9<ref name="fleetinfo">{{Cite web |url=http://www.jetlite.com/in/ourfleet.aspx |title=Ref JetLite Fleet Update page |access-date=2016-08-30 |archive-date=2014-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140807080856/http://www.jetlite.com/in/ourfleet.aspx |dead-url=yes }}</ref> |destinations=43 | parent=Tailwinds Limited | company_slogan=Emotionally Yours | founded=1991 (as Sahara Airlines) | Now operated as Jet Konnect | headquarters=[[Mumbai]], India | key_people= '''[[Naresh Goyal]]''' (Owner) | hubs= <div> *[[Indira Gandhi International Airport]] (Delhi) </div> | secondary_hubs = <div> *[[Chhatrapati Shivaji International Airport]] (Mumbai) *[[Netaji Subhash Chandra Bose International Airport]] (Kolkata) </div> | focus_cities= <div> *[[Kempegowda International Airport]] (Bangalore) *[[Chennai International Airport]] *[[Cochin International Airport]] (Kochi) *[[Chaudhary Charan Singh International Airport]] (Lucknow) *[[Birsa Munda Airport]] (Ranchi) *[[Rajiv Gandhi International Airport]] (Hyderabad) </div> | frequent_flyer= Jet Privilege | lounge= | alliance= | website= [http://www.jetkonnect.com www.jetkonnect.com] }} ਜੈਟਲਾਈਟ, ਜੈਟ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਦੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹੈ I<ref name="Jetlite">[http://www.rediff.com/money/2007/apr/16jet.htm Jet renames Air Sahara 'Jetlite'] ''Rediff.com'', 16 April 2007</ref> ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਏਅਰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਜੈਟ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਨੇ ਖਰੀਦ ਕੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਜੈਟਲਾਈਟ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ I ==ਇਤਿਹਾਸ== ਇਹ ਏਅਰਲਾਈਨ 20 ਸਤੰਬਰ 1991 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 3 ਦਸੰਬਰ 1993 ਨੂੰ, ਸਹਾਰਾ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ (ਸਹਾਰਾ ਭਾਰਤੀਯ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ), ਦੋ ਬੋਇੰਗ 737-200 ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ I ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਬੇਸ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਨੂੰ ਵਧਾਕੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ I 2 ਅਕਤੂਬਰ 2000 ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਏਅਰ ਸਹਾਰਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਰਜਿਸਟਰ ਨਾਮ ਸਹਾਰਾ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ I 22 ਮਾਰਚ 2004 ਨੂੰ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਕੋਲੰਬੋ ਤੱਕ ਦੀ ਉਡਾਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣ ਗਈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਉਡਾਣ ਸੇਵਾ ਲੰਦਨ,<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/air-sahara-to-restart-delhilondon-fights/article3100764.ece |title=Air Sahara to launch London |access-date=2016-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225154553/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/air-sahara-to-restart-delhilondon-fights/article3100764.ece |archive-date=2013-12-25 |url-status=dead}}</ref> ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਮਾਲਦੀਵ<ref name=S2routes>{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-11-18/india-business/27788391_1_air-sahara-private-airlines-delhi-colombo |title=Air Sahara adds Male to network |access-date=2016-08-25 |archive-date=2013-10-08 |archive-url=https://archive.today/20131008011217/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-11-18/india-business/27788391_1_air-sahara-private-airlines-delhi-colombo |dead-url=yes }}</ref> ਅਤੇ ਕਾਠਮਾਂਡੂ ਤੱਕ ਵਧਾਅ ਦਿੱਤੀ ਗਈ I ਇਸਨੇ ਸਾਲ 2006 ਦੀ ਸਰਦੀਆਂ ਤੋਂ, ਚਾਈਨਾ ਅਤੇ ਗੁਆਣਜ਼ਾਓ<ref>[http://indiaaviation.aero/news/airline/2231/59/Air-Sahara-announces-network-expansion Air Sahara announces network expansion]</ref> ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਪ੍ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀਯ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਆਈ ਜਾ ਸਕੀ I ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਤਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਘਰੇਲੂ ਭਾਰਤੀਯ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਨਵਰੀ ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 11% ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਸਾਲ 2007 ਤੱਕ 8.5% ਤੱਕ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ I ==ਜੈਟ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ== ਜੈਟ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਐਲਾਨ 19 ਜਨਵਰੀ ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ, ਏਅਰਲਾਈਨ<ref>[http://sify.com/finance/fullstory.php?id=14233947 Sify.com]</ref> ਨੂੰ 500 ਲੱਖ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨਾਲ ਕੀਤਾ I ਇਸ ਸੌਦੇ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਬਜ਼ਾਰ ਦੀ ਪ੍ਤੀਕਿਰਿਆ ਰੱਲੀ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਕਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਅਨੁਸਾਰ ਜੈਟ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਏਅਰ ਸਹਾਰਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਰਕਮ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ I ਭਾਰਤੀਯ ਐਵਿਏਸ਼ਨ ਮਨੀਸਟਰੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਸੌਦੇ ਦੇ ਅਸੂਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਇਹ ਸੌਦਾ ਕੀਮਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਨਰੇਸ਼ ਗੋਯਲ ਨੂੰ ਏਅਰ ਸਹਾਰਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਜੈਟ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੇ ਮਤਭੇਦ ਹੋਣ ਦੇ ਫ਼ਲਸਰੂਪ ਸਿਰੇ ਨਹੀਂ ਚੜਿਆ I ਇਸ ਸੌਦੇ ਦੀ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਖਿਲਾਫ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਮਕਦਮੇ ਦਰਜ਼ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੇ I<ref>{{cite web |url=http://www.cleartrip.com/flight-booking/jetlite-airlines.html |title=JetLite Airlines |publisher=cleartrip.com |date= |accessdate=25 August 2016 |archive-date=10 ਅਗਸਤ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810000110/http://www.cleartrip.com/flight-booking/jetlite-airlines.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4626810.stm |title=BBC News |publisher=BBC News |date=19 January 2006 |accessdate=8 September 2010}}</ref> 12 ਅਪ੍ਰੈਲ ਸਾਲ 2007 ਨੂੰ ਦੂਸਰੀ ਸਫ਼ਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜੈਟ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਨੇ 14.50 ਅਰਬ ($340 ਲੱਖ) ਦੀ ਰਕਮ ਦੇਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ I ਇਸ ਸੌਦੇ ਨਾਲ ਜੈਟ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ 32% ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਘਰੇਲੂ ਬਜ਼ਾਰੂ ਸ਼ੇਅਰ ਮਿਲਿਆ I 16 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਜੈਟ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਨੇ ਏਅਰ ਸਹਾਰਾ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਜੈਟਲਾਈਟ ਰੱਖਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ I<ref name="Jetlite"/> ਇਹ ਕਬਜ਼ਾ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਦੋਂ ਵੇਲੇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਜੈਟ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਨੇ 4 ਅਰਬ ਦੀ ਰਕਮ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਦਾ ਕੀਤੀ I ==ਜੈਟਕਨੈਕਟ ਲਈ ਰੀਬ੍ਰਾਂਡਿਂਗ== ਜੈਟਲਾਈਟ ਨੂੰ ਜੈਟ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਨਾਲ ਰਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ 25 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ ਇੰਨਹਾਉਸ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਜੈਟਕਨੈਕਟ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਤਹਿਤ, ਸੰਚਾਲਨ ਵੱਲ ਕਦਮ ਚੁਕਿਆ ਗਿਆ I<ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Jet-Airways-discontinues-JetLite-merges-with-Konnect/articleshow/12331010.cms|work=The Times of India|title=Jet Airways discontinues JetLite, merges with Konnect — The Times of India}}</ref> 1 ਦਸੰਬਰ ਸਾਲ 2014 ਨੂੰ, ਜੈਟਕਨੈਕਟ ਨੂੰ ਜੈਟ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਆਪਣਾ ਸੰਚਾਲਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਕੋਡ ਸ਼ੇਅਰ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਡਾਣ ਭਰਦਾ ਹੈ I ==ਹਵਾਲੇਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਈ ਉਡਾਨਾਂ]] gy18uxpzmnvsrci3f93tfdvnvn1fdfj 0 85750 848566 579768 2026-09-30T01:37:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848566 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਬਾਬ ਡਿਲਨ | image = Bob Dylan - Azkena Rock Festival 2010 2.jpg | caption = ਡਿਲਨ ਅਜ਼ਕੇਨਾ ਰਾਕ ਫੈਸਟੀਵਲ ਜੂਨ 2010 ਦੌਰਾਨ [[ਵਿਟੋਰੀਆ-ਗੇਸਤੀਜ਼]], ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ | alt = ਡਿਲਨ ਗਿਟਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ | birth_name = ਰਾਬਰਟ ਐਲਨ ਜ਼ਿੱਮਰਮੈਨ | alias = {{flatlist| * ਅੇਲਸਟਨ ਗਨ * ਬਲਾਇੰਡ ਬੋਏ ਗ੍ਰੰਟ * ਬਾਬ ਲੈਂਡੀ * ਰਾਬਰਟ ਮਿਲਕਵੁੱਡ ਥਾਮਸ * ਟੈਡਹਮ ਪੋਰਟਰਹਾਊਸ * [[ਟਰੈਵਲਿੰਗ ਵਿਲਬਰੀਸ|ਲੱਕੀ ਵਿਲਬਰੀ]] * [[ਟਰੈਵਲਿੰਗ ਵਿਲਬਰੀਸ|ਬੂ ਵਿਲਬਰੀ]] * ਜੈਕ ਫ੍ਰਸਟ * ਸਰਜਈ ਪੈਟਰਵ }} | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1941|5|24}} | birth_place = [[Duluth, Minnesota]], U.S. | residence = [[Malibu, California]], U.S. | home_town = [[Hibbing, Minnesota]], U.S. | years_active = 1959–present<ref>[https://rockhall.com/inductees/bob-dylan/timeline/ Bob Dylan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180401213036/https://www.rockhall.com/inductees/bob-dylan/timeline |date=2018-04-01 }}. The Rock and Roll Hall of Fame and Museum</ref> | occupation = {{flatlist| * ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ * ਚਿੱਤਰਕਾਰ * ਲੇਖਕ }} | spouse = {{marriage|[[Sara Dylan]]|November 22, 1965|June 29, 1977|reason=divorced}}<br>{{marriage|[[Carolyn Dennis]]|June 4, 1986|October 1992|reason=divorced}} | children = {{plainlist| * ਮਾਰੀਆ ਡਿਲਨ<small>(adopted)</small> * [[ਜੇਸੀ ਡਿਲਨ]] * ਐਨਾ ਡਿਲਨ * ਸੈਮੁਅਲ ਡਿਲਨ * [[ਜੈਕੋਬ ਡਿਲਨ]] * ਡਿਸਰੀ ਡੈਨਿਸ ਡਿਲਨ }} | religion = {{flatlist| * ਜੂਡਾਵਾਦ * ਇਸਾਈ }} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = ਏਕਲ_ਗਾਇਕ | genre = {{flatlist| * [[ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ|ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] * [[ਬਲੂਜ਼]] * [[ਰਾਕ ਸੰਗੀਤ|ਰਾਕ]] * [[ਕੰਟਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਕੰਟਰੀ]] * [[ਗਾਸਪੇਲ ਸੰਗੀਤ|ਗਾਸਪੇਲ]]<!--Please do not add every applicable sub-genre (ex: blues rock, folk rock, country rock, folk blues, country blues, etc), Template:Infobox musical artist states it should "aim for generality".--> }} | instrument = {{flatlist| * Vocals * guitar * keyboards * harmonica }} | label = {{flatlist| * [[Columbia Records|Columbia]] * [[Asylum Records|Asylum]] }} | associated_acts = {{flatlist| * [[Joan Baez]] * [[The Band]] * [[Johnny Cash]] * [[Grateful Dead]] * [[George Harrison]] * [[Mark Knopfler]] * [[Tom Petty and the Heartbreakers]] * [[Traveling Wilburys]] }} | website = {{url|bobdylan.com}} }} }} {{Listen |filename = Bob_Dylan_-_The_Times_They_Are_a-Changin'.ogg |title = "The Times They Are a-Changin'" |description="The Times They Are a-Changin'" ਬਾਰੇ ਬਾਬ ਡਿਲਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: "ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਕਸਦ ਭਰਪੂਰ ਇੱਕ ਗੀਤ ਸੀ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗੀਤ, ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਥੀਮ ਗੀਤ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਪਏ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸੰਖੇਪ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿਵਲ ਰਾਈਟਸ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਲਹਿਰ ਵਾਹਵਾ ਨੇੜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਤਹਾਦੀ ਵੀ।"<ref name = "Crowe-1985"/> |format = [[Ogg]]}} '''ਬਾਬ ਡਿਲਨ''' ({{IPAc-en|ˈ|d|ɪ|l|ən}}; ਜਨਮ: '''ਰਾਬਰਟ ਐਲਨ ਜ਼ਿੱਮਰਮੈਨ''', ਮਈ 24, 1941) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗੀਤਕਾਰ, ਗਾਇਕ ਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 2016 ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੀੜੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ। ਡਿਲਨ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅੰਸ਼ ਉੱਘੜਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਰਾਕ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਹਟਕੇ ਲੋਕ-ਗੀਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਫਪ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ [[1960ਵਿਆਂ ਦਾ ਕਾਉਂਟਰ ਕਲਚਰ|ਕਾਉਂਟਰ ਕਲਚਰ]] ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਟਲ ਰਿਚਰਡ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵੂਡੀ ਗੁਥਰੀ, ਰੌਬਰਟ ਜੌਨਸਨ ਤੇ ਹੈਂਕ ਵਿਲਿਅਮਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ 50 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਸੰਗੀਤ, [[ਬਲੂਜ਼]], ਕੰਟਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਗਾਸਪੇਲ ਸੰਗੀਤ, ਸਕਾਟਿਸ਼, ਆਇਰਿਸ਼ ਲੋਕਸੰਗੀਤ, [[ਜੈਜ਼]] ਅਤੇਗ੍ਰੇਟ ਅਮਰੀਕੀ ਗੀਤ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੇਧ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਬੇਸ਼ੱਕ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਤੇ ਵਧੀਆ ਗਾਇਕ ਹੈ ਪਰ ਉਸਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਹੀ ਉਸਦਾ ਅਸਲ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।  1994 ਤੋਂ ਡਿਲਨ ਦੀਆਂ [[ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ]] ਦੀਆਂ ਛੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਨੁਮਾਇਸ਼ਾਂ ਲੱਗ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ [[ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]], ਇਕ [[ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਇਨਾਮ]] ਅਤੇ ਇਕ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। 2008 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਇਨਾਮ]] ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਮਈ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ]] ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰੈਸੀਡੈਂਸ਼ੀਅਲ ਮੈਡਲ ਆਫ ਫਰੀਡਮ ਮਿਲਿਆ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ]] ਮਿਲਿਆ। == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == === ਮੁੱਢਲੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਚਿਣਗ === <gallery> ਤਸਵੀਰ:ZimmermanHouseHibbingMN.jpg|left|thumb|ਬਾਬ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਘਰ </gallery> ਬਾਬ ਡਿਲਨ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਬਰਟ ਐਲਨ ਜ਼ਿੱਮਰਮੈਨ ([[ਇਬਰਾਨੀ]] ਨਾਮ {{lang|he|שבתאי זיסל בן אברהם}} [ਸ਼ਬਤਾਈ ਜ਼ਿਸਲ ਬੇਨ ਅਵਰਾਹਮ])<ref>Sounes, p. 14, gives his Hebrew name as Shabtai Zisel ben Avraham</ref><ref>A [[Chabad]] news service gives the variant Zushe ben Avraham, which may be a [[Yiddish]] variant {{cite web | url = http://www.chabad.org/news/article_cdo/aid/573406/jewish/SingerSongwriter-Bob-Dylan-Joins-Yom-Kippur-Services-in-Atlanta.htm | title = Singer/Songwriter Bob Dylan Joins Yom Kippur Services in Atlanta | date = September 24, 2007 | accessdate =September 11, 2008 | publisher=Chabad.org News }}</ref> ਵਜੋਂ [[ਦੁਲੁਤ, ਮਿਨੀਸੋਟਾ]] ਦੇ ਸਟ੍ਰੀਟ ਮਰੀਅਮ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 24 ਮਈ 1941 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ,<ref>Sounes, p. 14</ref><ref name=mnbirth>{{cite web|url=http://search.ancestry.com/cgi-bin/sse.dll?ti=0&indiv=try&db=mnbirth&h=9920599|title=Robert Allen Zimmerman|work=Minnesota Birth Index, 1935–2002|publisher=Ancestry.com|quote=Name: Robert Allen Zimmerman; Birth Date: May 24, 1941; Birth County: Saint Louis; Father: Abram H. Zimmerman; Mother: Beatrice Stone|accessdate=September 6, 2011}}{{subscription required}}</ref> ਅਤੇ [[ਲੇਕ ਸੁਪੀਰੀਅਰ]] ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮੇਸਾਬੀ ਰੇਂਜ ਤੇ [[ਹਿਬਿੰਗ, ਮਿਨੀਸੋਟਾ]] ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਡੇਵਿਡ ਹੈ। ਡਿਲਨ ਦਾਦਾ ਦਾਦੀ, ਜ਼ਿਗਮੈਨ ਅਤੇ ਅੰਨਾ ਜ਼ਿੱਮਰਮੈਨ, 1905 ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਘਲੂਘਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਓਡੇਸਾ]], [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] (ਹੁਣ ਯੂਕਰੇਨ) ਤੋਂ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name = "Sounes-p12">Sounes, pp. 12–13.</ref> ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ, ਬੇਨ ਅਤੇ ਫਲਾਰੇਨਸ ਸਟੋਨ, [[ਲਿਥੁਆਨੀ ਯਹੂਦੀ]] ਸਨ, ਜੋ 1902 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ।<ref name = "Sounes-p12"/> ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਡਿਲਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਕਿਰਗੀਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਤਰਪੂਰਬੀ ਤੁਰਕੀ ਦੇ [[ਕਾਰਸ ਸੂਬੇ]] ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਸੀ।<ref>Dylan, pp. 92–93.</ref> ਡਿਲਨ ਦਾ ਮਾਪੇ, ਅਬਰਾਹਮ ਜ਼ਿੱਮਰਮੈਨ ਅਤੇ ਬੀਟਰਸ "ਬਿਟੀ" ਸਟੋਨ, ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਇਕਮੁਠ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਰਾਬਰਟ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਸਾਲ ਉਹ ਦੁਲੁਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੋਲੀਓ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਕਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਹਿਬਿੰਗ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰੌਬਰਟ ਦਾ ਬਾਕੀ ਬਚਪਨ ਗੁਜਰਿਆ। === 1960 ਦਾ ਸਮਾਂ === ==== ਨਿਊ ਯੌਰਕ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ==== ==ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ== ਬਾਬ ਡਿਲਨ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਇਨਾਮ ਉੱਪਰ [[ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸਲਮਾਨ ਰਸ਼ਦੀ]] ਦਾ ਬਿਆਨ, "ਅਜੋਕਾ ਸਮਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵਧਣ ਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਇਹ ਸਚਮੁਚ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤ ਨੋਬਲ ਵਿਜੇਤਾ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਖਣ ਲਈ ਅਮੇਜਨ (amazon.com) ਦੀ ਬਜਾਇ ਆਈਟਿਊਨਸ (itunes) ਉੱਪਰ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ।"<ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-opinion/literature-unplugged/article9221718.ece | title=Literature, unplugged | publisher=The Hindu | accessdate=15 ਅਕਤੂਬਰ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161018162701/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-opinion/literature-unplugged/article9221718.ece | archive-date=2016-10-18 | url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ]] bs39b2pumoyrvslps9efcqlh40o3e5s 0 85836 848509 847266 2026-09-29T21:07:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848509 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਪਿੰਕ | image =Pinkmovieposter.jpg | alt = | caption = ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ | film name = <!--(for non-English films: film's name in its native language)--> | director = [[ਅਨਿਰੁਧਾ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ]] | writer =ਅਨਿਰੁਧਾ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ,<br>ਸ਼ੂਜਿਤ ਸਿਰਕਾਰ,<br> ਰਿਤੇਸ਼ ਸ਼ਾਹ | starring = {{Plainlist| * [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] * [[ਤਾਪਸੀ ਪੰਨੂੰ]] * [[ਕੀਰਤੀ ਕੁਲਹਰੀ]] * [[ਅੰਦ੍ਰੇਆ ਤਾਰੀਆਂਗ]] * [[ਅੰਗਦ ਬੇਦੀ]] * [[ਧ੍ਰਿਤੀਮਾਨ ਚੈਟਰਜੀ]] * [[ਪਿਊਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ]] * [[ਮਮਤਾ ਸ਼ੰਕਰ]] }} | music = {{Plainlist| * [[ਸ਼ਨਤਾਨੂ ਮੋਇਤਰਾ]] * ਫੈਜ਼ਾ ਮੁਜਾਹਿਦ * [[ਅਨੂਪਮ ਰਾਏ]] }} | cinematography =[[ਅਭਿਕ ਮੁਖੋਪਾਧਯਾਏ]] | editing = ਬੋਧਅਦਿਤਆ ਬੇਨਰਜੀ | studio = [[ਰਸ਼ਮੀ ਸ਼ਰਮਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਿਮਿਟੇਡ]] | distributor = ਐੱਨਐੱਚ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ | released = {{Film date|2016|09|16|df=y}} | runtime = 136 ਮਿੰਟ<!--Theatrical runtime: 136:23--><ref>{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/pink-film | title=''Pink'' (15) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=9 September 2016 | accessdate=9 September 2016 | archive-date=17 ਸਤੰਬਰ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160917061935/http://www.bbfc.co.uk/releases/pink-film | url-status=dead}}</ref> | country = [[ਭਾਰਤ]] | language = [[ਹਿੰਦੀ]] | budget = {{INR}} 23 ਕਰੋੜ<ref>{{cite web|title=Pink Box Office: Amitabh Bachchan film records impressive opening weekend|url=http://www.catchnews.com/bollywood-news/amitabh-bachchan-pink-opening-first-3-days-weekend-box-office-collection-report-impressive-bollywood-trade-news-1474262207.html|website=www.catchnews.com|accessdate=19 September 2016}}</ref> | gross = {{INR}} 106.42 ਕਰੋੜ<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/box-office/special-features/id/854|title=Special Features: Box Office: Worldwide Collections and Day wise breakup of Pink&nbsp;— Box Office, Bollywood Hungama|first=Bollywood|last=Hungama|publisher=}}</ref> | producers = {{Plainlist| * [[ਰਸ਼ਮੀ ਸ਼ਰਮਾ]] * [[ਸ਼ੂਜੀਤ ਸਿਰਕਾਰ]] }} }} '''ਪਿੰਕ''', ਇੱਕ [[2016]] [[ਭਾਰਤ]]ੀ ਅਦਾਲਤ ਡਰਾਮਾ [[ਫ਼ਿਲਮ]] ਹੈ। ਇਸਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਨਿਰੁਧਾ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ, ਲੇਖਕ ਰਿਤੇਸ਼ ਸ਼ਾਹ, ਅਤੇ  ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਸ਼ਮੀ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਜੀਤ ਸਿਰਕਾਰ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Trailer-Pink-raises-all-the-right-questions-women-have-faced-since-long/articleshow/53616012.cms|title=Trailer: ‘Pink’ raises all the right questions women have faced since long}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/pink-amitabh-bachchan-shoojit-sircar-ask-2961424/|title=Pink: Amitabh Bachchan, Shoojit Sircar ask people to guess What is Pink}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Amitabh-Bachchan-People-calling-India-a-land-of-rapes-is-embarrassing/articleshow/54367709.cms?utm_source=twitter.com&utm_medium=referral&utm_campaign=TOIEntertain1|title=Amitabh Bachchan: People calling India a 'land of rapes' is embarrassing}}</ref> ਇਸਦੇ ਸਿਤਾਰੇ [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]], [[ਤਾਪਸੀ ਪੰਨੂੰ]], ਕੀਰਤੀ ਕੁਲਹਰੀ, [[ਅੰਗਦ ਬੇਦੀ]], ਅੰਦ੍ਰੇਆ ਤਾਰੀਆਂਗ, ਪਿਊਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤੀਮਾਨ ਚੈਟਰਜੀ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Exclusive-Watch-Amitabh-Bachchan-Piyush-Mishras-longest-court-room-scenes-for-Pink/articleshow/54287622.cms?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter|title=Exclusive! Watch: Amitabh Bachchan-Piyush Mishra's longest court room scenes for 'Pink'}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/pink-amitabh-bachchan-social-thriller-3025821/|title=Pink is a social thriller: Amitabh Bachchan}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shoojit-Sircar-decodes-Amitabh-Bachchan/articleshow/54278035.cms|title=Shoojit Sircar decodes Amitabh Bachchan}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1131218/jsp/t2/story_17691422.jsp|title=NH7 Weekender is as much about style as about music. t2 picks the Headturners|publisher=}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ [[16 ਸਤੰਬਰ]] 2016 ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/pink-film-review/article9110793.ece|title=Pink: The girls are alright, but the boys?|first=Namrata|last=Joshi|date=15 September 2016|publisher=|access-date=17 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927221958/http://www.thehindu.com/features/cinema/pink-film-review/article9110793.ece|archive-date=27 ਸਤੰਬਰ 2016|url-status=dead}}</ref><ref name="cast">{{Cite web|title=Taapsee Pannu joins Amitabh Bachchan in Delhi for their next film ‘Pink’|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/taapsee-pannu-joins-amitabh-bachchan-in-delhi-for-their-next-film/|access-date=21 March 2016|location=[[New Delhi]], [[India]]|date=13 March 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=Amitabh Bachchan unveils the logo of Pink. Trailer out on Tuesday|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/amitabh-bachchan-unveils-the-logo-of-pink-trailer-out-on-tuesday/story-yO6SRUj6gRpjEvG2Qa2KJJ.html|access-date=10 August 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1160314/jsp/frontpage/story_74350.jsp#.V6oqM9J97IU|title=Khasi girl debut with Big B Andrea Tariang moves from music to movies with Pink}}</ref><ref>{{Cite web|title=Amitabh Bachchan: Taapsee Pannu not a newcomer|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Amitabh-Bachchan-Taapsee-Pannu-not-a-newcomer/articleshow/51468773.cms|access-date=21 March 2016|archive-date=20 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160320060306/http://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Amitabh-Bachchan-Taapsee-Pannu-not-a-newcomer/articleshow/51468773.cms|dead-url=yes}}</ref> ਕੇਂਦਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 4 ਜ਼ਬਾਨੀ ਕਟੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੂ/ਏ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|title=Amitabh Bachchan and Taapsee Pannu starrer 'Pink' gets four verbal cuts|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-amitabh-bachchan-and-taapsee-pannu-starrer-pink-gets-four-verbal-cuts-2249795|access-date=29 August 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== *{{IMDb title|5571734}} *{{Twitter|TheFilmPink}} *{{Facebook|TheFilmPink}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] tm3pxg2wuk2636l3pr5hudi9v2u83tm 0 86622 848594 773031 2026-09-30T04:09:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848594 wikitext text/x-wiki {{Infobox Election | election_name = ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 2002 | country = ਭਾਰਤ | type = ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | ongoing = no | previous_election = ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 1997 | previous_year = 1997 | next_election = ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 2007 | next_year = 2007 | election_date = 15 ਜੁਲਾਈ, 2002 | image1 = [[File:A. P. J. Abdul Kalam in 2008.jpg|160x150px]] | nominee1 = [[ਏ. ਪੀ. ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ]] | party1 = ਅਜ਼ਾਦ | home_state1 = [[ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ]] | electoral_vote1 = 922,884 | image2 = [[File:Lakshmi Sahgal.jpg|160x150px]] | nominee2 = [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ]] | party2 = [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)]] | home_state2 = [[ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ]] | electoral_vote2 = 107,366 | title = ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | before_election = [[ਕੋਚੇਰਿਲ ਰਮਣ ਨਾਰਾਇਣਨ]] | before_party = | after_election = [[ਏ. ਪੀ. ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ]] | after_party = }} '''ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 2002''' 15 ਜੁਲਾਈ, 2002 ਨੂੰ ਹੋਈਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਏ. ਪੀ. ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ]] ਨੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਕ੍ਰਾਤੀਕਾਰੀ ਨੇਤਾ [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ]] ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।<ref name=rediff>{{cite news |url=http://www.rediff.com/%0D%0Anews/2002/jul/18prez2.htm |title=A P J Abdul Kalam elected 11th President of India |website=[[Rediff.com]] |date=July 18, 2002 |access-date=May 28, 2016 |archive-date=ਮਾਰਚ 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304100014/http://www.rediff.com/news/2002/jul/18prez2.htm |dead-url=yes }}</ref> ਇਹ ਚੋਣਾਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ। [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਉਮੀਦਵਾਰ [[ਏ. ਪੀ. ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ]] ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਦੀ [[ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ]] ਨੇ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। [[ਤੇਲਗੂ ਦੇਸਮ ਪਾਰਟੀ]] ਅਤੇ [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅੰਨਾ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ]] ਅਤੇ [[ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ]] ਨੇ ਵੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ।<ref name=et>{{cite news |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-06-11/news/27348497_1_nda-alliance-nda-today-president-kalam |title=NDA’s smart missile: President Kalam |date=June 11, 2002 |access-date=May 28, 2016 |newspaper=[[The Economic Times]] |archive-date=ਨਵੰਬਰ 25, 2013 |archive-url=https://archive.today/20131125034912/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-06-11/news/27348497_1_nda-alliance-nda-today-president-kalam |url-status=dead }}</ref> ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਮਾਇਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref name=cs>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/thehindu/2002/06/14/stories/2002061404880100.htm |title=Congress for Kalam, Left still for contest |date=June 14, 2002 |access-date=May 28, 2016 |newspaper=[[The Hindu]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20020922125816/http://www.thehindu.com/thehindu/2002/06/14/stories/2002061404880100.htm |archive-date=ਸਤੰਬਰ 22, 2002 |url-status=dead}}</ref> ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ [[ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ]] ਦੀ [[ਰਾਣੀ ਝਾਂਸੀ ਰੈਜਮੈਂਟ]] ਦੀ ਕਮਾਂਡਰ [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ]] ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/thehindu/2002/06/15/stories/2002061504230100.htm |title=Left parties to field Lakshmi Sahgal |date=June 15, 2002 |access-date=May 28, 2016 |newspaper=[[The Hindu]] |archive-date=ਨਵੰਬਰ 23, 2016 |archive-url=https://archive.today/20161123225914/http://www.thehindu.com/thehindu/2002/06/15/stories/2002061504230100.htm |dead-url=yes }}</ref> <gallery perrow="2"> File:A. P. J. Abdul Kalam in 2008.jpg|{{center|[[ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਰਤਨ]] ਜੇਤੂ <br>'''[[ਏ. ਪੀ. ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ]]'''}} File:Lakshmi Sahgal.jpg|{{center|ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਤੀਕਾਰੀ<br>'''[[ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ]]'''}} </gallery> ==ਨਤੀਜਾ== {| class="wikitable" border="1" |- ![[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਰਾਜ]] !ਐਮ.ਐਲ.ਏ ਅਤੇ ਐਮ. ਪੀ. ਦੀ ਗਿਣਤੀ !ਵੋਟ ਦਾ ਮੁੱਲ !ਕੁੱਲ (ਵੋਟਾਂ) !ਕੁੱਲ (ਮੁੱਲ) ![[ਏ. ਪੀ. ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ]] (ਵੋਟਾਂ) !ਏ. ਪੀ. ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ (ਵੋਟ ਦਾ ਮੁੱਲ) ![[ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ]] (ਵੋਟਾਂ) !ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ (ਵੋਟ ਦਾ ਮੁੱਲ) !ਰੱਦ (ਵੋਟਾਂ) !ਰੱਦ (ਵੋਟ ਦਾ ਮੁੱਲ) !ਜਾਇਜ (ਵੋਟ) !ਜਾਇਜ (ਵੋਟ ਦਾ ਮੁੱਲ) |- |[[ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ]] |776 |708 |760 |538,080 |638 |451,704 |80 |56,640 |42 |29,736 |718 |50,8344 |- |[[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] |294 |148 |283 |41,884 |264 |39,072 |2 |296 |17 |2,516 |266 |39,368 |- |[[ਅਰੁਨਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] |60 |8 |57 |456 |57 |456 |0 |0 |0 |0 |57 |456 |- |[[ਅਸਾਮ]] |126 |116 |119 |13,804 |113 |13,108 |1 |116 |5 |580 |114 |13,224 |- |[[ਬਿਹਾਰ]] |243 |173 |234 |40,482 |215 |37,195 |17 |2,941 |2 |346 |232 |40,136 |- |[[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]] |90 |129 |90 |11,610 |85 |10,965 |0 |0 |5 |645 |85 |10,965 |- |[[ਗੋਆ]] |40 |20 |39 |780 |34 |680 |3 |60 |2 |40 |37 |740 |- |[[ਗੁਜਰਾਤ]] |182 |147 |179 |26,313 |174 |25,578 |2 |294 |3 |441 |176 |25,872 |- |[[ਹਰਿਆਣਾ]] |90 |112 |86 |9,632 |86 |9,632 |0 |0 |0 |0 |86 |9,632 |- |[[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] |68 |51 |64 |3,264 |62 |3,162 |1 |51 |1 |51 |63 |3,213 |- |[[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] |87 |72 |78 |5,616 |72 |5,184 |2 |144 |4 |288 |74 |5,328 |- |[[ਝਾਰਖੰਡ]] |81 |176 |79 |13,904 |74 |13,024 |5 |880 |0 |0 |79 |13,904 |- |[[ਕਰਨਾਟਕ]] |224 |131 |220 |28,820 |202 |26,462 |13 |1,703 |5 |655 |215 |28,165 |- |[[ਕੇਰਲ]] |140 |152 |138 |20,976 |97 |14,744 |39 |5,928 |2 |304 |136 |20,672 |- |[[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] |230 |131 |229 |29,999 |216 |28,296 |2 |262 |11 |1,441 |218 |28,558 |- |[[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] |288 |175 |280 |49,000 |264 |46,200 |9 |1,575 |7 |1,225 |273 |47,775 |- |[[ਮਨੀਪੁਰ]] |60 |18 |58 |1,044 |50 |900 |4 |72 |4 |72 |54 |972 |- |[[ਮੇਘਾਲਿਆ]] |60 |17 |56 |952 |53 |901 |1 |17 |2 |34 |54 |918 |- |[[ਮਿਜ਼ੋਰਮ]] |40 |8 |40 |320 |40 |320 |0 |0 |0 |0 |42 |320 |- |[[ਨਾਗਾਲੈਂਡ]] |60 |9 |60 |540 |54 |486 |0 |0 |6 |54 |54 |486 |- |[[ਓਡੀਸ਼ਾ]] |147 |149 |146 |21,754 |130 |19,370 |12 |1,788 |4 |596 |142 |21,158 |- |[[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] |117 |116 |110 |12,760 |87 |10,092 |9 |1,044 |14 |1,624 |96 |1,1136 |- |[[ਰਾਜਸਥਾਨ]] |200 |129 |197 |25,413 |189 |24,381 |2 |258 |6 |774 |191 |24,639 |- |[[ਸਿੱਕਮ]] |32 |7 |32 |224 |30 |210 |0 |0 |2 |14 |30 |210 |- |[[ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ]] |234 |176 |233 |41,111 |217 |38,192 |10 |1,760 |6 |1,056 |227 |39,952 |- |[[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]] |60 |26 |60 |1,560 |17 |442 |41 |1,066 |2 |52 |58 |1,508 |- |[[ਉਤਰਾਖੰਡ]] |70 |64 |69 |4,416 |63 |4,032 |3 |192 |3 |192 |66 |4,224 |- |[[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] |403 |208 |397 |82,576 |386 |80,288 |2 |416 |9 |1,872 |388 |80,704 |- |[[ਬੰਗਾਲ]] |294 |151 |292 |44,092 |90 |13,590 |197 |29,747 |5 |755 |287 |43,337 |- |[[ਦਿੱਲੀ]] |70 |58 |70 |4,060 |65 |3,770 |2 |116 |3 |174 |67 |3,886 |- |[[ਪਾਂਡੀਚਰੀ]] |30 |16 |30 |480 |28 |448 |0 |0 |2 |32 |28 |448 |- |'''ਕੁੱਲ''' |'''4,896''' | |'''4,785''' |'''1,075,819''' |'''4,152''' |'''922,884''' |'''459''' |'''107,366''' |'''174''' |'''45,569''' |'''4,611''' |'''1,030,250''' |- |align=left colspan=13|ਸ੍ਰੋਤ: [http://164.100.47.5/presidentelection/PRESDENT2002w.htm ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ] |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ]] 588op32vzfkl4e7t5fxbhpmhwyf68nz 0 86625 848595 839696 2026-09-30T04:09:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848595 wikitext text/x-wiki {{Infobox Election | election_name = ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 2012 | country = India | type = presidential | ongoing = no | previous_election = ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 2007 | previous_year = 2007 | next_election = ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 2017 | next_year = 2017 | election_date = {{Start date|2012|07|19|df=y}} | image1 =[[File:Secretary Tim Geithner and Finance Minister Pranab Mukherjee 2010 crop.jpg|150px]] | nominee1 = [[ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ]] | party1 = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | home_state1 = [[ਬੰਗਾਲ]] | electoral_vote1 = 713,763 | image2 = [[File:P A Sangma (cropped).jpg|150px]] | nominee2 = [[ਪੀ. ਏ. ਸੰਗਮਾ]] | party2 = ਅਜ਼ਾਦ | home_state2 = [[ਮੇਘਾਲਿਆ]] | electoral_vote2 = 315,987 | title_before = ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | title_after = ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | title = ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | before_election = [[ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ]] | before_party = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | after_election = [[ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ]] | after_party =[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | map = [[File:Indian_presidential_election,_2012.svg|300px]] }} '''ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪੀ ਚੋਣਾਂ''' 19 ਜੁਲਾਈ, 2012 ਨੂੰ ਹੋਈਆਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੇਰਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ੍ਰੀ [[ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ]] ਬਣੇ। <ref>{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main1/current/PN1262012.pdf|title=Election to the office of President of India, 2012 (14th Presidential election)|format=PDF|date=12 June 2012|accessdate=18 June 2012|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="indiaholdjuly">{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-18420045 |title=India to hold presidential election in July |work=[[BBC News]] |date=13 June 2012 |accessdate=13 June 2012}}</ref><ref name="poll19">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/article3519957.ece |title=Presidential poll on July 19, counting on July 22 |first=Balaji |last=J |work=[[The Hindu]] |date=12 June 2012 |accessdate=13 June 2012 |location=New Delhi |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616051636/http://www.thehindu.com/news/national/article3519957.ece |archive-date=16 ਜੂਨ 2012 |url-status=dead}}</ref><ref name="mamtameet">{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-13/india/32214195_1_mamata-banerjee-trinamool-congress-pranab-mukherjee |title=Presidential poll on July 19, Mamata to meet Sonia today |work=[[The Times of India]] |date=13 June 2012 |accessdate=13 June 2012 |archive-date=3 ਜਨਵਰੀ 2013 |archive-url=https://archive.today/20130103162557/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-13/india/32214195_1_mamata-banerjee-trinamool-congress-pranab-mukherjee |dead-url=yes }}</ref> ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਮੇਘਾਲਿਆ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਪੀਕਰ [[ਪੀ. ਏ. ਸੰਗਮਾ]] ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੋਇਆ। ==ਵੋਟਾਂ== {| class="wikitable" |- !ਪਾਰਟੀ/ਗਠਜੋੜ ! ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/multimedia/archive/01112/Graphics__How_the__1112721a.pdf |title=Hot the numbers might stack up! |newspaper=[[The Hindu]] |format=PDF |accessdate=18 June 2012 |year=2012 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711032319/http://www.thehindu.com/multimedia/archive/01112/Graphics__How_the__1112721a.pdf |archive-date=11 ਜੁਲਾਈ 2012 |url-status=dead}}</ref> |- | [[ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ]] | 33.2% |- | [[ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ]] | 28% |- | [[ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ]] | 6.2% |- | ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ | 4.7% |- | [[ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ]] | 4.4% |- | [[ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ]] | 3.9% |- | [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅੰਨਾ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ]] | 3.3% |- | [[ਬੀਜੂ ਜਨਤਾ ਦਲ]] | 2.7% |} ==ਨਤੀਜੇ== ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ [[ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ]] ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਕਰਾਰ ਕੀਤਾ। {| class="wikitable" |- ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:left;" |ਰਾਜ ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:left;" |ਵੋਟਾਂ ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:left;" |[[ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ]] ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:left;" |[[ਪੀ. ਏ. ਸੰਗਮਾ]] ! style="background-color:#E9E9E9;text-align:left;" |ਰੱਦ |- | style="text-align:left;" |ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ||748||527||206||15/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]||294||182||3||5/109 |- | style="text-align:left;" |[[ਅਰੁਨਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]||60||54||2||4/0<ref>{{cite news|title=Presidential election: Break-up of votes polled|url=http://greatandhra.com/viewnews.php?id=39348&cat=15&scat=20|newspaper=Greater Andhra|access-date=2016-11-10|archive-date=2015-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703065351/http://www.greatandhra.com/viewnews.php?id=39348&cat=15&scat=20|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:left;" |[[ਅਸਾਮ]]||126||110||13||2/1 |- | style="text-align:left;" |[[ਬਿਹਾਰ]]||240/243||146||90||3/1 |- | style="text-align:left;" |[[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]]||90||39||50||1/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਗੋਆ]]||40||9||31||0/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਗੁਜਰਾਤ]]||182||59||123||0/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਹਰਿਆਣਾ]]||90||53||29||8/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]||67||23||44||1/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]]||83/87||68||15||2/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਝਾਰਖੰਡ]]||80/81||60||20||0/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਕਰਨਾਟਕ]]||220||117||103||3/1 |- | style="text-align:left;" |[[ਕੇਰਲ]]||140||124||0||1/15 |- | style="text-align:left;" |[[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]||230||73||156||4/0<!--Numbers are missing--> |- | style="text-align:left;" |[[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]]||272||225||47||2/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਮਨੀਪੁਰ]]||59||58||1||1/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਮੇਘਾਲਿਆ]]||59||34||23||2/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਮਿਜ਼ੋਰਮ]]||40||32||7||1/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਨਾਗਾਲੈਂਡ]]||60||58||0||2/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਓਡੀਸ਼ਾ]]||141||26||115||0/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]||116||44||70||2/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਰਾਜਸਥਾਨ]]||198||113||85||0/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਸਿੱਕਮ]]||31||28||1||2/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ]]||197||45||148||4/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]]||57||56||1||0/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]||398||351||46||0/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਉੱਤਰਖੰਡ]]||69||39||30||0/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਬੰਗਾਲ]]||?<!--fill in this in to get abstentions-->||275||3||4/? |- | style="text-align:left;" |[[ਦਿੱਲੀ]]||65||42||23||0/0 |- | style="text-align:left;" |[[ਪਾਂਡੀਚਰੀ]]||28||23||5||0/0 |- style="background-color:#E9E9E9" | style="text-align:left;" |'''ਕੁੱਲ'''||colspan=4| '''''' |- | style="text-align:left;" colspan=7 |<small>ਸ੍ਰੋਤ: [http://zeenews.india.com/news/nation/presidential-election-results-live-counting-gets-underway_788957.html Zee News]</small> |}<noinclude> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ]] 6qka1q3oqk686ymeofmk1hhvhjly89d 0 89664 848551 579443 2026-09-29T22:33:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848551 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਜੀਵਨੀ | ਨਾਮ = ਪ੍ਰੋ. ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ | ਚਿੱਤਰ =Prof. H.S. Mehta an eminent educatonist and social scientist from Punjab, India.jpg| | ਚਿੱਤਰ_ਸੁਰਖੀ = ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ | ਚਿੱਤਰ_ਅਕਾਰ = | ਪੂਰਾ_ਨਾਮ = ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ = | ਜਨਮ_ਸਥਾਨ =[[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = | ਮੌਤ_ਸਥਾਨ = | ਮੌਤ_ਦਾ_ਕਾਰਨ = | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ =ਭਾਰਤੀ | ਪੇਸ਼ਾ =ਅਧਿਆਪਨ, | ਪਛਾਣੇ_ਕੰਮ =ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ | ਜੀਵਨ_ਸਾਥੀ =ਪ੍ਰੋ.ਸਵਰਨਜੀਤ ਮਹਿਤਾ | ਬੱਚੇ = | ਧਰਮ =[[ਸਿੱਖ]] | ਸਿਆਸਤ = ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ | ਇਹ_ਵੀ_ਵੇਖੋ = | ਦਸਤਖਤ = | ਵੈੱਬਸਾਈਟ = | ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ = | ਹੋਰ_ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ = }} [[File:Prof.H.S. Mehta an educationist and a teacher unianist from Punjab with his wife Swarnjit Mehta.jpg|thumb|ਪ੍ਰੋ.ਮਹਿਤਾ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰੋ.ਸਵਰਨਜੀਤ ਮਹਿਤਾ ਨਾਲ]] '''ਪ੍ਰੋ. ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ ''',[[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਤਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜਕ,ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਲਿਖਦੇ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਪਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>http://www.modicollege.com/activities/%E0%A8%AE%E0%A9%8B%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A8%9C-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A9%80-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%AD%E0%A8%BE%E0%A8%97/</ref><ref>http://www.tribuneindia.com/2002/20021208/cth2.htm</ref> ਉਹ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ।ਅਜਕਲ ਉਹ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਮੋਹਾਲੀ]] ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਉਹਨਾ ਨੇ ਕਈ ਮੁਲਵਾਨ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ।ਸ੍ਰੀ ਮਹਿਤਾ [[ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ]] ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ।ਉਹ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਚਲੰਤ ਮਸਲਿਆਂ ਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿੱਪਨੀਆਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/2003/05/13/stories/2003051301091000.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040113233826/http://www.thehindu.com/2003/05/13/stories/2003051301091000.htm |archive-date=2004-01-13 |url-status=dead}}</ref> ਉਹਨਾ ਦੇ ਕਈ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਉਹਨਾ ਦੀ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰੋ.ਸਵਰਨਜੀਤ ਮਹਿਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ।<ref name="tribune">Tribune News Service, [http://www.tribuneindia.com/2006/20060212/cth2.htm/ Important socio-economic issues being ignored: Dr Josh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204224823/http://www.tribuneindia.com/2006/20060212/cth2.htm |date=2008-12-04 }}, [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਟ੍ਰਿਬੀਊਨ]],, 12 ਫ਼ਰਵਰੀ, 2006,, 4 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017 ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ।</ref> ਉਹਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਵਿਲਾਖਣਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾ ਦੇ ਲੇਖ ਅਤੇ ਖੋਜ ਹਕੀਕੀ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਲਿਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਿਕ ਮਸਲੇ]] giv4ar6xx9hz5dxzod5ou742p21nc3i 0 90609 848630 837801 2026-09-30T06:31:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848630 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|Background=solo_singer|background=solo_singer|Name= ਮਾਲਿਨੀ ਅਵਸਥੀ |name=मालिनी अवस्थी|Landscape=<!-- yes, if wide image, otherwise leave blank -->|landscape=<!-- yes, if wide image, otherwise leave blank -->| image =Malini Awasthi.jpg | image_size = |Origin=ਲਖਨਊ|origin=लखनऊ|Genre=ਅਵਧੀ ਭੋਜਪੁਰੀ ਗੁਮਤੀ ਸੂਫ਼ੀ|genre=अवधी भोजपुरी गुमती सूफी|Occupation=ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ|occupation=लोक संगीतकार&nbsp;|Years_active=31 ਸਾਲ|years_active=31 ਸਾਲ}} '''ਮਾਲਿਨੀ ਅਵਸਥੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Malini Awasthi mesmerises audience|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-25/allahabad/28058013_1_mesmerises-folk-malini-awasthi|access-date=2020-06-29|archive-date=2012-07-01|archive-url=https://archive.today/20120701133600/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-25/allahabad/28058013_1_mesmerises-folk-malini-awasthi|dead-url=yes}}=</ref><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/opinion/edit-page/Its-the-villages-where-folk-music-is-disappearing-faster/articleshow/10032647.cms | work=The Times Of India | title=It's the villages where folk music is disappearing faster | date=2011-09-19}}</ref> ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ [[ਅਉਧੀ ਬੋਲੀ|ਅਵਧੀ]], [[ਬੁੰਦੇਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੁੰਦੇਲਖੰਡੀ]] ਅਤੇ [[ਭੋਜਪੁਰੀ]] ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਠੁਮਰੀ]] ਅਤੇ ਕਜਰੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-11/allahabad/30141658_1_raga-braj-tabla | work=The Times Of India | title=Body Text Thumri, Kajri mark final day of music festival | date=2011-09-11 | access-date=2020-06-29 | archive-date=2012-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120927183639/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-11/allahabad/30141658_1_raga-braj-tabla | dead-url=yes }}</ref> ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web | url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=135783 | title=Padma Awards 2016 | publisher=Press Information Bureau, Government of India | date=2016 | accessdate=2 February 2016}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਾਲਿਨੀ ਅਵਸਥੀ ਕਨੌਜ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਾਤਖੰਡੇ ਸੰਗੀਤ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬਨਾਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ, ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਗੰਡਾ ਬੰਨ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਹੈ। ਉਹ ਸੀਨੀਅਰ ਆਈਏਐਸ ਅਫਸਰ, ਅਵਿਨੇਸ਼ ਅਵਸਥੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੈ। ==ਕੈਰੀਅਰ== ਮਾਲਿਨੀ ਅਵਸਥੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰ, ਜਹਾਂ-ਏ-ਖੁਸ਼ਸਰੂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰ-ਕਰਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|title=Hues of Hori|url=http://www.thehindu.com/arts/article113443.ece|location=Chennai, India|work=The Hindu|first=Shailaja|last=Tripathi|date=2010-02-25}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਪਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਥੁਮਰੀ, ਥਾਰੇ ਰਹਿਓ ਬਾਂਕੀਓ ਸ਼ਿਆਮ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਇਮੈਜਨ ਦੇ ਜੁਨੂਨ ਲਈ ਟੀ.ਵੀ. 'ਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯੂ.ਪੀ. ਚੋਣਾਂ 2012 ਅਤੇ 2014 ਲਈ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news|title= Election Commission 'sveeps' polls in first phase| url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/up-assembly-elections-2012-election-commission-sveeps-polls-in-first-phase/articleshow/11819521.cms | work=The Times Of India | date=2012-02-09}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ 2015 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਦਮ ਲਗਾ ਕੇ ਹਇਸ਼ਾ' ਵਿੱਚ ''ਸੁੰਦਰ ਸੁਸ਼ੀਲ'' ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੂ ਮਲਿਕ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ===ਅਕਾਦਮਿਕ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ=== * ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਧਿਕਾਰ ਕੇਂਦਰ ਲਈ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਚੇਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ।<ref>http://www.bhu.ac.in/arts/bak/teaching.php</ref> ==ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ== ===ਰਾਸ਼ਟਰੀ=== * ਉੱਤਰ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ, ਥੁਮਰੀ-ਉਤਸਵ ਅਤੇ ਰਾਗ-ਰੰਗ-ਉਤਸਵ, ਤਾਜ-ਮਹਾਂਉਤਸਵ, ਗੰਗਾ-ਮਹਾਂਉਤਸਵ, ਲਖਨਊ-ਉਤਸਵ, ਬੁਧ-ਮਹਾਂ-ਉਤਸਵ, ਰਮਾਇਣ-ਮੇਲਾ, ਕਾਜਰੀ-ਮੇਲਾ, ਕਬੀਰ-ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ। * ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਰੂਤੀ-ਮੰਡਲ-ਸਮਾਰੋਹ, ਕੁੰਭਲ-ਗਾਰਧ-ਫੈਸਟੀਵਲ, ਤੇਜ- ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ। * ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਯਾਨਾ ਦੇ ਸੂਰਜਕੁੰਡ-ਕਰਾਫਟ-ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਹੈਰੀਟੇਜ-ਫੈਸਟੀਵਲ-ਪਿੰਜੌਰ ਵਿੱਚ। ===ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ=== * ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਦਿਵਸ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ, 2017<ref>https://www.hcipos.gov.in/event.php{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਮਾਰੀਟਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, 2015<ref>{{cite news | url=http://www.mauritiustimes.com/mt/sarita-boodhoo-69| title= Malini Awasthi Enthrals The Audience| date=21 December 2015 | newspaper=Mauritius Times}}</ref> * ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ.ਆਰ. 40ਵਾਂ, ਫਿਜੀ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਰੋਹ, 2011<ref>http://www.eternalmewar.in/media/newsletter/templates/2019/nl212/mmfaa2019/index.htm{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਸੈਲੀਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹਿਸਟਨ, ਯੂ.ਐਸ.ਏ., 2004 * ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ; 2007<ref>http://www.newindianexpress.com/thesundaystandard/2019/jun/09/berlin-calling-for-malini-awasthi-1987935.html</ref> * ਸਾਊਥ ਬੈਂਕ ਸੈਂਟਰ, ਲੰਡਨ, ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, 2011<ref>https://www.telegraph.co.uk/culture/music/worldfolkandjazz/8437627/Mystical-moment-please-switch-off-your-iPhone.html</ref> * ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਤਿਉਹਾਰ ਸੈਲੀਬ੍ਰੇਸ਼ਨ: 2002, 2003, 2015 ਅਤੇ 2016<ref>https://www.shethepeople.tv/news/sonal-mansingh-malini-awasthi-akademi-awardees</ref> * ਵਿਸ਼ਵ ਭੋਜਪੁਰੀ ਸੰਮੇਲਨ, ਮਾਰੀਸ਼ਸ; 2000, 2004, 2016 * ਫਿਲਡੇਲੀ ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਰੋਹ; 2016 ==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ== * ''ਜੈ ਹੋ  ਛਠ ਮਈਆ''- ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਸਿੰਘ, ਮਾਲਿਨੀ ਅਵਸਥੀ * ਭੋਲੇ ਸਿਵ# ਸ਼ੰਕਰ * ਬਮ ਬਮ ਬੋਲੇ * ਏਜੰਟ ਵਿਨੋਦ * ਦਮ ਲਗਾਕੇ ਹਈਸ਼ਾ * ਚਾਰਫੁਟੀਆ ਛੋਕਰੇ (2014) ਫਿਲਮ == ਪੁਰਸਕਾਰ == [[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Smt Malini Awasthi, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 28, 2016.jpg|thumb|The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Smt Malini Awasthi, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 28, 2016]] * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (2016)<ref>https://www.bhaskar.com/news/UP-GOR-malini-awasthi-got-padma-shri-award-5285404-PHO.html</ref> * ''ਸਹਾਰਾ'' ਅਵਧ ਸਨਮਾਨ (2003)<ref>https://www.hindustantimes.com/india/yash-bharti-to-13-personalities/story-6qSdMSJNYsBOjtntVAK6dO.html</ref> * ਯਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਯੂਪੀ ਸਰਕਾਰ 2006 * ਨਾਰੀ ਗੌਰਵ 2000 * ਕਾਲੀਦਾਸ ਸਨਮਾਨ 2014 * ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ * ਨੇਸ਼ਨ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ/ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == * ਝੂਮ ਬਾਂਵਰੇ- ਹੱਕ (2025 ਫਿਲਮ) [1][2] ਸਈਆਂ ਮਿਲੇ ਲੜਕਾਈਆਂ- ਮੰਨੂ ਕ੍ਯਾ ਕਰੇਗਾ (2025 ਫਿਲਮ)[3][4] ਹੋਲੀ ਆਈ ਰੇ - ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ ਭਾਰਤ ਸੀਜ਼ਨ -3[5] ਜੈ ਹੋ ਛਠ ਮਈਆ - ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਸਿੰਘ, ਮਾਲਿਨੀ ਅਵਸਥੀ ਭੋਲੇ ਸ਼ੰਕਰ ਬਮ ਬਮ ਬੋਲੇ ਅਤਾ ਪਤਾ ਲਾਪਤਾ ਏਜੰਟ ਵਿਨੋਦ ਦਮ ਲਗਾ ਕੇ ਹਇਸ਼ਾ ਭਾਗਨ ਕੇ ਰੇਖਨ ਕੀ - ਇਸਾਕ (2013 ਫਿਲਮ) ਚਾਰਫੂਟੀਆ ਛੋਕਰੇ (2014 ਫਿਲਮ) ਸਾਊਂਡਟਰੈਕ (ਫ਼ਿਲਮ) ਲਿਪਸਟਿਕ ਅੰਡਰ ਮਾਈ ਬੁਰਖਾ ਦੁਰਗਾਮਤੀ ਜੋਰਮ (ਫ਼ਿਲਮ) === ਓ. ਟੀ. ਟੀ. === [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] ਨਾਲ ਰਾਮ ਕਥਾ (ਜੀਓ ਹੌਟ ਸਟਾਰ) <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/entertainment/jiohotstar-teams-up-with-amitabh-bachchan-to-livestream-ram-navami-celebrations/articleshow/119864844.cms?from=mdr|title=JioHotstar teams up with Amitabh Bachchan to livestream Ram Navami celebrations|date=2025-04-01|work=The Economic Times|access-date=2025-04-19|issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-04-01 |title=JioHotstar And Amitabh Bachchan Unite To Bring The Splendor Of Ram Navami Through Special LiveStream |url=https://www.filmibeat.com/ott/jiohotstar-and-amitabh-bachchan-unite-to-bring-the-sacred-splendor-of-ram-navami-to-millions-through-452433.html |access-date=2025-04-19 |website=www.filmibeat.com |language=en}}</ref> [[ਮੇਡ ਇਨ ਹੈਵਨ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)|ਮੇਡ ਇਨ ਹੇਵਨ (ਟੀਵੀ ਲਡ਼ੀਵਾਰ)]] <ref>{{Cite web |last=Ghosh |first=Devarsi |date=16 March 2019 |title='Made in Heaven' music review: A set of songs as eclectic and colourful as the weddings on display |url=https://scroll.in/reel/916128/made-in-heaven-music-review-a-set-of-songs-as-eclectic-and-colourful-as-the-weddings-on-display |access-date=4 September 2024 |website=Scroll.in |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://malineeawasthi.com/main.php?v=profile ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926022545/http://malineeawasthi.com/main.php?v=profile |date=2013-09-26 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] 77uzg0o36px5mcul8bqk6p94v8j7quk 0 91109 848544 586159 2026-09-29T22:21:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848544 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=== ਪ੍ਰਿਯਮਵਦਾ ਮੋਹੰਤੀ ਹੇਜਮਦੀ ==|image=Priyambada Mohanty Hejamdi during 22nd Odia Film Award ceremony 2014, Bhubaneswar.jpg|image size=200px|image_size=200px|imagesize=200px|caption=ਬਾਈਵੇਂ ਉੜੀਆ ਫਿਲਮ ਮਹੋਤ੍ਸਵ 2014, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਯਮਵਦਾ ਮੋਹੰਤੀ ਹੇਜਮਦੀ |birth_date=18 ਨਵੰਬਰ 1939|birth_place=[[ਭਾਰਤ]]|occupation=[[ਸਨਾਤਨੀ ਨਰਤਕੀ]]|known for=[[ਉੜੀਸੀ]]|known_for=<div>ओडिसी</div><div>विकासात्मक अनुदान</div>}}'''ਪ੍ਰਿਯਮਵਦਾ ਮੋਹੰਤੀ ਹੇਜਮਦੀ''' [[ਉੜੀਸੀ]] ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਰਤਕੀ, ਕਲਾ ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸੰਬਲਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਆਲਆਂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਉਪ ਕੁਲਪਤੀ, ਰਹੀ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।<ref name="Heroine by chance">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/mag/2005/01/23/stories/2005012300380400.htm|title=Heroine by chance|date=5 November 2004|publisher=The Hindu|access-date=October 25, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326113857/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/heroine-by-chance/article28529240.ece|archive-date=26 ਮਾਰਚ 2020|url-status=dead}}</ref><ref name="Mukteswar Dance Festival Concludes">{{Cite web|url=http://www.odisha360.com/2012/01/17/mukteswar-dance-festival-concludes/|title=Mukteswar Dance Festival Concludes|date=2015|publisher=Odisha360|access-date=October 25, 2015}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਨਵੰਬਰ 1939 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।<ref name="IAS Fellow">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/php/fell_detail.php3?name=Mohanty-Hejmadi&intials=Priyambada&year=18-11-1939|title=IAS Fellow|date=2015|publisher=Indian Academy of Sciences|access-date=October 25, 2015}}</ref> ਉਸ ਨੇ [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ 1954 ਵਿੱਚ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਯੁਵਾ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 'ਓਡੀਸੀ' ਨਾਚ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਨਾਚ ਕਲਾ ਵੱਲ [[ਚਾਰਲਸ ਫਾਬ੍ਰੀ]], ਜੋ ਕਿ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। <ref name="Rushdie does an Odissi">{{Cite journal}}</ref> '''ਪ੍ਰਿਯਮਵਦਾ '''ਭਾਰਤੀ ਅਕੈਡਮੀ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਖੋਜਕਾਰ ਹਨ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਲੇਖ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, ''ਓਡੀਸੀ: ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ, ''ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਚ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।<ref name="Odissi: An Indian Classical Dance Form">{{cite book|url=http://www.amazon.com/Odissi-Indian-Classical-Dance-Form/dp/8173053243/ref=la_B001ICKXL0_1_1?s=books&ie=UTF8&qid=1445794187&sr=1-1|title=Odissi: An Indian Classical Dance Form|publisher=Aryan Books International|author=Priyambada Mohanty Hejmadi, Ahalya Hejmadi Patnaik|year=2007|pages=152|isbn=978-8173053245}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ  [["ਓਡੀਸੀ ਨ੍ਰਿਤ ਸਨਮਾਨ"]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Odissi danseuse Padmashree Priyambada Mohanty Hejmadi conferred with Odissi Nrutya Sanman-2013">{{Cite web|url=http://www.orissadiary.com/ShowOriyaOrbit.asp?id=38702|title=Odissi danseuse Padmashree Priyambada Mohanty Hejmadi conferred with Odissi Nrutya Sanman-2013|date=7 January 2013|publisher=Orissa Diary|access-date=October 25, 2015|archive-date=15 ਜਨਵਰੀ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115082358/http://orissadiary.com/ShowOriyaOrbit.asp?id=38702|dead-url=yes}}</ref> ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਤਮ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|, ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ 1998 ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=July 21, 2015|archive-date=ਨਵੰਬਰ 15, 2014|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|colwidth=30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਜੀਵਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੜੀਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੜੀਸ਼ਾ ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਰਤਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੜੀਸ਼ੀ ਨਰਤਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਖੋਜਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਖੋਜਕਾਰ]] 68pnma2xl6ntke3ikhr0lehas8ocqgl 0 91523 848597 837659 2026-09-30T04:19:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848597 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ | name = ਭਿਖਾਰੀ ਠਾਕੁਰ | caption = | birth_date = {{birth date|df=yes|1887|12|18}} | birth_place = ਕੁਤੁਬਪੁਰ &nbsp;(ਦਿਆਰਾ), ਸਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਬਿਹਾਰ, ਭਾਰਤ | death_date = {{death date and age|df=yes|1971|7|10|1887|12|18}} | occupation = ਨਾਟਕਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ, ਅਦਾਕਾਰ, ਫੋਕ ਡਾਂਸਰ, ਲੋਕ ਗਾਇਕ, ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕਰ | notable works = ''Bidesiya'', ''Beti-Bechwa'', ''Bhai-Birod'', ''Kalyuga Prem'', ''Radhesyam Behar'', ''Ganga-Asnan'', ''Bidwa-Bilap'', ''Putrabadh'', ''Gobar-Ghichor'' | image = Bhikhari_Thakur.jpg }} '''ਭਿਖਾਰੀ ਠਾਕੁਰ ''' ([[ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ|ਦੇਵਨਗਰੀ]]: भिखारी ठाकुर; [[ਨਸਤਾਲੀਕ ਲਿਪੀ]]: بھکھڑی ٹھاکر; {{ਅਵਾਜ਼|BhikhariThakur2.ogg|listen}}) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ, ਅਦਾਕਾਰ, [[ਲੋਕ-ਨਾਚ|ਲੋਕ-ਨਾਚਾਰ]], ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਭੋਜਪੁਰੀ]] ਦਾ [[ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਸ਼ੇਕਸ਼ਪੀਅਰ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article3534122.ece|title=On the Shakespeare of Bhojpuri|publisher=''[[The Hindu]]''date=16 June 2012|author=Shalaja Tripathi|accessdate=2 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224182100/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article3534122.ece|archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2013|url-status=dead}}</ref> ਭਿਖਾਰੀ ਠਾਕੁਰ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਦਸੰਬਰ 1887 ਨੂੰ  ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸਾਰਨ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁਤੁਬਪੁਰ (ਦਿਆਰਾ) ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਈ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਲ ਸਿੰਗਾਰ ਠਾਕੁਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਿਵਕਲੀ ਦੇਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਬਹੋਰ ਠਾਕੁਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ ਖੜਗਪੁਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪੈਸੇ ਕਮਾਏ, ਲੇਕਿਨ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸੀ। ਰਾਮਲੀਲਾ ਦਾ ਦੀਵਾਨਾ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਜਗੰਨਾਥ ਪੁਰੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕ‌ਿ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤੀਰਥ ਸ਼ਹਿਰ ਕੁੱਝ ਸਰਬੋਤਮ ਰਾਮਲੀਲਾ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਮੰਡਲੀ ਬਣਾ ਲਈ ਅਤੇ ਰਾਮਲੀਲਾ ਸ਼ੋ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਮਾਜਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈਣ ਲੱਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਡਰਾਮਾ , ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਆਦਿ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਲ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਰਾਣਸੀ, ਛਪਰਾ ਅਤੇ ਹਾਵੜਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਡਰਾਮੇ (ਬਿਦੇਸਿਆ, ਬੇਟੀ-ਬੇਚਵਾ, ਬਿਧਵਾ-ਬਿਲਾਪ ਆਦਿ) ਅਤੇ ਗੀਤ ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਖੱਟ ਰਹੇ ਹਨ।  83 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 10 ਜੁਲਾਈ 1971 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਚਾਰਫੁਟੀਆ ਛੋਕਰੇ'' ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਮਨੀਸ਼ ਹਰੀਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ,  ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਗੀਤ 'ਕੌਨ ਸੀ ਨਗਰੀਆ' ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਗੀਤ ਦੇ ਧੀ-ਬੇਚਵਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।  ਬਿਹਾਰ ਕੋਕਿਲਾ ਸ਼ਾਰਦਾ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਇਹ ਗੀਤ ਗਾਇਆ। == ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਭਿਖਾਰੀ ਠਾਕੁਰ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਦਸੰਬਰ 1887 ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸਾਰਨ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁਤੁਬਪੁਰ (ਦਿਆਰਾ) ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਲ ਸਿੰਗਾਰ ਠਾਕੁਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਿਵਕਲੀ ਦੇਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ [[ਨਾਈ ਸਿੱਖ|ਨਾਈ]] (ਨਾਈ ਜਾਤੀ) ਪਰਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿੱਛੜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਜਾਤ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਮ ਵਾਲ ਕੱਟਣਾ ਅਤੇ ਹਜਾਮਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮਦਦ ਸ਼ਾਦੀ ਗਮੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਨੇਹੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ-ਜਗੀਰੂ ਸੈੱਟਅੱਪ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਕਾਮੇ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। == ਕੰਮ == ਭਿਖਾਰੀ ਠਾਕੁਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸਨ। ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 3 ਦਰਜਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਭਿਖਾਰੀ ਠਾਕੁਰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ '''ਭਿਖਾਰੀ ਠਾਕੁਰ ਗ੍ਰੰਥਾਵਲੀ''' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ 1979 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਨਾਟਕ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਦੇਸਿਆ, ਭਾਈ ਬੀਰੋਧ, ਬੇਟੀ ਬੇਚਵਾ, ਕਲਜੁਗ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਰਾਧਸ਼ਿਆਮ ਬਾਹਰ। ਦੂਜਾ ਭਾਗ 1986 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਹੋਰ ਨਾਟਕ ਹਨ- ਪੁਤਰਾ ਬਧ, ਗਾਬਰਗੀਚੋਰ, ਨਾਨਦ-ਭੁਜਾਈ, ਗੰਗਾ ਅਸਨਾਨ ਅਤੇ ਬਿਧਵਾ ਬਿਲਾਪ। ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਮੋਨੋਲੋਗ ਹਨ।<ref>{{Cite book|location=Allahabad}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * http://www.bhikharithakur.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170509142005/http://www.bhikharithakur.com/ |date=2017-05-09 }} * [http://blog.aaobihar.com/?tag=bhikhari-thakur '''Poems of Bhikhari Thakur'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150102062412/http://blog.aaobihar.com/?tag=bhikhari-thakur |date=2015-01-02 }} * [http://bidesia.co.in/bidesia-bhikhari-thakur-natak.php '''भिखारी ठाकुर के व्यक्तित्व और कृतित्व पर समर्पित जाल स्थल'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130610090946/http://bidesia.co.in/bidesia-bhikhari-thakur-natak.php |date=2013-06-10 }} (bidesia.co.in) * [https://books.google.com/books?isbn=8171198147! '''सूत्रधार'''] (भिखारी ठाकुर के जीवन पर सुप्रसिद्ध कथाकार * [[iarchive:ChandanKumarMishrabidesiabhojpurinatakbhikharithakur!|'''भिखारी ठाकुर कृत बिदेसिया नाटक''']] (pdf file) * [http://bidesia.co.in/bidesia-bhikhari-thakur-natak.php?subaction=showfull&id=1306680409&archive=&start_from=&ucat=13&! '''भिखारी ठाकुर का एकमात्र प्रकाशित साक्षात्कार'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113043529/http://bidesia.co.in/bidesia-bhikhari-thakur-natak.php?subaction=showfull&id=1306680409&archive=&start_from=&ucat=13&! |date=2013-11-13 }} (बिदेसिया, 1987 में प्रकाशित) * BHOJPURI ARTISTIC TRADITION AND BHOKHARI THAKUR – http://singerkalpana.blogspot.in/2012/05/bhojpuri-artistic-tradition-and.html * [http://bidesia.co.in/bidesia-bhikhari-thakur-natak.php?subaction=showfull&id=1324108195&archive=&start_from=&ucat=13&! '''लोक कला मर्मज्ञ और सुप्रसिद्ध नाटककार जगदीश चंद्र माथुर का भिखारी ठाकुर पर संस्मरण'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113043045/http://bidesia.co.in/bidesia-bhikhari-thakur-natak.php?subaction=showfull&id=1324108195&archive=&start_from=&ucat=13&! |date=2013-11-13 }} (1971 में प्रकाशित) * [http://rangvarta.com/on-stage.php?&subaction=showfull&id=1324183155! '''एंजोय डर्टी पिक्चर,वी कांट टॉलरेट लौंडा'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113043120/http://rangvarta.com/on-stage.php?&subaction=showfull&id=1324183155! |date=2013-11-13 }} (परिचयात्मक आलेख) * [http://rangvarta.com/on-stage.php?&subaction=showfull&id=1341903360! '''ब्रेख्त,भिखारी,बादल और बोल'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113043208/http://rangvarta.com/on-stage.php?&subaction=showfull&id=1341903360! |date=2013-11-13 }} (भिखारी ठाकुर के रंगमंचीय अवदान पर तुलनात्मक आलेख) [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1887]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] ergmuhif7000xe9o0o3qbrwcj21xay5 0 91620 848606 838223 2026-09-30T04:56:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848606 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ਮਨੀਸ਼ਾ ਲਾਂਬਾ |image=Minissha Lamba at Snoop Dogg Adidas bash.jpg |caption=Minissha Lamba, 2019 |birth_name=ਮਨੀਸ਼ਾ ਲਾਂਬਾ |birth_date={{birth date and age |df=yes|1985|1|18}} |birth_place=[[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] |ethnicity=[[ਭਾਰਤn]]|occupation=ਅਭਿਨੇਤਰੀ <br> |years_active=2005–ਹੁਣ ਤਕ |spouse=ਨਿਕੁਨਜ ਰਿਆਨ ਥਾਮ (m. 2015) }} '''ਮਨੀਸ਼ਾ ਲਾਂਬਾ''' (ਜਨਮ 18 ਜਨਵਰੀ 1985<ref>{{cite web|url=http://www.bollywood.lv/actresses/minissha-lamba/minissha-lamba-to-skydive-on-her-birthday.html|title=Minissha Lamba to Skydive on her Birthday|accessdate=25 August 2013|archive-date=3 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803131241/http://www.bollywood.lv/actresses/minissha-lamba/minissha-lamba-to-skydive-on-her-birthday.html|dead-url=yes}}</ref>) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ<span class="cx-segment" data-segmentid="43">[[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ]]</span> ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਉਸ ਨੇ ੨੦੦੫ ਵਿੱਚ ਜਹਾਨ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਅਪਨਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-have-dated-men-who-were-wrong-for-me-Minissha-Lamba/articleshow/19380507.cms|title=I-have-dated-men-who-were-wrong-for-me-Minissha-Lamba|work=BCD|accessdate=4 June 2013}}</ref>. ਉਸ ਦੀਆਂ  ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਹਨਾ ਵਿੱਚ<span class="cx-segment" data-segmentid="47">''ਹਨੀਮੂਨ ਟ੍ਰੈਵਲਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਿਟਡ''</span><span class="cx-segment" data-segmentid="49"> (2007)</span> ਬਚਨਾ ਏਹਸ਼ੀਨੋ <span class="cx-segment" data-segmentid="49">(2008) ਵਿਲ ਡਨ ਅਬਾ </span><span class="cx-segment" data-segmentid="49"><span class="cx-segment" data-segmentid="49"></span><span class="cx-segment" data-segmentid="49"><span class="cx-segment" data-segmentid="49"> (2009) </span></span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="49">ਅਤੇ ਭੇਜਾ '' ਫਰਾਈ 2'' (2011)</span> ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ।,<ref>{{cite web|url=http://www.koimoi.com/actress/minissha-lamba/|title=Minissha Lamba|work=BCD|accessdate=4 June 2013}}</ref> 2014 ਵਿਚ<span class="cx-segment" data-segmentid="53"> ਲਾਂਬਾ [[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 8)|Bigg Boss 8]]</span>, ਤੇ ਲਾਂਬਾ ਇੱਕ <span class="cx-segment" data-segmentid="53">ਉਮੀਦਵਾਰ </span>ਬਣ  ਗਈ ਤੇ<span class="cx-segment" data-segmentid="53"> ਬਾਅਦ</span> ਵਿੱਚ ਬੇਦਖ਼ਲ.ਕਰ ਦਿਤੀ। == ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਨੀਸ਼ਾ ਲਾਂਬਾ ਦਾ ਜਨਮ 1985 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 1985 ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਲਾਂਬਾ ਅਤੇ ਮੰਜੂ ਲਾਂਬਾ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਚੇਤੀਨਾਦ ਵਿਦਿਆਸ਼ਰਮ ਸਕੂਲ ਚੇਂਨਈ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੈਨਿਕ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, <span class="cx-segment" data-segmentid="58"> ਸ਼ੀਰੀਨਗਰ ਵਿੱਚ</span> ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ <span class="cx-segment" data-segmentid="58">ਪੜ੍ਹਾਈ</span> ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>http://www.imdb.com/name/nm1999369/</ref>  ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਉਸ, [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ  (ਆਨਰਸ) ਵਿੱਚ <span class="cx-segment" data-segmentid="58"><span class="cx-segment" data-segmentid="58">ਅਗਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ</span> ਕੀਤੀ</span>।<ref name="mid-day.com">{{cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/jan/300113-are-minissha-lamba-and-andrew-symonds-dating.htm|title=Minissha Lamba dating Andrew Symonds|work=BCD|accessdate=4 June 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/celebs/minissha-lamba/upcoming-movies.html|title=Minissha Lamba upcoming projects|work=BCD|accessdate=4 June 2013|archive-date=9 ਸਤੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909235353/http://entertainment.oneindia.in/celebs/minissha-lamba/upcoming-movies.html|dead-url=yes}}</ref> ==ਕੈਰੀਅਰ== ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ, ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਐਲ.ਜੀ., ਸੋਨੀ, ਕੈਡਬਰੀ, ਹਾਜਮੌਲਾ, ਏਅਰਟੈਲ, ਸਨਸਿਲਕ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਗਿਆਪਨ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਫੈਮਿਨਾ ਦੀ ਜਨਰੇਸ਼ਨ "ਡਬਲਿਯੂ" ਵਿਗਿਆਪਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|title=Minissha's Femina Ad|url=https://www.youtube.com/watch?v=TpUOHd6ZlCk|website=www.youtube.com}}</ref> ਕੈਡਬਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇ ਸ਼ੂਟ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨਾਲ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸ਼ੂਜੀਤ ਸਿਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਯਹਾਂ" (2005) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਯਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕਾਰਪੋਰੇਟ, ਰੌਕੀ: ਦਿ ਬਾਗੀ, ਐਂਥਨੀ ਕੌਨ ਹੈ, ਹਨੀਮੂਨ ਟਰੈਵਲਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ, ਅਨਾਮਿਕਾ, ਸ਼ੌਰਿਆ ਅਤੇ ਦੁਸ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ "ਬਚਨਾ ਐ ਹਸੀਨੋ" ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ "ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮਜ਼" ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਹ ਸੰਜੇ ਗੜ੍ਹਵੀ ਦੀ "ਕਿਡਨੈਪ" ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਵੇਖੀ ਗਈ।<ref>{{cite web|title=Minissha Lamba turns Sassy from Pretty|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/pretty-goes-sassy/article1426009.ece|website=www.TheHindu.com}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਆਲੋਚਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸ਼ਿਤ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ ਦੀ ਫਿਲਮ "ਵੈਲ ਡਨ ਅੱਬਾ" (2009) ਵਿੱਚ ਸੀ। "ਵੈਲ ਡਨ ਅੱਬਾ" ਨੂੰ ਸਾਲ 2009 ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ ਵਜੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਅਲੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੀਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਲਰਸ ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ ਬਿੱਗ ਬੌਸ 8 ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>{{cite news|title=Minissha Lamba on ‘Bigg Boss’: Won’t create drama to get footage|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/minissha-lamba-on-bigg-boss-wont-create-drama-to-get-footage/|accessdate=10 October 2014|agency=PTI|publisher=The Indian Express.|date=22 September 2014}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 2 ਨਵੰਬਰ 2014 (ਦਿਨ 42) ਨੂੰ 6 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-8-minissha-lamba-evicted-from-the-house/|title='Bigg Boss 8': Minissha Lamba evicted from the house|accessdate=2 November 2014}}</ref> ਧਰਮਿੰਦਰ, ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ, ਕੁਲਰਾਜ ਰੰਧਾਵਾ ਅਤੇ ਪੂਨਮ ਢਿੱਲੋਂ ਦੇ ਨਾਲ "ਡਬਲ-ਡੀ ਟ੍ਰਬਲ" ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਆਖਰੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਹਿਮੇਸ਼ ਰੇਸ਼ਮੀਆ ਦੇ ਗਾਣੇ "ਤੇਰਾ ਸਰੂਰ" ਦੇ ਐਲਬਮ "ਆਪ ਕਾ ਸਰੂਰ" ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਉਸ ਨੇ ਪੂਜਾ ਬੇਦੀ<ref name="pbc">{{cite news |last1=Nikita |first1=Wagh |title=Do you know Minissha Lamba is married to Pooja Bedi's cousin? |url=https://www.mid-day.com/photos/did-you-know-minissha-lamba-is-married-to-pooja-bedis-cousin/15932 |accessdate=25 March 2020 |work=[[Mid Day]] |date=18 January 2020 |archive-date=25 ਮਾਰਚ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325201145/https://www.mid-day.com/photos/did-you-know-minissha-lamba-is-married-to-pooja-bedis-cousin/15932 |url-status=dead }}</ref> ਦੇ ਇੱਕ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ "ਰਿਆਮ ਥਾਮ" ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਜੁਹੂ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ, ਤ੍ਰਿਕੋਣੀ, ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ,<ref>{{cite news |title=Inside pictures: Minissha Lamba – Ryan Tham’s wedding |url=https://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/inside-pictures-from-minissha-lamba-ryan-thams-wedding/ |accessdate=25 March 2020 |work=[[The Indian Express]] |date=7 July 2015 |location=[[Mumbai]]}}</ref> ਨਾਲ 6 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>{{cite news |last1=Sunitra |first1=Pacheco |title=Minissha Lamba marries longtime boyfriend Ryan Tham |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/minissha-lamba-secretly-marries-longtime-boyfriend-ryan-tham/ |accessdate=25 March 2020 |work=[[The Indian Express]] |date=7 July 2015 |location=[[Mumbai]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Parnita |first1=Uniyal |title=EXCLUSIVE: Minissha Lamba opens up on low-key wedding, says honeymoon will have to wait |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/exclusive-minissha-lamba-opens-up-on-low-key-marriage-says-honeymoon-will-have-to-wait/ |accessdate=25 March 2020 |work=[[The Indian Express]] |date=8 July 2015 |location=[[Mumbai]]}}</ref> ਉਹ ਅਗਸਤ 2020 ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਗਏ।[https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/minissha-lamba-and-ryan-tham-are-officially-divorced-6538835/] ==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ== {| class="wikitable sortable" |- align="center" ! ਸਾਲ !! ਫ਼ਿਲਮ !! ਭੂਮਿਕਾ !! ਨੋਟਸ |- | 2005 || ''[[ਯਹਾਂ]]'' || ਅਦਾ || |- | rowspan="3" | 2006 || ''[[ਕਾਰਪੋਰੇਟ (2006 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਾਰਪੋਰੇਟ]]'' || ਮੇਘਾ ਆਪਟੇ || |- |''[[ਰੌਕੀ: ਦ ਰੇਬਲ]]'' || ਪ੍ਰਿਆ || |- |''ਐਂਥਨੀ ਕੌਣ ਹੈ'' || ਜੀਆ ਆਰ. ਸ਼ਰਮਾ || |- | rowspan="2" | 2007 || ''ਹਨੀਮੂਨ ਟਰੈਵਲਜ਼ ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ]]'' || ਜ਼ਾਰਾ || |- |''ਦਸ ਕਹਾਣੀਆਂ'' || ਪ੍ਰਿਆ || |- | rowspan="4" | 2008 || ''ਬਚਨਾ ਏ ਹਸੀਨਾ'' || ਮਾਹੀ || |- |''ਕਿਡਨੈਪ'' || ਸੋਨੀਆ ਰੈਨਾ || |- |''ਸ਼ੌਰਿਆ'' || ਕਾਵਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ || |- |''ਅਨਾਮਿਕਾ'' || ਜੀਆ ਰਾਓ || |- | 2010 ||''ਵੈਲ ਡਨ ਅੱਬਾ'' || ਮੁਸਕਾਨ || |- | rowspan="2"| 2011 || ''ਭੇਜਾ ਫ੍ਰਾਈ 2'' || ਰੰਜਿਨੀ || |- |''[[ਹਮ ਤੁਮ ਸ਼ਬਾਨਾ]]'' || ਸ਼ਬਾਨਾ || |- | 2012 ||''ਜੋਕਰ'' || ਨਿਊਜ਼ ਰਿਪੋਰਟਰ || |- | rowspan="3" | 2013 || ''ਜ਼ਿਲਾ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ'' || ਫੌਜੀ ਦੀ ਸਹੇਲੀ || |- | ਹੀਰ ਐਂਡ ਹੀਰੋ |ਮਾਹੀ |ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ |- |''ਬਲੈਕ ਕਰੰਸੀ'' || ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਏਜੈਂਟ || |- | 2014 ||''ਡਬਲ ਦੀ ਟ੍ਰਬਲ'' || ਹਰਲੀਨ || [[ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ]] |- |2015 |''ਭੇਜਾ ਫ੍ਰਾਈ 3'' |ਪ੍ਰੀਤਿਕਾ | |- |2017 |''ਭੂਮੀ'' |ਪ੍ਰੁਤਿਆ ਮੋਕੋ | |- |} == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਨਾਂ !! ਭੂਮਿਕਾ !! ਚੈਨਲ !! ਨੋਟਸ !! ਰੈਫਰੈਂਸ |- | 2008 || ''ਛੂਨਾ ਹੈ ਆਸਮਾਨ'' || ਕਾਵਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ || || ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ | style="text-align:center;" | |- | 2014 || ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 8'' || ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ || rowspan="2" | ਕਲਰਜ਼ ਟੀ.ਵੀ. || ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ 1, ਆਖਰੀ ਦਿਨ 42 | style="text-align:center;" | |- | 2016 || ''ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਸ ਬਚਾਓ'' || ਮਹਿਮਾਨ || [[ਦਿਨੋ ਮੋਰੀਆ]] ਨਾਲ | style="text-align:center;" | |- | rowspan="2" | 2018 || ''ਤੇਨਾਲੀ ਰਾਮਾ'' || ਚੰਦਰਕਲਾ || [[ਸਬ ਟੀ.ਵੀ.]] || | |- | ''ਇੰਟਰਨੈਟ ਵਾਲਾ ਲਵ'' || ਮਹਿਰਾ || [[ਕਲਰਜ਼ ਟੀ.ਵੀ.]] || | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Commons category}} * {{IMDb name}} * {{Facebook|minisshalambaofficial}} * {{Twitter|Minissha_Lamba}} * {{Instagram|minissha_lamba}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] r4xghpp11fhs0ufbpvxf52eq30cdmhg 0 91746 848699 848022 2026-09-30T11:17:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848699 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=<span class="cx-segment" data-segmentid="79"><span class="cx-segment" data-segmentid="72"><span class="cx-segment" data-segmentid="67">ਰੀਤਿਕਾ</span></span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="79"><span class="cx-segment" data-segmentid="72"><span class="cx-segment" data-segmentid="67">''' '''</span>ਖੇੜਾ</span></span>|image size=250px|image_size=250px|birth_place=ਭਾਰਤ<br>|residence=[[New Delhi|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]],ਭਾਰਤ|nationality=ਭਾਰਤੀ <br>|alma mater=[[Delhi School of Economics|<span class="cx-segment cx-highlight" data-segmentid="72"></span>]][[Delhi School of Economics|ਦਿੱਲੀ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਸਕੂਲ]]|alma_mater=[[Delhi School of Economics]]|occupation=[[Development economist|ਵਿਕਾਸ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ<br> ]]}}'''ਰੀਤਿਕਾ ਖੇੜਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-02/india/28259307_1_uid-number-job-scheme-mnrega |title=Govt urged not to link UID, NREGA - The Times of India |access-date=2017-03-29 |archive-date=2012-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104025314/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-02/india/28259307_1_uid-number-job-scheme-mnrega |dead-url=yes }}</ref> == ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ == <span class="cx-segment" data-segmentid="67">'''ਰੀਤਿਕਾ '''</span>ਖੇੜਾ  ਦਿੱਲੀ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਸਕੂਲ   ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੀਐਚਡੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਮੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, [[ਜਿਆਂ ਦਰੇਜ਼]] ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == <span class="cx-segment" data-segmentid="72"><span class="cx-segment" data-segmentid="67">ਰੀਤਿਕਾ</span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="72"><span class="cx-segment" data-segmentid="67"></span>ਖੇੜਾ</span>, ਭਾਰਤੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਨ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵਿਕੀ ਅਤੇ ਸਾਮਾਜਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ <span class="cx-segment" data-segmentid="79">ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। </span>ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਰੇਗਾ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਜੀ ਬੀ ਪੰਤ ਸਮਾਜਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ,  ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ  ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕੋਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੰਸਥਾਨ  ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਜਿਟਰ  ਹੈ।<ref>[http://www.indianexpress.com/news/on-deaf-ears/589400/3 On deaf ears]</ref> ਉਸ ਨੇ ਨਰੇਗਾ,  ਸਰਵਜਨਿਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਪੀਡੀਐਸ) ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ  ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਰ ਸਾਮਾਜਕ - ਆਰਥਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਕੁੱਝ ਸੋਧ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨਰੇਗਾ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ "ਸਮੂਹ ਮਾਪ"  -  ਜਲੋਰ ਪ੍ਰਯੋਗ <span class="cx-segment" data-segmentid="83">ਹੈ।</span><ref>[http://ideas.repec.org/e/pkh153.html Reetika Khera at IDEAS]</ref> <ref>[http://www.outlookindia.com/article/Water-For-The-Leeward-India/289801] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160202185405/http://www.outlookindia.com/article/water-for-the-leeward-india/289801 |date=2016-02-02 }} {{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article/water-for-the-leeward-india/289801 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2026-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202185405/http://www.outlookindia.com/article/water-for-the-leeward-india/289801 |archive-date=2016-02-02 |url-status=dead}} PEEP Survey 2013</ref><span class="cx-segment" data-segmentid="83">ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ </span><span class="cx-segment" data-segmentid="83"><span class="cx-segment" data-segmentid="89"> ਉਸ ਨੇ ਜੀ.ਬੀ. ਪੰਤ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਟਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨਰੇਗਾ, ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਪੀਡੀਐਸ) ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਈ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ "ਗਰੁੱਪ ਮਾਪ" ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਰੇਗਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ 'ਤੇ ਪਏ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ-ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ, "ਜਾਲੋਰ ਪ੍ਰਯੋਗ" ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਹਿਊਮੈਨਿਟੀਜ਼ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਫੈਕਲਟੀ ਫੈਲੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਲਈ (ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਦੁਆਰਾ) ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਖੇੜਾ ਨੇ NDTV, Scroll.in, Wire.in, Outlook India, Financial Times, Reuters ਬਲੂਮਬਰਗ ਕੁਇੰਟ, ਕੁਆਰਟਜ਼, ਮੈਗਨਮ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਟੈਂਡਰਡ, ਬਿਜ਼ਨਸ ਲਾਈਨ, ਇਕਨਾਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼, ਫਰੰਟਲਾਈਨ (ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਨਵੰਬਰ 2016 ਕਵਰ ਫੀਚਰ), ਬਿਜ਼ਨਸ ਟੂਡੇ (ਉਸ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2016 ਕਵਰ ਫੀਚਰ ਲਿਖਿਆ) ਅਤੇ ਬੀਬੀਸੀ ਵਰਗੇ ਆਉਟਲੈਟਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਕਾਲਮ ਲਿਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪਕ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਊਜ਼ਲੌਂਡਰੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.newslaundry.com/2017/03/17/lets-talk-about-privacy|title=Newslaundry {{!}} Sabki Dhulai|last=Newslaundry|work=Newslaundry|access-date=2018-01-24|language=en-us}}</ref>, Counterview.org (ਉਸਨੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ), ਡੇਕਨ ਹੇਰਾਲਡ<ref>{{Cite news|url=https://counterview.org/2016/11/02/indias-aadhaar-project-an-assault-on-welfare-privacy-and-democracy-need-for-urgent-debate/|title=India's Aadhaar project: An assault on welfare, privacy and democracy; need for urgent debate|date=2016-11-02|work=COUNTERVIEW.ORG|access-date=2018-01-24|language=en-US|archive-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125020139/https://counterview.org/2016/11/02/indias-aadhaar-project-an-assault-on-welfare-privacy-and-democracy-need-for-urgent-debate/|url-status=dead}}</ref>), Deccan Herald,<ref>{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/583315/aadhaar-enabled-exclusion-corruption.html|title=Aadhaar-enabled exclusion and corruption|website=Deccan Herald|access-date=2018-01-24}}</ref>, ਲਾਈਵਮਿੰਟ<ref>{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Search/Link/Keyword/Reetika%20Khera|title=Reetika khera news - Livemint|website=www.livemint.com|access-date=2018-01-24|archive-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015919/http://www.livemint.com/Search/Link/Keyword/Reetika%20Khera|dead-url=yes}}</ref>, ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਕਸਰ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਸਿਟੀਜ਼ਨਜ਼ ਵੈੱਬ<ref>{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Search/Link/Keyword/Reetika%20Khera|title=Reetika khera news - Livemint|website=www.livemint.com|access-date=2018-01-24|archive-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015919/http://www.livemint.com/Search/Link/Keyword/Reetika%20Khera|dead-url=yes}}</ref> Countercurrents,<ref>{{Cite news|url=https://countercurrents.org/2017/10/03/impact-of-aadhaar-in-welfare-programmes/|title=Impact Of Aadhaar In Welfare Programmes – Countercurrents|date=2017-10-03|work=Countercurrents|access-date=2018-01-24|language=en-US|archive-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015545/https://countercurrents.org/2017/10/03/impact-of-aadhaar-in-welfare-programmes/|url-status=dead}}</ref>, ਕਾਊਂਟਰਕਰੰਟਸ<ref>{{Cite news|url=https://countercurrents.org/2017/10/03/impact-of-aadhaar-in-welfare-programmes/|title=Impact Of Aadhaar In Welfare Programmes – Countercurrents|date=2017-10-03|work=Countercurrents|access-date=2018-01-24|language=en-US|archive-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125015545/https://countercurrents.org/2017/10/03/impact-of-aadhaar-in-welfare-programmes/|url-status=dead}}</ref> , ਇੰਡੀਆ ਟੂਗੈਦਰ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਸਪੈਂਡ (ਉਸਨੇ ਨਰੇਗਾ<ref>{{Cite web|url=http://www.indiaspend.com/cover-story/the-whys-and-whats-of-indias-rural-jobs-scheme-99284|title=The Whys and Whats of India's Rural Jobs Scheme {{!}} IndiaSpend-Journalism India {{!}}Data Journalism India{{!}}Investigative Journalism-IndiaSpend|last=IndiaSpend|website=www.indiaspend.com|access-date=2018-01-24|archive-date=2018-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201200717/http://www.indiaspend.com/cover-story/the-whys-and-whats-of-indias-rural-jobs-scheme-99284|dead-url=yes}}</ref>) 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਵਰ ਸਟੋਰੀ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ NYT ਸੰਪਾਦਕੀ, "ਭਾਰਤ ਦਾ ਬਿਗ ਫਿਕਸ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਫਲਬ ਕਿਉਂ ਹੈ," ਆਧਾਰ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਦਲੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/01/21/opinion/india-aadhaar-biometric-id.html|title=Opinion {{!}} Why India's Big Fix Is a Big Flub|last=Khera|first=Reetika|date=2018|work=The New York Times|access-date=2018-01-23|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ਖੇੜਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ 1.3 ਬਿਲੀਅਨ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਇਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ, ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪਰ ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਖੇੜਾ ਨੇ ਯੂਨੀਕ ਆਈਡੈਂਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (UIDAI) ਕੋਲ ਇੱਕ "ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ" (ਆਰ.ਟੀ.ਆਈ.) ਬੇਨਤੀ[32] ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਜਨਤਕ ਡੇਟਾ ਮੰਗਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਆਧਾਰ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਖਰਚ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ 2009 ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। UIDAI ਨੇ RTI ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਟਿੱਪਣੀ ਜਾਂ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/04/07/technology/india-id-aadhaar.html|title='Big Brother' in India Requires Fingerprint Scans for Food, Phones and Finances|last=Goel|first=Vindu|date=2018-04-07|work=The New York Times|access-date=2018-04-09|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.youtube.com/watch?v=4ru-9_rfWUQ <span class="cx-segment" data-segmentid="67">'''ਰੀਤਿਕਾ'''</span> ਖੇਰਾ ਨਾਲ] ਇੰਟਰਵਿਊ  <br> * [http://www.hindu.com/mag/2010/11/14/stories/2010111450010100.htm ਕਾਲਮ ਹਿੰਦੂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120151806/http://www.hindu.com/mag/2010/11/14/stories/2010111450010100.htm |date=2010-11-20 }} * [http://www.hindustantimes.com/editorial-views-on/columnsothers/Not-all-that-unique/Article1-593541.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101114062708/http://www.hindustantimes.com/editorial-views-on/columnsothers/Not-all-that-unique/Article1-593541.aspx |date=2010-11-14 }} * 17:45 ਮਿੰਟ ਤੇ <br> * [http://hss.iitd.ac.in/faculty/reetika-khera] ਆਈਆਈਟੀ ਦਿੱਲੀ ਵੈੱਬਪੇਜ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] fap2qqjfr4fp23gwfqiz3dsw06ojvwq 0 92694 848488 824672 2026-09-29T19:22:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848488 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨੀਥੀ ਟੇਲਰ | image = Niti Taylor (28965656657).jpg | image_size = | caption = | birth_name = ਨੀਥੀ ਟੇਲਰ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1994|11|8}} | birth_place = [[ਗੁੜਗਾਵਾਂ|ਗੁੜਗਾਵਾਂ, ਭਾਰਤ]] | residence = ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ | nationality = ਭਾਰਤ | alma_mater = | occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮੇਜ਼ਬਾਨ | years_active = 2009-ਵਰਤਮਾਨ | height = | spouse = | children = | parents = | relatives = | awards = | website = | signature = | ethnicity = }} '''ਨੀਤੀ ਟੇਲਰ''' (ਜਨਮ 8 ਨਵੰਬਰ 1994) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Niti-goes-back-to-college/articleshow/20728308.cms|title=Niti goes back to college|last=Pasupulate|first=Karthik|date=23 June 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=2015-01-06}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Nidhi-Taylor-Siddhi-Karwa-MTV-webbed/movie-review/22860243.cms|title=Niti Taylor & Siddhi Karwa in Mtv Webbed|last=Tiwari|first=Vijaya|date=21 September 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=2015-01-06}}</ref> ਇਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਐਮਟੀਵੀ ਉੱਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੋਅ [[ਕੈਸੀ ਯੇਹ ਯਾਰੀਆਂ]] ਵਿੱਚ ਨੰਦਿਨੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ। == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਟੇਲਰ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਨਵੰਬਰ 1994 ਵਿੱਚ [[ਗੁੜਗਾਵਾਂ|ਗੁੜਗਾਵ]] ਵਿੱਖੇ ਸੰਦੀਪ ਟੇਲਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਰਲ ਟੇਲਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਦਿੱਤੀ ਟੇਲਰ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ "ਲਾਰੇਟੋ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਦਿੱਲੀ" ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀ ਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸੋਫੀਆ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੁਮੈਨ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਐਕਟਿੰਗ ਵੱਲ ਆ ਗਈ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਐਕਟਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ "ਪਿਆਰ ਕਾ ਬੰਧਨ" ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਸੀਰੀਅਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਟੇਲਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2009 ਵਿੱਚ ''ਪਿਆਰ ਕਾ ਬੰਧਨ''  ਸੀਰੀਅਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ "ਗੁਲਾਲ", "ਬੜੇ ਅੱਛੇ ਲਗਤੇ ਹੈਂ" ਅਤੇ ਐਪੀਸੋਡਿਕ ਸ਼ੋਆਂ ''ਯੇ ਹੈ ਆਸ਼ਿਕੀ'', ''ਸਾਵਧਾਨ ਇੰਡੀਆ'', ''ਹੱਲਾ ਬੋਲ'', ਅਤੇ ''ਵੇਬਡ ''ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਧਾਰਥ ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ "ਪਰਿੰਦੇ ਕਾ ਪਾਗਲਪਨ" ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-niti-taylor-and-siddharth-gupta-heat-it-up-in-parindey-ka-pagalpan-where-s-parth-samthaan-2178167|title=Niti Taylor and Siddharth Gupta heat it up in 'Parindey Ka Pagalpan'; where's Parth Samthaan?|date=15 February 2016|newspaper=DNA India|access-date=17 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218042742/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-niti-taylor-and-siddharth-gupta-heat-it-up-in-parindey-ka-pagalpan-where-s-parth-samthaan-2178167|archive-date=18 February 2017|url-status = live|language=en-US}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧ ਥ੍ਰਿਲਰ ਗੁਲਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/niti-taylor-kaisi-yeh-yaariaan-season-three-ghulam-television-4465039/|title=TV actor Niti Taylor refuses Kaisi Yeh Yaariaan 3, opts for more challenging role in Ghulam|date=9 January 2017|newspaper=The Indian Express|access-date=17 February 2017|language=en|url-status = live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170112154926/http://indianexpress.com/article/entertainment/television/niti-taylor-kaisi-yeh-yaariaan-season-three-ghulam-television-4465039/|archive-date=12 January 2017}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਟੇਲਰ ਨੇ ਇਸ਼ਕਬਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੰਨਤ ਕੌਰ ਖੁਰਾਣਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।<ref name=".3">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/kaisi-yeh-yaariaan-star-niti-taylor-to-make-tv-comeback-with-ishqbaaz-details-inside-1430401-2019-01-14|title=Kaisi Yeh Yaariaan star Niti Taylor to make TV comeback with Ishqbaaz. Details inside|website=India Today}}</ref> ਇਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵੀਡੀਓ 'ਕੈਪਾਚੀਨੋ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। 2022 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ 'ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ 10' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name= "JDJ10">{{Cite magazine |last=Keshri |first=Shweta |date=21 July 2022 |title=After Paras Kalnawat and Nia Sharma, Dheeraj Dhoopar and Niti Taylor are also revealed to be confirmed contestants for Jhalak Dikhhla Jaa 10 |url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/niti-taylor-dheeraj-dhoopar-nia-sharma-and-paras-kalnawat-confirmed-for-jhalak-dikhhla-jaa-10-1978277-2022-07-21 |magazine=India Today |access-date=21 July 2022}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਟੇਲਰ ਨੇ 13 ਅਗਸਤ 2019 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਬਾਵਾ ਨਾਲ ਮੰਗਣੀ ਕਰ ਲਈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/ishqbaaz-actress-niti-taylor-to-get-engaged-tomorrow-with-beau-parikshit-bawa-shares-pic/articleshow/70644020.cms|title=Ishqbaaz actress Niti Taylor to get engaged tomorrow with beau Parikshit Bawa; shares pic|work=The Times of India|language=en|access-date=12 August 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Shiksha |first1=Shruti |title='Ishqbaaz' actress Niti Taylor engaged to boyfriend Parikshit Bawa - See pics |url=https://zeenews.india.com/television/ishqbaaz-actress-niti-taylor-engaged-to-boyfriend-parikshit-bawa-see-pics-2226881.html |access-date=13 August 2019 |work=Zee News |date=13 August 2019 |language=en}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 13 ਅਗਸਤ 2020 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।<ref name="Marriage">{{cite news |title=Niti Taylor married Parikshit Bawa in private ceremony in August, shares videos and pics from wedding |url=https://www.hindustantimes.com/tv/niti-taylor-talks-about-her-august-wedding-to-parikshit-bawa-says-they-preponed-it-from-oct-after-they-sensed-covid-19-situation-won-t-improve-drastically/story-u3QFtVHGVXT0QDoIxwiipN.html |access-date=6 October 2020 |work=Hindustan Times |date=6 October 2020 |language=en}}</ref> == ਮੀਡੀਆ == ਦਸੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ, ਟੇਲਰ ਨੂੰ ਯੂਕੇ ਅਧਾਰਤ ਅਖਬਾਰ ਈਸਟਰਨ ਆਈ ਦੀ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਸੈਕਸੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਨਵੀਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.easterneye.eu/entertainment/detail/niti-taylor-made-for-success|title=Niti: Taylor-made for success|last=Venkat|first=Jayanti|date=14 January 2016|website=Eastern Eye|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424143307/http://easterneye.eu/entertainment/detail/niti-taylor-made-for-success|archive-date=24 April 2016|url-status=dead|access-date=17 February 2017}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ === {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਸਾਲ ! ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਚੈਨਲ |- | 2009 |  ''ਪਿਆਰ ਕਾ ਬੰਧਨ'' |ਇਸ਼ਿਤਾ<br> | ਸੋਨੀ ਟੀ. ਵੀ. |- | 2010-2011 | ਗੁਲਾਲ<br> |ਦੇਵਿਕਾ<br> | [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] |- | 2011-2014 | ''ਬੜੇ ਅੱਛੇ  ਲਗਤੇ ਹੈਂ<br> '' |ਨੈਨਾ<br> | ਸੋਨੀ ਟੀ. ਵੀ. |- | 2012 | ਸਾਵਧਾਨ ਇੰਡੀਆ<br> | ਸਾਬਾ (ਐਪੀਸੋਡਿਕ  ਭੂਮਿਕਾ) | ਲਾਇਫ਼ ਓਕੇ<br> |- | 2013 | ''ਯੇ ਹੈ ਆਸ਼ਿਕੀ '' | ਟ੍ਰਿਸ਼ਾ |ਬਿਂਦਾਸ<br> |- |2013 |''ਵੇਬਡ<br> '' |ਦਿਵਿਆ |[[ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਇੰਡੀਆ]] |- | 2014 |''ਹੱਲਾ ਬੋਲ'' | ਸਵਾਤੀ | ਬਿਂਦਾਸ<br> |- | 2014-2015 |  ''[[ਕੈਸੀ ਯੇਹ ਯਾਰੀਆਂ|ਕੈਸੀ ਯੇ ਯਾਰੀਆਂ<br> ]]'' |ਨੰਦਿਨੀ ਮੂਰਤੀ<br> | [[ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਇੰਡੀਆ]] |- | 2016 |  '' ਪਿਆਰ ਟਿਊਨ ਕਯਾ ਕਿਯਾ'' - ਸੀਜ਼ਨ 7 | ਵਿਧੀ (ਹੋਸਟ) | ਜ਼ਿੰਗ<br> |- | 2017–ਮੌਜੂਦ | ਗ਼ੁਲਾਮ<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/niti-taylor-and-param-singh-come-together-for-new-daily-soap-ghulam/|title=Niti Taylor and Param Singh come together for new daily soap Ghulam|last=Mahesh|first=Shweta|publisher=Bollywood Life|access-date=2017-02-17}}</ref> | ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਮਾਥੁਰ | ਲਾਇਫ਼ ਓਕੇ<br> |} === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 62px;" ! ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਸਰੋਤ(s) |- | 2012 | ਮੇਮ ਵਾਯਾਸੁਕੂ ਵਾਚਮ<br> |ਦਿਲ<br> | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] |<ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/mem-vayasuku-vacham-telugu-movie-review-14505.html|title=Mem Vayasuku Vacham review.|website=IndiaGlitz|access-date=2017-02-17|archive-date=2017-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217223827/http://www.indiaglitz.com/mem-vayasuku-vacham-telugu-movie-review-14505.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/mem-vayasuki-vacham/movie-review/14357702.cms|title=Mem Vayasuki Vacham Movie Review|last=Pasupulate|first=Karthik|date=23 June 2012|website=The Times of India|access-date=2017-02-17}}</ref> |- | 2013 | ''Pelli Pustakam'' |ਨੀਤੀ<br> | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] |<ref>{{Cite news|url=http://www.apherald.com/Movies/ViewArticle/26966/Pelli-Pustakam-2013-Movie-Review-Rating/|title=Pelli Pustakam 2013 Movie Review, Rating|date=12 July 2013|work=India Herald|access-date=2017-02-17|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/something-went-wrong/article4911887.ece|title=Something went wrong|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|work=The Hindu|access-date=2017-02-17|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130915203745/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/something-went-wrong/article4911887.ece|archive-date=2013-09-15|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/pelli-pusthakam-telugu-movie-review-16761.html|title=Pelli Pusthakam review.|website=IndiaGlitz|access-date=2017-02-17|archive-date=2017-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218063335/http://www.indiaglitz.com/pelli-pusthakam-telugu-movie-review-16761.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Niti-goes-back-to-college/articleshow/20728308.cms|title=Niti goes back to college|work=The Times of India|access-date=2017-02-17}}</ref> |- | 2014 | ''ਪਿਆਰ ਡਾਟ ਕੋਮ'' |ਸ਼੍ਰਾਵਣੀ<br> | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] |<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/previews/Love-dot-com/articleshow/30349708.cms|title=Love dot com|work=The Times of India|access-date=2017-02-17}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.apherald.com/Movies/Reviews/47740/Love-Dot-Com-Telugu-Movie-Review-Rating/|title=Love Dot Com Telugu Movie Review, Rating|date=15 February 2014|work=India Herald|access-date=2017-02-17|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2014-02-15/Love-Dot-Com-Telugu-Movie-Review-and-Rating/86047|title=Love Dot Com Telugu Movie Review and Rating|website=The Hans India|language=en|access-date=2017-02-17}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] efhjq50cdm6y46sf81l39kkrfb91o4n 0 92732 848575 773655 2026-09-30T02:06:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848575 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਬੀ. ਵੀ. ਰਾਧਾ | image = <!-- Deleted image removed: [[File:B.V.Radha.jpg|100x250px|thumbnail|center]] --> | caption = | birth_name = ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ | birth_date = {{Birth year and age|1948|8}} | birth_place = [[ਬੰਗਲੋਰ]], [[ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ]], ਭਾਰਤ | death_date = | death_place = | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] | other_names = | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] | spouse = ਕੇ. ਐੱਸ. ਐੱਲ. ਸਵਾਮੀ (1939-2015) }} '''ਬੇਂਗਲੁਰੂ ਵਿਜੇ ਰਾਧਾ''' (ਜਨਮ ਅਗਸਤ 1948) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਸੀ। 1964 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਾਵਕੋਟੀ ਨਾਰਾਇਣ'' ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਭਗ 300 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਵਿੱਚੋਂ 250 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਤਮਿਲ਼, ਤੇਲਗੂ, ਮਲਿਆਲਮ, ਤੁਲੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ।<ref>{{cite web |title= B. V. Radha profile |url= http://www.veethi.com/india-people/b._v._radha-profile-3671-14.htm |publisher= ''veethi.com'' |accessdate= 4 December 2014}}</ref> ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇ. ਐੱਸ. ਐੱਲ. ਸਵਾਮੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |title= B. V. Radha profile |url= http://chiloka.com/celebrity/radha-928 |publisher= ''chiloka.com'' |accessdate= 4 December 2014}}</ref> ਆਪਣੇ ਇਸ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਈ ਨਾਟਕ ਵੀ ਖੇਡੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ 2010 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕਨਕ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |title= Award for B.V. Radha |url= http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/award-for-bv-radha/article677875.ece |publisher= ''The Hindu'' |date= 6 January 2010 |accessdate= 4 December 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201012011730/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/Award-for-B.V.-Radha/article15956320.ece |archive-date= 12 ਅਕਤੂਬਰ 2020 |url-status= dead}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ== ਰਾਧਾ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 1948 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਰਸਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ 1964 ਵਿਚਲੀ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ "ਨਵਾਕੋਟੀ ਨਾਰਾਇਣ" ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ 1966 ਵਿੱਚ "ਥਜ਼ਾਮਪੂ" ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ, ਐਮ.ਜੀ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ, ਸਿਵਾਜੀ ਗਣੇਸ਼ਨ, ਐਨ. ਟੀ. ਰਾਮਾ ਰਾਓ, ਜੇਮਿਨੀ ਗਨੇਸਨ, ਅਕਿਨੀਨੀ ਨਾਗੇਸਵਰਾ ਰਾਓ ਅਤੇ ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ==ਮੌਤ== 10 ਸਤੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == ===ਕੰਨੜ=== {{div col|colwidth=22em}} * ''[[Navakoti Narayana]]'' (1964) * ''[[Thoogudeepa]]'' (1966) * ''[[Premamayi]]'' (1966) * ''[[Kiladi Ranga]]'' (1966) * ''[[Deva Maanava]]'' (1966) * ''[[Rajadurgada Rahasya]]'' (1967) * ''[[Onde Balliya Hoogalu]]'' (1967) * ''[[Manasiddare Marga]]'' (1967) * ''[[Lagna Pathrike]]'' (1967) * ''[[Simha Swapna]]'' (1968) ... Menaka * ''[[Manku Dinne]]'' (1968) * ''[[Manassakshi]]'' (1968) * ''[[Hannele Chiguridaga]]'' (1968) * ''[[Gandhinagara]]'' (1968) * ''[[Bhagyada Bagilu]]'' (1968) * ''[[Bhagya Devathe]]'' (1968) * ''[[Bangalore Mail]]'' (1968) * ''[[Bedi Bandavalu]]'' (1968) * ''[[Attegondu Kaala Sosegondu Kaala]]'' (1968) * ''[[Mukunda Chandra]]'' (1969) * ''[[Mayor Muthanna]]'' (1969) * ''[[Makkale Manege Manikya]]'' (1969) * ''[[Choori Chikkanna]]'' (1969) * ''[[Bhale Raja]]'' (1969) * ''[[Rangamahal Rahasya]]'' (1970) ... Miss Sheela * ''[[Namma Mane]]'' (1970) * ''[[Mooru Muttugalu]]'' (1970) * ''[[Modala Rathri]]'' (1970) * ''[[Lakshmi Saraswathi]]'' (1970) * ''[[Gejje Pooje]]'' (1970) * ''[[Bhale Jodi]]'' (1970) * ''[[Arishina Kumkuma]]'' (1970) * ''[[Anireekshitha]]'' (1970) * ''[[Aaru Mooru Ombathu]]'' (1970) * ''[[Bhale Adrushtavo Adrushta]]'' (1970) * ''[[Anugraha (film)|Anugraha]]'' (1970) * ''[[Amarabharathi]]'' (1971) * ''[[Anugraha (film)|Anugraha]]'' (1971) * ''[[Naguva Hoovu]]'' (1971) * ''[[Bangaarada Manushya]]'' (1972) * ''[[Kranti Veera]]'' (1972) * ''[[Yaava Janmada Maitri]]'' (1972) * ''[[Nanda Gokula]]'' (1972) * ''[[Jwala Mohini]]'' (1973) * ''[[CID 72]]'' (1973) * ''[[Devaru Kotta Thangi (1973 film)]]'' (1973) * ''[[Mahadeshwara Pooja Phala]]'' (1974) * ''[[Shubhamangala]]'' (1975) * ''[[Mane Belaku]]'' (1975) * ''[[Banashankari (film)|Banashankari]]'' (1977) * ''[[Mugdha Manava]]'' (1977) * ''[[Pavana Ganga]]'' (1977) * ''[[Nagara Hole]]'' (1977) * ''[[Mutthaide Bhagya (1983 film)|Muthaide Bhagya]]'' (1983) * ''[[Chinna (1994 film)]]'' (1994) * ''[[Ibbara Naduve Muddina Aata]]'' (1996) * ''[[Cheluva]]'' (1997) * ''[[Kalavida]]'' (1997) * ''[[Simhada Mari]]'' (1997) * ''[[Thutta Mutta]]'' (1998) * ''[[Hoomale]]'' (1998) * ''[[Gadibidi Krishna]]'' (1998) * ''[[Snehaloka]]'' (1999) * ''[[Partha (film)|Partha]]'' (2003) * ''[[Thandege Thakka Maga]]'' (2006) {{div col end|2}} ===ਤਾਮਿਲ=== * ''[[Thazhampoo]]'' (1965) ... Kaveri * ''[[Yaar Nee?]]'' (1966) ... Rama * ''[[Kathal Paduthum Padu]]'' (1966) * ''[[Kadhalithal Podhuma]]'' (1967) ... Manju's sister * ''[[Naan (1967 film)|Naan]]'' (1967) * ''Sundharamoorthi Nayanar'' (1967) * ''Sathiyam Thavaradhey'' (1968) * ''Neeyum Naanum'' (1968) * ''[[Thanga Surangam]]'' (1969) * ''[[CID Shankar]]'' (1970) ... Rama ===ਤੇਲੁਗੂ=== * ''[[Aame Evaru?]]'' (1966) ===ਮਲਿਆਲਮ=== * ''[[Bhakta Kuchela (1961 film)|Bhakta Kuchela]]'' (1961) ... Dancer ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{IMDb name|3297448|B. V. Radha}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 94wc4ejn40mdwtro0xjo9fynbxbgy3m 0 92993 848698 822010 2026-09-30T11:03:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848698 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = | image =Ritu.JPG | imagesize = | caption = ਰਿਤੂ ਲਲਿਤ 2015 ਵਿੱਚ | birth_date = 1964 (ਉਮਰ 51) | birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = [[ਲੇਖਕ]], [[ਨਾਵਲਕਾਰ]], [[ਬਲੌਗਰ]] | language = [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ [[File:Flag of India.svg|20px]] | alma_mater = [[List of Kendriya Vidyalayas|Kendriya Vidyalaya]] <br>[[Guwahati University]]<br>[[University of Delhi]] | genre = [[ਗਲਪ]], [[ਥ੍ਰਿਲਰ (ਵਿਧਾ)|ਥ੍ਰਿਲਰ]] | notable_works = ਏ ਬਾਉਲਫੁਲ ਆਫ ਬਟਰਫਲਾਈਜ਼<ref>{{cite book|author=|title=A Bowlful of Butterflies|chapter= |url=https://books.google.co.in/books?id=uJEktB0R_wwC&dq=Ritu+Lalit&hl=en&sa=X&ved=0CBwQ6AEwAGoVChMIj4rkjJq4yAIVjyOOCh3y0Qzq|publisher=[[Rupa & Co.]]|isbn= 978-812912-312-1|ref=Co}}</ref><br>ਹਿਲਾਵੀ<br>ਚੱਕਰ: ਕਰੌਨੀਕਲਜ਼ ਆਫ ਦ ਵਿੱਚ ਵੇ<br>ਹਿਜ਼ ਫਾਦਰ'ਜ ਮਿਸਟ੍ਰੈਸ<ref>{{cite book|author=|title=His Father’s Mistress|chapter= |url=https://books.google.co.in/books?id=jcAsrgEACAAJ&dq=Ritu+Lalit&hl=en&sa=X&ved=0CCAQ6AEwAWoVChMIj4rkjJq4yAIVjyOOCh3y0Qzq|publisher=[[Popular Prakashan]]|isbn= 978-938253-637-6|ref=Co}}</ref><br>ਰੋਂਗ ਫਾਰ ਦ ਰਾਈਟ ਰੀਜਨਜ਼ <ref>{{cite book|author=|title=Wrong, for the Right Reasons|chapter= |url=https://books.google.co.in/books?id=jcAsrgEACAAJ&dq=Ritu+Lalit&hl=en&sa=X&ved=0CCAQ6AEwAWoVChMIj4rkjJq4yAIVjyOOCh3y0Qzq|publisher=[[Amazon.com|Amazon]]|isbn= 978-150255-385-0|ref=Co}}</ref> | spouse = | children = ਇਸ਼ਾਨ ਲਲਿਤ, ਕਾਰਤਿਕ ਲਲਿਤ | Religion = [[ਹਿੰਦੂ ਮੱਤ]] | awards = | website = {{URL|http://www.ritulalit.com}} | portaldisp = }} '''ਰਿਤੂ ਲਲਿਤ''' (ਜਨਮ 1964) ਇਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਨਾਵਲਕਾਰ]], [[ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] ਅਤੇ ਬਲੌਗਰ ਹੈ।<ref>{{cite news | title = Wish to pen a book? Make a splash with blogging | author = | publisher = [[The Economic Times]] | url = http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/wish-to-pen-a-book-make-a-splash-with-blogging/articleshow/48854456.cms | date = 7 September 2015 | access-date = 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 | archive-date = 11 ਸਤੰਬਰ 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150911025622/http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/Wish-to-pen-a-book-Make-a-splash-with-blogging/articleshow/48854456.cms | dead-url = yes }}</ref> ਉਹ [[ਫ਼ਰੀਦਾਬਾਦ | ਫਰੀਦਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਗਲਪ]] ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਕਰਕੇ [[ਫੈਂਟਸੀ]] ਅਤੇ [[ਥ੍ਰਿਲਰ ਗ੍ਰੀਨ]] ਲਿਖਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ, '' ਏ ਬਾਉਲਫੁਲ ਆਫ ਬਟਰਫਲਾਈਜ਼ '', ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪੱਕੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਖਾਣੀ ਹੈ, '' ਹਿਲੇਵੀ '', ਇਕ ਕਲਪਨਾ ਥ੍ਰਿਲਰ, ਅਤੇ 'ਚੱਕਰ: ਕਰੌਨੀਕਲਜ਼ ਆਫ ਦ ਵਿੱਚ ਵੇ' ਐਡਵੈਂਚਰ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, '' ਰੋਂਗ ਫਾਰ ਦ ਰਾਈਟ ਰੀਜਨਜ਼ '', ਇਕ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਔਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਭੇਤਪੂਰਨ ਕਤਲ ਹੈ ਅਤੇ ''ਹਿਜ਼ ਫਾਦਰ'ਜ ਮਿਸਟ੍ਰੈਸ''।<ref>{{cite news | title = Printpick | author = | publisher = [[The Hindu]] | url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article2338031.ece | date = 9 August 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140612011820/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article2338031.ece | archive-date = 12 ਜੂਨ 2014 | access-date = 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news | title = An Interview with Ritu Lalit! | author = | publisher = [[The Mag (India)|The Mag]] | url = http://themag.in/2013/08/an-interview-with-ritu-lalit/ | date = 24 August 2013 | access-date = 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 | archive-date = 30 ਮਾਰਚ 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190330163924/http://themag.in/2013/08/an-interview-with-ritu-lalit/ | url-status = dead }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਰਿਤੂ ਲਲਿਤ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਲੈਂਪੈਲਪੇਟ, ਇੰਫਾਲ, ਮਨੀਪੁਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਬੀ.ਏ. ਵਿੱਚ ਗੌਹਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਇੰਗਲਿਸ਼ ਸਾਹਿਤ (ਆਨਰਜ਼) ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਰਿਤੂ ਲਲਿਤ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ, 2011 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਉਲਫੁਲ ਆਫ਼ ਬਟਰਫਲਾਈਸ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2012 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਪਨਾ ਥ੍ਰਿਲਰ ਹਿਲਾਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਿਪਲਜ਼, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਕਰਹੜੇ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਨ, 2009 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲੰਬਾਈ ਨਾਵਲ ਏ ਬਾੱਲਫੁੱਲ ਆਫ਼ ਬਟਰਫਲਾਈਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਾਸਵਰਡ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਲਲਿਤ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ ਹਿਲਵੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ 2012 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੰਤਕਥਾ ਕੇਵਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ ਏ ਬਾਉਲਫੁੱਲ ਆਫ਼ ਬਟਰਫਲਾਈਜ਼<ref>{{cite news | title = Back to Grandma's fables | author = Mehkdeep Grewal | publisher = [[Hindustan Times]] | url = https://phoenixritu.files.wordpress.com/2013/05/h-t-launch-of-chakra.jpg | date = 14 May 2013 }}</ref> ਅਤੇ ਹਿਲਾਵੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੰਚਤੰਤਰ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੀ ਵੈਦਿਕ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਲੇਖਿਕਾ 2013 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤੀਸਰੇ ਨਾਵਲ ਚੱਕਰ: ਕ੍ਰਿਕਲਿਕਸ ਆਫ ਦਿ ਵਿੱਚ ਵੇਅ" ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।<ref>{{cite news | title = Indore-based publisher held unique book launch | author = Ashish Gaur | publisher = [[Times of India]] | url = http://timesofindia.indiatimes.com/city/indore/Indore-based-publisher-held-unique-book-launch/articleshow/20064353.cms | date = 15 May 2013 }}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਲੀਫਾਈ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਆਪਣਾ ਚੌਥਾ ਨਾਵਲ ਹਿਜ ਫਾਦਰਜ਼ ਮਿਸਟਰੈਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਵਲ, "ਰੌਂਗ ਫਾਰ ਦਿ ਰਾਈਟਸ ਰੀਜ਼ਨਸ" ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ। ਇਹ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਇੱਕ ਈਬੁੱਕ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.popularprakashan.com/EnglishAuthors/-Ritu-Lalit|title=Ritu Lalit's Biography|publisher=[[Popular Prakashan]]|access-date=2021-01-07|archive-date=2016-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029115840/http://www.popularprakashan.com/EnglishAuthors/-Ritu-Lalit|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.smartindianwomen.com/an-author-interview-of-ritu-lalit-with-smart-indian-women/|title=An Author Interview of Ritu Lalit with Smart Indian Women|publisher=Smart India Women|date=24 June 2015}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੀ.ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਬੋਰਡ ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਦੀ ਕਲਾਸ 8 ਅਤੇ ਕਲਾਸ 12 ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਬਲੌਗਸ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਫੀਨਿਕਸ ਰੀਤੂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite news | title = Wish to pen a book? Make a splash with blogging | publisher = [[Indian Express]] | url = http://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/wish-to-pen-a-book-make-a-splash-with-blogging/ | date = 8 September 2015 }}</ref><ref>{{cite news | title = Blogging takes a novel turn | author = Pawan Pandita | publisher = [[Hindustan Times]] | url = https://phoenixritu.files.wordpress.com/2013/05/ht-live.jpg | date = 16 July 2012 }}</ref><ref>{{cite news | title = Chasing sunshine | publisher = [[Femina (India)]] | url = https://phoenixritu.files.wordpress.com/2013/05/femina-1.jpg }}</ref><ref>{{cite news | title = Letting Go: A Mother’s Perspective | publisher = Women's Web | url = http://www.womensweb.in/articles/letting-go-indian-mother/ | date = 4 May 2012 | access-date = 7 ਜਨਵਰੀ 2021 | archive-date = 29 ਨਵੰਬਰ 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231129053241/https://www.womensweb.in/articles/letting-go-indian-mother/ | url-status = dead }}</ref> ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਿਤੂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੋ ਬਲੌਗ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਬਲਾੱਗ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪਕਵਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।<ref>{{cite news | title = Wish to pen a book? Make a splash with blogging | publisher = [[Times of India]] | url = http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/Wish-to-pen-a-book-Make-a-splash-with-blogging/articleshow/48854833.cms | date = 7 October 2015 }}</ref> == ਕਾਰਜ == * ''ਰੀਪਲਜ਼'' (ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ), ਏਪੀਕੇ ਪਬਲਿਸ਼ਰਸ; 2010 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਕਰਹਾੜੇ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਨ * ''ਏ ਬਾਊਲਫੁੱਲ ਆਫ਼ ਬੱਟਰਫਲ;ਫਲਾਈਜ਼,'' ਰੂਪਾ ਐਂਡ ਕੋ, 2011 * ''ਹਿਲਾਵੀ,'' ਪਾਪੁਲਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, 2012 * ''ਚੱਕਰ, ਕ੍ਰੋਨੀਕਲਸ ਆਫ਼ ਦ ਵਿੱਚ ਵੇਆ,'' ਆਥਰਸ ਇਮਪਾਇਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਸ, 2013 * ''ਹਿਜ਼ ਫ਼ਾਦਰ'ਸ ਮਿਸਟਰਸ,'' ਲਾਈਫਾਈ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਸ, 2014 * ''ਰੌਂਗ ਫਾਰ ਦ ਰਾਈਟ ਰੀਜ਼ਨਸ,'' ਐਮਾਜ਼ੋਨ, 2015 == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] gdiffvyic9nd9hukmj42eyuo6npcfk1 0 93387 848491 695500 2026-09-29T19:31:22Z Nachhattardhammu 5032 /* */ 848491 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Kul Sidhu.jpg|thumb|ਕੁਲ ਸਿੱਧੂ]] '''ਕੁਲ ਸਿੱਧੂ''' (ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ) (ਜਨਮ 30 ਸਤੰਬਰ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ]].<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/chandigarh/beyond-clich-s-shattering-stereotypes/article1-1257062.aspx|title=Not your typical heroine|access-date=2017-05-07|archive-date=2015-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713065901/http://www.hindustantimes.com/chandigarh/beyond-clich-s-shattering-stereotypes/article1-1257062.aspx|dead-url=yes}}</ref> ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਫਿਲਮ ''[[ਅੰਨ੍ਹੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਦਾਨ]]'' (2011) ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟ ਫਿਲਮ ''ਨੂਰਾਂ''<ref>{{Cite web|url=http://www.punjabiportal.com/forum/nooran-short-punjabi-movie-t13306.html|title=Nooran|publisher=Romeo Ranjha|access-date=2017-05-07|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064639/http://www.punjabiportal.com/forum/nooran-short-punjabi-movie-t13306.html|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ''ਸੁੱਤਾ ਨਾਗ'' ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/news-feed/chunk-ht-ui-punjabsectionpage-dontmiss/cinema-for-the-mind/article1-1068163.aspx|title=Cinema for the mind|date=May 30, 2013|access-date=April 17, 2014|publisher=Hindustan Times|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021715/http://www.hindustantimes.com/news-feed/chunk-ht-ui-punjabsectionpage-dontmiss/cinema-for-the-mind/article1-1068163.aspx|dead-url=yes}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਕੁਲ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬਠਿੰਡਾ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਖੇਤਰ)|ਪੰਜਾਬ]],<ref name="India Today 2015">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/home-is-where-the-art-is-punjabi-film-industry-kul-sidhu/1/558008.html|title=Unhappy with what is being offered by the Punjabi film industry, actor Kul Sidhu is all set to call Mumbai her home: Simply Punjabi|date=29 December 2015|website=India Today|access-date=6 January 2016}}</ref> ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੇਂਦਰੀਏ ਵਿਦਿਆਲਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਮਾਲਵਾ ਦੇ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == ਸਟੂਡੀਓ ਬਾਲੀਵੁੱਡ, ਪੀਟੀਸੀ ਚੱਕ De - ਲੰਗਰ == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| align="center" border="1" cellpadding="5" class="wikitable" style="font-size: 100%; margin-bottom: 10px;" ! style="background:#B0C4DE;" | ਸਾਲ ! style="background:#B0C4DE;" | ਫਿਲਮ ! style="background:#B0C4DE;" | ਅੱਖਰ ਦਾ ਨਾਮ ! style="background:#B0C4DE;" | ਸਹਿ-ਸਿਤਾਰਾ ! style="background:#B0C4DE;" | ਭਾਸ਼ਾ ! style="background:#B0C4DE;" | ਸੂਚਨਾ |- |2011 |''ਅੰਨ੍ਹੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਦਾਨ'' | align="center" |ਬਾਲੋ | align="center" | [[ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਨ|ਸਮੂਏਲ ਯੂਹੰਨਾ]] | align="center" | [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ |- |2012 |''ਯਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹਾਰਾਂ 2'' | align="center" | [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ]] | | |- |2012 |''ਅੱਜ ਦੇ ਰਾਂਝੇ''<br> <ref name="tri">{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120906/battrib.htm#4|title=Ajj De Ranjhe team charms youngsters|date=September 6, 2012|access-date=January 24, 2013|publisher=The Tribune}}</ref><ref>movies.justpanjabi.com/2012/03/aaj-de-ranjhe.html</ref> | align="center" | ਲੇਡੀ ਸਿਪਾਹੀ | align="center" | [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]] | align="center" | [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] |ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ |- |2014 | ''ਨੂਰਾਂ'' | align="center" | ਸਰਦਾਰ ਸੋਹੀ | align="center" | ਪੰਜਾਬੀ |ਦਿੱਤਾ 67 [[ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ|ਕੈਨ੍ਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] | |- |2014 |''ਸੁੱਤਾ ਨਾਗ'' | align="center" | [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] |[[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ (ਭਾਰਤ)|ਪੈਰਲਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ]] | | |- |2015 |''ਕਿੱਸਾ ਪੰਜਾਬ'' | align="center" | [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬੀ]] |ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਛੇ ਵਿਅਕਤੀ | | |} == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{IMDb name|4724737}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] o6tfmsvr62akema7tjiz5k00svxrbaw 0 93549 848588 728885 2026-09-30T03:37:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848588 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Bhanu Sri Mehra|image=Bhanu Sri Mehra at 60th South Filmfare Awards 2013.jpg|caption=Bhanu Sri Mehra at 60th South Filmfare Awards 2013|birth_date=19 November|birth_place=[[Amritsar]], India<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/varudu-heroine-prefers-telugu-and-tamil-news-telugu-kkfqFieifhh.html|title=Varudu heroine prefers Telugu and Tamil|work=Sify|access-date=2017-05-13|archive-date=2011-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110212045005/http://www.sify.com/movies/varudu-heroine-prefers-telugu-and-tamil-news-telugu-kkfqFieifhh.html|dead-url=yes}}</ref>|other names=Bhanushree Mehra, Bhanu Mehra|other_names=Bhanushree Mehra, Bhanu Mehra|occupation=Actress, model|years active=2010–present|years_active=2010–present}}'''ਭਾਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਮਹਿਰਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਤੇਲਗੂ, ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਦੀ।  == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]], [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ|ਉਤਰਾਖੰਡ]] ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Bhanu-Sree-to-Make-Kwood-Debut/2015/06/22/article2879161.ece|title=Bhanu Sree to Make K'wood Debut|website=The New Indian Express|access-date=2017-05-13|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304210141/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Bhanu-Sree-to-Make-Kwood-Debut/2015/06/22/article2879161.ece|url-status=dead}}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ !ਭਾਸ਼ਾ ! Notes |- | 2008 |''ਬਚਨਾ ਏ  ਹਸੀਨੋ'' |ਮਾਹੀ ਫ੍ਰੈਂਡ |ਹਿੰਦੀ | (''Cameo'') |- | 2010 |''ਵਰੁਦੁ'' | ਦੀਪਤੀ |ਤੇਲਗੂ |- | 2011 |''ਉਧਯਾਨ'' | ਮਨੀਮੇਗਲਾਈ |ਤਮਿਲ |- | 2012 |''ਡਿੰਗ ਡੋਂਗ ਬੈੱਲ'' | ਤੇਲਗੂ |<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/Ding-Dong-Bell/movie-review/12313965.cms|title=Ding Dong Bell Movie Review|website=The Times of India}}</ref> |- | 2013 |''ਫਿਰ ਮਾਮਲਾ ਗੜਬੜ ਹੈ '' | ਰੂਪ |ਪੰਜਾਬੀ |- | 2014 |''ਓਹ ਮਾਈ ਪੀਓ'' | ਸੁਰਵੀਂਨ | ਪੰਜਾਬੀ |- | 2014 |''ਗੋਵਿੰਦੁਦੁ ਅੰਦਰੀਵਾਦੇਲੇ'' |ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਚੰਦਰ ਸੇਖਰ ਰਾਓ | ਤੇਲਗੂ |- | 2014 |''ਬ੍ਰਦਰ ਆਫ ਬੋੱਮਲੀ'' |ਉਮਾ ਦੇਵੀ  | ਤੇਲਗੂ |<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/brother-of-bommali-watchable-fare/article6574778.ece|title=Brother of Bommali: Watchable fare|last=Y. Sunita Chowdhary|website=The Hindu|access-date=2017-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20241214080834/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/brother-of-bommali-watchable-fare/article6574778.ece|archive-date=2024-12-14|url-status=dead}}</ref> |- | 2014 |''ਵਿਜਹੀ ਮੂਦੀ ਯੋਸਿਥਾਲ'' | ਮੇਘਾ | ਤਮਿਲ |<ref>{{Cite web|url=http://www.uncutindia.com/vizhi-moodi-yosithal-movie-stills/|title=Vizhi Moodi Yosithal Movie Stills|last=dhana|date=25 November 2014|access-date=13 May 2017|archive-date=7 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141207040744/http://www.uncutindia.com/vizhi-moodi-yosithal-movie-stills/|dead-url=yes}}</ref> |- | 2014 |''ਆਲਾ ਏਲਾ'' | ਤੇਲਗੂ |<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/Ala-Ela/movie-review/45326467.cms|title=Ala Ela Movie Review|website=The Times of India}}</ref> |- | 2015 |''ਪੁੰਜਬੀਆਂ ਦਾ ਕਿੰਗ'' | ਪੰਜਾਬੀ |- | 2016 |''ਡੀਲ ਰਾਜਾ'' | [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] | Completed |- |unscheduled |''ਸਿਮਬਾ'' | ਤਮਿਲ | Filming |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{IMDb name|id=4001529}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] klsflslzyuflyladl2u146ps6by69a5 0 96061 848442 834052 2026-09-29T17:34:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848442 wikitext text/x-wiki '''ਜਸਵੰਤ ਰਾਏ ਸ਼ਰਮਾ''' (24 ਫਰਵਰੀ 1928 – 22 ਜਨਵਰੀ 2017), ਉਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਸੀ, ਵੈਸੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ ਨਾਂ ਨਕਸ਼ ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]]<nowiki/>ਕਾਰ ਅਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਦਾ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ।  ਉਸ ਨੇ ਵਧੀਆ ਗੀਤ ਹਨ -  ਰਸਮ-ਏ-ਉਲਫ਼ਤ ਕੋ ਨਿਭਾਏਂ ਤੋ ਨਿਭਾਏਂ ਕੈਸੇ, ਲਤਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ 1973 ’ਚ ਆਈ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਦਿਲ ਕੀ ਰਾਹੇਂ’ ਦਾ ਗੀਤ); ਉਲਫ਼ਤ ਮੇਂ ਜ਼ਮਾਨੇ ਕੀ ਹਰ ਰਸਮ ਕੋ ਠੁਕਰਾਓ (1994 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਕਾਲ ਗਰਲ’ ਦਾ ਗੀਤ); ਮੁਝੇ ਪਿਆਰ ਤੁਮਸੇ ਨਹੀਂ ਹੈ… (ਰੂਨਾ ਲੈਲਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ 1977 ’ਚ ਬਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਘਰੌਂਦਾ’ ਦਾ ਗੀਤ); ਨ ਜਾਨੇ ਕਿਆ ਹੂਆ ਜੋ ਤੁਝ ਕੋ ਛੂ ਲੀਆ, ਲਤਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ 1981 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਦਰਦ’ ਦੀ ਗੀਤ) ਆਦਿ। ਨਕਸ਼ ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਮੁਕੇਸ਼, ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਵਰਗੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਗਾਏ ਹਨ ਤੇ ਮਦਨ ਮੋਹਨ, ਨੌਸ਼ਾਦ, ਜੈ ਦੇਵ, ਸਪਨ-ਜਗਮੋਹਨ, ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨ, ਹੰਸ ਰਾਜ ਬਹਿਲ, ਹੁਸਨ ਲਾਲ-ਭਗਤ ਰਾਮ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਜਸਵੰਤ ਰਾਏ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਫਰਵਰੀ 1928 ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾਇਲਪੁਰ (ਹੁਣ ਦੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="iDiva">{{cite web|url=http://www.idiva.com/news-entertainment/naqsh-lyallpuri-dk-bose-is-an-embarrassment/12529|title=Naqsh Lyallpuri: DK Bose Is An Embarrassment|author=Devesh Sharma|date=11 May 2012|work=iDiva|accessdate=3 February 2017|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226093918/https://www.idiva.com/news-entertainment/naqsh-lyallpuri-dk-bose-is-an-embarrassment/12529|dead-url=yes}}</ref><ref name="HT1">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/music/naqsh-lyallpuri-a-playlist-of-his-top-songs/story-CQfJ9WiMTE2HIAJcmovp0I.html|title=Naqsh Lyallpuri: A playlist of his top songs|date=22 January 2017|work=Hindustan Times|accessdate=24 January 2017}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਇੱਕ ਮਕੈਨਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ ਕਿ ਜਸਵੰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਜਸਵੰਤ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਚੇਚਕ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਿਗੜ ਗਿਆ। 1946 ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਘਰ ਹੀਰੋ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਚਲੇ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਲਖਨਊ ਚਲੇ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ "ਨੱਕਸ਼" ਆਪਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ "ਲਾਇਲਪੁਰੀ" ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰ ਲਿਆ।  <ref name="Hindu2">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/entertainment/music/A-forgotten-lyricist-from-Punjab/article17095358.ece|title=A forgotten lyricist from Punjab|last=Narayan, Hari|date=26 January 2017|website=The Hindu|access-date=31 January 2017}}</ref> ਲਾਇਲਪੁਰੀ 1951 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚਇਕ ਪ੍ਰੋਫਰੀਡਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬੜੇ ਪਾਪੜ ਵੇਲੇ। ਉਸ ਨੇ ਕਮਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੇਟੇ, ਬਾਪਨ, ਰਾਜੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸੁਨੀਤ ਹੋਏ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਖੱਲਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਣਾ ਲਿਆ।ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ "ਤਾਕਤ ਦਾ ਥੰਮ੍ਹ" ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅਸਫਲ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇਂਦਰ "ਰਾਜਨ" ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਇੱਕ ਸਿਨਮੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਹੈ।<ref name="FWA">{{Cite web|url=http://fwa.co.in/ogtemplate.php?get=FWAoig5|title=Old is Gold: Naqsh Lyallpuri (Feb 24,1928 – Jan 22 2017)|publisher=The Film Writers' Association|access-date=24 January 2017}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਜਸਵੰਤ ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਇਲਪੁਰ (ਹੁਣ [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ|ਫੈਸਲਾਬਾਦ]] ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ 24 ਫਰਵਰੀ 1928 ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਖਾਣ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="iDiva"/><ref name="HT1"/> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ ਅਤੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜਸਵੰਤ ਰਾਏ ਵੀ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਬਣੇ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਜਸਵੰਤ ਦੇ ਲਗਾਵ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਨਾਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਕਮਾ ਸਕੇਗਾ। ਜਸਵੰਤ ਰਾਏ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ [[ਛੋਟੀ ਮਾਤਾ|ਚਿਕਨਪੌਕਸ]] ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਜਸਵੰਤ ਰਾਏ ਬਹੁਤ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ।<ref name="Hindu1">{{Cite web |date=21 November 2013 |title=Star under a shadow |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/star-under-a-shadow/article5376230.ece |access-date=24 January 2017 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20140510025613/http://www.thehindu.com/features/cinema/star-under-a-shadow/article5376230.ece |archive-date=10 ਮਈ 2014 |url-status=dead}}</ref> ਸੰਨ 1946 ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਜਸਵੰਤ ਰਾਏ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਘਰ ਹੀਰੋ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ। [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਲਖਨਊ]] (ਭਾਰਤ) ਚਲੇ ਆਏ। ਸੰਨ 1951 ਵਿੱਚ ਜਸਵੰਤ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਚਲੇ ਆਏ ਅਤੇ ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]]'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰੂਫਰੀਡਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ, ਉਸ ਨੇ ਜੰਮੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੀ ਕਮਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਮ ਭਾਰਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦਭਾਵਨਾਪੂਰਨ ਸੀ। ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ "ਤਾਕਤ ਦਾ ਥੰਮ੍ਹ" ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅਸਫਲ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਘਰ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਬੱਪਨ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਅਤੇ ਸੁਨੀਤ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਵੀ "ਲਾਇਲਪੁਰੀ" ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਪਨਾਮ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ।<ref name="FWA" /> ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਿੰਦਰ "ਰਾਜਨ" ਲਾਇਲਪੁਰੀ, ਇੱਕ ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ।<ref name="FWA"/><ref name="iDiva"/> == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਲਾਇਲਪੁਰੀ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਾਮ ਮੋਹਨ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਭੇਟ ਹੋਈ, ਜੋ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜਗਦੀਸ਼ ਸੇਠੀ da ਸਹਾਇਕ ਸੀ। ਮੋਹਨ ਨੇ ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਨੂੰ ਸੇਠੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਜਗਦੀਸ਼ ਸੇਠੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ‘ਜੱਗੂ’ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।  ‘ਜੱਗੂ’ ਦੇ ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਦੇ ਗਾਏ ਅਤੇ ਹੰਸਰਾਜ ਬਹਲ ਦੇ ਕੰਪੋਜ ਕੀਤੇ ਗੀਤ ‘ਅਗਰ ਤੇਰੀ ਆਂਖੋਂ ਸੇ ਆਂਖੇਂ ਮਿਲਾ ਦੂੰ…” ਰਾਹੀਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਦਾਖ਼ਲਾ ਹੋਇਆ।  1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤਕ, ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਨਿਬਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੈਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ 40 ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 50 ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ।  ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਨੇ ਮਦਨ ਮੋਹਨ, ਖਯਾਮ, ਜੈਦੇਵ, ਨੌਸ਼ਾਦ ਅਤੇ ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ, ਅਤੇ [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੋਹਲੀ]], [[ਹੰਸਰਾਜ ਬਾਹਲ]], [[ਵੇਦ ਸੇਠੀ]] ਅਤੇ [[ਹੁਸਨਲਾਲ-ਭਗਤਰਾਮ]] ਵਰਗੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪੋਜਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  1970 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚੇਤਨਾ' ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬੀ. ਆਰ. ਇਸ਼ਾਰਾ ਨਾਲ ਨੇੜਲਾ ਸਬੰਧ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕੇਸ਼ ਦਾ ਗਿਆ ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਦਾ ਗਾਣਾ "ਮੈਂ ਤੋਹ ਹਰ ਮੋੜ ਪਰ ਤੁੱਜਕੋ ਦੂੰਗਾ ਸਦਾ' ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। == References == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ]] k0k6tubzw21bnyo6i2ue22z33gsg8y1 0 96429 848653 847434 2026-09-30T07:57:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848653 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:NASA_Journey_to_Mars_and_“The_Martian"_(201508180006HQ).jpg|thumb|2015 ਵਿੱਚ ਦਿ ਮਾਰਸ਼ੀਅਨ ਲਈ ਇਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਡੈਮਨ<br> ]] <nowiki>'''</nowiki>ਮੈਟ ਡੈਮਨ<nowiki>'''</nowiki> ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1988 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮਿਸਟਿਕ ਪੀਜ਼ਾ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਹਾਇਤਾ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਰਾਂਸਿਸ ਫ਼ੋਰਡ ਕਾਪੋਲਾ ਨੇ 1997 ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਡਰਾਮੇ ਦ ਰੇਨਮੇਕਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਾਮਨ ਨੂੰ ਕਸਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਉਸ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਆਈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਚੰਗੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਗਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇਕ ਨਾਟਕ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਬੈਨ ਅਫਲੇਕ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਸੀ। ਡੈਮਨ ਅਤੇ ਐਫੇਲੇਕ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਮੂਲ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਡੈਮਨ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਐਕਟਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਸਟੀਵਨ ਸਪੀਲਬਰਗ ਦੀ ਜੰਗ ਡਰਾਮਾ ਸੇਵਿੰਗ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਰਿਆਨ (1998) ਅਤੇ ਥ੍ਰਿਲਰ ਦਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਮਿਸਟਰ ਰਿੱਪਲੀ (1999) ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧਕ ਟੌਮ ਰੱਫਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2000 ਦੇ ਦਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਦੋ ਲਾਹੇਵੰਦ ਫਿਲਮ ਫ੍ਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਹ ਸਟੀਵਨ ਸੋਦਰਬਰਗ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤ੍ਰਿਲੋਜੀ (2001-07) ਵਿਚ ਇਕ ਸਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬੋਰੇ ਸੀਰੀਜ਼ (2002-16) ਵਿਚ ਪੰਜ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਵਿਚ ਜੇਮਸ ਬੋਰਨ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਫਿਲਮਾਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Rino_Barillari_and_Matt_Damon,_1999,_Rome,_Italy.jpg|thumb|ਡੈਮਨ (ਸੱਜੇ) 1999 ਵਿੱਚ<br> ]] [[ਤਸਵੀਰ:Matt_Damon_66ème_Festival_de_Venise_(Mostra)_17.jpg|thumb|2009 ਵੈਨਿਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 'ਤੇ ਡੈਮਨ<br> ]] {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" |+Key | style="background:#ffc;" | <span>[[File:Dagger-14-plain.png|link=|alt=Films that have not yet been released|14x14px]]</span>{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ਫਿਲਮਾਂ ਜੋ ਹਾਲੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="margin-bottom: 34px;" ! scope="col" |ਟਾਈਟਲ ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" |ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! class="unsortable" scope="col" |ਨੋਟਸ ! class="unsortable" scope="col" |ਹਵਾਲੇ |- ! scope="row" | ''Mystic Pizza'' | style="text-align:center;" | 1988 | Steamer | Petrie&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwdQ" tabindex="0">[[Donald Petrie]]</span> | align="center" |<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=taMqAQAAIAAJ|title=Film Review|publisher=Orpheus Pub.|year=1998|page=69}}</ref> |- ! scope="row" | Good Mother&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwew" tabindex="0">''[[The Good Mother (1988 film)|The Good Mother]]''</span> | style="text-align:center;" | 1988 | Extra | Nimoy&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwgA" tabindex="0">[[Leonard Nimoy]]</span> | align="center" |<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=F60TAwAAQBAJ&pg=PT941|title=Leonard Maltin's 2015 Movie Guide|last=Maltin|first=Leonard|date=September 2, 2014|publisher=[[Penguin Group]]|isbn=978-0-698-18361-2|page=941}}</ref> |- ! scope="row" | ''Field of Dreams'' | style="text-align:center;" | 1989 | Unnamed | Robinson&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwiw" tabindex="0">[[Phil Alden Robinson]]</span> | Uncredited | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.express.co.uk/entertainment/films/554341/Kevin-Costner-Draft-Day|title=Field of Dreams, Tin Cup, Draft Day: Kevin Costner's greatest sports films|last=Kyriazis|first=Stefan|date=January 27, 2015|work=[[Daily Express]]|accessdate=May 5, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''School Ties'' | style="text-align:center;" | 1992 | Dillon&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwlQ" tabindex="0">Charlie Dillon</span> | Mandel&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwmA" tabindex="0">[[Robert Mandel]]</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/school_ties/|title=School Ties (1992)|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 6, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Geronimo: An American Legend'' | style="text-align:center;" | 1993 | Davis&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwog" tabindex="0">Lt. Britton Davis</span> | Hill&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwpQ" tabindex="0">[[Walter Hill (director)|Walter Hill]]</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/geronimoanamericanlegendpg13harrington_a0ab9b.htm|title=‘Geronimo: An American Legend’|last=Harrington|first=Richard|date=December 10, 1993|work=[[The Washington Post]]|accessdate=May 6, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Glory Daze'' | style="text-align:center;" | 1996 | Pudwhacker&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwrw" tabindex="0">Edgar Pudwhacker</span> | Wilkes&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwsg" tabindex="0">[[Rich Wilkes]]</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/glory_daze/|title=Glory Daze (1996)|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 6, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Courage Under Fire'' | style="text-align:center;" | 1996 | Specialist Ilario | Zwick&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwvQ" tabindex="0">[[Edward Zwick]]</span> | align="center" |<ref name="Tracey2002">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cMtbVccYmH8C&pg=PA204|title=Filmography of American History|last=Tracey|first=Grant Annis George|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|year=2002|isbn=978-0-313-31300-4|pages=204–205}}</ref> |- ! scope="row" | ''Chasing Amy'' | style="text-align:center;" | 1997 | Oran&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwxw" tabindex="0">Shawn Oran</span> – Executive #2 | Smith&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwyg" tabindex="0">[[Kevin Smith]]</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/chasing-amy/details|title=Chasing Amy: Details and Credits|publisher=[[Metacritic]]|accessdate=May 6, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Rainmaker&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmw0A" tabindex="0">''[[The Rainmaker (1997 film)|The Rainmaker]]''</span> | style="text-align:center;" | 1997 | Baylor&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmw1A" tabindex="0">Rudy Baylor</span> | Coppola&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmw1w" tabindex="0">[[Francis Ford Coppola]]</span> | align="center" |<ref name="ColtQuadrelli2011">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UAyV-VweXhkC&pg=PA215|title=The Picture of Health: Medical Ethics and the Movies|last1=Colt|first1=Henri|last2=Quadrelli|first2=Silvia|last3=Lester|first3=Friedman|date=May 10, 2011|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-987600-6|page=215}}</ref> |- ! scope="row" | ''Good Will Hunting'' | style="text-align:center;" | 1997 | Hunting&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmw4Q" tabindex="0">Will Hunting</span> | Sant&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmw5A" tabindex="0">[[Gus Van Sant]]</span> | Also writer | align="center" |<ref name="Falsetto2015">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wFRuBwAAQBAJ&pg=PA38|title=Conversations with Gus Van Sant|last=Falsetto|first=Mario|date=March 12, 2015|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|isbn=978-1-4422-4767-3|pages=38–39}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[ਸੇਵਿੰਗ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਰਾਇਨ|Saving Private Ryan]]'' | style="text-align:center;" | 1998 | Ryan&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmw7g" tabindex="0">Private James Francis Ryan</span> | Spielberg&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmw8Q" tabindex="0">[[Steven Spielberg]]</span> | align="center" |<ref name="McGee2001">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3r7eCQAAQBAJ&pg=PA210|title=Encyclopedia of Motion Picture Sound|last=McGee|first=Marty|date=March 15, 2001|publisher=[[McFarland & Company]]|isbn=978-1-4766-0970-6|page=210}}</ref> |- ! scope="row" | ''Rounders'' | style="text-align:center;" | 1998 | McDermott&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmw-w" tabindex="0">Mike McDermott</span> | Dahl&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmw_g" tabindex="0">[[John Dahl]]</span> | align="center" |<ref name="Levy2001">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=I00TCgAAQBAJ&pg=PA234|title=Cinema of Outsiders: The Rise of American Independent Film|last=Levy|first=Emanuel|date=March 1, 2001|publisher=[[New York University Press]]|isbn=978-0-8147-5124-4|page=234}}</ref> |- ! scope="row" | ''Dogma'' | style="text-align:center;" | 1999 | Loki | Smith&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAQk" tabindex="0">[[Kevin Smith]]</span> | align="center" |<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8xwVYCjAUUsC&pg=PA10|title=The Michigan Journal|publisher=[[University of Michigan–Dearborn]]|year=1999|page=10}}</ref> |- ! scope="row" | Talented&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAQ8" tabindex="0">''[[The Talented Mr. Ripley (film)|The Talented Mr. Ripley]]''</span> | style="text-align:center;" | 1999 | Ripley&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwARM" tabindex="0">[[Tom Ripley]]</span> | Minghella&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwARY" tabindex="0">[[Anthony Minghella]]</span> | align="center" |<ref name="PramaggioreWallis2005">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7CYJUwg69KsC&pg=PA324|title=Film: A Critical Introduction|last1=Pramaggiore|first1=Maria|last2=Wallis|first2=Tom|publisher=[[Laurence King Publishing]]|year=2005|isbn=978-1-85669-442-1|page=324}}</ref> |- ! scope="row" | ''Titan A.E.'' | style="text-align:center;" | 2000 | Cale <small>(voice)</small> | Bluth&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwASI" tabindex="0">[[Don Bluth]]</span>/<br> Gary Goldman | Animated film | align="center" |<ref name="Beck2005">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=fTI1yeZd-tkC&pg=PA282|title=The Animated Movie Guide|last=Beck|first=Jerry|date=October 28, 2005|publisher=[[Chicago Review Press]]|isbn=978-1-56976-222-6|page=282}}</ref> |- ! scope="row" | Legend&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwASo" tabindex="0">''[[The Legend of Bagger Vance]]''</span> | style="text-align:center;" | 2000 | Junuh&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAS4" tabindex="0">Rannulph Junuh</span> |Redford&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwATE" tabindex="0">[[Robert Redford]]</span> | align="center" |<ref name="EdgingtonErskine2010">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3xBVtMpDYaoC&pg=PA282|title=Encyclopedia of Sports Films|last1=Edgington|first1=K|last2=Erskine|first2=Thomas|last3=Welsh|first3=James M.|date=December 29, 2010|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-7653-8|page=282}}</ref> |- ! scope="row" | ''Finding Forrester'' | style="text-align:center;" | 2000 | Sanderson&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwATs" tabindex="0">Steven Sanderson</span> |Sant&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAT4" tabindex="0">[[Gus Van Sant]]</span> | Cameo | align="center" |<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZE7Bcf8DNlMC&pg=PA9|title=The Michigan Journal|publisher=University of Michigan-Dearborn|year=2001|pages=1, 9}}</ref> |- ! scope="row" | ''All the Pretty Horses'' | style="text-align:center;" | 2000 | Cole&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAUg" tabindex="0">John Grady Cole</span> |Thornton&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAUs" tabindex="0">[[Billy Bob Thornton]]</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rogerebert.com/reviews/all-the-pretty-horses-2000|title=All the Pretty Horses: Movie Review & Film Summary|last=Ebert|first=Roger|date=December 22, 2000|publisher=RogerEbert.com|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Jay and Silent Bob Strike Back'' | style="text-align:center;" | 2001 | Himself | Smith&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAVY" tabindex="0">[[Kevin Smith]]</span> | Cameo | align="center" |<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=F60TAwAAQBAJ&pg=PT1232|title=Leonard Maltin's 2015 Movie Guide|last=Maltin|first=Leonard|date=September 2, 2014|publisher=Penguin Group|isbn=978-0-698-18361-2|page=1232}}</ref> |- ! scope="row" | ''Ocean's Eleven'' | style="text-align:center;" | 2001 | Caldwell&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAWA" tabindex="0">Linus Caldwell</span> | Soderbergh&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAWM" tabindex="0">[[Steven Soderbergh]]</span> | align="center" |<ref name="Books2004">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gNEdYxQM_hkC|title=TV Guide film & video companion|last=Books|first=Barnes & Noble|publisher=[[Barnes & Noble]]|year=2004|isbn=978-0-7607-6104-5|page=714}}</ref> |- ! scope="row" | Majestic&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAWk" tabindex="0">''[[The Majestic (film)|The Majestic]]''</span> | style="text-align:center;" | 2001 | Trimble&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAW0" tabindex="0">Luke Trimble</span> <small>(voice)</small> | Darabont&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAXE" tabindex="0">[[Frank Darabont]]</span> | align="center" |<ref name="Hamblin2009">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8074omXANY4C&pg=PA300|title=Serket's Movies: Commentary and Trivia on 444 Movies|last=Hamblin|first=Cory|date=November 2009|publisher=[[Dorrance Publishing Co.]]|isbn=978-1-4349-9605-3|page=300}}</ref> |- ! scope="row" | ''Gerry'' | style="text-align:center;" | 2002 | Gerry | Sant&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAXw" tabindex="0">[[Gus Van Sant]]</span> | Also writer and editor | align="center" | |- ! scope="row" | ''Stolen Summer'' | style="text-align:center;" | 2002 | — | Jones&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAYg" tabindex="0">Pete Jones</span> | Producer | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.rollingstone.com/movies/reviews/stolen-summer-20020213|title=Stolen Summer|last=Travers|first=Peter|date=February 13, 2002|work=[[Rolling Stone]]|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Spirit: Stallion of the Cimarron'' | style="text-align:center;" | 2002 | Spirit <small>(voice)</small> | Asbury&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAZQ" tabindex="0">[[Kelly Asbury]]</span>/<br> Lorna Cook | Animated film | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/spirit_stallion_of_the_cimarron/|title=Spirit: Stallion of the Cimarron (2002)|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 6, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Third&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAZs" tabindex="0">''[[The Third Wheel (film)|The Third Wheel]]''</span> | style="text-align:center;" | 2002 | Kevin | Brady&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAaA" tabindex="0">[[Jordan Brady]]</span> | Executive producer;<br> also cameo | align="center" |<ref name="SpeedCameron-Wilson2005">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3BAIAQAAMAAJ|title=Film review|last1=Speed|first1=F. Maurice|last2=Cameron-Wilson|first2=James|publisher=[[W. H. Allen]]|year=2005|isbn=978-1-905287-01-7}}</ref> |- ! scope="row" | Bourne Identity&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAac" tabindex="0">''[[The Bourne Identity (2002 film)|The Bourne Identity]]''</span> | style="text-align:center;" | 2002 | Bourne&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAas" tabindex="0">[[Jason Bourne]]</span>/<br> David Webb | Liman&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAa8" tabindex="0">[[Doug Liman]]</span> | align="center" |<ref name="bourne1">{{cite web|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/5-things-you-might-not-know-about-the-bourne-identity-released-10-years-ago-today-20120614|title=10th Anniversary: 5 Things You Might Not Know About 'The Bourne Identity'|date=June 14, 2012|publisher=[[Indiewire]]|accessdate=May 7, 2016|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 20, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420091104/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/5-things-you-might-not-know-about-the-bourne-identity-released-10-years-ago-today-20120614|dead-url=yes}}</ref> |- ! scope="row" | ''Confessions of a Dangerous Mind'' | style="text-align:center;" | 2002 | Bachelor Matt | Clooney&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAbo" tabindex="0">[[George Clooney]]</span> | Cameo | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/confessions_of_a_dangerous_mind/|title=Confessions of a Dangerous Mind (2002)|publisher=Rotten Tomatoes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160428002211/http://www.rottentomatoes.com/m/confessions_of_a_dangerous_mind/|archivedate=April 28, 2016|deadurl=yes|accessdate=May 6, 2016|df=}}</ref> |- ! scope="row" | ''Speakeasy'' | style="text-align:center;" | 2002 | — | Murphy&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAcY" tabindex="0">Brendan Murphy</span> | Executive producer | align="center" |<ref>{{cite news|url=https://www.highbeam.com/doc/1G1-90511546.html|title=Planet orbits mouse: Affleck, Damon banner signs plc prod'n deal|last=Fleming|first=Michael|date=August 5, 2002|work=Variety|accessdate=May 7, 2016|subscription=yes|via=[[HighBeam Research]]|archive-date=ਸਤੰਬਰ 11, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911053815/https://www.highbeam.com/doc/1G1-90511546.html|dead-url=yes}}</ref> |- ! scope="row" | ''The Battle of Shaker Heights'' | style="text-align:center;" | 2003 | — | Potelle&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAdI" tabindex="0">[[Efram Potelle]]</span>/<br> Kyle Rankin | Executive producer | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://variety.com/2003/film/reviews/the-battle-of-shaker-heights-1200539844/|title=Review: ‘The Battle Of Shaker Heights’|last=Koehler|first=Robert|date=August 22, 2003|work=Variety|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Stuck on You'' | style="text-align:center;" | 2003 | Tenor&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAd4" tabindex="0">Bob Tenor</span> | Farrelly brothers | align="center" |<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/News_Story/Critic_Review/Observer_review/0,4267,1115638,00.html|title=Stuck on You|last=French|first=Peter|date=January 4, 2004|work=The Guardian|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''EuroTrip'' | style="text-align:center;" | 2004 | Donny | Schaffer&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAes" tabindex="0">[[Jeff Schaffer]]</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/eurotrip/details|title=EuroTrip: Details and Credits|publisher=Metacritic|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Jersey Girl'' | style="text-align:center;" | 2004 | PR Exec #2 | Smith&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAfY" tabindex="0">[[Kevin Smith]]</span> | Cameo | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/jersey_girl/|title=Jersey Girl (2004)|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Bourne Supremacy&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAfw" tabindex="0">''[[The Bourne Supremacy (film)|The Bourne Supremacy]]''</span> | style="text-align:center;" | 2004 | Bourne&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAgA" tabindex="0">Jason Bourne</span>/<br> David Webb | Greengrass&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAgQ" tabindex="0">[[Paul Greengrass]]</span> | align="center" | |- ! scope="row" | ''Ocean's Twelve'' | style="text-align:center;" | 2004 | Caldwell&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAg4" tabindex="0">Linus Caldwell</span> | Soderbergh&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAhE" tabindex="0">[[Steven Soderbergh]]</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2004/12/10/movies/well-the-gangs-all-here-why-not-another-caper.html|title=Well, the Gang's All Here, Why Not Another Caper?|last=Dragis|first=Manohla|date=December 10, 2004|work=[[The New York Times]]|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Howard Zinn: You Can't Be Neutral on a Moving Train'' | style="text-align:center;" | 2004 | Narrator | Ellis&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwAhw" tabindex="0">Deb Ellis</span>/<br> Denis Mueller | Documentary | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.avclub.com/review/howard-zinn-you-cant-be-neutral-on-a-moving-train-5005|title=Howard Zinn: You Can't Be Neutral On A Moving Train|last=Murray|first=Noel|date=July 20, 2004|publisher=The A.V. Club|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Magnificent Desolation: Walking on the Moon 3D'' | style="text-align:center;" | 2005 | Shepard&#x20;!<div class="cx-overlay"><div class="cx-spinner"><div class="bounce1"></div><div class="bounce2"></div><div class="bounce3"></div></div></div><span class="sorttext">Alan Shepard</span> <small>(voice)</small> | Cowen&#x20;!<span class="sorttext">Mark Cowen</span> | Documentary | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://articles.chicagotribune.com/2005-09-23/entertainment/0509230381_1_magnificent-desolation-edgar-mitchell-alan-bean|title=IMAX beats NASA back to the moon|last=Esposito|first=Michael|date=September 23, 2005|work=[[Chicago Tribune]]|accessdate=May 7, 2016|archive-date=ਜੂਨ 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604041342/http://articles.chicagotribune.com/2005-09-23/entertainment/0509230381_1_magnificent-desolation-edgar-mitchell-alan-bean|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0DE0D61730F930A1575AC0A9639C8B63|title=IMAX beats NASA back to the moon|last=Gates|first=Anita|date=September 23, 2005|work=The New York Times|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Brothers&#x20;!<span class="sorttext">''The Brothers Grimm''</span> | style="text-align:center;" | 2005 | Grimm&#x20;!<span class="sorttext">Wilhelm Grimm</span> | Gilliam&#x20;!<span class="sorttext">Terry Gilliam</span> | align="center" |<ref name="Crouse2008">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=B5alnowvF3sC&pg=PT68|title=Son of the 100 Best Movies You've Never Seen|last=Crouse|first=Richard|publisher=[[ECW Press]]|year=2008|isbn=978-1-55490-330-6|page=68}}</ref> |- ! scope="row" | ''Syriana'' | style="text-align:center;" | 2005 | Woodman&#x20;!<span class="sorttext">Bryan Woodman</span> | Gaghan&#x20;!<span class="sorttext">Stephen Gaghan</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rogerebert.com/reviews/syriana-2005|title=Syriana: Movie Review & Film Summary|last=Ebert|first=Roger|date=December 8, 2005|publisher=RogerEbert.com|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Feast'' | style="text-align:center;" | 2005 | {{mdash}} | Gulager&#x20;!<span class="sorttext">John Gulager</span> | Executive producer | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/feast|title=Feast|publisher=Metacritic|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Departed&#x20;!<span class="sorttext">''The Departed''</span> | style="text-align:center;" | 2006 | Sullivan&#x20;!<span class="sorttext">Sergeant Colin Sullivan</span> | Scorsese&#x20;!<span class="sorttext">Martin Scorsese</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.ew.com/article/2006/10/04/departed|title=The Departed|last=Schwarzbaum|first=Lisa|date=October 4, 2006|work=[[Entertainment Weekly]]|accessdate=May 7, 2016|archive-date=ਨਵੰਬਰ 29, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151129021349/http://www.ew.com/article/2006/10/04/departed|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | Good Shepherd&#x20;!<span class="sorttext">''The Good Shepherd''</span> | style="text-align:center;" | 2006 | Wilson&#x20;!<span class="sorttext">Edward Wilson</span> | De Niro&#x20;!<span class="sorttext">Robert De Niro</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2010/apr/22/reel-history-the-good-shepherd|title=The Good Shepherd: Angelina Jolie and Matt Damon can't sex this up|last=von Tunzelmann|first=Alex|date=April 22, 2010|work=The Guardian|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Ocean's Thirteen'' | style="text-align:center;" | 2007 | Caldwell&#x20;!<span class="sorttext">Linus Caldwell</span> | Soderbergh&#x20;!<span class="sorttext">Steven Soderbergh</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/review/oceans-thirteen-158917|title=Ocean's Thirteen|last=Honeycutt|first=Kirk|date=May 24, 2007|work=The Hollywood Reporter|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Bourne Ultimatum&#x20;!<span class="sorttext">''The Bourne Ultimatum''</span> | style="text-align:center;" | 2007 | Bourne&#x20;!<span class="sorttext">Jason Bourne</span>/<br> David Webb | Greengrass&#x20;!<span class="sorttext">Paul Greengrass</span> | align="center" | |- ! scope="row" | ''Youth Without Youth'' | style="text-align:center;" | 2007 | Unnamed | Coppola&#x20;!<span class="sorttext">Francis Ford Coppola</span> | Uncredited | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://variety.com/2007/film/awards/youth-without-youth-2-1200555232/|title=Review: ‘Youth Without Youth’|last=Weissberg|first=Jay|date=October 20, 2007|work=Variety|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Running the Sahara'' | style="text-align:center;" | 2007 | Narrator | Moll&#x20;!<span class="sorttext">James Moll</span> | Documentary;<br> executive producer | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/running-the-sahara/|title=Running the Sahara (2009)|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Che: Part Two'' | style="text-align:center;" | 2008 | Father Schwarz | Soderbergh&#x20;!<span class="sorttext">Steven Soderbergh</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.ifc.com/2009/01/the-curious-cameography-of-mat|title=The Curious Cameography of Matt Damon|last=Saito|first=Stephen|date=January 8, 2009|publisher=[[IFC (U.S. TV network)|IFC]]|accessdate=May 7, 2016|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 27, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160427001257/http://www.ifc.com/2009/01/the-curious-cameography-of-mat|dead-url=yes}}</ref> |- ! scope="row" | Informant&#x20;!<span class="sorttext">''The Informant!''</span> | style="text-align:center;" | 2009 | Whitacre&#x20;!<span class="sorttext">Mark Whitacre</span> | Soderbergh&#x20;!<span class="sorttext">Steven Soderbergh</span> | align="center" | |- ! scope="row" | ''Invictus'' | style="text-align:center;" | 2009 | Pienaar&#x20;!<span class="sorttext">Francois Pienaar</span> | Eastwood&#x20;!<span class="sorttext">Clint Eastwood</span> | align="center" | |- ! scope="row" | ''Green Zone'' | style="text-align:center;" | 2010 | Miller&#x20;!<span class="sorttext">Roy Miller</span> | Greengrass&#x20;!<span class="sorttext">Paul Greengrass</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.newsweek.com/matt-damons-war-film-green-zone-doesnt-ring-true-69511|title=Matt Damon's War Film Green Zone Doesn't Ring True|date=October 3, 2010|work=[[Newsweek]]|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Hereafter'' | style="text-align:center;" | 2010 | Lonegan&#x20;!<span class="sorttext">George Lonegan</span> | Eastwood&#x20;!<span class="sorttext">Clint Eastwood</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/tv-movies/review-clint-eastwood-miscasts-matt-damon-star-paranormal-mumbo-jumbo-article-1.187161|title='Hereafter' review: Clint Eastwood miscasts Matt Damon as star of paranormal mumbo-jumbo|last=Neumaier|first=Joe|date=October 14, 2010|work=[[New York Daily News]]|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''True Grit'' | style="text-align:center;" | 2010 | LaBoeuf | Coen brothers | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2010/dec/26/entertainment/la-ca-matt-damon-20101226|title=Matt Damon enjoys being 'a true nincompoop' in 'True Grit'|last=Boucher|first=Geoff|date=December 26, 2010|work=Los Angeles Times|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Inside Job'' | style="text-align:center;" | 2010 | Narrator | Ferguson&#x20;!<span class="sorttext">Charles Ferguson</span> | Documentary | align="center" | |- ! scope="row" | Adjustment&#x20;!<span class="sorttext">''The Adjustment Bureau''</span> | style="text-align:center;" | 2011 | Norris&#x20;!<span class="sorttext">David Norris</span> | Nolfi&#x20;!<span class="sorttext">George Nolfi</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/adjustment_bureau/|title=The Adjustment Bureau (2011)|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Contagion'' | style="text-align:center;" | 2011 | Emhoff&#x20;!<span class="sorttext">Mitch Emhoff</span> | Soderbergh&#x20;!<span class="sorttext">Steven Soderbergh</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://variety.com/2011/film/reviews/contagion-1117945945/|title=Review: ‘Contagion’|last=Debruge|first=Peter|date=September 3, 2011|work=Variety|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Margaret'' | style="text-align:center;" | 2011 | Mr. Aaron | Lonergan&#x20;!<span class="sorttext">Kenneth Lonergan</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/margaret/details|title=Margaret: Details and Credits|publisher=Metacritic|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Happy Feet Two'' | style="text-align:center;" | 2011 | Bill the Krill <small>(voice)</small> | Miller&#x20;!<span class="sorttext">George Miller</span> | Animated film | align="center" |<ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/entertainment/2011/11/15/pink_the_penguin_and_brad_pitts_shrill_krill.html|title=Pink the penguin and Brad Pitt’s shrill krill|last=Barnard|first=Linda|date=December 26, 2012|work=[[Toronto Star]]|accessdate=May 7, 2016|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 23, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423155152/http://www.thestar.com/entertainment/2011/11/15/pink_the_penguin_and_brad_pitts_shrill_krill.html|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | ''We Bought a Zoo'' | style="text-align:center;" | 2011 | Mee&#x20;!<span class="sorttext">Benjamin Mee</span> | Crowe&#x20;!<span class="sorttext">Cameron Crowe</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/we_bought_a_zoo/|title=We Bought a Zoo (2011)|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Promised Land'' | style="text-align:center;" | 2012 | Butler&#x20;!<span class="sorttext">Steve Butler</span> | Sant&#x20;!<span class="sorttext">Gus Van Sant</span> | Also writer and producer | align="center" |<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/12/23/movies/matt-damon-and-john-krasinski-on-promised-land.html|title=A Star on a Trip Back to His Roots|last=Baron|first=Zach|date=December 21, 2012|work=The New York Times|accessdate=June 14, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Behind the Candelabra''{{efn|The film was made for television in the United States, but was given a theatrical release in other countries.<ref>{{cite news|last=Szalai|first=Georg|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/hbo-sells-theatrical-rights-behind-560647|title=HBO Sells Theatrical Rights to 'Behind the Candelabra' for U.K., Other Countries|work=The Hollywood Reporter|date=May 30, 2013|accessdate=May 7, 2016}}</ref>}} | style="text-align:center;" | 2013 | Thorson&#x20;!<span class="sorttext">Scott Thorson</span> | Soderbergh&#x20;!<span class="sorttext">Steven Soderbergh</span> | align="center" | |- ! scope="row" | ''Elysium'' | style="text-align:center;" | 2013 | Da Costa&#x20;!<span class="sorttext">Max Da Costa</span> | Blomkamp&#x20;!<span class="sorttext">Neill Blomkamp</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.thenational.ae/arts-culture/film/elysium-doesnt-quite-deliver-what-it-promises|title=Elysium doesn’t quite deliver what it promises|last=Dalton|first=Stephen|date=November 13, 2013|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|accessdate=May 7, 2016|archive-date=ਜੂਨ 2, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160602073023/http://www.thenational.ae/arts-culture/film/elysium-doesnt-quite-deliver-what-it-promises|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | Zero&#x20;!<span class="sorttext">''The Zero Theorem''</span> | style="text-align:center;" | 2013 | Management | Gilliam&#x20;!<span class="sorttext">Terry Gilliam</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/the_zero_theorem/|title=The Zero Theorem (2014)|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Monuments&#x20;!<span class="sorttext">''The Monuments Men''</span> | style="text-align:center;" | 2014 | Granger&#x20;!<span class="sorttext">James Granger</span> | Clooney&#x20;!<span class="sorttext">George Clooney</span> | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/the-monuments-men/details|title=The Monuments Men: Details and Credits|publisher=Metacritic|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Man&#x20;!<span class="sorttext">''The Man Who Saved the World''</span> | style="text-align:center;" | 2014 | Himself | Anthony&#x20;!<span class="sorttext">Peter Anthony</span> | Documentary | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/news/exclusive-clip-kevin-costner-in-the-man-who-saved-the-world/|title=Exclusive clip: Kevin Costner in "The Man Who Saved the World"|last=Moraski|first=Lauren|date=September 16, 2015|publisher=[[CBS]]|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Interstellar'' | style="text-align:center;" | 2014 | Dr. Mann | Nolan&#x20;!<span class="sorttext">Christopher Nolan</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/11239396/Interstellar-Prequel-Christopher-Nolan-tells-Manns-story.html|title=Interstellar Prequel: Christopher Nolan tells Mann's story|last=Hawkes|first=Rebecca|date=November 18, 2014|work=The Daily Telegraph|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Martian&#x20;!<span class="sorttext">''[[ਦਿ ਮਾਰਸ਼ੀਅਨ|The Martian]]''</span> | style="text-align:center;" | 2015 | Watney&#x20;!<span class="sorttext">Mark Watney</span> | Scott&#x20;!<span class="sorttext">Ridley Scott</span> | align="center" |<ref name="martian">{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/movie/martian/review/820882|title='The Martian': TIFF Review|last=McCarthy|first=Todd|date=September 11, 2015|work=The Hollywood Reporter|accessdate=September 26, 2015}}</ref> |- ! scope="row" | ''Manchester by the Sea'' | style="text-align:center;" | 2016 | {{mdash}} | Lonergan&#x20;!<span class="sorttext">Kenneth Lonergan</span> | Producer | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://variety.com/2016/film/festivals/matt-damon-manchester-by-the-sea-sundance-1201687427/|title=Sundance: Matt Damon on Not Starring in ‘Manchester By the Sea’|last=Setoodeh|first=Ramin|date=January 24, 2016|work=Variety|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Jason Bourne'' | style="text-align:center;" | 2016 | Bourne&#x20;!<span class="sorttext">Jason Bourne</span>/<br> David Webb | Greengrass&#x20;!<span class="sorttext">Paul Greengrass</span> | Also producer | align="center" | |- ! scope="row" | Great&#x20;!<span class="sorttext">''The Great Wall''</span> | style="text-align:center;" | 2016 | William Garin | Yimou&#x20;!<span class="sorttext">Zhang Yimou</span> | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://variety.com/2016/film/news/the-great-wall-moved-back-matt-damon-1201709873/|title=Matt Damon’s ‘The Great Wall’ Pushed Back to 2017|last=McNary|first=Dave|date=February 18, 2016|work=Variety|accessdate=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Bending the Arc'' | style="text-align:center;" | 2017 | {{mdash}} | Davidson&#x20;!<span class="sorttext">Kief Davidson</span>, Pedro Kos | Documentary;<br> executive producer | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/review/bending-arc-review-968063|title='Bending the Arc': Film Review: Sundance 2017|last=Byrge|first=Duanne|date=January 30, 2017|work=The Hollywood Reporter|accessdate=February 15, 2017}}</ref> |- ! scope="row" style="background:#FFFFCC;" | ''Suburbicon'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} | style="text-align:center;" | 2017 | Gardner Lodge | Clooney&#x20;!<span class="sorttext">George Clooney</span> | ''Completed'' | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.indiewire.com/2015/12/matt-damon-julianne-moore-and-josh-brolin-to-star-in-george-clooneys-coens-penned-suburbicon-99993/|title=Matt Damon, Julianne Moore And Josh Brolin To Star In George Clooney’s Coens-Penned ‘Suburbicon’|last1=Jagernauth|first1=Kevin|date=December 8, 2015|work=Indiewire|accessdate=October 12, 2016|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013220452/http://www.indiewire.com/2015/12/matt-damon-julianne-moore-and-josh-brolin-to-star-in-george-clooneys-coens-penned-suburbicon-99993/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" style="background:#FFFFCC;" | ''Downsizing'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} | style="text-align:center;" | 2017 | Paul Safranek | Payne&#x20;!<span class="sorttext">Alexander Payne</span> | ''Post-production'' | align="center" |<ref>{{cite news|url=http://www.omaha.com/go/movies/during-downsizing-filming-la-casa-customers-employees-get-a-front/article_567085b4-01bb-11e6-8b92-9f2718b405d1.html|title=During 'Downsizing' filming, La Casa customers, employees get a front-row seat for the action|last=Mendoza|first=Leia|date=April 14, 2016|work=[[Omaha World-Herald]]|accessdate=May 7, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510133631/http://www.omaha.com/go/movies/during-downsizing-filming-la-casa-customers-employees-get-a-front/article_567085b4-01bb-11e6-8b92-9f2718b405d1.html|archive-date=ਮਈ 10, 2017|url-status=dead}}</ref> |- | style="background:#FFFFCC;" | ''Ocean's Eight'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} | style="text-align:center;" | 2018 | Linus Caldwell | Ross&#x20;!<span class="sorttext">Gary Ross</span> | ''Post-production'' | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.etonline.com/movies/202838_matt_damon_reveals_he_got_a_cameo_upcoming_ocean_eight/|title=EXCLUSIVE: Matt Damon Reveals He's Got a Cameo in Upcoming 'Ocean's Eight'|last=Seemayer|first=Zach|date=November 14, 2016|website=[[Entertainment Tonight]]|accessdate=November 15, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://theplaylist.net/matt-damon-reveals-hell-cameo-oceans-eight-20161115/|title=Matt Damon Reveals He’ll Cameo In ‘Ocean’s Eight’|last=Jagernauth|first=Kevin|date=November 15, 2016|website=The Playlist|accessdate=November 15, 2016}}</ref> |} == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Matt_Damon_in_Haiti_2009.jpg|thumb|ਡੈਮਨ ਨੇ ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਟੀਵੀ ਡਾਇਗ੍ਰਟਰੀ ਯੀਅਰਜ਼ ਆਫ ਲਿਵਿੰਗ ਡੇਂਜਰਸਲੀ (2014) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<br> ]] {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0px; margin-bottom: 10px;" |+ ਡੈਮਨ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ! scope="col" | ਟਾਈਟਲ ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" |ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col" |ਨੋਟਸ ! class="unsortable" scope="col" |ਹਵਾਲੇ |- ! scope="row" | ''Rising Son'' | style="text-align:center;" | 1990 | Robinson&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwBAw" tabindex="0">Charlie Robinson</span> | Television movie | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://articles.orlandosentinel.com/1990-07-23/lifestyle/9007220060_1_matt-damon-rising-son-gus-robinson|title=Matt Damon Acts His Age In 'Rising Son'|last=Joy|first=Diane|date=June 23, 1990|work=[[Orlando Sentinel]]|access-date=May 7, 2016|archive-date=ਜੂਨ 2, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160602234520/http://articles.orlandosentinel.com/1990-07-23/lifestyle/9007220060_1_matt-damon-rising-son-gus-robinson|dead-url=yes}}</ref> |- ! scope="row" | Good Old&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwBBI" tabindex="0">''[[The Good Old Boys (film)|The Good Old Boys]]''</span> | style="text-align:center;" | 1995 | Calloway&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwBBY" tabindex="0">Cotton Calloway</span> | Television movie | align="center" |<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1995/03/03/arts/tv-weekend-now-a-cowboy-writer-and-director.html|title=Now a Cowboy, Writer and Director|last=O'Connor|first=John J.|date=March 9, 1995|work=The New York Times|access-date=May 6, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Project Greenlight'' | style="text-align:center;" | 2001–05,<br> 2015 | Himself | Executive producer | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://variety.com/2015/tv/reviews/project-greenlight-season-4-review-ben-affleck-matt-damon-series-1201582460/|title=TV Review: ‘Project Greenlight,’ Season 4|last=Lowry|first=Brian|date=September 10, 2015|work=Variety|access-date=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Push, Nevada'' | style="text-align:center;" | 2002 | — | Executive producer | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://variety.com/2002/tv/features/push-nevada-1200546284/|title=Review: ‘Push, Nevada’|last=Gallo|first=Phil|date=September 11, 2002|work=Variety|access-date=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Saturday Night Live'' | style="text-align:center;" | 2002 | Himself | Episode: "Matt Damon/Bruce Springsteen & The E Street Band" | align="center" | |- ! scope="row" | Bernie&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwBDY" tabindex="0">''[[The Bernie Mac Show]]''</span> | style="text-align:center;" | 2002 | Himself | Episode: "Keep It on the Short Grass" | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://www.tvguide.com/tvshows/the-bernie-mac-show/episode-1-season-2/keep-it-on-the-short-grass/100449/|title=The Bernie Mac Show {{ndash}} Season 2, Episode 1: Keep It on the Short Grass|work=TV Guide|access-date=June 14, 2016|archive-date=ਅਗਸਤ 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822204708/http://www.tvguide.com/tvshows/the-bernie-mac-show/episode-1-season-2/keep-it-on-the-short-grass/100449/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | ''Will & Grace'' | style="text-align:center;" | 2002 | Owen | Episode: "A Chorus Lie" | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://www.tvguide.com/tvshows/will-grace/episode-16-season-4/a-chorus-lie/100581/|title=Will & Grace {{ndash}} Season 4, Episode 16: A Chorus Lie|work=TV Guide|access-date=June 14, 2016|archive-date=ਅਗਸਤ 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822181734/http://www.tvguide.com/tvshows/will-grace/episode-16-season-4/a-chorus-lie/100581/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | ''Journey to Planet Earth'' | style="text-align:center;" | 2003–14 | Narrator | Documentary; 9 episodes | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://www.tvguide.com/tvshows/journey-to-planet-earth/cast/279423/|title=Journey to Planet Earth|work=TV Guide|access-date=May 7, 2016|archive-date=ਜੂਨ 5, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605032337/http://www.tvguide.com/tvshows/journey-to-planet-earth/cast/279423/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | ''Arthur'' | style="text-align:center;" | 2007 | Himself <small>(voice)</small> | Episode: "The Making of Arthur/Dancing Fools" | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://www.tvguide.com/tvshows/arthur/episode-6940456/194495/|title=Arthur {{ndash}} Season 11, Episode 6: The Making of Arthur/Dancing Fools|work=TV Guide|access-date=June 14, 2016|archive-date=ਅਗਸਤ 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822185953/http://www.tvguide.com/tvshows/arthur/episode-6940456/194495/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | ''Entourage'' | style="text-align:center;" | 2009 | Himself | Episode: "Give a Little Bit" | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://www.tvguide.com/tvshows/entourage/episode-12367103/191498/|title=Entourage {{ndash}} Season 6, Episode 12: Give a Little Bit|work=TV Guide|access-date=June 14, 2016|archive-date=ਮਾਰਚ 14, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314090657/http://www.tvguide.com/tvshows/entourage/episode-12367103/191498/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | People&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwBF8" tabindex="0">''[[The People Speak (film)|The People Speak]]''</span> | style="text-align:center;" | 2009 | Narrator | Documentary;<br> executive producer | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/12/11/AR2009121103855.html|title=Preview of Matt Damon's 'The People Speak' on History Channel|last=Shales|first=Tom|date=December 12, 2009|work=The Washington Post|access-date=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Cubed'' | style="text-align:center;" | 2010 | Himself | Episode: "Welcome Matt Damon" | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://www.tvguide.com/tvshows/cubed/episode-18498098/393556/|title=Cubed: Welcome Matt Damon|work=TV Guide|access-date=June 14, 2016|archive-date=ਜੂਨ 5, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605033012/http://www.tvguide.com/tvshows/cubed/episode-18498098/393556/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | ''30 Rock'' | style="text-align:center;" | 2010–11 | Burnett&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwBHM" tabindex="0">[[Carol (30 Rock)|Carol Burnett]]</span> | Episodes: "I Do Do", "The Fabian Strategy",<br> "Live Show" and "Double-Edged Sword" | align="center" | |- ! scope="row" | ''House of Lies'' | style="text-align:center;" | 2013 | Himself | Episode: "Damonschildren.org" | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://www.tvguide.com/tvshows/house-of-lies/episode-4-season-2/damonschildren-org/324960/|title=Entourage {{ndash}} Season 2, Episode 4: Damonschildren.org|work=TV Guide|access-date=June 14, 2016|archive-date=ਅਗਸਤ 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822200117/http://www.tvguide.com/tvshows/house-of-lies/episode-4-season-2/damonschildren-org/324960/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | ''Years of Living Dangerously'' | style="text-align:center;" | 2014 | Himself | Documentary;<br> episode: "A Dangerous Future" | align="center" |<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/environment/climate-consensus-97-per-cent/2014/sep/10/in-the-years-of-living-dangerously-part-3|title=In the Years of Living Dangerously, Part 3|last=Abraham|first=John|date=September 10, 2014|work=The Guardian|access-date=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Leisure&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwBI8" tabindex="0">''[[The Leisure Class]]''</span> | style="text-align:center;" | 2015 | — | Television movie;<br> executive producer | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://variety.com/2015/tv/reviews/the-leisure-class-project-greenlight-movie-review-hbo-jason-mann-1201624083/|title=TV Review: ‘The Leisure Class’ (Project Greenlight)|last=Lowry|first=Brian|date=October 29, 2015|work=Variety|access-date=May 7, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | Runner&#x20;!<span class="sorttext" id="cxmwBJk" tabindex="0">''[[The Runner (U.S. Reality Series)|The Runner]]''</span> | style="text-align:center;" | 2016 | — | Executive producer | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://www.vanityfair.com/hollywood/2016/05/ben-affleck-and-matt-damon-present-the-perfect-summer-reality-tv-show|title=Ben Affleck and Matt Damon Present the Perfect Summer Reality-TV Show|last=Bradley|first=Laura|date=May 9, 2016|work=Vanity Fair|access-date=May 15, 2016}}</ref> |- ! scope="row" | ''Incorporated'' | style="text-align:center;" | 2016 | — | Executive producer | align="center" |<ref>{{Cite news|url=http://variety.com/2016/tv/news/incorporated-syfy-series-matt-damon-ben-affleck-1201696096/|title=Syfy Greenlights Matt Damon & Ben Affleck’s Futuristic Series ‘Incorporated’|last=Wagmeister|first=Elizabeth|date=February 3, 2016|work=Variety|access-date=May 15, 2016}}</ref> |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * List of awards and nominations received by Matt Damon == ਫੁਟਨੋਟ == {{notelist|30em}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} 3uv8jei2mq8ntnqsv0qd0v0db2qkmu9 0 97925 848386 773629 2026-09-29T13:53:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848386 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ਟੌਮ ਅਲਟਰ |image=Tom Alter at Dev Anand's birthday celebrations.jpg |caption=ਅਲਟਰ 2012 ਵਿੱਚ |birth_name=ਟੌਮ ਬੀਚ ਅਲਟਰ |birthname=ਥੋਮਸ ਬੀਚ ਅਲਟਰ |birth_date={{birth date|1950|6|22|df=y}} |birth_place=ਮਸੂਰੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ&nbsp;(ਹੁਣ ਉੱਤਰਾਖੰਡ) |death_date={{Death date and age|2017|9|29|1950|6|23|df=y}} |death_place=ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ |occupation=ਐਕਟਰ |years active=1976–2017 |yearsactive=1976–2017 |spouse=ਕਾਰੋਲ ਇਵਾਂਸ<br>(m. 1977-2017; his death) |children=2 |relatives=[[ਮਰਥਾ ਚੇਨ]] (ਭੈਣ) }} '''ਥਾਮਸ ਬੀਚ ਆਲਟਰ''' (22 ਜੂਨ 1950 - 29 ਸਤੰਬਰ 2017) <ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/tom-alter-padma-shri-actor-and-writer-dies-at-67-1756995|title=Actor Tom Alter Dies Of Cancer At 67|date=30 September 2017|publisher=[[NDTV]]|accessdate=30 September 2017}}</ref> ਅਮਰੀਕੀ ਮੂਲ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਐਕਟਰ ਸੀ।ਉਹ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਐਕਟਰ ਸਨ, ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ।<ref name="t">{{cite news|url=http://www.screenindia.com/news/No-Alternative/306623|title=No ‘Alter’native|date=9 May 2008|publisher=[[Screen (magazine)|Screen]]|access-date=30 ਸਤੰਬਰ 2017|archive-date=1 ਮਾਰਚ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301115349/http://www.screenindia.com/news/no-alternative/306623/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1989/07/06/movies/an-american-star-of-the-hindi-screen.html|title=An American Star Of the Hindi Screen|last=Hazarika|first=Sanjoy|date=6 July 1989|accessdate=25 May 2010|publisher=The New York Times}}</ref><ref name="pierrot">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article1422413.ece|title=Features / Metro Plus: Tom Tom|date=9 August 2008|publisher=''The Hindu''|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203001459/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article1422413.ece|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013|access-date=30 ਸਤੰਬਰ 2017|url-status=dead}}</ref> ਟੌਮ ਆਲਟਰ ਅਜਿਹਾ ਸਿਤਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ ਦੇ ਆਸਮਾਨ ’ਤੇ ਸਦਾ ਟਿਮਟਿਮਾਉਂਦਾ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।ਟੌਮ ਆਲਟਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1950 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਇਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੇ ਘਰ [[ਮਸੂਰੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਲਟਰ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਜਗਾਧਰੀ]] (ਹਰਿਆਣਾ) ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਆਫ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਅਰਾਧਨਾ’ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਅਦ ਫ਼ਿਲਮ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸੰਨ 1976 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਚਰਸ’ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ==ਫ਼ਿਲਮ== ਇਸ ਅਦਾਕਾਰ ਨੇ ‘ਸ਼ਤਰੰਜ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ’, ‘ਜਨੂੰਨ’ ਅਤੇ ‘ਕ੍ਰਾਂਤੀ’ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। 1977 ਵਿੱਚ ਆਈ [[ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇਅ]] ਦੀ [[ਸ਼ਤਰੰਜ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ]] ਨੇ ਆਲਟਰ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਾ ਦਿੱਤੇ। [[ਜਨੂੰਨ]], [[ਕ੍ਰਾਂਤੀ]], [[ਰਾਮ ਤੇਰੀ ਗੰਗਾ ਮੈਲ਼ੀ]] ਹੋ ਗਈ, [[ਆਸ਼ਕੀ]], [[ਪਰਿੰਦਾ]], [[ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ]] ਅਤੇ [[ਗਾਂਧੀ]] ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬਾਕਮਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਖੇਤਰੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਕਾਨੇਸ਼ਵਰ ਰਾਮ’ ਨਾਲ 1977 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਡ ਪੱਤਕਾਰ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਲਈ [[ਸਚਿਨ ਤੇਂਦੁਲਕਰ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਟੌਮ ਆਲਟਰ ਦੇ ਹਿਸੇ ਆਈ। ਆਲਟਰ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫ਼ਿਮਲ ‘ਸਰਗੋਸ਼ੀਆਂ’ ਸੀ ਆਪ 29 ਸਤੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ। ==ਸਨਮਾਨ== 2008 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ [[ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=http://www.indiaenews.com/bollywood/20080125/93894.htm|title=Multifaceted actor Tom Alter to receive Padma Shri|date=25 January 2008|publisher=India eNews|access-date=30 ਸਤੰਬਰ 2017|archive-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120225141523/http://www.indiaenews.com/bollywood/20080125/93894.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.woodstock.ac.in/News/Spring2008/January/080102.htm|title=Woodstock School News|date=2 January 2008|publisher=Woodstock School India|access-date=30 ਸਤੰਬਰ 2017|archive-date=10 ਮਾਰਚ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120310113759/http://www.woodstock.ac.in/News/Spring2008/January/080102.htm|dead-url=yes}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ == {{reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਦਾਕਾਰ]] ovekn1c5hdhrzjlaeqrecyfhbb4zl64 0 98971 848681 826541 2026-09-30T09:49:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848681 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Raai Laxmi | image = Raai Lakshmi.jpg | birth_name = Lakshmi Rai | birth_date = {{Birth date and age|1989|5|5|df=y}}<ref>{{cite web|url=https://starsfact.com/lakshmi-rai/|title=Lakshmi Rai|website=StarsFact.com|accessdate=2016-11-13|archive-date=2016-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114084435/https://starsfact.com/lakshmi-rai/|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[Belgaum]], [[Karnataka]], India | residence = [[Bangalore]], [[Karnataka]], India | nationality = [[India]]n | occupation = [[Actress]], [[model (person)|model]], stage performer | years active = 2005{{ndash}}present | yearsactive = 2005{{ndash}}present }} '''ਰਾਏ ਲਕਸ਼ਮੀ''' (5 ਮਈ 1987 ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਰਾਏ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ<ref>{{cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/140604/entertainment-mollywood/article/it%E2%80%99s-raai-laxmi-now|title=It’s Raai Laxmi from now!|work=Deccan Chronicle|accessdate=4 June 2014}}</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Lakshmi-Rai-is-now-Raai-Laxmi/articleshow/35961472.cms "Lakshmi Rai is now Raai Laxmi"]</ref> ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ, ਤਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜੂਲੀ 2 (2017) ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/julie-2-teaser-southern-siren-raai-laxmis-bold-beautiful-and-blessed-bollywood-debut/articleshow/60290960.cms|title='Julie 2' teaser: Southern siren Raai Laxmi's bold, beautiful and blessed Bollywood debut}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/julie-2-teaser-raai-lakshmi-is-bold-beautiful-and-blessed-in-her-first-bollywood-film-4820701/|title=Julie 2 teaser: Raai Laxmi is ‘bold, beautiful and blessed’ in her first Bollywood film. Watch video}}</ref> ਰਾਏ ਲਕਸਮੀ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-actress/raai-laxmi/an-interview-with-actress-raai-laxmi-by-kaushik-l-m.html|title=50 FILMS IN JUST 10 YEARS}}</ref> == ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ (2005-2010) === [[ਤਸਵੀਰ:Raai Laxmi Official Photoshoot 9.jpg|alt=Raai Laxmi standing in a red dress, looking into a mirror with her reflection visible.|thumb|Raai at an event]] 2005 ਵਿੱਚ<ref name="RaaiAkira">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/why-raai-laxmi-doesnt-share-space-with-sonakshi/articleshow/47955965.cms|title=Why Raai Laxmi doesn't share space with Sonakshi Sinha |website=[[The Times of India]]}}</ref>, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਆਰ.ਵੀ. ਉਦੈਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕੰਨੜ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਵਾਲਮੀਕੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇਖੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/another-rai-another-beauty-queen-tamil-news-12209|title=Another Rai, another beauty queen - Tamil News|date=23 December 2004|website=IndiaGlitz.com|access-date=10 ਜਨਵਰੀ 2022|archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180222165309/https://www.indiaglitz.com/another-rai-another-beauty-queen-tamil-news-12209|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕਈ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰ. ਪਾਰਥੀਬਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕੁੰਦੱਕਾ ਮੰਡੱਕਾ (2005), ਪੇਰਾਰਸੂ ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ-ਮਸਾਲਾ ਫ਼ਿਲਮ ਧਰਮਪੁਰੀ (2006) ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸ ਫਿਲਮ ਨੇਨਜਾਈ ਥੋਡੂ (2007) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਵੇਲੀ ਥਿਰਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਖੁਦ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਅਤੇ ਜੀਵਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ਧਾਮ ਧੂਮ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਫੀਡਬੈਕ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਜਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਰਾਕ ਐਂਡ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੰਨਾਨ ਥੰਬੀ (2008), 2 ਹਰੀਹਰ ਨਗਰ (2009)<ref>{{cite web |url=https://www.sify.com/movies/lakshmi-rais-hat-trick-with-mammootty-news-malayalam-kkfr9Kicjje.html |title=Lakshmi Rai's hat trick with Mammootty! |publisher=[[Sify]] |date=20 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710102146/https://www.sify.com/movies/lakshmi-rais-hat-trick-with-mammootty-news-malayalam-kkfr9Kicjje.html |access-date=1 December 2011|url-status=dead |archive-date=10 July 2018 }}</ref>, ਮੋਹਨਲਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਈਵਿਦਮ ਸਵਰਗਮਨੁ (2009), ਅਤੇ ਮਾਮੂਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਚਟੰਬੀਨਾਡੂ (2009) ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2009 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ, ਮੁਥਿਰਾਈ, ਵਾਮਨਨ ਅਤੇ ਨਾਨ ਅਵਨਿਲਈ 2 ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਵਾਮਨਨ (2009) ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਗਲੈਮਰਸ ਸੁਪਰਮਾਡਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="indiatimes1">{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-17/news-interviews/28009464_1_satish-kaushik-lakshmi-rai-bollywood-debut |archive-url=https://archive.today/20130103065154/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-17/news-interviews/28009464_1_satish-kaushik-lakshmi-rai-bollywood-debut |url-status=dead |archive-date=3 January 2013 |title=Lakshmi is happy with life |date=17 April 2009 |work=[[The Times of India]] |access-date=1 December 2011}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ, ਇਨ ਗੋਸਟ ਹਾਊਸ ਇਨ ਅਤੇ ਪੇਨ ਸਿੰਗਮ ਵਿੱਚ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਇਰੰਬੂਕੋਟਾਈ ਮੂਰਤੂ ਸਿੰਗਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਉਗਰਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="indiatimes1" /> === ਜਨਤਕ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ (2011-2014) === ਰਾਏ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ 2011 ਰਿਲੀਜ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਤਮਿਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਨ, ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਉਣੀ ਕੰਚਨਾ ਅਤੇ ਵੈਂਕਟ ਪ੍ਰਭੂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ਮਨਕਥਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="oneindia1">{{cite web |author=Prakash KL |url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/news/2011/lakshmi-rai-ravishing-gal-mankatha-060911.html |title=Lakshmi Rai Ravishing &#124; Ajith Kumar Mankatha |publisher=[[Oneindia.in]] |date=6 September 2011 |access-date=1 December 2011 |archive-date=14 ਨਵੰਬਰ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111114215959/http://entertainment.oneindia.in/tamil/news/2011/lakshmi-rai-ravishing-gal-mankatha-060911.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/i-m-on-cloud-nine-says-lakshmi-rai-news-tamil-ljhkFTgjdff.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003131405/http://www.sify.com/movies/i-m-on-cloud-nine-says-lakshmi-rai-news-tamil-ljhkFTgjdff.html |url-status=dead |archive-date=3 October 2013 |title=I'm on cloud nine, says Lakshmi Rai |publisher=ppSify |date=8 September 2011 |access-date=1 December 2011}}</ref> ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਉੱਚ ਵਿੱਤੀ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀਆਂ। ਕੰਚਨਾ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਨੜ ਰੀਮੇਕ, ਕਲਪਨਾ (2012) ਵਿੱਚ ਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="oneindia1"/><ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-06/news-interviews/30369894_1_lakshmi-rai-upendra-film |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928034217/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-06/news-interviews/30369894_1_lakshmi-rai-upendra-film |url-status=dead |archive-date=28 September 2013 |title=Lakshmi in Kanchana Kannada remake |date=6 November 2011 |work=[[The Times of India]] |access-date=1 December 2011}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ 2014 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਇਰੰਬੂ ਕੁਥਿਰਾਈ, ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਅਰਨਮਨਾਈ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਧੀ ਰਾਜਾ ਸਨ। === ਹਾਲੀਆ ਕੰਮ (2016-ਮੌਜੂਦਾ) === 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਨਾਟਕਲ ਅਤੇ ਸੌਕਰਪੇੱਟਾਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/review-bangalore-naatkal-review-this-remake-does-not-measure-up-to-the-malayalam-original-2174349|title='Bangalore Naatkal' review: This remake doesn't measure up to the original Malayalam superhit|first=Latha|last=Srinivasan|date=5 February 2016|website=DNA India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/sowkarpettai-unintentionally-horrifying/article8318133.ece|title=Sowkarpettai: Unintentionally horrifying|first=Vishal|last=Menon|date=5 March 2016|via=www.thehindu.com|access-date=10 ਜਨਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005142528/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/sowkarpettai-unintentionally-horrifying/article8318133.ece|archive-date=5 ਅਕਤੂਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref> ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਵਕਫ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਸਰਦਾਰ ਗੱਬਰ ਸਿੰਘ (2016) ਵਿੱਚ ਪਵਨ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/excited-to-work-with-pawan-kalyan-raai-laxmi/articleshow/48865293.cms|title=Excited to work with Pawan Kalyan: Raai Laxmi |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਕੀਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ 150ਵੀਂ ਫ਼ਿਲਮ ਖੈਦੀ ਨੰਬਰ 150 (2017), ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ ਲਾਰੈਂਸ ਨਾਲ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾ ਸ਼ਿਵਾ ਕੇਟਾ ਸ਼ਿਵਾ (2017) ਵਿੱਚ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਚੌਥਾ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Laxmi-Raai-starts-shooting-for-Khaidi-No-150/articleshow/54878366.cms"Laxmi|title=Raai starts shooting for Khaidi No 150 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/raai-laxmi-to-shake-a-leg-with-chiru/articleshow/54831402.cms|title=Raai Laxmi to shake a leg with Chiru |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਰਾਏ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜੂਲੀ 2 (2017) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="RaaiInMSKS">{{Cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Raai-Laxmi-to-shake-a-leg-with-Lawrence/articleshow/52071500.cms"Raai|title=Laxmi to shake a leg with Lawrence |website=[[The Times of India]]}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਾਮੂਟੀ ਸਟਾਰਰ ਓਰੂ ਕੁੱਟਨਾਦਨ ਬਲੌਗ ਨਾਲ ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/raai-laxmi-is-a-modern-girl-in-oru-kuttanadan-blog/articleshow/65229155.cms|title=Raai Laxmi is a modern girl in 'Oru Kuttanadan Blog' |website=[[The Times of India]]}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਵੇਰ ਇਜ਼ ਦ ਵੈਂਕਟਾਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਨੀਯਾ 2 ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਜੋ ਅਸਫਲ ਰਹੀਆਂ।<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2019/mar/16/what-is-this-venkatalakshmi-1951860.html|title='Where Is The Venkatalakshmi' movie review: What is this Venkatalakshmi?|website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/neeya-2-review-tamil-movie-22304|title=Neeya 2 review. Neeya 2 Tamil movie review, story, rating|website=IndiaGlitz.com|access-date=2022-01-10|archive-date=2022-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110172549/https://www.indiaglitz.com/neeya-2-review-tamil-movie-22304|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ, ਅਫ਼ਸਰ ਅਰਜੁਨ ਸਿੰਘ ਆਈਪੀਐਸ ਬੈਚ 2000 ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/officer-arjun-singh-ips/movie-review/71651350.cms|title=Officer Arjun Singh IPS Movie Review: An attempt to redefine justice |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਰਾਏ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1987 ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਤੋਂ ਬੇਲਗਾਮ, ਰਾਮ ਰਾਏ ਅਤੇ ਮੰਜੁਲਾ ਰਾਏ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/I-was-brought-up-like-a-boy-Raai-Laxmi/articleshow/46067321.cms "I was brought up like a boy: Raai Laxmi"]</ref><ref name="24thbirthday">[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Lakshmi-Rai-flooded-with-messages-on-birthday/articleshow/34670947.cms "Lakshmi Rai flooded with messages on birthday"]</ref> === ਟੈਲੀਵਿਜਨ === {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਸਾਲ ! ਸ਼ੋਅ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਚੈਨਲ !ਨੋਟਸ |- |2015 |ਸਟਾਰ ਚੇੱਲੇਂਜ |ਉਮੀਦਵਾਰ |[[ਮਲਿਆਲਮ|ਮਲਿਆਲਮ]] |ਫਲਾਵਰ ਟੀਵੀ |ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ |} == ਨੋਟਸ == == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{Facebook|IamLakshmiRai}} * {{ਟਵਿਟਰ}} * {{Instagram|iamraailaxmi}} * {{IMDb name|2843559}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] o6jgqu6e41o3spj8b99zpzmze4zwwoj 0 100253 848673 848020 2026-09-30T09:22:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848673 wikitext text/x-wiki [[File:Pune OSHO Teerth Park Preeti-Parashar 11.JPG|thumb|360 px]] '''ਰਜਨੀਸ਼ ਲਹਿਰ''' ਭਾਰਤੀ ਰਹੱਸਵਾਦੀ [[ਓਸ਼ੋ|ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਜਨੀਸ਼]] (1931-1990), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓਸ਼ੋ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ,ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਨਵ-ਸੰਨਿਆਸੀ" <ref name="idinopulos13">{{Harvnb|Idinopulos|Yonan|1996|p=13}}</ref> ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ "ਸੰਨਿਆਸੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਜਨੀਸ਼ੀ ਜਾਂ ਸੰਤਰੀ ਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ 1970 ਤੋਂ 1985 ਤਕ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਰੰਗੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਲਾਲ, ਮੈਰੂਨ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ।<ref name="Chryssides208">{{Harvnb|Chryssides|1999|p=208}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿਚ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਓਸ਼ੋਆਈਟਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Abhay Vaidya (27 May 2005). [https://web.archive.org/web/20121105144430/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-05-27/pune/27845268_1_chaitanya-keerti-osho-commune-international-oshoites Oshoites amused by American terrorism tag], ''[//en.wikipedia.org/wiki/Times_of_India Times of India]''. Retrieved 15 July 2011.</ref><ref>Sunanda Mehta (27 April 2008). [https://web.archive.org/web/20120325033351/http://www.expressindia.com/latest-news/maroonclad-oshoites-no-longer-endemic-to-city/302023/ Maroon-clad Oshoites no longer endemic to city], ''Indian Express''. Retrieved 15 July 2011.</ref><ref>Chandran Iyer (10 June 2009). [https://web.archive.org/web/20120928211346/http://www.mid-day.com/news/2009/jun/100609-Indian-woman-cultural-Osho-International-Resort.htm Osho Commune 'least interested in Indians'], ''[//en.wikipedia.org/wiki/MiD_DAY MiD DAY]''. Retrieved 15 July 2011.</ref> 1970ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1980ਵਿਆਂ ਵਿਚ ਅੰਦੋਲਨ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਰਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਬਾਨੀ ਸੰਸਥਾਈ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸੀ। ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਵਿਚ ਲਹਿਰ ਉੱਤੇ "ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹਾਂਦਰੂ ਪਹਿਲੂਆਂ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਰੋਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ" ਦੇ ਉਲਟ ਹੋਣ ਕਰਨ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਓਸ਼ੋ ਨੂੰ ਇਹ "ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪਹਿਲੂ" ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਨਾਪਲੀ ਬੁਰਜ਼ਵਾਜ਼ੀ ਦੇ ਪਿਛਾਖੜੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਹਿੰਦੂ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਖਪਤਕਾਰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref>A. A. Tkacheva, ''Counter-culture Slogans in the System of Right Wing Radicalism in India'' (1986) [http://handle.dtic.mil/100.2/ADA372065%7CEnglish abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821045951/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a372065.pdf |date=2019-08-21 }} {{Cite web |url=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a372065.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110183804/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a372065.pdf |archive-date=2020-01-10 |url-status=bot: unknown}}</ref> ਓਰੇਗਨ ਵਿਚ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਇਰਾਦਤਨ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਜਨੀਸ਼ਪੁਰਮ,<ref name="clarke253">{{Harvnb|Clarke|2006|p=253}}</ref><ref name="Aagaard124-127">{{harvnb|Lewis|Petersen|2005|pp=124–127}}</ref>  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਐਂਟੀਲੋਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਡੈਲਜ਼ ਦੀ ਕਾਊਂਟੀ ਸੀਟ ਮੱਲ ਲੈਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਣਾਆਂ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰਜਨੀਸ਼ਪੁਰਮ ਓਰੇਗਨ ਕਮਿਊਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸਮੂਹ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਜਿਹਿ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਆਖਿਰਕਾਰ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।  ਸਥਾਨਕ ਰੈਸਟੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸਲਾਦ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੇਲਮੋਨੇਲਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸੀ। ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਜਨੀਸ਼ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨੂੰ 1985 ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਸਟਾਫ ਅਤੇ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਮਾਂ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਅਲਫੋਰਡ ਅਪੀਲ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਕਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਅੰਤ ਵਿਚ ਪੂਨਾ (ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਪੁਣੇ), ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਕਮਿਊਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਅੰਦੋਲਨ ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਅਨੁਆਈ ਜਿਆਦਾਤਰ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਸਨ। ਇਹ ਕਮਿਊਨ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਨਾ ਰਿਹਾ, ਇਸਦੇ ਆਗੂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਕਢ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਠੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਓਰੇਗਨ ਕਮਿਊਨ  ਸਤੰਬਰ 1985 ਵਿੱਚ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |url=http://www.oshoworld.com/biography/briefbio.asp |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-12-12 |archive-date=2018-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003204820/http://www.oshoworld.com/biography/briefbio.asp |dead-url=yes }}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ 1990 ਵਿਚ ਬਾਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।<ref name="Lewis120">{{Harvard citation no brackets|Lewis|Petersen|2005|p=120}}</ref><ref name="GIA181-183">{{Harvard citation no brackets|Urban|2005|pp=182–183}}</ref> ਓਸ਼ੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (ਓਆਈਐਫ) ਦਾ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਸ਼ੋ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ "ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਰਕਲ" ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਓਸ਼ੋ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਵਿਚ ਓਸ਼ੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਾਰਟ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="Aagaard133-134">{{Harvard citation no brackets|Lewis|Petersen|2005|pp=133–134}}</ref> 1990 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਰੋਧੀ ਧੜਿਆਂ ਨੇ ਓਸ਼ੋ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੇ ਓਈਐਫ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਜਾਂ ਮੁੜ ਛਾਪਣ ਬਾਰੇ ਉਸਦੇ ਰਾਇਲਟੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਵੈਧਤਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ.।<ref>[https://web.archive.org/web/20101124043142/http://india-today.com/itoday/20000703/religion.html OSHO'S LEGACY; Royalty Ruckus] originally published in ''[http://indiatoday.intoday.in/site/ India Today] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171111154014/http://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.india-today.com%2Fitoday%2F20000703%2Freligion.html&date=2012-03-26 |date=2017-11-11 }}'' 3 July 2000. Retrieved on 7 December 2009.</ref><ref name="JMF44-45">{{Harvard citation no brackets|Fox|2002|pp=44–45}}</ref>ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਓਸ਼ੋ ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ (ਓਫਆਈ) ਨਾਲ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਜਨਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ ਓਆਈਐਫ ਦੇ ਰੇਡਮਾਰਕ OSHO ਦੇ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇ  । ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਜਰਮਨੀ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਕਈ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਕੇਂਦਰ ਹਨ। == ਆਰੰਭ == ਓਸ਼ੋ ਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਤੇ 1958 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਬਲਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰਾਰ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ) ਸੀ।  ਉਸਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤ ਪਿਆਰ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="hunt127">{{Harvard citation no brackets|Hunt|2003|p=127}}</ref> ਇਹ ਸਿਵਲ ਲਿਬਰਟੀਨੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ ਜੋ ਨਿੱਜੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੇ ਨਿਅੰਤਰਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸਨੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੰਧਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਨਕਾਰਿਆ।{{Ref label|a|a|none}}<ref>McElroy, Wendy. "The Free Love Movement and Radical Individualism." Libertarian Enterprise .19 (1996): 1.</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਪਰੰਤੂ ਪੂੰਜੀਵਾਦ, ਵਿਗਿਆਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਜਨਮ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ,<ref>FitzGerald, Frances (29 September 1986), "Rajneeshpuram", ''The New Yorker'', p. 77.</ref>  ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਅਧੀਨਗੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। == Citations == {{reflist|30em}} jng76wrvycj4muagq0yscl47cpic75a 0 102348 848507 847967 2026-09-29T21:01:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848507 wikitext text/x-wiki [[File:Greater Cape Town 12.02.2007 16-41-31.2007 16-41-33.JPG|thumb|260px|[[ਐਥਲੌਨ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ]], [[ਕੇਪ ਟਾਊਨ]], [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]]]] ਇੱਕ '''ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ''' ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ '''ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਜਾਂ '''ਪਾਵਰ ਹਾਊਸ''' ਜਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ '''ਜਨਰੇਟਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਜਾਂ '''ਜਨਰੇਟਿੰਗ ਪਲਾਂਟ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਹੂਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ '''ਬਿਜਲਈ ਪਾਵਰ''' ਦਾ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਜਨਰੇਸ਼ਨ|ਨਿਰਮਾਣ]] ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ [[ਬਿਜਲਈ ਜਨਰੇਟਰ|ਜਨਰੇਟਰਾਂ]] ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਇੱਕ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ [[ਯੰਤਰਿਕ ਊਰਜਾ]] ਨੂੰ [[ਬਿਜਲਈ ਊਰਜਾ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। [[ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡ|ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫ਼ੀਲਡ]] ਅਤੇ [[ਬਿਜਲਈ ਚਾਲਕ|ਚਾਲਕ]] ਵਿਚਲੀ ਗਤੀ ਦੁਆਰਾ [[ਬਿਜਲਈ ਕਰੰਟ]] ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਜਨਰੇਟਰ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ [[ਕੋਲਾ|ਕੋਲੇ]], [[ਕੱਚਾ ਤੇਲ|ਤੇਲ]] ਅਤੇ [[ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ]] ਜਿਹੇ [[ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ|ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣਾਂ]] ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰਾਂ ਊਰਜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਊਰਜਾ ਦੇ ਗੈਰ-ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਅਤੇ [[ਨਵਿਆਉਣ-ਯੋਗ ਊਰਜਾ|ਨਵਿਆਉਣ-ਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸੌਰ ਊਰਜਾ]], [[ਪੌਣ ਊਰਜਾ]], [[ਤਰੰਗ ਊਰਜਾ]] ਅਤੇ [[ਪਣ ਬਿਜਲੀ|ਪਣ ਊਰਜਾ]] ਆਦਿ। ==ਤਾਪ ਊਰਜਾ ਪਲਾਂਟ== {{Main article|ਤਾਪ ਊਰਜਾ ਪਲਾਂਟ}} [[File:Dampfturbine Laeufer01.jpg|thumb|upright|ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨ ਦਾ ਰੋਟਰ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]] ਤਾਪ ਊਰਜਾ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ, [[ਤਾਪ ਇੰਜਣ|ਤਾਪ ਇੰਜਣਾਂ]] ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ [[ਤਾਪ ਊਰਜਾ]] ਤੋਂ [[ਯੰਤਰਿਕ ਊਰਜਾ]] ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਲਣ ਦੇ ਦਹਿਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਘੁਮਾਅਦਾਰ ਊਰਜਾ (Rotational energy) ਨਾਲ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤਾਪ ਊਰਜਾ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਫ਼ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ''ਭਾਫ਼ ਊਰਜਾ ਪਲਾਂਟ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਿਯਮ|ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨਿਯਮ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਰੀ ਤਾਪ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਯੰਤਰਿਕ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਾਪ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਬੇਕਾਰ ਜਾ ਰਹੇ ਤਾਪ ਨੂੰ ਉਪਯੋਗੀ ਤਾਪ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ [[ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਹੀਟਿੰਗ]] (district heating) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ [[ਕੋਜਨਰੇਸ਼ਨ]] ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ (cogeneration) ਜਾਂ ਸੀਐਚਪੀ ਜਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਤਾਪ ਅਤੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ (combined heat-and-power) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਹੀਟਿੰਗ ਆਮ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਤਾਪ ਪਲਾਂਟ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਸਿਰਫ਼ ਤਾਪ ਬਾਇਲਰ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਲਤੂ ਜਾ ਰਹੇ ਤਾਪ ਨੂੰ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੂਣ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਡੀਸੇਲੀਨੇਸ਼ਨ]] (desalination) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਦ੍ਰਵ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਕਰਕੇ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਬਾਲਣ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਭਾਫ਼ ਦੀ ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਕੋਲ, ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਅਤੇ ਗੈਸ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸਮਰੱਥਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾਕੇ, ਜੇਕਰ ਸਿਸਟਮ ਲਗਾਤਾਰ ਬੇਸ ਲੋਡ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪੀਕ ਲੋਡ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਧ ਸਮਰੱਥਾ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਲੋਡ ਉੱਪਰ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਾਲਤੂ ਜਾ ਰਹੇ ਤਾਪ ਨੂੰ ''ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਹੀਟਿੰਗ'' ਜਾਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਰਮੋਡਾਈਨਾਮਿਕ ਸਾਇਕਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਕੰਬਾਈਨਡ ਸਾਈਕਲ]] ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੈਸ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ [[ਨਿਕਾਸ ਗੈਸ|ਨਿਕਾਸ ਗੈਸਾਂ]] ਨੂੰ ਬਾਇਲਰ ਅਤੇ ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਫ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੌਪ ਸਾਈਕਲ ਅਤੇ ਬੌਟਮ ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਕੁੱਲ ਸਮਰੱਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸਾਈਕਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ। ===ਵਰਗੀਕਰਨ=== [[File:Ikata Nuclear Powerplant.JPG|thumb| [[ਜਪਾਨ]] ਵਿਚਲਾ [[ਇਕਾਟਾ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ]]]] ====ਤਾਪ ਸਰੋਤ ਤੋਂ==== *[[ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ]] ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨ ਜਨਰੇਟਰ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ [[ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ]] ਦੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ [[ਦਹਿਨ ਟਰਬਾਈਨ|ਗੈਸ ਟਰਬਾਈਨ]] ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਲੇ ਵਾਲੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਫ਼ ਬਾਇਲਰ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਤੋਂ ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੋਂ ਇਸ ਭਾਫ਼ ਨੂੰ [[ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨ]] ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਅੱਗੋਂ ਜਨਰੇਟਰਾਂ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਲੇ ਦੇ ਬਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਬੇਕਾਰ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਦ ਬਚਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੁਆਹ, [[ਸਲਫ਼ਰ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ]], [[ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਆਕਸਾਈਡ]] ਅਤੇ [[ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ]] ਆਦਿ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਗੈਸਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਘੱਟ ਹੋਵੇ। * [[ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ|ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ]] ਵਿੱਚ<ref>[http://www.iaea.org/cgi-bin/db.page.pl/pris.oprconst.htm Nuclear Power Plants Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050213081431/http://www.iaea.org/cgi-bin/db.page.pl/pris.oprconst.htm |date=2005-02-13 }}, by [[International Atomic Energy Agency]]</ref> [[ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਰੀਐਕਟਰ]] ਦੀ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ([[ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਫ਼ਿਸ਼ਨ]] ਤੋਂ) ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਾਪ ਤੋਂ ਭਾਫ਼ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨ ਅਤੇ ਜਨਰੇਟਰ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰਾਪੁਰ ਦਾ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। * [[ਜੀਓਥਰਮਲ ਊਰਜਾ|ਜੀਓਥਰਮਲ ਪਾਵਰ]] ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਗਰਮ ਪੱਥਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਾਫ਼ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੱਟਾਨਾਂ ਧਰਤੀ ਅੰਦਰਲੇ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਗਲਣ ਤੋਂ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। * [[ਬਾਇਓਮਾਸ ਊਰਜਾ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ|ਬਾਇਓਮਾਸ ਊਰਜਾ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੂੜੇ-ਕਰਕਟ ਨੂੰ ਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਾਫ਼ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * [[ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ]], ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੂੰ ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਫ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਜਨਰੇਟਰ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦੀ ਹੈ। * ਇੰਟੀਗਰੇਟਡ [[ਸਟੀਲ ਮਿੱਲ|ਸਟੀਲ ਮਿੱਲਾਂ]] ਵਿੱਚ, [[ਧਮਨ ਭੱਠੀ ਨਿਕਾਸ ਗੈਸ|ਧਮਨ ਭੱਠੀ ਗੈਸ]] (Blast furnace gas) ਇੱਕ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲਾ ਪਰ ਘੱਟ ਊਰਜਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਾਲਣ ਹੈ। * ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਨਿਕਾਸ ਤਾਪ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁੜ ਤੋਂ ਭਾਫ਼ ਬਾਇਲਰਾਂ ਅਤੇ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ [[ਕੋਜਨਰੇਸ਼ਨ]] ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ====ਜਨਰੇਟਰ ਘੁਮਾਉਣ ਦੇ ਢੰਗ ਤੋਂ (By Prime Mover)==== * ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਫ਼ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਪਾਇਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਟਰਬਾਈਨ ਉੱਪਰ ਟਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਅੱਗੋਂ ਜਨਰੇਟਰ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ 90 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬਿਜਲਈ ਊਰਜਾ ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref Name="Wiser">{{cite book |title=Energy resources: occurrence, production, conversion, use|last= Wiser |first=Wendell H. |authorlink= Wendell H. Wiser |year= 2000 |publisher= Birkhäuser |isbn= 978-0-387-98744-6 |page= 190 |url= https://books.google.com/books?id=UmMx9ixu90kC&pg=PA190&dq=electrical+power+generators+steam+percent&hl=en&ei=JppoTpVexNmBB4C72MkM&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDgQ6AEwATgK#v=onepage&q=steam&f=false}}</ref> * [[ਗੈਸ ਟਰਬਾਇਨ]] ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਸਿੱਧਾ ਟਰਬਾਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੁਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.swehs.co.uk/docs/news13su.html SWEB's Pocket Power Stations<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504055822/http://www.swehs.co.uk/docs/news13su.html |date=4 May 2006 }}</ref> * [[ਕੰਬਾਈਨਡ ਸਾਈਕਲ|ਸੰਯੁਕਤ ਚੱਕਰ]] (Combined cycle) ਪਲਾਂਟ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦੁਆਰਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟਰਬਾਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਭਾਫ਼ ਬਾਇਲਰ ਅਤੇ ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੈਸ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਟਰਬਾਈਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੇਕਾਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗੈਸ ਦੇ ਬਲਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਾਫ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੇਸ ਲੋਡ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਕੰਬਾਈਨਡ ਸਾਈਕਲ ਪਲਾਂਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। *ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਹਿਨ [[ਪਿਸਟਨ ਇੰਜਣ|ਪਿਸਟਨ ਇੰਜਣਾਂ]] ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਦੂਰ ਦੁਰੇਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਪੁਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਛੋਟੇ ਕੋਜਨਰੇਸ਼ਨ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਦਫ਼ਤਰ ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਪਲਾਂਟਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਡੀਜ਼ਲ, ਪੈਟਰੋਲ ਜਾਂ [[ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ]] ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * [[ਮਾਈਕ੍ਰੋਟਰਬਾਈਨ|ਮਾਈਕ੍ਰੋਟਰਬਾਈਨਾਂ]], [[ਸਟਰਲਿੰਗ ਇੰਜਣ]] ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਹਿਨ ਪਿਸਟਨ ਇੰਜਣ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਲਾਂਟਾਂ, [[ਲੈਂਡਫ਼ਿਲ ਗੈਸ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ====ਮੰਗ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ==== ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੀ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਮੌਸਮ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ: * [[ਬੇਸ ਲੋਡ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ]] ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਜਾਂ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਲੋਡ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾ ਆਵੇ। ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੇਸ ਲੋਡ ਪਲਾਂਟ ਘੱਟ ਬਾਲਣ ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਰਗਰ ਪਲਾਂਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੇਸ ਲੋਡ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਕੋਲੇ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਬਿਜਲੀ ਨਿਰਮਾਣ ਸਟੇਸ਼ਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਪਣ ਬਿਜਲੀ ਨਿਰਮਾਣ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਬੇਸ ਲੋਡ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹੇ। * [[ਪੀਕ ਲੋਡ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ]] ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਹ ਰੋਜ਼ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 1 ਜਾਂ 2 ਘੰਟੇ ਹੀ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਖਰਚ ਬੇਸ ਲੋਡ ਪਲਾਂਟਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੀਕ ਲੋਡ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਧਾਰਨ ਗੈਸ ਸਾਈਕਲ ਗੈਸ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਵਾਲੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸਟੇਸ਼ਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੰਜਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਦਮ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਵੀ ਪੀਕ ਲੋਡ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਈਡ੍ਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਧ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। * [[ਲੋਡ ਪਾਲਣ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ]] ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਘੱਟ ਖਰਚ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਪਲਾਂਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਬੇਸ ਲੋਡ ਪਲਾਂਟਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਪੀਕ ਲੋਡ ਪਲਾਂਟਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ===ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰ=== {{main|ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰ}} [[File:Bathinda power plant Punjab India.jpg|thumb|ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰ, [[ਬਠਿੰਡਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ]] [[File:Cooling tower power station Dresden.jpg|thumb|ਨੈਚੂਰਲ ਡਰਾਫ਼ਟ ਵੈਟ [[ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰ]]]] ਸਾਰੇ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਉਪਯੋਗੀ ਬਿਜਲਈ ਊਰਜਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ [[ਵਿਅਰਥ ਤਾਪ]] ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਅਰਥ ਤਾਪ ਊਰਜਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਉਸ ਊਰਜਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਪਯੋਗੀ ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਗੈਸ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਪੂਰੀ ਬਾਲਣ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੂਰੀ ਤਾਪ ਊਰਜਾ ਦਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 65% ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਕੋਲੇ ਅਤੇ ਤੇਲ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 30 ਤੋਂ 49% ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਅਰਥ ਤਾਪ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਉਸੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ [[ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸ]] ਨਿਕਾਸ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈਚੂਰਲ ਡਰਾਫ਼ਟ ਵੈਟ [[ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰ|ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰਾਂ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੱਜੇ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਅਰਥ ਤਾਪ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ [[ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ]] ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਖਾਰਿਜ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਥਰਮਲ ਪਲਾਟਾਂ, ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ, ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ, [[ਤੇਲ ਰਿਫ਼ਾਈਨਰੀ|ਤੇਲ ਰਿਫ਼ਾਈਨਰੀਆਂ]], [[ਪੈਟਰੋਕੈਮੀਕਲ ਪਲਾਂਟ|ਪੈਟਰੋਕੈਮੀਕਲ ਪਲਾਂਟਾਂ]], [[ਜੀਓਥਰਮਲ ਊਰਜਾ|ਜੀਓਥਰਮਲ]], [[ਬਾਇਓਮਾਸ]] ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਰਸਡ ਡਰਾਫ਼ਟ ਵੈਟ ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰਾਂ (Forced draft wet cooling towers) ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ [[ਪੱਖਾ (ਯੰਤਰਿਕ)|ਪੱਖਿਆਂ]] ਨਾਲ ਠੰਡਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਚਿਮਨੀ ਬਣਤਰ ਵਾਲੇ ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਫ਼ੋਰਸਡ ਡਰਾਫ਼ਟ ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਚਤੁਰਭੁਜੀ ਡੱਬੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਵਗ ਰਹੀ ਹਵਾ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite book|url=http://spxcooling.com/en/library/detail/cooling-tower-fundamentals/|author=J.C. Hensley (Editor)|title=Cooling Tower Fundamentals|edition=2nd|publisher=SPX Cooling Technologies|year=2006|id=}}</ref><ref name=Beychok>{{cite book | author=Beychok, Milton R. | title=[[Aqueous Wastes from Petroleum and Petrochemical Plants]] |edition=4th | publisher=John Wiley and Sons | year=1967|id=[[Library of Congress Control Number|LCCN 67019834]]}} (Includes cooling tower material balance for evaporation emissions and blowdown effluents. Available in many university libraries)</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਖੁਸ਼ਕ ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਰੇਡੀਏਟਰ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੂਲਰਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਊਰਜਾ ਵੀ ਵੱਧ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ===ਪਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਕੂਲਿੰਗ (Water Cooling)=== ਬਿਜਲੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਕਸਰ ਪਾਣੀ ਸਾਗਰ, ਝੀਲ, ਨਦੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਠੰਡਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਝੱਪੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਜਾਏ ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰਾਂ ਤੋਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਕੂਲਿੰਗ ਟਾਵਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਖਰਚ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਲਾਂਟ ਦੇ [[ਹੀਟ ਐਕਸਚੇਂਜਰ]] ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਪੰਪਾਂ ਦਾ ਖਰਚ ਵੀ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਅਰਥ ਹੀਟ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ [[ਥਰਮਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਨ]] ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਕਰਨ ਲਗਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਫ਼ਿਸ਼ ਸਕਰੀਨ]] (Fish screens), ਤਾਂ ਕਿ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਜੀਵ ਕੂਲਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਸਕਰੀਨਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਸਾਲ ਅਰਬਾਂ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite court |litigants=Riverkeeper, Inc. v. U.S. EPA |vol=358 |reporter=F.3d |opinion=174 |pinpoint=181 |court=2d Cir. |date=2004 |url=http://openjurist.org/358/f3d/174/riverkeeper-inc-llc-v-united-states-environmental-protection-agency |accessdate=2015-08-22 |quote=A single power plant might impinge a million adult fish in just a three-week period, or entrain some 3 to 4 billion smaller fish and shellfish in a year, destabilizing wildlife populations in the surrounding ecosystem.}}</ref><ref>U.S. Environmental Protection Agency, Washington, DC (May 2014). [http://www2.epa.gov/sites/production/files/2015-04/documents/final-regulations-cooling-water-intake-structures-at-existing-facilities_fact-sheet_may-2014.pdf "Final Regulations to Establish Requirements for Cooling Water Intake Structures at Existing Facilities."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200619180853/https://www.epa.gov/sites/production/files/2015-04/documents/final-regulations-cooling-water-intake-structures-at-existing-facilities_fact-sheet_may-2014.pdf |date=2020-06-19 }} {{Cite web |url=https://www.epa.gov/sites/production/files/2015-04/documents/final-regulations-cooling-water-intake-structures-at-existing-facilities_fact-sheet_may-2014.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619180853/https://www.epa.gov/sites/production/files/2015-04/documents/final-regulations-cooling-water-intake-structures-at-existing-facilities_fact-sheet_may-2014.pdf |archive-date=2020-06-19 |url-status=bot: unknown}} Fact sheet. Document no. EPA-821-F-14-001.</ref> ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਲਈ [[ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਵਿਖੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪੁਆਇੰਟ ਅਨਰਜੀ ਸੈਂਟਰ]] ਵਿੱਚ ਕੂਲਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਰ ਸਾਲਾ ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਆਂਡੇ ਅਤੇ ਲਾਰਵਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite news |last=McGeehan |first=Patrick |date=2015-05-12 |title=Fire Prompts Renewed Calls to Close the Indian Point Nuclear Plant |url=https://www.nytimes.com/2015/05/13/nyregion/fire-prompts-renewed-calls-to-close-the-indian-point-nuclear-plant.html |newspaper=New York Times}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਠੰਡੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਮਸਲਾ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>American Association for the Advancement of Science. AAAS Annual Meeting 17 - 21 Feb 2011, Washington DC. "Sustainable or Not? Impacts and Uncertainties of Low-Carbon Energy Technologies on Water." Dr Evangelos Tzimas, European Commission, JRC Institute for Energy, Petten, Netherlands.</ref> ==ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ== ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ [[ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ|ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ]] ਤੋਂ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ===ਪਣ ਬਿਜਲੀ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ=== {{Main article|ਪਣ ਬਿਜਲੀ}} [[File:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|thumb|[[ਥ੍ਰੀ ਜੌਰਜਸ ਡੈਮ]], [[ਹੁਬੇਈ]], [[ਚੀਨ]]]] ਪਣ ਬਿਜਲੀ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗਤਿਜ ਅਤੇ ਸਥਿਤਿਜ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਘੁਮਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਹਾਈਡ੍ਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸਿਟੀ]] ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪਾਵਰ ਪਲਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਬਲ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ [[ਪੈਨਸਟਾਕ|ਪੈਨਸਟਾਕਾਂ]] ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ [[ਪਣ ਟਰਬਾਈਨ|ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਟਰਬਾਈਨਾਂ]] ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਅੱਗੋਂ ਜਨਰੇਟਰਾਂ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਪਾਵਰ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਵਹਿਣ ਦਾ ਜੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੈਮ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਝੀਲ ਵੀ ਬਣਾ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਰੈਜ਼ਰਵਾਇਰ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਣ ਬਿਜਲੀ 150 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ-ਪੈਸੇਫ਼ਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 2010 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦੁਨੀਆ ਦੀ 32 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪਣ ਬਿਜਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਚੀਨ]] ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਣ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 2010 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਤੋਂ 721 ਟੈਰਾਵਾਟ-ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਬਿਜਲਈ ਵਰਤੋਂ ਦਾ 17 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ===ਸੋਲਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ (ਸੌਰ ਊਰਜਾ)=== {{Main article|ਸੌਰ ਊਰਜਾ}} [[File:Giant photovoltaic array.jpg|thumb|[[ਨੈਲਿਸ ਸੋਲਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ]], [[ਨੇਵਾਡਾ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]]]] [[ਸੌਰ ਊਰਜਾ]] ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ [[ਸੋਲਰ ਸੈੱਲ|ਸੋਲਰ ਸੈੱਲਾਂ]] ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਜਿਹੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਪਲੇਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਤਾਪ ਇੰਜਣ ਉੱਪਰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਭਾਫ਼ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੋਲਰ ਫੋਟੋਵੋਲਟੇਕ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਸੂਰਜੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਡੀ.ਸੀ. ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ [[ਫੋਟੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ]] ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੋਂ [[ਇਨਵਰਟਰ]] ਡੀ.ਸੀ. ਨੂੰ ਏ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਗਰਿੱਡ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਜਾਂ ਜਨਰੇਟਰ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਸੋਲਰ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੋਲਰ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਬੋਲਾ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲੇ ਕੁੰਡ ਜਾਂ [[ਹੀਲੀਓਸਟੈਟ]] ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਸੂਰਜੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਈਪ ਉੱਪਰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਾਪ ਸੋਖ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਵ (heat transfer fluid) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੇਲ। ਗਰਮ ਹੋਇਆ ਤੇਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਭਾਫ਼ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨ ਨੂੰ ਘੁਮਾ ਕੇ ਬਿਜਲਈ ਜਨਰੇਟਰ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸੋਲਰ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਟਾਵਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਲੱਗੇ ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਰਿਸੀਵਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ===ਪੌਣ ਊਰਜਾ=== {{Main article|ਪੌਣ ਊਰਜਾ}} [[File:GreenMountainWindFarm Fluvanna 2004.jpg|thumb| [[ਟੈਕਸਸ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵਾਲੀਆਂ ਟਰਬਾਈਨਾਂ]] [[ਪੌਣ ਟਰਬਾਈਨ|ਪੌਣ ਟਰਬਾਈਨਾਂ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਦੀ ਹੋਵੇ। ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਿਜ਼ਾਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਬਲੇਡਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਉੱਪਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਾਲੀਆਂ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਿੱਡਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੌਣ ਟਰਬਾਈਨਾਂ 1970 ਵਿੱਚ ਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਸਸਤੀ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹਨ। ਵੱਡੀਆਂ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਲੇਡ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਲੇਡ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਨਹੀਂ ਹਨ। ===ਸਮੁੰਦਰੀ ਊਰਜਾ=== {{Main article|ਸਮੁੰਦਰੀ ਊਰਜਾ}} '''ਸਮੁੰਦਰੀ ਊਰਜਾ''' ਜਾਂ '''ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਵਰ''' ਦਾ ਮਤਲਬ ਉਸ ਊਰਜਾ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ [[ਸਮੁੰਦਰੀ ਲਹਿਰ|ਸਮੁੰਦਰੀ ਲਹਿਰਾਂ]], [[ਜਵਾਰਭਾਟਾ|ਜਵਾਰਭਾਟਿਆਂ]], [[ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਾਪ ਊਰਜਾ]] ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ [[ਖਾਰਾਪਣ|ਖਾਰੇਪਣ]] ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਿੱਲਜੁੱਲ ਜਾਂ ਗਤੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ [[ਗਤਿਜ ਊਰਜਾ]] ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਗਤਿਜ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਜਾਂ [[ਬਿਜਲਈ ਨਿਰਮਾਣ]] ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਤਹਿ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ [[ਜਵਾਰ ਸ਼ਕਤੀ]] ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਹਿੱਲਜੁੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ, ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਆਦਿ। [[ਤਟਵਰਤੀ ਪੌਣ ਊਰਜਾ]] ਸਮੁੰਦਰੀ ਊਰਜਾ ਦੀ ਕਿਸਮ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ [[ਹਵਾ]] ਦੇ ਵਹਾਅ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ [[ਪੌਣ ਟਰਬਾਈਨਾਂ]] ਪਾਣੀ ਉੱਪਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਣ। [[ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਮਹਾਂਸਾਗਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਊਰਜਾ ਇੱਕ ਨਵੀਂ [[ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਕਾਰਗਰ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।<ref>Carbon Trust, ''Future Marine Energy. Results of the Marine Energy Challenge: Cost competitiveness and growth of wave and tidal stream energy'', January 2006</ref> ===ਬਾਇਓਮਾਸ=== [[File:Metz biomass power station.jpg|thumb|ਮੈਟਜ਼ ਬਾਇਓਮਾਸ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ]] [[ਬਾਇਓਮਾਸ]] ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਫ਼ਾਲਤੂ ਹਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਜਾਂ ਕੂੜੇ ਕਰਕਟ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਬੇਕਾਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਭਾਫ਼ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਤੋਂ ਅੱਗੋਂ ਇੱਕ ਭਾਫ਼ ਟਰਬਾਈਨ ਘੁਮਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਊਰਜਾ ਸਰੋਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਬੇਕਾਰ ਕੂੜੇ ਕਰਕਟ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਗੋਬਰ ਆਦਿ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ [[ਮੀਥੇਨ]] ਵਰਗੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਬਹੁਤ ਜਲਣਸ਼ੀਲ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਜਲੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ]] 8e7v2usp7m14qhonb0naucs0t7sx5nl 0 104145 848419 620899 2026-09-29T16:08:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848419 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Daya_Bai.jpg|thumb|ਦਯਾ ਬਾਈ]] '''ਦਯਾ ਬਾਈ''' (ਮੂਲ ਮਰਸੀ '''ਮੈਥਿਊ''') 78 ਸਾਲ ਦੀ [[ਕੇਰਲਾ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਕਬਾਇਲੀ]] ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਉਹ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਛਿੰਦਵਾੜਾ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬੁਰੂਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == '''ਮਰਸੀ ਮੈਥਿਊ''', [[ਪਾਲਾ]] (ਕੇਰਲਾ) ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਹੈ।<ref name="doc">{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article913686.ece |title=Face of compassion |access-date=2018-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161016125049/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article913686.ece |archive-date=2016-10-16 |url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਇਕਸਾਰਤਾਪੂਰਵਕ ਬਚਪਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਤਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://infochangeindia.org/other/changemakers/dayabai-lady-of-fire.html|title=daya bai,lady of fire|access-date=2018-03-05|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225122252/http://infochangeindia.org/other/changemakers/index.php?option=com_content&view=article&id=7038|dead-url=yes}}</ref> == ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮ == ਉਸਨੇ '''[[ਪਾਲਾ]]''' ਨੂੰ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ '''ਨੱਨ'''<ref>{{Cite web |url=http://www.humanistassociation.org/policies-of-church-contrary-to-christ/ |title=Policies of Church contrary to Christ |access-date=2018-03-05 |archive-date=2018-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180625053659/http://www.humanistassociation.org/policies-of-church-contrary-to-christ/ |dead-url=yes }}</ref>  ਬਣਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਿਡਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਦਿਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਭਾਸ਼ਣ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਦਇਆ ਬਾਈ ਨੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ [[ਨਰਮਦਾ ਬਚਾਉ ਅੰਦੋਲਨ|ਨਰਮਦਾ ਬਚਾਓ ਅਕਾਲੀ]] ਅਤੇ '''ਚੇਂਗੜਾ ਅੰਦੋਲਨ''' ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਇਕੱਲੇ [[ਬਿਹਾਰ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਅਤੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜੰਗੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਦਯਾ ਬਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ [[ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਛਿੰਦਾਵਾੜਾ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਾਰੂਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>[http://infochangeindia.org/kids/expressions_05.php The amazing Daya Bai]</ref> ਜਿਥੇ ਦਯਾ ਬਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਲੱਭ ਹੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/social-worker-daya-bai-alleges-abuse-by-ksrtc-crew/article8012935.ece|title=Social worker Daya Bai alleges abuse by KSRTC crew}}</ref> ਦਯਾ ਬਾਈ ਹਰੇਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਕਈ ਅਖੌਤੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ 90 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਵੈਯੈਮ ਸਹਾਇਤਾ ਗਰੁੱਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।  ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਦਲਾਲਾਂ, ਮੁਆਵਜ਼ਾਧਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ ਬੈਂਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/money-and-banking/onewoman-army-drives-financial-inclusion-in-rural-madhya-pradesh/article2848066.ece|title=One-woman army drives financial inclusion in rural Madhya Pradesh|date=31 January 2012|publisher=Vinson Kurian|agency=The Hindu}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Daya_Bai_in_a_Village.png|thumb]] == ਇਨਾਮ == ਦਯਾ ਬਾਈ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ '''ਵਨਿਤਾ ਮਹਿਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ'''  ਮਿਲਿਆ।<ref>[http://news.oneindia.in/2008/03/25/kiran-bedi-calls-for-change-in-indian-education-system-1206419631.html Kiran Bedi calls for change in education system]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਜਨਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ 'ਗੁੱਡ ਸਮੇਰੀਟਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਵਾਰਡ' ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ (ਜੋ ਕੌੱਟਯਾਮ ਸੋਸ਼ਲ ਸਰਵਿਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਏਜੇਪੀ ਮੂਵਮੈਂਟ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)।<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2842873.ece |title=Good Samaritan National Award presented to Dayabai |access-date=2018-03-05 |archive-date=2012-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120131141400/http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2842873.ece |dead-url=yes }}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == '''ਓਟਾਇਲ ਜਾਂ 'ਵਨ ਵੀਮਨ ਅਲੋਨ''',  [[ਜੈਕਬ ਬੇਨਯਾਮੀਨ]] ਦੁਆਰਾ '''ਦਯਾ ਬਾਈ''' ਉੱਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਲੰਮੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। [[ਨੰਦਿਤਾ ਦਾਸ]],ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵਜੋਂ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |url=http://www.nanditadas.com/nanditawrites22_inc.htm |title=Mercy Mathew |access-date=2018-03-05 |archive-date=2018-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180322022726/http://www.nanditadas.com/nanditawrites22_inc.htm |dead-url=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ouglfvstg8g636gma9rh3niwjlns6wa 0 104197 848407 836469 2026-09-29T15:31:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848407 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਤੁਸ਼ਾਰ ਕਪੂਰ<br> | image = Tussar Kapoor at filmfare.jpg | alt = | caption = ਤੁਸ਼ਾਰ ਕਪੂਰ 2016 ਵਿੱਚ | birth_date = {{birth date and age|1976|11|20|df=y}} | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰ, ਹਾਸਰਸ ਨਿਰਮਾਤਾ | parents =[[ਜੀਤੇਂਦਰ|ਜਿਤੇਂਦਰ ਕਪੂਰ]] (ਪਿਤਾ)<br> [[ਸ਼ੋਭਾ ਕਪੂਰ]] (ਮਾਤਾ) | children = ਲਕਸ਼ਿਆ ਕਪੂਰ | relatives = [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] (ਭੈਣ) | imagesize = 200px | alma mater = ਰੌਸ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ | years active = 2001–ਵਰਤਮਾਨ }} '''ਤੁਸ਼ਾਰ ਕਪੂਰ''' (ਜਨਮ 20 ਨਵੰਬਰ 1976) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਹੈ। ਉਹ ਅਦਾਕਾਰ [[ਜੀਤੇਂਦਰ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮਸ ਅਤੇ ਬਾਲਾਜੀ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦਾ ਕੋ-ਓਨਰ ਵੀ ਹੈ। ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਤੁਸ਼ਾਰ ਕਪੂਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ [[ਜੀਤੇਂਦਰ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ [[ਸ਼ੋਭਾ ਕਪੂਰ]] ਹੈ। ਉਸਦੀ ਭੈਣ [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬੰਬੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ]] ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Tusshar-Kapoor-shares-Abhishek-Bachchans-picture-on-Friendship-Day/articleshow/48330399.cms|title=Tusshar Kapoor shares Abhishek Bachchan's picture on Friendship Day|work=The Times of India|date=4 August 2015|accessdate=12 November 2015}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬੀਬੀਏ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਮਿਚੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰੌਸ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਿਖੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤੁਸ਼ਾਰ ਕਪੂਰ ਵੀ [[ਹਿੰਦੂ]] ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਨੇਊ ਪਾ ਕੇ। ਤੁਸ਼ਾਰ ਕਪੂਰ ਦਾ ਬੱਚਾ 2016 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਜਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="exp">{{Cite web | title = Tusshar Kapoor becomes father to baby boy using surrogacy | last = Sahadevan | first = Sonup | work = The Indian Express | date = 27 June 2016 | accessdate = 2016-06-30 | url = http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/tusshar-kapoor-becomes-father-to-baby-boy-using-surrogacy-2878996/}}</ref>[https://lyricswoow.com lyricswoow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210612143855/https://lyricswoow.com/ |date=2021-06-12 }} == ਕੈਰੀਅਰ == [[File:Tusshar Kapoor, Neha Sharma at the Audio release of 'Kyaa Super Kool Hain Hum' 12.jpg|thumb|right|"ਕਿਆ ਸੂਪਰ ਕੂਲ ਹੈਂ ਹਮ" ਦੇ ਇੱਕ ਗੀਤ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਸਮੇਂ [[ਨੇਹਾ ਸ਼ਰਮਾ]] ਨਾਲ ਕਪੂਰ]] ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਪੂਰ ਨੇ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਡੇਵਿਡ ਧਵਨ]] ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਦਾਕਾਰੀ ਉਸਨੇ ਰੌਸ਼ਨ ਤਨੇਜਾ ਅਤੇ ਮਹੇਂਦਰ ਵਰਮਾ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਐਕਟਿੰਗ ਸਕੂਲ ਚੋਂ ਸਿੱਖੀ। ਨੱਚਣਾ ਉਸਨੇ ਨਿਮੇਸ਼ ਭੱਟ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ।<ref>{{cite web|title=A star arrives in style|url=http://www.thehindu.com/thehindu/2001/07/13/stories/09130225.htm|website=The Hindu|accessdate=27 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20050225043457/http://www.thehindu.com/thehindu/2001/07/13/stories/09130225.htm|archive-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2005|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/151008/entertainment-bollywood/article/kya-kool-hain-hum-3-banned-censor-board |title='Kya Kool Hain Hum 3' banned by Censor Board|publisher=''Deccan Chronicle''|date=8 October 2015|accessdate=12 November 2015}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 2001 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਇਸ "ਮੁਝੇ ਕੁਛ ਕਹਿਣਾ ਹੈ" ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ]] ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ, ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ "ਥੋਲੀ ਪਰੇਮ" ਦਾ ਰੀਮੇਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.glamsham.com/movies/news/09/jul/20-ruslaan-fits-teree-sang-just-as-tusshar-did-in-mkkh-070911.asp|title=Satish Kaushik: Ruslaan fits TEREE SANG just as Tusshar did in MKKH - bollywood news: glamsham.com|website=www.glamsham.com|language=en|access-date=2017-10-27|archive-date=2017-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027181555/http://www.glamsham.com/movies/news/09/jul/20-ruslaan-fits-teree-sang-just-as-tusshar-did-in-mkkh-070911.asp|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਦਾ ਬੈਸਟ ਮੇਲ ਡੈਬਿਊ ਇਨਾਮ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ [[ਇਸ਼ਾ ਦਿਓਲ]] ਨਾਲ "ਕਿਆ ਦਿਲ ਨੇ ਕਹਾ" ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਹੁਲ ਨਾਮ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrity/dinesh-hingoo/|title=Dinesh Hingoo - Latest Photos, Videos, News - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|work=Bollywood Hungama|access-date=2017-10-27|language=en-US}}</ref> ਫਿਰ ਕਪੂਰ ਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਰੀਮੇਕ (2002 ਅਤੇ 2003) ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿਖਾਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਤੇ ਵਧੀਆ ਚੱਲੀਆਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਫ਼ਿਲਮ "ਗਾਇਬ" (2004) ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿਵਾਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/gayab/critic-review/|title=Gayab Review - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=Bollywood Hungama|language=en-US|access-date=2017-10-27}}</ref> 2004 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਹਿਟ ਫ਼ਿਲਮ "ਖ਼ਾਕੀ", 2005 ਵਿੱਚ "ਕਿਆ ਕੂਲ ਹੈਂ ਹਮ", 2006 ਵਿੱਚ "ਗੋਲਮਾਲ", 2007 ਵਿੱਚ "ਸ਼ੂਟਆਊਟ ਐਟ ਲੋਖ਼ੰਡਵਾਲਾ" ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸਰਾਹੀ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ "ਗੋਲਮਾਲ ਰਿਟਰਨਸ", 2010 ਵਿੱਚ "ਗੋਲਮਾਲ 3", 2011 ਵਿੱਚ "ਦ ਡਰਟੀ ਪਿਕਚਰ", 2012 ਵਿੱਚ "ਕਿਆ ਸੁਪਰ ਕੂਲ ਹੈਂ ਹਮ" ਅਤੇ "ਸ਼ੋਰ ਇਨ ਦ ਸਿਟੀ" ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ "ਸ਼ੂਟਆਊਟ ਐਟ ਲੋਖ਼ੰਡਵਾਲਾ" ਵਿੱਚ ਆਇਆ।<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/movie-reviews/review-shor-in-the-city-615|title=Review: Shor In The City|date=29 April 2011|publisher=NDTV|accessdate=12 November 2015|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072026/http://movies.ndtv.com/movie-reviews/review-shor-in-the-city-615|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/review-shor-in-the-city/20110428.htm|title=Review: Shor In The City is brilliant stuff!|date=28 April 2011|publisher=Rediff.com|accessdate=12 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/Shor-In-The-City/movie-review/8107098.cms|title=Shor In The City Movie Review|date=28 April 2011|publisher=''The Times of India''|accessdate=12 November 2015}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ ਨੇ ਬੇਘਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ "ਚਾਰ ਦਿਨ ਕੀ ਚਾਂਦਨੀ" ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਪ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Tusshar-Kapoor-turns-producer/articleshow/11909989.cms?referral=PM|title=Tusshar Kapoor turns producer – The Times of India|work=Indiatimes|accessdate=25 February 2014}}</ref> ਉਹ ਹਾਸਰਸ ਫ਼ਿਲਮਾਂ "ਕਿਆ ਕੂਲ ਹੈਂ ਹਮ 3" (2016) ਅਤੇ "ਮਸਤੀਜ਼ਾਦੇ" (2016) ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਇਆ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਸਾਬਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/kya-kool-hai-hum-3-to-take-on-akshay-kumars-airlift/|title=Kya Kool Hai Hum 3 to take on Akshay Kumar's Airlift|website=www.indicine.com|language=en-US|access-date=2017-10-27|archive-date=2017-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027182226/http://www.indicine.com/movies/bollywood/kya-kool-hai-hum-3-to-take-on-akshay-kumars-airlift/|url-status=dead}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ "ਗੋਲਮਾਲ ਅਗੇਨ" ਵਿੱਚ ਲੱਕੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਨਿਕਲੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/ajay-devgn-and-rohit-shetty-announce-golmaal-again/|title=Golmaal Again: Ajay Devgn and Rohit Shetty team up again|website=www.indicine.com|language=en-US|access-date=2017-10-27|archive-date=2017-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027182234/http://www.indicine.com/movies/bollywood/ajay-devgn-and-rohit-shetty-announce-golmaal-again/|url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|0969428}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] 7omc0u77wq87j8ujh1bff7h30q2qh3m 0 104372 848569 593162 2026-09-30T01:48:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848569 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਦੇਵਤਾ|type=Jain|deity_of=[[God in Jainism|Jain deity]]|Deity_of=[[God in Jainism|Jain deity]]|image=The statue of Gommateshvara Bahubali dating 978-993 AD..jpg|Image=The statue of Gommateshvara Bahubali dating 978-993 AD..jpg|alt=ਬਾਹੂਬਲੀ ಬಾಹುಬಲಿ|Alt=Bahubali ಬಾಹುಬಲಿ}} '''ਬਾਹੂਬਲੀ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: ਤਾਕਤਵਰ ਬਾਹਵਾਂ ਵਾਲਾ) ਜੈਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰਤ ਵਿਅਕਤੀ, ਅਦੀਨਾਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੈਨੀ ਧਰਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਤੀਰਥੰਕਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਰੁਤਬੇ (ਕਯੋਤਸੁਰਗਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਲਈ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਪੌਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਹੁੰਬਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਰਵਣ ਗਿਆਨ (ਕੇਵਲਾ ਗਿਆਨ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੈਨ ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਹੁੰਬਲੀ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ (ਚੱਕਰ) ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜੈਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਰੂਹ (ਸਿੱਧ) ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਸਨ।  ਬਾਹੂਬਲੀ ਨੂੰ ਗੌਮਟੇਸ਼ਵਾੜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਗੌਮਟੇਸ਼ਵਾੜਾ ਬੁੱਤ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ<ref>Sri Krishna Deva Rayala vamsa mulalu, 2018, by Muthevi Ravindranath, Savithri Publications, Guntur</ref><ref>https://books.google.co.in/books?id=d5RPAQAAMAAJ&q=kammateswara&dq=kammateswara&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi54ev1irfZAhVDzLwKHQsaAR4Q6AEIHTAA</ref> ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਭਗਵਾਨ ਕਾਂਤਸ਼ਵਾੜਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ। ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਮਾਂਡਰ ਚਵੂੰਦਾਰਾਏ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ; ਇਹ ਇੱਕ 57 ਫੁੱਟ ਹੈ (17 ਮੀਟਰ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਦੇ ਹਸਾਨਨ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਵਨੇਬੇਲਾਗੋਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਮੋਨੋਲਿਥ (ਚਟਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਮੂਰਤੀ)। ਇਹ ਲਗਭਗ 981 ਏ.ਡੀ. ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅਜ਼ਾਦ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।  == ਦੰਤਕਥਾ == 9 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਵਿਤਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਧਾਨ, ਪਹਿਲੇ ਤੀਰਥੰਕਾ ਦੇ 10 ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਰਿਸ਼ਨਭਥਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਭਰਤ ਅਤੇ ਬਾਹੂਬਲੀ। ਇਹ ਗਿੰਸਾਨਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਗੰਬਰਾ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੈ। === ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ === ਜੈਨ ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਹੂਬਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਇਕਕਸ਼ਵਕੂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਨਭਥਾਨ ਅਤੇ ਸੁਨੰਦਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਵਾਈਆਂ, ਤੀਰ ਅੰਦਾਜ਼ੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ, ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਹੂਬਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮਾਕਰਿਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਂਬਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ਟਭਨਾਠ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਣਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ 100 ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਵੰਡਿਆ। ਭਰਤ ਨੂੰ ਵਿਨੀਤਾ (ਅਯੁੱਧਿਆ) ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਹੂਬਲੀ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅਸਮਕਾ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਪੂੰਜੀਨਾਇਕ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ (ਡਿਜਿਆਜੇ) ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਛੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਆਇਓਧਿਆਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਚੱਕਰ-ਰਤਨਾ-ਕਤਾਈ, ਡਾਰਵਰਡ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀ ਡਿਸਕ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਪਰ ਚੱਕਰ-ਰਤਨਾ ਅਯੋਧਯਪੁਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ, ਸਮਰਾਟ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ 99 ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਅਜੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੌਂਪਿਆ ਹੈ। ਭਰਤ ਦੇ 98 ਭਰਾ ਜੈਨ ਸੰਜੀਆ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਸੌਂਪੇ। ਬਾਹੁੰਬਲੀ ਨੂੰ ਅਸਾਧਾਰਣ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਅੰਤਮ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ (ਵਜ਼ਰਾ-ਆਬਹਾਰਾਰਕਾਸਾਧਨ) ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਉਸ ਨੇ ਚਕਰਵਰਤੀ 'ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਜੰਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ; "ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਆਵਾਗਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਹਥਿਆਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਘਾਇਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ! ਫਿਰ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਝਗੜੇ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬਾਹੁੰਬਲੀ ਵਿਚਾਲੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ (ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨ), ਪਾਣੀ-ਲੜਾਈ (ਯਾਲਾ-ਯੁੱਧਾ) ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ (ਮੌਲ-ਯੁੱਧਾ) ਸਨ. ਬਾਹੁੰਬਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਭਾਰਤ, ਦੇ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤੇ।{{sfn|Sangave|1981|p=67}}{{sfn|Champat Rai Jain|1929|p=105}} === ਤਿਆਗਨਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Badami,_Höhle_4,_Bahubali_(1999).jpg|thumb|ਬਾਹੂਬਲੀ ਦੇ ਕਯੋਸਤਰਗੁਰ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੇਰੀਆ ਹੋਈ ਚਿੜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ (ਫੋਟੋ: ਬਦਾਮੀ ਗੁਫਾਵਾਂ)]] ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਹੁੰਬਲੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸ ਲਈ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਬਾਹੁੰਬਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇੱਕ ਡਗਮਬਰਾ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਸਰਵਣ ਗਿਆਨ (ਕੇਵਲਾ ਗਿਆਨ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਦ੍ਰਿੜ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਮਨਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।{{sfn|Champat Rai Jain|1929|p=145}} ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਸਥਾਈ ਪਦਵੀ (ਕਯੋਤਸੁਰਗਾ) ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੌਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਵਧਦੇ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਇਮਾਨਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਮਲਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗੂਰ, ਕੀੜੀਆਂ, ਅਤੇ ਧੂੜ ਤੋਂ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਜੋ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛਕਿਆ। ਜੈਨ ਦੇ ਪਾਠ ਆਦਿ ਜਾਮਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਹੁੰਬਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ, ਭਰਤ ਸਾਰੇ ਨਿਮਰਤਾ ਵਿੱਚ ਬਾਹੁੰਬਲੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਦਰਦਨਾਕ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਬਾਹੁੰਬਲੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਭੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਇਹ ਖਿਲਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਬਾਹੁੰਬਲੀ ਉਦੋਂ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ੁਕਰ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਅਸਪਸ਼ਟ ਗਿਆਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਰਵਣਿਕੀਕਰਨ (ਕਿਵਾਲੀ ਗਾਣਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹੁਣ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਵਜੋਂ (ਕੇਵਾਲੀ) ਸਨਮਾਨਿਤ ਸਨ। ਬਾਹੁਬਾਲੀ ਨੇ ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਮੁਕਤੀ ਮੁਕਤ (ਸਿੱਧ) ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਗਾਮੀ ਅੱਧ ਚੱਕਰ (ਅਵਤਾਰਪੀੜੀ) ਵਿੱਚ ਮੋਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਗੰਬਰਾ ਸੁੰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{sfn|Sangave|1981|p=66}} == ਬੁੱਤ == ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ 6 ਮੀਟਰ (20 ਫੁੱਟ) ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਚਾਈ ਵਾਲੇ ਬਾਹੁੰਬਲੀ ਦੀਆਂ 5 ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ: * 981 ਈ ਦੇ ਹਸਾਨਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਵਣਬੇਲਾਗੋਲਾ ਵਿੱਚ 17.4 ਮੀਟਰ (57 ਫੁੱਟ) {{sfn|Sangave|1981|p=66}}{{sfn|Sangave|1981|p=25}}<ref name=toi/> * 1430 ਈ. ਵਿੱਚ ਉਦੂਪ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਰਕਾਲ ਵਿੱਚ 12.8 ਮੀਟਰ (42 ਫੁੱਟ) <ref name=toi/> * 1973 ਈ. ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਕੰਨੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਧਰਮਸਥਾਨ ਵਿੱਚ 11.9 ਮੀਟਰ (39 ਫੁੱਟ) <ref name=toi/> * 1604 ਈ. ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਕੰਨੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵੇਨੂਰੇ ਵਿੱਚ 10.7 ਮੀਟਰ (35 ਫੁੱਟ) <ref name=toi/> * 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮੈਸੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੋਮਮਤਾਗਿਰੀ ਵਿੱਚ 6 ਮੀਟਰ (20 ਫੁੱਟ)<ref name=hindu/> === ਸ਼ਰਵਨਬੇਲਾਗੋਲਾ === 158 ਤੇ ਸਥਿਤ ਸ਼ਰਾਵੇਨਬੇਲਾਗੋਲਾ ਵਿਖੇ ਬਾਹੂਬਲੀ ਦੀ ਇਕੋ-ਇਕ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬੈਂਗਲੌਰ ਤੋਂ ਕਿ.ਮੀ. (98 ਮੀਲ), ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਦੇ ਇਕੋ ਬਲਾਕ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਮਾਂਡਰ ਚਵੰਡਰਯ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਇਹ 57 ਫੁੱਟ (17 ਮੀਟਰ) ਲੰਬਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਹਸਨ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਸ਼ਰਵਣਬੇਲਾਗੋਲਾ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ 981 ਏ.ਡੀ. ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਵਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਰਤੀ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਨਬੇਲਾਗੋਲਾ ਜੈਨ ਲਈ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{citation |title=March of Mysore |url=https://books.google.com/books?id=97YeAQAAIAAJ |date=1966 |publisher=[[University of California]] |volume=3 |p=56 }}</ref> === ਕਰਕਾਲਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Gomateshwara_Statue,_Karkala.jpg|left|thumb|ਕਰਕਾੱਲਾ ਦੇ ਬਾਹੁਬਾਲੀ ਏਕੋਵੋਲਿਥ<br /> ]] ਕਰਕਾੱਲਾ ਇਸਦੇ 42 ਫੁੱਟ ਉਚਾਈ ਦੇ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 1432 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਬਣੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬੁੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਚਟਾਨੀ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਉੱਚ ਪੱਧਰੇ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ 13 ਫਰਵਰੀ 1432 ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਪੰਡਿਆ ਭੈਰਰਸ ਵੋਡੇਯਾਰ, ਭੈਰਰਸ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁਨਰ, ਵਿਸ਼ਨਯਾਨ ਸ਼ਾਸਕ ਦੀ ਜਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=toi/><ref>{{citation |title=Bahubali abhisheka from today |url=http://thehindu.com/news/national/karnataka/bahubali-abhisheka-from-today/article6806743.ece |work=[[The Hindu]] |date=21 January 2015 }}</ref> === ਧਰਮਸਥਾਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Gomateshwara_of_Dharmasthala.jpg|thumb|ਧਰਮਸਥਾਲ ਦੀ ਬਾਹੂਬਲੀ ਮੋਨੋਲਿਥ (1973 ਈ.)]] ਇੱਕ 39 ਫੁੱਟ (12 m) 13 ਫੁੱਟ (4.0 ਮੀਟਰ) ਚੌਂਕੀ ਵਾਲੇ ਉੱਚੀ ਮੂਰਤੀ ਜਿਸਦਾ ਭਾਰ 175 ਮੀਟ (175,000 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਹੈ, ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕਾ ਦੇ ਧਰਮਸਤਾਲਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।</ref><ref name=toi/> === ਵੀਨਸ === [[ਤਸਵੀਰ:Venur_-_Bahubali.JPG|thumb|ਵੈਨੂਰ ਦਾ ਬਾਹੂਬਲੀ ਮੋਨਲੀਥ<br /> ]] ਵੇਨੁਰ, ਗੁਰੂਪੁਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਥਿਤ, ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਕੰਨੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਥਿਮੰਨਾ ਅਜੀਲਾ ਨੇ 38 ਫੁੱਟ ਬਣਾਇਆ (12 ਮੀ) 1604 ਈ. ਵਿੱਚ ਗੌਮਟੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਕਾਲੋਸੁਸ ਉੱਥੇ। ਵੈਨੂਰ ਦਾ ਸਟੈਂਡ ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ 250 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (160 ਮੀਲ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਿੰਨ ਗੌਮਟੇਸ਼ਵਰਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਰਵਣਬੇਲਾਗੋਲਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਤ ਦੀ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਅਜੀਲਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ 1154 ਤੋਂ 1786 ਤਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। === ਗੌਮਾਤਾ ਗਿਰੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Statue_of_Bahubali_at_Gommatagiri,_Mysore.JPG|left|thumb|ਗੋਮਮਤਾਗਿਰੀ, ਮੈਸੂਰ ਦੀ ਬਾਹੂਬਲੀ ਮੋਨੋਲਿਥ ]] ਗੋਮਮਤਿਗਿਰੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੈਨ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬੌਹੁਬਲੀ ਦਾ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੋਮੇਤੇਸ਼ਵਾੜਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ 50 ਮੀਟਰ (160 ਮੀਟਰ) ਫੋਰਟ) ਲੰਮਾ ਪਹਾੜੀ 'ਸ਼ਰਵਣ ਗੁੱਡਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੈਨ ਸੈਂਟਰ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਸਲਾਨਾ ਮਹਾਂਮਸਤਕਾਵਹਿਸ਼ੇਕਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name=hindu>{{citation |title=Gommatagiri statue crying for attention |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article3243137.ece |work=[[The Hindu]] |date=22 January 2006 }} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਗੋਮਨਟਗਿਰੀ ਵਿਖੇ ਬੁੱਤ ਸ਼ਰਵਣਬੇਲਾਗੋਲਾ ਵਿੱਚ 58 ਫੁੱਟ (18 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਗੌਮਟੇਸ਼ਵਰ ਬੁੱਤ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਛੋਟੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਬੁੱਤ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਵਿਜਯਨਗਰ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। <ref name=hindu/> === ਕੁੰਭੋਜ === [[ਤਸਵੀਰ:BahubaliKumbhoj.JPG|thumb|{{Convert|28|ft|m|abbr=out|adj=on}}- ਕੁੰਭਜੋ ਵਿਖੇ ਬਾਹੁੰਬਲੀ ਦਾ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਪੱਥਰ]] ਕੁੰਭੋਜ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕੋਲਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ. ਸ਼ਹਿਰ ਕਟਿਹਾਪੁਰ ਤੋਂ ਕਰੀਬ ਸੱਤ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈਟਕਾਣਾਗਲੇ ਤੋਂ ਅੱਠ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਨ ਯਾਤਰਾ ਕੇਂਦਰ ਜਿੱਥੇ 28 ਫੁੱਟ (8.5 ਮੀ) - ਕੁੰਭਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1.2 ਮੀਲ) ਬਾਹੁੰਬਲੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। === ਅਰੀਤੀਪੁਰ === ਮਦੁਰ ਤਾਲੁਕ ਮੰਡਿਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੋਕਰੇਬੇਲਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਰੀਤੀਪੁਰ ਵਿਖੇ ਬਾਹੁੰਬਲੀ ਦਾ 10 ਫੁੱਟ (3.0 ਮੀਟਰ) ਉੱਚਾ ਬੁੱਤ ਹੈ।<ref>{{citation |title=Bahubali of Aretipur |url=http://www.frontline.in/arts-and-culture/heritage/bahubali-of-artipura/article8455428.ece |work=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=29 April 2016 }}</ref> 2016 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ (ਏਐਸਆਈ) ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ 13 ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ। ਅਰੀਤੀਪੁਰ ਵਿੱਚ 3th ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਬਾਹੁੰਬਲੀ ਦੀ ਫੋਟ (4.0 ਮੀਟਰ) ਉੱਚੀ ਮੂਰਤੀ ਏਐਸਆਈ ਨੇ ਅਰੀਤੀਪੁਰ, ਮਦਦੂਰ, ਮੰਡਯਾ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਬਾਹੁੰਬਲੀ ਦੀ 8 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿੰਨ ਫੁੱਟ (0.91 ਮੀਟਰ) ਚੌੜਾ ਅਤੇ 3.5 ਫੁੱਟ (1.1 ਮੀਟਰ) ਲੰਬਾ ਉੱਕਾਇਆ ਹੈ। == ਚਿੱਤਰ == ਹੇਠਾਂ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਥਿਤ ਬਾਹੁੰਬਲੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ. <gallery> File:YSR_State_arch_museum_-_bahubaludu_at_patan_cheru.jpg|Bahubali statue at YSR state Archaeology Museum, Hyderabad, 12th century File:Bahubali monolith of Halebidu.JPG|Bahubali monolith of Halebidu File:Mumbai 03-2016 102 Teenmurti Temple.jpg|28-foot (8.5 m)-high statue of Bahubali at Teenmurti Temple, Mumbai File:Gommaṭeśvara.JPG|Gomateshwara at Kalugumalai Jain Beds, 8th century File:Cholapandiyapuram andimalai Bahubali.jpg|Bahubali at Andimalai Caves, 10th century File:Bahubali statue atop Shravanabetta.jpg|Bahubali at Aretipur </gallery> {{Commons cat|Jainism|ਜੈਨ ਧਰਮ}} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * God in Jainism * Jain cosmology * Jainism in Karnataka * Statue of Ahimsa * Bawangaja == ਹਵਾਲੇ == === ਹਵਾਲੇ === {{Reflist|colwidth=30em}} === ਸਰੋਤ === * {{Citation|title=The Jains|year=2002|last=Dundas|first=Paul|author-link=Paul Dundas|authorlink=Paul Dundas|url=https://books.google.co.in/books?id=X8iAAgAAQBAJ|edition=Second|location=[[London]] and [[New York City]]|publisher=[[Routledge]]|isbn=0-415-26605-X|ISBN=0-415-26605-X}} * {{Citation|title=The Clever Adulteress and Other Stories: A Treasury of Jaina Literature|year=1993|last=Granoff|first=Phyllis|author-link=Phyllis Granoff|authorlink=Phyllis Granoff|url=https://books.google.co.in/books?id=Po9tUNX0SYAC|publisher=[[Motilal Banarsidass]]|isbn=81-208-1150-X|ISBN=81-208-1150-X}} * {{Citation|title=Risabha Deva – The Founder of Jainism|year=1929|last=Jain|first=Champat Rai|author-link=Champat Rai Jain|authorlink=Champat Rai Jain|url=https://archive.org/details/JainismFounder|location=[[Allahabad]]|publisher=The Indian Press Limited|quote={{PD-notice}}|ref={{sfnref|Champat Rai Jain|1929}}}} * {{Citation|title=Ācārya Nemichandra's Dravyasaṃgraha|last=Jain|first=Vijay K.|author-link=Vijay K. Jain|authorlink=Vijay K. Jain|date=2013|url=https://books.google.co.in/books?id=g9CJ3jZpcqYC|publisher=Vikalp Printers|isbn=978-81-903639-5-2|ISBN=978-81-903639-5-2|quote={{PD-notice}}|ref={{sfnref|Vijay K. Jain|2013}}}} * {{Citation|title=Inscriptions at Sravana Belgola: a chief seat of the Jains, (Archaeological Survey of Mysore)|year=1889|last=Rice|first=Benjamin Lewis|author-link=B. Lewis Rice|authorlink=B. Lewis Rice|url=https://archive.org/stream/inscriptionsatsr00rice#page/n5/mode/2up|location=[[Bangalore]]|publisher=[[Mysore Govt. Central Press]]}} * {{citation|last=Sangave|first=Vilas Adinath|authorlink=Vilas Adinath Sangave|title=The Sacred Shravanabelagola (A Socio-Religious Study)|url=https://books.google.co.in/books?id=nZ3S6CW5KKQC|year=1981|publisher=[[Bharatiya Jnanpith]]|edition=1st}} * {{citation|last=Titze|first=Kurt|authorlink=Kurt Titze|title=Jainism: A Pictorial Guide to the Religion of Non-Violence|url=https://books.google.co.in/books?id=loQkEIf8z5wC|publisher=[[Motilal Banarsidass]]|edition=2|date=1998|isbn=81-208-1534-3}} * {{citation|last=Zimmer|first=Heinrich|authorlink=Heinrich Zimmer|title=Philosophies Of India|year=1953|orig-year=April 1952|editor-first=Joseph|editor-last=Campbell|editorlink=Joseph Campbell|publisher=[[Routledge]] & Kegan Paul Ltd|location=[[London]], E.C. 4|url=https://archive.org/details/Philosophy.of.India.by.Heinrich.Zimmer|isbn=978-81-208-0739-6}} * {{Citation|url=https://books.google.co.in/books?id=QzEQJHWUwXQC|title=Facets of Jainology: Selected Research Papers on Jain Society, Religion, and Culture|first=Vilas Adinath|last=Sangave|publisher=Popular Prakashan|date=2001|isbn=9788171548392}} * {{Citation|url=https://books.google.co.in/books?id=nZ3S6CW5KKQC|title=The Sacred ʹSravaṇa-Beḷagoḷa: A Socio-religious Study|first=Vilas Adinath|last=Sangave|publisher=Bhartiya Jnanpith|date=1981}} * {{Citation|url=https://books.google.co.in/books?id=ObFCT5_taSgC|title=Encyclopaedia of Indian Literature: A-Devo|first=Amaresh|last=Datta|publisher=Sahitya Akademi|date=1987|isbn=9788126018031}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://shribahubali.org Shri Bahubali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809102225/http://shribahubali.org/ |date=2018-08-09 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing explicitly cited English-language text|Category:Articles containing explicitly cited English-language text]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਨ ਧਰਮ]] 8xblg5siovpxkbk09l77xthukpuhbk2 0 105197 848628 808659 2026-09-30T06:25:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848628 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਮਾਲਵਿਕਾ ਅਇਅਰ|image=Malvika Iyer at the United Nations.jpg|caption=ਮਾਲਵਿਕਾ ਅਇਅਰ, [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਨੇਸ਼ਨਸ ਦੇ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਵਿੱਖੇ, ਮਾਰਚ 2017 ਵਿੱਚ ਯੂਥ ਫੌਰਮ ਦੇ 61ਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ [[ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਨ ਦ ਸਟੈਚੂ ਆਫ਼ ਵੁਮੈਨ]] ਦੌਰਾਨ|birth_place=[[ਕੁਮਬਾਕੋਨਮ]], [[ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ]]|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) -->|nationality=[[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]]|alma mater={{unbulleted list|[[ਸੈਂਟ ਸਟੀਫ਼ਨ'ਸ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ]]|[[ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ]]|[[ਮਦਰਾਸ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ]]}}|known for=ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਬੁਲਾਰਾ, ਅਪਾਹਜਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ}} '''ਮਾਲਵਿਕਾ ਅਇਅਰ''' ਇੱਕ ਦੁਵੱਲੀ ਐਂਪਿਊਟੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਚੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/how-birds-of-a-feather-found-followers/article5915839.ece|title=How birds of a feather found followers|last=Krupa|first=Lakshmi|date=2014-04-15|work=The Hindu|access-date=2017-03-27|language=en}}</ref><ref name=":14">{{Cite news|url=http://www.unwomen.org/en/news/stories/2017/6/from-where-i-stand--malvika-iyer|title=From where I stand: "Being a person with disability is challenging. Being a woman with disability adds extra challenges"|last=|first=|date=2017-06-09|work=UN Women|access-date=2017-06-22|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=en}}</ref><ref name=":5">{{Cite news|url=http://www.theweek.in/features/bounce/malvika-iyer-motivational-speaker.html|title=Able to inspire|last=Thomas|first=Mini P|date=2016-11-06|work=The WEEK|access-date=2017-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328054429/http://www.theweek.in/features/bounce/malvika-iyer-motivational-speaker.html|archive-date=2017-03-28|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾਤਮਕ ਬੁਲਾਰਾ ਹੈ<span class="cx-segment" data-segmentid="30"><ref>{{Cite news|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31807&articlexml=Live-life-king-size-02082015002016|title=Live life king size|last=Menon|first=Priya|date=2015-08-02|work=The Times of India|access-date=2017-04-07|archive-date=2017-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170408083214/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31807&articlexml=Live-life-king-size-02082015002016|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/150920/commentary-op-ed/article/against-life%E2%80%99s-greatest-odds|title=Against life’s greatest odds|last=Reddy|first=Gayatri|date=2015-09-20|work=Deccan Chronicle|access-date=2017-04-04|language=en}}</ref> ਅਤੇ ਅਪਾਹਿਜ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ<ref name=":15">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/its-unfair-to-students/article18963181.ece|title=‘It’s unfair to students’|last=|first=|date=2017-06-12|work=The Hindu|access-date=2017-06-22|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://thelogicalindian.com/story-feed/exclusive/malvika-iyer/|title=From Bomb Blast Survivor To UN Speaker: The Story Of Malvika Iyer|last=Shetty|first=Sudhanva|date=2017-03-17|work=The Logical Indian|access-date=2017-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327170127/https://thelogicalindian.com/story-feed/exclusive/malvika-iyer/|archive-date=2017-03-27|dead-url=|language=en-US|url-status=dead}}</ref><ref>{{Citation|title=A Bilateral Amputee Offers a Lesson on Resilience|last=World Economic Forum|date=2017-10-09|url=https://www.youtube.com/watch?v=-6kvVaiknpA|access-date=2017-11-11}}</ref> ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਮਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। </span>ਉਹ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਫੈਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵੀ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite news|url=http://www.femina.in/achievers/malvika-iyers-amazing-story-of-courage-5195.html|title=Looking beyond limitations|last=Bijur|first=Anupama|date=2016-05-06|work=Femina|access-date=2017-03-27|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://english.fashion101.in/news/FAS-BLOG-malvika-iyer-fashion-for-the-differently-abled-5149089.html|title=Life Took This Fashionista's Hands So She Grew Wings|last=Harish|first=Ritu Goyal|date=2015-10-23|website=Fashion101|access-date=2017-04-04|archive-date=2017-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170406023056/http://english.fashion101.in/news/FAS-BLOG-malvika-iyer-fashion-for-the-differently-abled-5149089.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/happiness-conversations-series/article7495740.ece|title=The pursuit of happiness|last=Joseph|first=Raveena|date=2015-08-03|work=The Hindu|access-date=2017-04-10|language=en}}</ref> ਅਇਅਰ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਤੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theweek.in/features/society/bilateral-amputee-malvika-iyer-doctoral-thesis.html|title='I was horrified by the way people looked at me'|last=Thomas|first=Mini P|date=2017-12-20|work=THE WEEK|access-date=2018-04-04|archive-date=2018-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180405032943/https://www.theweek.in/features/society/bilateral-amputee-malvika-iyer-doctoral-thesis.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.inuth.com/trends/meet-malvika-iyer-the-phd-scholar-and-disability-rights-activist-whose-photo-everyones-sharing/|title=Meet Malvika Iyer, the PhD scholar and Disability Rights Activist whose photo everyone's sharing|date=2017-12-16|work=InUth|access-date=2018-04-04|archive-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180404201213/https://www.inuth.com/trends/meet-malvika-iyer-the-phd-scholar-and-disability-rights-activist-whose-photo-everyones-sharing/|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਡਾਕਟਰਲ ਥੀਸਿਸ ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਲੰਕਿਤਕਰਨ 'ਤੇ ਹੈ।<ref name=":9">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/She-makes-a-difference-with-her-grit/articleshow/51851055.cms|title=She makes a difference with her grit|last=Menon|first=Priya|date=2016-04-16|work=The Times of India|access-date=2017-03-27|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਘਟਨਾ == ਅਇਅਰ ਦਾ ਜਨਮ ਕੁਮਬਾਕੋਨਮ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ<ref name=":10">{{Cite news|url=http://www.rediff.com/getahead/report/achievers-malvika-iyers-amazing-story-of-grit/20140917.htm|title=Malvika Iyer's amazing story of grit!|last=S|first=Saraswathi|date=2014-09-17|work=Rediff|access-date=2017-04-04|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> ਵਿੱਚ ਬੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਤੇ ਹੇਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੇ ਕੋਲ ਹੋਇਆ।<ref name=":7">{{Cite web|url=http://fridaymagazine.ae/features/the-big-story/i-m-glad-both-my-hands-were-blown-off-1.1554612|title='I'm glad both my hands were blown off'|last=Koshy|first=Tessy|date=2015-07-27|website=Friday|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404134045/http://fridaymagazine.ae/features/the-big-story/i-m-glad-both-my-hands-were-blown-off-1.1554612|archive-date=2017-04-04|dead-url=|access-date=2017-04-03|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਬੀਕਾਨੇਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਜਲ ਕਾਰਜ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/2004/05/28/stories/2004052812180300.htm|title=Where there is a will there is a way|last=Bhattacharya|first=Saptarshi|date=2004-05-28|website=The Hindu|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=2017-04-03}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 26 ਮਈ, 2002 ਵਿੱਚ, 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਅਇਅਰ ਨੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਨੇਡ (ਹੱਥ ਗੋਲਾ) ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਖੋ ਦਿੱਤਾ<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/column-never-say-die-1278444|title=Never say die|last=Raghuraman|first=N|date=2009-07-30|work=DNA|access-date=2017-04-07|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thebetterindia.com/93591/malvika-iyer-global-icon-inspiration-mother-hema-krishna/|title=This 28-Year-Old Global Icon’s Story Proves the Power of a Mother’s Love and Determination|date=2017-04-01|website=The Better India|access-date=2017-04-05}}</ref> ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਈ ਫੈਕਚਰ, ਨਸਾਂ ਦਾ ਅਧਰੰਗ ਅਤੇ ਹਾਈਪੋਸਟੈਸਟਿਏ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਚੇਨਈ ਵਿਚ,18 ਮਹੀਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ (ਕਈ ਸਰਜਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਇਅਰ ਨੇ ਕਰੂਚਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਤੁਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਨਕਲੀ ਹੱਥਾਂ (Artificial Body Part) ਨਾਲ  ਫਿੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":4">{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/140309/commentary-sunday-chronicle/article/iyer-differently-able|title=An IYER for the differently-able|last=|first=|date=2014-03-09|work=Deccan Chronicle|access-date=2017-03-28|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=en}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਇਅਰ ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਲਿਵਿੰਗ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਇਗਜ਼ੈਮੀਨੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪੇਪਰ ਲਿੱਖਿਆ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰੈਂਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। ਅਇਅਰ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] [[ਏ.ਪੀ.ਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ|ਡਾ.ਏ.ਪੀ.ਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ]] ਦੁਆਰਾ [[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ]] ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ। ਅਈਅਰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਇਕਨਾਮਿਕਸ (ਆਨਰਜ਼) ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਵਿਖੇ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਫਿਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵੱਖਰਤਾ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਐਮ.ਫਿਲ. ਲਈ ‘ਰੋਲਿੰਗ ਕੱਪ’ ਜਿੱਤੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਥੀਸਿਸ ਦਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name=":16">{{Cite book|title=Gifted: Inspiring Stories of People with Disabilities|url=https://archive.org/details/giftedinspirings0000meno|last=Menon|first=Sudha|last2=Ferose|first2=V.R.|publisher=Random House India|year=2014|isbn=9788184005455|location=India|pages=[https://archive.org/details/giftedinspirings0000meno/page/156 156]}}</ref> ==ਕੈਰੀਅਰ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰੇ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ== ਅਈਅਰ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ TEDxYouth@Chennai ਵਿਖੇ ਬੋਲਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9el_A5O9ZQI|title=Inclusion starts from within: Malvika Iyer at TEDxYouth@Chennai|date=2013-12-04|website=YouTube|access-date=2017-04-04}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/TEDx-YouthChennai-Tales-of-struggle-and-creativity-inspire-city-youth/articleshow/25591292.cms?from=mdr|title=TEDx Youth@Chennai: Tales of struggle and creativity inspire city youth - Times of India|last=Chandrababu|first=Divya|work=The Times of India|access-date=2017-04-04|archive-date=2013-11-11|last2=Ipel|first2=Ann}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸਪੀਕਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੱਸਿਆ। ਅਈਅਰ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ, ਆਈ.ਆਈ.ਐਮ. ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=VTViAugjjRg|title=The only Disability in life is a bad attitude {{!}} Malvika Iyer {{!}} TEDxIIMKozhikode|date=2015-12-25|website=YouTube|access-date=2017-04-04}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/management-festival-on-iimk-campus-from-friday/article7816604.ece|title=‘Backwaters’ on IIM-K campus from Friday|date=2015-10-29|work=The Hindu|access-date=2017-04-04|language=en}}</ref>, ਨਾਰਵੇ<ref>{{Cite web|url=https://www.hurdalecovillage.no/landsbynytt/2015/9/16/brekraftfestivalen|title=Bærekraftfestivalen|date=2015-05-24|website=Hurdal Økolandsby|access-date=2017-04-04|archive-date=2017-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404132439/https://www.hurdalecovillage.no/landsbynytt/2015/9/16/brekraftfestivalen|dead-url=yes}}</ref>, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ<ref name=":13">{{Cite web|url=http://www2.agendaasia.org/index.php/gallery/videos?ygstart=8|title=Plenary 6 on the 3rd AGENDA Regional Dialogue on Access to Elections|date=2015-02-22|website=AGENDA|access-date=2017-04-04|archive-date=2017-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404132840/http://www2.agendaasia.org/index.php/gallery/videos?ygstart=8|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ [[ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ]]<ref>{{Cite web|url=http://www.civicus.org/ICSW/downloads/ISCW-2014-Programme-Amend-16.pdf|title=2014 INTERNATIONAL CIVIL SOCIETY WEEK|website=CIVICUS|access-date=2017-04-04|archive-date=2016-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429204350/http://www.civicus.org/ICSW/downloads/ISCW-2014-Programme-Amend-16.pdf|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਮਲ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ, ਨਿੱਜੀ ਅਦਾਰਿਆਂ, ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ ਯੁਵਾ ਮੰਚਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਭਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਅਈਅਰ ਨੇ ਸਰਵ ਵਿਆਪੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨ, ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਜਨਤਕ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਮਲਿਤ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਅਪਾਹਜ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ 'ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://mashable.com/2017/02/17/disabledandcute-disability-hashtag/|title=People with disabilities destroy stigma on Twitter with #DisabledAndCute|last=Dupere|first=Katie|date=2017-02-17|website=Mashable|access-date=2017-04-20}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bangalore/Summit-helps-disabled-persons-help-themselves/articleshow/26598871.cms?referral=PM|title=Summit helps disabled persons help themselves - Times of India|last=Ray|first=Aparajita|date=2013-11-30|work=The Times of India|access-date=2017-04-04|last2=Prasher|first2=Garima}}</ref> ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਫੈਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਕੀਲ, ਅਈਅਰ ਨੇ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਨਿਫਟ ਅਤੇ ਐਬਿਲਿਟੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅਸਟੋਪਰ ਵਜੋਂ ਰੈਂਪ ਵਾਲਕ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅਪੰਗਤਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/include-in-style/article6058474.ece|title=Include, in style|date=2014-05-29|work=The Hindu|access-date=2017-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.fuellingdreams.com/get-inspired/im-glad-this-accident-happened-malvika-iyer/|title="I’m Glad This Accident Happened". Meet Malvika Iyer|last=Madhavan|first=Nila|date=2015-08-04|website=Fuelling Dreams|language=en|access-date=2017-04-20|archive-date=2017-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170421091946/http://www.fuellingdreams.com/get-inspired/im-glad-this-accident-happened-malvika-iyer/|dead-url=yes}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਫੋਰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ, ਗਲੋਬਲ ਸ਼ੇਪਰਜ਼ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਚੇਨਈ ਹੱਬ ਲਈ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਸ਼ੇਪਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":12">{{Cite news|url=http://epaper.newindianexpress.com/452717/EDEX/09-03-2015?show=touch#dual/2/1|title=Making lemonade out of the lemons life threw at her|last=Vasudevan|first=Shilpa Kappur|date=2015-03-09|work=The New Indian Express|access-date=2017-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.redelephantfoundation.org/2016/09/she-rose-like-phoenix.html|title=She rose like the phoenix|date=2016-09-11|website=Red Elephant Foundation|access-date=2017-04-05|archive-date=2017-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170406110616/http://www.redelephantfoundation.org/2016/09/she-rose-like-phoenix.html|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਯੂਥ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਯੁਵਾ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵਰਕਿੰਗ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਏਜੰਸੀ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਖੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://webtv.un.org/watch/closing-session-launch-of-cedaw-for-youth-youth-forum-csw-61/5356414875001?page=1|title=Closing session Launch of CEDAW for Youth, Youth Forum (CSW 61)|date=2017-03-11|website=UN Web TV|access-date=2017-04-04|archive-date=2017-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404131913/http://webtv.un.org/watch/closing-session-launch-of-cedaw-for-youth-youth-forum-csw-61/5356414875001?page=1|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.ca/plan-international-canada/raise-your-voice_b_15832366.html|title=Take Up Space With Your Voice|last=Luo|first=Christina|date=2017-04-07|website=The Huffington Post|language=en-CA|access-date=2017-04-10}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਟਲ ਤਾਜ ਪੈਲੇਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਫੋਰਮ ਦੇ ਭਾਰਤ ਆਰਥਿਕ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":17">{{Cite news|url=http://www.edexlive.com/live-story/2017/sep/11/your-daily-dose-of-inspiration-heres-what-malvika-iyer-had-to-say-to-her-13-year-old-self-1108.html|title=Your daily dose of inspiration: After losing her hands at the age of 13, Malvika Iyer is now a world famous motivational speaker|last=Benu|first=Parvathi|date=2017-09-11|work=The New Indian Express|access-date=2017-11-11}}</ref><ref name=":18">{{Cite news|url=https://eshe.in/2017/10/03/cover-story-malvika-iyer/|title=She Lost Her Arms So She Armed Herself With Courage Instead|last=Kapoor|first=Aekta|date=2017-10-03|work=eShe|access-date=2017-11-11|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.weforum.org/agenda/2017/10/india-economic-summit-wef-2017-highlights/|title=7 key moments from our meeting of global leaders in India|last=Chainey|first=Ross|date=2017-10-06|website=World Economic Forum|access-date=2017-11-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.weforum.org/agenda/2017/10/what-concerns-south-asias-youth-and-what-theyre-doing-about-it/|title=What worries South Asia’s young people, and what they’re doing about it|last=Kithsiri|first=Indira|date=2017-10-02|website=World Economic Forum|access-date=2017-11-11}}</ref> ==ਮਾਨਤਾ== ਅਈਅਰ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਊਰਤ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ 8 ਮਾਰਚ 2018 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਨਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/women-achievers-from-tn-honoured/article23276380.ece|title=Women achievers honoured|date=2018-03-17|work=The Hindu|access-date=2018-04-04|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/nation/2018/mar/09/international-womens-day-president-kovind-honours-39-achievers-with-nari-shakti-puraskar-1784159.html|title=International Women's Day: President Kovind honours 39 achievers with 'Nari Shakti Puraskar'|date=2018-03-09|work=The New Indian Express|access-date=2018-04-04}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਘੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੇ ਐਸ.ਐਸ.ਐਲ.ਸੀ. ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1040529/asp/nation/story_3306611.asp|title=Back with a blast, 2 years on - Teen shines in exam after losing forearms in freak mishap|last=Venkatesh|first=M. R.|date=2004-05-29|work=The Telegraph|access-date=2017-04-07}}</ref> ਉਹ ਮਲਟੀਪਲ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਡਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ ਆਉਟਸਟੈਂਸਿੰਗ ਮਾਡਲ ਸਟੂਡੈਂਟ ਐਵਾਰਡ, 2014 ਵਿੱਚ ਆਰਈਐਕਸ ਕਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਗਲੋਬਲ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਵਰਲਡ ਇਮਰਜਿੰਗ ਲੀਡਰਜ਼ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://nytlive.nytimes.com/womenintheworld/2015/11/20/meet-women-in-the-worlds-emerging-leaders/|title=Meet Women in the World’s Emerging Leaders|date=2015-11-20|work=Women in the World in Association with The New York Times - WITW|access-date=2017-04-07|language=en-US|archive-date=2017-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170408082939/http://nytlive.nytimes.com/womenintheworld/2015/11/20/meet-women-in-the-worlds-emerging-leaders/|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਡੈੱਕਨ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦੁਆਰਾ ਦਹਾਕੇ ਦੇ 100 ਪਰਿਵਰਤਨ ਏਜੰਟਾਂ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ਮੇਕਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਵੋਡਾਫੋਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕਾਫੀ-ਟੇਬਲ ਕਿਤਾਬ ਵਿਮੈਨ ਇਜ਼ ਪਿਊਰ ਵੈਂਡਰ: ਵਿਜ਼ਨ, ਵਲੁਅਰ, ਵਿਕਟਰੀ<ref>{{Cite book|title=Women of Pure Wonder: Vision, Valour, Victory|last=Chanana|first=Ruchika|last2=Luther|first2=Tanya|last3=Liddle|first3=Madhulika|publisher=Showcase: Roli Books|year=2016|isbn=9789351941637|location=|pages=145}}</ref> ਅਤੇ "ਗਿਫਟਡ: ਇੰਸਪਾਇਰਿੰਗ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਆਫ਼ ਪੀਪਲਜ਼ ਵਿਦ ਡਿਸਐਬਲਿਟੀ" ਦੇ ਤੀਜੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/variety/to-be-differently-abled-and-gifted/article6611967.ece|title=To be differently abled, and gifted|last=Challapalli|first=Sravanthi|date=2014-11-18|work=The Hindu Business Line|access-date=2017-03-28|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/success-stories-should-be-told-too-says-author/article6634133.ece|title=Success stories should be told too, says author|last=Ratnakumar|first=Evelyn|date=2014-11-26|work=The Hindu|access-date=2017-04-07|language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ "ਦਿ ਫੀਨਿਕਸ" ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਬਿਲਿਟੀ ਫੇਸਟ 2013 (ਇਕ ਭਾਰਤ-ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਪਾਹਜਤਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ) ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Citation|last=Malvika Iyer|title=The Phoenix (Malvika Iyer) ABILITYFEST 2013|date=2013-09-26|url=https://www.youtube.com/watch?v=r9N5rYvPljI|accessdate=2017-06-22}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == {{Facebook|id=MalvikaIyer}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] m32xbbrq7wrukklojaylyw59qenbxzk 0 105525 848450 847954 2026-09-29T17:50:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848450 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Sprayed_weeds.jpg|thumb|250x250px|ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤੀ ਬੂਟੀ]] '''ਹਰਬੀਸਾਈਡਸ (ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕ)''', '''''(ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Herbicides)''''' ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀਡ-ਕਿੱਲਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਣਚਾਹੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚੁਣੀ ਗਏ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਫਸਲ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸਰ ਅਨਚਾਹੇ ਨਦੀਨ ਬੂਟਿਆਂ ਤੇ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੈਰ-ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ (ਕਈ ਵਾਰ ਵਪਾਰਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿਚ ਕੁਲ ਵਜ਼ਨੂਕੇਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੂੜਾ-ਕਰਕਟ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਦੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ, ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੌਦਾ ਸਮੱਗਰੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਚੋਣਵ / ਗੈਰ-ਚੋਣਤਮਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ਰਕਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ (ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਕਿਰਿਆ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਉਤਪਾਦ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ), ਅਪਟੇਕ ਦਾ ਮਤਲਬ (ਚਾਹੇ ਇਹ ਸਿਰਫ ਉੱਪਰਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਜ਼ਬ ਹੋਵੇ , ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੁਆਰਾ), ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਵਿਧੀ (ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ)। ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਆਮ ਲੂਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੈਟਲ ਲੂਣ ਜਿਹੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਥਨੀਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਦੇ ਗੰਦਗੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਕਾਰਨ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ ਜੰਗ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਕੁਦਰਤੀ ਪੌਦਾ ਹਾਰਮੋਨ ਦੇ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਨਮੂਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਟਾਰਗਿਟ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਦਖ਼ਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੈਵਿਕ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਆਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਲਈ ਵਰਤੇ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼। ਕੁਝ ਪੌਦੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੂਲੀਆਸ (ਅਲੰਕ), ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੁੱਖ; ਕੁਦਰਤੀ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਬੰਧਤ ਰਸਾਇਣਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਏਲੇਲੋਪੈਥੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਲਈ - ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ - ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਨਟੈਗਰੇਟਿਡ ਪੈਸਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਹੋਰ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। 2007 ਵਿਚ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿਚ, ਭਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਰ 300 ਫੀਸਦੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਵਰਤੋਂ, ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਸਨ। 2007 ਵਿਚ, ਸੰਸਾਰ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਖਪਤ ਲਗਭਗ $ 39.4 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ; ਜਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 40% ਵਿਕਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ, ਫੰਗੀਸਾਈਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਨ। ਵਾੱਕਰੀ, ਗੋਦਾਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=EPAusage2011>EPA. February 2011 [http://www.epa.gov/opp00001/pestsales/07pestsales/market_estimates2007.pdf Pesticides Industry. Sales and Usage 2006 and 2007: Market Estimates] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150318232514/http://www.epa.gov/opp00001/pestsales/07pestsales/market_estimates2007.pdf |date=2015-03-18 }}. Summary in press release [http://www.epa.gov/oppfead1/cb/csb_page/updates/2011/sales-usage06-07.html here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610183838/http://epa.gov/oppfead1/cb/csb_page/updates/2011/sales-usage06-07.html |date=2015-06-10 }} Main page for EPA reports on pesticide use is [http://www.epa.gov/opp00001/pestsales/ here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110111043227/http://www.epa.gov/opp00001/pestsales/ |date=2011-01-11 }}.</ref> == ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ == ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ / ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਗਰਮੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਰਸਾਇਣਕ ਪਰਿਵਾਰ ਇਹ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੰਬੰਧੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਕਾਫੀ ਪੱਧਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/228071686|title=Encyclopedia of environment and society|last=|first=|publisher=|others=Robbins, Paul, 1967-, Sage Publications.|year=|isbn=9781452265582|location=Thousand Oaks|pages=862|oclc=228071686}}</ref> == ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਵਿਧੀ == ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਆਮ ਨਿਯਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਐਕਸ਼ਨ ਕਲਾਸ ਦੀ ਉਸੇ ਥਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਲੱਛਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨਗੀਆਂ। ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬਿਹਤਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਜ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ (ਐੱਮ ਓ) ਵਰਗੀਕਰਨ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਲਾਂਟ ਵਿਚਲੇ ਪਹਿਲੇ ਐਂਜ਼ਾਈਮ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਜਾਂ ਬਾਇਓ ਕੈਮੀਕਲ ਪਲਾਂਟ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। == ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗ == [[ਤਸਵੀਰ:Herbicide_spraying,_Carlson_Waterfowl_Production_Area_in_LaMoure_County,_ND.jpg|thumb|ਉੱਤਰੀ ਡਕੋਟਾ ਵਿਚ ਇਕ ਟਰੈਕਟਰ ਦੇ ਸਪਰੇਅ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕ<br /> ]] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪਾਣੀ-ਅਧਾਰਤ ਸਪਰੇਅ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਾਊਂਡ ਉਪਕਰਣ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵਿਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੂਮਜ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਸਵੈ-ਚਾਲਿਤ ਸਪਰੇਅਰਾਂ ਰਾਹੀਂ 60 ਤੋਂ 120 ਫੁੱਟ (18 ਤੋਂ 37 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਪਰੇਅ ਨੋਜਲਸ 20-30 ਇੰਚ (510-760 ਮਿਲੀਮੀਟਰ) ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਟੱਪਡ, ਹੈਂਡ ਹੈਂਡ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਘੋੜਾ-ਖਿੱਚਿਆ ਸਪਰੇਅਰ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ, ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਜਾਂ ਏਰੀਪਲਾਂ, ਜਾਂ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ (ਰਸਾਇਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ) ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਏਰੀਅਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।  == ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਐਕਸਪੋਜਰ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇਪਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਵਿਆਪਕ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਵਿਕਸਤਤਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚਮੜੀ ਦੀ ਧੱਫੜਾਂ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੇ ਕਈ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਹਮਲਾਵਰ ਦਾ ਰਾਹ ਇਰਾਦਤਨ ਜਾਂ ਬੇਧਿਆਨੀ ਸਿੱਧਿਆਂ ਖਪਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਗਲਤ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਏਰੀਅਲ ਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਜਾਂ ਲੇਬਲ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਣੇ ਦੀ ਖਪਤ ਤੋਂ। ਕੁਝ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਕੁਝ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਲੀਚਿੰਗ ਜਾਂ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੁਆਰਾ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਭੂਰਾ ਪੈਣ ਜਾਂ ਦੂਰ ਦੇ ਸਤਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਗੰਦ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ ਤੂਫਾਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ (ਖਾਸ ਤੌਰ' ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ) ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਜੋ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਲਈ ਸੋਜ਼ਾਇਤੀ ਜਾਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੀਮਤ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਮਿੱਟੀ ਹੈ। ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜੋ ਕਿ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਮਜ਼ਬੂਤੀ (ਡਿਗਰੇਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ) ਅਤੇ ਉੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲਤਾ।  <ref name="Smith1995">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bTDFaJfOBm8C&pg=PA245|title=Handbook of Weed Management Systems|last=Smith|date=18 July 1995|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8247-9547-4|pages=245–278|chapter=8: Fate of herbicides in the environment}}</ref> == ਰਹਿੰਦ == ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਚ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਦ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਇਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਿਰੋਧ ਅਕਸਰ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀਆਂ ਉਸੇ ਸਾਈਟਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਨਦੀਨ ਦੇ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਲਈ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।<ref>{{cite journal | vauthors = Zhou Q, Liu W, Zhang Y, Liu KK | title = Action mechanisms of acetolactate synthase-inhibiting herbicides | journal = Pesticide Biochemistry and Physiology | volume = 89 | issue = 2 | date = Oct 2007 | pages = 89–96 | doi = 10.1016/j.pestbp.2007.04.004 | url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0048357507000582 }}</ref> == ਆਮ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == === ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕ === * 2,4-ਡੀ  * ਅਮੀਨੋਪਾਇਰਾਲਿਡ  * ਐਟਰਾਜਾਈਨ  * ਕਲੋਪੋਰਿਅਲਡ  * ਡਿਕੰਬਾ  * ਫਲੂਜ਼ੀਫ਼ੌਪ  * ਫਲੂਰੋਕ੍ਸੀਪਰ  * ਗਲਾਈਫੋਸੈਟ  * ਇਮਜੈਪੇਰ  * ਇਮਜੈਪਿਕ  * ਇਮਜ਼ਾਮੋ  * ਲਿਨਰੌਨ  * ਐਮਸੀਪੀਏ (2-ਮਿਥਾਈਲ -4-ਕਲੋਰੋਪਿਨੌਕਸੀਏਟਿਕ ਐਸਿਡ)  * ਮੈਟੋਲੈਕਰਰ  * ਪੈਰਾਕਿਟ  * ਪਿਕਲੋਰਾਮ  * ਸੋਡੀਅਮ ਕਲੋਰੇਟ  * ਟ੍ਰਾਈਲੋਪੀਟਰ  * ਫਲਜ਼ਾਸਫੁਰੋਨ ਅਤੇ ਮੈਟਸਫੁਰਾੌਨ-ਮਿਥਾਇਲ<ref>[http://www.herbiguide.com.au/Descriptions/hg_Fluazifop.htm Fluazifop]. Herbiguide.com.au. Retrieved 2013-03-05.</ref><ref>[http://pnwhandbooks.org/weed/agrichemicals/imazamox IMAZAMOX | Pacific Northwest Weed Management Handbook] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625105749/http://pnwhandbooks.org/weed/agrichemicals/imazamox |date=2012-06-25 }}. Pnwhandbooks.org. Retrieved 2013-03-05.</ref> === ਜੈਵਿਕ ਨਦੀਨ-ਨਾਸ਼ਕ === * ਕੌਰਨ ਗਲੂਟਨ ਮੀਲ (CGM) <ref>{{cite journal|doi=10.1017/S0889189300008778|title=Corn gluten meal—a natural preemergence herbicide: Effect on vegetable seedling survival and weed cover|year=2009|last1=McDade|first1=Melissa C.|last2=Christians|first2=Nick E.|journal=American Journal of Alternative Agriculture|volume=15|issue=4|pages=189 }}</ref> * ਵਿਨੇਗਾਰ<ref>[http://ars.usda.gov/is/pr/2002/020515.htm Spray Weeds With Vinegar?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611043626/http://ars.usda.gov/is/pr/2002/020515.htm |date=2011-06-11 }}. Ars.usda.gov. Retrieved 2013-03-05.</ref> * ਭਾਫ਼ <ref>[http://www.ipm.ucdavis.edu/PMG/PESTNOTES/pn7441.html Weed Management in Landscapes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121207135648/http://www.ipm.ucdavis.edu//PMG//PESTNOTES//pn7441.html |date=2012-12-07 }} {{Cite web |url=http://www.ipm.ucdavis.edu//PMG//PESTNOTES//pn7441.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2026-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121207135648/http://www.ipm.ucdavis.edu//PMG//PESTNOTES//pn7441.html |archive-date=2012-12-07 |url-status=bot: unknown}}. Ipm.ucdavis.edu. Retrieved 2013-03-05.</ref> * ਫਲੇਮ  * ਡੀ-ਲਿਮੋਨੇਏਨ (ਸਿਟਰਸ ਤੇਲ)<ref>{{cite journal|author1=Kolberg, Robert L. |author2=Lori J. Wiles|doi=10.1614/0890-037X(2002)016[0043:EOSAOC]2.0.CO;2|title=Effect of Steam Application on Cropland Weeds1|year=2002|journal=Weed Technology|volume=16|pages=43–49}}</ref>  * ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ  * ਮੋਨੋਕਰੀਨ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] 0uwwxzkt25l0s41sm39zlmbcuuvsev4 0 105537 848633 620567 2026-09-30T06:32:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848633 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਮਾਸਤੀ ਵੇਂਕਟੇਸ਼ ਅਇੰਗਾਰ | image = Venkatesh_Iyengar.jpg | caption = | pseudonym = ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ, ਮਾਸਤੀ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1891|6|6}} | birth_place = ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਕੋਲਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੋਂਗੇਨੱਲੀ ਪਿੰਡ [[ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ]], ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ | death_date = {{death date and age|df=yes|1986|6|6|1891|6|6}} | death_place = [[ਬੰਗਲੌਰ]], ਕਰਨਾਟਕ, ਭਾਰਤ | occupation = [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ]], ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਲੇਖਕ | nationality = [[ਭਾਰਤ]] | period = | genre = ਗਲਪ | subject = [[ਕੰਨੜ ਸਾਹਿਤ]] | movement = [[ਕੰਨੜ ਸਾਹਿਤ]] ਨਵੋਦਯ | influences = [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] }} '''ਮਾਸਤੀ ਵੇਂਕਟੇਸ਼ ਅਇੰਗਾਰ''' (6 ਜੂਨ 1891 – 6 ਜੂਨ 1986) [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਨਮਾਨ [[ਗਿਆਨਪੀਠ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਨੜ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚ ਚੌਥਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://ekavi.org/jnanpeeth.htm|title=Jnanapeeth Awards|publisher=Ekavi|archive-url=https://web.archive.org/web/20060427081930/http://www.ekavi.org/jnanpeeth.htm|archive-date=27 April 2006|dead-url=yes|access-date=31 October 2006}} </ref> <ref>{{Cite web|url=http://jnanpith.net/laureates/index.html|title=Jnanpith Laureates Official listings|publisher=[[Jnanpith]] Website|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013122739/http://jnanpith.net/laureates/index.html|archive-date=13 October 2007|dead-url=yes}}</ref>  ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਸਤੀ ਕੰਨੜਦਾ ਆਸਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਮਾਸਤੀ, ਕੰਨੜ ਦਾ ਖਜਾਨਾ"। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਉਸਨੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ [[ਮੈਸੂਰ ਦਾ ਰਾਜ|ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ]] ਨਲਵਾੜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਰਾਜੇ ਵੇਡਯਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਸੇਵਾਸਕਤਾ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।  == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮਾਸਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 1891 ਵਿਚ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਕੋਲਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹੋਂਗੇਨੱਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਇੱਕ  ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ  ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਮਾਸਤੀ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 1914 ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ  ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="masti1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=e6VqgWouUmUC&printsec=frontcover&dq=masti+venkatesh+iyengar&hl=en&sa=X&ei=kfZOUoa2JI6Irgf5_YCIDg&ved=0CD0QuwUwAQ#v=onepage&q=masti%20venkatesh%20iyengar&f=false|title=Masti|last=Ramachandra Sharama Ed.|first=Masti Venkatesha Iyengar|publisher=Katha|year=2004|isbn=9788187649502|location=New Delhi}}</ref> ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮੈਸੂਰ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਵਿਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 26 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ 1 943 ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਹ ਹੱਕਦਾਰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਕ ਜੂਨੀਅਰ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਟੁਕੜੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ। <gallery>Masti_Venkatesh_Iyengar.png|right|thumb|518x518px|ਮਾਸਤੀ ਵੇਂਕਟੇਸ਼ ਅਇੰਗਾਰ Senate House, Madras - Tucks Oileete (1911).jpg|thumb|ਸੈਨੇਟ ਘਰ, ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ </gallery> ==ਦਿਹਾਂਤ== ਮਾਸਤੀ ਜੀ ਦੀ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>http://www.bangaloremirror.com/entertainment/lounge/Masti-Award-for-three-Kannada-writers/articleshow/33919121.cms</ref> [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਦੇ ਬਸਵੰਜਗੁਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। <ref>http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/bengaluru-has-over-800-heritage-structures/article7112856.ece</ref> == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ''ਰੰਗਨ ਮਦੁਵੇ'' ਨੂੰ 1910 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਕੰਮ ਮਾਤੂਗਾਰਾ ਰਮੰਨਾ (1985) ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕੇਲਾਵੁ ਸਨਾ ਕਾਟੇਗੁਲਾ (ਕੁਝ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) ਆਧੁਨਿਕ ਕੰਨੜ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾ ਸੀ। ਮਾਸਤੀ ਨੇ ਕਈ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਸੁਹਜਾਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਥੀਮਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਉਹ 1944 ਤੋਂ 1965 ਤੱਕ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਜੀਵਾਣਾ (ਜੀਵਨ) ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ।  ਉਸਨੇ ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਰੱਜ ਕੇ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ 123 ਤੋਂ ਵੱਧ <ref name="letter">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/man-of-letters/article805272.ece|title=Man of letters|date=1 October 2010|work=The Hindu|access-date=3 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005100349/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/man-of-letters/article805272.ece|archive-date=5 ਅਕਤੂਬਰ 2013|url-status=dead}}</ref>ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ 17 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ 1983 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਚਿਕਵੀਰ ਰਾਜੇਂਦਰ ਲਈ ਗਿਆਨਪੀਠ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਡਾਗੂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੀ।   === ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ=== ====ਮਹਾਂਕਾਵਿ==== *''ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਪੱਟਾਭਿਸ਼ੇਕ'' (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ) ====ਨਾਵਲ==== * ''ਚਿੱਕਵੀਰ ਰਾਜੇਂਦਰਾ'' (ਕੋਡਾਗੂ ਦੇ ਅੰਤਮ ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਵਲ।) * ਚੇੰਨਬਸਵਨਾਇਕਾ (ਸ਼ਿਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਮ ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਵਲ।) * ਸ਼ੇਸ਼ੰਮਾ * ਸੁਬੰਨਾ ====ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ==== * ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ * 100 ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ====ਨਾਟਕ==== * ਕਾਕਨਕੋਟੇ * ਮੰਜੁਲੇ * ਸ਼ੇਸ਼ੰਮਾ * ਯਸ਼ੋਧਰਾ * ਸੁਬੰਨਾ * ਸੁਬੰਨਾ * ਭੱਟਰਾ ਮਗਲੂ * ਸ਼ਾਂਤੁ ====ਆਤਮਕਥਾ==== * ਭਾਵਾ ====ਹੋਰ==== * ਤਾਲਿਕੋਟੀ * ਯਸ਼ੋਧਰਾ * ਕੰਨਡਦ ਸੇਵਾ * ਅਰੁਨ * ਤਾਵਰੇ * ਸੰਕ੍ਰਿਤੀ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1986 ਵਿੱਚ ਮਰੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੇਖਕ]] 6k23eja3e1r8pf3tnizr4lwqyup6o6q 0 106178 848412 847943 2026-09-29T15:56:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848412 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width: 22em; margin-bottom: 151px;" tabindex="0" ! colspan="2" style="text-align:center;font-size:125%;font-weight:bold;font-size: 130%;" |[[ਦ ਰਾਈਟ ਆਨਰੇਬਲ]]<br />[[ਸਰ]]<br /><span class="fn"> ਥਾਮਸ ਮੋਰ</span> |- | colspan="2" style="text-align:center" | [[ਤਸਵੀਰ:Hans_Holbein,_the_Younger_-_Sir_Thomas_More_-_Google_Art_Project.jpg|frameless]]<div>''Sir Thomas More'' (1527) by [[Hans Holbein the Younger]]</div> |- |- ! colspan="2" style="text-align:center;background:lavender" |[[ਲਾਰਡ ਚਾਂਸਲਰ]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |ਮੌਨਾਰਕ | [[ਹੈਨਰੀ VIII]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |<span class="nowrap">ਸਾਬਕਾ</span> | [[ਥਾਮਸ ਵੋਲਸੀ]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |<span class="nowrap">ਸਫ਼ਲ</span> | [[ਥਾਮਸ ਔਡਲੀ, ਵੈਲਡਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੈਰੋਨ ਆਡਲੀ|ਥਾਮਸ ਔਡਲੀ]] |- ! colspan="2" style="text-align:center;background:lavender" |[[Chancellor of the Duchy of Lancaster]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |ਮੌਨਾਰਕ | [[ਹੈਨਰੀ VIII]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |<span class="nowrap">ਸਾਬਕਾ</span> | [[ਰਿਚਰਡ ਵਿੰਗਫੀਲਡ]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |<span class="nowrap">ਸਫ਼ਲ</span> | [[ਵਿਲੀਅਮ ਫਿਟਜ਼ਵਿਲੀਅਮ, ਸਾਊਥੈਮਪਟਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਰਲ|ਵਿਲੀਅਮ ਫਿਟਜ਼ਵਿਲੀਅਮ]] |- ! colspan="2" style="text-align:center;background:lavender" |[[List of Speakers of the House of Commons of England|Speaker of the House of Commons]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |ਮੌਨਾਰਕ | [[ਹੈਨਰੀ VIII]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |<span class="nowrap">ਸਾਬਕਾ</span> | [[ਥਾਮਸ ਨੇਵਿਲ]] |- ! scope="row" style="text-align:left" |<span class="nowrap">ਸਫ਼ਲ</span> | [[Thomas Audley, 1st Baron Audley of Walden|Thomas Audley]] |- ! scope="row" |ਦਸਤਖ਼ਤ | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas_More_Signature.svg|alt=|128x128px|ਥਾਮਸ ਮੋਰ's signature]] |} {{Infobox saint |name = ਸਰ ਥਾਮਸ ਮੋਰ |image = |imagesize = |feast_day = 22 ਜੂਨ (ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ) <br/> 6 ਜੁਲਾਈ (ਚਰਚ ਆਫ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ) |venerated_in = ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ; [[ਚਰਚ ਆਫ ਇੰਗਲੈਂਡ]]; [[ਐਂਗਲੀਕਨ ਕਮਿਊਨੀਅਨ]] ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚਰਚ |caption = ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਮੋਰ ਸਟੇਨਡ ਕੱਚ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ |titles = ਸ਼ਹੀਦ | birth_date = 7 ਫਰਵਰੀ 1478 | death_date = 6 ਜੁਲਾਈ 1535 (ਉਮਰ 57) | birth_place = [[ਲੰਡਨ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] | death_place = ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ |beatified_date = 29 ਦਸੰਬਰ 1886 |beatified_place = [[ਫਲੋਰੈਂਸ]], [[ਇਟਲੀ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ]], | Beatified_by = [[ਪੋਪ ਲੀਓ ਤੇਰਵਾਂ]] |canonized_date = 19 ਮਈ 1935 |canonized_place = [[ਵੈਟੀਕਨ ਸਿਟੀ]], | canonized_by = [[ਪੋਪ ਪਾਇਸ XI]] |attributes = [[ਲਾਰਡ ਚਾਂਸਲਰ|ਚਾਂਸਲਰ]] ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਅਤੇ [[ਲਿਵਰੀ ਕਾਲਰ|ਕਾਲਰ ਆਫ ਐੱਸਸ]] ਪਹਿਨ ਕੇ; [[ਐਕਸ]] |patronage = ਗੋਦ ਲਏ ਬੱਚੇ; ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ; [[ਕੋਰਟ ਕਲਰਕ]]; ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਵਿਆਹ; ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ; ਵਕੀਲ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਅਤੇ [[ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ|ਰਾਜਵੇਤਾ]]; [[ਸਟੈਪਫੈਮਲੀ|ਸਟੈਪਪੇਰੈਂਟਸ]]; [[ਵਿਧੁਰ]] ; [[ਐਟੇਨੀਓ ਡੀ ਮਨੀਲਾ ਲਾ ਸਕੂਲ]]; [[ਆਰਲਿੰਗਟਨ ਦਾ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਡਾਇਓਸਿਸ|ਆਰਲਿੰਗਟਨ ਦਾ ਡਾਇਓਸਿਸ]]; [[ਪੈਨਸਕੋਲਾ-ਟੱਲਾਹਾਸੀ ਦਾ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਡਾਇਓਸਿਸ|ਪੈਨਸਕੋਲਾ-ਟੱਲਾਹਾਸੀ ਦਾ ਡਾਇਓਸਿਸ]]; [[ਕੇਰਲਾ ਕੈਥੋਲਿਕ ਯੁਵਾ ਲਹਿਰ]]; [[ਮਾਲਟਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ]]; [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਸੰਤੋ ਟਾਮਸ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਲੈਟਰਜ਼]] | major_shrine = ਚਰਚ ਆਫ਼ ਸੈਂਟ ਪੀਟਰ ਐਡ ਵਿਨਕਲਾ, [[ਲੰਡਨ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] |suppressed_date = |issues = |prayer = |prayer_attrib = }} '''ਸਰ ਥਾਮਸ ਮੋਰ''' (7 ਫਰਵਰੀ 1478 {{spaced ndash}}6 ਜੁਲਾਈ 1535),  [[ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ|ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ]] ਵਿੱਚ '''ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਮੋਰ '''ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ<ref>[http://savior.org/saints/more.htm St. Thomas More, 1478–1535] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191225213323/http://www.savior.org/saints/more.htm |date=2019-12-25 }} at Savior.org</ref><ref>[http://www.thomasmorestudies.org/rep_canonization.html Homily at the Canonization of St. Thomas More] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304125607/http://www.thomasmorestudies.org/rep_canonization.html |date=2016-03-04 }} at The Center for Thomas More Studies at the University of Dallas, 2010, citing text "Recorded in The Tablet, June 1, 1935, pp. 694–695"</ref>  ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਕੀਲ, [[ਸਮਾਜਕ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ|ਸਮਾਜਿਕ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ]], ਲੇਖਕ, [[ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ|ਸਿਆਸਤਦਾਨ]], ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੈਨੇਸੈਂਸ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਹੈਨਰੀ ਅੱਠਵੀਂ ਦੇ ਕੌਂਸਲਰ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 1529 ਤੋਂ 16 ਮਈ 1532 ਤਕ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਲਾਰਡ ਹਾਈ ਚਾਂਸਲਰ ਸੀ। <ref>Linder, Douglas O. [http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/more/morechrono.html The Trial of Sir Thomas More: A Chronology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191226034704/http://law2.umkc.edu/faculty/PROJECTS/FTRIALS/more/morechrono.html |date=2019-12-26 }} {{Cite web |url=http://law2.umkc.edu/faculty/PROJECTS/FTRIALS/more/morechrono.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2026-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226034704/http://law2.umkc.edu/faculty/PROJECTS/FTRIALS/more/morechrono.html |archive-date=2019-12-26 |url-status=dead}} at University Of Missouri-Kansas City (UMKC) School Of Law</ref> ਉਸ ਨੇ ''[[ਯੂਟੋਪੀਆ (ਕਿਤਾਬ)]]'' ਲਿਖੀ ਜੋ 1516 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਇਹ  ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ, ਆਦਰਸ਼ ਟਾਪੂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ ਹੈ।  ਮੋਰ ਨੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਸੁਧਾਰ ਦਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਅਤੇ ਵਿਲਿਅਮ ਟਿੰਡੇਲ ਦੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮੋਰ ਨੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਤੋਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਅਲਹਿਦਗੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਹੈਨਰੀ ਨੂੰ ਚਰਚ ਆਫ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਸੁਪਰੀਮ ਮੁੱਖੀ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਰਾਗੋਨ ਦੀ ਕੈਥਰੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਰਬੁਚਤਾ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਦੇ ਹੁਕਮ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਦਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਬ ਦਾ ਚੰਗਾ ਨੌਕਰ ਮਰਾਂਗਾ।" ਪੋਪ ਪਾਇਸ 11ਵੇਂ ਨੇ ਮੋਰ ਨੂੰ 1935 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। 2000 ਵਿੱਚ ਪੋਪ ਜੌਨ ਪੌਲ ਦੂਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਰਾਜਵੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦਾ ਸਵਰਗੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ" ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। 1980 ਤੋਂ  ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਚਰਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਨਰਗਠਨ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="CofEholyDays">{{Cite web|url=http://www.churchofengland.org/prayer-worship/worship/texts/the-calendar/holydays.aspx|title=Holy Days|year=2011|website=Worship – The Calendar|publisher=[[Church of England]]|access-date=20 April 2011|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225084824/https://www.churchofengland.org/prayer-and-worship/join-us-daily-prayer|dead-url=yes}}</ref>  ਯੂਟੋਪੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਗਏ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸਹਿਜ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਰਵੱਈਏ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == 7 ਫਰਵਰੀ 1478 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੀ ਮਿਲਕ ਸਟਰੀਟ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਥਾਮਸ ਮੋਰ ਇੱਕ ਸਫਲ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਸਰ ਜੌਨ ਮੋਰ,<ref>Jokinen, A. (13 June 2009). [http://www.luminarium.org/renlit/morebio.htm "The Life of Sir Thomas More."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230601020553/https://www.luminarium.org/renlit/morebio.htm |date=2023-06-01 }} Luminarium. Retrieved on: 19 September 2011.</ref> 7 ਫਰਵਰੀ 1478 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੀ ਮਿਲਕ ਸਟਰੀਟ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਥਾਮਸ ਮੋਰ ਇੱਕ ਸਫਲ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਸਰ ਜੌਨ ਮੋਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਐਗਨੇਸ (ਪਹਿਲਾਂ ਗਰਾਊਂਰ) ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜਾ ਸੀ। ਮੋਰ ਨੇ ਸੇਂਟ ਐਂਥਨੀ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਲੰਦਨ ਦੇ ਵਧੀਆ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.biography.com/people/thomas-more-9414278|title=Sir Thomas More|year=2014|website=The Biography Channel website|access-date=30 January 2014|archive-date=1 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201210157/http://www.biography.com/people/thomas-more-9414278|url-status=dead}}</ref> ਸੰਨ 1490 ਤੋਂ 1492 ਤਕ ਮੋਰ ਨੇ ਕੈਂਟਰਬਰੀ ਦੇ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਲਾਰਡ ਚਾਂਸਲਰ ਜਾਨ ਮੋਰਟਨ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।  <ref name="Rebhorn">{{Cite book|title=Utopia|publisher=Barnes & Noble|year=2005|editor-last=Rebhorn|editor-first=Wayne A|series=Classics|location=New York|chapter=Introduction}}.</ref>{{Rp|xvi}} ਮੋਟਰਨ ਨੇ "ਨਿਊ ਲਰਨਿੰਗ" (ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ "ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦ" ਜਾਂ "ਲੰਡਨ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ), ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮੋਰ ਬਾਰੇ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਉਚੇ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ। ਮੋਰਟਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਔਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਜਾਂ ਤਾਂ ਸੈਂਟ ਮੈਰੀਜ਼ ਹਾਲ ਜਾਂ ਕੈਨਟਰਬਰੀ ਕਾਲਜ, ਦੋਨੋਂ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਹਨ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। <ref name="Ackroyd">{{Cite book|title=The Life of Thomas More|url=https://archive.org/details/lifeofthomasmore0000ackr|last=Ackroyd|first=Peter|publisher=Anchor Books|year=1999|location=New York}}.</ref>{{Rp|38}} ਮੋਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ 1492 ਵਿੱਚ ਆਕਸਫੋਰਡ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। [[ਥਾਮਸ ਲਿਨਾਕਰੇ]] ਅਤੇ [[ਵਿਲੀਅਮ ਗਰੋਸਿਨ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਹ ਲਾਤੀਨੀ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੋਰ ਨੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਸਿਰਫ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ, ਨਿਊ ਇੰਨ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Rebhorn" />{{rp|xvii}}<ref>{{cite journal|last=Harpsfield|first=Nicholas|title=The Life and Death of Sr Thomas More|place=London|publisher=Early English Text Society|year=1931|pages=12–3}}.</ref> 1496 ਵਿਚ, ਮੋਰ ਲਿੰਕਨ ਇੰਨ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1502 ਤਕ ਰਿਹਾ।<ref name="Rebhorn" />{{rp|xvii}} == ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ == ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ, [[ਰੋਟਰਡੈਮ]] ਦੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਡਿਸੀਡੇਰੀਅਸ ਇਰਾਸਮਸ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੋਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ [[ਸੰਨਿਆਸੀ]] ਬਣਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|last=Erasmus|first=Desiderius|author-link=Desiderius Erasmus|contribution=Letter to Ulrich von Hutten|editor-last=Adams|editor-first=Robert M.|title=Utopia|year=1991|url=https://archive.org/details/utopiarevisedtra00more|location=New York|publisher=WW Norton & Co|page=[https://archive.org/details/utopiarevisedtra00more/page/125 125]}}</ref><ref>{{cite web|title=Erasmus to Ulrich von Hutten|work=The Center for Thomas More Studies. Biographical Accounts: Erasmus' Letters about More|url=http://www.thomasmorestudies.org/docs/Erasmus%20to%20Ulrich%20von%20Hutten.pdf|publisher=Thomasmorestudies.org|accessdate=8 March 2014|archive-date=16 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316234515/http://www.thomasmorestudies.org/docs/Erasmus%20to%20Ulrich%20von%20Hutten.pdf|dead-url=yes}}</ref> 1503 ਅਤੇ 1504 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਬਾਹਰ [[ਲੰਡਨ ਚਾਰਟਰਹਾਊਸ|ਕਾਰਥੂਸੀਅਨ ਮੱਠ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਰੂਹਾਨੀ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਨੇ ਇੱਕ ਆਮ ਆਦਮੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੇ 1504 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref name="Rebhorn" />{{rp |xxi}} ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਹ ਲਈ ਸਨਿਆਸੀ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ ਕਮੀਜ਼ ਪਾਉਣਾ ਅਤੇ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਛਾਂਟੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ।<ref name="Rebhorn" />{{rp |xxi}}ਸੇਂਟ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਦੇ ਤੀਜੇ ਆਰਡਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਪਰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ [[ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਕੈਲੰਡਰ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਆਰਡਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਮੋਰ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://taucrossregion.org/calendarfranciscansaints.htm|work=Tau Cross Region of the Secular Franciscan Order|title=Franciscan Calendar|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130505201117/http://www.taucrossregion.org/calendarfranciscansaints.htm|archivedate=5 May 2013|df=dmy-all}}</ref> ==ਪਰਿਵਾਰ== ਮੋਰ ਨੇ ਜੇਨ ਕੋਲਟ ਨਾਲ 1505 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।<ref name="Ackroyd" />{{rp |118}} ਡਿਸੀਡੇਰੀਅਸ ਇਰਾਸਮਸ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੋਰ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਈ।<ref name="Ackroyd" />{{rp |119}} 1511 ਵਿੱਚ ਜੇਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਸਨ: [[ਮਾਰਗਰੇਟ ਰੋਪਰ|ਮਾਰਗਰੇਟ]], ਅਲਿਜ਼ਾਬੇਥ, ਸਿਸਲੀ ਅਤੇ ਜੌਨ।<ref name="Ackroyd" />{{rp |132}} "ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਆਮ ਰਿਵਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ" ਚਲਦਿਆਂ, ਤੀਹ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮੋਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਇਰੇ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਯੋਗ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref name=Wegemer>{{cite book|title=Thomas More: A Portrait of Courage|url=https://archive.org/details/thomasmoreportra0000wege|author=Gerard B. Wegemer|year=1995|publisher=Scepter Publishing}}</ref><ref name=Wagner>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=R_c_md3gMpwC |title=Encyclopedia of Tudor England |author1=John A. Wagner |author2=Susan Walters Schmid |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1598842999 |pages=769–770}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਦੇਖ ਭਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਐਲਿਸ ਮਿਡਲਟਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।<ref>Maddison, the Rev. Canon, A.R., M.A., F.S.A., editor, ''Lincolnshire Pedigrees'', Harleian Society, London, 1903, p.5.</ref> ==ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1478]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1535]] 8mgd1nm7a8lc3ho391aaeca9z0o5lc6 0 106619 848413 847944 2026-09-29T15:57:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848413 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = ਥਿਏਰੀ ਹੈਨਰੀ | image = Thierry Henry MLS All Star 2013.jpg | image_size = | caption = 2013 ਵਿੱਚ, ਮੇਜਰ ਲੀਗ ਸਕੋਰ ਆਲ-ਸਟਾਰ ਗੇਮ ਲਈ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਥਿਏਰੀ ਹੈਨਰੀ | fullname = ਥਿਏਰੀ ਡਾਈਨਲ ਹੈਨਰੀ<ref name=fifa>{{cite web|title=FIFA World Cup South Africa 2010 – List of Players|url=https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|publisher=Fédération Internationale de Football Association (FIFA)|accessdate=5 June 2013|format=PDF|archive-date=17 ਮਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200517205300/https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|dead-url=yes}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1977|8|17|df=y}}<ref name=goal>[https://web.archive.org/web/20070627160105/http://www.goal.com/en/Articolo.aspx?ContenutoId=336314 "Goal.com Profile: Thierry Henry" (web archive)]. Goal.com. 25 June 2007. Retrieved 23 September 2007.</ref> | birth_place = [[ਲੇਸ ਉਲਿਸ]], [[ਫ੍ਰਾਂਸ]] | height = {{convert|1.88|m|abbr=on}}<ref name=fifa/> | position = [[Forward (association football)#Striker|Striker]]<!--winger is a subcategory of forward, do not add this--> | currentclub = [[ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|ਬੈਲਜੀਅਮ]] (ਸਹਾਇਕ ਮੈਨੇਜਰ) | clubnumber = | youthyears1 = 1983–1989 | youthclubs1 = [[ਕੋ ਲੇਸ ਉਲਿਸ]] | youthyears2 = 1989–1990 | youthclubs2 = ਯੂਐਸ ਪਲਾਈਸੇਉ | youthyears3 = 1990–1992 | youthclubs3 = [[ES Viry-Châtillon|Viry-Châtillon]] | youthyears4 = 1992 | youthclubs4 = [[Clairefontaine]] | youthyears5 = 1992–1994 | youthclubs5 = [[AS Monaco FC|Monaco]] | years1 = 1994–1999 | clubs1 = [[AS Monaco FC|Monaco]] | caps1 = 105 | goals1 = 20 | years2 = 1999 | clubs2 = [[Juventus F.C.|Juventus]] | caps2 = 16 | goals2 = 3 | years3 = 1999–2007 | clubs3 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | caps3 = 254 | goals3 = 174 | years4 = 2007–2010 | clubs4 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps4 = 80 | goals4 = 35 | years5 = 2010–2014 | clubs5 = [[New York Red Bulls]] | caps5 = 122 | goals5 = 51 | years6 = 2012 | clubs6 = → [[Arsenal F.C.|Arsenal]] (loan) | caps6 = 4 <!-- League Appearances and goals ONLY --> | goals6 = 1 | totalcaps = 581 | totalgoals = 284 | nationalyears1 = 1997 | nationalteam1 = [[France national under-20 football team|France U20]] | nationalyears2 = 1997–2010 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam2 = [[France national football team|France]] | nationalcaps2 = 123 | nationalgoals2 = 51 | medaltemplates = {{Medal|Country|{{FRA}}}} {{Medal|Competition|[[FIFA World Cup]]}} {{Medal|Winner|[[1998 FIFA World Cup|1998 France]]|[[France national football team|Team]]}} {{Medal|Runnerup|[[2006 FIFA World Cup|2006 Germany]]|[[France national football team|Team]]}} {{Medal|Competition|[[FIFA Confederations Cup]]}} {{Medal|Winner|[[2003 FIFA Confederations Cup|2003 France]]|[[France national football team|Team]]}} {{Medal|Competition|[[UEFA European Championship]]}} {{Medal|Winner|[[UEFA Euro 2000|2000 Belgium & Netherlands]]|[[France national football team|Team]]}} | club-update = |manageryears1 = 2016– |managerclubs1 = [[Belgium national football team|Belgium]] (assistant manager) }} '''ਥਿਏਰੀ ਡਾਨੀਏਲ ਹੈਨਰੀ''' ({{IPA-fr|tjɛʁi ɑ̃ʁi}}; ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ 1977) ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੀਮ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਮੈਨੇਜਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ [[ਏ ਐੱਸ ਮੋਨਾਕੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਮੋਨਾਕੋ]], [[ਜੁਵੇਂਟਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਜੁਵੇਂਟਸ]], [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ|ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]], ਨਿਊਯਾਰਕ ਰੈਡ ਬੁਲਸ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਠ ਸਾਲ [[ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਆਰਸਨਲ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਕਲੱਬ ਦਾ "ਆਲ-ਟਾਈਮ ਰਿਕਾਰਡ ਗੋਲਸਕੋਰਰ" ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਹ [[ਫ੍ਰਾਂਸ]] ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਗੋਲਸਕੋਰਰ ਹੈ।  == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਹੈਨਰੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਐਂਟੀਲਿਏਨ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ:<ref name="jock">[http://www.jockbio.com/Bios/Henry/Henry_bio.html "Thierry Henry Bio"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160429232806/http://jockbio.com/Bios/Henry/Henry_bio.html |date=2016-04-29 }}. JockBio. Retrieved 5 May 2008.</ref> ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਐਨਟੋਨੀ, [[ਗੁਆਡਲੂਪ]] (ਇੱਕ ਟਾਪੂ) ਤੋਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮਾਤਾ, ਮਾਰਿਸੀ, [[ਮਾਰਟੀਨੀਕ]] ਤੋਂ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਪੈਰਿਸ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲੇਸ ਉਲਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਵਾਰ ਸਖ਼ਤ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉੱਥੇ ਚੰਗੀਆਂ ਫੁਟਬਾਲ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।<ref name="tea">Anthony, Andrew (3 October 2004) [http://observer.guardian.co.uk/osm/story/0,6903,1315428,00.html "Thierry Henry, you're having a laugh"]. ''The Observer''. Retrieved 18 May 2008.</ref><ref>O'Connor, Ashling; Smith, Ben (19 November 2009) [http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article6923181.ece "Sponsors stand by Thierry Henry but fans call for boycott over handball"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231030221738/https://www.thetimes.co.uk/ |date=2023-10-30 }} {{Cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2024-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030221738/https://www.thetimes.co.uk/ |archive-date=2023-10-30 |url-status=bot: unknown}}. ''The Times''. Retrieved 10 December 2009.</ref> ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਾ ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਹੈਨਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਕਲਾਊਡ ਚੈਜਲੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਕਲੱਬ ਕੋ ਲੇਸ ਉਲਿਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਜੇ ਤੱਕ ਖਿੱਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ 1989 ਵਿੱਚ ਯੂਐਸ ਪਲਾਈਸਿਉ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਲੱਬ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ, ਹੈਨਰੀ ਈਐਸ ਵਿਰੀ-ਚਾਤਿੱਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੋ ਸਾਲ ਉਹਦੇ ਲਈ ਖੇਡਿਆ। ਯੂਐਸਨੇ ਪਲਾਈਸਿਉ ਦੇ ਕੋਚ ਜੀਨ-ਮੈਰੀ ਪਾਂਜ਼ਾ, ਹੈਨਰੀ ਦੀ ਭਵਿੱਖਕਾਲੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਹੀ, ਉਸਨੇ ਉਸਦੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਫੋਲੋ ਕੀਤਾ। == ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਅਗਸਤ 2016 ਵਿੱਚ, ਹੈਨਰੀ "ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੀਮ" ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਹਾਇਕ ਮੈਨੇਜਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਇਸਨੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁੱਖ ਕੋਜ੍ਹ ਰੋਬਰਟੋ ਮਾਰਟਿਨਜ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸਾਥੀ ਗ੍ਰੈਮੀ ਜੋਨਸ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2016/aug/26/theirry-henry-belgium-assistant-coach-arsenal|title=Thierry Henry joins Belgium coaching staff as assistant to Roberto Martínez|date=26 August 2016|work=[[The Guardian]]|access-date=27 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827154031/https://www.theguardian.com/football/2016/aug/26/theirry-henry-belgium-assistant-coach-arsenal|archive-date=27 August 2016}}</ref> === ਹੋਰ ਕੰਮ === 45 ਹੋਰਨਾਂ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੈਨਰੀ ਨੇ ਫੀਫਾ ਦੇ "ਲਾਈਵ ਫਾਰ ਲਵ ਯੂਨਾਈਟਿਡ" ਵਿੱਚ 2002 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇੱਕਲੇ ਨੂੰ 2002 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਂਦੇਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਾਰੀ ਕਮਾਈ ਏਡਜ਼ ਖੋਜ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੈਨਰੀ ਸਿਸਟਿਕ ਫਾਈਬਰੋਸਿਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਿਸਟਿਕ ਫਾਈਬਰੋਸਿਸ ਟਰੱਸਟ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.looktothestars.org/celebrity/996-thierry-henry "Thierry Henry"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616112109/http://www.looktothestars.org/celebrity/996-thierry-henry |date=2012-06-16 }}. Look to the Stars. Retrieved 25 February 2009.</ref> == ਕੈਰੀਅਰ ਅੰਕੜੇ == === ਕਲੱਬ === 10 ਨਵੰਬਰ 2014 ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅੰਕੜੇ ਹਨ:<ref name=goal/><ref name=data/><ref>[http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/8039/thierry-henry?cc=5739 "Thierry Henry History"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110117054845/http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/8039/thierry-henry?cc=5739 |date=2011-01-17 }}. ESPN Soccernet. Retrieved 23 December 2011.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110312131913/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_08-09/estadistiques/jugadors/Henry/fitxa.html "Barcelona FC's player statistic for Thierry Henry"]. F.C. Barcelona. Retrieved 5 June 2009.</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" ! rowspan="2" |Club ! rowspan="2" |League ! rowspan="2" |Season ! colspan="2" |League ! colspan="2" |Cup<ref>Includes [//en.wikipedia.org/wiki/French_Cup French Cup], [//en.wikipedia.org/wiki/French_League_Cup French League Cup], [//en.wikipedia.org/wiki/Coppa_Italia Coppa Italia], [//en.wikipedia.org/wiki/FA_Cup FA Cup], [//en.wikipedia.org/wiki/Football_League_Cup League Cup], [//en.wikipedia.org/wiki/FA_Community_Shield FA Community Shield], [//en.wikipedia.org/wiki/Supercopa_de_Espa%C3%B1a Supercopa de España], [//en.wikipedia.org/wiki/Lamar_Hunt_U.S._Open_Cup U.S. Open Cup] and [//en.wikipedia.org/wiki/MLS_Cup_Playoffs MLS Cup Playoffs]</ref> ! colspan="2" |Continental<ref>Includes [//en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Champions_League UEFA Champions League], [//en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Super_Cup UEFA Super Cup] and [//en.wikipedia.org/wiki/CONCACAF_Champions_League CONCACAF Champions League]</ref> ! colspan="2" |Total |- !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals |- | rowspan="6" |[[ਏ ਐੱਸ ਮੋਨਾਕੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Monaco]] | rowspan="5" |Ligue 1 |1994–95 |8 |3 |0 |0 |0 |0 |8 |3 |- |1995–96 |18 |3 |3 |0 |1 |0 |22 |3 |- |1996–97 |36 |9 |3 |0 |9 |1 |48 |10 |- |1997–98 |30 |4 |5 |0 |9 |7 |44 |11 |- |1998–99 |13 |1 |1 |0 |5 |0 |19 |1 |- ! colspan="2" |Total !105 !20 !12 !0 !24 !8 !141 !28 |- | rowspan="2" |[[ਜੁਵੇਂਟਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Juventus]] |Serie A |1998–99 |16 |3 |3 |0 |0 |0 |19 |3 |- ! colspan="2" |Total !16 !3 !3 !0 !0 !0 !19 !3 |- | rowspan="9" |[[ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Arsenal]] | rowspan="8" |[[ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|Premier League]] |1999–2000 |31 |17 |5 |1 |11 |8 |47 |26 |- |2000–01 |35 |17 |4 |1 |14 |4 |53 |22 |- |2001–02 |33 |24 |5 |1 |11 |7 |49 |32 |- |2002–03 |37 |24 |6 |1 |12 |7 |55 |32 |- |2003–04 |37 |30 |4 |4 |10 |5 |51 |39 |- |2004–05 |32 |25 |2 |0 |8 |5 |42 |30 |- |2005–06 |32 |27 |2 |1 |11 |5 |45 |33 |- |2006–07 |17 |10 |3 |1 |7 |1 |27 |12 |- ! colspan="2" |Total ! 254 !174 !31 !10 !84 !42 !369 !226 |- | rowspan="4" |[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ|Barcelona]] | rowspan="3" |La Liga |2007–08 |30 |12 |7 |4 |10 |3 |47 |19 |- |2008–09 |29 |19 |1 |1 |12 |6 |42 |26 |- |2009–10 |21 |4 |3 |0 |8 |0 |32 |4 |- ! colspan="2" |Total !80 !35 !11 !5 !30 !9 !121 !49 |- | rowspan="6" |New York Red Bulls | rowspan="5" |Major League Soccer |2010 |11 |2 |1 |0 |0 |0 |12 |2 |- |2011 |26 |14 |3 |1 |0 |0 |29 |15 |- |2012 |25 |15 |2 |0 |0 |0 |27 |15 |- |2013 |30 |10 |2 |0 |0 |0 |32 |10 |- |2014 |30 |10 |5 |0 |— |— |35 |10 |- ! colspan="2" |Total !122 !51 !13 !1 !0 !0 !135 !52 |- | rowspan="2" |[[ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|Arsenal]] (loan) |[[ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|Premier League]] |2011–12 |4 |1¹ |2 |1 |1 |0 |7 |2¹ |- ! colspan="2" |Total !258 !175¹ !33 !11 !85 !42 !376 !228¹ |- ! colspan="3" | Career total !581 !284¹ !72 !17 !139 !59 !792 !360¹ |} === ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ === {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" ! ਕੌਮੀ ਟੀਮ !ਸੀਜ਼ਨ !ਐਪਸ !ਗੋਲ |- | rowspan="14" |France |1997 |1 |0 |- |1998 |10 |3 |- |1999 |0 |0 |- |2000 |14{{ref label|noteFIFAXI|A|A}} |5 |- |2001 |7 |3 |- |2002 |10 |3 |- |2003 |14 |11 |- |2004 |13 |3 |- |2005 |6 |3 |- |2006 |16 |8 |- |2007 |6 |5 |- |2008 |11 |4 |- |2009 |9 |3 |- |2010 |6 |0 |- ! colspan="2" |ਕੁੱਲ !123 !51 |} == ਆਨਰਜ਼ == '''ਮੋਨਾਕੋ''' * ਡਿਵੀਜ਼ਨ 1: 1996-97 '''ਅਰਸਿਨਲ ''' [[ਤਸਵੀਰ:Thierry_Henry_applauding_2012.jpg|thumb|ਹੈਨਰੀ ਨੇ ਅਰਸਿਨਲ ਨਾਲ ਦੋ [[ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ]] * [[ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]]: 2001-02, 2003-04<ref name="PL">{{Cite web|url=https://www.premierleague.com/players/1659/Thierry-Henry/overview|title=Thierry Henry: Overview|publisher=Premier League|access-date=17 April 2018}}</ref> * [[ਐਫਏ ਕੱਪ]]: 2001-02, 2002-03 * ਐਫਏ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸ਼ੀਲਡ: 2002, 2004 * [[ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ]] ਰਨਰ-ਅੱਪ: 2005-06<ref>{{Cite news|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2005/matches/round=2205/match=1108503/index.html|title=Barça comeback denies Arsenal|date=18 May 2006|access-date=23 April 2018|publisher=[[UEFA]]|archive-date=12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412160824/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2005/matches/round=2205/match=1108503/index.html|url-status=dead}}</ref> '''ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ''' * ਲਾ ਲੀਗਾ: 2008-09, 2009-10 * ਸੋਪਾ ਦੇਲ ਰੇ: 2008-09 * ਸੁਪਰਸੋਪਾ ਦੇ ਇਸਪਾਨਯਾ: 2009 * [[ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ]]: 2008-09 * ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ ਸੁਪਰ ਕੱਪ: 2009 * ਫੀਫਾ ਕਲੱਬ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ: 2009 '''ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਰੈਡ ਬੁਲਸ''' * ਸੁਪੋਰਟਰਸ ਸ਼ੀਲਡ: 2013 '''ਫ੍ਰਾਂਸ''' * [[ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]]: 1998 * ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ ਯੂਰਪੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ: 2000 * ਫੀਫਾ ਕੌਨਫੇਡਰੇਸ਼ਨਸ ਕੱਪ: 2003 * ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਰਨਰ-ਅੱਪ: 2006 '''ਵਿਅਕਤੀਗਤ''' [[ਤਸਵੀਰ:Тьерри_Анри_статуя.jpg|thumb|ਥਿਏਰੀ ਹੈਨਰੀ ਦਾ ਬੁੱਤ [[ਅਮੀਰਾਤ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਦੇ ਬਾਹਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Thierry_Henry_Manchester_United_vs_MLS_All_Stars_(cropped).jpg|thumb|ਹੈਨਰੀ ਨੇ 2011-2014 ਤੋਂ ਐਮਐਲਐਸ ਆਲ-ਸਟਾਰਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਚਾਰ ਰੂਪ ਬਣਾਏ ]] * ਬਾਲੱਨ ਦ'ਓਰ – ਰਨਰ-ਅੱਪ: 2003;<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy03.html|title=European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 2003|website=RSSSF|access-date=23 June 2015}}</ref> ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ: 2006<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2006/nov/28/newsstory.sport1|title=Cannavaro only third defender to win coveted Ballon d'Or|last=David Ornstein|date=28 November 2006|work=The Guardian|access-date=23 October 2015}}</ref> * ਫੀਫਾ ਵਰਲਡ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ – ਸਿਲਵਰ ਅਵਾਰਡ, 2004<ref>{{Cite web|url=http://www.bonjourlafrance.com/france-sport/france-football/french-football-players/thierry_henry.htm|title=Thierry Henry|publisher=BonjourLaFrance|access-date=23 June 2015|archive-date=23 ਜੂਨ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623125411/http://www.bonjourlafrance.com/france-sport/france-football/french-football-players/thierry_henry.htm|dead-url=yes}}</ref> * ਯੂਐਨਐਡਪੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ 1 ਯੰਗ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ : 1996–97 * ਪੀਐਫਏ ਪਲੇਅਰਸ' ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ: 2002–03, 2003–04 * ਪੀਐਫਏ ਟੀਮ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ: 2000–01 ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ, 2001–02 ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ, 2002–03 ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ, 2003–04 ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ, 2004–05 ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ, 2005–06 ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ * ਪੀਐਫਏ ਟੀਮ ਆਫ਼ ਦ ਸੈਂਚਰੀ (1907–2007): ** ਟੀਮ ਆਫ਼ ਦ ਸੈਂਚਰੀ 1997–2007<ref>{{Cite news|url=http://www.givemefootball.com/pfa-legends/teams-of-the-century/team-of-the-century-1997-2007|title=Team of the Century: 1997–2007 – the Premiership's finest of the last decade|date=5 September 2007|work=GiveMeFootball.com|access-date=18 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021032411/http://www.givemefootball.com/pfa-legends/teams-of-the-century/team-of-the-century-1997-2007|archive-date=21 October 2008|dead-url=yes|publisher=Give Me Football}}</ref> ** ਆਵਰਆਲ ਟੀਮ ਆਫ਼ ਦ ਸੈਂਚਰੀ<ref>{{Cite news|url=http://www.givemefootball.com/pfa-legends/teams-of-the-century/your-overall-team-of-the-century|title=Your overall Team of the Century: the world's greatest-ever XI revealed!|date=6 September 2007|work=GiveMeFootball.com|access-date=18 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021032441/http://www.givemefootball.com/pfa-legends/teams-of-the-century/your-overall-team-of-the-century|archive-date=21 October 2008|dead-url=yes|publisher=Give Me Football}}</ref> * ਪੀਐਫਏ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ : 2002–03, 2003–04, 2005–06 * ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ ਗੋਲਡਨ ਬੁੱਟ: 2001–02, 2003–04, 2004–05, 2005–06 * ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲੀਗ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਮੰਥ: ਅਪ੍ਰੈਲ 2000, ਸਤੰਬਰ 2002, ਜਨਵਰੀ 2004, April 2004 * ਬੀਬੀਸੀ ਗੋਲ ਆਫ਼ ਦ ਸੀਜ਼ਨ: 2002–05 * ਯੂਈਐਫਏ ਅਲਟੀਮੇਟ ਟੀਮ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 2015)<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2201679.html|title=Ultimate Team of the Year: The All-Time XI|date=22 November 2015|publisher=UEFA|access-date=25 November 2015|archive-date=31 ਦਸੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231165432/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2201679.html|url-status=dead}}</ref> * ਯੂਈਐਫਏ ਯੂਰੋ ਆਲ-ਟਾਈਮ XI (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 2016)<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/news/newsid=2371381.html|title=Your All-time EURO 11 revealed|date=7 June 2016|publisher=UEFA|access-date=8 June 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|colwidth=30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{MLS player|thierry-henry}}Major League Soccer{{MLS player|thierry-henry}} * {{FIFA player|170711}} * [https://web.archive.org/web/20111027094218/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_07-08/plantilla/jugadors/henry.html Thierry Henry] at FC Barcelona * [http://www.jockbio.com/Bios/Henry/Henry_bio.html Thierry Henry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160429232806/http://jockbio.com/Bios/Henry/Henry_bio.html |date=2016-04-29 }} at JockBio.com * {{Soccerbase}} * {{IMDb name|1128244}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] hzbs011q6beev0v1yw9o8f2i5gp45b4 0 106804 848543 780886 2026-09-29T22:20:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848543 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਪ੍ਰਿਆ ਤੇਂਦੁਲਕਰ|image=|birth_date={{birth date|1954|10|19|df=yes}}<ref name="biographia.co.in">{{Cite web |url=http://www.biographia.co.in/priya-tendulkar/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-31 |archive-date=2018-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180111185423/http://www.biographia.co.in/priya-tendulkar/ |dead-url=yes }}</ref>|death_date={{Death date and age|2002|09|19|1954|10|19|df=yes}}<ref name="indiantelevision.com">http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k2/sep/sep86.htm</ref>|death_place=[[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]]<ref name="indiantelevision.com"/><ref name="celebrityborn.com">{{Cite web |url=https://www.celebrityborn.com/biography/priya-tendulkar/1671 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-31 |archive-date=2018-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212183343/http://www.celebrityborn.com/biography/priya-tendulkar/1671 |url-status=dead }}</ref>|death_cause=ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ|television=[[ਰਜਨੀ (ਟੀਵੀ)|ਰਜਨੀ]]|spouse=[[ਕਰਨ ਰਾਜ਼ਡਨ]] (m. 1988; sep. 1995)}} '''ਪ੍ਰਿਆ ਤੇਂਦੁਲਕਰ''' ([[19 ਅਕਤੂਬਰ]] [[1954]] – [[19 ਸਤੰਬਰ]], [[2002]])<ref name="Priya Tendulkar">{{cite web|url=http://www.indicine.com/name/priya-tendulkar/|title=Priya Tendulkar|publisher=IndiCine|accessdate=12 July 2012|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043654/http://www.indicine.com/name/priya-tendulkar/|dead-url=yes}}</ref><ref name="goodreads.com">https://www.goodreads.com/author/show/6597499.Priya_Tendulkar</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ,<ref name="Priya 'Rajni' Tendulkar passes away">{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/2002/sep/19priya2.htm|title=Priya 'Rajni' Tendulkar passes away|publisher=Rediff|accessdate=12 July 2012}}</ref> [[ਐਕਟਿਵਿਜ਼ਮ|ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ]] ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਲੇਖਕ]] ਸੀ<ref>https://in.bookmyshow.com/person/priya-tendulkar/IEIN004350</ref>, ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ<ref>https://www.veethi.com/india-people/priya_tendulkar-profile-2721-17.htm</ref> ਜਿਸਨੂੰ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ "ਰਜਨੀ" ([[1984]]) ਵਿਚਲੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="goodreads.com"/><ref name="goodreads.com"/><ref>http://www.thehindu.com/thehindu/mag/2002/09/29/stories/2002092900010400.htm {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪ੍ਰਿਆ ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ [[ਪਿਆਰ ਇਸ਼ਕ਼ ਔਰ ਮਹੁਬੱਤ]] ([[2001]]), [[ਰਾਜਾ ਕੋ ਰਾਨੀ ਸੇ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਯਾ]]<ref>http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2ba23ac3f6</ref> ([[2000]]) ਅਤੇ [[ਪ੍ਰੇਮ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ([[1999]]) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚਲੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=https://www.cinestaan.com/people/priya-tendulkar-8654 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-31 |archive-date=2019-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723193856/https://www.cinestaan.com/people/priya-tendulkar-8654 |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.bollywoodhungama.com/celebrity/priya-tendulkar/filmography/</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ ਆਪਣੇ [[ਬਚਪਨ]] ਤੋਂ [[ਕਲਾ]] ਅਤੇ [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਲੇਖਕ]] [[ਵਿਜੈ ਤੇਂਦੂਲਕਰ|ਵਿਜੈ ਤੇਂਦੁਲਕਰ]] ਸਨ।<ref name="celebrityborn.com">{{Cite web |url=https://www.celebrityborn.com/biography/priya-tendulkar/1671 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-31 |archive-date=2018-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212183343/http://www.celebrityborn.com/biography/priya-tendulkar/1671 |url-status=dead }}</ref><ref name="rediff.com">http://www.rediff.com/news/2002/sep/19priya2.htm</ref><ref name="timesofindia.indiatimes.com">https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Actress-Priya-Tendulkar-dies-of-heart-attack/articleshow/22670282.cms</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਦਾ ਪਹਿਲੀ ਇੱਕ ਸਟੇਜ ਪਲੇਅ ਹੈਯ ਵਦਨ ([[1969]]) ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਗੁੱਡੀ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਦੇ [[ਕਲਪਨਾ]] ਲਾਜਮੀ ਖੇਡਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ 5 ਸਟਾਰ ਹੋਟਲ ਦੀ ਸਰਵਿਸ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨਿਸਟ, ਇੱਕ ਏਅਰ ਹੋਸਟੇਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਰਟ ਟਾਈਮ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਊਜ਼ ਰੀਡਰ ਵੀ ਸੀ।<ref name="indiantelevision.com">http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k2/sep/sep86.htm</ref> ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ]] ਦੀ [[ਫ਼ਿਲਮ]] [[ਅੰਕੁਰ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਅੰਕੁਰ]] ([[1974]]) ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਨੰਤ ਨਾਗ ਦੀ ਅਧੀਨ ਪਤਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵੱਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਮਰਾਠੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੋਸ਼ਲਜ਼ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਅਸ਼ੋਕ ਸਾਰਫ]], [[ਰਵਿੰਦਰ ਮਹਾਜਨੀ]] ਅਤੇ [[ਮਹੇਸ਼ ਕੋਠਾਰੇ]] ਵਰਗੇ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਨੇ ਨਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ ਮਿੰਚਿਨਾ ਓਟਾ, ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਨਾਗ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਰਜਨੀ ([[1985]]) ਦੇ ਨਾਲ ਕੌਮੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ<ref name="biographia.co.in">{{Cite web |url=http://www.biographia.co.in/priya-tendulkar/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-31 |archive-date=2018-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180111185423/http://www.biographia.co.in/priya-tendulkar/ |dead-url=yes }}</ref><ref name="indiantelevision.com"/>, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਖੜ੍ਹਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਮਾਜਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇ ਸਕੀ। ਉਸਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਰਜਨੀ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਾਂ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>https://www.hindustantimes.com/tv/how-the-late-priya-tendulkar-took-the-nation-by-storm-in-rajani/story-WqShbUx0UTEEAvQbrasy6K.html</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਵਿਜੈ ਤੇਂਦੂਲਕਰ|ਵਿਜੇ ਤੇਂਦੁਲਕਰ]]<ref>wikipedia on Vijay Tendulkar</ref> ਦੀ [[ਟੀਵੀ]] ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼, ਸਵਯਮਸਿੱਦਧਾ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ [[ਹਮ ਪਾਂਚ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਨੇ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>http://zeenews.india.com/tags/priya-tendulkar.html</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਫ਼ਿਲਮ "ਪੂਜਾ ਨਾ ਫੂਲ" ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ।<ref name="rediff.com"/><ref>{{Cite web |url=http://www.hungama.com/artist/priya-tendulkar/5392/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-31 |archive-date=2021-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928160756/https://www.hungama.com/artist/priya-tendulkar/5392/ |url-status=dead }}</ref> == ਮੌਤ == ਪ੍ਰਿਆ ਅੱਕਾ 'ਰਜਨੀ' ਦੀ [[ਮੌਤ]] [[19 ਸਤੰਬਰ]], [[2002]] ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਦੇਵੀ ਵਿੱਖੇ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com"/><ref>https://www.theguardian.com/news/2002/oct/17/guardianobituaries.filmnews1</ref><ref>https://gulfnews.com/news/uae/general/literary-world-mourns-priya-tendulkar-1.399164{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਸਨੇ "ਰਜਨੀ" ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿਚਲੇ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਕਰਨ ਰਾਜ਼ਡਨ, ਨਾਲ [[1988]] ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਪਰ [[1995]] ਵਿੱਚ ਵਿਭਚਾਰੀ ਜਾਂ ਬਦਕਾਰੀ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਿਆ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਅਦਾਕਾਰ, ਵਿਜੈ ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।<ref>https://www.indiatoday.in/magazine/obituary/story/20020930-marathi-playwright-vijay-tendulkar-daughter-actor-priya-tendulkar-passes-away-796231-2002-09-30</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist|}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|0854918}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2002]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] bb37apzhaify1mkpys2ygm26vb85ctg 0 107561 848621 848003 2026-09-30T05:56:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848621 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ਮਾਓਰੀ | image = | caption = | population = ਲੱਗਪੱਗ 885,000 | region1 = {{flagcountry|New Zealand}} | pop1 = 723,400 (2016 ਅਨੁਮਾਨ) <!-- People of Māori ethnicity, rather than descent (which would be 668,724). --> | ref1 =<ref>{{Cite web|url=http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/MaoriPopulationEstimates_HOTPAtJun16.aspx|title=Māori Population Estimates: At 30 June 2016 – tables|website=www.stats.govt.nz|language=en-nz|access-date=2017-10-29}}</ref> | region2 = {{flagcountry|Australia}} | pop2 = [[Māori Australians|142,107]] (2016 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ) | ref2 =<ref>{{Cite web|url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/036?opendocument|title=2016 Census Community Profiles: Australia|website=www.censusdata.abs.gov.au|access-date=2017-10-28|archive-date=2017-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805141617/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/036?opendocument|url-status=dead}}</ref> | region3 = {{flagcountry|United Kingdom}} | pop3 = [[New Zealanders in the United Kingdom#Māori|approx. 8,000]] (2000) | ref3 =<ref name=Walrond>{{cite web |last=Walrond |first=Carl |title=Māori overseas |work=[[Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand]] |url=http://www.teara.govt.nz/en/maori-overseas |date=4 March 2009 |accessdate=7 December 2010}}</ref> | region4 = {{flagcountry|United States}} | pop4 = [[Māori Americans|1,994]] (2000) | ref4 =<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.census.gov/population/socdemo/ancestry/ancestry_q_by_DAC_2000.xls|title=Table 1. First, Second, and Total Responses to the Ancestry Question by Detailed Ancestry Code: 2000|last=|first=|date=|website=census.gov|publisher=[[US Census Bureau]]|access-date=}}</ref> | region5 = {{flagcountry|Canada}} | pop5 = 1,305 (2001) | ref5 =<ref name=statcan>Statistics Canada (2003).''[http://www12.statcan.ca/english/census01/products/standard/themes/RetrieveProductTable.cfm?Temporal=2001&PID=62911&APATH=3&GID=431515&METH=1&PTYPE=55440&THEME=44&FOCUS=0&AID=0&PLACENAME=0&PROVINCE=0&SEARCH=0&GC=0&GK=0&VID=0&FL=0&RL=0&FREE=0EthnicOrigin (232), Sex (3) and Single and Multiple Responses (3) for Population, for Canada, Provinces, Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2001 Census – 20% Sample Data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190913113259/https://www12.statcan.gc.ca/english/census01/products/standard/themes/RetrieveProductTable.cfm?Temporal=2001&PID=62911&APATH=3&GID=431515&METH=1&PTYPE=55440&THEME=44&FOCUS=0&AID=0&PLACENAME=0&PROVINCE=0&SEARCH=0&GC=0&GK=0&VID=0&FL=0&RL=0&FREE=0EthnicOrigin |date=2019-09-13 }} {{Cite web |url=https://www12.statcan.gc.ca/english/census01/products/standard/themes/RetrieveProductTable.cfm?Temporal=2001&PID=62911&APATH=3&GID=431515&METH=1&PTYPE=55440&THEME=44&FOCUS=0&AID=0&PLACENAME=0&PROVINCE=0&SEARCH=0&GC=0&GK=0&VID=0&FL=0&RL=0&FREE=0EthnicOrigin |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913113259/https://www12.statcan.gc.ca/english/census01/products/standard/themes/RetrieveProductTable.cfm?Temporal=2001&PID=62911&APATH=3&GID=431515&METH=1&PTYPE=55440&THEME=44&FOCUS=0&AID=0&PLACENAME=0&PROVINCE=0&SEARCH=0&GC=0&GK=0&VID=0&FL=0&RL=0&FREE=0EthnicOrigin |archive-date=2019-09-13 |url-status=bot: unknown}}''. Ottawa: Statistics Canada, Cat. No. 97F0010XCB2001001.</ref> | region6 = ਹੋਰ ਖੇਤਰ | pop6 = ਤਕਰੀ. 8,000 | ref6 =<ref name=Walrond/> | languages = [[ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਾਓਰੀ]], [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] | religions = ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਅਧਰਮੀ]] <br /> [[ਈਸਾਈ ਧਰਮ]] (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਪ੍ਰੈਸਬੀਟੇਰੀਅਨ]], [[ਚਰਚ ਆਫ਼ ਯੀਸਸ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਆਫ ਲੈਟਰ-ਡੇ ਸੇਂਟਸ|ਐਲ ਡੀ ਐਸ ਚਰਚ]]<ref name="religion">{{cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90148.htm|title=New Zealand – International Religious Freedom Report 2007|publisher=U.S. State Department|accessdate=29 April 2010}}</ref>) <br /> [[ਰਾਟਨਾ]] <br /> [[ਮਾਓਰੀ ਧਰਮ]] | related-c = ਹੋਰ [[ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆਈ | ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕ]] }} '''ਮਾਓਰੀ''' ({{IPAc-en|ˈ|m|aʊ|r|i}}; {{IPA-mi|ˈmaːɔɾi}}, [[ਤਸਵੀਰ:Loudspeaker.svg|link=ਤਸਵੀਰ:Rar-Māori.ogg|11x11px|[[ਤਸਵੀਰ:Loudspeaker.svg|link=ਤਸਵੀਰ:Rar-Māori.ogg|11x11px|ਇਸ ਅਵਾਜ਼ ਬਾਰੇ]] [[ਮੀਡੀਆ:Rar-Māori.ogg|ਸੁਨੋ]]]])<ref>{{OED|Maori}}</ref> ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਦੇ ਆਦਿ ਵਾਸੀ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਲੋਕ ਹਨ। ਮਾਓਰੀ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ, ਜੋ 1250 ਅਤੇ 1300 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਕੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚੇ।<ref>Howe (2003), p. 179</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newscientist.com/channel/being-human/mg19826595.200-rat-remains-help-date-new-zealands-colonisation.html|title=Rat remains help date New Zealand’s colonisation|date=4 June 2008|work=New Scientist|access-date=20 August 2017}}</ref> ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਲਹਿਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਪੌਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਮਿਥਿਹਾਸ, ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਵਾਂ। ਆਰੰਭਿਕ ਮਾਓਰੀ ਪੂਰਬੀ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤੀ- ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮੂਹ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਗਏ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਬਾਗਬਾਨੀ ਫੈਲ ਗਈ; ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੋਧਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨੇ ਮਾਓਰੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ। ਮਾਓਰੀ ਲੋਕ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੱਛਮੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਕਈ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਾਓਰੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਬੰਧ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਮਿਲਾਪੜੇ ਸੀ ਅਤੇ 1840 ਵਿੱਚ ਵੇਟੈਂਗੀ ਦੀ ਸੰਧੀ ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਕੇ, ਦੋਨੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸਹਿ-ਜੀਵਤਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਭੂਮੀ ਸੌਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ 1860 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਇਆ। ਸਮਾਜਿਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮਾਓਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਨਾਟਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਈ। 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਮਾਓਰੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਵੱਕਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਮਾਓਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਰਜੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਾਓਰੀ ਰੋਸ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਹੋਰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।  2013 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿਚ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 600,000 ਲੋਕ ਮਾਓਰੀ ਪਛਾਣ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਨ। ਇਹ ਕੌਮੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਤਕਰੀਬਨ 15% ਬਣਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ("ਪਾਕਹਾ") ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 140,000 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਓਰੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। [[ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ]] (ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੇ ਰੀਓ ਮਾਓਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਜੇ ਵੀ ਕੁੱਲ ਮਾਓਰੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲੱਗਪੱਗ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 3% ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡਰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਓਰੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਕੀਆ ਓਰਾ"। ਮਾਓਰੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ, ਮੀਡੀਆ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|colwidth=30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਓਰੀ]] 5iataa1h7xabi2m4lgqen6vqwt0z13v 0 107986 848665 848018 2026-09-30T08:54:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848665 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Tilapia_zillii_Kineret.jpg|thumb|ਰੈੱਡਬੈਲੀ ਟਲੇਪੀਆ ਭੋਜਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੋਈ]] ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਲੱਗਭਗ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ '''ਮੱਛੀਆਂ''' ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਲਈ ਮੱਛੀ [[ਪ੍ਰੋਟੀਨ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਰੋਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੱਟਵਰਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹੀ ਮੱਛੀ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਸੋਈ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੱਛੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੋਲਸਕਸ, ਕ੍ਰਸਟੇਸ਼ਿਅੰਸ ਅਤੇ ਏਕਾਈਨੋਡਰਮਜ਼। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਇੱਕ ਜੀਵ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੂਰ ਬਨਾਮ ਪੋਰਕ ਜਾਂ ਗਊ ਬਨਾਮ ਬੀਫ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>''cf.'' [//en.wikipedia.org/wiki/Culinary_names culinary names]</ref> ਕੁਝ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਪੀਸਸ ਬਨਾਮ ਪੈਸਕਾਡੋ। ਮੱਛੀ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ, ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ, ਫਿਸਕ (ਬਹੁਵਚਨ: ਫਿਸਕਾ) ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਖਾਣੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਜੀਵ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [[File:Fish Frying in Pakistan - Fried Fish in boiling oil is a traditional food in winters.jpg|thumb|C34B5063 ਤਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਮੱਛੀ]] [[File:烤魚.jpg|thumb|ਗਰਿੱਲਡ ਮੱਛੀ]] == ਸਪੀਸੀਜ਼ == 32,000 ਤੋਂ ਵਧ ਮੱਛੀ ਦੀਆਂ [[ਪ੍ਰਜਾਤੀ|ਸਪੀਸੀਜ਼]] ਦੱਸੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਹਨ,<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/FishBase FishBase]: [http://www.fishbase.org/search.php June 2012 update.] Retrieved 18 June 2012.</ref> ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਟੀਬ੍ਰੇਟਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਮੂਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘੋਗੇ ਦੇ ਸਪੀਸ਼ੀਜ਼ ਵੀ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਦੁਆਰਾ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {| class="wikitable collapsible" style="margin-bottom: 370px;" ! colspan="4" style="width:570px;" | ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼ ਦੀਆਂ ਆਮ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref>Peterson, James and editors of Seafood Business (2009) [https://books.google.com/books?id=s-r5bx-SG6kC&printsec=frontcover&dq=%22seafood%22&hl=en&sa=X&ei=Xhe3T9qsK4P4mAX0r8GoCQ&ved=0CGsQ6AEwBg#v=onepage&q=%22seafood%22&f=false ''Seafood Handbook: The Comprehensive Guide to Sourcing, Buying and Preparation''] John Wiley & Sons. {{ISBN|9780470404164}}.</ref> |- ! style="width:100px;"| !ਹਲਕਾ ਸੁਆਦ !ਦਰਮਿਆਨਾ ਸੁਆਦ !ਭਰਪੂਰ ਸੁਆਦ |- ! valign="top" |ਨਾਜ਼ੁਕ ਬਨਾਵਟ | style="vertical-align:top; background:#f5f5f5;" |ਬਾਸਾ, ਫਲਾਊਂਡਰ, ਹੇਕ, ਸਕੂਪ, ਸਮੇਲਟ, ਰੇਨਬੋ ਟਰਾਊਟ, ਸਖਤ ਸ਼ੈੱਲ ਕਲੈਮ, ਨੀਲੇ ਕਰੈਬ, ਪੀਕੀਟੋ ਕਰੈਬ, ਸਪੈਨਰ ਕਰੈਬ, ਕਟਲਫਿਸ਼, ਪੂਰਬੀ ਸੀਪ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਸੀਪ | style="vertical-align:top; background:#f1f1fa;" |ਐਂਕੋਵੀ, ਹੇਰਿੰਗ, ਲੈਂਗਕੌਡ, ਮੋਈ, ਨਾਰੰਗੀ ਰਫੀ, ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਓਸ਼ੀਅਨ ਪਰਚ, ਲੇਕ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਪਰਚ, ਪੀਲੀ ਪਰਚ, ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਸੀਪ, ਸੀ ਅਰਚਿਨ | style="vertical-align:top; background:#e8e8f8;" | ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਮੈਕਰੀਲ |- ! valign="top" |ਮੱਧਮ ਬਨਾਵਟ | style="vertical-align:top; background:#e8f8e8;" |ਕਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬਾਸ, ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬਾਸ, ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਸਟ੍ਰਾਇਪਡ ਬਾਸ, ਬ੍ਰੀਮ, ਕੋਡ, ਡ੍ਰਮ, ਹੱਡੋਕ, ਹੋਕੀ, ਅਲਾਸਕਾ ਪੋਲਕ, ਰੌਕਫਿਸ਼, ਗੁਲਾਬੀ ਸਾਲਮਨ, ਸਨੈਪਰ, ਟਿਲਾਪਿਆ, ਟਰਬੋਟ, ਵਾਲੇਈ, ਝੀਲ ਸਫੈਦਫਿਸ਼, ਵੋਲਫ਼ਫਿਸ਼, ਸਖਤ ਸ਼ੈੱਲ ਕਲੈਮ, ਸਰਫ ਕਲੈਮ, ਕਾਕੱਲ , ਯੂਨਾਹ ਕੇਕੜਾ, ਬਰਫ਼ ਕੇਕੜਾ, ਕ੍ਰੇਫਿਸ਼, ਬੇ ਸਕੈਲਪ, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਵਾਈਟ ਝੀਂਗਾ | style="vertical-align:top; background:#f3eaea;" |ਸੇਬਲਫਿਸ਼, ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਸਾਲਮਨ, ਕੋਹੋ ਸਾਲਮਨ, ਸਕੇਟ, ਡੰਜਨਨੈਸ ਕੇਕੜਾ, ਕਿੰਗ ਕੇਕੜਾ, ਨੀਲੀ ਮਸਲ, ਗ੍ਰੀਨਸ਼ੈਲ ਮਸਲ, ਗੁਲਾਬੀ ਝੀਂਗਾ | style="vertical-align:top; background:#f0e0f0;" |ਐਸਕੋਲਰ, ਚਿਨਕੁੱਲ ਸਾਲਮਨ, ਚਮ ਸਾਲਮਨ, ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ੈਡ |- ! valign="top" |ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਬਨਾਵਟ | style="vertical-align:top; background:#ddf8dd;" |ਆਰਕਟਿਕ ਚਾਰ, ਕਾਰਪ, ਕੈਟਫਿਸ਼, ਡੌਰਵ, ਗਰੁਪਰ, ਹਾਲੀਬੂਟ, ਮੋਨਕਫਿਸ਼, ਪੋਮਪੈਨੋ, ਡੋਵਰ ਸੋਲ, ਸਟਰਜਿਓਂ, ਟਾਇਲਫਿਸ਼, ਵਹੂ, ਯੈਲੋਟੈਲ, ਐਬੇਲੋਨ, ਕੋਂਚ, ਪੱਥਰ ਕੇਕੜਾ, ਅਮਰੀਕੀ ਲਾਬਸਟਰ, ਸਪਿਨਿ ਲੋਬਸਟਰ, ਓਕਟੋਪਸ, ਕਾਲੇ ਟਾਈਗਰ ਝੀਂਗਾ, ਗਲਫ ਝੀਂਗਾ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਵ੍ਹਾਈਟ ਝੀਂਗਾ, ਸਕੁਇਡ | style="vertical-align:top; background:#e8f0d8;" |ਬਾਰਾਮੂੰਡੀ, ਕਸਕ, ਡੌਗਫਿਸ਼, ਕਿੰਗਕਲਿਪ, ਮਾਹੀਮਾਹੀ, ਓਪਾਹ, ਮਕੋ ਸ਼ਾਰਕ, ਸਵੋਰਡਫਿਸ਼, ਅਲਬਾਕੋਰ ਟੂਨਾ, ਯੈਲੋਫਿਨ ਟੂਨਾ, ਜਿਊਡਕ ਕਲੈਮ, ਸ੍ਕੁਐਟ ਲੋਬਸਟਰ, ਸੀ ਸਕੈਲਪ, ਰੌਕ ਝੀੰਗਾ | style="vertical-align:top; background:#f0e0e0;" | ਬਾਰਾਕੁਡਾ, ਚਾਈਲੀਅਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬਾਸ, ਕੋਬੀਆ, ਕ੍ਰੋਕਰ, ਏਲ, ਨੀਲੀ ਮਾਰਲਿਨ, ਮਲੇਟ, ਸੌਕਆਈ ਸਾਲਮਨ, ਬਲੂਫਿਨ ਟੂਨਾ |} == ਪੋਸ਼ਣ ਮੁੱਲ == {| class="wikitable" style="float: right; margin-top: 5px; margin-bottom: 10px;" ! colspan="4" | ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਦੇ 100 g whitefish ਜ ਤੇਲਯੁਕਤ ਮੱਛੀ |- ! ਪੌਸ਼ਣ ! ਵਾਇਟਫਿਸ਼<br />ਅਲਾਸਕਾ ਪੋਲਕ<ref>{{Cite web|url=http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/4510|title=Nutrient data for 15067, Fish, pollock, walleye, cooked, dry heat|last=United States Department of Agriculture|date=September 2011|website=USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 24|access-date=22 July 2012|archive-date=5 ਜਨਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105073631/http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/4510|dead-url=yes|archivedate=5 ਜਨਵਰੀ 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140105073631/http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/4510|url-status=deviated}}</ref> ! ਤੇਲਯੁਕਤ ਮੱਛੀ<br />ਅੰਧ ਹੈਰਿੰਗ<ref>{{Cite web|url=http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/4483|title=Nutrient data for 15040, Fish, herring, Atlantic, cooked, dry heat|last=United States Department of Agriculture|date=September 2011|website=USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 24|access-date=22 July 2012|archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108024344/http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/4483|dead-url=yes|archivedate=8 ਨਵੰਬਰ 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121108024344/http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/4483|url-status=deviated}}</ref> | rowspan="9" | [[ਤਸਵੀਰ:Halibut_and_salmon_fillets.jpg|thumb|ਹੈਲੀਬੁਟ ਫਿਲੇ (ਇੱਕ ਵਾਇਟਫਿਸ਼) ਇੱਕ ਸਾਲਮਨ ਮੱਛੀ (ਇੱਕ ਤੇਲਯੁਕਤ ਮੱਛੀ) ਦੇ ਉੱਤੇ]] |- ! ਊਰਜਾ (kcal) | style="text-align:center;" | 111 | style="text-align:center;" | 203 |- ! ਪ੍ਰੋਟੀਨ (g) | style="text-align:center;" | 23 | style="text-align:center;" | 23 |- ! ਚਰਬੀ (g) | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | 12 |- ! ਕੋਲੇਸਟ੍ਰੋਲ (ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ) | style="text-align:center;" | 86 | style="text-align:center;" | 77 |- ! ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ-12 (µg) | style="text-align:center;" | 4 | style="text-align:center;" | 13 |- ! ਫਾਸਫੋਰਸ (ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ) | style="text-align:center;" | 267 | style="text-align:center;" | 303 |- ! ਸਿਲੇਨੀਅਮ (µg) | style="text-align:center;" | 44 | style="text-align:center;" | 47 |- ! ਓਮੇਗਾ-3 (ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ) | style="text-align:center;" | 509 | style="text-align:center;" | 2014 |} ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ "ਮੱਛੀ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਵਧੀਆ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਫੈਦਫਿਸ਼, ਤੇਲਯੁਕਤ ਮੱਛੀ, ਜਾਂ ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵ੍ਹਾਈਟਫਿਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਡੌਕ ਅਤੇ ਸਿਅਰ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਚਰਬੀ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 1% ਤੋਂ ਘੱਟ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਤੇਲਯੁਕਤ ਮੱਛੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਡੀਨਸ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ, 10-25% ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉੱਚੀ ਚਰਬੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਰਬੀ-ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਵਿਟਾਮਿਨ (ਏ, ਡੀ, ਈ ਅਤੇ ਕੇ) ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਫੈਟ ਐਸਿਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।"<ref name="Fellows1992">Fellows P and Hampton A (Eds.) (1992) [http://www.fao.org/Wairdocs/X5434E/x5434e0f.htm#11.%20fish%20and%20fish%20products Fish and fish products] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190208173446/http://www.fao.org/WAIRdocs/x5434e/x5434e0f.htm#11.%20fish%20and%20fish%20products |date=2019-02-08 }} {{Cite web |url=http://www.fao.org/WAIRdocs/x5434e/x5434e0f.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190208173446/http://www.fao.org/WAIRdocs/x5434e/x5434e0f.htm |archive-date=2019-02-08 |url-status=dead}} Chapter 11 in: ''Small-scale food processing – A guide for appropriate equipment'' Intermediate Technology Publications, FAO, Rome. {{ISBN|1 85339 108 5}}.</ref> === ਪਾਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਧਾਤ === {| class="wikitable collapsible" style="margin-bottom: 10px;" ! colspan="4" style="width:540px;" | ਪਾਰਾ/ਓਮੇਗਾ-3 ਦੇ ਪੱਧਰ<ref>{{Cite journal|last=Smith|first=KL|last2=Guentzel|first2=JL|year=2010|title=Mercury concentrations and omega-3 fatty acids in fish and shrimp: Preferential consumption for maximum health benefits|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0025326X10002882|journal=Marine Pollution Bulletin|volume=60|issue=9|pages=1615–1618|doi=10.1016/j.marpolbul.2010.06.045}}</ref> |- ! style="width:100px;" | ਓਮੇਗਾ-3 ↓ ! style="width:140px;" | ਘੱਟ ਪਾਰਾ<br /><small>< 0।04 ppm</small> ! style="width:140px;" | ਦਰਮਿਆਨਾ ਪਾਰਾ<br /><small>0।04–0।40 ppm</small> ! style="width:140px;" | ਉੱਚ ਪਾਰਾ<br /><small>> 0।40 ppm</small> |- ! valign="top" | '''ਉੱਚ<br /><small>> 1।0%</small>''' | style="vertical-align:top; background:#e8fff8;" | ਸਾਲਮਨ <br /> ਸਰਦੀਨ | style="vertical-align:top; background:#f1f1fa;" | ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮੈਕਰਲ<br />ਫਲੈਟਫਿਸ਼<br />ਹੈਲੀਬਟ<br />ਹੈਰਿੰਗ | style="vertical-align:top; background:#e8e8f8;" | ਸਪੇਨੀ ਮੈਕਰਲ ਮੱਛੀ<br />ਸਵੋਰਡਫਿਸ਼<br />ਟਾਈਲਫਿਸ਼ |- ! valign="top" | ਦਰਮਿਆਨੇ<br /><small>0।4–1।0%</small> | style="vertical-align:top; background:#e8f8e8;" | ਪੋਲਕ | style="vertical-align:top; background:#f3eaea;" | ਬਲੂ ਗ੍ਰੀਨੇਡੀਅਰ|ਹੋਕੀ<br />ਟੂਨਾ | style="vertical-align:top; background:#f0e0f0;" | ਕਿੰਗ ਮੈਕਰਲ<br />[[ਸ਼ਾਰਕ]] |- ! valign="top" | ਘੱਟ<br /><small>< 0।4%</small> | style="vertical-align:top; background:#ddf8dd;" | ਕੈਟਫਿਸ਼<br />ਝੀੰਗਾ | style="vertical-align:top; background:#e8f0d8;" | ਕੌਡ<br />ਸਨੈਪਰ<br />ਟੂਨਾ ਡੱਬਾਬੰਦ ਚਾਨਣ | style="vertical-align:top; background:#f0e0e0;" | ਗ੍ਰੂਪਰ<br />ਸੰਤਰੀ ਰਫੀ |} == ਨੋਟਸ == {{Reflist|35em}} == ਹਵਾਲੇ == * Aquamedia, ''"ਖਪਤ ਦੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਉਤਪਾਦ"'' ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ [http://www.feap.info/economics/Tradebalance_en.asp http://www।feap।info/economics/Tradebalance_en।asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060223203558/http://www.feap.info/economics/Tradebalance_en.asp |date=2006-02-23 }} 'ਤੇ 2007-09-17। * Paston-ਵਿਲੀਅਮਜ਼, Sara (2006) [https://books.google.com/books?id=aJoDxN4T-eEC&pg=PA132&dq=%22Arbroath+smokie%22&hl=en&sa=X&ei=dCHRT8_4E-nQmAWS0tmaDw&ved=0CE8Q6AEwBA#v=onepage&q=%22Arbroath%20smokie%22&f=false ''ਮੱਛੀ: ਪਕਵਾਨਾ ਤੱਕ ਇੱਕ ਵਿਅਸਤ Island''] ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ। {{ISBN|9781905400072}}9781905400072। * Sweetser, Wendy (2009) [https://books.google.com/books?id=eHrvJQGiObEC&pg=PA194&dq=%22Arbroath+smokie%22&hl=en&sa=X&ei=dCHRT8_4E-nQmAWS0tmaDw&ved=0CIoBEOgBMA4#v=onepage&q=%22Arbroath%20smokie%22&f=false ''Connoisseur ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ''] ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ,। {{ISBN|9781402770517}}9781402770517। * {{Cite journal|last=Tidwell|first=J. H.|last2=Allan|first2=G. L.|year=2001|title=Fish as food: Aquaculture's contribution: Ecological and economic impacts and contributions of fish farming and capture fisheries|journal=EMBO Reports|volume=2|issue=11|pages=958–963|doi=10.1093/embo-reports/kve236|pmc=1084135|pmid=11713181}} * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਦੇ ਸਿਹਤ ਸਿਸਟਮ, ''"ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ"'' ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ [http://www.med.umich.edu/umim/clinical/pyramid/fish.htm http://www।med।umich।edu/umim/clinical/pyramid/fish।htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070526011755/http://www.med.umich.edu/umim/clinical/pyramid/fish.htm |date=2007-05-26 }} 'ਤੇ 2007-09-17। * VegDining।com, ''"ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਸਵਾਲ-ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ"'' ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ [http://www.ivu.org/faq/definitions.html http://www।ivu।org/faq/definitions।html] 'ਤੇ 2007-09-17। * ''ਰਾਜ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਉਤਪਨ 2000'', 2000, ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ [http://www.who.int/nutrition/topics/3_foodconsumption/en/index5.html http://www।who।int/nutrition/topics/3_foodconsumption/en/index5।html] 'ਤੇ 2007-11-17। [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]]। == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [https://www.sciencedaily.com/releases/2006/10/061018094758.htm ਸਾਇੰਸ ਰੋਜ਼ਾਨਾ] ਦੇ ਲਾਭ ਨੂੰ ਖਾਣ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰੇ ਭਾਰੋ, ਨਵ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ * [https://www.sciencedaily.com/releases/2003/02/030210080251.htm ਸਾਇੰਸ ਰੋਜ਼ਾਨਾ] ਮਾਹਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਖਪਤਕਾਰ ਨੂੰ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਜ਼ਿਹਰ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ * [http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa003&articleID=4CD31D31E16AC873F5F421D5880E88D6 ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਮਰੀਕੀ] ਸੋਇਆ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਸਰ ਤੱਕ: ਅਧਿਐਨ। * [http://www.gourmetrecipe.com/recipes/ingredients/seafood-recipes ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਕਵਾਨਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221223606/http://www.gourmetrecipe.com/recipes/ingredients/seafood-recipes |date=2019-12-21 }} ਤੱਕ Gourmet ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। * {{Cite NIE|wstitle=Fish as Food|short=x}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦ]] 39gql6ei5035dbm3je8boctno1ut330 0 108165 848460 847956 2026-09-29T18:15:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848460 wikitext text/x-wiki '''ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹੱਕ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Civil and political rights''') [[ਹੱਕ|ਅਧਿਕਾਰਾਂ]] ਦੀ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹਨ ਜੋ [[ਸਰਕਾਰ|ਸਰਕਾਰਾਂ]], [[ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨ|ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨਾਂ]] ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਲੰਘਣਾ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ [[ਵਿਤਕਰਾ|ਭੇਦਭਾਵ]] ਜਾਂ [[ਜ਼ੁਲਮ]] ਦੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਗਰਿਕ / ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ; ਨਸਲ, ਲਿੰਗ, ਜਿਨਸੀ ਝੁਕਾਅ, ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੂਲ, ਰੰਗ, ਉਮਰ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਨਤਾ, ਜਾਤੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਪੰਗਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ;<ref>The Civil Rights act of 1964, [http://www.ourdocuments.gov/doc.php?flash=true&doc=97 ourdocuments.gov]</ref><ref>Americans with Disabilities Act of 1990, [http://www.access-board.gov/about/laws/ada.htm accessboard.gov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130720042309/http://access-board.gov/about/laws/ADA.htm |date=2013-07-20 }} {{Cite web |url=http://access-board.gov/about/laws/ADA.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130720042309/http://access-board.gov/about/laws/ADA.htm |archive-date=2013-07-20 |url-status=bot: unknown}}</ref><ref>Summary of LGBT civil rights protections, by state, at Lambda Legal, [http://www.lambdalegal.org/states-regions/ lambdalegal.org]</ref> ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਹੱਕ ਜਿਵੇਂ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ, ਭਾਸ਼ਣ, ਧਰਮ, ਦਬਾਓ, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਕ ਹੱਕਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕਾਨੂੰਨ]] ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਆਂ (ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਤਮਕ ਨਿਰਪੱਖਤਾ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਪੱਖ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਹੱਕ ਸਮੇਤ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ; ਯੋਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ; ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਲੈਣ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣ ਦਾ ਹੱਕ; ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦਾ ਹੱਕ, ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਅਤੇ ਵੋਟ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ। ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਧਿਕਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ]] ਦਾ ਮੂਲ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।<ref>A useful survey is Paul Sieghart, ''The Lawful Rights of Mankind: An Introduction to the International Legal Code of Human Rights'', Oxford University Press, 1985.</ref> ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ 1948 ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ (ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ)। ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਥਿਊਰੀ "ਪਹਿਲੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਹੱਕਾਂ" ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੱਕਾਂ]] ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। == ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ == [[ਟੀ. ਐਚ. ਮਾਰਸ਼ਲ]] ਨੋਟਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੱਕ ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੁਆਰਾ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਹੱਕ ਹਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1948 ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਘੋਸ਼ਣਾ-ਪੱਤਰ ਅਤੇ 1967 ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਧਿਕਾਰ। ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਸ਼ੋਧਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰ ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਸਮੀ ਲਿਖਤੀ ਗਾਰੰਟੀ ਹੈ। ਸਿਵਲ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਹੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥਾਮਸ ਜੇਫਰਸਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਏ ਸਮਰੀ ਵਿਊ ਆਫ ਰਾਈਟਸ ਆਫ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ "ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਦੀ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ।" ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਧਿਕਾਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਦਾ ਸਵਾਲ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਉਲੰਘਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਅਧਿਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ' ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। == ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰ == [[ਸਵੈ-ਮਾਲਕੀ]] ਅਤੇ [[ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਆਜ਼ਾਦੀ]] ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਖਾਣਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ,<ref>{{Cite news|url=http://www.theamericanconservative.com/articles/the-fight-for-food-rights/|title=The Fight for Food Rights (Review of ''Life, Liberty, and the Pursuit of Food Rights: The Escalating Battle Over Who Decides What We Eat'' by David Gumpert)|last=Mark Nugent|date=July 23, 2013|work=The American Conservative|access-date=September 15, 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/aroy/2012/03/23/the-real-broccoli-mandate/|title=The ''Real'' Broccoli Mandate|last=Robert Book|date=March 23, 2012|work=Forbes|access-date=September 15, 2013}}</ref> ਇੱਕ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਦੇ,<ref>{{Cite journal|last=Jessica Flanigan|date=July 26, 2012|title=Three arguments against prescription requirements|url=http://jme.bmj.com/content/38/10/579.full.pdf+html|journal=Journal of Medical Ethics|volume=38|pages=579–586|doi=10.1136/medethics-2011-100240|pmid=22844026|access-date=September 14, 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://reason.com/archives/2005/08/01/self-medicating-in-burma|title=Self-Medicating in Burma: Pharmaceutical freedom in an outpost of tyranny|last=Kerry Howley|date=August 1, 2005|work=Reason|access-date=September 14, 2013}}</ref> ਇੱਕ ਆਦਤ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2012/03/the-war-on-drugs-should-it-be-your-right-to-use-narcotics/254317/|title=The War on Drugs: Should It Be Your Right to Use Narcotics?|last=Emily Dufton|date=Mar 28, 2012|work=The Atlantic|access-date=September 13, 2013}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.freetheworld.com/2012/freedomIndex/Towards-Worldwide-Index-10-Bandow.pdf|title=Towards a Worldwide Index of Human Freedom|last=Doug Bandow|publisher=Fraser Institute|others=Chapter 10|year=2012|pages=253–280|chapter=From Fighting the Drug War to Protecting the Right to Use Drugs - Recognizing a Forgotten Liberty|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924015504/http://www.freetheworld.com/2012/freedomIndex/Towards-Worldwide-Index-10-Bandow.pdf|archive-date=2015-09-24|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸਰੋਤ]] mlc501xdeoivs1lcz3xly44bedidgfi 0 108634 848580 709381 2026-09-30T02:49:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848580 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |image = Benny_Dayal.jpg |name = ਬੈਨੀ ਦਿਆਲ |native_name = {{ native name|ml|ബെന്നി ദയാൽ}} |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1984|5|3}} |birth_place = [[ਅਬੂ ਧਾਬੀ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] |residence = [[Chennai]], [[Tamil Nadu]] |background = solo_singer |genre = [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ]], ਇੰਡੀ ਪੌਪ |occupation = [[ਗਾਇਕੀ]] |years_active = 2002-ਹੁਣ ਤੱਕ }} '''ਬੈਨੀ ਦਿਆਲ''' (ਜਨਮ 13 ਮਈ 1984) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਹੈ, ਜੋ [[ਕੇਰਲਾ]] ਰਾਜ ਦਾ ਵਾਸੀ ਹੈ। ਉਹ ਐਸਐਸ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਚੈਨਲ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਬੈਂਡ ਐਸ5 ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2008/10/11/stories/2008101152270800.htm|title=Scaling heights|publisher=[[The Hindu]]|work=Metro Plus|date=11 October 2008|accessdate=6 January 2009|location=Chennai, India|archive-date=7 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107174907/http://www.hindu.com/mp/2008/10/11/stories/2008101152270800.htm|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫ਼ਿਲਮ 'ਬਾਏ ਦਿ ਪੀਪਲ' ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਗਾਇਕੀ ਜਦੋਂ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਬੈਨੀ ਦਾ ਆਡੀਸ਼ਨ ਲਿਆ। ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨਾਲ ਹਿੱਟ ਗਾਣੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸਥਾਈ ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ''ਦਿ ਵੋਇਸ (ਇੰਡੀਆ)'' ਸ਼ੋਅ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਦਾ ਜੱਜ ਵੀ ਹੈ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਦਿਆਲ ਦੇ ਮਾਪੇ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਕੋੱਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਹਨ।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2005/05/16/stories/2005051601590100.htm|title=S5's Malayali connection|last=George|first=Vijay|work=Metro Plus|publisher=The Hindu|date=16 May 2005|accessdate=6 January 2009|location=Chennai, India|archive-date=22 ਅਕਤੂਬਰ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101022113718/http://hindu.com/thehindu/mp/2005/05/16/stories/2005051601590100.htm|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ [[ਅਬੂ ਧਾਬੀ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਬੂ ਧਬੀ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ. ਕਾਮ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਇਨ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://popcorn.oneindia.in/artist-biography/359/7/benny-dayal.html|archive-url=https://archive.today/20120715135438/http://popcorn.oneindia.in/artist-biography/359/7/benny-dayal.html|dead-url=yes|archive-date=15 July 2012|title=ABOUT BENNY DAYAL|publisher=Oneindia.in|accessdate=3 October 2011}}</ref> ਦਿਆਲ ਨੇ ਆਰ.ਆਰ ਡੋਨੈਨੀਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਈਵੈਂਟ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਸਨੇ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article27984.ece|title=How Benny made it big|publisher=The Hindu|date=2 October 2009|accessdate=5 October 2009|location=Chennai, India|first=Sudhish|last=Kamath|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108214727/http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article27984.ece|archive-date=8 ਜਨਵਰੀ 2014|url-status=dead}}</ref> ਜੂਨ 2016 ਵਿੱਚ, ਬੈਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਡਲ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ''ਕੈਥਰੀਨ ਥੰਗਮ'' ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/inside-benny-dayals-wedding-ceremony-with-neeti-mohan-a-r-rahman-1415967|title=Inside Benny Dayal's Wedding Ceremony With Neeti Mohan, A.R. Rahman|first=Nilanjana|last=Basu|work=NDTV Movies|publisher=NDTV|date=6 June 2016|location=New Delhi|accessdate=6 June 2016}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਫਿਲਮ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] 03jxid0kr5vi3qmqu44jh6f0ndt0qlw 0 108693 848667 808281 2026-09-30T09:05:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848667 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਦਾਸੱਪਾ|birth_date={{Birth date |df=yes|1905|5|28}}<ref>{{cite web | url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/70247/10/10_chapter%205%20the%20role%20and%20contributions%20of%20the%20backward.pdf | title=The Role of Women ,in the Freedom Movement of Princely Mysore | publisher=shodhganga.inflibnet.ac.in | accessdate=11 April 2016}}</ref>|birth_place=[[ਬੰਗਲੌਰ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]]|death_date=1980|alma mater=[[ਕ਼ੁਈਨ ਮੈਰੀ'ਸ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ|ਕ਼ੁਈਨ ਮੈਰੀ'ਸ ਕਾਲਜ]]|occupation=ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ<br>ਸਿਆਸਤਦਾਨ<br>[[ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ|ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ]]<br>[[ਗਾਂਧੀਵਾਦ|ਗਾਂਧੀਵਾਦ]]|spouse=[[ਐਚ. ਸੀ. ਦਾਸੱਪਾ]]|children=[[ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਦਾਸੱਪਾ]]|awards=[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]]}} '''ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਦਾਸੱਪਾ''', ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ, [[ਗਾਂਧੀਵਾਦ|ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ]], ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਅਤੇ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਮੰਤਰੀ ਸੀ।<ref name="Tulasidas Dasappa, former MP, passes away">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2005/04/20/stories/2005042012060400.htm|title=Tulasidas Dasappa, former MP, passes away|date=20 April 2005|publisher=The Hindu|accessdate=4 April 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚ ਮੰਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਐਸ.ਆਰ.ਕੰਥੀ (1962)<ref name="Position of women in governance still weak">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/position-of-women-in-governance-still-weak/article138081.ece|title=Position of women in governance still weak|date=12 November 2009|publisher=The Hindu|access-date=4 April 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਤੇ ਅਤੇ ਐਸ ਨਿਜਲਿਨਗੱਪਾ (1969) ਰਹੇ ਸਨ।<ref name="Tulasidas Dasappa is no more">{{Cite web|url=http://archive.deccanherald.com/deccanherald/apr202005/national223292005419.asp|title=Tulasidas Dasappa is no more|date=20 April 2005|publisher=Deccan Herald|access-date=4 April 2016}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਦਾ ਜਨਮ  28 ਮਈ, 1905 ਨੂੰ, [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕੇ.ਐਚ.ਰਾਮੈਹ, ਇੱਕ ਜਾਣੇ ਪਛਾਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕਰ, ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਮਾਜਕ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁਨ ਬਣੀ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ]] ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ।<ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.inuth.com/india/women-freedom-fighters-of-india/yashodhara-dasappa-the-firebrand-gandhian-from-bengaluru-who-brought-in-women-into-the-satyagraha-movement/|title=Yashodhara Dasappa: The firebrand Gandhian from Bengaluru who brought in women into the Satyagraha movement|date=2017-08-12|work=InUth|access-date=2017-08-19|language=en-US|archive-date=2020-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022005656/https://www.inuth.com/india/women-freedom-fighters-of-india/yashodhara-dasappa-the-firebrand-gandhian-from-bengaluru-who-brought-in-women-into-the-satyagraha-movement/|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਲੰਡਨ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਮਰੀਅਮ'ਸ ਕਾਲਜ, [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਯਸ਼ੋਦਾਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਐਚ. ਸੀ. ਦਾਸਪਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਸੀ<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Union-cabinet-reshuffle-Karnataka-gets-lions-share-in-Singhs-ministry/articleshow/20634868.cms|title=Union cabinet reshuffle: Karnataka gets lion's share in Singh's ministry|date=17 June 2013|website=Anil Kumar M|publisher=[[The Times of India]]|access-date=25 October 2015}}</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਤੁਲਸੀਦਸ ਦਾਸੱਪਾ, ਚਰਨ ਸਿੰਗ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿਚ, ਰਾਜ ਦਾ ਯੂਨੀਅਨ ਮਨਿਸਟਰ, ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 1980 ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 1930 ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅੰਦੋਲਨ ਜਿਹੇ ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ 1200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਹੋਈ,<ref name="Shashidhar">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vG1mCwAAQBAJ&pg=PA157|title=A HISTORY OF FREEDOM AND UNIFICATION MOVEMENT IN KARNATAKA|last=Dr. Melkunde Shashidhar|publisher=Lulu.com|isbn=978-1-329-82501-7|pages=157–}}</ref> ਅਤੇ 1938 ਦੇ ਵਿਦੁਰਸ਼ਵਾਥਾ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਪੁਲਿਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ 35 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="FREEDOM FIGHTER AND SOCIAL REFORMER SMT. YASHODHARAMMA DASAPPA">{{cite web|url=http://karnatakaitihasaacademy.org/2014/08/21/freedom-fighter-and-social-reformer-smt-yashodharamma-dasappa/|title=FREEDOM FIGHTER AND SOCIAL REFORMER SMT. YASHODHARAMMA DASAPPA|date=2014|publisher=Karnataka Ithihasa Academy|accessdate=4 April 2016|archive-date=25 ਨਵੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151125200702/http://karnatakaitihasaacademy.org/2014/08/21/freedom-fighter-and-social-reformer-smt-yashodharamma-dasappa/|dead-url=yes|archivedate=25 ਨਵੰਬਰ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151125200702/http://karnatakaitihasaacademy.org/2014/08/21/freedom-fighter-and-social-reformer-smt-yashodharamma-dasappa/|url-status=deviated}}</ref> ਉਸਦੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://karnatakaitihasaacademy.org/2014/08/21/freedom-fighter-and-social-reformer-smt-yashodharamma-dasappa/|title=Freedom fighter and social reformer Smt. Yashodharamma Dasappa|last=itihasaacademy|date=2014-08-21|website=Karnataka Itihasa Academy|access-date=2017-08-19|archive-date=2017-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819150644/https://karnatakaitihasaacademy.org/2014/08/21/freedom-fighter-and-social-reformer-smt-yashodharamma-dasappa/|dead-url=yes|archivedate=2017-08-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170819150644/https://karnatakaitihasaacademy.org/2014/08/21/freedom-fighter-and-social-reformer-smt-yashodharamma-dasappa/|url-status=deviated}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਐਚ.ਸੀ.ਦਾਸੱਪਾ]] * [[ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਦਾਸੱਪਾ]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|colwidth=30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite journal|last=Dr. Mahadevi|year=2010|title=Yashodharamma Dasappa&nbsp;— Biography|url=https://drive.google.com/file/d/0B5GbasXByROQRHFRTXZ3TnMtUms/edit|journal=Karnataka Ithihasa Academy|volume=25}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=97YeAQAAIAAJ|title=March of Mysore|year=1966|page=106|access-date=4 April 2016}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1905]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1980]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]] iaswn8qsxa2eu1r72uitcks1h0mhjbb 0 108731 848655 848013 2026-09-30T08:01:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848655 wikitext text/x-wiki [[File:Madame Tussauds London.jpg|thumb|right|325px|ਮੈਡਮ ਤੁਸਾਦ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]] '''ਮੈਡਮ ਤੁਸਾਦ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ''' [[ਲੰਡਨ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੋਮ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਖਾ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿਖੇ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮੋਮ ਮੂਰਤੀਕਾਰਾ [[ਮੈਰੀ ਤੁਸਾਦ]] ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਮੈਡਮ ਤੁਸਾਦ, ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਖਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ==ਪਿਛੋਕੜ== [[ਮੈਰੀ ਤੁਸਾਦ]] (ਜਨਮ: ਮਾਰੀਆ ਗਰੋਸੋਲਟਜ਼, 1 ਦਸੰਬਰ 1761) [[ਸਟਰਾਸਬਰਗ]], [[ਫਰਾਂਸ]] ਵਿਖੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਡਾ: ਫਿਲਪ ਕ੍ਰੀਟੀਅਸ ਲਈ [[ਬਰਨ]], ਸਵਿੱਟਜਰਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਮੋਮ ਮਾਡਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਸੀ। ਕ੍ਰੀਟੀਅਸ ਨੇ ਤੁਸਾਦ ਨੂੰ ਮੋਮ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿਖਾਈ ਸੀ। ਤੁਸਾਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੋਮ ਦੀ ਮੂਰਤੀ 1771 ਵਿੱਚ [[ਵੋਲਟੇਅਰ]] ਦੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। <ref>{{cite web|last=Du Plessis |first=Amelia |title=England – Madame Tussauds |url=http://www.england.org.za/madame-tussauds.php |work=Informational site about England |accessdate=12 July 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111213062041/http://www.england.org.za/madame-tussauds.php |archivedate=13 December 2011 |df= }}</ref> 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਪੈਲੇਸ ਆਫ ਵਰਸਾਈ]] ਵਿਖੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਕਿੰਗ ਲੂਈਸ ਦੀ ਕਲਾਸ ਸਿੱਖਿਅਕ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ [[ਰੂਸੋ]] ਅਤੇ [[ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ]] ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। 1794 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੋਮ ਮਾਡਲ ਉਸਨੂੰ ਵਰਾਸਤ ਚਿੱਚ ਮਿਲ ਗਏ ਅਤੇ ਅਗਲੇ 33 ਸਾਲ ਉਸਨੇ [[ਯੂਰਪ]] ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 1795 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਕੋਸ ਤੁਸਾਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਨਵਾਂ ਨਾਮ '''ਮੈਡਮ ਤੁਸਾਦ''' ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 1802 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲਿਸੀਅਮ ਥਿਏਟਰ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੌਲ ਫਿਲਡੋਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੱਦਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਯੁੱਧਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਫਰਾਂਸ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। 1831 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਬੈਕਰ ਸਟਰੀਟ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਉਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਨਮੂਨੇ ਰੱਖੇ। ਇਹ 1836 ਵਿੱਚ ਤੁਸਾਦ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਈ ਘਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਤੁਸਾਦ ਬੇਕਰ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਸਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। <ref>[http://www.madametussauds.com/london/about/history/default.aspx "The History of Madame Tussauds"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131013114506/http://www.madametussauds.com/London/About/History/Default.aspx |date=2013-10-13 }} {{Cite web |url=http://www.madametussauds.com/London/About/History/Default.aspx |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013114506/http://www.madametussauds.com/London/About/History/Default.aspx |archive-date=2013-10-13 |url-status=dead}}. Madame Tussauds.com.</ref> ==ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ== {{stack|float=right| [[File:Madame Tussauds in Berlin.JPG|thumb|right|200px|ਮੈਡਮ ਤੁਸਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼, [[ਬਰਲਿਨ]]]] [[File:Madame Tussauds, Washington, D.C. 2011 crop.jpg|thumb|right|200px|[[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.]] ਵਿੱਚ ਮੈਡਮ ਤੁਸਾਦ, 2007 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਅਾ ਗਿਅਾ]] }} ===ਏਸ਼ੀਆ=== [[File:Madame Tussaud's Museum in Shanghai, China.jpg|thumb|ਸ਼ੰਘਾਈ, ਚਾਈਨਾ ਵਿਖੇ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ II ਦਾ ਮੋਮ ਦਾ ਬੁੱਤ]] * [[ਬੀਜਿੰਗ]], [[ਚੀਨ]] * [[ਚੌਂਗਕਿੰਗ]], ਚੀਨ * [[ਸ਼ੰਘਾਈ]], ਚੀਨ * [[ਵੂਖ਼ਨ]], ਚੀਨ * [[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] * [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] * [[ਟੋਕੀਓ]], [[ਜਪਾਨ]] * [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] * [[ਬੈਂਕਾਕ]], [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ===ਯੂਰਪ=== * [[ਅਮਸਤੱਰਦਮ]], [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ]] * [[ਬਰਲਿਨ]], [[ਜਰਮਨੀ]] * ਬਲੈਕਪੂਲ, [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]] * [[ਇਸਤਾਨਬੁਲ]], [[ਤੁਰਕੀ]] * [[ਲੰਡਨ]], [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]] * [[ਪਰਾਗ]], [[ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ]] * [[ਵਿਆਨਾ]], [[ਆਸਟਰੀਆ]] ===ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ=== * ਹਾਲੀਵੁਡ, [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] * [[ਲਾਸ ਵੇਗਸ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ * ਨੈਸ਼ਵਿਲ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ * [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ * ਓਰਲੈਂਡੋ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ * [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ * [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ===ਓਸੇਨੀਆ=== [[ਸਿਡਨੀ]], [[ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ==ਗੈਲਰੀ== <gallery class="center" heights="150px" widths="150px"> File:'Madame Tussaud' herself at 'Madame tussauds waxworks in London..jpg|[[ਮੈਰੀ ਤੁਸਾਦ]] ਖੁਦ File:Alfred Hitchcock (Madame Tussauds).JPG|[[ਐਲਫ਼ਰੈੱਡ ਹਿਚਕੌਕ]] File:The Beatles wax dummies.jpg|[[ਦ ਬੀਟਲਜ਼]] File:Benny Hill (Madame Tussauds).JPG| ਬੇਨੀ ਹਿਲਜ਼ File:CharlesandCamila.jpg|ਪ੍ਰਿੰਸ ਚਾਰਲਸ ਅਤੇ ਕਮੀਲਾ File:Charlie Chaplin in Madame Tussauds London.jpg|[[ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ]] File:Wax figures of Queen Elizabeth II and Prince Philip at Madame Tussauds London, 2008.jpg| [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ II]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਫਿਲਿਪ File:Princess Diana at Madame Tussaud's London - Flickr - skinnylawyer.jpg| [[ਡਾਇਨਾ, ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ|ਪ੍ਰਿੰਸਸ ਡਾਇਨਾ]] Image:John Wayne (Madame Tussauds).JPG|[[ਜੌਨ ਵੇਨ]] Image:Madame Tussauds London 00813 Nevit.jpg| ਓਲਗਾ ਕੋਰਬਟ File:Jack Sparrow - Johnny Depp (Madame Tussauds).JPG|[[ਜੌਨੀ ਡੈੱਪ]], ਜੈਕ ਸਪੈਰੋ ਵਜੋਂ File:Madame Tussauds London - Keira Knightley.jpg|[[ਕੀਅਰਾ ਨਾਈਟਲੀ]] File:Kylie Minogue-Wax.jpg|ਕੈਲੀ ਮਿਨੋਗ File:Lady Gaga wax figure at Madame Tussauds in London.jpg|[[ਲੇਡੀ ਗਾਗਾ]] File:Marilyn Monroe Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg| [[ਮਰਲਿਨ ਮੁਨਰੋ]] File:Marlon Brando - The Wild One (Madame Tussaud).JPG|ਮਾਰਲੋਨ ਬ੍ਰਾਂਡੋ File:Nelson Mandela Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg|[[ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ]] File:Pierce Brosnan (Madame Tussauds).jpg|ਪੀਅਰਸ ਬ੍ਰੋਸਨ, ਜੇਮਸ ਬੌਂਡ ਵਜੋਂ File:Sachin Ramesh Tendulkar Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg|[[ਸਚਿਨ ਤੇਂਦੁਲਕਰ]] File:Mohanda Karamchand Gandhi Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg| [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]] File:Adolf Hitler Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg| [[ਅਡੋਲਫ ਹਿਟਲਰ]] File:Angelina Jolie Madame Tussauds London.jpg|[[ਐਂਜਲੀਨਾ ਜੋਲੀ]] File:Madame Tussauds London - Spider-Man statue.jpg|[[ਸਪਾਈਡਰ-ਮੈਨ]] File:Tommy Cooper Madame Tussauds.jpeg|ਟੌਮੀ ਕੂਪਰ </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== qybsiipy6j1dq27qvrp9fzduqyfs13y 0 109167 848400 585932 2026-09-29T15:14:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848400 wikitext text/x-wiki '''Tara Cherian''' (ਮਈ 1913 - 7 ਨਵੰਬਰ 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ।<ref name="Former Mayor of Chennai dead">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/thehindu/2000/11/08/stories/0408401b.htm|title=Former Mayor of Chennai dead|date=8 November 2000|access-date=18 September 2015}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਮਦਰਾਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1967 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=21 July 2015|archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|dead-url=yes}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਤਾਰਾ ਮਈ [[1913]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਤਾਰਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਜੁੱਟ ਗਈ ਅਤੇ ਗਿਲਡ ਆਫ਼ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। == ਮੇਅਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ == ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਪੀ. ਵੀ. ਚੈਰੀਅਨ ਵਾਂਗ, ਨਵੰਬਰ 1957 ਵਿੱਚ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਦਾ ਮੇਅਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਿਡ ਡੇ ਮੀਲ ਸਕੀਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1913]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]] c7m5pjwa1iugyzrmr211weu73novqkw 0 109168 848401 585933 2026-09-29T15:14:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848401 wikitext text/x-wiki '''ਤਾਰਾ ਚੈਰੀਅਨ''' (ਮਈ 1913 - 7 ਨਵੰਬਰ 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ।<ref name="Former Mayor of Chennai dead">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/thehindu/2000/11/08/stories/0408401b.htm|title=Former Mayor of Chennai dead|date=8 November 2000|access-date=18 September 2015}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਮਦਰਾਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਮੇਅਰ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1967 ਵਿੱੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ]] ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=21 July 2015|archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|dead-url=yes}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਤਾਰਾ ਮਈ [[1913]] ਵਿੱੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਤਾਰਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱੱਚ ਜੁੱਟ ਗਈ ਅਤੇ ''ਗਿਲਡ ਆਫ਼ ਸਰਵਿਸ'' ਵਿੱੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। == ਮੇਅਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ == ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਪੀ. ਵੀ. ਚੈਰੀਅਨ ਵਾਂਗ, ਨਵੰਬਰ 1957 ਵਿੱਚ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਦਾ ਮੇਅਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਿਡ ਡੇ ਮੀਲ ਸਕੀਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1913]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]] 39b38gm8otwzuu1488sal2j2lk74c86 0 109564 848608 815812 2026-09-30T05:06:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848608 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮਮਤਾ ਮੋਹਨਦਾਸ | image = Mamta_Mohandas_Red_FM_2020.jpg | caption = ਮਮਤਾ ਮੋਹਨਦਾਸ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1985|11|14}}<ref>{{cite web|title=Birthday Exclusive: Mamta Mohandas|url=http://www.deccanchronicle.com/131114/entertainment-mollywood/gallery/birthday-exclusive-mamta-mohandas?gImgId=25995#s|website=[[Deccan Chronicle]]|accessdate=15 August 2016|date=14 November 2013|archive-date=10 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010190341/http://www.deccanchronicle.com/131114/entertainment-mollywood/gallery/birthday-exclusive-mamta-mohandas?gImgId=25995#s|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[ਮਨਾਮਾ]], [[ਬਹਿਰੀਨ]] | residence = [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ]], [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], [[ਅਮਰੀਕਾ]]<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/My-strength-comes-from-my-will-to-survive/articleshow/49154235.cms|title='My strength comes from my will to survive' - Times of India|publisher=|accessdate=11 September 2016}}</ref> | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ | years active = 2003–ਵਰਤਮਾਨ | home town = [[ਕਨੂਰ]], [[ਕੇਰਲਾ]], [[ਭਾਰਤ]] | spouse = ਪ੍ਰਾਜੀਤ ਪਦਮਨਾਭਣ (2011–2012) }} '''ਮਮਤਾ ਮੋਹਨਦਾਸ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਲੂਗੂ, ਤਮਿਲ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਬੇਸਟ ਫੈਮਿਲੀ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਬੇਸਟ ਐਕਟਰ ਲਈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ 2010 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਐਕਟਰੈਸ ਲਈ ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਐਵਾਰਡ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਮਮਤਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਨਵੰਬਰ 1985 ਨੂੰ ਅੰਬਲਾਪੱਪ ਮੋਹਨਦਾਸ ਅਤੇ ਗੰਗਾ, ਮਲਿਆਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਨੂਰ (ਕੇਰਲਾ) ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2002 ਤੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ, ਬਹਿਰੀਨ ਵਿੱਚ ਪੜੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਅਲੂਮਨੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਾਊਂਟ ਕਰਮਲ ਕਾਲਜ ਬੇਂਗਲੁਰੂ ਵਿਖੇ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੁਕੋਣ ਉਸੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਈ.ਬੀ.ਐਮ. ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿਗਿਆਪਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਸੂਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰੇਮੰਡਸ ਲਈ ਰੈਂਪ ਉੱਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://movies.deepthi.com/malayalam/actress/mamta-mohandas.html|title=Mamta Mohandas – Malayalam celebrities the stories and the gossips|date=|publisher=Movies.deepthi.com|accessdate=2 March 2012|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226072537/http://movies.deepthi.com/malayalam/actress/mamta-mohandas.html|url-status=dead}}</ref><ref>http://t2.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcQCo8JF0aqtag5UBNrB-KN6ElgLas1jfw857N68tgL5C4aJauXPgg{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === ਅਦਾਕਾਰੀ === ਮਮਤਾ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਮਯੁਕਹਿਮ ਨਾਲ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਹਰੀਹਰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਉੱਤੇ ਚੰਗੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ, ਮਮਤਾ ਨੇ ਇੰਦਰਾ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਜਨਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.kerals.com/news/fulldetail.php?t=824|title=Kerala News – Mayookham|date=20 November 2005|publisher=Kerals.com|access-date=2 March 2012|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226072539/http://www.kerals.com/news/fulldetail.php?t=824%20|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਬੱਸ ਕੰਡਕਟਰ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਟੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਦਬੂਥਮ (2006) ਅਤੇ ਲੰਕਾ (2006) ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੇਸ਼ ਗੋਪੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਧੂਚੰਦਰਲੇਖਾ (2006) ਵਿੱਚ ਜੈਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਕਲਿਆਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰੂ ਪਜ਼ਾਨਿੱਪਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫਿਲਮ ਸ਼ਿਵੱਪਾਥੀਗਰਮ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇੱਕ ਔਸਤ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। 2007 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਾਮੂਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਬਿਗ ਬੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਐਸ.ਐਸ. ਰਾਜਾਮੌਲੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫ਼ਿਲਮ ਯਾਮਾਡੋਂਗਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਦੋ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 2008 ਵਿੱਚ, ਉਹ 7 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ। ਦਿਖੀ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ ਗੋਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਰਜੁਨ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ਲੀਡ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਅਸਫਲ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉਸ ਸਾਲ ਆਪਣੀ ਇਕਲੌਤੀ ਤਾਮਿਲ ਰਿਲੀਜ਼, ਕੁਸੇਲਨ, ਤਮਿਲ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਰਜਨੀਕਾਂਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਤੇਲਗੂ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੇਡੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹੋਮਮ ਅਤੇ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਨੂ ਵੈਤਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਈ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵੀ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਾਧਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ਗੁਰੂ ਐਨ ਆਲੂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਥ੍ਰਿਲਰ ਪੈਸੇਂਜਰ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦਿਲੀਪ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਨਾਲ ਸਕ੍ਰੀਨ ਸਪੇਸ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਔਸਤ ਦੌੜ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸਲੀਪਰ ਹਿੱਟ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਪੈਸੇਂਜਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਰਿਪੋਰਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਮਮਤਾ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋੜ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 2009 ਦੀ ਤੇਲਗੂ ਡਾਰਕ ਫੈਨਟਸੀ ਅਰੁੰਦਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਉਸ ਸਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਤਯਾਨ ਅੰਤਿਕਕਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਕੜਾ ਠੁਦਾਰੁੰਨੂ[8] ਵਿੱਚ ਜੈਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੂਜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ, ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਮਲਿਆਲਮ ਲਈ ਵਨੀਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ - ਮਲਿਆਲਮ ਲਈ ਮਾਥਰੂਭੂਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ- ਮਲਿਆਲਮ ਲਈ ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। 2010 ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਸਾਫਿਰ, ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨਵਰ, ਅਤੇ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੇਡੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 2011 ਵਿੱਚ ਮਮਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਰੇਸ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਾਰਡੀਓ ਸਰਜਨ ਅਬੇ (ਕੁੰਚਾਕੋ ਬੋਬਨ) ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਿਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।[10] ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਾਇਕਾ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ, ਥਡਈਆਰਾ ਠੱਕਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਮੈਗਿਜ਼ ਥਿਰੂਮੇਨੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨਾਲ ਪੈਸਾ ਪੈਸਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। 2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਟੂ ਨੂਰਾ ਵਿੱਚ ਲਵ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਰੰਜੀਤ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਮਾਮੂਟੀ ਸਟਾਰਰ ਵਰਸ਼ਮ ਨਾਲ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਮਾਈ ਬੌਸ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲੀਪ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਸਪੇਸ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਥੌਪਿਲ ਜੋਪਨ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬੀਜੂ ਮੇਨਨ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਬੇਬੀ ਸਿਟਰ ਵੀ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ। 2017 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਾਸਰੋਡ, ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਫਿਲਮ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਜੂ ਵਾਰੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਦਾਹਰਨਮ ਸੁਜਾਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਕੈਮਿਓ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 2017 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਦੇ ਉਲਟ ਡੇਟਰੋਇਟ ਕਰਾਸਿੰਗ ਉਰਫ਼ ਰਣਮ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਹਟਣਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਅਲਾਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਜ਼ਾ ਤਾਰੀਖਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। 2020 ਵਿੱਚ ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਵਿੱਚ ਟੋਵੀਨੋ ਥਾਮਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਿਤਿਕਾ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਆਈਪੀਐਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। === ਗੀਤਕਾਰੀ === ਮਮਤਾ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਮੰਨੀ-ਪ੍ਰਮੰਨੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਰਾਖੀ ਵਿੱਚ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਆ, ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਟਾਈਟਲ ਗੀਤ ਗਾਇਆ, ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਗੀਤ ਲਈ 2006 ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਬੈਸਟ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਸਿੰਗਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਲਈ ਕਈ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਿਰੰਜੀਵੀ-ਸਟਾਰਰ ਸ਼ੰਕਰਦਾਦਾ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਲੂ ਵਿੱਚ ਡੈਡੀ ਮੰਮੀ ਵਜੋਂ ਡੱਬਿਆ ਗਿਆ), "36-24-36 ਲਈ ਚਾਰਟ ਬਸਟਰ "ਅਕਲੇਸਥੇ ਅੰਨਮ ਪੇਠਾ" ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। "ਫਿਲਮ ਜਗਦਮ ਲਈ, ਤੁਲਸੀ ਲਈ "ਮੀਆ", ਅਤੇ "ਘਨਾਨਾ (ਫਨੀ)" ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਕਿੰਗ ਲਈ ਟਾਈਟਲ ਗੀਤ। ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਐੱਮ.ਐੱਮ. ਕੀਰਵਾਨੀ (ਉਸਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਯਾਮਾਡੋੰਗਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਰਜੁਨ, ਚੰਦਮਾਮਾ ਲਈ), ਆਰਪੀ ਪਟਨਾਇਕ (ਅੰਦਾਮੈਨਾ ਮਨਸੁਲੋ ਲਈ), ਚੱਕਰੀ (ਜਿੱਤ ਲਈ), ਨਿਤਿਨ ਰਾਏਕਵਾਰ (ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਹੋਮਮ ਲਈ) ਅਤੇ ਥਮਨ (ਦੇ ਲਈ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਕਾਲਈ ਵਿੱਚ "ਕਾਲਾਈ ਕਾਲਈ" ਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਲਮਬਰਸਨ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੰਪੋ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ਗੋਆ ਲਈ "ਇਦਾਈ ਵਜ਼ੀ" ਗਾਇਆ == ਹੋਰ ਕੰਮ == 2012 ਵਿਚ, ਮਮਤਾ ਨੇ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੂਜ਼ੀ ਟੀ.ਵੀ. ਤੇ ਕਵਿਜ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਾਯਿਲ ਓਰੂ ਕੌਡੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3425501.ece|title=Mamta, up close|publisher=The Hindu|access-date=18 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120721025559/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3425501.ece|archive-date=21 ਜੁਲਾਈ 2012|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੋਅ ਡੀ 4 ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਵੀ ਰਹੀ। ; ਟੈਲੀਵਿਜਨ {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 82px;" !ਸਾਲ !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਭਾਸ਼ਾ !ਚੈਨਲ !ਨੋਟਸ |- |2012 |ਕਾਯਿਲ ਓਰੂ ਕੌਡੀ | ਮੇਜ਼ਬਾਨ |ਮਲਿਆਲਮ |ਸੂਰੀਆ ਟੀਵੀ |ਗੇਮ ਸ਼ੋਅ |- |2016 |ਕੇਰਲਾ ਕੈਂਸਰ |ਗਾਇਕਾ |ਮਲਿਆਲਮ |ਮਨੋਰਾਮ ਨਿਊਜ਼ |ਜਾਗਰੁਕਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ |- |2016 |ਡੀ 4 ਡਾਂਸ ਰਿਲੋਡ |ਜੱਜ |ਮਲਿਆਲਮ |ਮਜ਼ਹਿਲ ਮਨੋਰਮਾ |ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ |- |2017 |ਡੀ 4 ਡਾਂਸ ਜੂਨੀਅਰ ਐਂਡ ਸੀਨੀਅਰ |ਜੱਜ |ਮਲਿਆਲਮ |ਮਜ਼ਹਿਲ ਮਨੋਰਮਾ |ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ |- |2017 |ਹੈਂਡ ਆਫ ਗੋਡ |ਮਮਤਾ |ਮਲਿਆਲਮ |ਮਜ਼ਹਿਲ ਮਨੋਰਮਾ |ਲਘੂ ਫਿਲਮ |} == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਮਮਤਾ 11 ਨਵੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹਿਰੀਨ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਪ੍ਰਿਜੀਤ ਪਦਮਨਾਭਣ ਨਾਲ ਮੰਗਣੀ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 28 ਦਸੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref name="Mamta Mohandas weds family friend">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Mamta-Mohandas-weds-family-friend/articleshow/11280288.cms|title=Mamta Mohandas weds family friend|date=28 December 2011|publisher=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> 12 ਦਸੰਬਰ 2012 ਨੂੰ, ਜੋੜੇ ਨੇ ਤਲਾਕ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-12/news-interviews/35750324_1_mamta-mohandas-marriage-highest-divorce-rates|title=Pregith and I have decided to part for good: Mamta Mohandas|last=Parvathy S. Nayar|work=The Times of India|access-date=24 January 2013|archive-date=2012-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20121215011044/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-12/news-interviews/35750324_1_mamta-mohandas-marriage-highest-divorce-rates|dead-url=yes}}</ref> ਮਮਤਾ ਇੱਕ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਬਚੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ 2010 ਤੋਂ ਹਾਡਕਿਨ ਦੇ ਲਿਮਫੋਮਾ ਜ੍ਹੁਝ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Interview-with-Mamtha-Mohandas/articleshow/31581168.cms|title=Interview with Mamtha Mohandas - Times of India|work=The Times of India|access-date=2017-11-06}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਦੁਬਾਰਾ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/130425/entertainment-mollywood/article/cancer-returns-will-pass-mamta-mohandas|title=There is a relapse of cancer, but will pass: Mamta Mohandas|last=Rohit Raj|date=25 April 2013|work=Deccan Chronicle|access-date=14 May 2013|archive-date=2 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502091029/http://deccanchronicle.com/130425/entertainment-mollywood/article/cancer-returns-will-pass-mamta-mohandas|dead-url=yes}}.</ref> ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਜੋਂ ਡਾਊਨਟਾਊਨ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ == ; ਕੇਰਲਾ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ * 2010: ਦੂਜੀ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ – ''ਕਧਾ ਥੁਦਰੁਨੁ'' ;ਏਸ਼ੀਆਈ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ * 2010: ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰਾ – ''ਕਧਾ ਥੁਦਰੁਨੁ'' * 2010: ਨਾਮਜ਼ਦ - ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰਾ - ''ਕਧਾ ਥੁਦਰੁਨੁ'' * 2013: ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰਾ – ''ਮਾਈ ਬੋੱਸ'' ; ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ ਸਾਊਥ * 2006: ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਿਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਸਿੰਗਰ - ਰਾਖੀ * 2009: ਨਾਮਜ਼ਦ - ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰਾ – ''ਪਸੇਂਜਰ'' * 2010: ਜਿੱਤਿਆ- ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰਾ – ''ਕਧਾ ਥੁਦਰੁਨੁ'' * 2013: ਨਾਮਜ਼ਦ - ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰਾs – ''ਆਰੀਕੇ'' * 2013: ਨਾਮਜ਼ਦ - ਬੇਸਟ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ – ਔਰਤ- ''ਆਰੀਕੇ'' * 2014: ਨਾਮਜ਼ਦ - ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰਾ – ''ਸੈੱਲੂਲੋਇਡ'' * 2016: ਨਾਮਜ਼ਦ - ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰਾ – ''ਟੂ ਕੰਟ੍ਰੀ'' ;ਵਨੀਥਾ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ * 2010: ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰਾ – ''ਕਧਾ ਥੁਦਰੁਨੁ'' * 2016: ਬੈਸਟ ਸਟਾਰ ਪੇਅਰ - ''ਟੂ ਕੰਟ੍ਰੀ'' ; ਆਈ.ਆਈ.ਐੱਫ਼.ਏ. ਉਤਸ਼ਾਵਮ * ਨਾਮਜ਼ਦ - 2017: ਬੈਸਟ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ - ਔਰਤ - ਅਦੁੁਪੁਲਿੀਏਟਾਮ ; ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ * ਨਾਮਜ਼ਦ - 2013: ਬੈਸਟ ਐਕਟਰੈਸ - ਸੇਲੀਲੋਇਡ, ਮਾਈ ਬਾਸ<br /><ref>//www.facebook.com/asiavisionawards?fref=nf</ref> * ਜਿੱਤੀ - 2016: ਸਾਲ ਦੀ ਵਧੀਆ ਫਿਮੇਲ ਅਦਾਕਾਰਾ * Won - 2017: ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਾਣ ; ਦੂਜੀ ਸਾਊਥ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੂਵੀ ਅਵਾਰਡ * ਨਾਮਜ਼ਦ - 2013: ਬੇਸਟ ਫਿਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ – ''ਆਰੀਕੇ'' * 2016: ਨਾਮਜ਼ਦ - ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰਾ – ਟੂ ਕੰਟ੍ਰੀ ; ''' ਮੱਥਰਬੂਹਮੀ-ਕਲਿਆਣ ਸਿੱਕਸ ਚਾਲਚਿੱਤਰ ਪੁਰਸਕਾਰ''' * 2010: ਵਧੀਆ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰਾ – ਕਧਾ ਥੁਦਰੁਨੁ<ref>{{Cite web|url=http://asianbiz.blogspot.in/2011/04/mathrubhumi-kalyan-silks-chalachitra.html|title=Mathrubhumi-Kalyan Silks Chalachitra awards 2010: Mammootty and Mamta Mohandas won the best actor and actress awards respectively|access-date=11 September 2016}}</ref> ;ਕੇਰਲਾ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ * 2005: ਬੇਸਟ ਡੀਓਟ ਅਦਾਕਾਰਾ – '' ਮਯੂਕੁਮ'' * 2012: ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ – ''ਸੇਲੋਲੋਇਡ'' ; ਏਸ਼ੀਅਨਟ ਕਾਮੇਡੀ ਅਵਾਰਡਜ਼ * 2016-ਨਾਮਜ਼ਦ - ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰਾ – ਟੂ ਕੰਟ੍ਰੀ ; ਹੋਰ ਅਵਾਰਡ * 2013: ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪਰਲ ਮਲਿਆਲਮ ਅਵਾਰਡ– ਸੈਲੂਲੋਇਡ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] s3sgg1orfvbrlciny5progkjulim227 0 109785 848459 847955 2026-09-29T18:14:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848459 wikitext text/x-wiki '''ਨਾਓਮੀ ਗਾਲ''' (ਇਬਰਾਨੀ נעמי גל) (ਬੀ.[[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]], 1944) ਇੱਕ ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ''ਰੋਮਨ ਰੋਮਾਂਤੀ'' (רומן רומנטי) ([[ਤਲ ਅਵੀਵ]] 1993, 2011 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਲਿਖਿਆ ਬਤੌਰ ਸੋਪ'' ਓਪੇਰਾ'') ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂਲ ਇਬਰਾਨੀ ਵਰਜਨ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>http://www.worldcat.org/title/roman-romanti/oclc/28372626</ref> 1999 ਵਿੱਚ ''ਏਰੀਅਲ,'' ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਾ, "ਅੱਜ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ" ਵਿੱਚ ਹੈਮ ਬੇਅਰ ਅਤੇ ਡਾਨ ਤਸਾਲਕਾ ਨਾਲ ਗਾਲ ਨੂੰ ਗਿਣਿਆ।<ref>''Ariel'' 109-113 Israel. Miśrad ha-ḥuts - 1999 "FROM THE EDITOR In this edition of Amer we have chosen to highlight the work of four Israeli authors who may be considered — each in his or her own way — to be in the forefront of Israeli writers today [//en.wikipedia.org/wiki/Haim_Be%27er Haim Be'er], Naomi Gal and [//en.wikipedia.org/wiki/Dan_Tsalka Dan Tsalka]..."</ref> ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਲ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ 'ਮਾ'ਅਰਿਵ' ਅਤੇ 'ਯੇਡੀਓਤ ਅਹਰੋਨੋਟ' ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਫੂਡ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੋਰਾਵੀਅਨ ਕਾਲਜ ਬੇਥਲੇਹਮ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ।<ref>http://www.moravian.edu [http://www.moravian.edu/default.aspx?pageid=4978 Jan 30 2012 - Naomi Gal's Novel "Soap Opera" is her 17th Book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190114050738/https://www.moravian.edu/ |date=2019-01-14 }} {{Cite web |url=https://www.moravian.edu/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190114050738/https://www.moravian.edu/ |archive-date=2019-01-14 |url-status=bot: unknown}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>''Which Lilith?: feminist writers re-create the world's first woman'' Enid Dame, Lilly Rivlin, Henny Wenkart - 1998 "Naomi Gal, a veteran Israeli writer, worked in Israeli television and the newspapers Ma'Ariv and Yediot Ahronot. Author of eight books, her novel Soap Opera won the Jerusalem prize and was on Israel's best seller list."</ref> == ਕਾਰਜ == ਹਿਬ੍ਰਿਊ: * "There's a thinness" ("אין דבר העומד בפני הרזון") * "Roman romanti" ("רומן רומנטי") * "Story of Ruth and Jerry" ("הרומן של רות וג'רי") * "Lilith" ("לילית") * "Anti-Roman", ("אנטי-רומן") ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: * Daphne's Seasons * Soap Opera == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.naomigal.com/ Naomi Gal's official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131126032234/http://www.naomigal.com/ |date=2013-11-26 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 73f9xpdzv1lgcq8kmw3xxldcvjh8xf8 0 111604 848517 847968 2026-09-29T21:28:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848517 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ਪੁਲਾਵ | image = ಪಲಾವ್.JPG | image_size = 280px | caption = | alternate_name = ਪਾਲ, ਪਿਲਾਵ, ਪੁਲਾਓ, ਪਿਲੌ, ਪਾਲੌ, ਪਿਵਲੂ, ਪਲਵ, ਪਲਾਵੂ, ਪਾਲੋਵ, ਪੋਲੋਵ, ਪੋਲੋ, ਪੋਲੂ, ਕੁਰਾਇਸ਼, ਫੂਲਾਓ, ਫੁਲਾਬ, ਫੁਲਾਵ | country = | region = [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ]], [[ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]], [[ਬਾਲਕਨ]], [[ਮੱਧ ਪੂਰਬ]], [[ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]], [[ਕੈਰੀਬੀਆ]] | creator = | course = ਮੁੱਖ | served = ਗਰਮ | main_ingredient = [[ਚਾਵਲ]], [[ਮਸਾਲੇ]], [[ਮੀਟ]] ਜਾਂ [[ਮੱਛੀ (ਭੋਜਨ)|ਮੱਛੀ]], [[ਸਬਜੀ|ਸਬਜੀਆਂ]], [[ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ]] | variations = | calories = | other = }} '''ਪੁਲਾਵ '''ਜਾਂ '''ਪਿਲਾਫ''', ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦਾ ਪਕਵਾਨ ਹੈ ਜੋ [[ਚਾਵਲ]] ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.cooks.com/rec/view/0,1942,149173-247202,00.html "Rice Pilaf"]. Accessed May 2010.</ref> ਕੁਝ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਭੂਰੇ ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਭੂੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਕਾਏ ਗਏ ਪਿਆਜ਼, [[ਲਸਣ]] ਲੌਂਗ, ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਗਾਜਰ, ਹੋਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਸਾਲੇ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[ਪਕਵਾਨ|ਸਥਾਨਕ ਪਕਵਾਨ]], ਸੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਮੀਟ]], [[ਮੱਛੀ]], [[ਸਬਜੀ|ਸਬਜ਼ੀ]], ਪਾਸਤਾ ਜਾਂ [[ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ]] ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ '''ਚਾਵਲ ਪੁਲਾਵ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਕਵਾਨ [[ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ [[ਈਰਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਰਾਨ]]<ref>K. T. Achaya (1994). Indian food: a historical companion. Oxford University Press. p. 11.</ref> ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਲਾਵ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਬਾਲਕਨ, ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ, ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ, ਦੱਖਣੀ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ, ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆਈ, ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ, ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਨ ਅਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਪਕਵਾਨਾਂ ਲਈ ਆਮ ਹਨ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਅਰਮੀਨੀਆ, ਆਜ਼ੇਰਬਾਈਜ਼ਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਇਜ਼ਰਾਇਲ,<ref name="Marks">Gil Marks. ''Encyclopedia of Jewish Food''. Houghton Mifflin Harcourt, 2010.</ref> ਕ੍ਰੀਤ, ਭਾਰਤ, ਇਰਾਨ, ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ, ਰੋਮਾਨੀਆ, ਰੂਸ, ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ, ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ, ਨੇਪਾਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਕੀਨੀਆ, ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ, ਜ਼ਾਂਜ਼ੀਬਾਰ, ਯੂਗਾਂਡਾ, ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ,<ref name="Cavendish">Marshall Cavendish. ''World and Its Peoples''. Marshall Cavendish, 2006, p. [https://books.google.com/books?id=j894miuOqc4C&pg=PA662 662].</ref> ਤੁਰਕੀ<ref>[http://turkishfood.about.com/od/BeansRiceGrains/r/Navy-Bean-Stew-Considered-Turkey-S-National-Dish.htm Navy Bean Stew And Rice Is Turkey's National Dish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226023134/https://www.thespruceeats.com/turkish-style-pinto-beans-3274130 |date=2018-12-26 }} {{Cite web |url=https://www.thespruceeats.com/turkish-style-pinto-beans-3274130 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226023134/https://www.thespruceeats.com/turkish-style-pinto-beans-3274130 |archive-date=2018-12-26 |url-status=bot: unknown}} turkishfood.about.com</ref>, ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ, ਜ਼ਿਨਜਿਆਂਗ, ਅਤੇ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਿਸ਼ ਹੈ।<ref name="StreetFood">Bruce Kraig, Colleen Taylor Sen. ''Street Food Around the World: An Encyclopedia of Food and Culture''. ABC-CLIO, 2013, p. [https://books.google.com/books?id=9XCjAQAAQBAJ&pg=PA384 384].</ref><ref>Russell Zanca. ''Life in a Muslim Uzbek Village: Cotton Farming After Communism CSCA''. Cengage Learning, 2010, p. [https://books.google.com/books?id=etV63sfgYFYC&pg=PA92 92–96].</ref> == ਨਿਰੁਕਤੀ == ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਨਾਨੀ ''ਪਿਲਾਫੀ ''(πιλάφι) ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਰਕੀ ਦੀ ''ਪਿਲਾਵ ''ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ<ref name="etymonline">{{Cite web|url=http://etymonline.com/?term=pilaf|title=Pilaf|last=Harper|first=Douglas|website=Online Etymology Dictionary|access-date=5 June 2012}}</ref>, ਜਿਸਦਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਪੋਲੋਵ(پلو), [[ਹਿੰਦੀ]]: ''ਪੁਲਾਓ'', [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ''ਪਲਵਾ ''(ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਚੌਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬਾਲ") ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ [[ਦਰਾਵੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਦ੍ਰਵਿੜ]] ਮੂਲ ਹੈ।<ref>''[//en.wikipedia.org/wiki/Oxford_English_Dictionary Oxford English Dictionary]'', 3rd edition, 2006 [http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/pilau ''s.v.'' 'pilau'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160612125630/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/pilau |date=2016-06-12 }}</ref>{{lang|el|πιλάφι}}{{lang|fa|پلو|rtl=yes}}{{lang-hi|pulāo}}ਇਕ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਖਾਣਾ, ਪੇਲਾ, ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਮੱਛੀ, ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼, ਖਰਗੋਸ਼, ਜਾਂ ਚਿਕਨ ਤੋਂ ਬਣੀ ਇੱਕ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਭੋਜਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੈਨ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਜਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਕਵਾਨ]] 5wt84okv9gxm9jr0ghmpx8la99brk4i 0 111884 848563 687437 2026-09-30T01:09:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848563 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜੋਆਣਾ|image=|image_size=|caption=ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜੋਆਣਾ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।|birth_date=23 ਅਗਸਤ 1967{{citation needed|date=April 2013}}|birth_place=ਰਾਜੋਆਣਾ ਕਲਾਂ, ਰਾਏਕੋਟ, [[ਪੰਜਾਬ]]|citizenship=ਭਾਰਤੀ|occupation=ਸਾਬਕਾ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ|nationality=|residence=ਪਟਿਆਲਾ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ|known_for=ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ|movement=ਆਜ਼ਾਦ ਪੰਜਾਬੀ ਹੋਮਲੈਂਡ [[ਖਾਲਿਸਤਾਨ]]}} '''ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜੋਆਣਾ,''' 31 ਅਗਸਤ 1995 ਨੂੰ [[ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ (ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ)|ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ]] (ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ) ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਏ ਗਏ ਮੁਲਜਮਾਂ ਵਿੱਚੋ ਮੁੱਖ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-here-balwant-singh-rajoana-is-still-a-hero/20120411.htm|title=Here, Balwant Singh Rajoana is still a hero|date=11 April 2012|work=Rediff|access-date=29 September 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/patiala/rajoana-rushed-to-rajindra-hospital-following-complaints-of-back-pain/article1-1365623.aspx|title=Rajoana rushed to Rajindra Hospital following complaints of back pain|access-date=2018-10-13|archive-date=2015-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20150816073728/http://www.hindustantimes.com/patiala/rajoana-rushed-to-rajindra-hospital-following-complaints-of-back-pain/article1-1365623.aspx|dead-url=yes}}</ref> 1 ਅਗਸਤ 2007 ਨੂੰ [[ਚੰਡੀਗੜ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ. ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਰਾਜੋਆਣਾ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਸੀ।<ref name="ibn">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/beant-singh-killing-rajoanas-hanging-stayed/243573-37.html|title=Beant Singh killing: Balwant Singh Rajoana's hanging stayed|date=2012-03-28|access-date=2012-03-29|publisher=IBNLive|archive-date=2013-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130212024939/http://ibnlive.in.com/news/beant-singh-killing-rajoanas-hanging-stayed/243573-37.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/why-balwant-singh-rajoana-shouldnt-be-hanged/article3255057.ece|title=Why Balwant Singh Rajoana shouldn't be hanged}}</ref> ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ [[ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ]] ਅਤੇ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬੈਕਅੱਪ ਮਨੁੱਖੀ ਬੰਬ ਸੀ, ਜੇ ਦਿਲਾਵਰ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।<ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/punjab-on-edge-beant-singh-balwant-singh-rajoana/1/179691.html|title=Punjab on edge over hanging of Beant Singh's killer Balwant Singh Rajoana|date=28 March 2012|work=India Today|access-date=28 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329042658/http://indiatoday.intoday.in/story/punjab-on-edge-beant-singh-balwant-singh-rajoana/1/179691.html|archive-date=29 March 2012|dead-url=yes}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ == ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ 23 ਅਗਸਤ 1967 ਨੂੰ [[ਜੱਟ ਸਿੱਖ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲੇ]] ਦੇ ਰਾਏਕੋਟ ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਰਾਜੋਆਣਾ|ਰਾਜੋਆਣਾ ਕਲਾਂ]] ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲ, ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। [[ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ]] ਅਤੇ [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/beant-killer-a-fan-of-punjabi-literature/929682/|title=Beant killer, a fan of Punjabi literature|last=Amrita Chaudhry|date=2012-03-29|access-date=2012-03-29|publisher=Indian Express}}</ref> == ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੱਤਿਆ == ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1992 ਤੋਂ 1995 ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਵੱਖਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, 25 ਹਜ਼ਾਰ ਸਿੱਖ ਨਾਗਰਿਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਜਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖ ਫਾਂਸੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Citation|title=Violent Deaths and Enforced Disappearances During the Counterinsurgency in Punjab, India: A Preliminary Quantitative Analysis|url=http://www.ensaaf.org/publications/reports/descriptiveanalysis/reportwcover.pdf|year=2009|last1=Romesh|first1=Silva|last2=Marwaha|first2=Jasmine|last3=Klingner|first3=Jeff|accessdate=2012-08-14|archivedate=2011-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717050107/http://www.ensaaf.org/publications/reports/descriptiveanalysis/reportwcover.pdf}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਰਾਜੋਆਣਾ ਨੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੈਸਿੰਗਵਾਲਾ ਨਾਲ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਿੱਕਾ ਟੌਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੈਸਿੰਘਵਾਲਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਬੰਬ ਅਤੇ ਰਾਜੋਆਣਾ ਨੂੰ ਬੈਕਅੱਪ ਵਜੋਂ ਆਤਮਘਾਤੀ ਹਮਲਾਵਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। 31 ਅਗਸਤ 1995 ਨੂੰ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ 17 ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 25 ਦਸੰਬਰ 1997 ਨੂੰ ਰਾਜੋਆਣਾ ਨੇ ਇਸ ਹੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120319/edit.htm#5|title=Promises to keep|last=Saurabh Malik|date=2012-03-19|access-date=2012-03-29|publisher=The Tribune|location=Chandigarh}}</ref> == ਫੈਸਲਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ == ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ "ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਕਬੂਲ" ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਲੈਣ ਤੋਂ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਦੋਹਰਾ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਤੇ [[1984 ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗੇ|1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ]] ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਆਰੋਪ ਲਗਾਇਆ। "ਰਾਜੋਆਣਾ" ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਚਿੱਠੇ ਚ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਉਹਨਾਂ (ਭਾਰਤੀ ਕੋਰਟਾਂ) ਤੋਂ ਦਇਆ ਦੀ ਮੰਗ, ਮੇਰੇ ਦੂਰ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਿਆਂ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਦੋਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 25 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੇਦਭਾਵ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-29/india/31253965_1_beant-singh-first-execution-dilawar-singh |title=Why Balwant Singh Rajoana never appealed against his death sentence |access-date=2018-10-13 |archive-date=2014-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202185742/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-29/india/31253965_1_beant-singh-first-execution-dilawar-singh |dead-url=yes }}</ref> 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਤੇ [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ 1984 [[ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ|ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲਿਊ ਸਟਾਰ]] ਜਿਹੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਕੇ ਰਾਜੋਆਣਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref name="TheHinduWhy">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article3255057.ece|title=Why Balwant Singh Rajoana shouldn't be hanged|date=2012-03-29|work=The Hindu|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203085813/http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article3255057.ece|archive-date=2016-02-03|access-date=2018-10-13|url-status=dead}}</ref> ਰਾਜੋਆਣਾ ਨੂੰ ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ. ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫਾਂਸੀ 31 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਵਸੀਅਤ ਵਿਚ, ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗੀ) ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗੁਰਦੇ, ਦਿਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੋੜਵੰਦ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। 28 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ|ਐਸ.ਜੀ.ਪੀ.ਸੀ]] ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਪੀਲ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਫਾਂਸੀ' ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਆਪਣੀ ਫਾਂਸੀ ਤੇ ਰੋਕ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਪੰਥ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤਾ ਹੈ (ਜਿਸਨੂੰ [[ਖਾਲਸਾ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ) ਅਤੇ ਕੋਈ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-30/india/31260447_1_babbar-khalsa-international-akal-takht-jathedar-clothes|title=Stay makes Rajoana neither unhappy, nor sad|date=2012-03-30|work=The Times Of India|access-date=2018-10-13|archive-date=2012-07-21|archive-url=https://archive.today/20120721100601/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-30/india/31260447_1_babbar-khalsa-international-akal-takht-jathedar-clothes|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਹਰੇਕ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਖਾਲਸਾ ਧਰਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਫਾਂਸੀ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਹੈ ਜਿਊਂਗਾ। ਰਹਿਣ 'ਤੇ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Punjab/Patiala/It-s-victory-of-panth-Rajoana/SP-Article1-832902.aspx/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401192328/http://www.hindustantimes.com/Punjab/Patiala/It-s-victory-of-panth-Rajoana/SP-Article1-832902.aspx|archive-date=1 April 2012|dead-url=yes|access-date=30 March 2012}}Missing or empty <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;title=</code> ([[ਮਦਦ:CS1 errors#citation missing title|help]]) </ref> ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਧੱਕਾ ਲਾਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਫਾਂਸੀ ਟਾਲੀ ਗਈ ਹੈ। "ਐਨਡੀਪੀ ਜਸਟਿਸ ਕ੍ਰਿਟਿਕ ਅਤੇ ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Jagmeet_Singh Jagmeet Singh]</ref> ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਓਨਟਾਰੀਓ ਆਪਣੇ ਵਪਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਘਾਤੀ ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.torontosun.com/2012/04/03/backup-bomber-and-his-sympathizers |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-10-13 |archive-date=2017-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171006235729/http://www.torontosun.com/2012/04/03/backup-bomber-and-his-sympathizers |url-status=dead }}</ref> == ਅਵਾਰਡ == 23 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ, [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੁਆਰਾ [[ਖਾਲਸਾ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਸੀਟ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਲਿਵਿੰਗ ਮਾਰਟਿਅਰ" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਜੋਆਣਾ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖ਼ਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰੰਤੂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 27 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਖਿਤਾਬ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ "ਹੋਰ ਪੱਕਾ" ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।<ref name="ndtv">{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/article/india/will-balwant-singh-rajoana-be-hanged-on-saturday-10-big-developments-190557|title=Will Balwant Singh Rajoana be hanged on Saturday? 10 big developments|date=2012-03-28|access-date=2012-03-29|publisher=NDTV}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120328/punjab.htm#7|title=Finally, Rajoana agrees for ‘Zinda Shaheed’ title|last=Aman Sood|date=2012-03-28|access-date=2012-03-29|publisher=The Tribune}}</ref> [[ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ]] ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਉਸੇ ਆਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ "ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਰਟਰ" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with citations lacking titles]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with citations having bare URLs]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] ht3pjfgb4c08auc7bkp9i83a1iz5nu6 0 111891 848426 842588 2026-09-29T16:34:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848426 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Dilawar Singh Babbar.jpg|thumb|ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ]] '''ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ (ਜੈ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ)''' ਨੇ ਮਨੁੱੱਖੀ ਬੰਬ ਬਣ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ (ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ)|ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ]] ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਨ ਹੀ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਜਥੇਬੰਦੀ [[ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] ਵਿੱੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 31 ਅਗਸਤ 1995 ਨੂੰ  ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਸੀਵਲ ਸੈਕਟਰੀਏਟ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਗੋਲੀ ਰੋਕੂ ਕਾਰ ਸਣੇ ਹੀ ਬੰਬ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ<ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120325/edit.htm#1|title=The Tribune, Chandigarh, India - Opinions|access-date=1 April 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://satp.org/satporgtp/countries/india/states/punjab/terrorist_outfits/BKI.htm|title=Babbar Khalsa International|access-date=1 April 2015|archive-date=1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150401183144/http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/punjab/terrorist_outfits/BKI.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="ensaaf.org">{{Citation|title=Violent Deaths and Enforced Disappearances During the Counterinsurgency in Punjab, India: A Preliminary Quantitative Analysis|url=http://www.ensaaf.org/publications/reports/descriptiveanalysis/reportwcover.pdf|year=2009|last1=Romesh|first1=Silva|last2=Marwaha|first2=Jasmine|last3=Klingner|first3=Jeff|accessdate=2012-08-14|archivedate=2011-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717050107/http://www.ensaaf.org/publications/reports/descriptiveanalysis/reportwcover.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-29/india/31253965_1_beant-singh-first-execution-dilawar-singh|title=Why Balwant Singh Rajoana never appealed against his death sentence|website=The Times of India|access-date=1 April 2015|archive-date=2014-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202185742/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-29/india/31253965_1_beant-singh-first-execution-dilawar-singh|dead-url=yes}}</ref><ref name="thehindu.com">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article3255057.ece|title=Why Balwant Singh Rajoana shouldn't be hanged|author=Yug Mohit Chaudhry|work=The Hindu|accessdate=1 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203085813/http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article3255057.ece|archive-date=3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120319/edit.htm#5|title=The Tribune, Chandigarh, India - Opinions|access-date=1 April 2015}}</ref> == ਟੱਬਰ == ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਤਾ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਗਰ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜਵਾਨੀ ਸੇਵਾਵਾ ਮਹਿਕਮਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਵੱਡਾ ਬਾਬੂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਕੇ ਭਰਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੈ।<ref name="indiankanoon.org">http://indiankanoon.org/doc/1498708/?type=print</ref> == ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲ == ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1992 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ ਜ਼ੋਰਾਂ ਤੇ ਸੀ ਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਜਿਠਿਆ ਗਿਆ। ਏਸ਼ੀਆ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮੀਸ਼ਨ [http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/0103/dark-clouds-of-state-repression-police-excesses-have-broken-punjab Asian Human Rights Commission], ਅਨੁਸਾਰ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਨੇ ਏਦਾਂ ਦੇ ਹਲਾਤ ਬਣਾ ਦਿਤੇ ਕਿ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ  ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਆਪੇ ਹੀ ਜੱਜ ਬਣ ਗਏ ਤੇ ਆਪੇ ਹੀ ਜਿਊਰੀ। ਉਹਨਾ ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ 'ਚ ਗਰਮ ਖਿਆਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਫਾਇਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਖੇਤਾਂ ਚੋਂ ਚੁਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿਸੇ ਏਕਵੰਝੇ ਥਾਂ ਤੇ ਲਿਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਏ.ਕੇ. 47 ਦਾ ਬ੍ਰਸਟ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦਾ।''<ref>{{Cite web|url=http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/0103/dark-clouds-of-state-repression-police-excesses-have-broken-punjab|title=Dark clouds of state repression: Police excesses have broken Punjab|access-date=1 April 2015}}</ref> ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ [[ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜੋਆਣਾ]] ਨਾਲ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕੀਤਾ। 31 ਅਗਸਤ 1995 ਨੂੰ ਕੀਤੇ ਹਮਲਾ 'ਚ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਸਣੇ 17 ਹੋਰ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-17532832|title=India puts Sikh radical Rajoana's execution on hold|website=BBC News|access-date=1 April 2015}}</ref> 25 ਦਸੰਬਰ 1997, ਦੂਜੇ ਪੁਲਸ ਮੁਲਾਜਿਮ [[ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜੋਆਣਾ]] ਨੇ ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਬੂਲ ਲਈ<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120319/edit.htm#5|title=Promises to keep|last=Saurabh Malik|date=2012-03-19|access-date=2012-03-29|publisher=The Tribune|location=Chandigarh}}</ref> ਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੇਕਸੂਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਾਤਲ  ਮੁਖ ਮੰਤਰੀ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਣ ਤੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ। ਜਿਨੇ ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਜਬਰਜਿਨਾਹਾ, ਗੁਮਸ਼ੁਦਗੀਆਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਤੇ ਚੁਪ ਚਪੀਤੇ ਲਾਸਾ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ। == ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ == 23 ਮਾਰਚ 2012, ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਵੱਲੋਂ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦ ਦਾ ਖਾਲਸੇ ਪੰਥ ਵਿਚਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/go-to-president-and-get-beant-killer-released-akal-takht-orders-badal/927736/|title=Go to President and get Beant killer released, Akal Takht orders Badal|access-date=1 April 2015}}</ref> ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਗਾਮ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖਾਲਸਾ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਧਿਰ ਹੈ, ਵੱਲੋਂ ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਕੌਮ ਦਾ ਮਾਣ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>[http://www.punjabnewsline.com/content/view/5460/38/ PunjabNewsline.com - Punjab radical Sikhs honour human bomb's family] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715133534/http://www.punjabnewsline.com/content/view/5460/38/|date=2011-07-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070901/punjab1.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - Punjab|access-date=1 April 2015}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1995]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] fdacjsw34mqancmcz34msq0ach2jv34 0 112807 848410 847940 2026-09-29T15:36:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848410 wikitext text/x-wiki ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਫੜਨ ਵੇਲੇ ਜਦ ਹਵਾਈ ਚੁੱਭੀ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਿਖ਼ਰਲੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੀਕਰ ਅੱਪੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ [[ਸ਼ਾਹੀਨ ਕੁਹੀ]] ਹੈ। ਇਸਦੀ ਹਵਾਈ ਚੁੱਭੀ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ 321 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਫ਼ੀ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਸਿੱਧੇ ਰੁਖ਼ ਉਡਾਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ 177 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਫ਼ੀ ਘੰਟਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਪੰਛੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 1100 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਤਹਿ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। == ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ == {| class="sortable wikitable" |- style="background:#ececec;" !ਨਾਂਅ !ਮੂਰਤ !ਪ੍ਰਜਾਤੀ !ਖੱਲ੍ਹਣਾ !data-sort-type="number"|ਔਸਤਨ ਸਿੱਧੇ ਰੁਖ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ !data-sort-type="number"|ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਧੇ ਰੁਖ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ !data-sort-type="number"|ਔਸਤਨ ਹਵਾਈ ਚੁੱਭੀ ਰਫ਼ਤਾਰ !data-sort-type="number"|ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਫ਼ਤਾਰ !ਉਡਾਣ |- |[[ਸ਼ਾਹੀਨ ਕੁਹੀ]] |[[File:Peregrine Falcon La Cañada.jpg|100px]] |''Falco peregrinus'' |[[Falconidae]] |65–90 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name=exsci>{{cite web | author= | title=Fastest on Earth: Malik fuel | url=http://www.extremescience.com/peregrine-falcon.htm | work=Extreme Science | accessdate=14 May 2013}}</ref> <br/> 40-56 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |110 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name=exsci/> <br/> 68 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ | {{convert|200|km/h|order=flip|abbr=on|sigfig=2}}<ref name=USFWS>{{cite web |publisher=U.S. Fish and Wildlife Service |title=All about the Peregrine falcon |year=1999 |accessdate=13 August 2007 |url=http://www.fws.gov/endangered/recovery/peregrine/QandA.html#fast |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080416195055/http://www.fws.gov/endangered/recovery/peregrine/QandA.html#fast |archivedate=16 April 2008}}</ref> |389 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref>{{cite news | author=Tom Harpole | title=Falling with the Falcon | url=http://www.airspacemag.com/flight-today/falcon.html?c=y&page=1 | work=Air & Space magazine | date=March 2005 | accessdate=14 May 2013}}</ref> <br/>242 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |ਪੂਰੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਹਵਾਈ ਚੁੱਭੀ |- |[[ਸੁਨਹਿਰੀ ਉਕਾਬ]] |[[File:Aquila chrysaetos USFWS.jpg|100px]] |''Aquila chrysaetos'' |[[Accipitridae]] |45–51 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name="ADW">{{cite web | author=Kari Kirschbaum and Alicia Ivory | title=Aquila chrysaetosgolden eagle | url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Aquila%20chrysaetos.html | work=The Animal Diversity Web | publisher=University of Michigan Museum of Zoology | year=2002 | accessdate=14 May 2013}}</ref> <br/> 28-32 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |129 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name="ADW"/><br/> 80 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |241 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref>{{cite web | author= | title=Golden Eagle Aquila chrysaetos | url=http://animals.nationalgeographic.com/animals/birds/golden-eagle/ | publisher=National Geographic Society | accessdate=14 May 2013}}</ref> <br/> 150 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |320 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name="ADW"/> <br/>200 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ | |- |[[ਸਲੇਟੀ-ਸਿਰ ਅਲਬਾਤਰਾਸ]] |[[File:Thalassarche chrysostoma - SE Tasmania.jpg|100px]] |''Thalassarche Chrysostoma'' |[[Diomedeidae]] | |127 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref>{{cite web | author= | title=Guinness Records - Fastest Bird Level Flight | url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/speed/fastest-bird-level-flight | publisher=Guinness World Records Limited | accessdate=12 April 2014}} </ref><ref> {{cite journal |last=Catry |first=Paulo |last2=Phillips |first2=Richard |date=13 May 2004 |title=Sustained fast travel by a gray-headed albatross (Thalassarche chrysostoma) riding an antarctic storm |url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.1642/0004-8038%282004%29121%5B1208%3ASFTBAG%5D2.0.CO%3B2?journalCode=tauk |journal=The Auk |doi=10.1642/0004-8038(2004)121[1208:SFTBAG]2.0.CO;2 |accessdate=21 April 2014}} </ref><ref group="note">Sustained ground speed for approximately nine hours with no rest on high tailwinds during an Antarctic storm.</ref><br/> 78.9 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ | | |2.2m (7'2") ਹਵਾ ਦੇ ਰੁਖ਼ ਵੱਲ ਉਡਾਣ |- |[[ਚਿੱਟਾ ਬਾਜ਼]] |[[File:Gyr falcon - Falco rusticolus - Fálki 8.jpg|100px]] |''Falco rusticolus'' |[[Falconidae]] |80–110 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ 50-68 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |145 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ 90 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ<ref>{{cite web |url=http://animalark.org/education/learn-about-animals/raptors/gyrfalcon/ |title=Gyrfalcon - Animal Ark |access-date=2018-11-13 |archive-date=2015-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150726160412/http://animalark.org/education/learn-about-animals/raptors/gyrfalcon/ |dead-url=yes }}</ref> |187–209 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name=jeb.bio>{{cite web|url=https://journals.biologists.com/jeb/article/201/13/2061/7683/Diving-speeds-and-angles-of-a-gyrfalcon-Falco |title=Diving speeds and angles of a gyrfalcon (Falco rusticolus) |publisher=Jeb.biologists.org |date=1998-07-01 |accessdate=2013-10-04}}</ref> <br/> 116-130 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |209 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name=jeb.bio/><ref>{{cite journal | last=Tucker | first=VA |author2=Cade TJ |author3=Tucker AE. | title=Diving speeds and angles of a gyrfalcon (Falco rusticolus) | journal=J Exp Biol| volume= 201 (Pt 13)| issue=Pt 13 | pages=2061–2070 | doi= |date=July 1998 | pmid=9622578}} {{Dead link|date=April 2013}}</ref><br/> 130 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |ਪੂਰੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਹਵਾਈ ਚੁੱਭੀ |- |[[ਚਿੱਟ-ਗਲ਼ੀ ਅਟੇਰਨ]] |[[File:White-throated Needletail kobble jan05.jpg|100px]] |''Hirundapus caudacutus'' |[[Apodidae]] | |169 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name=":0">{{cite news | author=Jody Bourton | title=Supercharged swifts take flight speed record | url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8539000/8539383.stm | work=BBC Earth News | date=2 March 2010 | accessdate=14 May 2013}}</ref> <ref group="note">The British Broadcast Corporation warns from taking this value too seriously, as the methods employed to measure it have never been published, rendering its verification difficult.</ref> <br/> 105 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ | |169 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ 105 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰਫ਼ਤਾਰ |- |[[ਅਟੇਰਨ]] |[[File:Apus apus 01.jpg|100px]] |''Apus apus'' |Apodidae<ref>{{cite encyclopedia| encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online | title=swifts | url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/576993/swift| year=2013 | accessdate=15 May 2013}}</ref> | |111.6 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name=":0" /> 69.3 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ | | |ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਡਾਣ |- |[[ਨਿੱਕੀ ਬਹਿਰੀ]] |[[File:Hobby (Falco subbuteo) (2).jpg|100px]] |''Falco subbuteo'' |Falconidae<ref>{{Cite web |url=http://www.birdsofbritain.co.uk/bird-guide/hobby.asp |title=Hobby, Falco subbuteo |access-date=2018-11-13 |archive-date=2021-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429175158/https://birdsofbritain.co.uk/bird-guide/hobby.asp |dead-url=yes }}</ref> | | | | |ਹਵਾ ‘ਚੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬੁੱਚਦੇ ਵੇਲੇ |- |[[ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਾਂ]] |[[File:Magnificent-Frigate-male.jpg|100px]] |''Fregata'' |Fregatidae<ref>Animal Corner ; Sea Birds [http://www.animalcorner.co.uk/galapagos/gtfrigatebird.html ''Frigate Bird''] Galapagos Sea Birds - ''The Great Frigate Bird and the Magnificent Frigate Bird''</ref> | | | |153ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref>[http://www.speedofanimals.com/animals/frigatebird]</ref> | |- |[[ਖ਼ਾਰ-ਪੰਖੀ ਮੱਘ]] |[[File:Spur-winged Goose RWD4.jpg|100px]] |''Plectropterus'' |[[Anatidae]]<ref>Free find [http://www.kenyabirds.org.uk/goose-sw.htm ''Spur-Winged Goose''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110419022839/http://www.kenyabirds.org.uk/goose-sw.htm |date=2011-04-19 }} Plectropterus gambensis - Kenya Birds</ref> | | | | |ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਡਾਣ |- |[[ਲਾਲ-ਹਿੱਕੀ ਮਰਸਾਂਗਰ]] |[[File:Red-breasted Merganser (Mergus serrator) (11).JPG|100px]] |''Mergus serrator'' |[[Anatidae]]<ref>The cornell lab of Ornithology - Cornell University [http://www.allaboutbirds.org/guide/red-breasted_merganser/id Bird Guide - ''Red-breasted Merganser'']</ref> | | | | | |- |[[ਅਮਰੀਕੀ ਲਾਲਸਿਰ]] |[[File:Canvasaback (Aythya valisineria) RWD2.jpg|100px]] |''Aythya valisineria'' |[[Anatidae]]<ref>Ducks Unlimited - Wet-lands conversation [http://www.ducks.org/hunting/waterfowl-id/canvasback ''Canvasback'']</ref> | | | | |ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਡਾਣ |- |[[ਅਬਲਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬਤਖ਼]] |[[File:Bristol.zoo.common.eider.arp.jpg|100px]] |''Somateria mollissima'' |[[Anatidae]]<ref>[http://web4.audubon.org/bird/boa/F39_G5k.html ''Family XXXIX. ANATINAE. DUCKS.'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170204193733/http://web4.audubon.org/bird/BoA/F39_G5k.html |date=2017-02-04 }} {{Cite web |url=http://web4.audubon.org/bird/BoA/F39_G5k.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2024-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204193733/http://web4.audubon.org/bird/BoA/F39_G5k.html |archive-date=2017-02-04 |url-status=dead}} Family THE EIDER DUCK. [Common Eider.] Genus FULIGULA MOLLISSIMA, Linn. [Somateria mollissima.]</ref> | | | | |ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਡਾਣ |- |[[ਨਿੱਕੀ ਪਣਕੁਕੜੀ]] |[[File:Flickr - Rainbirder - EurasianTeal in flight (cropped).jpg|100px]] |''Anas crecca'' |[[Anatidae]] | | | | | |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == [[ਉੱਚੀ ਉਡਾਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ]] ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== *[http://www.life123.com/question/Top-Ten-Fastest-Birds ''ਸਬ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਪੰਛੀ'']{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.thetravelalmanac.com/lists/birds-speed.htm ''ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਪੰਛੀ'' ਦਿ ਟ੍ਰੈਵਲ ਅਲਮੈਨੈਕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181012134827/https://www.thetravelalmanac.com/lists/birds-speed.htm |date=2018-10-12 }} *[http://www.blurtit.com/q765157.html ''ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਉੱਡਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਕੀ ਹਨ?'' ਬਲਰ ਇਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015105559/http://www.blurtit.com/q765157.html |date=2012-10-15 }} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ]] jkcgk6hoa37kxhp36ibppu5uyocekc7 0 115095 848549 784845 2026-09-29T22:30:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848549 wikitext text/x-wiki '''ਪ੍ਰੇਮ ਲਤਾ ਸ਼ਰਮਾ''' (10 ਮਈ 1927 - 1998) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਸਵਰ/ਗਵਣਤ ਵਿਦਵਾਨ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਸਨ।<ref> {{Cite web|url=http://ignca.nic.in/nl_00209.htm|title=BHRAMARA GEET: A music-dance duo|date=2 January–March 1994|website=Exposition - Vol. I No., IGNCA|access-date=2014-09-26}}</ref> ਇੱਕ ਗਵਣਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੰਡਿਤ ਓਮਕਾਰਨਾਥ ਠਾਕੁਰ ਕੋਲੋ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 1966 'ਚ, ਸੰਗੀਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bhu.ac.in/performing_arts/musicology/|title=Faculty of Performing Arts, Department of Musicology, Varanasi|website=Banaras Hindu University|access-date=2014-09-26}}</ref><ref name="MasseyMassey1996">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yySNDP9XVggC&pg=PA157|title=The Music of India|last=Massey|first=Reginald|last2=Massey|first2=Jamila|date=1996|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-332-8|pages=157–}}</ref> ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਵਾਦਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਮੁਹਾਰਤ ਸਦਕਾ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਨਾਮ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਨਕੋਦਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੀ ਜਮਪਲ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|date=February 1999|title=Special Feature: Prem Lata Sharma Profile|url=http://www.sruti.com/index.php?main_page=product_info&products_id=147|issue=173|access-date=2014-09-26}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋ. ਪੀ.ਐਲ.ਵਾਡੀਆ, ਪੰਡਿਤ ਓਮਕਾਰਨਾਥ ਠਾਕੁਰ, ਪੰਡਿਤ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਐਮ. ਐਮ. ਪੰਡਿਤ ਗੋਪੀਨਾਥ ਕਵੀਰਾਜ, ਪ੍ਰੋ. ਵੀ.ਐਸ. ਅਗਰਵਾਲ, ਪੰਡਿਤ ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ, ਪੰਡਿਤ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤਾ ਜਿਜਨਾਸੁੂ, ਪੰਡਿਤ ਟੀ.ਵੀ. ਰਾਮਚੰਦਰਾ ਦੀਕਸ਼ਤਰ ਆਧਿਆਪਕ/ਗੁਰੂ ਸਨ। ਉਹ ਵਿਧਾਈ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਮਾਲਿਕ ਸੀ ਜੋ ਅੱਠ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਦਿਆਲਯਾ (ਖੈਰਾਗੜ੍ਹ) ਦੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵੀ ਬਣੀ। ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਲਤਾ ਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਵਧੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਹਸਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਭਰੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਸਦਕਾ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਈ। ਪ੍ਰੇਮ ਲਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਪਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਹਸਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਭਰੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਸਦਕਾ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਦਾ ਅਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.itcsra.org/sra_story/sra_story_archives/sra_story_archives_links/sra_story_archives_docs/sra_story_publication_abstract.html|title=Archives: Seminar Abstracts|website=ITC Sangeet Research Academy|access-date=2014-09-26}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਪ੍ਰਤੀ ਰੁਚੀ ਏਨੀ ਪ੍ਰਬਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਦਵਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਉਚ ਪਾਏ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿਹਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮੀਰ ਕੀਤਾ। == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ == ਪ੍ਰੇਮ ਲਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਸਦਕਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਹਿਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਹੈ: * ''ਕ੍ਰਿਟਿਕ ਐਡੀਸ਼ਨ ਆਫ ਰਸਵਿਲਾਸਾ'' * ''ਸੰਗੀਤਾ ਰਾਜਾ ਆਫ ਕੁੰਭਕਰਨਾ'' * ''ਬ੍ਰਿਹਾਦੇਸ਼ੀ ਆਫ ਮਤੰਗਨਾ'' * ''ਚਿਤ੍ਰਾਕਾਵਿਆਕੁਟੂਕਮ'' * ''ਸਹਸਰਸਾ'' * ''ਏਕਲਿੰਗਾਮਹਾਤਮਾ'' * ''ਭਹਕਤੀਰਸਅੰਮ੍ਰਿਤਾਸਿੰਧੂ'' == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * http://journals.cambridge.org/production/action/cjoGetFulltext?fulltextid=3963852 * [https://web.archive.org/web/20020222043742/http://thehindu.com/thehindu/br/2001/12/11/stories/2001121100130400.htm Legendary savant in music] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ]] go609dvho5jic7cp6liul0axtxioaf3 0 115125 848496 784851 2026-09-29T19:54:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848496 wikitext text/x-wiki {{ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੂਮੈਨ 2019}} {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ |name=ਨੈਨਾ ਸਿੱਬਲ |image= |birth_date=1948 |birth_place=ਪੁਣੇ |death_date=2000 |occupation=ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ |nationality=ਭਾਰਤੀ |alma_mater=ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |genres=ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ, ਨਾਵਲ |spouse=ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ}} '''ਨੈਨਾ ਸਿੱਬਲ''' (1948 - 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਨਾਵਲ ''ਯਾਤਰਾ'' ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ|ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ]] ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]]<ref name="encyc">ਸ਼ਿਆਮਲਾ ਏ. ਨਾਰਾਇਣ, [https://books.google.co.uk/books?id=nGfMAgAAQBAJ&dq "ਸਿਬਾਲ, ਨੀਨਾ"] ਇਨ ''ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਪੋਸਟ-ਕੋਲੋਨੀਅਲ ਲਿਟਰੇਚਰਜ਼ ਇਨ ਇੰਗਲਿਸ਼'', ਐਡੀਜ਼ ਯੂਜੀਨ ਬੇਸਨ, ਐਲ ਡਬਲਿਊ ਕੋਨਲੀ, ਰਾਉਤਲੇਜ, 2004, ਪੀ. 1473.</ref> ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="jaggi">''ਗਾਰਡੀਅਨ'' ਵਿੱਚ [[Maya Jaggi|ਮਾਇਆ ਜਗਸੀ]], 22 ਅਕਤੂਬਰ 1991: "ਮਾਇਆ ਜਗਜੀ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਨੀਨਾ ਸਿੱਬਲ ਕਿਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸਦੇ ਦੁਨੀਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹਨ".</ref> [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ ਵਿਚ) ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1972 ਵਿੱਚ ਸਿੱਬਲ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਝਟਕਾ" ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।<ref name="jaggi" /> ਹੋਰ ਪੋਤੀਆਂ ਵਿੱਚ [[ਕਾਹਿਰਾ|ਕਾਇਰੋ]] ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਕਲਚਰਲ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1992 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ [[ਯੂਨੈਸਕੋ|ਯੂਨੇਸਕੋ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੱਕੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ 1995 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਜਾ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.mirandahouse.ac.in/MirandaHouse/UserSpace/UserName/admin/DynamicFolder/2006-2007/Alumnae/AlumniBioProfile_Ninasibal.htm |title=ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ |access-date=2019-02-21 |archive-date=2017-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510071252/http://www.mirandahouse.ac.in/MirandaHouse/UserSpace/UserName/admin/DynamicFolder/2006-2007/Alumnae/AlumniBioProfile_Ninasibal.htm |dead-url=yes }}</ref> ਉਸਨੇ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਰਾਜਦੂਤ ਅਤੇ ਲੇਖਿਕਾ [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ]] ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇੱਕ "ਅੰਤਰ-ਤਿੰਨਾਸਤਰੀ" ਵਿਆਹ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ।<ref name="eleph">ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ, [https://books.google.co.uk/books?id=uqvpZutXN7cC&pg=PA254&dq ''ਦ ਹਾਲੀਫ਼ੈਂਟ, ਟਾਈਗਰ ਅਤੇ ਸੈਲ ਫੋਨ: ਰਿਫਲਿਕਸ਼ਨਜ਼ ਆਨ ਇੰਡੀਆ, ਇਮਰਿੰਗ 21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪਾਵਰ''] [https://books.google.co.uk/books?id=uqvpZutXN7cC&pg=PA254&dq], ਪੈਨਗੁਇਨ, 2007, ਪੀ. 254</ref> ਜੂਨ 2000 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref name="eleph" /><ref>[http://www.thehindu.com/2000/07/01/stories/0201000j.htm "ਨੀਨਾ ਸਿੱਬਲ ਮਰਿਆ"] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''ਦ ਹਿੰਦੂ'', 1 ਜੁਲਾਈ 2000.</ref> ਨੈਨਾ ਸਿੱਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਨਿਵਾਜਿਆ ਸੀ। ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਵੁਮੈਨਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਫੰਡ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਹਰ ਸਾਲ ਅਜਿਹੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਯੋਗ ਅਤੇ ਪਛੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>[http://aiwefa.org/aiwefa-nina-sibal-memorial-awards/ ਨੀਨਾ ਸਿੱਬਲ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ], ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਵੋਮੈਨਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਫੰਡ</ref> == ਲਿਖਣਾ == ਸਿੱਬਲ ਦਾ ਕੰਮ 1985 ਵਿੱਚ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ''ਵਟ ਏ ਬਲੇਜ਼ ਆਫ਼ ਗਲੋਰੀ'' ਨੇ ''ਏਸ਼ੀਆਈਕ'' ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੀ ਸੀ।<ref name="encyc"/> ਇਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1991 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ''ਵਿਨਿੰਗ ਏਸ਼ੀਅਨ ਫਿਕਸ਼ਨ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>ਲਿਓਨ ਕਾੰਬਰ (ਐੱਡ.), [https://books.google.co.uk/books?id=Wt5iAAAAMAAJ&q ''ਇਨਾਮ ਇਨਾਮ ਏਸ਼ੀਅਨ ਫਿਕਸ਼ਨ''] [https://books.google.co.uk/books?id=Wt5iAAAAMAAJ&q], ਟਾਈਮਜ਼ ਬੁੱਕਜ਼, 1991</ref> ਯਾਤਰਾ, 1987 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਸਿਰਲੇਖ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ: "ਯਾਤਰਾ" ਦਾ ਅਰਥ ਯਾਤਰਾ ਜਾਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਹੈ। ਆਲੋਚਕ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਜਾਦੂਈ ਯਥਾਰਥਵਾਦ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸਲਮਾਨ ਰਸ਼ਦੀ ਦੀ ਮਿਡਨਾਈਟਸ ਚਿਲਡਰਨ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਥੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਪਕੋ ਅੰਦੋਲਨ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮੂਲ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਦੀ ਖੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭੀੜ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਅਲਜੀਅਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਲਈ 1987 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਸਿੱਬਲ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦ ਸੀਕ੍ਰੇਟ ਲਾਈਫ ਆਫ਼ ਗੁੱਜਰ ਮੱਲ, 1991 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕਾਲਪਨਿਕ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਹਨ: ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦੀ ਗੂੰਜ। ਇਹ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਆਸੀ ਜਾਂ ਰੰਗੀਨ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਬਲਕਿ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਰਲੇਖ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਛੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ: ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੁਆਰਾ, ਤੈਰਾਕੀ, ਦਾਦਾਰਾਓ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਫਰ ਬੂਟ, ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>[https://searchworks.stanford.edu/view/1857081 Stanford University Library.]</ref> ਉਸ ਦਾ 1998 ਦਾ ਨਾਵਲ, ਦ ਡੌਗਸ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਮੁਸਲਿਮ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਬਲ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸੀ, ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਾਅਦੇ 'ਤੇ ਖਰਾ ਨਹੀਂ ਉਤਰਿਆ। == ਕੰਮ == * ''ਯਾਤਰਾ: ਯਾਤਰਾ'', ਵਿਮੈਨ ਪ੍ਰੈਸ, 1987, {{ISBN|9780704350090}} * ''ਗੁੱਜਰ ਮਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ'', ਵਿਮੈਨ ਪ੍ਰੈਸ, 1991 ਦੇ ''ਗੁਪਤ ਜੀਵਨ'' ISBN 9780704342712 * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AabzkmYFn8wC&pg=PP334|title=The Dogs of Justice|publisher=Orient Blackswan|year=1998|isbn=978-81-7530-021-7|pages=334–}} == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive=""></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] hw2bko5h07v5rrza8ju4mk212xgld7k 0 116217 848449 743328 2026-09-29T17:47:09Z Nitesh Gill 8973 848449 wikitext text/x-wiki '''ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਰਿਫਾਇਨਰੀ''' (ਜੀ.ਜੀ.ਐਸ.ਆਰ.) ਐਚਪੀਸੀਐਲ-ਮਿੱਤਲ ਐਨਰਜੀ ਲਿਮਟਿਡ (ਐਚਐਮਈਐਲ) ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਹੈ ਜੋ ਐਚਪੀਸੀਐਲ ਅਤੇ ਮਿੱਤਲ ਐਨਰਜੀ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਜੋ ਐਲ ਐਨ ਮਿਤੱਲ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਵਿਚਾਲੇ ਇਕ ਸਾਂਝਾ ਉੱਦਮ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hmel.in/ggsr-project|title=Guru Gobind Singh Refinery – Fact file {{!}} HMEL|website=www.hmel.in|access-date=2019-03-25|archive-date=2019-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325173356/http://www.hmel.in/ggsr-project|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਪਿੰਡ [[ਫੁੱਲੋਖਾਰੀ]], ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ '''ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੇਲ ਸੋਧਕ ਕਾਰਖਾਨਾ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਫਾਈਨਰੀ ਲਈ ਕੰਮ 2008 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2012 ਵਿਚ ਰਿਫਾਈਨਰੀ ਚਾਲੂ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="indiatimes">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Bathinda-refinery-gets-in-operation/articleshow/12463480.cms|title=Bathinda refinery gets in operation - Times of India|publisher=timesofindia.indiatimes.com|accessdate=2016-06-26}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਰੱਥਾ 11.3 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ (230,000 ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ) ਹੈ।<ref name="hydrocarbons-technology">{{cite web|url=http://www.hydrocarbons-technology.com/projects/bhatendaoil/|title=Guru Gobind Singh Refinery (GGSR), Punjab - Hydrocarbons Technology|publisher=hydrocarbons-technology.com|accessdate=2016-06-26}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ 4 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="indiatimes2">{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/energy/oil-gas/lakshmi-n-mittal-aids-india-pakistan-detente-with-refinery/articleshow/12903628.cms|title=Lakshmi N Mittal aids India, Pakistan detente with refinery - The Economic Times|publisher=economictimes.indiatimes.com|accessdate=2016-06-26}}</ref> ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਨੂੰ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਤੱਟੀ ਸ਼ਹਿਰ  ਮੁਨਦਰਾ ਤੋਂ 1,017 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਲ ਬਾਹਰੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਿਟੇਡ (ਏਆਈਐਲ) ਨੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕੰਸਲਟੈਂਸੀ (ਪੀ.ਐੱਮ.ਸੀ.) ਨੇ ਪੂਰੇ ਕੰਮ ਲਈ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ (ਡਿਜ਼ਾਈਨ), ਉਪਲਬਧੀ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। <ref name="engineersindia">{{Cite web|url=http://www.engineersindia.com/epcm/m-68|title=EPCM|publisher=engineersindia.com|access-date=2016-06-26|archive-date=2015-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224132335/http://www.engineersindia.com/epcm/m-68|dead-url=yes}}</ref>ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਰੀਫਾਈਨਰੀ ਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ  ਨਿਵੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਤੇਲ ਤੇ ਗੈਸਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਯੂਰੋ-IV ਉਤਸਰਜਨ ਮਾਨਦੰਡਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰੇਗੀ। ਇਹ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸਮਾਜਿਕ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਫੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://punjabpost.in/welcome/128695|title=ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਨੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਦਿੱਤਾ 3.60 ਲੱਖ ਦਾ ਚੈਕ|last=ppadmin|date=2018-08-11|website=Punjab Post|language=en-US|access-date=2019-03-25|archive-date=2019-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325172723/http://punjabpost.in/welcome/128695|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive=""></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਦਯੋਗ]] fqaq9nl73aderlflnvdjvqwpsqfzs4v 0 116826 848640 743552 2026-09-30T07:22:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848640 wikitext text/x-wiki '''ਮੁਥਯਲਮਮਾ''' ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੂ]] ਦੇਵੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਦੁਰਗਾ]] / [[ਕਾਲ਼ੀ ਮਾਤਾ|ਕਾਲੀ]] ਮਾਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]]<nowiki/>ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ [[ਮੰਦਰ]] ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਤੇਲੰਗਾਣਾ|ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] 'ਚ [[ਕਾਲ਼ੀ ਮਾਤਾ|ਮਹਾਂਕਾਲੀ]] ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਅਸ਼ਾਦ ਮਹੀਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/14/stories/2003041401560300.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030708193407/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/14/stories/2003041401560300.htm |archive-date=2003-07-08 |url-status=dead}}</ref> ਹਰ ਹਫਤੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਦੇ ਬੋਲਾਰਰਮ ਅਤੇ ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸਮਾਗਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਪੂਜਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤੇ ਪ੍ਰਾਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਸ਼ਿਵਾਜੀਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ]] ir53f7rnyjzoj00n7pl2b5gh9bmqg6c 0 117166 848379 533066 2026-09-29T13:34:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848379 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder| | name = ਟੀ. ਐਨ. ਸਦਾਲਕਸ਼ਮੀ | birth_date = 25 ਦਸੰਬਰ 1928 | birth_place = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = {{death date and age|df=yes|2004|7|24|1928|12|28}} | death_place = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] | party = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]], ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਕਾਂਗਰਸ | spouse = ਟੀ. ਵੈਂਕਟ ਨਰਾਇਣ | residence = ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, [[ਭਾਰਤ]] }} '''ਟਾਕੇਲਾ.''' '''ਐਨ. ਸਦਾਲਕਸ਼ਮੀ''' (1928-2004) ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ [[ਦਲਿਤ]] ਔਰਤ ਵਿਧਾਇਕ ਸੀ। == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਸਦਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਪੈਨਸ਼ਨਪੁਰਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੀਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ [[ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਦਕਰ]] ਜੀਰਾ ਕੰਪਾਊਂਡ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣਗੇ। ਉਸ ਨੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤੀ 'ਚ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="obit">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/2004/07/25/stories/2004072506550300.htm|title=Sadalakshmi passes away|website=thehindu.com|access-date=20 July 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਸਦਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਪਦਪੱਲੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਮਰੈੱਡੀ ਤੋਂਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਹ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਬਣਨ ਲਈ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ।<ref name="obit"/> ਸਦਾਲਕਸ਼ਮੀ 1974 ਤੋਂ 1980 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਧਾਨ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਡਕੈਪ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2017)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸਦਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਨੇਤਾ ਟੀ. ਵੇਂਕਟ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸਨ। 24 ਜੁਲਾਈ, 2004 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਕੇਅਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚਸਦਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।ਉਸ ਦਾ ਬਾਂਸੀਲਾਲਪੇਟ ਵਿਖੇ ਦਾਹ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="obit"/> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] 3t4uwx1pos1d4i7xmk99itzgi2fkrel 0 117659 848605 740499 2026-09-30T04:54:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848605 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Maniben Kara|image=Maniben_Kara.jpg|imagesize=|caption=Maniben Kara|birth_date=1905|birth_place=[[Mumbai]], [[Maharashtra]], India|death_date=1979|death_place=|restingplace=|restingplacecoordinates=|othername=|occupation=Social worker, trade unionist|yearsactive=|known for=|spouse=|domesticpartner=|children=|parents=|website=|awards=[[Padma Shri]]}} '''ਮਨੀਬੇਨ ਕਾਰਾ''' (1905-1979)<ref name="Women Pioneers In India's Renaissance">{{Cite book|url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/women-pioneers-in-india-s-renaissance-IDD677/|title=Women Pioneers In India's Renaissance|last=|first=|publisher=National Book Trust, India|year=2003|isbn=81-237-3766 1|editor-last=Nayar|editor-first=Sushila|location=|pages=469|editor-last2=Mankekar|editor-first2=Kamla|editor-link2=Kamla Mankekar}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਸੀ।<ref name="Women in Modern India, Volume 4">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=hjilIrVt9hUC&pg=PA174&lpg=PA174&dq=Kumari+Maniben+Kara#v=onepage&q=Kumari%20Maniben%20Kara&f=false|title=Women in Modern India, Volume 4|last=Geraldine Hancock Forbes|publisher=Cambridge University Press|year=1999|isbn=9780521653770|pages=290}}</ref> ਉਹ ਹਿੰਦ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="Labour Rights">{{Cite web|url=http://www.labour-rights-india.eu/index.php?id=partners_mki|title=Labour Rights|date=2015|publisher=Labour Rights|access-date=15 May 2015|archive-date=15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215233255/http://www.labour-rights-india.eu/index.php?id=partners_mki|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ 1970 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਦੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Padma Shri">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Shri|date=2015|publisher=Padma Shri|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 November 2014|dead-url=yes|access-date=11 November 2014}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == 1905 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ, [[ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ]] ਸਦੱਸ, ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਮਨੀਬੇਨ ਕਾਰਾ ਨੇ ਸੈਂਟ ਕੋਲੰਬੀਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਗਮਦੇਵੀ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਰਮਿੰਘਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ 'ਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Stree Shakti">{{Cite web|url=http://www.streeshakti.com/bookM.aspx?author=9|title=Stree Shakti|date=2015|publisher=Stree Shakti|access-date=16 May 2015}}</ref> 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਭਾਰਤ ਆ ਕੇ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ''ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ'' ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਐੱਮ ਐੱਨ ਰਾਏ|ਐਮ]] . [[ਐੱਮ ਐੱਨ ਰਾਏ|ਐੱਨ]] . [[ਐੱਮ ਐੱਨ ਰਾਏ|ਰਾਏ]] ਦਾ''ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ''<ref name="Independent India">{{Cite web|url=http://catalog.hathitrust.org/Record/007132445|title=Independent India|date=2015|publisher=Hathi Trust|access-date=16 May 2015}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Stree Shakti" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਮਲਹਾਰ ਜੋਸ਼ੀ, [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ, ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆ ਗਈ ਸੀ,<ref name="N. M. Joshi">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/2005/05/31/stories/2005053100610902.htm|title=N. M. Joshi|date=31 May 1955|publisher=The Hindu|access-date=16 May 2015}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਤੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਸਰਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Stree Shakti" /> ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਮੁੰਬਈ, ਬੰਬਈ ਇੰਪਰੂਵਮੈਂਟ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਕਈ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼, ਦੀ ਝੁੱਗੀਆਂ 'ਤੇ ਸੀ।<ref name="Stree Shakti" /> ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ 'ਮਦਰਜ਼ ਕਲੱਬ' ਅਤੇ 'ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਸੈਂਟਰ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੈਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਦਰਮਿਆਨ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਸਾਖਰਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਫੈਲਾਇਆ।<ref name="Stree Shakti" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ; ''ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ,'' ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭੰਗਗਿਨੀ ਸਮਾਜ 'ਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="Women Pioneers In India's Renaissance"/> ਮਨੀਬੇਨ ਕਾਰਾ, ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸਿਆਸੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ,<ref name="Women's Rights and World Development">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=qnJ9J9UygR0C&pg=PA312&lpg=PA312&dq=Kumari+Maniben+Kara#v=onepage&q=Kumari%20Maniben%20Kara&f=false|title=Women's Rights and World Development|last=Bela Rani Sharma|publisher=Sarup and sons|year=1998|isbn=9788176250153|pages=383}}</ref> ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ]] 1970 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਨੌ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, 74 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="Stree Shakti"/> ਹਿੰਦ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਮਨੀਬੇਨ ਕਾਰਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਐਮ ਕੇ ਆਈ) ਨਾਮ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Labour Rights"/> ਪੱਛਮੀ ਰੇਲਵੇ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿਚ, ਮਨੀਬੇਨ ਕਾਰਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ,<ref name="Maniben Kara Foundation">{{Cite web|url=http://www.indiacom.com/mumbai/maniben-kara-foundation_mumbai_mum_1180543.html|title=Maniben Kara Foundation|date=2015|publisher=Indiacom|access-date=16 May 2015}}</ref> ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਗ੍ਰਾਂਟ ਰੋਡ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਮਨੀਬੇਨ ਕਾਰਾ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਹਾਲ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Maniben Kara Foundation Hall">{{Cite web|url=http://www.mojostreet.com/place/government-buildings/maniben-kara-foundation-hall-grant-road-mumbai-maharashtra-india-1661419|title=Maniben Kara Foundation Hall|date=2015|publisher=Mojo Street|access-date=16 May 2015|archive-date=30 ਜੂਨ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630042929/http://www.mojostreet.com/place/government-buildings/maniben-kara-foundation-hall-grant-road-mumbai-maharashtra-india-1661419|url-status=dead}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == {{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ|colwidth=30em}} * [[Trade Unionism]] * [[Hind Mazdoor Sabha]] * [[International Confederation of Free Trade Unions]] * [[All India Trade Union Congress]] * [[M. N. Roy]] * [[Narayan Malhar Joshi]] {{Div col end}}{{portal|India}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|colwidth=30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1979]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1905]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] m7u7bhl8bwpbnzrf1f4m8nq99nlb65i 0 117830 848451 790688 2026-09-29T17:50:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848451 wikitext text/x-wiki [[File:Nafis_Fathima's_image.jpg|thumb|ਨਾਫਿਸ ਫਾਤਿਮਾ]] '''ਨਫ਼ੀਸ ਫ਼ਾਤਿਮਾ''' (ਜਨਮ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1963) ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਫੀ ਇੱਕ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਤੰਬਰ 2015 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2018 ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਰਹੀ<ref>{{Cite web|url=http://bangaloreuniversity.ac.in/syndicate/|title=Syndicate Members {{!}} Bangalore University|website=bangaloreuniversity.ac.in|access-date=21 January 2018|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226093909/http://bangaloreuniversity.ac.in/syndicate/|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ 2009 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2017 ਤੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਸੀ।<ref>[http://www.newstrackindia.com/newsdetails/243925 "Karnataka Congress condemns arrest of suspended IPS officer Sanjeev Bhatt"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170819145214/http://www.newstrackindia.com/newsdetails/243925 |date=2017-08-19 }}. Newstrack India (ANI). 3 October 2011.</ref> ਉਹ ਦੋ ਮਿਆਦ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਕੈਂਸਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ,<ref name="Elected">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2610373.ece "Elected"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205175923/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2610373.ece |date=2014-12-05 }}. ''[[The Hindu]]'' Bangalore, 9 November 2011.</ref><ref>[http://www.karnatakacancersociety.org Karnataka Cancer Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200217232523/http://www.karnatakacancersociety.org/ |date=2020-02-17 }} website</ref> (ਗ਼ੈਰ-ਰਾਜਨੀਤੀ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੈਂਪਾਂ, ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ) ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਨੇਤਾ ਸੀ।<ref>[http://ww.congress.org.in Indian National Congress]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} website.</ref> ਉਹ 1999 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ<ref>[http://www.karnatakapcc.com Karnataka Pradesh Congress Committee] website</ref> ਦੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਨਫ਼ੀਸ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਸਾਇੰਸ 'ਚ ਨਿਜਲਿੰਗਪਾ ਕਾਲਜ ਆਫ ਆਰਟਸ, ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਕਾਮਰਸ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਗੂ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਆਰਟਸ 'ਚ ਮਾਸਟਰਸ ਕੀਤੀ। 9 ਜਨਵਰੀ 1983 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ੍ਰੀ ਨੂਰ ਅਹਮਦ ਸ਼ਰੀਫ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਹਨ. == ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨੀ == ਉਹ 1990 ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੈਂਗਲੂਰ ਸਿਟੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕੌਮੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਵਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਐਸ ਐਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਾਜ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ (ਕੇ ਪੀ ਸੀ ਸੀ) ਬਣ ਗਿਆ। ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਹੈ। == ਅਹੁਦਾ == ; ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ * 1991 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਮਾਲੇਸਵਰਮ ਵੈਸਟ ਮਹਿਲਾ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ (ਆਈ) ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ * 1997 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ 1992 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਮਾਲੇਸਵਰਮ ਪੱਛਮੀ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ (ਆਈ) ਦੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ * ਕੇਪੀਸੀਸੀ (ਆਈ) ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ, * ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ (ਆਈ) ਦੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ * 2002 ਤੋਂ 2005 ਤੋਂ ਕੇ ਪੀ ਸੀ ਸੀ., ਹੈਬਬਲ ਬਲਾਕ ਦੀ ਮੈਂਬਰ * 2005 ਤੋਂ 2010 ਤੱਕ ਕੇ ਪੀ ਸੀ ਸੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਚੁਣੀ ਗਈ ਮੈਂਬਰ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] bc7ek1zg2pph8zo8r64iwzjg22pkroi 0 117972 848601 622953 2026-09-30T04:42:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848601 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Madan Kaur | image = | caption = | birth_date = 1935 | birth_place = Dhadhnia, [[Shergarh tehsil|Shergarh]], [[Jodhpur]] | office = Minister of Forest, [[Government of Rajasthan]] | term = 1990 - 1992 | office2 = Jila Pramukh, [[Barmer district]] | term2 = 2005 - 2015 | party = [[Indian National Congress]] | nationality = [[Indian people|Indian]] }} '''ਮਦਨ ਕੌਰ''' ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜੰਗਤਾਲ ਮਹਿਕਮੇ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਹੈ। [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਉਹ ਬਾੜਮੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਹਲਕਾ ਪਚਪੜਾ ਤੋਂ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/crossvoting-mars-congress-jubilation-in-rajasthan/article707895.ece|title=Cross-voting mars Congress jubilation in Rajasthan|date=11 February 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=12 October 2015}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.elections.in/rajasthan/assembly-constituencies/pachpadra.html|title=Pachpadra Elections Results 2014, Current MLA, Candidate List of Assembly Elections in Pachpadra, Rajasthan|publisher=Elections.in|access-date=12 October 2015|archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117033228/http://www.elections.in/rajasthan/assembly-constituencies/pachpadra.html|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਨੇਤਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] hhpfrhwo4h0tzircs8bdivx56nvi2t0 3 118089 848456 481038 2026-09-29T18:06:17Z Lentokonefani 53661 Lentokonefani ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kwékwlos]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Wrtragnas]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Kwékwlos|Kwékwlos]]" to "[[Special:CentralAuth/Wrtragnas|Wrtragnas]]" 481038 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Kwékwlos}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:14, 28 ਜੂਨ 2019 (UTC) ku14olu7u0i3toia5l1oto6mrtgd37j 0 118636 848657 837533 2026-09-30T08:07:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848657 wikitext text/x-wiki '''ਮੈਰੀ ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਜਾਧਵ''' ਐਮ ਬੀ ਈ (1909-1975) ਇਕ ਭਾਰਤੀ [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ]] ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਚੇਨਈ]] ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ [[ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀ|ਐੱਨ ਜੀ ਓ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸੰਗਠਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਾਪਤ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ''ਗਿਲਡ ਆਫ ਸਰਵਿਸ'' [[ਯਤੀਮਖ਼ਾਨਾ|ਅਨਾਥਾਂ]], [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਖਰਤਾ|ਮਾਦਾ ਸਾਖਰਤਾ]], ਅਪਾਹਜਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਯੂਨਿਟ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article193841.ece|title=Guild of Service founder’s role hailed|date=30 September 2009|work=The Hindu|access-date=4 July 2012}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਮੈਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1909 ਵਿਚ [[ਊਟੀ|ਉਟਾਕਮੁੰਡ]] ਵਿਚ ਉਸ ਸਮੇਂ [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ|ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਵਿਚ ਰੁਸਤਮ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਆਲਮਾਈ ਕੋਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਮਦਰਾਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ 300-ਮਜ਼ਬੂਤ [[ਪਾਰਸੀ]] ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref name="sculturemaryjadhav">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article229916.ece|title=Mary Clubwala sculpture unveiled|date=14 July 2009|access-date=4 July 2012}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਵਿਚ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਨੋਗੀ ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। 1930 ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਕ ਪੁੱਤਰ, ਖੁਸਰੋ, ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। 1935 ਵਿਚ ਇਕ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਨੋਜੀ ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਮੇਜਰ ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਕੇ ਜਾਧਵ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>http://madrasmusings.com/Vol%2018%20No%2015/the_parsis_of_madras_3.html{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == 1942 ਵਿੱਚ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨਾਲ, ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹੋਸਪਿਟੈਲਿਟੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਗਿਲਡ ਆਫ ਸਰਵਿਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖਿੱਚੀਆਂ ਮਦਦਗਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜਾਂ ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸਨ। ਮਿਸਜ਼ ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਕੰਟੇਨਜ਼, ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਦੌਰੇ, ਡਾਇਵਰੈਸੈਨਲ ਥੈਰੇਪੀ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਸੀ। ਜਨਤਾ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਵਿਰਾਸਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯੁੱਧ ਫੰਡ ਲਈ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਜੇਤੂ 14ਵੀਂ ਆਰਮੀ ਨੇ ਮੈਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੱਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਤਲਵਾਰ ਭੇਂਟ 'ਚ ਦਿੱਤੀ। 1956 ਵਿਚ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਮਿਸ ਆਰ ਈ ਕੈਸਟਲ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਸ਼ੈਰਿਫ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/article3035875.ece|title=dated December 20, 1956: New Sheriff of Madras|date=20 December 2006|work=The Hindu|access-date=4 July 2012}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਨੇ<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/article3035875.ece|title=dated December 20, 1956: New Sheriff of Madras|date=20 December 2006|work=The Hindu|access-date=4 July 2012}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1961 ਵਿਚ ਮਦਰਾਸ (ਹੁਣ [[ਚੇਨਈ]]) ਦੀ ਫੇਰੀ ਤੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਦੇ ਡਿਊਕ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-09/chennai/32139995_1_royal-couple-queen-elizabeth-ii-prince-philip|title=When Queen came calling|date=9 June 2012|work=The Times of India|access-date=4 July 2012|archive-date=29 ਜੁਲਾਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130729220401/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-09/chennai/32139995_1_royal-couple-queen-elizabeth-ii-prince-philip|dead-url=yes}}</ref> == ਸਨਮਾਨ == * ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (ਐੱਮ.ਬੀ.ਈ.) (1941 ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਆਨਰਜ਼) <ref>{{London Gazette|issue=35029|supp=y|page=19|date=31 December 1940}}</ref> * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਪਦਮਾ ਸ਼੍ਰੀ]] (1955) * [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] (1968) <ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 November 2014|dead-url=yes|access-date=21 July 2015}}</ref> * [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ]], ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ (1975)<ref>{{Cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080131164854/http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php|archive-date=31 January 2008|dead-url=yes|access-date=2009-06-28}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.guildofservicecentral.org Guild of Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809151201/http://guildofservicecentral.org/ |date=2018-08-09 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1975]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] 7pcifuf7vtg2l1vjz2cstu7wt332c5e 0 118688 848369 624886 2026-09-29T12:18:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848369 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜੇਨਟ ਜੋਹਨਸਨ<!-- include middle initial, if not specified in birth_name --> | image = Janetta Johnson 20180822-4983 (cropped).jpg<!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] --> | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{birth based on age as of date |54 |2019|02|18}}<ref name="out-18feb2019">{{cite news |author=Raquel Willis |authorlink1=Raquel Willis |title=Black Trans Women Created the World's First Trans Cultural District |url=https://www.out.com/out-exclusives/2019/2/18/black-trans-women-created-worlds-first-trans-cultural-district |accessdate=June 22, 2019 |work=[[Out (magazine)|Out]] |date=February 18, 2019}}</ref><!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]] --> | birth_place = | residence = [[ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]], ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਯੂ.ਐਸ. | nationality = [[ਅਮਰੀਕੀ]] | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = {{nowrap|ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ}} | years_active = | era = | employer = | organization = | agent = <!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source --> | known_for = | notable_works = <!-- produces label "Notable work"; may be overridden by |credits=, which produces label "Notable credit(s)"; or by |works=, which produces label "Works" --> | style = | home_town = [[ਟੰਪਾ, ਫ਼ਲੋਰਿਡਾ]]<ref name="cclub-feb2018">{{cite web |title=Sampson McCormick and Janetta Johnson on The Michelle Meow Show 2/22/18 |url=https://www.commonwealthclub.org/events/2018-02-22/sampson-mccormick-and-janetta-johnson-michelle-meow-show-22218 |website=[[Commonwealth Club of California]] |accessdate=February 22, 2018}}</ref> | spouse = <!-- Use article title or common name --> | partner = <!-- (unmarried long-term partner) --> | awards = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ਜੇਨਟ ਜੋਹਨਸਨ''' (ਜਨਮ 1964/1965) [[ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਅੰਦੋਲਨ (1954–68)|ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ]] [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]] ਅਧਾਰਿਤ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾ]]<nowiki/>ਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ।<ref name="out-18feb2019" /><ref name="lgbtqnation-7oct2018">{{cite web |last1=Madison |first1=Alex |title=The nation's first trans cultural district is starting to turn ideas into reality |url=https://www.lgbtqnation.com/2018/10/nations-first-trans-cultural-district-starting-turn-ideas-reality/ |website=LGBTQ Nation |date=October 7, 2018 |accessdate=June 22, 2019}}</ref><ref name="guardian-6nov2016">{{cite news |last1=Puglise |first1=Nicole |title=LGBT prisoners' art exhibit offers voice to the incarcerated – and 'call to action' |url=https://www.theguardian.com/us-news/2016/nov/06/lgbt-prisoners-art-exhibit-new-york-on-the-inside |accessdate=June 22, 2019 |newspaper=[[The Guardian]] |date=November 6, 2016}}</ref><ref name="yes-8mar2017">{{cite magazine |last1=Chitnis |first1=Rucha |title=Why Defending Human Rights Is Women’s Work |url=https://www.yesmagazine.org/people-power/why-defending-human-rights-is-womens-work-20170308 |accessdate=June 22, 2019 |magazine=[[Yes! (U.S. magazine)|Yes!]] |date=March 8, 2017}}</ref> ਉਹ ਟੀ.ਜੀ.ਆਈ. ਜਸਟਿਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ<ref name="out-18feb2019" /><ref name="lgbtqnation-7oct2018" /><ref name="guardian-6nov2016" /><ref name="yes-8mar2017" /><ref name="sfweek-21jun2017">{{cite news |last1=Kane |first1=Peter Lawrence |title=Green-Light District |url=http://www.sfweekly.com/news/feature/green-light-district/ |accessdate=June 22, 2019 |work=[[SF Weekly]] |date=June 21, 2017}}</ref><ref name="guardian-21jun2019">{{cite news |last1=Levin |first1=Sam |title=Compton's Cafeteria riot: a historic act of trans resistance, three years before Stonewall |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2019/jun/21/stonewall-san-francisco-riot-tenderloin-neighborhood-trans-women |accessdate=June 22, 2019 |work=[[The Guardian]] |date=June 21, 2019}}</ref> ਅਤੇ ਕਾਂਪਟਨਜ਼ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਕਲਚਰ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।<ref name="out-18feb2019" /><ref name="lgbtqnation-7oct2018" /><ref name="sfweek-21jun2017" /><ref name="guardian-21jun2019"/><ref name="sfexam-5feb2019">{{cite news |last1=Tence |first1=Victor |title=New cultural district director hopes to create employment opportunities for transgender residents |url=https://www.sfexaminer.com/news/new-cultural-district-director-hopes-to-create-employment-opportunities-for-transgender-residents/ |accessdate=June 21, 2019 |work=[[San Francisco Examiner]] |date=February 5, 2019 |archive-date=ਜੂਨ 21, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190621194604/https://www.sfexaminer.com/news/new-cultural-district-director-hopes-to-create-employment-opportunities-for-transgender-residents/ |dead-url=yes }}</ref> ਜੋਹਨਸਨ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਮੈਡੀਕਲ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref name="sfweek-22jul2015">{{cite news |last1=Wong |first1=Julia Carrie |title=Miss Major: The Bay Area's Trans Formative Matriarch |url=http://www.sfweekly.com/news/miss-major-the-bay-areas-trans-formative-matriarch/ |accessdate=June 22, 2019 |work=[[SF Weekly]] |date=July 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190622185737/http://www.sfweekly.com/news/miss-major-the-bay-areas-trans-formative-matriarch/ |archive-date=ਜੂਨ 22, 2019 |url-status=dead}}</ref><ref name="haas-jj">{{cite web |last1=Johnson |first1=Janetta |title=Perspectives in Belonging: Janetta Johnson |url=https://haasinstitute.berkeley.edu/perspectives-belonging-janetta-johnson |website=[[Haas Institute for a Fair and Inclusive Society]] |accessdate=June 22, 2019}}</ref> ਉਹ ਟੀ.ਜੀ.ਆਈ. ਜਸਟਿਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਅਸਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਿਸ ਮੇਜਰ ਗ੍ਰਰਿਫਨ- ਗਰੇਸੀ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਫਲੋਰਿਡਾ ਦੇ ਟੰਪਾ ਤੋਂ [[ਸਾਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]] ਚਲੀ ਗਈ।<ref name="sfweek-22jul2015" /><ref name="haas-jj" /> ==ਹਵਾਲੇ== <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] i4qu3indhxpn9er2786v60db5oehb9p 0 118693 848446 772963 2026-09-29T17:45:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848446 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਨਜਮਾ ਹੈਪਤੁੱਲਾ | image = Najma A. Heptulla presenting the Badalte Qadam Award to the Cinematographer, Doordarshan, Ms. Jayshree Puri, at the Best Achievers Award Ceremony, organised by the Child Care & Welfare Foundation, in New Delhi (cropped).jpg | order = | office = 11ਵੀਂ [[ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ]] ਦੀ [[ਚਾਂਸਲਰ (ਸਿੱਖਿਆ)|ਚਾਂਸਲਰ]] | 1blankname = ਵਾਇਸ ਚਾਂਸਲਰ | 1namedata = [[ਤਲਤ ਅਹਿਮਦ]]<br>ਨਜਮਾ ਹੈਪਤੁੱਲਾ | predecessor = [[ਮਹੁੰਮਦ ਅਹਿਮਦ ਜ਼ਕੀ]] | termstart = 26 ਮਈ 2017<ref>{{cite web|url=http://www.news18.com/news/|title=Latest News: Latest Latest News - Latest Live News Online - News18|website=News18|accessdate=15 July 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.freepressjournal.in/india/najma-heptulla-appointed-as-new-jamia-millia-islamia-chancellor/1076638|title=Najma Heptulla appointed as new Jamia Millia Islamia Chancellor - Free Press Journal|date=29 May 2017|publisher=|accessdate=15 July 2018}}</ref> | office1 = [[ਮਨੀਪੁਰ ਗਵਰਨਰ ਦੀ ਸੂਚੀ|16ਵੀਂ ਮਨੀਪੁਰ ਗਵਰਨਰ]] | primeminister1 = [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] | termstart1 = 21 ਅਗਸਤ 2016 | termend1 = 29 ਜੂਨ 2019 | predecessor1 = [[ਵੀ. ਸ਼ੰਮੁਗੰਥਨ]] | successor1 = [[ਪਦਮਨਾਭਾ ਅਚਾਰਿਆ]] | 1blankname1 = ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ | 1namedata1 = [[ਓਕ੍ਰਮ ਇਬੋਬੀ ਸਿੰਘ]]<br>[[ਨੋਂਗਥੋਮਬਮ ਬਿਰੇਨ ਸਿੰਘ]] | office2 = [[ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ]] | primeminister2 = [[ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ]] | termstart2 = 26 ਮਈ 2014 | termend2 = 12 ਜੁਲਾਈ 2016 | predecessor2 = [[ਕੇ. ਰਹਿਮਾਨ ਖਾਨ]] | successor2 = [[ਮੁਖਤਰ ਅੱਬਾਸ ਨਕ਼ਵੀ]] | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1940|04|13}} | birth_place = [[ਭੋਪਾਲ]], [[ਭੋਪਾਲ ਰਾਜ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] | death_date = | death_place = | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]]<br/>{{small|(2004 ਤੋਂ)}} | otherparty = [[ਭਾਰਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]<br/>{{small|(1960s–2004)}} | spouse = {{marriage|ਅਕਬਰ ਅਲੀ ਅਖਤਰ ਹੈਪਤੁੱਲਾ|1966|2007|end=d.}} | children = 3 | residence = [[ਰਾਜ ਭਵਨ, ਇੰਫਾਲ]] | alma_mater = [[ਵਿਕਰਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] }} '''ਨਜਮਾ ਅਕਬਰ ਅਲੀ ਹੈਪਤੁੱਲਾ''' (13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1940 ਦਾ ਜਨਮ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਨੀਪੁਰ ਦੀ ਗਵਰਨਰ ਹੈ ਅਤੇ [[ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ]] ਦੀ [[ਚਾਂਸਲਰ (ਸਿੱਖਿਆ)|ਚਾਂਸਲਰ]] ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/manipur-governor-najma-heptulla-appointed-jamia-millia-islamia-chancellor/article18612034.ece|title=Manipur Governor Najma Heptulla appointed Jamia Millia Islamia Chancellor|date=29 May 2017|work=The Hindu|access-date=15 July 2018|publisher=|via=www.thehindu.com}}</ref> ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (ਬੀਜੇਪੀ) ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦੀ ਛੇ ਵਾਰ ਮੈਂਬਰ, 1980 ਤੋਂ 2016 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਉੱਪਰੀ ਸਦਨ ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾ ਸਾਲ ਲਈ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਜੁਲਾਈ 2004 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2010 ਤਕ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਤੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2012 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article3350098.ece|title=New stars in Rajya Sabha, spotlight on Mayawati|last=Parsai|first=Gargi|date=25 April 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=25 April 2012|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105010124/http://www.thehindu.com/news/national/article3350098.ece|archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2013|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ|ਆਮਿਰ ਖਾਨ]] ਦੀ ਦੂਜੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ ਅਤੇ [[ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ|ਮੌਲਾਨਾ ਅਬਦੁੱਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ]] ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-29/did-you-know-/27903834_1_zakir-hussain-film-producer-tahir-hussain|title=The Times of India: Latest News India, World & Business News, Cricket & Sports, Bollywood|work=The Times of India|access-date=2019-07-19|archive-date=2013-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130720072406/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-29/did-you-know-/27903834_1_zakir-hussain-film-producer-tahir-hussain|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-07/news-interviews/33082475_1_aamir-khan-azad-rao-khan-satyamev-jayate|title=Aamir Khan gifted Maulana Azad's speech to sister – The Times of India|work=The Times of India|access-date=2019-07-19|archive-date=2013-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130503052630/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-07/news-interviews/33082475_1_aamir-khan-azad-rao-khan-satyamev-jayate|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/Aamir-Khan-the-family-guy/Article1-909640.aspx|title=Aamir Khan, the family guy – Hindustan Times<!-- Bot generated title -->|publisher=|access-date=15 July 2018|archive-date=14 ਅਗਸਤ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130814054541/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/Aamir-Khan-the-family-guy/Article1-909640.aspx|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਅਗਸਤ 2007 ਵਿੱਚ, 13ਵੀਂ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ ਪਰ [[ਮਹੰਮਦ ਹਾਮਿਦ ਅੰਸਾਰੀ|ਹਾਮਿਦ ਅੰਸਾਰੀ]] ਤੋਂ 233 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 26 ਮਈ 2014 ਨੂੰ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੈਬਿਨੇਟ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2016 ਵਿੱਚ ਮੁਖਤਾਰ ਅੱਬਾਸ ਨਕਵੀ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਨਜਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1940 ਨੂੰ [[ਭੋਪਾਲ]], ਭੋਪਾਲ ਰਾਜ, ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਸਯੱਦ ਨਜਮਾ ਬਿੰਟ ਯੂਸਫ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੱਯਦ ਯੂਸਫ਼ ਬਿਨ ਅਲੀ ਅਲਹਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸਯੀਦਾ ਫਾਤਿਮਾ ਬਿੰਟ ਮਹਿਮੁਦ ਕੋਲ ਹੋਇਆ।<ref name="bs0716" /> ਉਹ ਅਰਬੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾਉਦੀ ਬੋਹਰਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ।<ref name="bs0716" /> ਉਸਨੇ ਮੋਤੀਲਾਲ ਵਿਗਿਆਨ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਾ (ਐਮਐਮਵੀਐਮ) ਭੋਪਾਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. ਅਤੇ [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.]]<nowiki/>ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵਿਜਰਾਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਉੱਜੈਨ|ਉਜੈਨ]] ਤੋਂ ਜ਼ੂਆਲੋਜੀ (ਕਾਰਡੀਅਕ ਐਨਾਟੋਮੀ) ਵਿੱਚ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।<ref name="bs0716">{{Citation|title=Why Najma Heptulla, G M Siddeswara were forced to quit Modi Cabinet|url=http://wap.business-standard.com/article/politics/why-najma-heptulla-g-m-siddeswara-were-forced-to-quit-modi-cabinet-116071201174_1.html|access-date=2019-07-19|archive-date=2016-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160715222609/http://wap.business-standard.com/article/politics/why-najma-heptulla-g-m-siddeswara-were-forced-to-quit-modi-cabinet-116071201174_1.html|url-status=dead}}</ref><ref name="gov">{{Cite web|url=http://www.archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=23|title=Detailed Profile – Dr. Najma A. Heptulla – Members of Parliament (Rajya Sabha)|publisher=National Portal of India|access-date=27 May 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.firstpost.com/politics/najma-heptullas-journey-from-cong-to-bjp-cabinet-all-you-need-to-know-1542765.html|title=Najma Heptulla's journey from Cong to BJP cabinet: all you need to know|date=26 May 2014|publisher=Firstpost}}</ref> ਉਸ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਅੱਕਰ ਅਲੀ ਅਖਤਰ ਹੈਪਤੁੱਲਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਹਨ।<ref name="gov"/> ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ, ਅਕਬਰ ਅਲੀ ਅਖਤਰ ਹੈਪਤੁੱਲਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਜਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ, ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ''ਪੈਟਰੋਟ'' ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 7 ਸਤੰਬਰ, 2007 ਨੂੰ 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/09/05/stories/2007090564131300.htm|title=Najma Heptulla bereaved|date=5 September 2007|work=The Hindu|access-date=26 May 2014|archive-date=28 ਮਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528005200/http://www.hindu.com/2007/09/05/stories/2007090564131300.htm|dead-url=yes}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਹ, ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਲਗਾਤਾਰ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦੀ ਗਈ। ਉਹ 1986 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਐਨਐਸਯੂਆਈ ਦੀ ਯੂਥ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਲਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/India/NDA_puts_up_Najma_Heptullah_for_VP_poll_/articleshow/2225030.cms|title=NDA puts up Najma Heptullah for VP poll|publisher=|access-date=15 July 2018}}</ref> 1980 ਤੋਂ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਜੋਂ 1980, 1986, 1992, 1998 ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਾਰ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਤੋਂ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://164.100.47.5/Newmembers/alphabeticallist_all_terms.aspx|title=Alphabetical List of All Members of Rajya Sabha Since 1952|date=|publisher=164.100.47.5|access-date=30 October 2012}}</ref> ਨਜਮਾ ਜਨਵਰੀ 1985 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 1986 ਤਕ ਅਤੇ 1988 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2004 ਤਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/deputy_chairman/former_deputy_chairmen.asp|title=Former Deputy Chairmen of the Rajya Sabha|publisher=''[[Rajya Sabha]]'' Official website}}</ref> ਹੇਪਤੁੱਲਾ ਨੇ ਏਡਜ਼ 'ਤੇ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਏਡਜ਼: ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਪਹੁੰਚ" ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ, ਵਾਤਾਵਰਨ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਹੇਪਤੁੱਲਾ 2004 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।<ref name=bs0716 /><ref>{{citation |title=NDA puts up Najma Heptullah for VP poll |url=http://timesofindia.indiatimes.com/India/NDA_puts_up_Najma_Heptullah_for_VP_poll_/articleshow/2225030.cms |work=[[The Times of India]] |date=22 June 2007}}</ref><ref>{{citation |url=http://www.hindu.com/2004/06/12/stories/2004061206161100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040628083401/http://www.hindu.com/2004/06/12/stories/2004061206161100.htm |url-status=dead |archive-date=28 June 2004 |title=National : Najma Heptulla joins BJP |work=[[The Hindu]] |date=12 June 2004 |location=[[Chennai]] |access-date=8 ਜਨਵਰੀ 2022 |archivedate=28 ਜੂਨ 2004 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628083401/http://www.hindu.com/2004/06/12/stories/2004061206161100.htm }}</ref> Media sources reported that she left the Congress apparently due to a strain in relationship with Congress president Sonia Gandhi.<ref>[http://www.tribuneindia.com/2007/20070723/main2.htm ] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080724040415/http://www.tribuneindia.com/2007/20070723/main2.htm |date=24 July 2008 }}</ref> ਮੀਡੀਆ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref name="Rediff">{{cite web|url=http://in.rediff.com/election/2004/feb/23najma.htm |title=Sonia humiliated me: Heptullah - Lok Sabha Election news 2009 - Rediff.com |publisher=In.rediff.com |date=23 February 2004 |access-date=30 October 2012}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡ ਰਹੀ ਹੈ। 2007 ਵਿੱਚ, ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਐਨਡੀਏ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਉਤਾਰਿਆ, ਜੋ ਹਾਮਿਦ ਅੰਸਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news |title=NDA puts up Najma Heptullah for vice-presidential poll |newspaper=The Hindu |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200707222001.htm |date=22 July 2007 |access-date=27 May 2014 |archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024113659/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200707222001.htm |dead-url=yes }}</ref> ਹੇਪਤੁੱਲਾ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਕਲਚਰਲ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ (ਆਈਸੀਸੀਆਰ) ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ 1958 ਦੀ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਨੂੰ ਮੋਰਫ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ 'ਜਰਨੀ ਆਫ਼ ਏ ਲੈਜੈਂਡ' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਆਈਸੀਸੀਆਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਿਤ ਤਸਵੀਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਈਸੀਸੀਆਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਉਦੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਪਤੁੱਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਫੋਟੋ ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮੌਲਾਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈਪਤੁੱਲਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਕੈਪਸ਼ਨ ਵਿੱਚ "ਨਜਮਾ ਹੈਪਤੁੱਲਾ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਨਾਲ" ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਖੇਡ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਹੇਪਤੁੱਲਾ ਮਈ 1958 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੌਲਾਨਾ ਦੀ ਮੌਤ 22 ਫਰਵਰੀ, 1958 ਨੂੰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ICCR ਦੁਆਰਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਸੰਸਕਰਣ, ਪਰ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਫੋਟੋ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਆਈਸੀਸੀਆਰ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਜਨਹਿਤ ਪਟੀਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸੀਬੀਆਈ ਨੂੰ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name=fakephoto1>{{cite news | title = CBI may book Najma in fake photo case |newspaper=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/cbi-may-book-najma-in-fake-photo-case/article1-240210.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904005839/http://www.hindustantimes.com/india-news/cbi-may-book-najma-in-fake-photo-case/article1-240210.aspx|url-status=dead|archive-date=4 September 2014| date=3 August 2007 |access-date=3 August 2007}}</ref> ਨਿਤਿਨ ਗਡਕਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਭਾਜਪਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ, ਉਹ 2010 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ 13ਵੀਂ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ [[ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੌਮੀ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="exp" /> ਹੈਪਤੁੱਲਾ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ [[ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਸਰੋਕਾਰ ਵਜ਼ਾਰਤ (ਭਾਰਤ)|ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ]] ਦੇ [[ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਸਰੋਕਾਰ ਵਜ਼ਾਰਤ (ਭਾਰਤ)|ਮੰਤਰੀ]] ਵਜੋਂ 26 ਮਈ 2014<ref name="exp">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/nation/Najma-The-Lone-Muslim-Face-in-Modi-Cabinet/2014/05/26/article2246876.ece|title=Najma, The Lone Muslim Face in Modi Cabinet|date=26 May 2014|publisher=The New Indian Express|access-date=27 May 2014|archive-date=22 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222001041/http://www.newindianexpress.com/nation/Najma-The-Lone-Muslim-Face-in-Modi-Cabinet/2014/05/26/article2246876.ece|url-status=dead}}</ref> ਤੋਂ 12 ਜੁਲਾਈ 2016 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Citation}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਡ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਪਰ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="exp"/> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=23 ਵੇਰਵਾ ਪ੍ਰੋਫਾਇਲ] {| class="wikitable succession-box" ! colspan="3" | ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਫਤਰਾਂ |- | rowspan="1" | ਪੂਰਵ ਅਧਿਕਾਰੀ <br /><br />[[ਸ਼ਿਆਮ ਲਾਲ ਯਾਦਵ]] | rowspan="1" | '''[[ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ]]'''<br /><br />1985-1986 | rowspan="1" | ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ <br /><br /> [[ਐਮ ਜੇ ਜੇ]] |- | rowspan="1" | ਪੂਰਵ ਅਧਿਕਾਰੀ [[ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ]] | rowspan="1" | '''[[ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ]]''' <br /><br /> 1988-2004 | rowspan="1" | ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ <br /><br /> [[ਕੇ. ਰਹਿਮਾਨ ਖਾਨ]] |- | rowspan="1" | ਪੂਰਵ ਅਧਿਕਾਰੀ <br /><br />[[ਕੇ. ਰਹਿਮਾਨ ਖਾਨ]] | rowspan="1" | '''[[ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ]]''' <br /><br /> 2014-2016 | rowspan="1" | ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ [[ਮੁਖਤਾਰ ਅੱਬਾਸ ਨਕਵੀ]] <br /><br /> ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਤੰਤਰ ਚਾਰਜ |- | rowspan="1" | ਪੂਰਵ ਅਧਿਕਾਰੀ <br /><br /> [[ਵੀ. ਸ਼ਾਨਮਗਨਾਥਨ]] | rowspan="1" | '''[[ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ]]''' <br /><br /> 21 ਅਗਸਤ 2016 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ | rowspan="1" | ਉਤਾਧਿਕਾਰੀ <br /><br />ਮੌਜੂਦਾ |} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] kg1u7v5jx3zar7tln2nbuo61btxkog8 0 118735 848703 483279 2026-09-30T11:47:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848703 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਰੇਣੂਕਾ ਚੌਧਰੀ | image = | caption = | office1 = [[ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਲੋਂ [[ਸੰਸਦੀ ਮੈਂਬਰ]] | termstart1 = 3 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2012 | termend1 = 2 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2018 | predecessor1 = | successor1 = [[ਕਨਕਾਮੇਡਾਲਾ ਰਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ]], [[ਤੇਲਗੂ ਦੇਸ਼ਮ ਪਾਰਟੀ]] | termstart2 = ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 | termend2 = ਅਪ੍ਰੈਲ 1998 | predecessor2 = | successor2 = | birth_date = {{birth date|1954|8|13|df=y}} | birth_place = [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ | party = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]]<br/>{{small|(1998–ਵਰਤਮਾਨ)}} | otherparty = [[ਤੇਲਗੂ ਦੇਸ਼ਮ ਪਾਰਟੀ]]<br/>{{small|(1984–1998)}} | spouse = ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਚੌਧਰੀ | alma_mater = [[ਕਰਨਾਟਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | children = 2 | occupation = [[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]], [[ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ]] }} '''ਰੇਣੂਕਾ ਚੌਧਰੀ''' (13 ਅਗਸਤ 1954) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਤੋਂ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਵਿਚ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸੈਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ (ਸੁਤੰਤਰ ਚਾਰਜ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਰੇਣੂਕਾ ਨੇ 13 ਅਗਸਤ 1954 ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ (ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿਖੇ ਏਅਰ ਕਮੋਡੋਰ ਸੂਰਿਆਨਰਾਇਣ ਰਾਓ ਅਤੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਕੋਲ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਰੇਣੂਕਾ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਲਹੈਮ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ, [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]] ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਾਇਕੌਲਜੀ ਵਿਚ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰੇਣੂਕਾ ਨੇ 1973 ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਚੌਧਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Smt._Renuka_Choudhury_in_her_office_after_assuming_the_charge_as_Minister_of_State_(Independent_Charge)_for_Tourism_in_New_Delhi_on_May_24,_2004.jpg|left|thumb| ਰੇਣੂਕਾ ਚੌਧਰੀ 24 ਮਈ, 2004 ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਦੇ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ (ਸੁਤੰਤਰ ਚਾਰਜ) ਵਜੋਂ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ। ]] ਚੌਧਰੀ ਨੇ 1984 ਵਿਚ ਤੇਲਗੂ ਦੇਸ਼ਮ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਪਰ ਪਾਇਆ। ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਵਾਰ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਤੇਲੁਗੂ ਦੇਸ਼ਮ ਸੰਸਦੀ ਦਲ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਵੀਪ ਦੀ 1998 ਤੋਂ 1 99 ਤੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ 1997 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ [[ਐਚ.ਡੀ ਦੇਵ ਗੌੜਾ|ਐਚ.ਡੀ. ਦੇਵਗੌੜਾ]] ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਰਹੀ। 1998 ਵਿਚ ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ]] ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ [[ਤੇਲਗੂ ਦੇਸਮ ਪਾਰਟੀ|ਤੇਲਗੂ ਦੇਸ਼ਮ ਪਾਰਟੀ]] ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। 1999 ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ, ਉਹ 13ਵੀਂ ਅਤੇ 14ਵੀਂ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਖਮਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੋਰ ਪਦਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ ਸਬੰਧੀ ਕਮੇਟੀ (1999-2000) ਅਤੇ ਵਸੀਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ (2000-2001) ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਈ 2004 ਵਿਚ ਉਹ [[ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ|ਯੂ.ਪੀ.ਏ -1]] ਸਰਕਾਰ ਵਿਚ ਟੂਰਿਸਟ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਜਨਵਰੀ 2006 ਤੋਂ ਮਈ 2009 ਤੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ|ਯੂ.ਪੀ.ਏ -1]] ਸਰਕਾਰ ਵਿਚ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ (ਸੁਤੰਤਰ ਚਾਰਜ) ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮਈ 2009 ਦੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 'ਚ, ਰੇਣੂਕਾ ਚੌਧਰੀ ਨੂੰ ਸ[[ਤੇਲਗੂ ਦੇਸਮ ਪਾਰਟੀ|ਟੀਡੀਪੀ]] ਦੇ ਨਾਮਾ ਨਾਗੇਸਵਰ ਰਾਓ ਨੇ ਖਮਾਮ ਤੋਂ 1,24,448 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>[http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2009/Stats/VOLI/25_ConstituencyWiseDetailedResult.pdf Election Commission of India, General Elections, 2009 (15th LOK SABHA)]</ref> ਚੌਧਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਬੁਲਾਰੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ 2012 ਵਿਚ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ।<ref>(25 March 2012) [http://www.thehindu.com/news/national/article3220774.ece 55 elected unopposed to Rajya Sabha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630194703/http://www.thehindu.com/news/national/article3220774.ece |date=2012-06-30 }} the Hindu, retrieved 30 March 2012</ref> ==ਨਿਯੁਕਤੀ== * ਵਿੱਤ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ, (1999-2000) * ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਕਤੀਕਰਣ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ, (2000-2001) * ਸਰਕਾਰੀ ਆਤਮ-ਨਿਰਵਾਤੀਆਂ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ, (ਮਈ 2012 - ਸਤੰਬਰ 2014) * ਵਿੱਤ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ, (ਮਈ 2012 - ਮਈ 2014) * ਵਪਾਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ, (ਮਈ 2013 - ਸਤੰਬਰ 2014) * ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ, (ਸਤੰਬਰ 2014-ਵਰਤਮਾਨ) * ਹਾਊਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ, (ਸਤੰਬਰ 2014-ਵਰਤਮਾਨ) * ਜਨਰਲ ਮੰਤਵ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ, (ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 - ਵਰਤਮਾਨ) * ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ, (ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 - ਮੌਜੂਦਾ) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/renuka-chowdhury Renuka Chowdhury profile] at India.gov.in [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] 76xewjv84s1rc9s2zjrf1pw7c65jpvv 0 119043 848537 729973 2026-09-29T22:13:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848537 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|image=Prasanna ErnestDSC 0744 6696.JPG|name=Prasanna Earnest|caption=|birth_date=|birth_place=[[Kollam]]|residence='Nidhi', [[Mundakkal|Mundakkal East]], [[Kollam]]-10<ref>{{cite web |url=http://www.kollamcorporation.gov.in/council&cid=2010016804501 |title=Member's Details - Prasanna Earnest |publisher=Kollam Corporation |accessdate=2015-10-04 |archive-date=2015-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005003937/http://www.kollamcorporation.gov.in/council%26cid%3D2010016804501 |dead-url=yes }}</ref>|death_date=|death_place=|constituency=[[Thamarakulam]], <br>[[Kollam Municipal Corporation|Kollam City Corporation]] <br>(''Ward No:45'')|office=Mayor of Kollam(Quilon)|term_start=9 November 2010|term_end=8 November 2014|predecessor=[[V. Rajendrababu]]|successor=[[Honey Benjamin]]|party=[[Communist Party of India (Marxist)]]|spouse=|children=|website=|signature=|footnotes=|source=}} '''ਪ੍ਰਸੰਨਾ ਅਰਨੈਸਟ''' ਕੋੱਲਮ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)]] ਦੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਕੋੱਲਮ ਸਿਟੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਚੌਥੀ ਮੇਅਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/prasanna-earnest-to-be-kollam-mayor/article870036.ece|title=Prasanna Earnest to be Kollam Mayor|publisher=The Hindu|access-date=2015-10-04}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/11/26/Honey-Benjamin-New-Mayor-of-Kollam/article2541392.ece|title=Honey Benjamin New Mayor of Kollam|publisher=TNIE|access-date=2015-10-04|archive-date=2014-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222182630/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/11/26/Honey-Benjamin-New-Mayor-of-Kollam/article2541392.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/prasanna-earnest-takes-charge-as-kollam-mayor/article876398.ece|title=Prasanna Earnest takes charge as Kollam Mayor|publisher=The Hindu|access-date=2015-10-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/prasanna-earnest-assumes-office-as-mayor-of-kollam-corporation/article877627.ece|title=Prasanna Earnest assumes office as Mayor of Kollam Corporation|publisher=The Hindu|access-date=2015-10-04}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਕੋੱਲਮ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਥਾਮਾਰਕੂਲਮ ਵਾਰਡ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਕੌਂਸਲਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.kollamcorporation.gov.in/council|title=Councils - Kollam City Corporation|publisher=Kollam Corporation|access-date=2015-10-04|archive-date=2014-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910155210/http://www.kollamcorporation.gov.in/council|dead-url=yes}}</ref> ਰੋਟਰੀ ਕਲੱਬ ਆਫ਼ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਰਾਇਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸੰਨਾ ਅਰਨੇਸਟ ਨੂੰ ਅਪਰੈਲ 2014 ਵਿੱਚ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਲੇਡੀ ਮੇਅਰ ਬਣਨ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/award-for-kollam-mayor/article5865568.ece|title=Award for Kollam Mayor|publisher=The Hindu|access-date=2015-10-04}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਪ੍ਰਸੰਨਾ ਅਰਨੈਸਟ ਕੋੱਲਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡੱਕਾਈ ਤੋਂ ਇੱਕ ਜੱਦੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] ozuz0gmuv33s61fpoj0woffclu778be 0 121955 848403 617019 2026-09-29T15:25:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848403 wikitext text/x-wiki '''ਤਿਰੂਚਿਰੱਪੱਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Tiruchirappalli International Airport;''' ਵਿਮਾਨਖੇਤਰ ਕੋਡ: '''TRZ''') ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਤਿਰੁਚਿਰਪੱਲੀ|ਤਿਰੂਚਿਰੱਪੱਲੀ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ 336 'ਤੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 5 ਕਿਮੀ (3.1 ਮੀਲ) ਦੱਖਣ' ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://aai.aero/allAirports/Trichy_airpo_gi.jsp|title=Tiruchirapalli Airport at the Airports Authority of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20110531161314/http://aai.aero/allAirports/Trichy_airpo_gi.jsp|archive-date=31 May 2011|access-date=2017-02-05}}</ref> ਇਹ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ 31 ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ, ਕੁੱਲ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਇਹ 33 ਵਾਂ ਵਿਅਸਤ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਨਈ ਅਤੇ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਕੁੱਲ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੋ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੈਰੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ 3 ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ 5 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਥਾਨਾਂ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ 702 ਏਕੜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।ਏਅਰਪੋਰਟ ਆਈਐਸਓ 9001: 2008 ਕੁਆਲਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 4 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.airportsindia.org.in/allAirports/ISO_12_06_09.pdf|title=ISO Certification of Airports Under Various Standards|archive-url=https://web.archive.org/web/20101019013231/http://www.airportsindia.org.in/allAirports/ISO_12_06_09.pdf|archive-date=19 October 2010|access-date=2013-03-29}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/article3497708.ece|title=PM gives infrastructure boost to sagging economy&nbsp;— Business Line|last=Our Bureau|date=2012-06-07|access-date=2013-03-29|publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref> == ਟਰਮੀਨਲ == ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਦੋ ਟਰਮੀਨਲ ਹਨ. ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਯਾਤਰੀ ਟਰਮੀਨਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਪੁਰਾਣੇ ਟਰਮੀਨਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਗੋ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 4,000 ਮੀ 2 (43,000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ) ਕਾਰਗੋ ਕੰਪਲੈਕਸ 21 ਨਵੰਬਰ, 2011 ਨੂੰ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="thehindu1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/article2648687.ece|title=Cargo complex commissioned|date=2011-11-22|work=[[The Hindu]]|access-date=2018-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222015650/http://www.thehindu.com/todays-paper/article2648687.ece|archive-date=2014-02-22|url-status=dead}}</ref> === ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਯਾਤਰੀ ਟਰਮੀਨਲ === [[ਤਸਵੀਰ:TRZ_Check_In_Counters.jpg|thumb|ਜਾਂਚ ਕਾਊਂਟਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Trichyairportwaitinghall.jpg|thumb|ਉਡੀਕ ਹਾਲ]] [[ਤਸਵੀਰ:Trichyairport.jpg|thumb|ਏਅਰਪੋਰਟ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਵਾਲਾ ਹਾਲ।]] 80 ਕਰੋੜ (12 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਰਗਰਮ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਯਾਤਰੀ ਟਰਮੀਨਲ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 21 ਫਰਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1 ਜੂਨ 2009 ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੋ ਮੰਜ਼ਲੀ ਟਰਮੀਨਲ ਦਾ ਫਲੋਰ ਏਰੀਆ 11,777 ਐਮ 2 (126,770 ਵਰਗ ਫੁੱਟ) ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਮਰੱਥਾ 0.49 ਮਿਲੀਅਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀਕ ਆਵਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 470 ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/Airport-terminal-to-be-opened-on-Saturday/article16336339.ece|title=Trichy Airport new terminal inauguration|date=2009-02-18|work=The Hindu|access-date=2018-01-01}}</ref> ਨਵੇਂ ਟਰਮੀਨਲ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite news|url=http://www.equitybulls.com/admin/news2006/news_det.asp?id=46165|title=Trichy Airport new terminal|date=2009-02-22|work=Equity Bulls|access-date=2018-01-01|archive-date=2009-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090228112841/http://www.equitybulls.com/admin/news2006/news_det.asp?id=46165|dead-url=yes}}</ref> * 12 ਚੈੱਕ-ਇਨ ਕਾਉਂਟਰ * 4 ਕਸਟਮ ਕਾਊਂਟਰ (1 ਰਵਾਨਗੀ + 3 ਆਉਣ) * 16 ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਾਊਂਟਰ (8 ਰਵਾਨਗੀ + 8 ਆਉਣ) * 3 ਕਨਵੇਅਰ ਬੈਲਟ ({{Convert|47|m|ft|abbr=on}} ਹਰੇਕ) * 1 ਸਮਾਨ ਸਹਾਇਤਾ ਕਾਉਂਟਰ * 1 ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਾਊਂਟਰ * ਸਮਾਨ ਲਈ 5 ਐਕਸ-ਰੇ ਸਕੈਨਰ (ਰਜਿਸਟਰਡ ਬੈਗਜ ਲਈ 3 ਅਤੇ ਹੱਥ ਦੇ ਸਮਾਨ ਲਈ 2)<ref>{{Cite web|url=http://www.aai.aero/allAirports/Trichy_pi.jsp|title=Airports Authority of India|date=2013-01-01|publisher=AAI|archive-url=https://web.archive.org/web/20130620172527/http://www.aai.aero/allAirports/Trichy_pi.jsp|archive-date=20 June 2013|access-date=2013-03-29}}</ref> * 4 ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂਚ ਇਕਾਈਆਂ * 210 ਸੀਆਈਐਸਐਫ ਦੀ ਤਾਕਤ * ਕੁਲ ਜਹਾਜ਼ ਖੜੇ ਹਨ = 7 ** ਕੋਡ ਡੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ 3 ** ਕੋਡ ਸੀ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ 4 * 3 ਏਰੋ ਬ੍ਰਿਜ * 300 ਵਾਹਨ ਪਾਰਕਿੰਗ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ == ਸੰਪਰਕ == ਪੁਡੁਕੋਟਾਈ-ਤ੍ਰਿਚੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ 336 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬੱਸ ਅੱਡਿਆਂ, ਸੈਂਟਰਲ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਅਤੇ ਚਤਰਮ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿਟੀ ਬੱਸਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਾਰੂਰ, ਥੰਜਾਵਰ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/Direct-bus-services-from-airport-to-Central-bus-stand/article14992885.ece|title=Direct bus services from airport to Central bus stand|date=2016-09-22|work=The Hindu|access-date=2018-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409233228/https://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/Direct-bus-services-from-airport-to-Central-bus-stand/article14992885.ece|archive-date=2023-04-09|url-status=dead}}</ref> == ਹਾਦਸੇ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ == * 11 ਅਕਤੂਬਰ, 2018 ਨੂੰ, ਦੁਬਈ ਲਈ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਫਲਾਈਟ 611 ਨੇ ਸਵੇਰੇ 1.30 ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਉਡਣ ਵੇਲੇ ਆਈ.ਐਲ.ਐਸ. ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਉਂਡਰੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਹਾਜ਼ ਮੁੰਬਈ ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ 5.35 ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਉਤਰਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੱਟ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ। ਫੂਜ਼ਲੇਜ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਫੱਟ ਅਤੇ ਚੀਰ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਇਲਟ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/air-india-flight-with-136-on-board-hit-wall-at-trichy-airport-yesterday-diverted-to-mumbai-1930799|title=Damaged Air India Plane Flew For 3 Hours, Clueless Pilot Asked To Divert|work=NDTV.com|access-date=2018-10-13}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/trichy/air-india-express-plane-hits-trichy-airport-compound-wall-lands-safely-in-mumbai/articleshow/66173131.cms|title=Air India Express plane hits Trichy airport compound wall, lands safely in Mumbai - Times of India ►|work=The Times of India|access-date=2018-10-13}}</ref> == ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ == ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਸਰ ਸੀ.ਵੀ.ਰਮਨ ਮਗਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਅਬਦੁੱਲ ਕਲਾਮ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦਾ ਨਾਮ "ਡਾ ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਅਬਦੁੱਲ ਕਲਾਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ" ਰੱਖਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Kalam-nostalgia-spurs-book-sales-biopic-online-pleas/articleshow/48302685.cms|title=Kalam nostalgia spurs book sales, biopic, online pleas|date=2015-08-01|work=The Times Of India|access-date=2018-01-01}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == lt7fal7msyt5a7d65cefb8iobiq1di9 0 122383 848493 535576 2026-09-29T19:36:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848493 wikitext text/x-wiki '''ਨੂਕਲੰਮਾ''' (ਜਾਂ '''ਨੂਕਾਮਬਿਕਾ''') ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ [[ਦੇਵਤਾ]] ਜਾਂ ਗ੍ਰਾਮਦੇਵਤਾ ਹੈ ਜੋ[[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਨੂਕਾਮਬਿਕਾ ਹੈ। ਐਪਲਰਾਜੂ ਨੇ ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੇਵੀ ਕਾਕਟੰਬੀਕਾ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨੂਕਾਮਬੀਕਾ ਜਾਂ ਨੂਕਾਮਲਾਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। "ਕੋਟਥਾ ਅਮਾਵਸ",ਉਗਾੜੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ, 'ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/lf/2004/03/19/stories/2004031903150200.htm|title=Festival spirit pervades|last=B.|first=Madhu Gopal|date=19 March 2004|work=The Hindu|access-date=22 May 2019}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਦੇਵੀ == ਸ੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂਕਾਮਬਿਕਾ ਅੰਮਾਵਰੁ ਨੌ ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼੍ਰੀ ਅਨਘਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਕਾਕਾਟੀਆ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ੍ਰੀ ਕਕਤੰਬਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਥੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਦੀਪਰਾਧਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.।ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿਘਨ ਪਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੰਦਰ ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਸ਼ਾਨ ਗਵਾ ਬੈਠਾ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.thehindubusinessline.com/2004/03/23/stories/2004032301531700.htm ''Bright beginning'' (celebration of fete of Nookalamma with Telugu New Year), BusinessLine (The Hindu), 23 March 2004] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਲੋਕ ਦੇਵੀਆਂ]] nwvzmfb99r8f0sy1uh3hkf30zyv7ofn 0 122627 848614 580281 2026-09-30T05:17:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848614 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਮੰਦਰ|name=ਮਸਾਨੀ ਅੰਮਾ ਮੰਦਰ|image=MASANI AMMAN.jpg|alt=|caption=ਮਸਾਨੀ ਅੰਮਾ|map_caption=ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ 'ਚ ਸਥਿਤ|coordinates={{coord|10.5755701|N|76.93484860000001|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}|other_names=|proper_name=|tamil=|country={{ind}}|state=[[ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ]]|district=[[ਕੋਇਮਬਟੂਰ ]]|locale=[[ਅਨਾਇਮਲਾਈ ]]|elevation_m=|architecture=[[ਤਾਮਿਲ ਆਰਟੀਟੈਕਚਰ]]|inscriptions=|creator=|website=[http://www.anaimalaimasaniamman.tnhrce.in/ Official Website]}} '''ਮਸਾਨੀ ਅੰਮਾ''' ਸ਼ਕਤੀ [[ਦੇਵੀ]] ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ '''ਮਸਾਣੀ ਦੇਵੀ''' ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮੰਦਰ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦੇ]] [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਰਾਜ ਦੇ ਕੋਇਮਬਟੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਨਾਇਮਲਾਈ, ਪੋਲਾਚੀ, ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਭਾਰਤ|ਹੈ]]।<ref name="kovaizone.in">{{Cite web|url=http://www.kovaizone.in/coimbatore-tourist-attraction/coimbatore-temples/masani-amman-temple-pollachi.html|title=Masani Amman temple – Coimbatore|publisher=kovaizone.in|access-date=2019-11-19|archive-date=2019-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20191202045751/http://www.kovaizone.in/coimbatore-tourist-attraction/coimbatore-temples/masani-amman-temple-pollachi.html|dead-url=yes}}</ref><ref name="tripadvisor.in">{{Cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g297675-d3704924-Reviews-Masaniamman_Temple-Coimbatore_Coimbatore_District_Tamil_Nadu.html|title=Masaniamman Temple|publisher=tripadvisor.in}}</ref> ਅਰੂਲਮੀਗੂ ਮਸਾਨੀ ਅੰਮਾ ਮੰਦਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਨਾਇਮਲਾਈ ਮਸਾਨੀ ਅੰਮਾ ਮੰਦਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਨਾਇਮਲਾਈ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰਤ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੋਲਾਚੀ ਤੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਲਗਭਗ 24 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਅਲੀਅਰ ਨਦੀ ਅਤੇ ਉੱਪਾਰ ਨਦੀ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਨਾਇਮਲਾਈ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇਵੀ ਅਰੂਲਮੀਗੂ ਮਸਾਨੀ ਅੰਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮਸਾਨੀ ਅੰਮਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰੇਗੀ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋ।<ref name="dinamalar.com">{{Cite web|url=http://temple.dinamalar.com/en/new_en.php?id=710|title=Sri Masaniamman temple|publisher=dinamalar.com}}</ref><ref name="oneindia.com">{{Cite web|url=https://tamil.oneindia.com/astrology/news/temple-darshan-anaimalai-masaniamman-234526.html|title=மிளகாய் அரைத்து பூசினால்... நீதி வழங்கும் மாசாணியம்மன்|publisher=oneindia.com}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਨਾਇਮਲਾਈ ਨੂੰ ਨਨੂਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਖੇਤਰ ਤੇ ਨਨੂਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਖਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਹੜੇ ਸੰਘਣੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਫਲ ਕੱਢਦੇ ਸਨ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਫਲ ਖਾਧਾ। ਨਨੂਰ ਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਪੀਲ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਨਨੂਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਵਿਜੇਮੰਗਲਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਇੱਕ ਅਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸ਼ਮਸਾਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੈ 'ਕਬਰਿਸਤਾਨ' ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਇਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਸਾਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।<ref name="nativeplanet.com">{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/grind-chillies-at-masani-amman-temple-get-your-wishes-grante-002302.html|title=Grind Chillies at Masani Amman Temple and Get Your Wishes Granted!|publisher=nativeplanet.com}}</ref> == ਦੰਤਕਥਾ == ਇੱਕ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਿੰਦੂ ਦੇਵ [[ਰਾਮ]] ਅਨਾਇਮਲਾਈ 'ਚ ਦੈਂਤ ਥਦਾਗਈ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਆਇਆ ਸੀ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਮਸਾਨੀ * ਮਸਾਨੀ ਬੈਰਾਜ == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.anaimalaimasaniamman.tnhrce.in/ Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171231053323/http://www.anaimalaimasaniamman.tnhrce.in/ |date=2017-12-31 }} * [http://tamilnadu-favtourism.blogspot.in/2015/11/arulmigu-masani-amman-temple-pollachi.html Arulmigu Masani Amman Temple, Pollachi] * [https://www.newsgram.com/arulmigu-masani-amman-temple-temple-of-justice-in-tamil-nadu/ Temple of Justice in Tamil Nadu] * [http://www.thehindu.com/2001/06/22/stories/13220796.htm Shrine as a grievance cell] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ]] nclgp24p7mr1sg7m4jzv245lc9fzps7 0 123457 848692 689410 2026-09-30T10:15:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848692 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ|image=|caption=ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ|birth_date={{Birth date and age|1964|02|04|df=yes}}|birth_place=[[ਦੁਆਰਕਾ]], [[ਦਿਲੀ]]|awards=[[ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਅਵਾਰਡ]]|parents=ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਮ}} '''ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ]]: '''Ram Kumar;''' ਜਨਮ 4 ਫਰਵਰੀ 1964) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਬਾਸਕਟਬਾਲ]] ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਜੂਨੀਅਰ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਕੋਚ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2003/20030830/main6.htm|title=33 sportspersons honoured|date=29 August 2003|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=10 September 2010}}</ref> ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਰੇਲ ਕੋਚ ਫੈਕਟਰੀ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਟੀਮ ਦਾ ਕੋਚ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਪੁਰਸ਼ ਟੀਮ ਦਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://ekalavyas.com/2013/05/13/interview-indias-evergreen-shooting-guard-dhyan-chand-awardee-ram-kumar/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-12-09 |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209153256/http://ekalavyas.com/2013/05/13/interview-indias-evergreen-shooting-guard-dhyan-chand-awardee-ram-kumar/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ 1985 ਤੋਂ 1996 ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਲਈ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1991 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਗਾਰਡ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਿਭਾਈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ ਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ|ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ|ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਨੇ ਅੱਠ ਸੋਨੇ, ਤਿੰਨ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ]] ਸਾਬਕਾ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦਾ ਬੇਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਭਰਾ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://ekalavyas.com/2013/05/13/interview-indias-evergreen-shooting-guard-dhyan-chand-awardee-ram-kumar/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-12-09 |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209153256/http://ekalavyas.com/2013/05/13/interview-indias-evergreen-shooting-guard-dhyan-chand-awardee-ram-kumar/ |url-status=dead }}</ref> ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ,<ref>{{Cite web|url=https://www.veethi.com/india-people/ram_kumar_(basketball)-profile-8887-15.htm|title=Ram Kumar Bio|access-date=23 April 2018}}</ref> ਉਹ 2003 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ, ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਭਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ [[ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਅਵਾਰਡ|ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ]] ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।<ref name="TribuneChan">{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2003/20030830/main6.htm|title=33 sportspersons honoured|date=29 August 2003|access-date=23 April 2018|publisher=Tribune India}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1983 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਕੈਲਿਕਟ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਖੇਡੀ। ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ ਪਹਿਲਾਂ [[ਜੈਪੁਰ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਕਰ|ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1987 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਾਲ 2003 ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਅਵਾਰਡ|ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਐਵਾਰਡ]] ਅਤੇ 1989 ਵਿਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ|ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ]] ਸਰਬੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀ ਹੋਣ ਲਈ ''ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਅਵਾਰਡ'' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਮਾਰ ਭਾਰਤ ਲਈ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਕੋਰਰ ਰਹੇ। ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਸਾਬਕਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਸੀ। 2003 ਵਿਚ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਮਾਰ " [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ|ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਲਵੇ]] ਬਾਸਕਿਟਬਾਲ ਟੀਮ" ਦੇ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਲ 2003 ਅਤੇ 2004 ਵਿਚ ਇੰਡੀਆ ਜੂਨੀਅਰ ਬਾਸਕਿਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦਾ ਕੋਚ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਕੁਵੈਤ]] ਅਤੇ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਵਿਚ ਖੇਡੀ ਸੀ ਜਿਥੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਫਿਲਹਾਲ ਉਹ [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਸ਼ਹਿਰ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] ਵਿਖੇ [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਸ਼ਹਿਰ|ਰੇਲ ਕੋਚ ਫੈਕਟਰੀ]] ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਸਪੋਰਟਸ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਸ਼ਹਿਰ|ਹੈ]]। 2010 ਵਿਚ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਕੋਚ ਸੀ ਜਿਸਨੇ [[ਯਮਨ]] ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 21 ਵੇਂ " ਐਫ.ਆਈ.ਬੀ.ਏ. ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਬਾਸਕਿਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ " ਲਈ ਏਸ਼ੀਆ ਜ਼ੋਨ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਗੇੜ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ 2004 ਵਿਚ [[ਤਹਿਰਾਨ|ਤਹਿਰਾਨ ਵਿਚ]] ਆਯੋਜਿਤ ਜੂਨੀਅਰ ਏਸ਼ੀਅਨ ਬਾਸਕਿਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਅੰਡਰ -18 ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਸਕਿਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦਾ ਕੋਚ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article570984.ece|title=India triumphs in Asia zone qualifier|date=15 August 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=10 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100818010826/http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article570984.ece|archive-date=18 ਅਗਸਤ 2010|url-status=dead}}</ref> ; ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ * 1987 ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਰੇਲਵੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦਾ ਸਕੋਰਰ * 1991 ਵਿਚ ਕੋਲੰਬੋ ਵਿਚ ਹੋਈ SAF ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀ * 1995 ਵਿਚ ਸੋਲ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਸਕੋਰਰ * 1987 ਵਿਚ ਬੈਂਕਾਕ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 3 ਪੁਆਇੰਟ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ * 1991 ਵਿਚ ਰੋਮਾਨੀਆ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੇਲਵੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਕੋਰਰ * 1992 ਵਿਚ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿਖੇ ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖੇਡੇ ਗਏ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * [[ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਅਵਾਰਡ]] (2003) * ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਅਵਾਰਡ (1989) * ਰੇਲ ਮੰਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1994) == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] 9t946q401l6ow492ebbjah9szx6zqop 0 123551 848503 503208 2026-09-29T20:42:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848503 wikitext text/x-wiki '''ਪਰੂਪੱਲੀ ਕਸ਼ਯਪ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Parupalli Kashyap;''' ਜਨਮ 8 ਸਤੰਬਰ 1986) [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦਾ]] [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰੀ [[ਭਾਰਤ|ਹੈ]]। ਉਹ ਗੋਪੀਚੰਦ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/mbErel.aspx?relid=86351|title=Rajiv Gandhi Khel Ratna Award and Arjuna Awards Announced|date=19 August 2012|publisher=Press Information Bureau, Ministry of Youth Affairs & Sports|access-date=2014-08-04}}</ref><ref name="hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/making-of-a-champion/article3890635.ece#|title=Making of a champion|date=13 September 2012|work=The Hindu|access-date=2014-08-04}}</ref> ਉਸ ਨੇ 2012 ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁਰਸ਼ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। 2014 ਦੀਆਂ ਗਲਾਸਗੋ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਕਸ਼ਯਪ 2013 ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਲੀਗ ਦੀ ਟੀਮ, ਬੰਗਾ ਬੀਟਸ ਦਾ ਆਈਕਨ ਪਲੇਅਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ 14 ਦਸੰਬਰ 2018 ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ, [[ਸਾਇਨਾ ਨੇਹਵਾਲ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/sports/report/match-of-the-year-saina-nehwal-ties-the-knot-with-kashyap-wedding-india-badminton/20181214.htm|title=Match of the year: Saina ties the knot with Kashyap|website=Rediff|access-date=2018-12-14}}</ref> == ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੈਰੀਅਰ == === 2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ === 2010 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜੀਵ ਓਸੇਫ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਚੇਤਨ ਆਨੰਦ (ਬੈਡਮਿੰਟਨ)|ਚੇਤਨ ਆਨੰਦ]] ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/commonwealth-games-2010/india-news/Kashyap-wins-bronze-for-India-in-badminton/articleshow/6744168.cms|title=Kashyap wins bronze for India in badminton|date=13 October 2010|work=The Times of India|access-date=13 October 2010}}</ref> ਉਸਨੇ 2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਿਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ 2010 ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਓਪਨ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿਕਸ ਗੋਲਡ<ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/sports/report/kashyap-sindhu-in-semis-of-indian-open-grand-prix/20101217.htm|title=Kashyap in semis of Indian Open Grand Prix|date=17 December 2010}}</ref> ਦੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਮਵਤਨ ਗੁਰੂਸਾਈ ਦੱਤ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਰਵਿੰਦ ਭੱਟ ਤੋਂ ਰੋਹਿਤਕ ਵਿਖੇ 2011 ਵਿਚ ਹੋਈ 75 ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਹਾਰ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/128004/arvind-aditi-win-national-badminton.html|title=Arvind, Aditi win National Badminton Championship|date=2012-07-28|access-date=2012-08-01|publisher=Deccanherald.com}}</ref> === 2012 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕਸ === 2012 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਸਮੂਹ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮੈਚ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਿਗਯਿਨ ਟੀਏਨ ਮਿਨਹ ਦੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਪ੍ਰੀ ਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਨੀਲੁਕਾ ਕਰੁਣਾਰਤਨੇ ਨੂੰ 21–16, 15–21, 21–14 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਇਹ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਸੈੱਟਾਂ ਵਿਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਲੀ ਚੋਂਗ ਵੇਈ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿਚ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿਚ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਇਕਲੌਤਾ ਭਾਰਤੀ ਬਣ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/Parupalli-Kashyap-creates-history-by-reaching-quarters-at-London-Olympics/articleshow/15311282.cms|title=Parupalli Kashyap creates history by reaching quarters at London Olympics – The Times of India|work=The Times of India|access-date=2012-08-01}}</ref> ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 19 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3881254.ece|title=Kashyap leads Indian challenge in China Masters|date=10 September 2012|work=The Hindu|access-date=13 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120913020347/http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3881254.ece|archive-date=13 ਸਤੰਬਰ 2012|url-status=dead}}</ref> == ਅਵਾਰਡ, ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ]], 2012 == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] ktaehpe7rkq0hm6tiblww40biljxzp2 0 123569 848676 841200 2026-09-30T09:39:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848676 wikitext text/x-wiki '''ਰਮਨਾਥਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ''' (ਜਨਮ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 1937)<ref name="newindianexpress.com">{{Cite web |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Complex-to-Get-Ramanathan-Krishnans-Name/2015/01/15/article2619712.ece |title="Complex to Get Ramanathan Krishnan's Name" |access-date=2019-12-11 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201521/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Complex-to-Get-Ramanathan-Krishnans-Name/2015/01/15/article2619712.ece |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/tennis-centre-named-after-ramanathan-krishnan/article6790596.ece?homepage=true "Tennis centre named after Ramanathan Krishnan"] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="m.thehindu.com">{{Cite web |url=http://m.thehindu.com/news/cities/thiruvananthapuram/tennis-centre-named-after-ramanathan-krishnan/article6790596.ece/?secid=12620 |title="Tennis centre named after Ramanathan Krishnan" |access-date=11 ਦਸੰਬਰ 2019 |archive-date=21 ਜਨਵਰੀ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150121120651/http://m.thehindu.com/news/cities/thiruvananthapuram/tennis-centre-named-after-ramanathan-krishnan/article6790596.ece/?secid=12620 |url-status=dead }}</ref> ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ [[ਗੇਂਦ-ਛਿੱਕਾ|ਟੈਨਿਸ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਹ 1960 ਅਤੇ 1961 ਵਿਚ ਵਿੰਬਲਡਨ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਲਾਂਸ ਟਿੰਗੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕੀਨ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ 6 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਟੀ ਕੇ ਰਮਨਾਥਨ, ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇਗਰਕੋਇਲ<ref name="m.thehindu.com"/> ਅਧਾਰਤ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੂਨੀਅਰ ਖਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਟ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। === ਵਿੰਬਲਡਨ === 1954 ਵਿਚ, ਉਹ ਵਿੰਬਲਡਨ ਵਿਖੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ,<ref name="Harmony magazine Feb 2005">{{Cite web|url=http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=6159|title=Harmony magazine Feb 2005|date=15 August 1947|publisher=Harmonyindia.org|archive-url=https://www.webcitation.org/6B3iM93hQ?url=http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=6159|archive-date=30 September 2012|access-date=11 ਦਸੰਬਰ 2019|archivedate=28 ਮਾਰਚ 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130328010912/http://harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=6159|url-status=deviated}}</ref> ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਐਸ਼ਲੇ ਕੂਪਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। 1959 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਵਿੰਬਲਡਨ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਐਲੈਕਸ ਓਲਮੇਡੋ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ। ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਖੇਡਦਿਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ [[ਰਾਡ ਲੇਵਰ|ਰੋਡ ਲੈਵਰ]] (ਵਿੰਬਲਡਨ ਉਪ ਜੇਤੂ) ਨੂੰ ਚਾਰ ਸੈੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1070940/index.htm|title=Sports Illustrated Aug 24,1959|date=24 August 1959|website=Sports Illustrated|access-date=11 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-date=25 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025113944/http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1070940/index.htm|url-status=dead}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੂੰ 1960 ਵਿੱਚ ਵਿੰਬਲਡਨ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵਾਂ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਆਖਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ, ਨੀਲੇ ਫਰੇਜ਼ਰ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।<ref>[http://archives.chennaionline.com/chennaicitizen/1999/rkrish.asp Chennaionline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100820035518/http://archives.chennaionline.com/chennaicitizen/1999/rkrish.asp|date=20 August 2010}}</ref> 1961 ਵਿਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਨੇ ਰਾਏ ਇਮਰਸਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਸੈੱਟਾਂ ਵਿਚ ਹਰਾ ਕੇ ਵਿੰਬਲਡਨ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਪਰ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਹਾਰ ਕੇ ਆਖਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਰੋਡ ਲੈਵਰ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਵਿੰਬਲਡਨ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਸੀਡਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ (ਨੰ. 4) 1962 ਵਿਚ ਪਰ ਗਿੱਟੇ ਦੀ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਮੱਧ-ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ ਪਿਆ। == ਅਵਾਰਡ == ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੂੰ 1961 ਵਿਚ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]], 1962 ਵਿਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਅਤੇ 1967 ਵਿਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ|ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਮਿਲਿਆ]] ਸੀ।<ref name="Sportstar Jan 28,2006">{{Cite web|url=http://www.tssonnet.com/tss2904/stories/20060128001303700.htm|title=Tennis as sweetness: Sportstar Jan 28,2006|date=28 January 2006|publisher=Tssonnet.com|access-date=11 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-date=30 ਸਤੰਬਰ 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/6B3iNJ87S?url=http://www.tssonnet.com/tss2904/stories/20060128001303700.htm|dead-url=yes}}</ref> == ਮੌਜੂਦਾ == ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਹੁਣ [[ਚੇਨਈ|ਚੇਨੱਈ]] ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=http://www.itzchennai.com/pride-of-chennai.html|title=Pride of Chennai - A list of people that make Chennai proud|date=January 2012|publisher=Itz Chennai|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108232312/http://www.itzchennai.com/pride-of-chennai.html|archive-date=8 November 2014|access-date=8 November 2014}}</ref> ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗੈਸ ਵੰਡਣ ਵਾਲੀ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਮੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਵਿੰਬਲਡਨ ਜੂਨੀਅਰ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1980 ਵਿਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। 25 ਜੁਲਾਈ 2012, ਰਾਮਨਾਥਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਖੇਡ ਰਸਾਲੇ ਨੂੰ, ਸਪੋਰਟਸਟਾਰ ਚੇੰਨਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੰਕਸ਼ਨ 'ਤੇ,<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3683503.ece|title=Ramanathan Krishnan launches new-look Sportstar|date=27 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110083824/http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3683503.ece|archive-date=10 ਜਨਵਰੀ 2016|access-date=11 ਦਸੰਬਰ 2019|url-status=dead}}</ref> ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨਾਲ ਚੇਨੱਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਨਿਸ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Krishnan Tennis Centre">{{Cite web|url=http://www.krishnantennis.com/|title=Krishnan Tennis Centre|access-date=June 23, 2016|archive-date=ਅਗਸਤ 15, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815020722/http://www.krishnantennis.com/|url-status=deviated|archivedate=ਅਗਸਤ 15, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160815020722/http://www.krishnantennis.com/}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937]] krq2db0bcxfl90fzh79u2k3tlrt2r3c 0 123592 848550 617620 2026-09-29T22:32:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848550 wikitext text/x-wiki '''ਪ੍ਰੇਮਜੀਤ ਲੱਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Premjit Lall;''' 20 ਅਕਤੂਬਰ 1940 - 31 ਦਸੰਬਰ 2008) [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਗੇਂਦ-ਛਿੱਕਾ|ਟੈਨਿਸ]] ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ, ਜੋ 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। == ਟੈਨਿਸ ਕੈਰੀਅਰ == ਲੱਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੈਨਿਸ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਲਕੱਤਾ ਸਾਊਥ ਕਲੱਬ ਦੇ ਗਰਾਸ ਕੋਰਟਸ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਚ ਦਿਲੀਪ ਬੋਸ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.wimbledon.com/en_GB/news/articles/2016-04-05/road_to_wimbledon_an_introduction_to_the_calcutta_south_club.html|title=Road to Wimbledon: An introduction to the Calcutta South Club|date=5 April 2016|website=Wimbledon|publisher=[[AELTC]]}}</ref><ref name"telegraph"="">{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1090101/jsp/sports/story_10328596.jsp|title=Premjit Lall is no more|date=1 January 2009|website=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]}}</ref><ref name="timesofindia">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tennis/top-stories/Davis-Cupper-Premjit-Lall-cremated/articleshow/3922775.cms|title=Davis Cupper Premjit Lall cremated|date=1 January 2009|website=[[The Times of India]]}}</ref><ref name="nandanan">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tennis/top-stories/Ramanathan-Krishnan-pays-tribute-to-Premjit-Lall/articleshow/3923346.cms|title=Ramanathan Krishnan pays tribute to Premjit Lall|last=Hari Hara Nandanan|date=2 January 2009|website=[[The Times of India]]}}</ref> ਜੈਦੀਪ ਮੁਕੇਰਜੀਆ ਅਤੇ [[ਰਮਨਾਥਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ|ਰਾਮਨਾਥਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਦੇ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਟੈਨਿਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਸਕਟਿਅਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="sportstar">{{Cite web|url=https://www.sportstarlive.com/tss2918/stories/20060506014204500.htm|title=The man who serves|last=S. Sabanayakan|date=6 May 2006|website=Sportstar}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1150719/jsp/calcutta/story_32419.jsp|title=Big W crowns 50 years of fandom|last=Monojit Chatterji|date=19 July 2015|publisher=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|quote=It was the Davis Cup semi-final and our three musketeers - Ramanathan Krishnan, Premjit Lall and Jaideep Mukerjea - were facing the might of America led by Chuck Mckinley,...}}</ref> ਲੱਲ 1958 ਦੇ ਵਿੰਬਲਡਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਲੜਕੇ ਦੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਈਵੈਂਟ ਵਿਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਬੁੱਚ ਬੁਚੋਲਜ਼ ਤੋਂ ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਹਾਰ ਗਿਆ। 1969 ਦੇ ਵਿੰਬਲਡਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਲੱਲ ਨੇ ਲਗਭਗ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਦੀ [[ਰਾਡ ਲੇਵਰ|ਰੋਡ ਲੈਵਰ]] ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸੈੱਟ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਸੈੱਟਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹਰੀ ਸੀ ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸੈੱਟਾਂ ਵਿਚ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਦਾ ਦੂਸਰਾ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.theage.com.au/sport/tennis/rocket-science-20090131-ge7nou.html|title=Rocket science|last=[[Bud Collins]]|date=31 January 2009|website=[[The Age]]}}</ref><ref name="nandanan"/> ਲੱਲ ਨੇ 1957 ਤੋਂ 1975 ਵਿਚਾਲੇ ਵਿੰਬਲਡਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ 18 ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.wimbledon.com/en_GB/draws_archive/player_profile/31b1f579-9f87-434e-8445-dc27555d9f24.html|title=Players archive – Premjit Lall|website=Wimbledon|publisher=[[AELTC]]}}</ref> ਉਸਨੇ 1959 ਤੋਂ 1973 ਤੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ, 41 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 52 ਜਿੱਤਾਂ ਅਤੇ 32 ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਸ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ 1966 ਵਿਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚੁਣੌਤੀ ਰਾਊਂਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ ਪਰ ਚੁਣੌਤੀ ਰਾਊਂਡ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਖੇਡ ਸਕੀ। ਡਬਲਜ਼ ਵਿਚ, ਉਹ 1962 ਦੇ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ 1966 ਅਤੇ 1973 ਵਿੰਬਲਡਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਹੀ ਸਾਥੀ ਜੈਦੀਪ ਮੁਕੇਰਜੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਲੱਲ ਨੇ 1961 ਅਤੇ 1970 ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਕਾਰਲੋਸ ਫਰਨਾਂਡਿਸ ਅਤੇ ਐਲੈਕਸ ਮੈਟਰੇਵੇਲੀ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਹਰਾਇਆ। ਲੱਲ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੋਟੀ ਦਾ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ, 1967 ਵਿਚ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ]] ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="timesofindia"/> ਲੱਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤਮ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮੈਚ 1979 ਵਿਚ ਖੇਡਿਆ। == ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਲੱਲ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇਕ ਧੀ ਸੀ। 1992 ਵਿਚ ਇਕ [[ਸਟਰੋਕ|ਦੌਰਾ ਪੈਣ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੱਲ ਇਕ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਤਕ ਸੀਮਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਗਿਆ ਸੀ।<ref name="nandanan"/><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/2003/02/06/stories/2003020600492200.htm|title=Premjit Lal - in a class of his own|last=V.V. Subrahmanyam|date=5 February 2003|website=[[The Hindu]]|access-date=11 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003193631/http://hindu.com/2003/02/06/stories/2003020600492200.htm|archive-date=3 ਅਕਤੂਬਰ 2012|url-status=dead}}</ref> ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 31 ਦਸੰਬਰ, 2008 ਨੂੰ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਟੋਲੀਗੰਜ ਵਿਖੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name="timesofindia"/> ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੱਦਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tennis/tennis-legend-tony-roche-to-visit-kolkata-next-month/story-itVpV4FoF7jO4CC8VOEnPP.html|title=Tennis legend Tony Roche to visit Kolkata next month|date=22 November 2016|website=[[Hindustan Times]]}}</ref> == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ == * ਡਾਊਨ ਦਿ ਲਾਈਨ ਜਾਰਜੀਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਜੀਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਰੁਪ ਅਤੇ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Premjit Lall at the Association of Tennis Professionals * Premjit Lall at the Davis Cup == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] k8o9u1i1695be496pg49y2ldqb0gayf 0 123599 848429 845297 2026-09-29T16:43:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848429 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Deepak mondal.jpg|thumb|ਦੀਪਕ ਮੌਂਡਲ]] '''ਦੀਪਕ ਕੁਮਾਰ ਮੌਂਡਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Deepak Kumar Mondal;''' ਜਨਮ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1979) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ]], ਜੋ ਓਜ਼ੋਨ ਐਫ.ਸੀ. ਲਈ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਕ ਪੋਸੀਜ਼ਨ ਤੇ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਟਾਟਾ ਫੁਟਬਾਲ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਮੋਂਡੋਲ, [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ, ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੱਜੀ ਪਿੱਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 47 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਮੰਡਾਲ ਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਦਿੱਗਜ, ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਖੇਡਿਆ, ਹਰ ਕਲੱਬ ਵਿਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == [[ਝਾਰਖੰਡ|ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ]] ਨੋਮੁੰਡੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਮੌਂਡਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਕੋਚ ਰੰਜਨ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਮੰਡਾਲ ਨੂੰ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="IndiaToday">{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/footballer-deepak-mondal-finally-gets-the-arjuna-/1/112430.html|title=Footballer Deepak Mondal finally gets the Arjuna|last=Bhose|first=Baidurjo|date=13 September 2010|work=India Today|access-date=9 July 2016}}</ref> ਮੋਂਡਲ ਨੇ ਟਾਟਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ 1998 ਵਿਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref name="TFA">{{Cite news|url=http://www.sportskeeda.com/general-sports/tfa-felicitates-deepak-mondal|title=TFA felicitates Deepak Mondal|last=Chaudhuri|first=Arunava|date=10 October 2010|work=SportsKeeda|access-date=9 July 2016}}</ref> ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੌਂਡਲ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦੇ ਜੇ.ਸੀ.ਟੀ. ਮਿੱਲਜ਼ ਫਗਵਾੜਾ ਨਾਲ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2000/03/05/stories/0705044b.htm|title=Mohun Bagan has it easy|date=5 March 2000|work=The Hindu|access-date=9 July 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਟੀਮ, ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਮੌਸਮਾਂ ਲਈ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਖੇ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਮੋਂਡਲ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਲਈ ਕੈਪਸੂਲ ਵੀ ਕਮਾ ਲਿਆ। 30 ਦਸੰਬਰ 2002 ਨੂੰ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਫੁਟਬਾਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੋਚ ਸਟੀਫਨ ਕਾਂਸਟੇਂਟਾਈਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਲਈ ਏਸੀਆਨ ਕਲੱਬ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਫਾਰਮੈਂਸਾਂ ਨਾਲ, ਮੋਂਡਲ ਨੂੰ ਏਆਈਐਫਐਫ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਯੀਅਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref name="AIFF Award">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2002/12/31/stories/2002123101011900.htm|title=Mondal chosen 'Player of the year'|date=30 December 2002|work=The Hindu|access-date=9 July 2016|archive-date=10 ਸਤੰਬਰ 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20030910103853/http://www.thehindu.com/2002/12/31/stories/2002123101011900.htm|dead-url=yes}}</ref> ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਏ.ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ. ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪ੍ਰਿਆ ਰੰਜਨ ਦਾਸਮੂਨਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੰਡਾਲ ਨੇ "ਡੂੰਘੇ ਬਚਾਅ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ"। ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੌਂਡਲ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦਾ ਖਿਤਾਬ, ਦੋ ਡੁਰਾਂਡ ਕੱਪ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਕਲਕੱਤਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ।<ref name="ROH">{{Cite web|url=https://www.the-aiff.com/news-center-details.htm?id=5618|title=Roll of Honour|website=All India Football Federation}}</ref> ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂਕਿ, ਮੌਂਡਲ ਸੁਰਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਗਵਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੈਕਲਾਈਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਮੋਂਡਲ 2005 ਤੱਕ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਲਈ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indianfootball.de/transfers2005.html|title=Transfers 2005|website=IndianFootball|access-date=2019-12-11|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000410/http://www.indianfootball.de/transfers2005.html|dead-url=yes}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਹਿੰਦਰਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਮੰਡਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋਰ ਐਨਐਫਐਲ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="ROH"/> ਉਸਨੇ ਸਾਈਡ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕੱਪ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.sportstaronnet.com/tss2846/stories/20051112003805800.htm|title=Brazilian key ignites Mahindra engine|last=Suryanarayan|first=SR|date=1 November 2005|work=Sports Taro Net|access-date=9 July 2016}}</ref> ਮਹਿੰਦਰਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮੰਡਾਲ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਮੋਹੂਨ ਬਾਗਾਨ ਨਾਲ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲੇ ਗਏ। 22 ਦਸੰਬਰ, 2008 ਨੂੰ, ਮੋਂਡੇਲ ਨੇ ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਕੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਲੱਬ, ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕੱਪ ਦੇ ਨਾਲ। ਕਲੱਬ ਨੇ ਡੇਂਪੋ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕੱਪ ਖ਼ਿਤਾਬ ਅਤੇ ਮੰਡਾਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/mohun-bagan-bags-federation-cup/article1399802.ece|title=Mohun Bagan bags Federation Cup|date=22 December 2008|work=The Hindu|access-date=9 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717154243/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/Mohun-Bagan-bags-Federation-Cup/article15365799.ece|archive-date=17 ਜੁਲਾਈ 2021|url-status=dead}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2010 ਵਿਚ, ਮੰਡੱਲ ਨੂੰ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ]] ।<ref name="IndiaToday"/> ਸਾਲ 2011 ਦੇ ਏ.ਐਫ.ਸੀ. ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੰਡਲ ਨੇ ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਮਝੌਤਾ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲੱਬ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 17 ਅਗਸਤ, 2011 ਨੂੰ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਮੰਡਾਲ ਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਦੇਸ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਯੂਨਾਈਟਿਡ, ਨਾਲ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.goal.com/en-india/news/1064/i-league/2011/08/17/2624358/i-league-prayag-united-sports-club-sign-experienced-defender|title=Prayag United Sports Club Sign Experienced Defender Deepak Mandal|last=Ghoshal|first=Amoy|date=17 August 2011|work=Goal.com|access-date=9 July 2016|archive-date=10 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010231640/http://www.goal.com/en-india/news/1064/i-league/2011/08/17/2624358/i-league-prayag-united-sports-club-sign-experienced-defender|dead-url=yes}}</ref> ਕਲੱਬ ਵਿੱਤੀ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੌਂਦਲ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਹਾ, ਜਲਦੀ ਹੀ 2014 ਤੱਕ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਸਿਰਫ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 9 ਮਈ 2014 ਨੂੰ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੰਡਾਲ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2014/05/09/4806551/deepak-mandal-parts-ways-with-united-joins-east-bengal|title=Deepak Mandal parts ways with United, joins East Bengal|last=Mitra|first=Atanu|date=9 May 2014|work=Goal.com|access-date=9 July 2016|archive-date=10 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010231859/http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2014/05/09/4806551/deepak-mandal-parts-ways-with-united-joins-east-bengal|dead-url=yes}}</ref> ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੌਂਡਲ ਨੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ]] ਵਿਚ ਮੁੰਬਈ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਬਲਾਸਟਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ।<ref name="SS">{{Cite news|url=http://www.goal.com/en-india/news/2644/kolkata-league/2016/07/09/25459532/kolkata-football-deepak-mandal-joins-southern-samity-for|title=Deepak Mandal joins Southern Samity for Calcutta Football League|last=Jitendran|first=Nikhil|date=9 July 2016|work=Goal.com|access-date=9 July 2016|archive-date=10 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010232122/http://www.goal.com/en-india/news/2644/kolkata-league/2016/07/09/25459532/kolkata-football-deepak-mandal-joins-southern-samity-for|dead-url=yes}}</ref> ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਨਾਲ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਮੈਂਡਲ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਫੁਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦੱਖਣੀ ਸਮਿਤੀ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ।<ref name="SS"/> ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੰਡੱਲ ਨੇ ਡੀਜ਼ਕ ਕੱਪ ਲਈ ਓਜ਼ੋਨ ਐਫਸੀ ਨਾਲ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=http://www.gcsstars.com/2016/11/former-india-international-deepak.html|title=Former India international Deepak Mondal joins Ozone, team to play in DSK Cup|date=8 November 2016|work=GC Stars|access-date=8 November 2016|archive-date=9 ਨਵੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161109021743/http://www.gcsstars.com/2016/11/former-india-international-deepak.html|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]] 4k953hwixi1wh24f9hzpaa81r5jcwk9 0 123655 848589 539071 2026-09-30T03:37:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848589 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਭਾਬੇਂਦਰ ਨਾਥ ਸਾਇਕੀਆ | image = | alt = | caption = ਭਾਬੇਂਦਰ ਨਾਥ ਸਾਇਕੀਆ | birth_date = 20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1932 | Father Name = ਬਿਦੁਰ ਸਾਇਕੀਆ | Mother Name = ਚੰਪਾਵਾਲਾ ਸਾਇਕੀਆ | birth_place =[[ਨਾਗਾਓਂ]], [[ਅਸਾਮ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = 13 ਅਗਸਤ 2003 | death_place = [[ਗੁਹਾਟੀ]], [[ਅਸਾਮ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = | other_names = | education = * ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. [[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] * ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਨਰੇਰੀ ਪੀਐਚਡੀ, [[ਡਿਬਰੂਗੜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਅਸਾਮ, ਭਾਰਤ | alma_mater = ਕਾਟਨ ਕਾਲਜ, ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ | occupation = | known_for = | spouse = ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਾਇਕੀਆ | awards = | website = }} '''ਭਾਬੇਂਦਰ ਨਾਥ ਸਾਇਕੀਆ''' (20 ਫਰਵਰੀ 1932 - 13 ਅਗਸਤ 2003) ਇੱਕ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ [[ਅਸਾਮ]], [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] (1976) ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।<ref name="MHA_India">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards Directory (1954–2013)|publisher=Govt. of India, Ministry of Home Affairs|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=27 May 2014}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਭਾਬੇਂਦਰ ਨਾਥ ਸਾਇਕੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਫਰਵਰੀ 1932 ਨੂੰ ਨਾਗਾਓਂ ਕਸਬੇ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਅਤੇ 1950 ਵਿੱਚ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ। ਉਸਨੇ [[ਗੌਹਾਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਗੌਹਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਕਾਟਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ 1952 ਵਿੱਚ ਬੀਐਸਸੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1961 ਵਿੱਚ [[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1961 ਵਿੱਚ, ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗੁਹਾਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੀਡਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ। ਸਾਇਕੀਆ ਨੇ ''ਪ੍ਰਾਂਤਿਕ (প্ৰান্তিক)'', ਇੱਕ ਅਸਾਮੀ ਮਾਸਿਕ ਰਸਾਲਾ ਅਤੇ ''ਜ਼ਫ਼ੂਰਾ'' (সঁফুৰা) ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਰਸਾਲਾ, (ਦੋਨੋਂ [[ਆਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ) ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਜੋਤੀ ਚਿੱਤਰਬਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਸੀ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਸਾਮ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਫਿਲਮੀ ਸਟੂਡੀਓ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੱਤ ਅਸਾਮੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਸਾਮ ਦੇ ਸਾਹਿਤ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ ਸਾਇਕੀਆ ਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ]] ਗਿਆ।<ref name="thehindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3779648.ece|title=The man and his magic|date=16 August 2012|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025141759/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3779648.ece|archive-date=25 ਅਕਤੂਬਰ 2012|access-date=13 ਦਸੰਬਰ 2019|url-status=dead}}</ref> ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾiਇਕੀਆ ਨੇ ਕਲਾ, ਰੰਗਮੰਚ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸਾਮ ਵੈਲੀ ਲਿਟਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਪੈਸੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਹਾਟੀ ਵਿੱਚ ਅਰੋਹਾਨ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਾਇਕੀਆ ਦੀ 13 ਅਗਸਤ 2003 ਨੂੰ ਗੁਹਾਟੀ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਾਇਕੀਆ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਾਮ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਹਾਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੜਕ ਦਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।<ref name="thehindu"/> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2003]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932]] 1pb4apyg90sg0wwrd0szud3s43o44qz 0 123682 848682 847477 2026-09-30T09:57:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848682 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1983) [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਰਸ਼ ਕੌਮੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ]] ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/hockey/article47723.ece|title=Rajpal replaces Sandeep as hockey captain|date=13 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20120730043034/http://www.thehindu.com/sport/hockey/article47723.ece|archive-date=30 ਜੁਲਾਈ 2012|access-date=13 ਦਸੰਬਰ 2019|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਫਾਰਵਰਡ (ਫਰੰਟ ਲਾਈਨ) ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ]] ਜੇਤੂ ਹੈ। ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਐਸ.ਜੀ.ਜੀ.ਐਸ. ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਵਾਲਿਕ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦਾ ਉਤਪਾਦ ਹੈ। ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ 2001 ਦੇ ਯੂਥ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟਰਲਿੰਗ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਖੀਆਂ ਬਟੋਰੀਆਂ। ਭਾਰਤ ਨੇ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ|ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ]] ਇਪੋਹ ਵਿਖੇ ਕੱਪ ਜਿੱਤਾ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਿੱਟੀ ਵਿਚ ਸੱਤ ਗੋਲ ਕਰਕੇ 'ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਪਲੇਅਰ' ਵੀ ਸੀ। ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਘਰੇਲੂ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖਬਰਾਂ ਵਿਚ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਹਾਕੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਹੱਕੀ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤ === ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਪਾਲ ਜੂਨੀਅਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿੱਚ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹੋਬਾਰਟ ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਡੈਬਿਊ ਦਾ ਲੰਬਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਉਦੋਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ, [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੂਨੀਅਰ]] ਦੇ ਰਾਜ ਅਧੀਨ, ਉਹ 2005 ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਅਜ਼ਲਾਨ ਸ਼ਾਹ ਕੱਪ ਲਈ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਦੀਪਕ ਠਾਕੁਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਸੀ। ਪਤਝੜ 2007 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜਰਮਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ (2.ਬੰਡੇਸਲੀਗਾ) ਮਾਰੀਨਬਰਗਰ ਐਸਸੀ, [[ਕਲਨ|ਕੋਲੋਨ]] ਲਈ ਖੇਡਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਵਾਰ ਗੋਲ ਕੀਤੇ। ਐਡਰੀਅਨ ਡੀਸੂਜ਼ਾ, ਬਿਮਲ ਲਾਕੜਾ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਜ਼ਾਲਕੋ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਕਲੱਬ ਲਈ ਚਾਰ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਖੇਡਿਆ। ਰਾਜਪਾਲ 2007 ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਜੋ ਚੀਨ ਵਿਚ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ 2008 ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hockey.de/VVI-web/default.asp?lokal=DHB&innen=/VVI-web/Bundesliga/Teams.asp&saison=FELD07&liga=BND-BL2-H&club=328|title=Marienburger SC hockey.de}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hockey.de/VVI-web/default.asp?lokal=DHB&innen=/VVI-web/Bundesliga/Portrait.asp&saison=FELD07&persid=171486|title=Rajpal Singh hockey.de}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=UmPJXfc4T-I|title=Kulturaustausch im Hockeysport youtube.com}}</ref> === 2010 === ==== ਐਫ.ਆਈ.ਐਚ. ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ==== [[ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ|ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ]] ਥਾਂ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿਚ ਐਫ.ਆਈ.ਐਚ. ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2010 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਬਣਿਆ ਸੀ ਪਰ ਭਾਰਤ 8 ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.fihockey.org/vsite/vnavsite/page/directory/0,10853,1181-193815-211038-nav-list,00.html|title=International Hockey Federation: Results Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20100917175714/http://www.fihockey.org/vsite/vnavsite/page/directory/0%2C10853%2C1181-193815-211038-nav-list%2C00.html|archive-date=17 September 2010}}</ref> ==== ਸੁਲਤਾਨ ਅਜ਼ਲਾਨ ਸ਼ਾਹ ਕੱਪ ==== ਰਾਜਪਾਲ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਹੇਠ, ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦੁਬਾਰਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੁਲਤਾਨ ਅਜ਼ਲਾਨ ਸ਼ਾਹ ਕੱਪ ਦੇ 19 ਵੇਂ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਜੇਤੂਆਂ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ। ਸਮੂਹ ਮੈਚਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਿਚ, ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਟੀਮ ਨੂੰ 4–3 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ==== ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ==== ਉਸਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ 7-4 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2010|ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ]] ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://sify.com/sports/cwg-india-beats-pakistan-by-7-4-in-men-s-hockey-quarter-final-match-news-news-kkkwufgcdic.html|title=CWG: India beats Pakistan by 7-4 in Men's hockey quarter final match|date=2010-10-10|access-date=2010-10-10|publisher=Sify|archive-date=2010-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20101013004736/http://sify.com/sports/cwg-india-beats-pakistan-by-7-4-in-men-s-hockey-quarter-final-match-news-news-kkkwufgcdic.html|url-status=dead}}</ref> ਇਸਨੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਸੀਡਬਲਯੂਜੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਤਗਮਾ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਬਣੀ। ਪਰ ਫਾਈਨਲ 'ਚ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਖਿਲਾਫ 8-0 ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2010/10/14/oz-bring-india-hockey-back-to-earth/|title=Oz Bring India Hockey Back to Earth|date=2010-10-14|access-date=2010-10-14|publisher=The Wall Street Journal}}</ref> ==== ਏਸ਼ੀਅਨ ਹਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫੀ ==== ਉਸਨੇ 2011 ਦੀ ਉਦਘਾਟਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੁਰਸ਼ ਹਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਜਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/09/12/india-wins-asian-hockey-championship/|title=India wins Asia Hockey championship|date=2010-09-12|access-date=2010-09-12|publisher=The Wall Street Journal}}</ref> ਪਰ ਰਾਜਪਾਲ ਨੂੰ 30 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਕਪਤਾਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਗੋਲਕੀਪਰ ਭਰਤ ਛੇਤਰੀ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਸੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨੇੜੇ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਚੈਂਪੀਅਨ ਦੀ ਟਰਾਫੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਮੂਲੀ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿਰੁੱਧ ਟੀਮ ਦੇ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2013)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹਾਕੀ ਲੀਗ == ਰਾਜਪਾਲ ਪੀ.ਐਚ.ਐਲ. ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਡਾਇਨਾਮੋਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਭਾਰਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ [[ਅਵਨੀਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ|ਅਵਨੀਤ ਸਿੱਧੂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ]] ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੀ ਦਾ ਇਕ ਬੱਚਾ ਹੈ।<ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-14/off-the-field/30153414_1_champions-trophy-neutral-venue-qualifiers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021061106/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-14/off-the-field/30153414_1_champions-trophy-neutral-venue-qualifiers |date=2011-10-21 }}[[Times of India]], 15 September 2011.</ref> == ਵਰਲਡ ਸੀਰੀਜ਼ ਹਾਕੀ == ਰਾਜਪਾਲ ਡਬਲਯੂ.ਐਸ.ਐਚ. 2012 ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਜ਼ਾਰਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ == 2011 ਵਿੱਚ, ਰਾਜਪਾਲ ਨੂੰ ਹਾਕੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ]]। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] pbaf58q98of1tzsr5iz1efe5dimugy8 0 123768 848466 535273 2026-09-29T18:26:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848466 wikitext text/x-wiki '''ਨਰੀਮਨ ਜਮਸ਼ੇਦਜੀ "ਨਾਰੀ" ਕੰਟਰੈਕਟਰ''' (ਜਨਮ 7 ਮਾਰਚ 1934, ਗੋਧਰਾ, ਗੁਜਰਾਤ) ਸਾਬਕਾ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ [[ਬੱਲੇਬਾਜ਼]] ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਤਮ ਹੋਇਆ। == ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੈਰੀਅਰ == ਕੰਟਰੈਕਟਰ ਨੇ ਆਪਣੇ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ]] ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਲਈ ਖੇਡਦਿਆਂ ਕੀਤੀ। ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਫਿਰੋਜ਼ ਖੰਬਾਟਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਨਾਰੀ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਐਮ.ਸੀ.ਏ. ਦੇ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਮੈਚਾਂ ਲਈ ਚੋਣ ਟਰਾਇਲ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ। ਉਸਨੇ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਐਂਡ ਭਾਵਲਪੁਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਕਪਤਾਨ ਕਮਬਥਾ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਠੇਕੇਦਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਲਗਾਏ, ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਰਥਰ ਮੌਰਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਆਦਮੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="toi">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/new-zealand-in-india-2016/top-stories/Nari-Contractor-The-man-who-laughed-at-his-own-misfortune/articleshow/12697426.cms|title=Nari Contractor: The man who laughed at his own misfortune|last=Waingankar|first=Makarand|authorlink=Makarand Waingankar|date=17 April 2012|website=The Times of India}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਵਿਨੂ ਮਾਨਕਡ 1955 ਵਿੱਚ ਨਿ atਜ਼ੀਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਰੀ ਇੱਕ ਓਪਨਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="toi"/> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਪਤਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। [[ਲੌਰਡਸ|ਲਾਰਡਜ਼]] ਵਿਖੇ 1959 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਇਨ ਸਟੈਥਮ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੱਸਲੀਆਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸਨੇ 81 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਕਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ 74 ਦੌੜਾਂ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਪਾਰੀ ਉਦੋਂ ਖਤਮ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਐਲਨ ਡੇਵਿਡਸਨ ਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਸਪਿਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ. ਨੀਲ ਹਾਰਵੇ ਦੀ ਛੋਟੀ ਲੱਤ 'ਤੇ ਖਿਲਵਾੜ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੁੜਿਆ, ਪਰ ਗੇਂਦ ਉਸਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਗਈ। == ਸੱਟ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ == ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਠੇਕੇਦਾਰ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈਲਮਟ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਹੁਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਖੇਡਣ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਠੇਕੇਦਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਇੱਕ ਗਲੈਮਰ ਬੁਆਏ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1999 ਵਿੱਚ [[ਸਿਮੀ ਗਰੇਵਾਲ]] ਨਾਲ ਇੱਕ [[ਸਿਮੀ ਗਰੇਵਾਲ|ਇੰਟਰਵਿ.]] ਵਿਚ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਜੈਲਲਿਤਾ|ਜੈ ਲਲਿਤਾ]] ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਲੜਕੀ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦਾ ਠੇਕੇਦਾਰ ਨਾਲ ਕੁਚਲਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। == ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਂ == ਠੇਕੇਦਾਰ ਹੁਣ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਕੋਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਸੀ ਕੇ ਨਾਇਡੂ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref>[http://www.thehindu.com/sport/cricket/article2054130.ece C.K. Nayudu Lifetime Achievement Award for Durrani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110528210635/https://www.thehindu.com/sport/cricket/article2054130.ece |date=2011-05-28 }} Retrieved 26 March 2014.</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934]] j6uivti3f3tfzvhc7lszzt8bq4xm3ej 0 124023 848609 709754 2026-09-30T05:06:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848609 wikitext text/x-wiki '''ਮਮਤਾ ਸੋਧਾ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Mamta Sodha) ਇਕ [[ਭਾਰਤੀ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]] ਨੂੰ ਸਕੇਲ ਕਰਨ ਦੀ 2010 ਦੀ ਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਦ।<ref name="Web India news">{{Cite web|url=http://news.webindia123.com/news/articles/India/20100616/1528182.html|title=Everester Mamta Sodha to be appointed DSP in Haryana Police|date=16 June 2010|publisher=Web India|access-date=2 September 2014|archive-date=21 ਜਨਵਰੀ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121100103/http://news.webindia123.com/news/articles/India/20100616/1528182.html|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ]] 2014 ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜੀ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Padma">{{Cite web|url=http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|title=Padma Awards Announced|date=25 January 2014|website=Circular|publisher=Press Information Bureau, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6NEu2cjx3?url=http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=8 February 2014|access-date=23 August 2014}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਮਮਤਾ ਸੋਧਾ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਨਵੰਬਰ 1979,<ref name="Haryana Police profile">{{Cite web|url=http://haryanapolice.nic.in/dsp_Mamta_Sodha.asp|title=Haryana Police profile|date=2014|publisher=Haryana Police Department|access-date=2 September 2014|archive-date=9 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209042609/http://haryanapolice.nic.in/dsp_Mamta_Sodha.asp|dead-url=yes}}</ref> ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣੇ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਕੈਥਲ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਰੋਤ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਲੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਲੜਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ।<ref name="The Contemporary Dalit Heroes - Ms. Mamta Sodha">{{Cite web|url=http://diplomatictitbits.blogspot.in/2010/05/contemporary-dalit-heroes-ms-mamta.html|title=The Contemporary Dalit Heroes – Ms. Mamta Sodha|date=23 May 2010|publisher=diplomatic titbits|access-date=2 September 2014}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾਸ ਸੋਧਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ 2004 ਵਿਚ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ,<ref name="Kaithal girl scales Mt Everest">{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2010/20100523/main7.htm|title=Kaithal girl scales Mt Everest|last=Satish Seth|date=22 May 2010|publisher=The Tribune|access-date=2 September 2014}}</ref> ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਮੇਵਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref name="A dream come true for Kaithal girl">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/a-dream-come-true-for-kaithal-girl/article776753.ece|title=A dream come true for Kaithal girl|date=31 May 2010|publisher=The Hindu|access-date=2 September 2014}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮਮਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੈਥਲ ਦੇ ਇਕ ਸਥਾਨਕ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਆਰ.ਕੇ.ਐੱਸ.ਡੀ. ਕਾਲਜ, ਕੈਥਲ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ ਉੱਚ ਗ੍ਰੇਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="A dream come true for Kaithal girl"/> ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ (ਐਮ.ਪੀਐਚ.ਐਡ) ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ 2005 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।<ref name="Kaithal girl scales Mt Everest"/> ਅਤੇ ਉਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref name="Haryana teacher Mamta scales Mt Everest">{{Cite web|url=http://www.allindianewssite.com/7432/haryana-teacher-mamta-scales-mt-everest/|title=Haryana teacher Mamta scales Mt Everest|last=Sumit Sehgal|date=22 May 2010|publisher=All India News Site|access-date=2 September 2014|archive-date=2 ਸਤੰਬਰ 2014|archive-url=https://archive.today/20140902044312/http://www.allindianewssite.com/7432/haryana-teacher-mamta-scales-mt-everest/|dead-url=yes}}</ref> ਐਵਰੇਸਟ ਦੀ ਸਫਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਮਮਤਾ ਸੋਧਾ 11 ਅਗਸਤ 2010 ਤੋਂ ਹੁਣ ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਹੈ। == ਖੇਡ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਚੱਟਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ,<ref name="Kaithal girl scales Mt Everest"/><ref name="A dream come true for Kaithal girl"/> ਇਹ ਗੁਣ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਉਸਨੇ ਇਕ ਦਿਨ ਐਵਰੇਸਟ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਵਿਚ ਨਹਿਰੂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮਾਉਂਟਨੇਅਰਿੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="The Contemporary Dalit Heroes - Ms. Mamta Sodha"/> ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸਕੇਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਈਐਮਐਫ ਦੀ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਮੁਹਿੰਮ ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2008 ਵਿਚ ਫਵਾਰਂਗ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ।<ref name="Tenzing Norgay Award">{{Cite web|url=http://haryanapolice.gov.in/Awards_in_sports.asp|title=Tenzing Norgay Award|date=29 August 2011|publisher=Haryana Police|access-date=2 September 2014|archive-date=28 ਦਸੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121228060636/http://www.haryanapolice.gov.in/Awards_in_sports.asp|dead-url=yes}}</ref> ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਅਕਤੂਬਰ ਵਿਚ, ਉਹ [[ਮਕਲੌਡ ਗੰਜ|ਮੈਕਲੌਡ ਗੰਜ]] ਵਿਖੇ ਇਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਹੋਰ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਨ ਪੀਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਅਗਸਤ 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕੰਠ ਪੀਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਲ-ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ। ਐਵਰੇਸਟ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਮਤਾ ਨੇ ਯੂਰਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ, [[ਮਾਉਂਟ ਐਲਬਰਸ|ਮਾਊਂਟ ਐਲਬਰਸ]], 2012 ਵਿਚ ਸਰ ਕੀਤੀ।<ref name="Mt. Elbrus">{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=421611194564068&set=a.170392296352627.42060.100001455741901&type=1&theater|title=Mt. Elbrus|date=18 September 2012|publisher=facebook page|access-date=2 September 2014}}</ref> ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਯਾਤਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਮਤਾ ਸੋਧਾ ਨੇ [[ਹੈਂਡਬਾਲ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="The Contemporary Dalit Heroes - Ms. Mamta Sodha"/> ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 1998 ਵਿਚ ਆਗਰਾ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ 21 ਵੀਂ ਜੂਨੀਅਰ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੈਂਡਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਪਦਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref name="Haryana Police profile"/> [[ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਦਸੰਬਰ 1998 ਵਿਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈਂਡਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿਚ ਜੇਤੂ ਰਹੀ ਸੀ। 2003 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖੇਡ ਅਤੇ ਯੁਵਕ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਨੇ [[ਹੈਂਡਬਾਲ]] ਵਿੱਚ ''ਬੀ 1'' ਗ੍ਰੇਡ ਦੀ ਖਿਡਾਰਨ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਤੇਨਜ਼ਿੰਗ ਨੋਰਗੇ|ਤੇਨਜਿੰਗ ਨੌਰਗੇ]] * [[ਐਡਮੰਡ ਹਿਲਰੀ|ਐਡਮੰਡ ਹਿਲੇਰੀ]] * [[ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ]] * ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|colwidth=50em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ]] plot57jyffo7oes81qdtl746rkfju44 0 124024 848511 704545 2026-09-29T21:12:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848511 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Arjuna Award for the year-2015 to Shri Sreejesh P.R. for Hockey, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on August 29, 2015 (cropped).jpg|thumb|ਪੀ. ਆਰ. ਸ਼੍ਰੀਜੇਸ਼]] '''ਪਰਾੱਟੂ ਰਵੀਂਦਰਨ ਸ਼੍ਰੀਜੇਸ਼''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Parattu Raveendran Sreejesh''') ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਹਾਕੀ|ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਰਸ਼ ਕੌਮੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ]] ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਦਿਆਂ ਗੋਲਕੀਪਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.india.com/asian-games-2014/hockey-vice-captain-sreejesh-ravindran-believes-change-of-format-will-help-india-150100/|title=Hockey vice-captain Sreejesh Ravindran believes change of format will help India|date=16 September 2014|website=india.com|access-date=1 October 2014}}</ref> [[ਹਾਕੀ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗ|ਹਾਕੀ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗ ਵਿਚ]], ਉਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਜ਼ਰਡਜ਼ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸ਼੍ਰੀਜੇਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਮਈ 1988 ਨੂੰ [[ਕੇਰਲਾ]] ਦੇ [[ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲਾ|ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲੇ]] ਦੇ ਕਿਜ਼ਕਕੰਬਲਮ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ, ਪੀਵੀ ਰਵੀਂਦਰਨ ਅਤੇ ਊਸ਼ਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਸੇਂਟ ਐਂਟਨੀ ਦੇ ਲੋਅਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਕਿਜਾਕਕੰਬਲਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਜਾਕਕੰਬਲਮ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਜੋਸੇਫ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ [[ਲੰਮੀ ਛਾਲ|ਲੰਬੀ ਛਾਲ]] ਅਤੇ [[ਵਾਲੀਬਾਲ]] 'ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਕ ਸਪ੍ਰਿੰਟਰ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। 12ਵੀਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਦੇ ਜੀਵੀ ਰਾਜਾ ਸਪੋਰਟਸ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿਥੇ ਉਸਦੇ ਕੋਚ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਗੋਲਕੀਪਿੰਗ ਕਰੇ।<ref name="TH1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/shot-stopper/article5323006.ece|title=SHOT stopper|date=7 November 2013|work=The Hindu|access-date=2 October 2014}}</ref><ref name="SK1">{{Cite web|url=http://www.sportskeeda.com/hockey/indian-hockey-goalkeeper-pr-sreejesh-gets-married-to-former-long-jumper-alisha|title=Indian hockey goalkeeper PR Sreejesh gets married to former long jumper Alisha|date=13 May 2013|website=sportskeeda.com|access-date=2 October 2014}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਕੀ ਕੋਚ ਜੈਅਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਨਹਿਰੂ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/goalie-extraordinaire/article1421857.ece|title=Goalie extraordinaire|date=2 August 2008|work=The Hindu|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20240804112105/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Goalie-extraordinaire/article15386328.ece|archive-date=4 ਅਗਸਤ 2024|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲਾ ਦੇ]] ਕੋਲਾਮ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.incheon2014ag.org/Sports/Biographies/Athletes_Profile/?ParticCode=5102515&lang=en|title=Parattu Raveendran Sreejesh profile|publisher=incheon2014ag.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140929110825/http://www.incheon2014ag.org/Sports/Biographies/Athletes_Profile/?ParticCode=5102515&lang=en|archive-date=29 September 2014|access-date=2 October 2014}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ === ਸ਼੍ਰੀਜੇਸ਼ ਨੇ 2004 ਵਿਚ, [[ਪਰਥ]] ਵਿਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਖਿਲਾਫ 2004 ਵਿਚ, ਇਕ ਮੈਚ ਵਿਚ ਜੂਨੀਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਬਣਾਈ। ਉਸਨੇ 2006 ਵਿਚ [[ਕੋਲੰਬੋ]] ਵਿਚ [[ਕੋਲੰਬੋ|ਸਾ]][[2006 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿਚ ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="SK1"/> ਸਾਲ 2008 ਦੇ ਜੂਨੀਅਰ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਗੋਲਕੀਪਰ’ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite magazine|date=2 August 2008|title=Diwakar Ram in the spotlight|url=http://www.sportstaronnet.com/tss3131/stories/20080802503603400.htm|magazine=Sportstar|access-date=2 October 2014}}</ref> ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਕਸਰ ਸੀਨੀਅਰ ਗੋਲਕੀਪਰਾਂ, ਐਡਰਿਅਨ ਡੀਸੂਜ਼ਾ ਅਤੇ ਭਰਤ ਚੇਤਰੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਗੁਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/news-archive/print/the-solitary-keeper/|title=The solitary keeper|date=14 March 2013|work=Indian Express|access-date=2 October 2014}}</ref> ਉਹ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੈਨਲਟੀ ਸਟ੍ਰੋਕ ਬਚਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2011 ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਓਰਡੋਸ ਸਿਟੀ, [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਚੀਨ]], ਵਿਰੁੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਇੱਕ ਮੈਚ ਜੇਤੂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਟਰਾਫੀ ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਬਦਲਿਆ।<ref name="TH1"/> ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ 'ਬੈਸਟ ਗੋਲਕੀਪਰ ਆਫ ਦਿ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ' ਪੁਰਸਕਾਰ 2013 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ 'ਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ' ਚ ਦੂਸਰਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2014|2014 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ]] ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀਜੇਸ਼ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ [[2012 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2012 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ]] ਅਤੇ ਫਿਰ 2014 ਵਿੱਚ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ|ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ]] [[ਇਨਚਨ|ਇੰਚੀਓਨ]] ਵਿੱਚ [[2014 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2014 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦੋ ਪੈਨਲਟੀ ਸਟਰੋਕ ਬਚਾਏ।<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/141002/sports-other-sports/article/asian-games-it-1-1-india-vs-pakistan-mens-hockey-final|title=Asian Games: India beat Pakistan to clinch gold, qualify for Rio Olympics|date=2 October 2014|work=Deccan Chronicle|access-date=2 October 2014}}</ref> [[ਮਰਦ ਹਾਕੀ ਚੈਪੀਅਨ ਟਰਾਫੀ 2014|2014 ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫੀ]] ਅਤੇ 2018 ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫੀ ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ "ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਗੋਲਕੀਪਰ" ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://sports.ndtv.com/hockey/news/235220-pr-sreejesh-hopes-to-live-up-to-expectations-in-hockey-india-league-2015|title=PR Sreejesh Hopes to Live up to Expectations in Hockey India League 2015|date=29 December 2014|publisher=NDTV|access-date=4 February 2015|archive-date=9 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809162654/http://sports.ndtv.com/hockey/news/235220-pr-sreejesh-hopes-to-live-up-to-expectations-in-hockey-india-league-2015|dead-url=yes}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਗੋਲਕੀਪਰ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਉਹ ਆਖਰਕਾਰ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਦੇ ਜਾਪ ਸਟਾਕਮੈਨ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.fih.ch/en/news-5530-fih-announce-the-winners-of-the-fih-2014|title=FIH announce the winners of the FIH 2014 Player of the Year|date=15 January 2015|website=fih.ch|access-date=4 February 2015}}</ref> ਉਹ ਉਸ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2016 ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਹਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 13 ਜੁਲਾਈ, 2016 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਜੇਸ਼ ਨੂੰ [[ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਸਰਦਾਰ ਸਿੰਘ]] ਤੋਂ ਅਹੁਦਾ [[ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਸੰਭਾਲਦਿਆਂ]], ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। ਰੀਓ ਵਿੱਚ [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2016 ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਜੇਸ਼ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/sport/hockey/hockey-india-removes-sardar-singh-as-captain-sreejesh-to-lead-at-rio/article8839537.ece|title=Hockey India removes Sardar Singh as captain, Sreejesh to lead at Rio Olympics|date=13 July 2016|publisher="The Hindu"|access-date=13 July 2016}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸ਼੍ਰੀਜੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਨੀਸ਼ਿਆ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਇਕ ਲੰਬੇ ਲੰਬੇ ਜੰਪਰ ਅਤੇ [[ਆਯੁਰਵੇਦ|ਆਯੁਰਵੈਦ]] ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਧੀ ਹੈ (ਅ. 2014) ਅਨੁਸ੍ਰੀ।<ref>{{Cite web|url=http://suhridsports.blogspot.in/2014/07/indian-hockey-goalkeeper-sreejesh.html|title=Indian hockey goalkeeper Sreejesh blessed with a baby girl|date=1 July 2014|website=suhridsports.blogspot.in|access-date=2 October 2014}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਬੇਟਾ ਸ਼੍ਰੀਨਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 2017 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਲਹਾਲ ਉਹ ਕੇਰਲਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਚੀਫ਼ ਸਪੋਰਟਸ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ਰ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] b85yzzuqg5t8dvitxvvqg99go6ahsml 0 124028 848702 812888 2026-09-30T11:45:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848702 wikitext text/x-wiki '''ਰੇਚਲ ਥੌਮਸ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Rachel Thomas) 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ 'ਤੇ 7,000 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਸਕਾਇਡਾਈਵ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ|ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੇ 150 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮਾਰਕ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।<ref name="Hindustan Times">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/newdelhi/superwoman-rachel-retires-today/article1-317628.aspx|title=Hindustan Times|date=16 June 2008|publisher=Hindustan Times|access-date=26 December 2014|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141226204130/http://www.hindustantimes.com/india-news/newdelhi/superwoman-rachel-retires-today/article1-317628.aspx|dead-url=yes}}</ref><ref name="The Hindu">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-drop-zone/article638134.ece|title=The Hindu|date=11 July 2009|publisher=The Hindu|access-date=26 December 2014}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="TOI">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Skydiving-to-hearts-content/articleshow/286120.cms|title=TOI|date=16 November 2003|publisher=TOI|access-date=26 December 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/lifestyle/viral-and-trending/121117/skydiving-wonder-woman.html|title=Skydiving wonder woman|last=|first=|date=12 November 2017|website=|location=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.edexlive.com/beinspired/2017/oct/31/this-62-year-old-indias-first-female-woman-skydiver-tells-you-why-it-was-always-about-the-thrill-an-1476.amp|title=This sexagenarian is India's first woman skydiver whose adventures in the sky were for the thrill and not the awards|last=Alexander|first=Princy|date=31 October 2017|website=edexlive.com|location=|access-date=|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226093934/https://www.edexlive.com/beinspired/2017/oct/31/this-62-year-old-indias-first-female-woman-skydiver-tells-you-why-it-was-always-about-the-thrill-an-1476.amp|url-status=dead}}</ref> ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਉਹ 45-55 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿਚ ਛੇ ਦਿਨ ਬਰਫ਼ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਇਕ ਸਾਬਕਾ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਉਹ 1987 ਵਿਚ ਇਕ ਸਕਾਈਡਾਈਵਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ ਅਤੇ 2002 ਵਿਚ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ 'ਤੇ ਸਕਾਈਡਾਈਵ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।<ref name="TOI"/> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ 18 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ 650 ਛਾਲਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, 1979 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਡਵੈਂਚਰ ਸਪੋਰਟਸ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਜੇਤੂ, ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ 2005 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ, [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ]]।<ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2014|publisher=Padma Awards|access-date=11 November 2014|archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|dead-url=yes}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ == ਰਾਚੇਲ ਥੌਮਸ ਦਾ ਜਨਮ 1955 ਵਿੱਚ, ਚਿਤਤਰੰਜਨ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਅਤੇ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਇਟਰਚੇਰੀਆ ਕੇਰਲਾ ਤੋਂ ਸਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਸੁਜ਼ਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸੇਫ ਕਾਨਵੈਂਟ ਚੰਦਰਨਗਰ ਤੋਂ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੈਪਟਨ ਕੇ. ਥਾਮਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ, ਡੈਨਿਸ, ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਧੀ, ਐਨੀ, 20 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, 1998 ਵਿਚ ਇਕ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਜੇਤੂ ਬਣ ਗਈ।<ref name="Beauty Pageant International">{{Cite web|url=http://beautypageants.indiatimes.com/international-winners/International-Pageant-Winners/articleshow/5931192.cms|title=Beauty Pageant International|date=17 August 2009|publisher=Beauty Pageant International|access-date=26 December 2014|archive-date=23 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141223131617/http://beautypageants.indiatimes.com/international-winners/International-Pageant-Winners/articleshow/5931192.cms|url-status=dead}}</ref> ਜੋੜੇ ਦਾ 10 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਥਾਮਸ ਨੇ ਆਗਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਗਰਾ ਦੇ ਬਕੁੰਤੀ ਦੇਵੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਫਸਟ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਸਕੂਲ ਆਗਰਾ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। == ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == ਮੈਸੇਡੋਨੀਆ ਦੇ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਐਚ ਬੋਰਿਸ ਟ੍ਰਾਜਕੋਵਸਕੀ ਨੇ 2002 ਵਿਚ, ਉੱਤਰੀ ਪੋਲ ਦੀ ਛਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਿਹਰੇ, ਕੁੱਲ 656 ਫ੍ਰੀਫਾਲ ਜੰਪ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 16 ਵੱਖ ਵੱਖ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰੀ ਹੈ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਯੂਐਸ, ਹਾਲੈਂਡ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਸਵੀਡਨ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਤੁਰਕੀ, ਰੂਸ, ਆਸਟਰੀਆ, ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਜਾਰਡਨ (ਸਾਰੇ 11 ਦੇਸ਼ਾਂ) ਵਿਚ ਸਕਾਈ (ਅਸਮਾਨ) ਡਾਇਵਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।{{portal|India|Sports}} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] m4p3apgd7gb396aidmqvkq0odwtj1xg 0 124069 848534 603051 2026-09-29T22:12:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848534 wikitext text/x-wiki '''ਪ੍ਰਾਵੀਨ ਕੁਮਾਰ ਸੋਬਤੀ''' (6 ਦਸੰਬਰ 1947- 6 ਫਰਵਰੀ 2022 )<ref name="sref">{{Cite web|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ku/praveen-kumar-1.html|title=Praveen Kumar|publisher=sports-reference|access-date=19 May 2012|archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418082435/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ku/praveen-kumar-1.html|dead-url=yes}}</ref> ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]], ਹਥੌੜਾ ਅਤੇ ਡਿਸਕਸ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ, [[ਅਭਿਨੇਤਾ|ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ]] ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਅਥਲੀਟ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਬਤੌਰ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਉਸਨੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ]] ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1988 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਮਹਾਂਭਾਰਤ'' ਵਿੱਚ “[[ਭੀਮ]]” ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਇੱਕ ਰਾਜਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 2013 ਦੀਆਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ|ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ]] ਟਿਕਟ ਤੇ ਲੜੀਆਂ, ਪਰ ਹਾਰ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2014 ਵਿਚ, ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। == ਖੇਡਾਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Praveen_Kumar,_Jalal_Keshmiri_and_Salman_Hesam_1974.jpg|thumb|ਕੁਮਾਰ (ਖੱਬੇ) 1974 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ।]] ਕੁਮਾਰ 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਤਾਰਾ ਸੀ।<ref>[http://www.tribuneindia.com/2003/20030524/spr-trib.htm The Tribune, Chandigarh, India – Sports Tribune]. Tribuneindia.com (24 May 2003). Retrieved on 30 June 2017.</ref> ਲੰਬੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਥੌੜੇ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਡਿਸਕਸ ਸੁੱਟਿਆ। ਉਸਨੇ 1966 ਅਤੇ 1970 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ [[ਡਿਸਕਸ ਥਰੋਅ]] ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ, ਉਸਨੇ 56.76 ਮੀਟਰ ਦਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਿੰਗਸਟਨ ਵਿੱਚ 1966 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਤੇਹਰਾਨ ਵਿੱਚ 1974 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[1968 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1968 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ]] ਅਤੇ [[1972 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1972 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।]] == ਅਦਾਕਾਰੀ == ਪ੍ਰਵੀਨ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਰਕਸ਼ਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਜੇਮਜ਼ ਬਾਂਡ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਜੀਤੇਂਦਰ|ਜਿਤੇਂਦਰ]] ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ "ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਨੋ" ਵਿੱਚ ਜੀਤੇਂਦਰਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜ ਰਹੇ ਵੱਡੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਜਸਟਿਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਪ੍ਰਵੀਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ [[ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ|ਬੀ.ਆਰ. ਚੋਪੜਾ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੈਲੀ ਸੀਰੀਅਲ ''[[ਮਹਾਂਭਾਰਤ|ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ]]'' "ਭੀਮ"<ref>[http://divdivyaa23.blogspot.in/2012/01/interview-of-actor-praveen-kumar-who.html Interview of actor Praveen Kumar who played the character of Bheem in TV serial Mahabharat]. blogspot.in (3 January 2012)</ref> ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/article372906.ece 'Bheem' waiting for a special role] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121118032458/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/article372906.ece |date=2012-11-18 }}. ''The Hindu'' (12 January 2009).</ref> ਪ੍ਰਵੀਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਚਾ ਚੌਧਰੀ (ਟੀ ਵੀ ਲੜੀਵਾਰ) ਵਿੱਚ “ਸਾਬੂ” ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ। ''ਮਹਾਭਾਰਤ'' ਸੀਰੀਅਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਵੀਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਘਟਾ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>[http://www.mid-day.com/news/2012/apr/130412-Its-mahabharat-on-Delhi-streets.htm Corporation elections: It's Mahabharat on Delhi streets]. Mid-day.com (13 April 2012). Retrieved on 30 June 2017.</ref><ref>Pushpendra Singh Rajput (4 October 2011) [https://web.archive.org/web/20111008021555/http://faridabadmetro.com/2011/10/04/bhim-of-mahabharat-serial-praveen-kumar-reached-mahavir-mandir-faridabad/ Bhim of Mahabharat Serial Praveen Kumar Reached Mahavir Mandir, Faridabad]. faridabadmetro.com</ref> ਪ੍ਰਵੀਨ ਕੁਮਾਰ ਸੁਪਰਸਟਾਰ [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਚ ਸੰਵਾਦਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਝਟਕਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸੀ, "ਰਿਸ਼ਤੇ ਮੈਂ ਤੋ ਹਮ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਬਾਪ ਹੋਤੇ ਹੈਂ, ਨਾਮ ਹੈ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ!" ਟੀਨੂੰ ਅਨੰਦ ਦੇ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਸ਼ਾਹਨਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ। == ਰਾਜਨੀਤੀ == 2013 ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] (ਆਪ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref>[http://indiatoday.intoday.in/story/aap-aam-aadmi-party-bheem-mahabharatm-delhi-assembly-electons-praveen-kumar/1/310575.html 'Bheem' is AAP candidate for Wazirpur seat in Delhi poll], PTI New Delhi, 19 September 2013</ref> ਉਸਨੇ ਵਜ਼ੀਰਪੁਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 'ਆਪ' ਦੀ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ, ਪਰ ਹਾਰ ਗਏ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (ਬੀਜੇਪੀ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/bjp-like-pandavas-opposition-kauravas-bheem/article5870503.ece|title=BJP like Pandavas, Opposition Kauravas: "Bheem"|date=4 April 2014|work=The Hindu}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਲੰਪਿਕ ਅਥਲੀਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] oerdij8az2d4tvap64rjrqb7d39mphd 0 124083 848502 704717 2026-09-29T20:41:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848502 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Parimarjan-Negi.jpg|thumb|ਪਰੀਮਰਜਨ ਨੇਗੀ]] '''ਪਰੀਮਰਜਨ ਨੇਗੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Parimarjan Negi; ਜਨਮ 9 ਫਰਵਰੀ 1993) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਸ਼ਤਰੰਜ]] ਦਾ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ 13 ਸਾਲ, 4 ਮਹੀਨੇ, ਅਤੇ 20 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਰਗੇਈ ਕਰਜਾਕਿਨ, ਪ੍ਰਗਗਨਾਨੰਧਾ ਰਮੇਸ਼ਬਾਬੂ ਅਤੇ ਨੋਦਿਰਬੇਕ ਅਬਦੁਸੈਟੋਰੋਵ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਨੇਗੀ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਟ੍ਰਾਮਸ ਵਿੱਚ 2014 ਦੇ ਸ਼ਤਰੰਜ ਓਲੰਪੀਆਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਲਈ ਚੋਟੀ ਦੇ ਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਖੇਡਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="arjuna">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/chess-mate/article842918.ece|title=Chess mate|last=Upama Sinha|date=22 October 2010|access-date=23 December 2013|publisher=The Hindu}}</ref> == ਸ਼ਤਰੰਜ ਕੈਰੀਅਰ == ਪ੍ਰੀਮਰਜਨ ਨੇਗੀ ਨੇ [[ਤਹਿਰਾਨ]] ਵਿਚ 2002 ਵਿਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਯੂਥ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਅੰਡਰ 10 ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਜਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/2002/04/04/stories/2002040406162200.htm|title=India bags four golds|date=2002-04-04|publisher=The Hindu|access-date=6 May 2016|archive-date=2016-11-01|archive-url=https://archive.today/20161101071647/http://www.thehindu.com/2002/04/04/stories/2002040406162200.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>[https://www.fide.com/index.php?option=com_fidecalendar&view=archiveview&aid=712 Asian Youth Under 10-12-14-16]. FIDE.</ref> ਉਸਨੇ 2005/06 ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸ਼ਤਰੰਜ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਨਿਯਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://en.chessbase.com/post/parimarjan-negi-the-hero-of-hastings|title=Parimarjan Negi – the Hero of Hastings|date=2006-01-09|publisher=ChessBase|access-date=5 February 2016}}</ref> ਛੇਤੀ ਹੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਜੀਐਮ ਆਦਰਸ਼ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਪਾਰਸਵਨਾਥ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪਨ ਸ਼ਤਰੰਜ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://en.chessbase.com/post/twelve-year-old-negi-gets-his-second-gm-norm|title=Twelve-year-old Negi gets his second GM norm|last=Vishal Sareen|date=2006-02-01|publisher=ChessBase|access-date=5 February 2016}}</ref> ਨੇਗੀ ਨੇ 1 ਜੁਲਾਈ 2006 ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਰੁਸਲਾਨ ਸ਼ੇਰਬਾਕੋਵ ਨਾਲ ਰੂਸ ਦੇ ਸੱਤਕਾ ਵਿਖੇ ਚੇਲਿਆਬਿੰਸਕ ਖੇਤਰ ਸੁਪਰਫਾਈਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਡਰਾਇੰਗ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਜੀ.ਐਮ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਨੌਂ ਗੇੜਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕੀਤਾ। ਨੇਗੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਂਤਲਾ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸ਼ਤਰੰਜ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਬਣ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=http://en.chessbase.com/post/parimarjan-negi-india-s-youngest-ever-grandmaster/41|title=Parimarjan Negi, India's youngest ever grandmaster|last=Vijay Kumar|date=2006-07-05|publisher=ChessBase|access-date=5 February 2016}}</ref> ਨੇਗੀ ਨੇ ਜੂਨ 2008 ਵਿੱਚ 7/9 ਦੇ ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ [[ਫ਼ਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ|ਫਿਲਡੇਲ੍ਫਿਯਾ]] ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਪਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1080702/jsp/sports/story_9492719.jsp|title=Sports Briefs: Negi wins title|date=2 July 2008|work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]}}</ref> ਅਗਸਤ 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਗਜਿਆਂਤੇਪ|ਗਾਜ਼ੀਐਨਟੈਪ]] ਵਿੱਚ ਵਰਲਡ ਜੂਨੀਅਰ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਜੀਤ ਗੁਪਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਸਰਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://en.chessbase.com/post/meet-abhijeet-gupta-meet-the-junior-world-champion|title=Meet Abhijeet Gupta – meet the Junior World Champion|date=2008-08-21|publisher=ChessBase|access-date=8 November 2015}}</ref> 2009 ਵਿਚ ਉਸਨੇ [[ਕੋਪਨਹੈਗਨ|ਕੋਪੇਨਹੇਗਨ]] ਵਿਚ 8.5 / 10 ਨਾਲ, ਬੋਰਿਸ ਅਵ੍ਰੁਖ,<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2009/07/27/stories/2009072760861700.htm|title=Parimarjan Negi wins Politiken Cup|date=27 July 2009|website=The Hindu|access-date=2009-07-27|archive-date=2009-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090730210952/http://www.hindu.com/2009/07/27/stories/2009072760861700.htm|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ [[ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ]] ਵਿਚ 6 ਵੇਂ ਆਈਜੀਬੀ ਡੈਟੋ 'ਆਰਥਰ ਟੈਨ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਓਪਨ ' ਤੇ ਟਾਈਬ੍ਰੇਕਸ 'ਤੇ ਪੋਲਿਟਕਿਨ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://en.chessbase.com/post/parimarjan-in-paris-portrait-of-a-young-super-talent|title=Parimarjan in Paris – portrait of a young super-talent|last=Mihajlova|first=Diana|date=2009-09-11|publisher=ChessBase|access-date=1 November 2015}}</ref> ਪਰੀਮਰਜਨ ਨੇਗੀ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ 22 ਦਸੰਬਰ 2010 ਨੂੰ 48 ਵੀਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://players.chessdom.com/parimarjan-negi/india-national-premier-chess-championship-2010|title=Parimarjan Negi Wins India Premier Championship|date=2010-12-22|publisher=Chessdom|access-date=8 January 2016|archive-date=2021-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122132216/http://players.chessdom.com/parimarjan-negi/india-national-premier-chess-championship-2010|dead-url=yes}}</ref> 2012 ਵਿਚ ਨੇਗੀ ਨੇ [[ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸ਼ਹਿਰ|ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸਿਟੀ]] ਵਿਚ ਆਯੋਜਿਤ 11 ਵੀਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3415913.ece|title=Parimarjan Negi|access-date=2012-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202234312/http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3415913.ece|archive-date=2014-02-02|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ 2012 ਅਤੇ 2013 ਵਿਚ ਕੈਪੇਲ-ਲਾ-ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਓਪਨ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 2013 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਪੋਲਿਟਕਿਨ ਕੱਪ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/parimarjan-negi-wins-regains-politiken-cup-in-style/article4988892.ece|title=Parimarjan Negi|access-date=2013-08-13}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਪਰੀਮਰਜਨ ਨੇਗੀ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਐਮੀਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਸਕੂਲ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ [[ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਗਣਿਤ ਦੇ ਮੇਜਰ ਵਜੋਂ 2018 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਫਿਲਹਾਲ ਉਹ [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ]] (ਐਮ.ਆਈ.ਟੀ.), ਸੀ.ਐਸ. ਅਤੇ ਏ.ਆਈ. ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨਿਜੀ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] 55ramdce4pbjq1yf5jvsdzjzkbgu6hg 0 124154 848536 579385 2026-09-29T22:13:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848536 wikitext text/x-wiki 2014 ਇੰਚੀਓਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ 2 ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ '''ਪ੍ਰਸਨਾ ਕਰਮਾਕਰ''' (ਜਨਮ 8 ਦਸੰਬਰ 1980) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਪੈਰਾ ਤੈਰਾਕ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ|ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ]] [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 2016 ਆਰ.ਆਈ.ਓ. ਪੈਰਾਲਿੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਰਾਕੀ ਟੀਮ ਦੇ ਕੋਚ ਸਨ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡੀ, ਮੇਜਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਸਪੋਰਟਸ ਅਵਾਰਡੀ, ਭੀਮ ਐਵਾਰਡੀ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਅਵਾਰਡੀ, ਸਟੇਟ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਐਵਾਰਡੀ, ਸੁਪਰ ਆਈਡਲ ਐਵਾਰਡੀ, ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਿਹਤ ਹੀਰੋ ਐਵਾਰਡੀ, ਅਚੀਵਰ ਐਵਾਰਡੀ, ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਧਾਰਕ, ਤੈਰਾਕ ਦਾ ਸਾਲ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 2010, 2011, 2014। 2003, ਕਰਮਾਕਰ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਤੈਰਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਅਪਾਹਜ ਤੈਰਾਕ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/node/189180/print#|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20110124194020/http://www.deccanchronicle.com/node/189180/print#|archive-date=24 January 2011|access-date=19 July 2011}}</ref> ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ 2009 ਵਿੱਚ ਆਈ.ਡਬਲਯੂ.ਐੱਸ. ਵਰਲਡ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਭਾਰਤੀ ਤੈਰਾਕ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4 ਸੋਨ, 2 ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ 1 ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2010|2010]] ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2010|ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਪਰਲੋ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਤਗਮਾ ਸੀ।<ref>http://www.dnaindia.com/sport/report_para-swimmer-prasanta-karmakar-gets-india-s-first-medalin-{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} pool_1448591-all</ref> ਚੀਨ ਦੇ [[ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ]] ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2010 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੈਰਾ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ 50 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ 200 ਮੀਟਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੈਡਲ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ 50 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ ਵਿੱਚ ਐੱਸ-9 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2010 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਰਮਨ ਤਰਣਤਾਲ ਟਰਾਫੀ 'ਤੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਲਈ ਬਰਲਿਨ, [[ਜਰਮਨੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੀ ਅਪੰਗਤਾ ਨਾਲ ਪਿੱਤਲ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>http://epaper.dnaindia.com/dnabangalore/printarticle.aspx?edition=9&pa{{Dead link|date=May 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}...</ref> ਪ੍ਰਸਾਂਤ ਕਰਮਾਕਰ ਨੇ 2014 ਇੰਚੀਓਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੈਰਾ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਮੀਟਰ ਬ੍ਰੈਸਟ ਸਟ੍ਰੋਕ ਅਤੇ 4 ਐਕਸ 100 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਰੀਲੇਅ ਵਿੱਚ 2 ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ 50 ਮੀਟਰ ਬਟਰਫਲਾਈ, 50 ਮੀਟਰ ਬ੍ਰੈਸਟ੍ਰੋਕ ਅਤੇ 50 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਲਿੰਪਿਕ ਤੈਰਾਕੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਰਿਕਾਰਡ ਧਾਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਈਵੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਧਾਰਕ ਹੈ - 50 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ, 100 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ, 100 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ ਅਤੇ 200 ਮੀਟਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੈਡਲ। [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਅਤੇ [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਹੁਣ [[ਲੰਡਨ]], 2012, [[ਪੈਰਾਲਿੰਪਕ ਗੇਮਸ|ਪੈਰਾਲਿੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਸਖਤ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਾਂਤ ਕਰਮਾਕਰ ਦਾ ਕੋਚ ਕੋਲੋ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਅਵਾਰਡ ਹੇਠ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ: '''ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ:''' * ਪਿਛਲੇ 16 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ, * ਸਿਰਫ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ 2010 * 2006, 2010 ਅਤੇ 2014 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ, * ਸਿਰਫ ਭਾਰਤੀ ਅਥਲੀਟ ਵਿਸ਼ਵ ਖੇਡਾਂ 7 ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ 2009, * ਸਿਰਫ ਭਾਰਤੀ ਤੈਰਾਕ ਨੇ 2010 ਦੇ 3 ਏਸ਼ੀਆਈ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਏ, * ਸਿਰਫ ਭਾਰਤੀ ਵਿਸ਼ਵ ਤੈਰਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ 2003, * ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੈਰਾਕ 13 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 37 ਤਗਮੇ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, * ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2013 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਤੈਰਾਕ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ. * ਪੈਰਾ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ 2016 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਤੈਰਾਕੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਕੋਚ. ਪ੍ਰਸਾਂਤ ਕਰਮਕਰ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਜਾਏ ਕਬੱਡੀ ਖਿਡਾਰੀ ਪਾਇਲ ਚੌਧਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਕਰਮਾਕਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਾਇਲ ਚੌਧਰੀ ਕਰਮਾਕਰ ਖੇਡ ਅਕੈਡਮੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਐਵਾਰਡ ਦਿੱਤੇ ਗਏ: * ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ 2011, * ਮੇਜਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਸਪੋਰਟਸ ਅਵਾਰਡ 2015, * ਭੀਮ ਅਵਾਰਡ 2014, * ਕੋਲਕਾਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਅਵਾਰਡ 2010, * ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਅਵਾਰਡ 2005, * ਸੁਪਰ ਆਈਡਲ ਪੁਰਸਕਾਰ 2011, * ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਿਹਤ ਹੀਰੋ ਅਵਾਰਡ, 2012 * ਸਾਲ ਦਾ ਤੈਰਾਕੀ ਸਾਲ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 2009, 2011 * ਅਚੀਵਰ ਅਵਾਰਡ 2015. ਉਸਨੂੰ ਗੋਸਪੋਰਟਸ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ, ਇੱਕ ਸਪੋਰਟਸ ਗੈਰ ਮੁਨਾਫਾ ਸੰਗਠਨ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਉੱਤਮਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2011/02/10/stories/2011021051390400.htm|title=Solid roots|date=10 February 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=28 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-date=15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110215071942/http://www.hindu.com/mp/2011/02/10/stories/2011021051390400.htm|dead-url=yes}}</ref> ਪ੍ਰਸਾਂਤ ਕਰਮਾਕਰ ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਰਤ ਗਾਇਕਵਾੜ ਲਈ ਰਾਹ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3494412.ece|title=Prasanta steps aside for Sharath|date=6 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120607061124/http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3494412.ece|archive-date=7 ਜੂਨ 2012|access-date=28 ਦਸੰਬਰ 2019|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] 1z09if2ebozlwfb0glr48s2hoco4y50 0 124436 848377 847925 2026-09-29T13:14:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848377 wikitext text/x-wiki '''ਜੌਹਨ ਰਿਚਰਡ ਪਿਲਗਰ''' (ਜਨਮ 9 ਅਕਤੂਬਰ 1939) ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]], [[ਲੇਖਕ]] ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/culture/2013/nov/12/john-pilgers-utopia|title=John Pilger’s Utopia: an Australian film for British eyes first|last=Buckmaster|first=Luke|date=12 November 2013|website=the Guardian|language=en|access-date=18 May 2018}}</ref> ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ 1962 ਤੋਂ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੋਕ|ਬ੍ਰਿਟੇਨ]] ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>[http://www.huffingtonpost.com/andrei-markovits-and-jeff-weintraub/obama-and-the-progressive_b_103979.html][[Andrei Markovits]]<span> and Jeff Weintraub, "Obama and the Progressives: A Curious Paradox"</span>, ''[[The Huffington Post]]'', 28 May 2008</ref><ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/australias-shame-on-aboriginal-living-standards-says-expat/story-e6frg6n6-1226632509439 "Aboriginal squalor among Australia's 'dirtiest secrets' says expat"], by Candace Sutton, ''[[The Australian]]'', 1 March 2013</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/976053/index.html|title=BFI Screenonline: Pilger, John (1939–) Biography|website=Screenonline.org.uk}}</ref> ਪਿਲਗਰ ਅਮਰੀਕੀ, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਆਲੋਚਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ [[ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ|ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ]] ਏਜੰਡੇ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪਿਲਗਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸਲੂਕ ਦੀ ਵੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਬੋਡੀਆ ਦੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://mobile.nytimes.com/1983/04/29/movies/film-two-perceptions-of-the-khmer-rouge.html|title=Film: Two Perceptions of the Khmer Rouge|last=Maslin|first=Janet|work=The New York Times|access-date=18 May 2018}}</ref> ਇਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਦਿ ਕੁਆਈਟ ਮੁਟੀਨੀ (ਚੁੱਪ ਵਿਦਰੋਹੀ)'' (1970) ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੀਅਤਨਾਮ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਯੀਅਰ ਜ਼ੀਰੋ'' (1979), ਕੰਬੋਡੀਆ ਵਿੱਚ [[ਖਮੇਰ ਰੂਜ|ਪੋਲ ਪੋਟ ਸ਼ਾਸਨ]] ਦੇ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ''ਡੈਥ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨ: ਦਿ ਟਿਮੋਰ ਕੋਂਸਪੀਰੇਸੀ'' (1993) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈਆਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਦ ਸੀਕ੍ਰੇਟ ਕੰਟਰੀ'' (1985) ਅਤੇ ''ਯੂਟੋਪੀਆ'' (2013) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ, ਪਿਲਗਰ ਨੇ 1963 ਤੋਂ 1986 ਤੱਕ ''ਡੇਲੀ ਮਿਰਰ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ,<ref name="Pilgerbio">[http://johnpilger.com/biography Biography page], John Pilger's official website</ref> ਅਤੇ 1991 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ''ਨਿਊ ਸਟੇਟਸਮੈਨ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਕਾਲਮ ਲਿਖਿਆ। ਪਿਲਗਰ ਨੇ 1967 ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਆਫ਼ ਦਿ ਯੀਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.pressawards.org.uk/page-view.php?pagename=1970-1979-Winners|title=Press Awards Winners 1970-1979, Society of Editors|website=Web.archive.org|access-date=2020-01-07|archive-date=2017-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025111605/http://www.pressawards.org.uk/page-view.php?pagename=1970-1979-Winners|dead-url=unfit}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ,<ref name="robert-fisk1">[http://www.robert-fisk.com/johnpilger/introduction_johnpilger.htm "Introduction to John Pilger"], Robert Fisk website {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820183415/http://www.robert-fisk.com/johnpilger/introduction_johnpilger.htm|date=20 August 2008}}</ref> ਮਲਟੀਪਲ ਬਾਫਟਾ ਸਨਮਾਨਾਂ ਸਮੇਤ।<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/name/nm0683400/awards|title=John Pilger|website=IMDb|language=en|access-date=18 May 2018}}</ref> ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਪਿਲਗਰ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਵਿਸ਼ਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਜੌਨ ਰਿਚਰਡ ਪਿਲਗਰ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਅਕਤੂਬਰ 1939<ref>Anthony Hayward, ''Breaking the Silence: The Television Reporting of John Pilger,'' London, Network, 2008, p. 3 (no ISBN, book contained within ''Heroes'' DVD, Region 2 boxset)</ref><ref>Trisha Sertori [http://www2.thejakartapost.com/news/2012/10/11/john-pilger-the-messenger.html "John Pilger: The Messenger",] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025190705/http://www.thejakartapost.com/news/2012/10/11/john-pilger-the-messenger.html |date=2012-10-25 }} {{Cite web |url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/10/11/john-pilger-the-messenger.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=7 ਜਨਵਰੀ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025190705/http://www.thejakartapost.com/news/2012/10/11/john-pilger-the-messenger.html |archive-date=25 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |url-status=bot: unknown}} ''[[ਜਕਾਰਤਾ ਪੋਸਟ|The Jakarta Post]]'', 11 October 2012</ref> ਬੌਂਡੀ, ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Pilgerbio"/> ਉਹ ਕਲਾਉਡ ਅਤੇ ਐਲਸੀ ਪਿਲਗਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਗ੍ਰਾਹਮ (1932–2017) ਇੱਕ ਅਪਾਹਜ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗਫ ਵਿਟਲਮ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।<ref name="GPilger">{{Cite news|url=http://www.smh.com.au/comment/obituaries/graham-pilger-rowing-coach-and-battler-for-the-disabled-20170215-gue5x6.html|title=Graham Pilger, champion for the rights of the disabled|last=Pilger|first=John|date=17 February 2017|work=Sydney Morning Herald|access-date=21 February 2017}}</ref> ਪੀਲਗਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਾਸੇ ਜਰਮਨ ਮੂਲ ਦਾ ਹੈ,<ref>John Pilger ''A Secret Country'', p. xiv</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਮਾਮੇ-ਪੜਦਾਦਾ-ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ-ਆਇਰਿਸ਼ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="discs">[https://www.bbc.co.uk/radio4/features/desert-island-discs/castaway/9be0c56e "Interview with John Pilger"], ''[[Desert Island Discs]]'', [[BBC Radio 4]], 18 February 1990</ref><ref>John Pilger ''Heroes'', p. 10</ref><ref>[http://johnpilger.com/articles/the-hidden-history-of-the-women-who-rose-up "John Pilger on a hidden history of women who rose up"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200119055645/http://johnpilger.com/articles/the-hidden-history-of-the-women-who-rose-up |date=2020-01-19 }}, 6 July 2018</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਪਿਲਗਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਸਿਡਨੀ ਬੁਆਏਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਖਬਾਰ, ''ਦਿ ਮੈਸੇਂਜਰ ਦੀ'' ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕੰਸੋਲੀਡੇਟਿਡ ਪ੍ਰੈਸ ਨਾਲ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। 1958 ਵਿੱਚ "''ਸਿਡਨੀ ਸਨ"'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਾੱਪੀ ਬੋਆਏ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਪਿਲਗਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ''ਡੇਲੀ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਚਲਾ ਗਿਆ,'' ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟਰ, ਖੇਡ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਉਪ-ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.newstatesman.com/media/media/2013/05/hold-front-page-we-need-free-media-not-order-mates|title=Hold the front page! We need free media not an Order of Mates|last=Pilger|first=John|date=8 May 2013|work=New Statesman|access-date=22 April 2017}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਜ਼ਾਦ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿਡਨੀ ''ਸੰਡੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ'', ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੇਪਰ ਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਯੂਰਪ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਰਿਹਾ।<ref name="Hayward4">Hayward (2008), p. 4</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਪੀਲਗਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਕਾਰਥ ਫਲੇਟ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ, ਸੈਮ, ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ 1973, ਜੋ ਇੱਕ ਖੇਡ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਪਿਲਗਰ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, [[ਜ਼ੋਏ ਪਿਲਗਰ|ਜ਼ੋ]] ਪਿਲਗਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 1984 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://johnpilger.com/biography|title=John Pilger Biography|date=|website=Johnpilger.com|access-date=2 November 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.scotsman.com/news/john-pilger-writer-of-wrongs-1-1124926|title=John Pilger: writer of wrongs|date=1 July 2006|work=[[The Scotsman]]|access-date=2 November 2016|archive-date=22 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822100536/http://www.scotsman.com/news/john-pilger-writer-of-wrongs-1-1124926|dead-url=yes}}</ref> ਜ਼ੋ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.zoepilger.co.uk/|title=Zoe Pilger Homepage|date=|website=Zoe-pilger|access-date=2 November 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] sjdf5k438he5i4zewvrm9h8c6ah9ajw 0 124600 848697 581020 2026-09-30T10:25:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848697 wikitext text/x-wiki '''ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ 66''', ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ '''NH 66''' (ਪਹਿਲਾਂ NH-17 ਅਤੇ NH-47 ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=http://www.justkerala.in/tourism/transportation/kerala-national-highways&ved=0ahUKEwiuuqbf3IHXAhVHPI8KHcZCC3kQFgh_MAk&usg=AOvVaw3bm6qxkVuEI-eRJT3zynJx|title=Kerala National Highways - National Highways in Kerala|website=Just Kerala}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇੱਕ ਵਿਅਸਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਹੈ, ਜੋ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਭਗ ਉੱਤਰ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ|ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਦੇ]] ਸਮਾਨ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਗੋਆ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘਦਿਆਂ ਪਨਵੇਲ ([[ਮੁੰਬਈ|ਮੁੰਬਈ ਦੇ]] ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ) ਨੂੰ [[ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ|ਕੇਪ ਕੋਮੋਰਿਨ]] (ਕੰਨਿਆ ਕੁਮਾਰੀ) ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਹੈ]]। ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਰਾਜਮਾਰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੁਰੰਮਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਨਐਚਏਆਈ ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰ ਦੀ, 60 ਮੀਟਰ-ਚੌੜ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਦੀ ਗਰੇਡ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/Plan-to-widen-National-Highway-17-opposed/article16004123.ece|title=Plan to widen National Highway 17 opposed|date=2010-03-19|work=The Hindu|location=Chennai, India}}</ref> ਗੋਆ ਦੀ ਸਰਹੱਦ (ਕਾਰਵਰ ਨੇੜੇ) ਤੋਂ ਕੇਰਲਾ ਸਰਹੱਦ (ਤਲਾਪਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਤੱਕ ਦਾ ਪੂਰਾ ਰਸਤਾ ਚੌੜੀ ਮਾਰਗੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨੂੰ ਛੇ ਲੇਨ ਤੱਕ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜੋ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦੇਣਗੇ, ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਤੰਗੀ ਰਾਸ਼ੀ ਲਈ. ਪਰ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵੱਲ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2044198.ece|title=20-km road widening completed between Kundapur and Surathkal|last=Kamila|first=Raviprasad|date=2011-05-24|work=The Hindu|location=Chennai, India}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਜ਼ਖਾਕੁਟਮ ਤੋਂ ਈਨਚੱਕਲ ਅਤੇ ਕਰੀਮਾਣਾ ਤੋਂ ਕਲਿਆਇਕਵਿਲਾ ਤੱਕ ਦਾ ਖੰਡ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 4 ਲੇਨ ਅਤੇ 6 ਲੇਨ ਤਕ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਚੌੜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਟੈਂਡਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ [[ਕੇਰਲਾ|ਹੈ]]। ਬਾਈਪਾਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕੰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿੱਕ-ਸਟਾਰਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਘਣਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੁੱਲ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 45 ਮੀਟਰ ਚੌੜਾਈ, 6 ਲੇਨ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਗੋਆ ਵਿਚ ਵੀ ਇਕ ਸਮਾਨ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ 60-ਮੀਟਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸੈਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਚਾਰ ਲੇਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲਚਕਦਾਰ ਫੁੱਟਪਾਥ (ਅਸਮੈਲਟ) ਸੜਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/economy/infrastructure/all-new-national-highways-to-be-made-of-concrete-nitin-gadkari/articleshow/45718060.cms|title=All new national highways to be made of concrete: Nitin Gadkari|website=timesofindia-economictimes}}</ref><ref>http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/270817/national-highway-work-gains-speed-in-kerala.html</ref><ref>http://english.manoramaonline.com/news/kerala/kasaragod-thiruvananthapuram-nh-six-lane-track.html</ref> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੜਕ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਗ੍ਰੀਨਫੀਲਡ (ਭਾਵ, ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ) ਪਹੁੰਚ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵੇਅ ਲਾਂਘੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਮੰਗਲੌਰ-ਕਾਰਵਰ-ਪਣਜੀ ਦੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/46891/five-expressways-come-up-state.html|title=Five new expressways to come up in State|website=Deccan Herald}}</ref> ਇਹ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵੇਅ ਐਨਐਚ -66 ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ 6/8 ਲੇਨ ਦੇ ਐਕਸੈਸ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ 3 ਡੀ ਸੱਜੇ-ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ == ਇਸ ਹਾਈਵੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਸੜਕ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮ ''"ਦਿਲ ਚਾਹਤਾ ਹੈ"'' ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.holidify.com/blog/mumbai-to-goa-roadtrip/|title=Mumbai To Goa Road Trip By Car {{!}} Distance, Directions & More|date=2015-10-16|website=Holidify|language=en-US|access-date=2016-06-11}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ (ਹਾਈਵੇ ਨੰਬਰ ਦੁਆਰਾ) * ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ * ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 75 (ਭਾਰਤ) * ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 73 73 (ਭਾਰਤ) * ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ 169 (ਭਾਰਤ) * ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 52 (ਭਾਰਤ) * ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ 275 (ਭਾਰਤ) == ਹਵਾਲੇ == befr4q3arrmxsuxoovafv4bu589vbol 0 125067 848506 612512 2026-09-29T21:00:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848506 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Parvati_Baul_at_Ruhaniyat,_Purana_Qila.JPG|thumb|300x300px| ਪਾਰਵਤੀ ''ਬੌਲ'', ''ਰੂਹਾਨੀਅਤ'' ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ, [[ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲਾ]], ਦਿੱਲੀ, 2011 ਵਿਖੇ ]] '''ਪਾਰਵਤੀ ਬੌਲ''' (ਜਨਮ 1976) ਇੱਕ [[ਬਾਉਲ|ਬੌਲ]] ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ [[ਬੰਗਾਲ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਬੌਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ।<ref name="cnn">{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/bengal-folk-meets-keralas-spirituality-in-parvathy-bauls-music/304769-62-126.html|title=Bengal folk meets Kerala's spirituality in Parvathy Baul's music|date=9 November 2012|publisher=CNN-IBN|access-date=30 May 2014|archive-date=14 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140214031127/http://ibnlive.in.com/news/bengal-folk-meets-keralas-spirituality-in-parvathy-bauls-music/304769-62-126.html|dead-url=yes}}</ref> ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਬੌਲ ਗੁਰੂਆਂ, ਸਨਾਤਨ ਦਾਸ ਬੌਲ, ਸ਼ਸ਼ਾਂਕੋ ਗੋਸ਼ੇ ਬੌਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਉਹ 1995 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਵੀ ਗੋਪਾਲਨ ਨਾਇਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ''ਪਾਵਾ ਕਥਕਾਲੀ'' ਦਸਤਾਨੇ ਦੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ 1997 ਤੋਂ ਕੇਰਲਾ ਦੇ [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਥੇ ਉਹ “ਏਕਤਾਰਾ ਬੌਲ ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਾਰੀ” ਬਾੱਲ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == [[ਤਸਵੀਰ:Parvathy_Baul_at_Kolkata_concert_2015.jpg|thumb|238x238px| ਪਾਰਕਥਿਟੀ ਕੋਲਕਾਤਾ, 2015]] ਪਾਰਵਤੀ ਬੌਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮੀ ਪਰੀਅਲ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ|ਭਾਰਤ]] ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ|ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ, ਰਹੱਸਮਈ ਸੰਤ [[ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਹੰਸ|ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੀ। ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪੋਸਟਿੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ [[ਅਸਾਮ|ਆਸਾਮ]], [[ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਸੁਨੀਤੀ ਅਕੈਡਮੀ, ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।<ref name="hinduism">{{Cite web|url=http://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=5349|title=Sacred Arts: Poetess and Minstrel, Parvathy Baul Lives and Dances in her Beloved’s Divine Heart|last=Academy|first=Himalayan|date=January–March 2013|publisher=[[Hinduism Today]] Magazine|access-date=30 May 2014|archive-date=29 ਮਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140529084449/http://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=5349|dead-url=yes}}</ref><ref name="hindu05">{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2005/12/25/stories/2005122500300500.htm|title=A storyteller on a mission|last=K.K. Gopalakrishnan|date=25 December 2005|publisher=The Hindu|access-date=30 May 2014|archive-date=31 ਮਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531104827/http://www.hindu.com/mag/2005/12/25/stories/2005122500300500.htm|dead-url=yes}}</ref> ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਕਥਕ]], ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ, ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਮੁਖਰਜੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਸਨੇ [[ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਵਿਸ਼ਵ-ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਕੇਤਨ|ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਕਲਾ ਸਕੂਲ ''ਕਲਾ ਭਵਨ'' ਵਿਖੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news-and-interviews/Baul-is-not-just-music-its-a-way-of-life-Parvathy-Baul/articleshow/18401634.cms|title=Baul is not just music, it's a way of life: Parvathy Baul|date=9 February 2013|publisher=[[The Times of India]]|access-date=30 May 2014}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ ਕੈਂਪਸ ਲਈ ਇੱਕ ਰੇਲ ਗੱਡੀ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਟਕਸਾਲਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੇ ਬੌਲ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਬੌਲ ਗਾਇਕਾ ਫੁੱਮਾਲਾ ਦਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜੋ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਉਸਨੇ ਫੁਲਮਾਲਾ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਬੌਲ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੁਲਮਾਲਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਭਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006092701240400.htm&date=2006/09/27/&prd=mp&|title=Blissfully Baul|date=27 September 2006|access-date=30 May 2014}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="hindu08">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/baul-music-charts-mental-routes/article1435784.ece|title=Baul music charts mental routes|last=Bhawani Cheerath|date=26 September 2008|publisher=The Hindu|access-date=30 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531124146/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/baul-music-charts-mental-routes/article1435784.ece|archive-date=31 ਮਈ 2014|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਬਕਨੂਰਾ ਤੋਂ ਇੱਕ 80 ਸਾਲਾ ਬੌਲ ਗਾਇਕ ਸਨਾਤਨ ਦਾਸ ਬੌਲ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਬਕਨੂਰਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਸੋਨਮੁੱਖੀ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਗਈ। 15 ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ''ਦੀਕਸ਼ਾ'' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ [[ਗੁਰੂ]] ਬਣ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੇ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੋਕਲ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ, ਬੌਲ ਗੀਤ, ਬੌਲ ਨਾਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ [[ਇੱਕਤਾਰਾ]] ਅਤੇ ਡੁੱਗੀ ਵਜਾਈ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਗਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਉਸਦੇ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਸ਼ਸ਼ਾਂਕੋ ਗੋਸ਼ਾਈ ਬੌਲ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਗੋਸ਼ਾਈ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ 97 ਸਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਨਕੂਰਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਖੋਇਰਬੋਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਲੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਝਿਜਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ, ਅਤੇ ਬੌਲ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪੇਚੀਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ।<ref name="cnn"/><ref name="hinduism"/><ref name="hindu05"/> ==ਕੈਰੀਅਰ== ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ 1995 ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, 1997 ਵਿਚ ਉਹ [[ਕੇਰਲਾ]] ਵਿਚ ਸਥਾਨਕ ਰੂਹਾਨੀ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਲਈ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਆਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਰਵੀ ਗੋਪਾਲਨ ਨਾਇਰ, ਇੱਕ ਅੰਡੀ ਪਾਂਡਰਮ - ਕੇਰਲਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਨਾਲ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਦਸਤਾਨੇ ਦੀਆਂ ਕਠਪੁਤਲੀਆਂ ਜਾਂ ਪਾਵਾ ਕਥਕਾਲੀ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>https://www.thehindu.com/archive/print/2006/03/17/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210323201324/https://www.thehindu.com/archive/print/2006/03/17/ |date=2021-03-23 }} The Hindu. 17 March 2006. Retrieved 30 May 2014</ref> ਉਸਨੇ ਉਸ ਲਈ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਗ੍ਰੋਟੋਵਸਕੀ ਤਕਨੀਕ ਸਿੱਖੀ, ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਵਰਮੌਂਟ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਕਠਪੁਤਲੀ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਨਿਰਮਾਤਾ ਪੀਟਰ ਸ਼ੁਮੈਨ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਉਸਨੂੰ ਕਠਪੁਤਲੀ ਲਈਵ ਕਲਾ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਨੋ ਬੇਸਿਕ ਨੀਡਜ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਐਕਸਪੋ 2000 ਵਿਚ ਹੈਨੋਵਰ, ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਬਦੁੱਲ ਸਲਾਮ, ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ ਕਲੰਦਰ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਗੁਰੂ ਬਣ ਗਏ, ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤਕ ਸੱਦਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਰਥ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2001 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਬਾਉਲ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਬਾਉਲ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਕਤਰ ਅਤੇ ਡੁਗੀ ਵਜਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਾਜ਼ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਬਾਓਲ ਰਿਪੋਰਟੋਰ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਗਾਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਕੈਨਟੈਸਟੋਰੀਆ ਦੇ ਤੱਤ ਵਰਤਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਭਾਸ਼ਣ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵਿਚ, ਸ਼ੁਮੈਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਕੈਨਵੈਸ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ, ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਥੀਮਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਕਲਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|https://parvathybaul.com/}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2020]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] f1ymj8pwaooig0lxeidbr43oh8lcvc5 0 125239 848384 847928 2026-09-29T13:43:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848384 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|Name=ਟੈਟਸੀਓ ਭੈਣ|image=|caption=|Background=ਸਮੂਹ_ਦ_ਬੈਂਡ|Origin=ਨਾਗਾਲੈਂਡ, ਭਾਰਤ|Years_active=1994 –ਮੌਜੂਦ|Genre=|Label=|website=[http://www.tetseosisters.com www.tetseosisters.com]}} '''ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼''' ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ [[ਨਾਗਾਲੈਂਡ]] ਦੀ ਭੈਣਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ।ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਵੋਕਲ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>[http://www.efi-news.com/2013/01/Candid-conversation-with-Tetseo-Sisters.html Candid conversation with Tetseo Sisters – Mercy, Azi, Kuku and Lulu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130619025902/http://www.efi-news.com/2013/01/Candid-conversation-with-Tetseo-Sisters.html|date=19 June 2013}}, ''[[ਪੂਰਬੀ ਕਿਰਾਇਆ|EF News International]]''</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਮਟਸੇਵੇਲੀ (ਮਰਸੀ), ਅਜ਼ਾਈਨ (ਅਜ਼ੀ), ਕੁਵੇਲੀ (ਕੁੱਕੂ) ਅਤੇ ਅਲੇਨੇ (ਲੂਲੂ) ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਕੋਹਿਮਾ|ਕੋਹੀਮਾ]] ਵਿੱਚ ਪੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਗਾ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ਚਾਚੇਸੰਗ ਨਾਗਾ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਉਹ ਚੋਕੜੀ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਫੇਕ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।<ref name="Vishü1">[http://www.easternmirrornagaland.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3465:tetseo-sisters-cultural-ambassadors-extraordinaire&catid=18:mirror-spotlight Vishü Rita Krocha: ''Tetseo Sisters: Cultural Ambassadors extraordinaire''] (Eastern Mirror, retrieved 1 September 2012)</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ''ਲੀ ਦੇ'' ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗਾਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1994 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੌਰਨਬਿਲ ਤਿਉਹਾਰ, ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਲਾਨਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2000 ਤੋਂ ਬਾਕਾਇਦਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।ਵਧਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਣਾਇਆ, ਸਾਰੇ ਨਾਗਾਲੈਂਡ, ਸੱਤ ਭੈਣ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ।ਮਰਸੀ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਜੋੜੀ ਦੇ ਜੋੜੀ ਵਜੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ; ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁੱਕੂ ਅਤੇ ਲੂਲੂ ਕੋਹੀਮਾ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਰਹੇ। ਟੀਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼, ਕੋਹਿਮਾ ਤੋਂ ਰੁੱਝੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਯੋਜਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਰਾਜਦੂਤ / ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਤਰੱਕੀਆਂ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ। ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ- 2008 ਵਿੱਚ [[ਥਾਈਲੈਂਡ|ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ]] [[ਬੈਂਕਾਕ]] ਵਿੱਚ ਨੌਰਥ ਈਸਟ ਟਰੇਡ ਅਵਸਰੂਨੀਟੀਜ਼ ਸੰਮੇਲਨ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਕ ਵਿੱਚ ਹੈਂਡਸ਼ੇਕ ਸਮਾਰੋਹ, 2014 ਵਿੱਚ [[ਯਾਂਗੋਨ|ਯਾਂਗਨ]], [[ਮਿਆਂਮਾਰ]],<ref>[http://www.nagalandpost.com/channelnews/Infotainment/InfotainmentNews.aspx?news=TkVXUzEwMDA2MjEyNg%3D%3D ''Handshake concert in Myanmar''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140713224342/http://nagalandpost.com/ChannelNews/Infotainment/Infotainmentnews.aspx?news=TkVXUzEwMDA2MjEyNg%3d%3d |date=2014-07-13 }} {{Cite web |url=http://nagalandpost.com/ChannelNews/Infotainment/Infotainmentnews.aspx?news=TkVXUzEwMDA2MjEyNg%3d%3d |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140713224342/http://nagalandpost.com/ChannelNews/Infotainment/Infotainmentnews.aspx?news=TkVXUzEwMDA2MjEyNg%3d%3d |archive-date=2014-07-13 |url-status=bot: unknown}} (Nagaland Post, 27 June 2014, retrieved 6 July 2014)</ref> [[ਕਨਮਿੰਗ|ਕੁੰਮਿੰਗ]], ਯੂਨਾਨ, ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਪੀਆਰਸੀ]],<ref>[http://www.thesangaiexpress.com/page/items/60216/art-has-no-boundaries-says-guru-mashangva ''Art has no boundaries, says Guru Mashangva''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208154928/http://www.thesangaiexpress.com/page/items/60216/art-has-no-boundaries-says-guru-mashangva|date=8 December 2015}} (The Sangai Express, 30 November 2015)</ref> ਗਵਾਂਗਜੂ, [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ|ਕੋਰੀਆ]] ਸਤੰਬਰ, 2016 ਵਿੱਚ,<ref>[http://morungexpress.com/rio-strengthening-ties-korea/ ''Rio for strengthening ties with Korea''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200201104414/http://morungexpress.com/rio-strengthening-ties-korea |date=2020-02-01 }} (The Morung Express, 3 September 2016)</ref> ਟੌਫੀਮਾ, ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਵਿਖੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2010]] ਲਈ ਮਹਾਰਾਣੀ ਬੈਟਨ ਦੀ ਰੈਲੀ ਅਤੇ 1 ਮਈ, 2012 ਨੂੰ ਏਲੀਜ਼ਾਬੇਥ II ਦੀ ਹੀਰਾ ਜੁਬਲੀ ਦੇ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਕੋਹਿਮਾ ਦੀ ਐਚਆਰਐਚ ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਂਡਰਿ ' ਦੀ ਫੇਰੀ। ਅਗਸਤ 2014 ਵਿੱਚ ਮਰਸੀ ਅਤੇ ਕੁਵੇਲੀ ਟੈਟਸੀਓ ਇੱਕ 50 ਮੁੱਖ ਤਾਕਤਵਰ ਨਾਗਾ ਗਾਣੇ-ਅਤੇ-ਡਾਂਸ-ਟ੍ਰੈਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ ਜੋ ਐਡਿਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਮਿਲਟਰੀ ਟੈਟੂ ਦੇ 24 ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ 3 ਵਾਧੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>[http://www.morungexpress.com/entertainment/119046.html ''Nagaland Young Ambassadors at Royal Military Tattoo Fest''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140728234141/http://www.morungexpress.com/entertainment/119046.html|date=28 July 2014}} (The Morung Express)</ref><ref>[http://www.edintattoo.co.uk/news/the-tattoo-heads-to-glasgow/ ''Homecoming ‘Taste of the Tattoo’ run opens in Glasgow on Thursday 7 August'']</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਮਰਸੀ, ਕੁਵੇਲੀ, ਲੂਲੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਰਾ ਮਹੇਸਵ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਪੀ ਬੀ ਅਚਾਰੀਆ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਸਮਾਰੋਹ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ]], ਬਲੂਮਿੰਗਟਨ (ਆਈਐਲ) ਅਤੇ [[ਡਿਟਰੋਇਟ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ|ਡੀਟਰੋਇਟ ਵਿੱਚ ਹੋਏ]]।<ref>[http://www.theshillongtimes.com/2014/10/25/nagaland-governor-visiting-us-to-address-a-workshop/ Nagaland Governor visiting US to address a workshop] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200201104419/http://theshillongtimes.com/2014/10/25/nagaland-governor-visiting-us-to-address-a-workshop/ |date=2020-02-01 }} (The Shillong Times, 25 October 2014, retrieved 31 October 2014)</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਲੋਬੋ ਨਾਗਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨੇਟਿਵ ਟ੍ਰੈਕਸ ਦੁਆਰਾ ਚੌਥੇ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਤੇ ਟ੍ਰੇਲ ਬਲੇਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। 2014 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਪੂਰਬੀ ਪਨੋਰਮਾ ਦਾ ਅਚੀਵਰਜ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>[http://www.theshillongtimes.com/2014/04/13/eastern-panorama-hands-over-achievers-awards/ "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200201095859/http://theshillongtimes.com/2014/04/13/eastern-panorama-hands-over-achievers-awards/ |date=2020-02-01 }}[[Eastern Panorama]]<span> hands over Achievers Award"</span> (The Shillong Times, April 2014, retrieved 31 October 2014)</ref> ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਨਐਚ 7 ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਐਮਟੀਐਸ ਡਿਸਕਵਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੁਣੇ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਪੜਾਅ ਤੇ ਖੇਡਿਆ।<ref>[http://nh7.in/indiecision/2014/11/02/highlights-from-bacardi-nh7-weekender-kolkata-day-one/ "Highlights of Day 1 at NH7 Kolkata"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206064152/http://nh7.in/indiecision/2014/11/02/highlights-from-bacardi-nh7-weekender-kolkata-day-one/ |date=2015-02-06 }} (NH7 website)</ref> ਸਾਲ 2013 ਵਿਚ, ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਸ ਨੇ ਵਿਡੀਓ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, "ਮੇਰੀ ਵੋਟ ਮੇਰਾ ਭਵਿੱਖ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ", ਅਲੋਬੋ ਨਾਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਸਦੀ [[ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ|ਚੋਣ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ]] ਛੋਟੇ ਵੋਟਰਾਂ ਲਈ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਵੋਟਿੰਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>[http://www.theshillongtimes.com/2013/02/09/music-video-to-promote-voting-in-nagaland/ ''Music video to promote voting in Nagaland''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181004103744/http://www.theshillongtimes.com/2013/02/09/music-video-to-promote-voting-in-nagaland/ |date=2018-10-04 }} ([[Shillong Times|The Shillong Times]] 9 February 2013, retrieved 9 February 2013)</ref> 2014 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰ, ਖਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਪੈਪੋਨ, ਲੂ ਮਾਜੌ, ਸੋਲਮੇਟ ਅਤੇ ਅਲੋਬੋ ਨਾਗਾ, ਜਦ ਗਾਉਣ ''ਸਾਨੂੰ 8 ਹਨ!'' [[ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ|ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ-]] ਕਲੱਬ ਨੌਰਥ ਈਸਟ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਐਫਸੀ ਦੀ ਬਾਣੀ।<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=mUI5buxDdOY ''We are the 8!''] ([[YouTube]], published 1 October 2014)</ref> 2015 ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਵਰ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। * ''ਬਾਰਸੋ ਰੇ'', ਇੱਕ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] -ਹੀਟ, ਫਿਲਮ ਗੁਰੂ ਲਈ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ ਆਰ ਰਹਿਮਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ [[ਸ਼੍ਰੇਆ ਘੋਸ਼ਾਲ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਗਈ ਸੀ * ''ਮਾਰਵੀਨ ਗੇਅ'', ਕੇਨੀ ਰੀਓ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ [[ਚਾਰਲੀ ਪੂਥ|ਚਾਰਲੀ ਪੁਥ]] ਅਤੇ ਮੇਘਨ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੁਆਰਾ * ''ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ'', ਰੋਜ਼ ਵੇਰੋ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੇ-ਪੌਪ- ਗਰਲਗਰੁੱਪ ਵੈਂਡਰ ਗਰਲਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਗਾਣੇ ਦਾ ਕੋਰੀਅਨ ਵਰਜ਼ਨ * ਬਰੂਨੋ ਮਾਰਸ ਦੁਆਰਾ ਡੇਵਿਡ ਸਾਵੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ''ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ'' * ਟੂਡੇਨ ਜਾਮੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ''ਸਿਲਵਰ ਬੈੱਲਜ਼'', [[ਬਿੰਗ ਕਰੌਸਬੀ]] ਦਾ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਕੈਰੋਲ ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇ ਜੁਲਾਈ, 2015 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ ਕਬੱਡੀ ਲੀਗ ਸੀਜ਼ਨ 1 ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਾਨ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ। 2015 ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਪਹਿਲੇ ਇੰਡੀਹਤ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2015 ਵਿੱਚ ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਲੋਕ / ਮਿਸ਼ਰਨ ਜ਼ਨ ਐਕਟ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ। 2015।<ref>{{Cite web|url=https://morungexpress.com/indihut-music-awards-2015/|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206061552/https://morungexpress.com/indihut-music-awards-2015/|archive-date=6 February 2016|access-date=2016-01-28}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਸ ਨੇ ਸਾਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਗਵਾਂਜੂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਾਲ 2016 ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਹੌਰਨਬਿਲ ਉਤਸਵ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੇ ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਸੀਆਰ / ਇੰਡੀਅਨ ਅੰਬੈਸੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੂੰ ਡੋਵ ਰੀਅਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਮਾਰੀਓ ਟੈਸਟਿਨੋ ਦੁਆਰਾ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਮਈ ਐਡੀਸ਼ਨ ਆਫ ਵੋਗ ਇੰਡੀਆ<ref>{{Cite web |url=https://www.scoopwhoop.com/mario-testinos-new-photo-series-for-dove-perfectly-shows-what-real-beauty-looks-like/#.pvh62n3lk |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-02-14 |archive-date=2021-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205020227/https://www.scoopwhoop.com/mario-testinos-new-photo-series-for-dove-perfectly-shows-what-real-beauty-looks-like/#.pvh62n3lk |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਟਾਟਾ ਸੰਵਾਦ 2017 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੱਤਾ। ਟੀਟੀਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇ ਡੀ ਡੀ ਐਸ ਸੀ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਦੀਮਾਪੁਰ ਵਿਖੇ 12 ਦਸੰਬਰ, 2017 ਨੂੰ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਓਲੰਪਿਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। 2018 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੇਡਟਾਲਕ ਟੇਡਐਕਸਆਈਆਈਐਮ ਰਾਂਚੀ ਵਿਖੇ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 28 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ "ਮਰਫੀ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਡਿਫਾਇਰਜ਼" ਥੀਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ।<ref>https://insideiim.com/defiers-murphys-law-tedx-iim-ranchi/</ref> ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੌਰਥ ਈਸਟਮੋਜੋ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਟੀਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇ ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਮੁੰਬਈ ਸਮਰ / ਰਿਜੋਰਟ 2018 ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ ਹਾਰਡ ਰਾਕ ਕੈਫੇ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਨ ਸਾਂਝੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਚਆਰਸੀ ਦਿੱਲੀ, ਬੰਗਲੌਰ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 75 ਸਾਲਾ ਬਰਸੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਮਿਕਸ ਸਿਟੀ ਸਿਟੀ ਆਈਆਈਟੀ ਗੁਹਾਟੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨਜ਼ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਗਸਥਨ ਵਿਖੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਲਗਜ਼ਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰ ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੀ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਸ 5 ਜੂਨ, 2018 ਨੂੰ ਕੋਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ ਅਤੇ ਬੈਂਡ ਪਾਵਰਫੈਥ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੰਗਲ - "ਕੰਟੈਂਪਲੇਸ਼ਨ" ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੋਰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਨਾਗਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |url=http://morungexpress.com/the-earth-is-all-we-have-in-common/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-02-14 |archive-date=2018-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004211217/http://morungexpress.com/the-earth-is-all-we-have-in-common/ |dead-url=yes }}</ref> ਨਾਗਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ ਵਿੱਚ, ਨਾਗਾ ਕਲਾਕਾਰ ਇੱਕ ਆਮ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਸਹਿਯੋਗੀ ਉੱਦਮ ਪਾਵਰਫੈਥ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ 'ਕ੍ਰੀਏਸ਼ਨ ਕੇਅਰ' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣ' ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਹੈ। ਸੰਨ 2018 ਦੇ ਜੂਨ ਵਿਚ, ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਸ ਨੇ ਐਮ-ਟੇਬਲ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਗਾ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ 'ਐੱਕਲੇਮੇਸ਼ਨ ਨਾਈਟ 2018' ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ। ਅਗਸਤ ਦੇ ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ, ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਸ ਨੇ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਰਾਜ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == 2011 ਵਿੱਚ, ਟੈਟਸੀਓਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ "ਲੀ ਚੈਪਟਰ ਵਨ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ: ਅਰੋਗਨਿੰਗ "ਹੌਰਨਬਿਲ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਖੇ।<ref>[http://www.easternmirrornagaland.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3071:window-to-hornbill-festival-2011&catid=11:state&Itemid=8 Window to Hornbill Festival 2011] (Eastern Mirror, retrieved 1 September 2012)</ref> ਫਰਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ "ਕੈਫੋ ਸੇਲਹੋ ਲੀਜੋ" ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਪਲੇਟਫਾਰਮ www.indhut.com 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref>[https://archive.today/20120904190228/http://www.nagajournal.com/entertainment/tetseo-sisters-debut-album-lichapter-one-the-beginning-hits-the-shelf/5642 Tetseo sisters debut album ‘Li:Chapter one-The Beginning’ hits the shelf] (NagaJournal, 15 December 2011, retrieved 1 September 2012)</ref>।ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਨੇ ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟਰੈਕ ਸਿੰਗਲ "ਓ ਰੋਸੀ (ਡਾਂਸ ਐਡਿਟ) ਦੇ ਇੱਕ (ਅਜੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ) ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੀਡੀਓ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਮਰਸੀ ਟੇਟਸੀਓ ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕੀਨ, ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਅਜ਼ੀ ਵੇਜੀਵੋਲੋ ''ਮਿਸ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੀ'' ਉਪ ਜੇਤੂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>[http://www.india-north-east.com/2013/01/tetseo-sisters-interview-2013.html Tetseo Sisters – an interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160708032426/http://www.india-north-east.com/2013/01/tetseo-sisters-interview-2013.html |date=2016-07-08 }}, ''India-north-east.com''</ref> ਉਹ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਬਣਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ 'ਤੇ ਹੈ।<ref name="Vishü1"/><ref>[https://archive.today/20120904134709/http://www.mydimapur.com/content/view/168/2/ Vishü Rita Krocha: ''Azi Tetseo: The singer and her song''] (originally: Eastern Mirror, retrieved 1 September 2012)</ref> ਕੁੱਕੂ ਟੀਟਸੀਓ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਾਈ ਸਲਾਦ ਡੇਅਜ਼ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਫੈਸ਼ਨ ਬਲਾਗਰ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਭਾਵਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ “ਨਾਗਨੇਸ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੂਲੂ ਟੀਟਸੀਓ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਨਾਗਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.tetseosisters.com/ ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200201100202/https://tetseosisters.com/ |date=2020-02-01 }} (ਨਿੱਜੀ ਮੁੱਖ [http://www.tetseosisters.com/ ਪੰਨਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200201100202/https://tetseosisters.com/ |date=2020-02-01 }}, 1 ਸਤੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * [http://womanspanorama.com/index.php?option=com_content&view=article&id=74%3Atetseo-sisters&catid=15%3Adecember&Itemid=11 ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਜ਼] ([http://womanspanorama.com/index.php?option=com_content&view=article&id=74%3Atetseo-sisters&catid=15%3Adecember&Itemid=11 ਇੰਟਰਵਿview], [http://womanspanorama.com/index.php?option=com_content&view=article&id=74%3Atetseo-sisters&catid=15%3Adecember&Itemid=11 ਵੂਮੈਨਸ] ਪੈਨੋਰਾਮਾ, ਦਸੰਬਰ 2011, 1 ਸਤੰਬਰ 2012, [http://womanspanorama.com/index.php?view=article&catid=15%3Adecember&id=74%3Atetseo-sisters&format=pdf&option=com_content&Itemid=11 ਪੀਡੀਐਫ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * [http://www.deccanherald.com/content/229982/nagaland-life-song.html/ ਨਾਗਾਲੈਂਡ- ਜਿਥੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਕ ਗਾਣਾ ਹੈ] (ਇੰਟਰਵਿੳ, ਡੈੱਕਨ ਹੇਰਲਡ, ਜੁਆਨੀਟਾ ਕਕੋਟੀ, 25 ਫਰਵਰੀ 2012, 20 ਸਤੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ) * [http://www.kashmirtimes.com/newsdet.aspx?q=2509/ “ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211207185917/http://www.kashmirtimes.com/newsdet.aspx?q=2509%2F |date=2021-12-07 }} (ਇੰਟਰਵਿ,, ਸੁਰੇਖਾ ਕੜੱਪਾ-ਬੋਸ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਟਾਈਮਜ਼, 5 ਅਗਸਤ 2012) * [http://sevendiary.com/top-10-female-bands-northeast-india/ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023133313/http://sevendiary.com/top-10-female-bands-northeast-india/ |date=2018-10-23 }} bandਰਤ [http://sevendiary.com/top-10-female-bands-northeast-india/ ਬੈਂਡ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023133313/http://sevendiary.com/top-10-female-bands-northeast-india/ |date=2018-10-23 }}, ਸੀਜ਼ਨਡਿਯਰੀ.ਕਾੱਮ, ਜੌਨ ਹਿੰਗਕੁੰਗ, 2013 | 12 | 21 * [http://q46.in/tetseo-sisters/ ਟੈਟਸੀਓ ਸਿਸਟਰਸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181004172144/http://q46.in/tetseo-sisters/ |date=2018-10-04 }} (ਸਤੀਸ਼ ਗੁਰੰਗ ਨਾਲ [http://q46.in/tetseo-sisters/ ਇੰਟਰਵਿview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181004172144/http://q46.in/tetseo-sisters/ |date=2018-10-04 }}, 13 ਜਨਵਰੀ 2016, 23 ਜਨਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2020]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] 152dvtcuxm3dceh14f5ihd10hnx6ves 0 125349 848489 847231 2026-09-29T19:22:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848489 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|image=Dr.Neena Prasad - Neena Prasad.jpg|name=ਨੀਨਾ ਪ੍ਰਸਾਦ|birth_place=[[ਤਿਰੁਵੰਨਤਪੁਰਮ]], ਭਾਰਤ|death_date=|death_place=|restingplacecoordinates=|spouse=ਵਕੀਲ ਸੁਨੀਲ.ਸੀ.ਕੁਰੀਆਂ|occupation={{hlist|[[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ]]|ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ਰ|ਅਕਾਦਮਿਕ}}|yearsactive=|known for=[[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ]]|website={{URL|neenaprasad.com}}}} '''ਨੀਨਾ ਪ੍ਰਸਾਦ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/dancers-lack-professional-approach/article8281841.ece|title=‘Dancers lack professional approach’|website=thehindu.com|access-date=16 June 2016}}</ref> ਉਹ [[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ]] ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/dancing-queen/article1427640.ece|title=Dancing Queen|website=thehindu.com|access-date=16 June 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਦੀ ਭਾਰਤਾਂਜਲੀ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹੈ, ਜੋ [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੁਵੰਨਤਪੁਰਮ]] ਵਿੱਚ ਹੈ।ਇਹ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਲਈ ਸੋਗਨਦਿਕਾ ਸੇਂਟਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/preserve-pristine-moorings-veterans/article8142817.ece|title=NEENA PRASAD|website=thehindu.com|access-date=16 June 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thenational.ae/arts-culture/neena-prasad-to-perform-classic-indian-dance-of-mohiniyattam-in-dubai|title=Neena Prasad to perform classic Indian dance of Mohiniyattam in Dubai|website=thenational.ae|access-date=16 June 2016|archive-date=10 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160810110714/http://www.thenational.ae/arts-culture/neena-prasad-to-perform-classic-indian-dance-of-mohiniyattam-in-dubai|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/mohiniyattam-danseuse-neena-prasad-on-her-workspace-bharatanjali/article8655102.ece|title=An inspiring milieu|website=thehindu.com|access-date=16 June 2016}}</ref> == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੇਰਲਾ]] ਦੇ [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ, ਕੁਚੀਪੁੜੀ, [[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ]] ਅਤੇ ਕਥਕਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ "ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ-ਏ ਵਿਸਥਾਰਤ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਸਯਾ ਅਤੇ ਟੰਡਵਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ" ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਥੀਸਿਸ ਲਈ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ]] ਰਬਿੰਦਰਾ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਏ.ਐੱਚ.ਆਰ. ਬੀ. ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਕਰਾਸ ਕਲਚਰਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਡਾਂਸ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ, ਸਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੋਸਟ ਡਾਕਟੋਰਲ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.artindia.net/neena.html|title=Fellowship from the AHRB Research Centre for Cross Cultural Music and Dance Performance, University of Surrey, UK|website=artindia.net|access-date=20 June 2016|archive-date=24 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160524170400/http://www.artindia.net/neena.html|url-status=dead}}</ref> ਉਸਦੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * [[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ]] - ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਸੁਗੰਧੀ - 8 ਸਾਲ * ਕਲਮੰਦਲਮ ਖੇਮੇਵਤੀ - 3 ਸਾਲ * [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] - ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਅਯਾਰ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ - 11 ਸਾਲ * [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] - ਪਦਮਭੂਸ਼ਣ ਵੇਮਪੱਤੀ ਚੀਨ ਸਤਯਮ –12 ਸਾਲ * ਕਥਕਾਲੀ - ਵੇਮਬਯਾਮ ਅਪੁਕੁਟਨ ਪਿਲਾਈ - 10 ਸਾਲ == ਅਵਾਰਡ == ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੂੰ ਮਯਿਲਪੀਲੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mayilpeeli-award-for-sugathakumari-neena-prasad/article5066821.ece|title=Mayilpeeli award for Sugathakumari, Neena Prasad|website=thehindu.com|access-date=17 June 2016}}</ref> ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ "ਨਿਰਤਯਾ ਚੁਦਮਨੀ" ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indian-heritage.org/musicseason/awards.html|title=Nritya Choodamani|website=indian heritage.org|access-date=20 June 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ]] j9kqkoz56pajrz2b33t4964l2zf7ev7 0 125480 848625 779602 2026-09-30T06:04:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848625 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਮਾਨੂੰ|image=Actress Maanu.jpg|birth_name=ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਕਸ਼ੀ ਸ਼ਰਮਾ|birth_date={{birth date and age |df=yes|1978|7|23}}|birth_place=[[ਗੁਹਾਟੀ]], [[ਅਸਾਮ]], ਭਾਰਤ|years_active=1998; 2014|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ, ਡਾਂਸਰ|website=}} '''ਮਾਨੂ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ ਹੈ। ਸਰਨ ਦੀ ''ਕੱਢਾਲ ਮੰਨਣ'' (1998) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਨੂ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਆਰਟਸ ਕੰਪਨੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਟ੍ਰੂਪਜ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕੇ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਜਨੂੰਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਰਜਨੀਕਾਂਤ]] ਦੀ [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indiaglitz.com/maanu%20clarifies-hindi-news-73468|title=- Bollywood Movie News - IndiaGlitz.com|work=IndiaGlitz.com|access-date=2018-09-20|archive-date=2015-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150815002229/http://www.indiaglitz.com/maanu%20clarifies-hindi-news-73468|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/04/09/stories/2004040901740600.htm|title=The Hindu: Ebullient presentation|website=www.thehindu.com|access-date=2018-09-20|archive-date=2004-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20041121045126/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/04/09/stories/2004040901740600.htm|dead-url=yes}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਮਾਨੂ ਦਾ ਜਨਮ [[ਗੁਹਾਟੀ]], [[ਅਸਾਮ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਨੱਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਿਸ਼ਾੜ [[ਮਣੀਪੁਰੀ ਨਾਚ|ਮਨੀਪੁਰੀ]] ਅਤੇ [[ਕਥਕ]] ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1992 ਅਤੇ 1995 ਵਿੱਚ ਗੁਰੁਮੋਨੀ ਸਿਨ੍ਹਾ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਅਰਬਿੰਦ ਕਾਲੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਜ਼ੂਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਵਿਆਪਕ ਸਿਖਲਾਈ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਪਦਮ ਹਰਗੋਪਾਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ 1995 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਰੰਗਰੇਤਮ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨ੍ਰਿਤ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਚ ਕਰਨ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਧਨੰਜਯਾਂ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ [[ਚੇਨਈ]] ਲੈ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.assam.org/news/dancing-all-way-krishnakshi-sharma|title=Dancing all the way: Krishnakshi Sharma {{!}} Assam Portal|website=www.assam.org|language=en|access-date=2018-09-20}}</ref> ਡਾਂਸ ਸ਼ੋਅ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਿਵੇਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਕੜਲ ਮੰਨਨ'' (1998) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਮਾਨੂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਵਸਰ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਤੋਂ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।<ref name="hindu">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/my-first-break-maanu/article3021255.ece|title=My first break -- Maanu|date=2009-03-13|work=The Hindu|access-date=2018-09-20|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਫਿਲਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਾਨੂ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਡਾਂਸ ਕੰਪਨੀ ਮਾਨੂ ਆਰਟਜ਼ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ''ਸਿਵਾਗਾਮੀ,'' ''ਲਿਵਿੰਗ ਟਰੀ,'' ''ਮਾਧਵੀ'' ਅਤੇ ''ਕੋਨਜੁਮ ਸਲੰਗਾਈ,'' ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਨਚਾਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ''ਸਿੰਗਾਇਲ ਕੁਰੁਸ਼ੇਤਰਮ'' ਨਾਮ ਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ [[ਰਜਨੀਕਾਂਤ|ਰਾਜੀਨੀਕਾਂਤ]] ਦੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਜਨੀਕਾਂਤ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਨ ਦੌਰਾਨ ਮਾਨੂ ਨੂੰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੀ ਦੇਖ ਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=newsdetails.php%3Fnewsid%3D6201|title=Ayngaran International|website=www.ayngaran.com|access-date=2018-09-20|archive-date=2023-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625040031/http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=newsdetails.php%3Fnewsid%3D6201|url-status=dead}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਵਿੱਚ ''ਏਜ਼ੁਥਥਾ ਕੜਾਈ ਨਾਮੀ'' ਇੱਕ ਟੈਲੀਫਿਲਮ ਲਈ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੋਲੰਬੋ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸੰਦੀਪ ਦੁਰਾਹ, ਇੱਕ ਕੈਂਸਰ ਸਰਜਨ, ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Maanu-is-on-a-high/articleshow/8387916.cms|title=Maanu is on a high - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-09-20}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਚੇਨਈ ਵਿਚ''ਭੀਸ਼ਮ, ਦੀ ਗਰੈਂਡਸੀਰ,'' ''ਪਿਤਾਮਾ'' ਦੇ ਸਟੇਜ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਕੇ ਬਾਲਚੰਦਰ, ਰਜਨੀਕਾਂਤ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਿਵੇਕ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indiaglitz.com/maanu-clarifies-tamil-news-73468.html|title=- Tamil Movie News - IndiaGlitz.com|work=IndiaGlitz.com|access-date=2018-09-20|archive-date=2015-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150815000719/http://www.indiaglitz.com/maanu-clarifies-tamil-news-73468.html|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ, ''ਐਨਨਾ ਸਾਥਮ ਇੰਧਾ ਨੇਰਾਮ'' (2014) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ 16 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਚਤੁਰਭੁਜ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਗੁਰੂ ਰਮੇਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਅਧਾਰਤ ਥੀਏਟਰ ਅਦਾਕਾਰ ਪੁਰਵਲਨ ਨੂੰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਜਨੀਕਾਂਤ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਰਜਨੀਕਾਂਤ ਦੇ ਸੁਝਾਅ 'ਤੇ, ਮਾਨੂ ਨੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ,<ref>{{Cite web|url=http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/11/25/Article//112/25_11_2013_112_023.jpg|title=I've grown to call Rajinikanth appa|date=25 November 2013|website=Deccan Chronicle|archive-url=https://web.archive.org/web/20131126115739/http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/11/25/Article//112/25_11_2013_112_023.jpg|archive-date=26 November 2013|access-date=17 December 2013}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਉਸਨੂੰ "ਚਾਰ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ" ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਾਨੂ ਲਈ ਕੋਈ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਇੱਕ ਘੱਟ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/act-ii/article5459581.ece|title=Act II|last=Malathi Rangarajan|date=14 December 2013|website=The Hindu|access-date=17 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217035547/http://www.thehindu.com/features/cinema/act-ii/article5459581.ece|archive-date=17 ਦਸੰਬਰ 2013|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{IMDb name|5255339}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2020]] g4ygmpv80k63qj2axtk9nhzf7jp7l4i 0 125629 848545 830724 2026-09-29T22:24:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848545 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Preeti nitya.jpg|thumb|ਪ੍ਰੀਤੀ ਸ਼ਿਨੋਏ]] '''ਪ੍ਰੀਤੀ ਸ਼ੇਨੋਏ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.nielsen.com/content/dam/corporate/in/docs/Nielsen-India-Consumer-Rankings-City-Rankings.pdf|title=Nielsen India Consumer Rankings|publisher=Nielsen.com|format=PDF|access-date=23 February 2015|archive-date=11 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211110628/http://www.nielsen.com/content/dam/corporate/in/docs/Nielsen-India-Consumer-Rankings-City-Rankings.pdf|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਸਾਲ 2013 ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀ ਫੋਰਬਜ਼ ਸੂਚੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://forbesindia.com/article/special/forbes-india-celebrity-100-nominees-list-for-2015/41475/1/|title=Forbes India Celebrity 100 Nominees List for 2015; Forbes India Blog|publisher=Forbesindia.com|access-date=9 September 2015|archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151105055809/http://forbesindia.com/article/special/forbes-india-celebrity-100-nominees-list-for-2015/41475/1|dead-url=yes}} {{Cite web|url=http://forbesindia.com/article/special/forbes-india-celebrity-100-nominees-list-for-2014/39097/1|title=Forbes Celebrity 100 Nominees List 2014|publisher=Forbes India|access-date=2020-03-03|archive-date=2015-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20151205212453/http://forbesindia.com/article/special/forbes-india-celebrity-100-nominees-list-for-2014/39097/1|url-status=dead}} {{Cite web|url=http://forbesindia.com/article/special/forbes-india-celebrity-100-nominees-list/34337/1|title=Forbes Celebrity 100 Nominees List 2013|publisher=Forbes India|access-date=2020-03-03|archive-date=2014-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140216232022/http://forbesindia.com/article/special/forbes-india-celebrity-100-nominees-list/34337/1|url-status=dead}}</ref> ਬ੍ਰਾਂਡ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨੂੰ 'ਇੰਡੀਅਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ' ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/writer-preeti-shenoy-bags-indian-of-the-year-award-117070100346_1.html|title=DESIblitz presents Asian Literature at Birmingham Literature Festival 2017|website=Business Standard}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਬਿਜ਼ਨੈਸ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਐਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/Is-it-written-in-the-stars/article15421115.ece|title=It is written in the stars|website=The Hindu|access-date=2020-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221213400/https://www.thehindu.com/features/metroplus/Is-it-written-in-the-stars/article15421115.ece|archive-date=2025-02-21|url-status=dead}}</ref> ''[[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ]]'' ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਿਆਂ, 'ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਲੀਗ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਔਰਤ' ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/how-four-writers-announced-their-success-and-took-the-indian-bestseller-mainstream/1/379636.html|title=A League of Their Own|website=India Today}}</ref> ''ਡੇਲੀ ਨਿਉਜ਼ ਐਂਡ ਅਨਾਲਸਿਸ'' ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਸੁਹਿਰਦ ਅਵਸਰਵਾਦੀ ਮਨ" ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]]'' ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੇ ਹੁਨਰ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ''ਕੌਸਮੋਪੌਲੀਟਨ'' ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ <nowiki>'' ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ ''</nowiki> ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਲੀਗ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਔਰਤ ਹੈ।<ref name="goodreads.com">{{Cite web|url=http://www.goodreads.com/author/show/2872571.Preeti_Shenoy|title=Preeti Shenoy|access-date=18 November 2015}}</ref> ਉਹ ਬਰਮਿੰਘਮ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ<ref>{{Cite web|url=https://www.desiblitz.com/content/desiblitz-asian-literature-birmingham-literature-festival|title=DESIblitz presents Asian Literature at Birmingham Literature Festival 2017|publisher=DESIblitz}}</ref> ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਣਕਾਰ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ''ਏ ਸੈਂਡਰਡ ਲਿਟਲ ਫਲੇਮਜ਼'' ਦਾ ਕਵਰ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.internationalnewsandviews.com/author-preeti-shenoy-unveils-the-cover-of-her-new-book-a-hundred-little-flames-at-birmingham-literary-festival-2017/|title=Author Preeti Shenoy Unveils the Cover of Her New Book A Hundred Little Flames at Birmingham Literary Festival 2017|publisher=International News and Views}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.birmingham-box.co.uk/event/stories-crossing-borders-an-afternoon-with-preeti-/|title=Stories Crossing Borders: An Afternoon with Preeti|publisher=The Box|access-date=2020-03-03|archive-date=2018-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180209124846/http://www.birmingham-box.co.uk/event/stories-crossing-borders-an-afternoon-with-preeti-/|dead-url=yes}}</ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ == ; ''34 ਬਬਲਗਮਜ਼ ਐਂਡ ਕੈਂਡੀਜ਼'' ''34 ਬਬਲਗੱਮਜ਼ ਐਂਡ ਕੈਂਡੀਜ਼'' ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਅਸਲ-ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਬਲਗਮ ਅਤੇ ਕੈਂਡੀਜ਼ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਿਰਲੇਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਹਾਸੋਹੀਣੀ ਅਤੇ ਦਿਲ-ਖਿੱਚਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਈ ਅਸਲ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ 34 ਅਸਲ-ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2008/10/15/stories/2008101550580300.htm|title=Life is beautiful|date=15 October 2008|publisher=The Hindu|access-date=23 February 2015|archive-date=18 ਅਕਤੂਬਰ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081018191025/http://www.hindu.com/mp/2008/10/15/stories/2008101550580300.htm|dead-url=yes}}</ref> ; ; ''ਲਾਈਫ ਇਜ਼ ਵਟ ਯੂ ਮੇਕ ਇਟ'' ਪ੍ਰੀਤੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ''ਲਾਈਫ ਇਜ਼'' ''ਵਟਸ'' ''ਯੂ ਮੇਕ ਇਟ'' 1 ਜਨਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਬੋਤਮ ਵਿਕਰੇਤਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਨੀਲਸਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ, “2011 ਦੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ” ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ''[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]]'' ਦੁਆਰਾ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ 2011 ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸਰਬੋਤਮ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ; ; ''ਟੀ ਫੌਰ ਟੁ ਐਂਡ ਅ ਪੀਸ ਆਫ ਕੇਕ'' ''ਟੀ ਫੌਰ ਟੁ ਐਂਡ ਅ ਪੀਸ ਆਫ ਕੇਕ'' 1 ਫਰਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਆਰ.ਆਈ.ਐੱਚ. ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਜਿਹੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚਲੇ ਲੜਾਈਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article2917833.ece|title=Along the way|last=Catherine Rhea Roy|date=22 February 2012|publisher=The Hindu|access-date=23 February 2015}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://epaper.hindustantimes.com/PUBLICATIONS/HT/HD/2012/02/25/ArticleHtmls/HT-NIELSEN-top-BOOKSCAN-10-FICTION-1-Revolution-25022012014001.shtml?Mode=1|title=Hindustan Times e-Paper|website=Hindustan Times|access-date=23 February 2015}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ; ; ''ਦ ਸੀਕਰੇਟ ਵਿਸ਼ ਲਿਸਟ'' ਉਸ ਦੀ ਚੌਥੀ ਕਿਤਾਬ ''ਦ ਸੀਕਰੇਟ ਵਿਸ਼ ਲਿਸਟ'' ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://epaper.dnaindia.com/epapermain.aspx?pgNo=5&edcode=820004&eddate=2013-1-04|title=DNA E-Paper – Daily News & Analysis -Mumbai,India|website=Daily News and Analysis|access-date=23 February 2015|archive-date=2015-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223183605/http://epaper.dnaindia.com/epapermain.aspx?pgNo=5&edcode=820004&eddate=2013-1-04|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://newindianexpress.com/cities/hyderabad/article1408019.ece|title=Preeti's secret wish list|last=Bansal|first=Varsha|date=5 January 2013|website=The New Indian Express|access-date=23 February 2015|archive-date=23 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223192911/http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/article1408019.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/of-that-neversinking-ship/article4391365.ece|title=Of that never-sinking ship...|date=8 February 2013|publisher=The Hindu|access-date=23 February 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/getahead/slide-show/slide-show-1-specials-revealed-the-books-india-read-in-2012/20121227.htm|title=REVEALED: The books India read in 2012! - Rediff Getahead|date=27 December 2012|publisher=Rediff.com|access-date=23 February 2015}}</ref> ; ; ''ਦ ਵਨ ਯੂ ਕਾਨ'ਟ ਹੈਵ'' ਪ੍ਰੀਤੀ ਸ਼ੇਨੋਈ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ' ''ਦਿ ਵਨ ਯੂ ਕੈਨਟ ਹੈਵ''' ਨਵੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਹਾਣੀ ਅਮਨ, ਅੰਜਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰੂਤੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਸੱਚੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਹਨ। == ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == * {{Cite book|url=https://www.amazon.in/34-Bubblegums-Candies-Preeti-Shenoy/dp/8188575682|title=34 Bubblegums and Candies|last=Shenoy|first=P.|publisher=Srishti Publishers|year=2008|isbn=978-81-88575-68-8|author-mask=1}} <bdi> {{Cite book|url=https://www.amazon.in/34-Bubblegums-Candies-Preeti-Shenoy/dp/8188575682|title=34 Bubblegums and Candies|last=Shenoy|first=P.|publisher=Srishti Publishers|year=2008|isbn=978-81-88575-68-8|author-mask=1}} </bdi> {{Cite book|url=https://www.amazon.in/34-Bubblegums-Candies-Preeti-Shenoy/dp/8188575682|title=34 Bubblegums and Candies|last=Shenoy|first=P.|publisher=Srishti Publishers|year=2008|isbn=978-81-88575-68-8|author-mask=1}} * {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/life-is-what-you-make-it/|title=Life is What You Make it|last=Shenoy|first=P.|publisher=Srishti Publishers & Distributors|year=2011|isbn=978-93-80349-30-5|author-mask=1}} <bdi> {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/life-is-what-you-make-it/|title=Life is What You Make it|last=Shenoy|first=P.|publisher=Srishti Publishers & Distributors|year=2011|isbn=978-93-80349-30-5|author-mask=1}} </bdi> {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/life-is-what-you-make-it/|title=Life is What You Make it|last=Shenoy|first=P.|publisher=Srishti Publishers & Distributors|year=2011|isbn=978-93-80349-30-5|author-mask=1}} * {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/tea-for-two-and-a-piece-of-cake/|title=Tea for Two and a Piece of Cake|last=Shenoy|first=P.|publisher=Random House Publishers India Pvt. Limited|year=2012|isbn=978-81-8400-127-3|author-mask=1}} <bdi> {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/tea-for-two-and-a-piece-of-cake/|title=Tea for Two and a Piece of Cake|last=Shenoy|first=P.|publisher=Random House Publishers India Pvt. Limited|year=2012|isbn=978-81-8400-127-3|author-mask=1}} </bdi> {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/tea-for-two-and-a-piece-of-cake/|title=Tea for Two and a Piece of Cake|last=Shenoy|first=P.|publisher=Random House Publishers India Pvt. Limited|year=2012|isbn=978-81-8400-127-3|author-mask=1}} * {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/the-secret-wishlist/|title=The Secret Wish List|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Limited|year=2012|isbn=978-93-82618-18-8|author-mask=1}} <bdi> {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/the-secret-wishlist/|title=The Secret Wish List|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Limited|year=2012|isbn=978-93-82618-18-8|author-mask=1}} </bdi> {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/the-secret-wishlist/|title=The Secret Wish List|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Limited|year=2012|isbn=978-93-82618-18-8|author-mask=1}} * {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/the-one-you-cannot-have/|title=The One You Cannot Have|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Limited|year=2013|isbn=978-93-83260-68-3|author-mask=1}} <bdi> {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/the-one-you-cannot-have/|title=The One You Cannot Have|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Limited|year=2013|isbn=978-93-83260-68-3|author-mask=1}} </bdi> {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/the-one-you-cannot-have/|title=The One You Cannot Have|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Limited|year=2013|isbn=978-93-83260-68-3|author-mask=1}} * {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/it-happens-for-a-reason/|title=It Happens for a Reason|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Limited|year=2014|isbn=978-93-84030-74-2|author-mask=1}} <bdi> {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/it-happens-for-a-reason/|title=It Happens for a Reason|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Limited|year=2014|isbn=978-93-84030-74-2|author-mask=1}} </bdi> {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/it-happens-for-a-reason/|title=It Happens for a Reason|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Limited|year=2014|isbn=978-93-84030-74-2|author-mask=1}} * {{Cite book|url=https://www.amazon.in/Love-Kisses-All-Things-Warm-ebook/dp/B00TIM2Y8C|title=Love, Kisses and All Things Warm|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Limited|year=2015|isbn=978-93-84030-97-1|author-mask=1}} <bdi> {{Cite book|url=https://www.amazon.in/Love-Kisses-All-Things-Warm-ebook/dp/B00TIM2Y8C|title=Love, Kisses and All Things Warm|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Limited|year=2015|isbn=978-93-84030-97-1|author-mask=1}} </bdi> {{Cite book|url=https://www.amazon.in/Love-Kisses-All-Things-Warm-ebook/dp/B00TIM2Y8C|title=Love, Kisses and All Things Warm|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Limited|year=2015|isbn=978-93-84030-97-1|author-mask=1}} * {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/why-we-love-the-way-we-do/|title=Why We Love The Way We Do|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Limited|year=2015|isbn=978-93-85724-18-3|author-mask=1}} <bdi> {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/why-we-love-the-way-we-do/|title=Why We Love The Way We Do|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Limited|year=2015|isbn=978-93-85724-18-3|author-mask=1}} </bdi> {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/why-we-love-the-way-we-do/|title=Why We Love The Way We Do|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Limited|year=2015|isbn=978-93-85724-18-3|author-mask=1}} * {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/its-all-in-the-planets/|title=It's All in the Planet's|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Limited|year=2016|isbn=978-93-86036-45-2|author-mask=1}} <bdi> {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/its-all-in-the-planets/|title=It's All in the Planet's|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Limited|year=2016|isbn=978-93-86036-45-2|author-mask=1}} </bdi> {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/books/its-all-in-the-planets/|title=It's All in the Planet's|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Limited|year=2016|isbn=978-93-86036-45-2|author-mask=1}} * {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/hundred-little-flames/|title=A Hundred Little Flames|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Publications Limited|year=2017|isbn=978-93-86850-42-3|author-mask=1|access-date=2020-03-03|archive-date=2018-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20181208071916/http://www.preetishenoy.com/hundred-little-flames/|dead-url=yes}} <bdi> {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/hundred-little-flames/|title=A Hundred Little Flames|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Publications Limited|year=2017|isbn=978-93-86850-42-3|author-mask=1|access-date=2020-03-03|archive-date=2018-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20181208071916/http://www.preetishenoy.com/hundred-little-flames/|dead-url=yes}} </bdi> {{Cite book|url=http://www.preetishenoy.com/hundred-little-flames/|title=A Hundred Little Flames|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland Publications Limited|year=2017|isbn=978-93-86850-42-3|author-mask=1|access-date=2020-03-03|archive-date=2018-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20181208071916/http://www.preetishenoy.com/hundred-little-flames/|dead-url=yes}} * {{Cite book|url=https://www.preetishenoy.com/book/love-a-little-stronger/|title=Love A Little Stronger|last=Shenoy|first=P.|publisher=Srishti Publishers & Distributors|year=2018|isbn=978-93-87022-13-3|author-mask=1}} <bdi> {{Cite book|url=https://www.preetishenoy.com/book/love-a-little-stronger/|title=Love A Little Stronger|last=Shenoy|first=P.|publisher=Srishti Publishers & Distributors|year=2018|isbn=978-93-87022-13-3|author-mask=1}} </bdi> {{Cite book|url=https://www.preetishenoy.com/book/love-a-little-stronger/|title=Love A Little Stronger|last=Shenoy|first=P.|publisher=Srishti Publishers & Distributors|year=2018|isbn=978-93-87022-13-3|author-mask=1}} * {{Cite book|url=https://www.preetishenoy.com/book/the-rule-breakers/|title=The Rule Breakers|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland|year=2018|isbn=978-93-87578-67-8|author-mask=1}} <bdi> {{Cite book|url=https://www.preetishenoy.com/book/the-rule-breakers/|title=The Rule Breakers|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland|year=2018|isbn=978-93-87578-67-8|author-mask=1}} </bdi> {{Cite book|url=https://www.preetishenoy.com/book/the-rule-breakers/|title=The Rule Breakers|last=Shenoy|first=P.|publisher=Westland|year=2018|isbn=978-93-87578-67-8|author-mask=1}} * {{Cite book|url=https://www.preetishenoy.com/book/wake-up-life-is-calling/|title=Wake Up, Life is Calling|last=Shenoy|first=P.|publisher=Srishti Publishers & Distributors|year=2019|isbn=978-93-87022-60-7|author-mask=1}} <bdi> {{Cite book|url=https://www.preetishenoy.com/book/wake-up-life-is-calling/|title=Wake Up, Life is Calling|last=Shenoy|first=P.|publisher=Srishti Publishers & Distributors|year=2019|isbn=978-93-87022-60-7|author-mask=1}} </bdi> {{Cite book|url=https://www.preetishenoy.com/book/wake-up-life-is-calling/|title=Wake Up, Life is Calling|last=Shenoy|first=P.|publisher=Srishti Publishers & Distributors|year=2019|isbn=978-93-87022-60-7|author-mask=1}} * == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] mt15lhtkvz41p1dti9yo0wu51d6g4e0 0 125964 848626 835920 2026-09-30T06:08:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848626 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮਾਯਾ ਰਾਓ | image = MayaRaoPic.jpg | alt = | caption = | full_name = | birth_name = | birth_date = {{birth date |df=yes|1928|05|02}} | birth_place = [[ਮਲੇਸ਼ਵਰਮ]], [[ਬੰਗਲੌਰ]] | death_date = {{death date and age|df=yes|2014|09|01|1928|05|02}} | death_place = ਬੰਗਲੌਰ | occupation = ਕਥਕ ਗੁਰੂ, ਡਾਂਸਰ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ<br> ਨਾਟਯ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਕਥਕ ਐਂਡ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ (ਐਨ.ਆਈ.ਕੇ.ਸੀ, 1987) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ | years_active = 1945– 2014 | current_group = ਨਾਟਿਆ ਅਤੇ ਸਟੈਮ ਡਾਂਸ ਕੈਂਪਨੀ | former_groups = | dances = [[ਕਥਕ]] | website = <!-- {{URL|website}} --> }} '''ਮਾਯਾ ਰਾਓ''' (2 ਮਈ 1928 - 1 ਸਤੰਬਰ 2014) [[ਕਥਕ]] ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ]], ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਸੀ।। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਥਕ ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਡਾਂਸ ਬੈਲੇਜ਼,<ref name="hindusep14">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/renowned-kathak-dancer-maya-rao-dead/article6370522.ece?homepage=true|title=Renowned Kathak dancer Maya Rao dead|last=Govind|first=Ranjani|website=The Hindu|access-date=2 September 2014}}</ref> ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਿਹਰਾ ਕਥਕ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ]] ਲਿਆਉਣ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਲੇਸ਼ਵਰਮ, [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿਖੇ 1987 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ ਨਾਟਯ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਕਥਕ ਐਂਡ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ (ਐਨ.ਆਈ.ਕੇ.ਸੀ.) ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਸੀ।<ref name="mint">{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Leisure/hPoqKRykCDhyxQHaXCT19N/How-Kathak-breached-the-northsouth-divide.html|title=How Kathak breached the north-south divide|last=Shoba Narayan|date=26 July 2014|publisher=[[Mint (newspaper)|Mint]]|access-date=26 July 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/taking-it-a-step-higher-again/article2835397.ece|title=Taking it a step higher, again|last=Nataraj|first=Madhu|date=27 January 2012|publisher=The Hindu|access-date=26 July 2014}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਆਪਣੀ ਡਾਂਸ ਕੰਪਨੀ “ਨਾਟਿਆ ਅਤੇ ਸਟੈਮ ਡਾਂਸ ਕੈਂਪਨੀ” ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਐਨ.ਆਈ.ਕੇ.ਸੀ. ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਐਸ.ਟੀ.ਈ.ਐਮ. ਡਾਂਸ ਕੈਂਪਨੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ (ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਸ ਦੀ ਧੀ [[ਮਧੂ ਨਟਰਾਜ]] ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ)।<ref>{{Cite web|url=http://www.stemdancekampni.in/Kampni.html|title=About Kampni|publisher=stemdancekampni.in|access-date=26 July 2014|archive-date=1 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701095933/http://www.stemdancekampni.in/Kampni.html|dead-url=yes}}</ref><ref name="hinducom">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/where-contemporary-keeps-step-with-classical/article4858879.ece|title=Where contemporary keeps step with classical|date=28 June 2013|publisher=The Hindu|access-date=26 July 2014}}</ref> [[ਜੈਪੁਰ]] [[ਸੰਗੀਤ ਘਰਾਣਾ|ਘਰਾਨਾ]] ਦੇ ਗੁਰੂ ਸੋਹਣਲਾਲ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਜੈਪੁਰ]] [[ਸੰਗੀਤ ਘਰਾਣਾ|ਘਰਾਨਾ]] ਗੁਰੂ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਥਕ ਡਾਂਸ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਖੇ ਲਖਨਾਉ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਗੁਰੂ [[ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਵੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਕਾਦਮੀ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ, ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਲਈ 1989 ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਟੈਗੋਰ ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ 100 ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਦੀ 150 ਵੀਂ ਜਯੰਤੀ ਸਮਾਰੋਹ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/tagoreawards.htm|title=Sangeet Natak Akademi Ratna and Akademi Puraskar|date=2011|publisher=Sangeet Natak Akademi|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707094419/http://sangeetnatak.gov.in/sna/tagoreawards.htm|archive-date=7 July 2014|access-date=2 August 2014|quote=".. a one-time honour of Tagore Samman to be awarded to 100 persons of the age of 75 years and above who have made significant contribution in the field of performing arts."}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://pib.nic.in/archieve/others/2012/apr/d2012042301.pdf|title=List of recipients of Tagore Akademi Puraskar|publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India|access-date=2 August 2014}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਮਲੇਸ਼ਵਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਹੱਤੰਗਡੀ ਸੰਜੀਵ ਰਾਓ ਅਤੇ ਸੁਭਦਰਾ ਬਾਈ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਕੋਂਕਣੀ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੂਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] - ਦਿਲਰੂਬਾ ਰਾਮਾ ਰਾਓ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ,ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਕੱਟੜਵਾਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਨੱਚਣਾ ਵਰਜਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਉਦੋਂ ਬਦਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਆਰ.ਵੀ. ਟਾਕੀਜ਼ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸਰ [[ਉਦੇ ਸ਼ੰਕਰ|ਉਦੈ ਸ਼ੰਕਰ]] ਦੀ ਟਰੂਪ ਵੇਖੀ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵੀ ਨ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਣ।<ref name="profile">{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/profiles/profl161.html|title=Profiles: Kathak Guru Dr. Maya Rao turns 86 today!|publisher=narthaki|access-date=27 July 2014}}</ref><ref name="toijuly">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/music/Maya-Rao-took-forbidden-dance-to-a-new-level/articleshow/40863459.cms|title=Maya Rao took forbidden dance to a new level|last=GS Kumar|date=25 August 2014|publisher=The Times of India|access-date=1 September 2014}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਪੰਡਿਤ ਰਾਮਰਾਓ ਨਾਇਕ, ਉਸਤਾਦ ਫੈਯਾਜ਼ ਖਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਗਾਇਕ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.themusicmagazine.com/ramaraonaik.html|title=Namaskara to the Agra master|last=S R Ramakrishna|website=The Music Magazine|access-date=2 September 2014}}</ref> ਉਸਨੇ ਬੈਂਸਨ ਟਾਊਨ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ ਚਲਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਾਚ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਸਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇੱਥੇ [[ਜੈਪੁਰ]] [[ਸੰਗੀਤ ਘਰਾਣਾ|ਘਰਾਣਾ]] ਤੋਂ ਸੋਹਣ ਲਾਲ ਕਥਕ ਭਾਗ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਸੀ।<ref name="whirl">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bangalore/Maya-Rao%E2%80%99s-Whirlwind-World/2014/09/02/article2409427.ece|title=Maya Rao's Whirlwind World|date=2 September 2014|website=The New Indian Express|access-date=2 September 2014|archive-date=5 ਸਤੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140905021827/http://www.newindianexpress.com/cities/bangalore/Maya-Rao%E2%80%99s-Whirlwind-World/2014/09/02/article2409427.ece|url-status=dead}}</ref> ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਉਮਾ ਅਤੇ ਚਿਤਰਾ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਛੇ ਸਾਲ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲ, ਨੇ ਗੁਰੂ ਸੋਹਣਲਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਥਕ ਸਿੱਖਣਾ ਅਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਥਕ ਲਈ ਉਮਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਆਖਿਰ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1942 ਵਿੱਚ 'ਕਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਜਾਂ ਸਟੇਜਾਂ ਤੇ ਨਾਚ ਨਾ ਕਰਨ' ਵਾਅਦਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਕਥਕ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਡਾਂਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1944 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਰਸਵਤ ਸਮਾਜ ਕਮਿਊਨਟੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਟਾਊਨ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।<ref name="profile"/><ref name="toijuly"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੇਂਟਰ ਕਾਲਜ, ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ 1945 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. (ਆਨ.) ਕੀਤੀ<ref name="toijuly"/> ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਣੀ'ਜ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੱਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਲੱਬ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਡਾਂਸ-ਡਰਾਮੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।<ref name="toipioneer">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bangalore/Pioneering-dancer-and-a-much-loved-mentor/articleshow/41452533.cms|title=Pioneering dancer and a much-loved mentor|date=2 September 2014|publisher=The Times of India|access-date=2 September 2014}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ'ਜ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬੈਲੇ “ਸੀਤਾ ਹਾਰਨ” ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ 1946 ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਧੋਖੇਬਾਜੀ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਘਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਅੰਦਰ ਨਿਲਾਮੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਮਨੋਹਰ ਨਾਲ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਤੋਰਨ ਲਈ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਡਾਂਸ ਸਿਖਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="profile"/><ref name="whirl"/> == ਕਰੀਅਰ == ਉਹ ਕਥਕ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ 1951 ਵਿੱਚ [[ਜੈਪੁਰ]] ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮਹਾਰਾਣੀ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ ਗਰਲਜ਼ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣੀ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਾਂਸਰ, ਚਿੱਤਰਸੇਨਾ ਨਾਲ ਕੰਡਿਆਨ ਨਾਚ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1955 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਗੁਰੂ, [[ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ]], ਲਖਨਾਉ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਪੰਥ ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸੀ। ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਚ ਕੀਤਾ। 1960 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਯੂ.ਐਸ.ਐਸ.ਆਰ. ਕਲਚਰਲ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ]] ਦੀ ਤਤਕਾਲੀ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਪਰਸਨ [[ਕਮਲਾਦੇਵੀ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਕਮਲਦੇਵੀ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]] ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ 1964 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਯ ਸੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਨਾਟਯ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="profile"/><ref name="toijuly"/><ref name="Kothari1989">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZAbMS6ynGJ8C&pg=PA192|title=Kathak, Indian Classical Dance Art|last=Sunil Kothari|publisher=Abhinav Publications|year=1989|isbn=978-81-7017-223-9|page=192|author-link=Sunil Kothari}}</ref><ref name="BithellHill2014">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=N8GiAwAAQBAJ&pg=PA217|title=The Oxford Handbook of Music Revival|last=Caroline Bithell|last2=Juniper Hill|date=24 May 2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-938492-1|pages=217–}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੇਗੜੇ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਐਨ.ਆਈ.ਕੇ.ਸੀ. ਤੋਂ ਬੰਗਲੌਰ ਚਲੀ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ 12 ਜੁਲਾਈ 1987 ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ।<ref name="mint"/><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yFXkPk3zMeYC&pg=RA1-PA29&dq=Kathak+Kendra&cd=4#v=onepage&q=Kathak%20Kendra&f=false|title=India's kathak dance, past present, future|last=Massey|first=Reginald|publisher=Abhinav Publications|year=1999|isbn=81-7017-374-4|pages=29, 157|ref=Ma}}</ref> ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ''ਅਭਿਨਯਾ ਆਂਗਾ'' ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਡਾਂਸ ਬੈਲੇਜ਼ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਵਿਲਾਸਮ, ਕਥਕ ਦੁਆਰਾ ਯੁੱਗ, ਕਲਾ ''ਅਤੇ ਜੀਵਣ'', ਸੁਰਦਾਸ, ''ਬਰਸ਼ਾ ਮੰਗਲ'', ''ਤਰਾਨਾ'', ''ਰਾਮਾਇਣ ਦਰਸ਼ਨਮ'', ''ਹੋਇਸਲਾ ਵੈਭਾਵ'', ''ਦ ਵਿਜ਼ਨ ਆਫ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੂ'', ''ਤੁਲਸੀ ਕੇ ਰਾਮ,'' ਅਤੇ ''ਉਰੂਬੰਗਾ'' ਆਦਿ।<ref name="hindusep14"/><ref name="toipioneer"/> ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਅਕੈਡਮੀ, ਸਟੇਟ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਬਣੀ ਅਤੇ 1987 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਮਾਰਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੋਮਨਾਥਪੁਰਾ, ਪੱਤਦਕਾਲ ਅਤੇ ਹਲੇਬੀਡੂ ਵਿਖੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਮੇਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="dec14">{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/428769/kathak-danseuse-maya-rao-no.html|title=Kathak danseuse Maya Rao no more|date=1 September 2014|access-date=2 September 2014}}</ref> ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਲਈ 1989 ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ]] ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm|title=SNA: List of Akademi Awardees|publisher=[[Sangeet Natak Akademi]] Official website|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530204253/http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm|archive-date=30 May 2015}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1986 ਵਿੱਚ ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ,<ref name="newexp">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bangalore/Maya-Rao-Brought-Kathak-to-City/2014/09/02/article2410544.ece|title=Maya Rao Brought Kathak to City|date=2 September 2014|website=The New Indian Express|access-date=2 September 2014|archive-date=5 ਸਤੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140905021831/http://www.newindianexpress.com/cities/bangalore/Maya-Rao-Brought-Kathak-to-City/2014/09/02/article2410544.ece|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 1999 ਲਈ ਸ਼ਾਂਤਲਾ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/2000/01/05/stories/0405210c.htm|title=State's honour of Allahrakha: Maya Rao bags Shantala Award|date=5 January 2000|website=The Hindu|access-date=2 September 2014|archive-date=2 ਸਤੰਬਰ 2014|archive-url=https://archive.today/20140902060830/http://www.thehindu.com/2000/01/05/stories/0405210c.htm|dead-url=yes}}</ref> ਸੰਨ 2013 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ‘ਟੈਗੋਰ ਰਤਨ’ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਉਸੇ ਹੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਪਿਕ ਵੂਮਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 'ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/chen-arts/chen-dance/the-dance-continues/article4262920.ece|title=The dance continues...|last=Sai|first=Veejay|date=2 January 2013|publisher=The Hindu|access-date=26 July 2014}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ,<ref name="mint"/> ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰੂਪਮਾ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਸਯਦ ਸੱਲੁੱਦੀਨ ਪਾਸ਼ਾ, ਸੱਤਿਆ ਨਾਰਾਇਣ ਚਰਕਾ, ਸ਼ੰਭੂ ਹੇਗੜੇ, ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ ਹੇਗੜੇ ਆਦਿ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਮਧੂ ਨਟਰਾਜ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਐਨ.ਆਈ.ਕੇ.ਸੀ. ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਚ ਐਸ.ਟੀ.ਐਮ. ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਰਹੇ। ਮਾਯਾ ਰਾਓ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, '''ਮਾਯਾ ਰਾਓ- ਏ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਇਨ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫੀ'<nowiki/>'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2014 ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ [[ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ|ਗਿਆਨਪੀਠ]] ਐਵਾਰਡੀ ਸ਼੍ਰੀ [[ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਾਡ|ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਦ]] ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/bangalore/Ananth-Nag-and-Girish-Karnad-attend-a-book-launch-at-ITCWindsor-Bangalore/articleshow/38670970.cms|title=Ananth Nag and Girish Karnad attend a book launch at ITC Windsor, Bangalore|date=20 July 2014|publisher=[[The Times of India]]|access-date=26 July 2014}}</ref> 1 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਐਮ.ਐਸ. ਰਮਈਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ ਰਾਤ ਦੇ 11.30 ਵਜੇ ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਕੇ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਚਿਤ੍ਰ ਵੇਣੂਗੋਪਾਲ ਅਤੇ ਉਮਾ ਰਾਓ ਅਤੇ ਧੀ ਮਧੂ ਨਟਰਾਜ ਕਥਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਡਾਂਸਰ ਹਨ।<ref name="dec14"/><ref name="newexp"/> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 1989: [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੇਡਮੀ ਅਵਾਰਡ]] * 1999: ਸ਼ਾਂਤਾਲਾ ਨਾਟਿਆ ਸ਼੍ਰੀ ਅਵਾਰਡ <ref name="Karnataka">{{Cite web |title=Profile of recipients of 'Shantala Natya Sri Awards' |url=https://www.karnataka.gov.in/page/Awards/State+Awards/Shantala+Natya+Awards/en |website=www.karnataka.gov.in |publisher=Karnataka Government}}</ref> * 2004: ਕੇਰੇਮਾਨੇ ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/feb092004/s10.asp|title=Maya Rao will receive first Keremane Award|date=9 February 2004|work=Deccan Herald|access-date=2 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20050414031617/http://www.deccanherald.com/deccanherald/feb092004/s10.asp|archive-date=14 April 2005}}</ref> * 2011: [[ਟੈਗੋਰ ਰਤਨ ਅਤੇ ਟੈਗੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੇਡਮੀ]] ਟੈਗੋਰ ਰਤਨ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.natyamaya.in/ ਕਥਕ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਨਾਟਿਆ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ, ਵੈਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190408193141/http://www.natyamaya.in/ |date=2019-04-08 }} * Www.narthaki.com, http://www.narthaki.com/info/profiles/profl170.html ਵਿਖੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਆਲੋਚਕ ਵੀਜੈ ਸਾਈਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿੱਜੀ ਲਿਖਤ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਥਕ]] qal6kvby02jkbkj16cex1lrrqq9pymw 0 126135 848647 829317 2026-09-30T07:30:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848647 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਮੁਰੂਗਸ਼ੰਕਰੀ ਲੀਓ|image=File:Murugashankari Leo.jpg|caption=ਮੁਰੂਗਸ਼ੰਕਰੀ ਲੀਓ, [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਡੈਨਸਯੂਜ਼|birth_name=ਮੁਰੂਗਸ਼ੰਕਰੀ ਐਲ.|birth_date=1983 ਚੇਨਈ, ਭਾਰਤ|birth_place=[[ਚੇਨਈ]], ਭਾਰਤ|occupation=ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਡੈਨਸਯੂਸੇਜ, ਰਿਸਰਚ ਸਕਾਲਰ ਐਂਡ ਥੀਏਟਰ ਅਦਾਕਾਰ|years_active=2000 ਹੁਣ ਤੱਕ|spouse=ਵਿਵੇਕ ਕੁਮਾਰ|residence=|alma_mater=|website={{URL|Kalaikoodam.org}}|signature=|parents='ਕਲਾਮੈਮਨੀ ' [[ਲੀਓ ਪ੍ਬੂ]], ਊਸ਼ਾ ਪ੍ਬੂ}} '''ਮੁਰੂਗਸ਼ੰਕਰੀ ਲੀਓ''' ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਕਲਾਕਾਰ, '''ਭਰਤੰਤਮ ਦੀ''' ਅਧਿਆਪਕ, ਥੀਏਟਰ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਖੋਜ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ। ਭਰਤੰਤਮ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਰੂਗਸ਼ੰਕਰੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾ ਰੂਪ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਚੇਨਈ ਅਤੇ ਮਦੁਰੈ ਵਿੱਚ [http://www.kalaikoodam.org ਕਲਾਇ ਕੁਡਮ - ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200302125223/https://www.kalaikoodam.org/ |date=2020-03-02 }} ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨੱਤੂਵੰਗਮ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਮੁਰੂਗਸ਼ੰਕਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਡਾਂਸ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ ਜੋ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਗਾਇਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨੱਟੂਵੰਗਮ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਚ ਪਾਠ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਤੰਦਰੁਸਤ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਨ ਲਈ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੈਸ, ਸ਼ੰਕਰੀ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਆਸ਼ਰਮ, ਮਦੁਰੈ ਵਿੱਚ ਸਿਵਾਨੰਦ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸਿਖਿਅਤ ਯੋਗ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਮੁਰੂਗਸ਼ੰਕਰੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਲੀਓ ਪ੍ਰਬੂ ਇੱਕ ਤਜ਼ਰਬੇਕਾਰ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਰੈਂਡਮ ਰੈਂਡਮ ਅੰਜੂ, ਨਾਨ ਮਹਾਂ ਅੱਲਾ, ਅੰਨਾ ਅੰਨੇ, ਪੈਰ ਸੋਲਮ ਪਿਲਾਈ ਆਦਿ ਕਈ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ' ਕਲਾਮੈਮਨੀ ',ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਤਾਮਿਲ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਸਰਵਉੱਚ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਮੁਰੂਗਸ਼ੰਕਰੀ ਚੇਨਈ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਾ ਕਾਲਜ ਆਫ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਤੋਂ ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੈਂਕ ਧਾਰਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤ੍ਰਿਚੀ ਦੇ ਕਲਾਈ ਕਵੀਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਐਚਡੀ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਜੀਸੀ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਜੂਨੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਬੇਸਿਸ, ਪੁਣੇ ਤੋਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਡਾਂਸ ਕਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Performance_in_Bangalore.JPG|thumb|ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ]] [[ਗੁਰੂ-ਚੇਲਾ ਪਰੰਪਰਾ|ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼ਯ]] ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਰੂਗਸ਼ੰਕਰੀ ਨੇ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਨਾਚ ਅਧਿਆਪਕ 'ਕਾਲੀਮਣੀ' ਕੇਜੇਸਰਸਾ ਤੋਂ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਸਿੱਖਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉੱਘੇ ਅਧਿਆਪਕ 'ਕਲਾਇਮਣੀ' ਪਾਰਵਤੀ ਰਵੀ ਘਨਟਸਾਲਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਰਗੇਟਰਾਮ (ਡੈਬਿਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ) ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਮੁਰੂਗਸ਼ੰਕਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਨੂੰਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣਨ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਚੇਤ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਭਰਥਿਦਾਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਭਰਤਾਨਾਟਿਅਮ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਰਿਸਰਚ ਸਕਾਲਰ ਹੈ। === ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਟੂਰ === ਮੁਰੂਗਸ਼ੰਕਰੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਵਰ ਨਾਚ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਅਤੇ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮਾਰੋਹ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਕੁਝ ਚੁਣੇ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਸੂਚੀ ਕੁਛ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾ ਹੈ। [[File:At_Naada_Neerajanam,_Tirumala_Tirupathi.jpg|right|thumb| ਨਾਦਾ ਨੀਰਾਜਨਮ, ਤਿਰੂਮਲਾ ਤਿਰੂਪੱਤੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ]] [[ਤਸਵੀਰ:VIV_0225.jpg|left|thumb| ਮਦੁਰੈ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਅੱਮਾਨ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਨਵਰਾਤਰੀ ਉਤਸਵ ਤੇ]] * ਚਿਦੰਬਰਮ ਨਾਟੰਜਾਲੀ * ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਮਮੱਲਪੁਰਮ ਡਾਂਸ ਉਤਸਵ, * ਦਰਪਾਨਾ ਅਤੇ ਡਬਲਯੂਜ਼ੈਡਸੀਸੀ ਦੁਆਰਾ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਨਤਰਾਨੀ ਉਤਸਵ, * ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਉਦੈ ਸ਼ੰਕਰ ਉਤਸਵ, * ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਨਾਦਾ ਨੀਰਜਨਮ ਵਿਖੇ ਤਿਰੂਮਲਾ ਤਿਰੂਪਤੀ ਦੇਵਸਥਾਨਮ ਜੋ ਟੀ ਟੀ ਟੀ ਸੀ ਚੈਨਲ ਵਿੱਚ 30 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, * ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਾਪਰ, ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਚੈਰੀਟੀ ਦੇ ਸਮਾਰੋਹ * ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਇੰਡੀਅਨ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿਖੇ ਦੋ ਵਾਰ ਸਿਫਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ * ਨਾਲੰਦਾ ਨ੍ਰਿਤਯੋਤਸਵ, ਮੁੰਬਈ * ਨ੍ਰਿਤਿਭਾਰਥੀ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ * ਨਿਨਾਡ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਲੜੀ, ਮੁੰਬਈ * ਵਸੁੰਧਰੋਤਸਵ, ਮੈਸੂਰ * ਕਟਕ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਕਟਕ, ਉੜੀਸਾ * ਕਿਨਕਿਨੀ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਮੁੰਬਈ * ਨਾਟਿਆ ਵਿਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਲਚਰ, ਪੋਂਡਚੇਰੀ * ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਸੋਲੋ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਥਿਰੁਮਾਰਾਏ ਕਲਾਮੰਦਰਮ, ਜਾਫਨਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ * ਪੇਰੂਰ ਨਾਟਯਾਂਜਲੀ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਕੋਇੰਬਟੂਰ * ਮਦੁਰੈ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਅੱਮਾਨ ਮੰਦਰ, ਮਦੁਰੈ ਵਿਖੇ ਨਵਰਾਤਰੀ ਉਤਸਵ * ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਕੋਟਾਯੈਮ ਪਨਾਚੀੱਕਡ ਸ੍ਰੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਮੂਕਾਮਬੀਕਾ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਤਿਉਹਾਰ === ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ === [[ਤਸਵੀਰ:In_Hyderabad.jpg|thumb|ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ]] * ਚੇਨਈ [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ|ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ]] ਕਲਾਕਾਰ * ਡਾ: ਬਾਲਾਮੁਰਲਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਵਿੱਪਾਂਚੀ ਟਰੱਸਟ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਨੱਤਿਆ ਕਲਾ ਵਿਪਾਂਚੀ। * ਨਿਤਿਆਯ ਸ਼ੀਰੋਮਣੀ ਦੁਆਰਾ ਉਤਕ ਯੁਵਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਸੰਘ, ਕਟਕ। * ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਂਸ ਕਾਉਂਸਿਲ ਯੂਨੈਸਕੋ, ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਨਟਰਾਜ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ "ਵਰਲਡ ਡਾਂਸ ਡੇ ਪੁਰਸਕਾਰ" * ਪਰੀਚੇ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉੱਤਮ ਪੁਰਸਕਾਰ 2012, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਲੋਕ ਸਭਾ, ਉੜੀਸਾ ਤੋਂ ਅਤੇ ਮਾਨਯੋਗ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਮੰਤਰੀ, ਉੜੀਸਾ ਤੋਂ * ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੇਲੰਗੋਰ ਵਿੱਚ ‘ਨਾਟੀਆ ਥਿਲਗਮ’ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * 2012 ਵਿੱਚ ਸਲੰਗਾਏ ਓਲੀ ਟਰੱਸਟ, ਚੇਨਈ ਦੁਆਰਾ ਨਰਥਨਾ ਸ਼ਿਰੋਂਮਣੀ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ ਇਯਾਲ ਇਟਾਈ ਨਾਟਕ ਮੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2006 ਲਈ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਡਾਂਸਰਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। * ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 112 ਵੇਂ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ, 2012 ਵਿੱਚ ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ ਸਵਾਮੀ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਪਰਫਾਰਮਰ ਅਵਾਰਡ * ਇੰਡੀਅਨ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਸਾਊਥ ਜ਼ੋਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਡਾਂਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਡਾਂਸਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਪ੍ਰੇਰਕ ਸਪੀਕਰ == ਮੁਰੂਗਸ਼ੰਕਰੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸਪੀਕਰ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਲਾਅ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਚ ਰੂਪ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਸ਼ਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਉਹ ਹਨ ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਗੁਹਾਟੀ, ਤੇਜਪੁਰ ਲਾਅ ਕਾਲਜ, ਟੀਈਡੀਐਕਸ ਐਸਐਸਐਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ, ਰਾਜਾ ਕਾਲਜ ਆਫ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮਦੁਰੈ ਅਤੇ ਪਾਂਡੀਅਨ ਸਰਸਵਤੀ ਯਾਦਵ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ। == ਥੀਏਟਰ ਅਦਾਕਾਰ == ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਤਾਮਿਲ ਡਰਾਮਾ ਨੇਰੱਪੂ ਕੋਲੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੁਰੂਗਸ਼ੰਕਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ, ਪ੍ਰੈਸ ਵਿਚਲੇ ਲੇਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਰੂਗਸ਼ੰਕਰੀ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਾਣਾ ਦੋਵੇਂ ਮੁਰੂਗਸ਼ੰਕਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਇਸਦੀ ਅਨੌਖੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:VIV_0202.jpg|left|thumb| ਮਦੁਰੈ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਅੱਮਾਨ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ]] == ਹਵਾਲੇ == # http://www.kalaikoodam.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200302125223/https://www.kalaikoodam.org/ |date=2020-03-02 }} ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ # http://www.thehindu.com/features/friday-review/review-of-l-murugashankaris-dance-recital/article7180882.ece . ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਸਮੀਖਿਆ, ਦਿ ਹਿੰਦੂ, ਬੰਗਲੌਰ, 8 ਮਈ 2015 # [http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/A-Visually-Scintillating-Performance/2014/01/13/article1996996.ece http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/A-Visual-Scintillating-Performance/2014/01/13/article1996996.ece] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304093413/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/A-Visually-Scintillating-Performance/2014/01/13/article1996996.ece |date=2016-03-04 }} . ਸਿਟੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਦਿ ਨਿ Indian ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਪੂਰਕ, ਚੇਨਈ, 13 ਜਨਵਰੀ 2014 # http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/chen-arts/chen-dance/rhythmic-tribute-to-swati-tirunal/article4054156.ece . ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਸਮੀਖਿਆ, ਦਿ ਹਿੰਦੂ, ਚੇਨਈ # http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/kaleidoscope-of-art-forms/article2795707.ece . ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਸਮੀਖਿਆ, ਦਿ ਹਿੰਦੂ, ਤਿਰੂਚਿਰਾਪੱਲੀ # https://www.youtube.com/watch?v=yY79gWhO1sE . ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਝਲਕ # [https://web.archive.org/web/20140201220709/https://afternoondc.in/culture/a-sparkling-dance-festival/article_97497 https://web.archive.org/web/20140201220709/https://afternoondc.in/cult/a-sparkling-dance-fLiveal/article_97497] <br />ਦੁਪਹਿਰ ਡੀ ਐਂਡ ਸੀ, ਮੁੰਬਈ # https://web.archive.org/web/20140202183030/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/celebration-of-dance/article5531273.ece . ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਸਮੀਖਿਆ, ਦਿ ਹਿੰਦੂ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, 3 ਜਨਵਰੀ 2014 # https://www.youtube.com/watch?v=PzDiSdGLlFs . ਮੁਰੁਗਾਸ਼ੰਕਰੀ ਦੀ ਟੇਡਐਕਸ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀਡੀਓ # https://www.youtube.com/watch?v=TtreP4M_3UM . ਕਲੈਗਨਾਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੁਰੁਗਾਸ਼ੰਕਰੀ ਦਾ ਇੰਟਰਵਿ. # https://www.youtube.com/watch?v=yBrgV0d8yZ0 . ਮੁਰੁਗਾਸ਼ੰਕਰੀ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਵਸੰਤਹੈਮ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਿ Newsਜ਼ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ # https://www.youtube.com/watch?v=ZsR3YT04CDE . ਮੁਰੁਗਾਸ਼ੰਕਰੀ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਵਸੰਤਹੈਮ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਅ ‘ਤਾਲਮ-ਇੰਡੀਅਨ ਬੀਟ’ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ # http://www.carnaticdarbar.com/review/2011/review_99.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160915160354/http://carnaticdarbar.com/review/2011/review_99.asp |date=2016-09-15 }} . ਮੁਰੁਗਾਸ਼ੰਕਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਥਾ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ / ਰਿਪੋਰਟ. # [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/visually-pleasing/article6246365.ece http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/visual-pleasing/article6246365.ece] . ਮੁਰੁਗਾਸ਼ੰਕਰੀ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿ ਹਿੰਡ, 25 ਜੁਲਾਈ 2014 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੀਖਿਆ. # http://www.thehindu.com/features/friday-review/review-of-l-murugashankaris-dance-recital/article7180882.ece . ਮੁਰੁਗਾਸ਼ੰਕਰੀ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿ ਹਿੰਦੂ, 7 ਮਈ 2015 ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ. # [http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/The-Kuravanci-Key-to-Mass-Appeal/2015/05/12/article2809233.ece http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/The-Kuravanci-Key-to-Mass- अपील/2015/05/12/article2809233.ece] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310133621/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/The-Kuravanci-Key-to-Mass-Appeal/2015/05/12/article2809233.ece |date=2016-03-10 }} . 12 ਮਈ, 2015 ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ ਮੁਰੂਗਾਸ਼ਾਂਕਰੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚੇਲੇ (ਕਲਾਈ ਕੁਦਮ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ) ਦੁਆਰਾ ਤਮੀਜ਼ਾਰਸੀ ਕੁਰਵੰਸੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ. # [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/vasant-utsav-dance-festival/article7206987.ece http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/vants-utsav-dance-fLiveal/article7206987.ece] . 15 ਮਈ, 2015 ਨੂੰ ਫਰੀਡੇ ਰਿਵਿਊ, ਦਿ ਹਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਮੁਰੂਗਾਸ਼ਾਂਕਰੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚੇਲੇ (ਕਲਾਈ ਕੁਦਮ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ) ਦੁਆਰਾ ਤਮੀਜ਼ਰਾਸੀ ਕੁਰਵੰਸੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ. # http://epaper.tamilmirror.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=899:20150814&catid=35:epaper {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150914111522/http://epaper.tamilmirror.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=899:20150814&catid=35:epaper |date=2015-09-14 }} . ਪੰਨਾ 16 ਤੇ ਇੰਟਰਵਿview. # https://www.youtube.com/watch?v=KZ0gYUSikIE&hd=1 . ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਖਬਾਰ ਦੀਨਮਲਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੈੱਬ ਟੀਵੀ, ਦਿਨਾਮਲੌਰ ਡਾਟ ਕਾਮ ਲਈ ਵੂਮੈਨ ਡੇਅ ਲਈ ਇੰਟਰਵਿਊ. # [http://www.thehindu.com/entertainment/dance/dance-is-lmurugasankaris-first-love-she-tells-her-story-about-how-her-father-leo-prabhu-the-renowned-dramatist-kept-her-motivated-against-all-odds/article19270933.ece http://www.thehindu.com/enter પ્રવેશ/dance/dance-is-lmurugasankaris-first-love-she-tells-her-story-about-how-her- Father-leo-prabhu-the-renowned-dramatist- ਰੱਖੀ-ਉਸ ਨੂੰ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ-ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ-ਸਾਰੇ-ਵਿਅੰਗ / ਲੇਖ 19270933.ece] . ਐਲ.ਮੁੁਰੂਗਾਸ਼ੰਕਰੀ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੇਖ. # http://www.thehansindia.com/posts/index/Telangana/2017-08-08/Mesmerising-classical-dances/317480 . ਐਲ.ਮੁੁਰੂਗਾਸ਼ੰਕਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਾਰਾਮ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਟੀਮ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੇਖ. # http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/an-ode-to-classical-dance-forms/articleshow/59955611.cms . ਐਲ. ਮੁਰੂਗਾਸ਼ੰਕਰੀ ਅਤੇ ਟੀਮ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਸ਼ੀਲਪਾਰਾਮ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿਖੇ 8 ਅਗਸਤ 2017 ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੇਖ. == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ == http://www.artindia.net/murugashankari.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200221235132/http://www.artindia.net/murugashankari.html |date=2020-02-21 }} . ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੈਬਸਾਈਟ [http://features.kalaparva.com/2013/12/dance-like-thyself-murugashankari-leo.html http://features.kalaparva.com/2013/12/dance- Like-thyself-murugashankari-leo.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303205829/http://features.kalaparva.com/2013/12/dance-like-thyself-murugashankari-leo.html |date=2016-03-03 }} . ਇੱਕ ਵੈਬਸਾਈਟ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਵਿਊ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * https://web.archive.org/web/20140203094144/http://sriparthasarathyswamisabha.com/ ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ ਸਵਾਮੀ ਸਭਾ ਲਈ ਵੈਬਸਾਈਟ * http://www.parvathiravighantasala.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030022349/http://parvathiravighantasala.com/ |date=2020-10-30 }} 'ਕਲਾਈਮਾਮਨੀ' ਪਾਰਵਤੀ ਰਵੀ ਘਨਟਸਾਲਾ ਲਈ ਵੈਬਸਾਈਟ * https://www.youtube.com/watch?v=NfEYiN_AAxk . ਮੱਕਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਮੁਰੁਗਾਸ਼ੰਕਰੀ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] nsn11w7vwph0km1gvv2biuld2mtdo40 0 126149 848623 829309 2026-09-30T06:01:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848623 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ਮਾਧਵੀ ਮੁਦਗਲ |image=Madhavi Mudgal.jpg |alt=|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date and age|df=yes|1951|10|04}} |birth_place=[[ਉੜੀਸਾ, ਭਾਰਤ]] |death_date=|death_place=|height= |occupation=[[ਉੜੀਆ ਡਾਂਸ]] ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ |years_active=|current_group=[[ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਾ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] |website=<!-- {{URL|website}} -->}} '''ਮਾਧਵੀ ਮੁਦਗਲ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ [[ਡਾਂਸ|ਡਾਂਸਰ ਹੈ]] ਜੋ ਉਸ ਦੇ [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਡਾਂਸ ਸਟਾਈਲ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ''ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ (''1984), [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], 1990ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ,<ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=21 July 2015}}</ref> ''[[ਓਡੀਸ਼ਾ|ਉੜੀਸਾ]] ਰਾਜ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ (''1996), ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ''ਗ੍ਰੈਂਡ ਮੈਡੇਲ ਡੇ ਲਾ ਵਿਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ''। ਫਰਾਂਸ ਦਾ, 1997, ਕੇਂਦਰੀ ''ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ'', 2000, ''[[ਦਿੱਲੀ]] ਰਾਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਸਨਮਾਨ'', 2002 ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ''ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਚੋਦਾਮਨੀ'' ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ। == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ == ਮਾਧਵੀ ਮੁਦਗਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਿਨੈ ਚੰਦਰ ਮੌਦਗਲੀਆ, ਗੰਧਾਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਿਸਦਾ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ]] ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ [[ਬੈਲੇ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ]] ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਿਨੈ ਚੰਦਰ ਮੌਦਗਲੀਆ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵਿਜੈ ਮੁਲਾਏ ਦੁਆਰਾ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ਏਕ ''ਏਨੇਕ'' ਔਰ ਏਕਤਾ ''ਵਿਚਲੇ ਹਿੰਦ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਨਿਵਾਸੀ'' ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਵਿਦਿਅਕ ਫਿਲਮ ਦਾ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ]]।<ref>{{Cite web|url=http://www.awardsandshows.com/features/best-educational-film-545.html|title=National Award For Best Educational/Motivational/Instructional Film|website=www.awardsandshows.com|access-date=2020-02-16}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਡੂੰਘਾ ਪਿਆਰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਿਹਰਾ ਦੀ ਸਹੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਸਧਾਰਨ ਹੁਨਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਰਵਜਨਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="early life">{{Cite web|url=http://www.perdiem.fr/spip.php?rubrique10|title=Madhavi Mudgal|publisher=Per Diem Co|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202164533/http://www.perdiem.fr/spip.php?rubrique10|archive-date=2 February 2015|access-date=4 June 2012}}</ref> ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਅਤੇ ਕਥਕ ਸਿੱਖਿਆ, ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਨੇ [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡਿਸੀ]] ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ। ਉਸ ਦੇ [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਕਲਾ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਉੱਘੇ ਗੁਰੂ ਕੇਲੂਚਰਨ ਮੋਹਪਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਧੀਨ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਚੁਣਿਆ, ਇਸ ਬਾਰੇ [[ਉੜੀਸੀ|ਇੰਟਰਵਿਊ]] ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। {{cquote|ਰੂਪ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੂਖਮਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਨਾਚ ਸਿਰਫ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਅਤੇ ਕਥਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਮੇਰੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ, ਭਰਤਨਾਟਿਯਮ ਅਤੇ ਕਥਕ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਓਡੀਸੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ, ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਇੱਕ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।<ref name="Interview" />}} ਉਸਨੇ [[ਉਸਾਰੀ ਕਲਾ|ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ]] ਵਿੱਚ [[ਡਿਪਲੋਮਾ]] ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈ ਲਿਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.nycitycenter.org/content/ffd10/madh.aspx|title=International Dance Festival - VISTAAR|access-date=4 June 2012|archive-date=10 ਮਈ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120510214338/http://www.nycitycenter.org/content/ffd10/madh.aspx|url-status=dead}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਡਾਂਸੀਆਂ ਨੂੰ [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਦੀ [[ਉੜੀਸੀ|ਬਾਰੀਕੀ]] ਸੂਖਮਤਾ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸੂਝ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਵਿਸੇਸ ਤੌਰ' ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="anand">{{Cite web|url=http://www.anandfoundation.com/inter_odissi.asp|title=Interview with Madhavi Mudgal|publisher=Anand Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20120822132637/http://www.anandfoundation.com/inter_odissi.asp|archive-date=22 August 2012|access-date=4 June 2012}}</ref> ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਡਾਂਸ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਕੇ]] ; ਐਡਨਬਰਗ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਸਟੀਵਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ; ਸਰਵੇਂਟਿਨੋ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਮੈਕਸੀਕੋ; ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਆਸਟਰੀਆ; ਇੰਡੀਅਨ ਡਾਂਸ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ; ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਸਾਓ ਪੌਲੋ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ; ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਹੰਗਰੀ; ਲੰਡਨ ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਟਸ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ; ਅਵਿਗਨਨ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਫਰਾਂਸ; ਪੀਨਾ ਬਾਸ਼ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਵੁਪਲਟਲ ਅਤੇ ਬਰਲਿਨ ਫੇਸਟਪੀਲ, ਜਰਮਨੀ; ਅਤੇ ਇਟਲੀ, ਸਪੇਨ, ਲਾਓਸ, ਵੀਅਤਨਾਮ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਨੂੰ ਆਡੀਓ-ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਆਂ, ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨ੍ਰਿਤ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="anand"/> ਉਸ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, {{cquote|ਮਾਧਵੀ ਮੁੱਦਗਲ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨੱਚਣਾ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ - ਉਮੀਦ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਬੰਦਗੀ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਰੋਮਾਂਚ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਇਵੇਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਕਾਲਰਾਟੁਰਾ ਵਾਂਗ ਏਰੀਆ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="quote">{{cite web | url=http://www.artindia.net/madhavi.html | title=What people are saying? | publisher=DanceviewTimes.com, Washington | date=October 2009 | accessdate=4 June 2012 | author=George Jackson | archive-date=25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120425195243/http://www.artindia.net/madhavi.html | url-status=dead }}</ref>}} ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਦਿਨ ਉਹ ਪਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਕੇਲੂਚਰਨ ਮੋਹਪਾਤਰਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚੇਲਾ ਮੰਨ ਲਿਆ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਮਧੁਪ ਮੁਦਗਲ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਹੈ, ਖਿਆਲ ਅਤੇ ਭਜਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਕੰਡਕਟਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ 1995 ਤੋਂ ਗੰਧਾਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।।<ref>{{Cite news|url=http://www.financialexpress.com/news/its-hard-teaching-beginners/183636/|title=Interview: Madhup Mudgal: ‘It’s hard teaching beginners’|date=12 November 2006|work=The Financial Express}}</ref> ਉਸਦੀ ਭਤੀਜੀ ਅਰੁਸ਼ੀ, ਮਧੁਪ ਮੁਦਗਲ<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/And-her-body-spoke%E2%80%A6/article16836580.ece|title=And her body spoke…|last=Rajan|first=Anjana|date=2010-01-08|work=The Hindu|access-date=2020-02-16|language=en-IN|issn=0971-751X|quote=A disciple and niece of Madhavi Mudgal, Arushi has already made her mark as a fleet-footed young dancer... set to music by her father, Hindustani vocalist Madhup Mudgal, and choreographed by Madhavi Mudgal}}</ref> ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਾਰਮੇਲ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ,ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਾ ਤੋਂ ਮਾਧਵੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਿਅਤ 2003 ਵਿੱਚ ਇੱਕਲੇ [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸਟੇਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2008 ਵਿਚ, ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਜਰਮਨ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਪੀਨਾ ਬਾਸ਼ਚ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ 2008 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਟੁਕੜਾ, ''ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਦਾ'' ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/dance-works/380586/|title=Dance Works|date=3 November 2008|work=Indian Express}}</ref> ਮਾਧਵੀ ਮੁਦਗਲ ਦੀ ਦੂਜਾ ਭਰਾ ਮੁਕੁਲ ਮੁਦਗਲ [[ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ|ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਹੈ। ਜਿਸਨੇ ਮੁਦਗਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਧੀਕ ਸਾਲਿਸਟਰ ਜਨਰਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਐਲ ਨਗੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਐਡਵੋਕੇਟ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅੰਪਾਇਰ ਨਿਲਯ ਦੱਤਾ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸਪਾਟ ਫਿਕਸਿੰਗ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਜਾਂਚ ਲਈ, [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/sports-news/cricketnews/spot-fixing-mudgal-panel-examines-three-indian-players/article1-1272695.aspx|title=Spot fixing: Mudgal panel examines three Indian players - Hindustan Times|last=Jasvinder Sidhu|date=7 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141026201501/http://www.hindustantimes.com/sports-news/cricketnews/spot-fixing-mudgal-panel-examines-three-indian-players/article1-1272695.aspx|archive-date=26 October 2014|access-date=2014-10-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/sports/cricket/supreme-court-asks-mudgal-committee-to-complete-probe-within-two-months/|title=Supreme Court asks Mudgal committee to complete probe within two months|date=1 September 2014|website=The Indian Express|page=2|access-date=2014-10-27}}</ref> 4 ਜਨਵਰੀ 1949 ਨੂੰ ਜਨਮੇ ਜਸਟਿਸ ਮੁਦਗਲ ਨੂੰ 2 ਮਾਰਚ 1998 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਜੱਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 5 ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ 3 ਜਨਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਉਸਦਾ ਭਤੀਜਾ ਧਵਲ, ਜਸਟਿਸ ਮੁੱਦਗਲ ਦਾ ਬੇਟਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ]] ਗਾਇਕਾ [[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ]] ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੈਂਡ ਹਾਫ ਸਟੈਪ ਡਾਉਨ<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/7-days/we-did-not-state-things-we-couldn-t-corroborate/cid/1670258|title=We did not state things we couldn't corroborate'|date=16 February 2014|work=The Telegraph|access-date=10 January 2019|location=India}}</ref><ref>http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article528483.ece?homepage=true {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਅਦਾ ਪੋਕਰ ਪਲੇਅਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://pokerdb.thehendonmob.com/player.php?a=r&n=205754 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-03-24 |archive-date=2019-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415063730/https://pokerdb.thehendonmob.com/player.php?a=r&n=205754 |url-status=dead }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਵਿਨੈ ਚੰਦਰ ਮੌਦਗਾਲੀਆ * ਮਧੁਪ ਮੁਦਗਲ * ਮੁਕੁਲ ਮੁਦਗਲ * [[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20140220010251/http://www.perdiem.fr/ ਪ੍ਰਤੀ ਡੀਐਮ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ.] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951]] sz8xzh5n2opxxjt3hrsc0r8owtazgpf 0 126220 848486 729674 2026-09-29T19:06:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848486 wikitext text/x-wiki {{Infobox dancer|name=Nirupama & Rajendra (ನಿರುಪಮ, ರಾಜೇಂದ್ರ) [[Kannada]]|image=Nirupam Rajendra.JPG|alt=|caption=Nirupama Rajendra Performing at Maha Maya Dance Festival, [[Ravindra Kalakshetra]], Bengaluru in 2013|birth_name=|birth_date=|birth_place=[[Bangalore|Bengaluru]] [[Karnataka]], [[India]]|death_date=|origin=|height=|dances=[[Bharathanatyam]], [[Kathak]]|occupation=Dancers & Artistic Directors of Abhinava Dance Company|years_active=|current_group=|former_groups=|website={{URL|http://www.abhinavadancecompany.com/}}}}{{Infobox dancer|name=ਨਿਰੂਪਮਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇਂਦਰ (ನಿರುಪಮ, ರಾಜೇಂದ್ರ) [[ਕਨਾਡਾ ]]|image=Nirupam Rajendra.JPG|alt=|caption=|birth_name=|birth_date=|birth_place=[[ਬੰਗਲੌਰ | ਬੰਗਲੁਰੂ]] [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਭਾਰਤ]]|death_date=|origin=|height=|dances=[[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]], [[ਕੱਥਕ]]|occupation=ਅਭਿਨਵਾ ਡਾਂਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|years_active=|current_group=|former_groups=|website={{URL|http://www.abhinavadancecompany.com/}}}} '''ਨਿਰੂਪਮਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇਂਦਰ''' (ನಿರುಪಮ ಮತ್ತು ರಾಜೇಂದ್ರ) ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਅਤੇ [[ਕਥਕ|ਕੱਥਕ]] ਨ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਦੇ ਉੱਘੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਰਤਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ [[ਕਰਨਾਟਕ|ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ]] [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੈਂਗਲੁਰੂ]] ਤੋਂ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=314|title=About Nirupama Rajendra|date=|publisher=thiraseela.com|access-date=2013-09-18|archive-date=2013-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202221542/http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=314|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2006/03/03/stories/2006030303140300.htm|title=CREATIVE EXPRESSIONS-About Dancers Nirupama and Rajendra|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-09-18|archive-date=2013-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202222201/http://www.hindu.com/fr/2006/03/03/stories/2006030303140300.htm|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-neighbourhood/two-classicists-in-perfect-company/article940440.ece|title=Two Classicists in Perfect Company|last=|first=|date=|website=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203082625/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-neighbourhood/two-classicists-in-perfect-company/article940440.ece|archive-date=2013-12-03|url-status=dead}}</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੰਮ == [[ਤਸਵੀਰ:Nirupam_Rajendra.JPG|thumb|<nowiki>ਰਾਜੇਂਦਰ 2013 ਵਿੱਚ ਮਹਾ ਮਾਇਆ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਰਵਿੰਦਰ ਕਲਾਕਸ਼ੇਤਰ, ਬੰਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਰਫਾਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ |</nowiki>]] ਨਿਰੂਪਮਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇਂਦਰ ਦੀ ਅਭਿਨਵ ਨਿਰਤ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਅਤੇ ਕੱਥਕ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਿਰਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ| <ref>{{Cite web|url=http://bangalore.citizenmatters.in/articles/4005-abhinava-dance-company|title=Rajendra and Nirupama at their dance studio|date=|publisher=bangalore.citizenmatters.in|access-date=2013-09-18}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://wikimapia.org/22643684/Abhinava-Dance-Company|title=Abhinava Dance Company in Bangalore|date=|publisher=wikimapia.org|access-date=2013-10-23}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਨਾਚ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਕਨੇਡਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ| <ref>{{Cite web|url=http://articles.orlandosentinel.com/2012-08-15/entertainment/os-dance-nirupama-rajendra-orlando-20120813_1_nirupama-rajendra-duo|title=Nirupama and Rajendra give Indian dance performance in Florida, USA|date=|publisher=articles.orlandosentinel.com|access-date=2013-09-18|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203051434/http://articles.orlandosentinel.com/2012-08-15/entertainment/os-dance-nirupama-rajendra-orlando-20120813_1_nirupama-rajendra-duo|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.lokvani.com/lokvani/article.php?article_id=9320|title=Poetry In Motion: Nirupama & Rajendra Performance in Boston, USA|date=|publisher=www.lokvani.com|access-date=2013-09-18}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.navika.org/2013/featured-artists/|title=Performance for Navika 2013-2nd Kannada Summit in Boston, USA|date=|publisher=www.navika.org|access-date=2013-10-18|archive-date=2013-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016045505/http://www.navika.org/2013/featured-artists/|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.kemmannu.com/index.php?action=topstory&type=240|title=International Performances|date=|publisher=www.kemmannu.com|access-date=2013-09-18}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thelowry.com/press-releases/2006/03/06/dance-at-the-lowry-salford-quays-may-august-2006|title=Dance at The Lowry, Salford Quays, Manchester, England|date=|publisher=www.thelowry.com|access-date=2013-09-18}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.cbc.ca/allinaweekend/2012/08/25/rajendra-and-nirupama-perform-classical-indian-dance/|title=Nirupama Rajendra show in Canada|date=|publisher=www.cbc.ca|access-date=2013-10-23}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ| ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੇਟਿੰਗ ਵਿੱਚੋਂ "ਏ ਟੌਪ" ਤੇ ਹਨ| <ref name="sapaf">{{Cite web|url=http://www.sapaf.org/pdfs/sapaf_program_kathak_2008.pdf|title=A TOP Rating|date=|publisher=www.sapaf.org|access-date=2013-10-18|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003250/http://www.sapaf.org/pdfs/sapaf_program_kathak_2008.pdf|dead-url=yes}}</ref> <ref name="azindia">{{Cite web|url=http://www.azindia.com/localnews_details.aspx?id=261|title=Rating held by the artists|date=|publisher=www.azindia.com|access-date=2013-10-18|archive-date=2013-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919080053/http://www.azindia.com/localnews_details.aspx?id=261|dead-url=yes}}</ref> == ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:Nirupama_Rajendra1.JPG|thumb|<nowiki> ਸਾਲ 2013 ਵਿਚ ਚੌਧਿਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਾਲ, ਬੰਗਲੁਰੂ ਵਿਚ ਨਿਰੂਪਮਾ ਰਾਜੇਂਦਰ ਓ.ਜੇ.ਐੱਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ | </nowiki>]] 2010 ਵਿੱਚ, ਅਭਿਨਵ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ "ਓਜਸ" ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਜੋਸ਼" ਦੇ ਨਾਮੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ | ਇਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਾਨਾ ਸਭਾ ਚੇਨਈ ਅਤੇ ਚੌਧਿਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਾਲ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦ ਹਿੰਦੂ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਘੰਟੇ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਗੈਰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਥਕ ਡਾਂਸ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਲ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ| <ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2010/07/09/stories/2010070950850400.htm|title=Feast for the eyes, Ojas-Kathak Performance Review|publisher=www.hindu.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100713024519/http://www.hindu.com/fr/2010/07/09/stories/2010070950850400.htm|archive-date=2010-07-13|access-date=2013-09-18}}</ref> ਦਿ ਜੌਇ ਗਿਵਿੰਗ ਵੀਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮ ਲਈ ਐਸ ਏ ਪੀ ਲੈਬਜ਼, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ| <ref>{{Cite web|url=http://newindianexpress.com/cities/bangalore/Dance-for-a-cause/2013/10/05/article1819156.ece|title=Dance for a Cause|last=|first=|date=|website=|publisher=newindianexpress.com|access-date=2013-10-18|archive-date=2013-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218115554/http://www.newindianexpress.com/cities/bangalore/Dance-for-a-cause/2013/10/05/article1819156.ece|url-status=dead}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਗਵਤਮ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਕੱਥਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2010/12/31/stories/2010123151500600.htm|title=Performance by Nirupama Rajendra & Abhinava at Bhagavatam festival|date=|publisher=www.hindu.com|access-date=2013-09-18|archive-date=2013-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215101737/http://www.hindu.com/fr/2010/12/31/stories/2010123151500600.htm|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/reviews/rev230f.html|title=Nirupama rajendra Dance performance in Vidya Bhavan, Chennai|date=|publisher=www.narthaki.com|access-date=2013-11-22}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == 1998 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਰਤ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚਤਾ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਿਰੂਪਮਾ ਨੂੰ ਨਾਟਯ ਮਯੂਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜੇਂਦਰ ਨੂੰ ਨਾਟਯ ਮਯੁਰਾ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://bangalore.citizenmatters.in/articles/4005-abhinava-dance-company/print|title=Titled Natya Mayuri & Natya Mayura|date=|publisher=bangalore.citizenmatters.in|access-date=2013-10-18}}</ref> ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਕਰਨਾਟਕ ਕਲਾਸ਼੍ਰੀ ਅਵਾਰਡ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ , ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-16/music-events/35134157_1_art-lovers-gears-modern-twist|title=Kalashree Award Winners Nirupama Rajendrs|date=|publisher=articles.timesofindia.indiatimes.com|access-date=2013-10-18}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ, ਨਿਰੂਪਮਾ ਰਾਜੇਂਦਰ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਮਾਇਆ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਨ੍ਰਿਤ ਤਿਉਹਾਰ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਰਵਿੰਦਰ ਕਲਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਰਤਕੀ ਯੂ.ਐੱਸ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਾਓ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/rev13/rev1349.html|title=Award for the dancing duo Nirupama Rajendra at Maha Maya|date=|publisher=www.narthaki.com|access-date=2013-09-18}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] qsm62ta1s20vtif2ip1n6xcpp0phejx 0 126354 848531 845479 2026-09-29T22:04:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848531 wikitext text/x-wiki {{Use Indian English|date=January 2015}} {{Use dmy dates|date=January 2015}} {{Infobox person | name = ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ | image = Prathiksha_Kashi.jpg | alt = | caption = ਕਾਸ਼ੀ 2016 ਜਨਵਰੀ, 17 ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਪੱਟੰਬੀ, ਪਲਾਕੱਕੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਨ੍ਰਿਤ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ਬੰਗਲੌਰ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਭਾਰਤ]] | parents = {{Unbulleted list| [[ਵਿਜੈ ਕਾਸ਼ੀ]] ''<small>(father)</small>'',|[[ਵਿਜੈਯੰਤੀ ਕਾਸ਼ੀ]] ''<small>(mother)</small>'' }} | height = | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] | residence = [[ਬੰਗਲੌਰ]] | movement = [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] | dances = [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] | occupation = [[ਡਾਂਸਰ]], [[ਐਕਟਰਸ]] | known for = [[Kuchipudi|ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਡਾਂਸਰ]] | years_active = | current_group = | former_groups = | website = {{URL|http://www.prateekshakashi.com/}} }} [[ਤਸਵੀਰ:PrateekshaKashi.JPG|thumb|250x250px| ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ ਓਡਕਾਥੁਰ ਮੱਟ ਹਾਲ, ਬੰਗਲੌਰ, 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ [ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ: ਅੰਜਲੀ ਰੈਡੀ ਜੇ ]] [[ਤਸਵੀਰ:Prateeksha_Kashi1.jpg|thumb|250x250px| ਪ੍ਰੀਤਾਕਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ ਰਾਸਾ ਸੰਜੇ, ਏ.ਡੀ.ਏ ਰੰਗਮੰਦੀਰਾ, ਬੰਗਲੌਰ, 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ [ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ: ਅੰਜਲੀ ਰੈਡੀ ਜੇ ]] '''ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ''' ਇੱਕ ਇੰਡੀਅਨ [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ|ਕੁਚੀਪੁਡੀ]] ਡਾਂਸਰ ਹੈ, [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦਾ]] ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ। ਉਹ ਡਾ. ਗੱਬੀ ਵੀਰੰਨਾ<ref>{{Cite web|url=http://www.ourkarnataka.com/Articles/starofmysore/knowhero.htm|title=Gubbi Veeranna|date=|publisher=www.ourkarnataka.com|access-date=2012-03-27|archive-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208090445/http://www.ourkarnataka.com/Articles/starofmysore/knowhero.htm|dead-url=yes}}</ref> ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂਮਤੀ ਜੀ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਹੇਠ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। [[ਵਿਜਯੰਤੀ ਕਾਸ਼ੀ|ਵਿਜੇਯੰਤੀ ਕਾਸ਼ੀ]],<ref>{{Cite web|url=http://www.vyjayanthikashi.com/|title=dancing to eternal bliss|date=|publisher=Vyjayanthi Kashi|access-date=2013-03-25}}</ref><ref name="VYJAYANTHI KASHI Kuchipudi">{{Cite web|url=http://www.associationsargam.com/vyjayanthi_kashi.htm|title=VYJAYANTHI KASHI (Kuchipudi)|date=|publisher=Associationsargam.com|access-date=2013-03-25|archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928105102/http://www.associationsargam.com/vyjayanthi_kashi.htm|url-status=dead}}</ref> ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਡਾਂਸਰ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਭਵੀ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਾਂਸ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.schoolofkuchipudi.com|title=Shambhavi School of Dance|date=|publisher=Schoolofkuchipudi.com|access-date=2013-03-25}}</ref> ਵੈਜਯੰਤੀ ਕਾਸ਼ੀ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤਾ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਅਕੈਡਮੀ<ref name="Karnatakasangeetanrityaacademy.org">{{Cite web|url=http://www.karnatakasangeetanrityaacademy.org/m4.htm|title=::: Karnataka Sangeetha Nrutya Academy:::|date=|publisher=Karnatakasangeetanrityaacademy.org|access-date=2013-03-25|archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928060531/http://www.karnatakasangeetanrityaacademy.org/m4.htm|dead-url=yes}}</ref><ref name="Karnatakasangeetanrityaacademy.org"/><ref>{{Cite web|url=http://www.vyjayanthikashi.com/chairperson%20ksna.htm|title=Chairperson|date=2012-06-24|publisher=Vyjayanthikashi.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927210304/http://www.vyjayanthikashi.com/chairperson%20ksna.htm|archive-date=27 September 2013|access-date=2013-03-25}}</ref> ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵੀ ਹੈ। ਕਾਸ਼ੀ ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bmsce.in/semester/vi?page=5|title=Computer Science Engineer|date=|publisher=www.bmsce.in|access-date=2013-08-19|archive-date=19 ਅਗਸਤ 2013|archive-url=https://archive.today/20130819111124/http://www.bmsce.in/semester/vi?page=5|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਨਾਚ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਦਾਕਾਰੀ, ਅਧਿਆਪਨ, ਆਯੋਜਨ ਅਤੇ ''ਨੱਟੂਵੰਗਮ'', ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ''ਲਾਇਆ'' ਜਾਂ ਤਾਲ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪਹਿਲੂ ਹੈ। ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਫੈਲਾਉਣ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਚਾਹਵਾਨ ਡਾਂਸਰਾਂ ਦੀ ਕੋਚਿੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨੌ ਯੂਅਰ ਸਟਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ,<ref>{{Cite web|url=http://www.knowyourstar.com/prateeksha-kashi-interview/|title=Prateeksha Kashi: Dancing Away to Glory|publisher=www.KnowYourStar.com|access-date=29 ਮਾਰਚ 2020|archive-date=27 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327221024/http://knowyourstar.com/prateeksha-kashi-interview/|dead-url=yes}}</ref> ਪ੍ਰਿਤਿਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ ਕਲਾ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ- “ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਮੇਰਾ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਪੈਂਡਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਕਨੀਕੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜੋ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਗੀਤ, ਰੋਸ਼ਨੀ, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ, ਸਿੱਖਣ ਜਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਲਾ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਿਆ ਹੈ! ”। == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ, [[ਬੰਗਲੌਰ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਤਮਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਡਾਂਸਰ ਵੈਜਯੰਤੀ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ।<ref name="VYJAYANTHI KASHI Kuchipudi"/> ਅਤੇ ਵਿਜੈ ਕਾਸ਼ੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਸ਼ੀ ਨੇ ''[[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]]'' ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਡਾਂਸ ਏ.''ਐਮ.ਬੀ.ਈ.'' ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ, ਉਸਦੀ ਸਟੇਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਟੇਜ ਤੇ ਦੌੜ ਪਈ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਰਮਣਾ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭਵੀ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਾਂਸ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਡਾਂਸਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿੰਕ੍ਰਨੀ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣ ਲੱਗੀ ਜਿਸਦੇ ਅੱਗੇ ਉਹ ਸਿਰਫ ਗੋਡੇ ਜਿਨੀ ਉੱਚੀ ਸੀ।<ref name="www.sehernow.in">{{Cite web|url=http://www.sehernow.in/ananya2011htmls/kuchipudi.html|title=A Graded Artist in Doordarshan Kendra|date=|publisher=www.sehernow.in|access-date=2012-03-26}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰੂਮਤੀ ਜੀ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਹੇਠ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਾਸ਼ੀ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਨ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹੀ।<ref name="Scholarship from Govt">{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/138289/F|title=Scholarship from Govt|date=|publisher=www.deccanherald.com|access-date=2012-03-26}}</ref> ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਤਮ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.deccanheraldepaper.com/svww_index1.php|title=Convocation Gold Medal|publisher=www.deccanheraldepaper.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130629205934/http://www.deccanheraldepaper.com/svww_index1.php|archive-date=29 June 2013|access-date=2013-06-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.deccanheraldepaper.com/pdf/2013/06/10/20130610a_006100.pdf|title=Convocation Gold Medal|date=|publisher=www.deccanheraldepaper.com|access-date=2013-06-12}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ ਨੇ 20 ਫਰਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੰਗਪੂਜਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ "ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟਾਰ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.buzzintown.com/bangalore/event--kuchipudi-rangapooja-prateeksha-kashi/id--81481.html|title=Prateeksha Kashi Rangapooja|date=|publisher=www.sehernow.in|access-date=2012-03-26}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Prateeksha_Kashi2.jpg|thumb|333x333px| ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਵੈਜਯੰਥੀ ਕਾਸ਼ੀ, 2012 ਨਾਲ "ਨਵਰਸ" ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ [ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ: ਅੰਜਲੀ ਰੈਡੀ ਜੇ.। ]] == ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ == ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਕਾਰੀ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ * ਅਨਬਾਉਂਡ ਬੀਟਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ-ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ * ਅਨਨਿਆ-ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ * ਮੀਂਹ ਘੱਟਦਾ ਹੈ-ਮੁੰਬਈ<ref>{{Cite web|url=http://www.buzzintown.com/delhi/events/prateeksha-kashi-presents-kuchipudi-traditions-mumbai/segment--photos/id--145518.html|title=Performance in Mumbai|date=|publisher=www.buzzintown.com|access-date=2013-08-19|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305002236/http://www.buzzintown.com/delhi/events/prateeksha-kashi-presents-kuchipudi-traditions-mumbai/segment--photos/id--145518.html|dead-url=yes}}</ref> * ਜਯਸਮ੍ਰਿਤੀ-ਮੁੰਬਈ * ਅੰਕੁਰ ਉਤਸਵ-ਕੋਲਕਾੱਤਾ * ਡੋਵਰ ਦੀ ਲੇਨ-ਕੋਲਕਾੱਤਾ * ਕੋਨਾਰਕ ਉਤਸਵ-ਉੜੀਸਾ * ਦੇਵਦਾਸੀ ਉੜੀਸਾ * ਨਤਰਾਨੀ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ * ਧਾਰਨੀ ਉਤਸਵ-ਕੋਚਿਨ * ਕਿਨਕਿਨੀ ਮਹੋਤਸਵ-ਬੰਗਲੌਰ [[ਤਸਵੀਰ:Prateeksha_kashi.jpg|thumb|333x333px| ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ "ਪਾਰਮਪਾ" ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ]] * ਮੈਸੂਰ ਦਸਾਰਾ ਉਤਸਵ-ਮੈਸੂਰ * ਅੰਤਰਜਤਿਕਾ ਨ੍ਰਿਤ ਸੰਗੀਤ ਸਮਰੋਹ 2012, ਕਟਕ<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1120303/jsp/odisha/story_15204581.jsp|title=Solo kuchipudi recital centre of attraction|date=|publisher=www.telegraphindia.com|access-date=2013-08-07}}</ref> * ਪ੍ਰਤਿਵਾ ਉਤਸਵ, ਕੋਲਕਾਤਾ * ਤਨੀਸ਼ਾ ਯੁਵਾ ਉਤਸਵ, ਕੁਚੀਪੁੜੀ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ * ਮਹਾ ਮਾਇਆ, ਰਵਿੰਦਰ ਕਲਕਸ਼ੇਤਰ, ਬੰਗਲੌਰ.<ref>{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/rev13/rev1349.html|title=Maha Maya Performance|date=|publisher=www.narthaki.com|access-date=2013-08-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/rev13/images/rvk349d.jpg|title=Maha Maya Performance picture|date=|publisher=www.narthaki.com|access-date=2013-08-27}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਰਾਸਾ ਸੰਜੇ, ਏ ਡੀ ਏ ਰੰਗਮੰਦੀਰਾ, ਬੰਗਲੌਰ * ਨ੍ਰਿਤਭਾਰਥ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਰਵਿੰਦਰ ਕਲਕਸ਼ੇਤਰ, ਬੰਗਲੌਰ * ਕਾਲਾਭਾਰਥੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੰਗ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟ 2013, ਤ੍ਰਿਸੂਰ, ਕੇਰਲ<ref>{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/prv13/prv761.html|title=Kalabharathi Young Dance Fest 2013|date=|publisher=www.narthaki.com|access-date=2013-05-03|archive-date=31 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130531075604/http://narthaki.com/info/prv13/prv761.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1201|title=Kalabharathi Young Dance Fest 2013|date=|publisher=www.thiraseela.com|access-date=2013-05-03|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063650/http://www.thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1201|dead-url=yes}}</ref> * ਅਲਾਇੰਸ ਫ੍ਰਾਂਸਾਈਜ਼, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਡਾਂਸ ਡੇਅ 2013<ref>{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/prv13/prv767.html|title=World Dance Day in Alliance Francaise, Bangalore|date=|publisher=www.thiraseela.com|access-date=2013-05-03|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203033543/http://www.narthaki.com/info/prv13/prv767.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/rev13/rev1410.html|title=Solo kuchipudi recital picture perfect|date=|publisher=www.narthaki.com|access-date=2013-08-12}}</ref> * ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਗਣ ਸਭਾ, ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਨ੍ਰਿਤ ਦਿਵਸ 2013<ref>{{Cite web|url=http://www.thiraseela.com/users/info@thiraseela.com/events/1213/brochure.jpg|title=World Dance Day in Krishna Gana Sabha, Chennai|date=|publisher=www.thiraseela.com|access-date=2013-05-03|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063155/http://www.thiraseela.com/users/info@thiraseela.com/events/1213/brochure.jpg|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bharatakalaanjali.org/invbro/utsavm1.jpg|title=World Dance Day in Krishna Gana Sabha, Chennai|date=|publisher=www.bharatakalaanjali.org|access-date=2013-05-03|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305064008/http://www.bharatakalaanjali.org/invbro/utsavm1.jpg|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1213|title=World Dance Day in Krishna Gana Sabha, Chennai|date=|publisher=www.thiraseela.com|access-date=2013-05-03|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060545/http://www.thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1213|dead-url=yes}}</ref> * ਸਮਰ ਸਮਾਰੋਹ 2013, ਕੂਨਰ, ਊਟੀ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ<ref>{{Cite web|url=http://thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1285|title=Summer Festival, Coonor, Ooty|date=|publisher=thiraseela.com|access-date=2013-06-03|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063838/http://thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1285|dead-url=yes}}</ref> * ਬ੍ਰਿਹਦੇਸਵਾਰ ਮੰਦਰ 2013, ਤੰਜਾਵਰ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਕੁਚੀਪੁਡੀ ਪਾਠ। * ਵੀਨਾ ਸ਼ੇਸ਼ੰਨਾ ਭਾਵਨਾ, ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਸੋਲੋ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਰੀਸੀਟਲ * ਚੌਧਿਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਾਲ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਰ<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/abstract-to-concrete/article5198066.ece|title=abstract-to-concrete|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-10-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/360507/emotions-conveyed-through-movement.html|title=Essence of Life on 28th Sep 2013|date=|publisher=www.deccanherald.com|access-date=2013-10-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1342|title=Essence of Life on 28th Sep 2013|date=|publisher=thiraseela.com|access-date=2013-10-08|archive-date=13 ਸਤੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190913094220/http://thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1342|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nna7.com/|title=Essence of Life on 28th Sep 2013|date=|publisher=www.nna7.com|access-date=2013-10-08}}</ref> * ਤਾਜ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੁਆਰਾ ਵਿਵੰਤਾ ਵਿਖੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਰ।<ref>{{Cite web|url=http://www.apnnews.com/2013/10/11/a-rare-performance-combining-five-dance-forms-kathak-bharatanatyam-kuchipudi-mohiniattam-and-odissi/|title=rare-performance Essence of Life at Tajvivanta, Hyderabad|date=|publisher=www.apnnews.com|access-date=2013-10-18|archive-date=22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422073334/http://www.apnnews.com/2013/10/11/a-rare-performance-combining-five-dance-forms-kathak-bharatanatyam-kuchipudi-mohiniattam-and-odissi/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.meraevents.com/event/essence-of-life|title=Essence of Life at Tajvivanta, Hyderabad|date=|publisher=www.meraevents.com|access-date=2013-10-18}}</ref> * ਨਾਟਯਾ ਮਹੋਤਸਵ-ਕਿੱਟੱਪਾ ਪਿਲੈ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸਮਾਰੋਹ, ਰਵਿੰਦਰ ਭਵਨ, ਗੋਆ<ref>{{Cite web|url=http://thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1506|title=Natya Mahotsav in Goa|date=|publisher=thiraseela.com|access-date=2013-11-28|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063826/http://thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1506|dead-url=yes}}</ref> * ਪੱਲਕੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਬੰਧਮੁ (ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਓਪੇਰਾ), ਨਾਰਦਾ ਗ੍ਰਨ ਸਭਾ, ਚੇਨਈ<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/team-gen-next/article5375499.ece|title=Pallaki Seva Prabandhamu, Chennai|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-11-26}}</ref> * ਸੰਗੀਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਚੇਨਈ ਦਾ ਸਲਾਨਾ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ<ref>{{Cite web|url=http://www.musicacademymadras.in/fotemplate01.php?temp=7a184615-da71-11e2-b2c0-00167688e545&tc=52d202c8-505d-11e3-8ad8-00304891133e&shid=52d2479c-505d-11e3-8ad8-00304891133e|title=Annual Dance Festival of Music Academy in Chennai|date=|publisher=thiraseela.com|access-date=2014-01-06|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304093958/http://www.musicacademymadras.in/fotemplate01.php?temp=7a184615-da71-11e2-b2c0-00167688e545&tc=52d202c8-505d-11e3-8ad8-00304891133e&shid=52d2479c-505d-11e3-8ad8-00304891133e|dead-url=yes}}</ref> * ਨਯਿਕਾ-ਉੱਤਮਤਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ- ਪ੍ਰੁਕਿਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਰੁਕਮਿਨੀ ਵਿਜੇਕੁਮਾਰ<ref name="www.buzzintown.com">{{Cite web|url=http://www.buzzintown.com/bangalore/events/nayika-excellence-personifed/id--883150.html|title=Rukmini Vijaykumar & Prateeksha Kashi Performance|publisher=www.buzzintown.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313085219/http://www.buzzintown.com/bangalore/events/nayika-excellence-personifed/id--883150.html|archive-date=13 March 2014|access-date=2014-03-13}}</ref> ਨਾਲ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਅਤੇ ਭਰਥਨਾਟਿਅਮ ਜੋੜਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ<ref name="www.buzzintown.com"/> * ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋ ਭਾਰਤ, ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਸਤਾਰ, ਦਿ ਅਸ਼ੋਕ ਐਮਫੀਥੀਏਟਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ<ref>{{Cite web|url=http://danceincity.com/delhi/event/feel-india-a-cultural-extravaganza|title=Performance at Feel India, New Delhi|date=|publisher=danceincity.com|access-date=2014-03-27|archive-date=28 ਮਾਰਚ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328011206/http://danceincity.com/delhi/event/feel-india-a-cultural-extravaganza|dead-url=yes}}</ref> * ਨਾਟਯਾ ਵਰਕਸ਼ਾ ਯੰਗ ਡਾਂਸਰਜ਼ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਨਾਟਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾ, ਯੂਨੈਸਕੋ, ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਨ੍ਰਿਤ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ<ref>{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/prv14/prv869.html|title=Natya Vriksha Young Dancers Festival in collaboration with UNESCO, Sangeet Natak Akademi and Ministry of Culture, New Delhi|date=|publisher=www.narthaki.com|access-date=2014-04-29|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053947/http://www.narthaki.com/info/prv14/prv869.html|dead-url=yes}}</ref> * ਸੌਰਿਆ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ, ਕੇਰਲਾ<ref>{{Cite web|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31811&articlexml=Captivating-abhinaya-05112015104005|title=Soorya Dance and Music Festival, Trivandrum|date=|publisher=epaperbeta.timesofindia.com|access-date=2015-11-05}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਨਿਸ਼ਾਗਾਂਧੀ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ 2016, ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ, ਕੇਰਲ '''ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ''' * ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕਨਾਡਾ ਟੂਰ<ref>{{Cite web|url=http://www.indiapost.com/an-evening-of-authentic-kuchipudi-from-india/|title=US & Canada Tour|date=|publisher=www.indiapost.com|access-date=2015-11-05}}</ref> * ਡਾਂਸ ਇੰਡੀਆ-ਮਿਲਪਫੈਸਟ 2014, ਕੁਵਰਤੁਲੀ ਫੈਕਲਟੀ ਲਿਵਰਪੂਲ ਹੋਪ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਿਵਰਪੂਲ<ref>{{Cite web|url=http://www.milapfest.com/dance-india/dance-india-tutors/|title=Faculty at Dance India-Milapfest 2014, Liverpool|date=|publisher=www.milapfest.com|access-date=2014-07-21|archive-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406045314/http://www.milapfest.com/dance-india/dance-india-tutors/|dead-url=yes}}</ref> * ਮਹਾਂਉਤਸਵ 2014, ਭਾਰਤੀਆ ਵਿਧਾਨ ਭਵਨ, ਲੰਡਨ<ref>{{Cite web|url=http://bhavan.net/events/event/70-mahotsav-2014|title=Performance at Mahotsav, Bharathiya Vidhya Bhavan, London|date=|publisher=bhavan.net|access-date=2014-07-18|archive-date=25 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725104505/http://bhavan.net/events/event/70-mahotsav-2014|dead-url=yes}}</ref> * ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ 2014 ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਦੋਸਤਾਨਾ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦਾ ਸਾਲ, ਚੀਨ<ref>{{Cite web|url=http://indiaculture.nic.in/FOI/pdf/non-official-china.pdf|title=Festivals of India-China Tour|date=|publisher=indiaculture.nic.in|access-date=2014-07-18|archive-date=25 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725174806/http://indiaculture.nic.in/FOI/pdf/non-official-china.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.indianconsulate.org.cn/news/display/234|title=Festivals of India-China Tour|date=|publisher=www.indianconsulate.org.cn|access-date=2014-07-18|archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034336/http://www.indianconsulate.org.cn/news/display/234|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/indian-dance-troupe-s-performance-enlivens-panchsheel-meet-114062900130_1.html|title=Performance at Panchasheel Meet, China|date=|publisher=www.business-standard.com|access-date=2014-07-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dailypioneer.com/india-abroad/indian-dance-troupes-performance-enlivens-panchsheel-meet.html|title=Performance at Panchasheel Meet, China|date=|publisher=www.dailypioneer.com|access-date=2014-07-18|archive-date=25 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725095713/http://www.dailypioneer.com/india-abroad/indian-dance-troupes-performance-enlivens-panchsheel-meet.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.indianembassy.org.cn/newsDetails.aspx?NewsId=520|title=Performance at Panchasheel Meet, China|date=|publisher=www.indianembassy.org.cn|access-date=2014-07-18|archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034347/http://www.indianembassy.org.cn/newsDetails.aspx?NewsId=520|dead-url=yes}}</ref> * ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਮਧੂਰਾਮ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ, ਸਿਡਨੀ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ।<ref>{{Cite web|url=http://sydhwaney.com/sydney-dance-festival/|title=Performance at Sydney Dance Festival, Sydney|date=|publisher=sydhwaney.com|access-date=2014-04-21|archive-date=29 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329090139/http://sydhwaney.com/sydney-dance-festival/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://danceincity.com/sydney/event/sydney-dance-festival-2/|title=Performance at Sydney Dance Festival, Sydney|date=|publisher=danceincity.com|access-date=2014-04-21|archive-date=23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140423053754/http://danceincity.com/sydney/event/sydney-dance-festival-2/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.seymourcentre.com/events/event/sydney-dance-festival-2014/|title=Performance at Sydney Dance Festival, Sydney|date=|publisher=www.seymourcentre.com|access-date=2014-04-21|archive-date=23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140423053222/http://www.seymourcentre.com/events/event/sydney-dance-festival-2014/|url-status=dead}}</ref> * ਡਾਂਸ ਇੰਡੀਆ 2012 - ਮਿਲਾਪ ਫੈਸਟੀਵਲ - ਯੂਕੇ<ref name="Milapfest">{{Cite web|url=http://www.milapfest.com/events/yatra/|title=Milapfest|date=|publisher=www.milapfest.com|access-date=2012-03-26|archive-date=26 ਸਤੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926130641/https://www.milapfest.com/events/yatra/|dead-url=yes}}</ref> * ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਨੜ ਸੰਮੇਲਨ - ਯੂਐਸਏ * ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ - ਇਟਲੀ == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == * ਕੁਚੀਪੁਡੀ ਡਾਂਸ ਸਮੂਹ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ, ਆਈਸੀਸੀਆਰ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਫਰੀਕਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hcindiatz.org/pdf/Indian%20Culture%20brochure.pdf|title=Lead the Kuchipudi Dance Group Sponsered by ICCR|date=|publisher=www.hcindiatz.org|access-date=2015-06-19|archive-date=19 ਜੂਨ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150619165135/http://www.hcindiatz.org/pdf/Indian%20Culture%20brochure.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://hcindiatz.org/?action=events|title=Lead the Kuchipudi Dance Group Sponsered by ICCR|date=|publisher=www.hcindiatz.org|access-date=2015-06-19|archive-date=17 ਮਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200517001508/https://hcindiatz.org/?action=events|url-status=dead}}</ref> * ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਦੋਸਤਾਨਾ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੇ ਸਾਲ 2014<ref>{{Cite web|url=http://epaper.newindianexpress.com/396726/The-New-Indian-Express-Bangalore/16-DECEMBER-2014#page/17/1|title=Delegate as a part of India-China Friendly Exchange-2014|date=|publisher=epaper.newindianexpress.com|access-date=2012-12-17}}</ref> ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ 100 ਯੂਥ ਡੈਲੀਗੇਟਸ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ * ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਗ੍ਰੇਡ 'ਏ' ਕਲਾਕਾਰ, (ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੀਡੀਆ) ਬੰਗਲੌਰ<ref name="www.sehernow.in"/> * (ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ) ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜੂਨੀਅਰ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ * ਮਿਲਾਪ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਾਂਸ ਸਮਰ ਸਕੂਲ, ਯੂਕੇ ਵਿਖੇ ਸਹਾਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="Milapfest"/> * ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁਚੀਪੁਡੀ ਸੰਮੇਲਨ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। * ਟੈਲੀਫਿਲਮ “ਹੇਜੈ ਗੁਰੂਥੁਗਲੂ”<ref name="The Hindu">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/film-on-akka-mahadevi-to-be-screened-today/article3334192.ece|title=Film on Akka Mahadevi to be screened today|date=2012-04-20|publisher=The Hindu|access-date=2013-03-25}}</ref> ਵਿੱਚ ਅੱਕਮਾਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ<ref name="The Hindu"/> * ਉਦੈ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਨੜ ਸੀਰੀਅਲ <nowiki>'' ਕੜਮਬਾਰੀ ਕਾਂਜਾ ''</nowiki> ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। * ਡਾਂਸ ਦੇ ਫਾਰਮ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ "ਕੁਚੀਪੁਡੀ ਦਾ ਮੈਜਿਕ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕੁਚੀਪੁਡੀ ਡਾਂਸ ਡੀਵੀਡੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। * ਇੱਕ ਫਿਲਮ "ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ" ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਬੈਸਟ ਐਡਪਟਡ ਸਕ੍ਰੀਨ ਪਲੇਅ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/399813/southern-film-industry-bags-17.html|title=National Award for Kannada Movie Prakruthi|date=|publisher=www.deccanherald.com|access-date=2014-04-29}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, ਨਿਊ ਡੈਲੀ ਦੁਆਰਾ '''ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿਲ੍ਹਾ ਖਾਨ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ''' ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ '''ਆਦਿਤਿਆ ਵਿਕਰਮ ਬਿਰਲਾ ਕਲਾਕੀਰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ -2014''' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Lifetime-achievement-award-for-Pt-Birju-Maharaj-on-Saturday/articleshow/45207975.cms|title=Aditya Vikram Birla Kalakiran Puraskar-2014|date=|publisher=timesofindia.indiatimes.com|access-date=2012-12-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/kathak-exponent-birju-maharaj-to-get-birla-award-114112001365_1.html|title=Aditya Vikram Birla Kalakiran Puraskar-2014|date=|publisher=www.business-standard.com|access-date=2012-12-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.kemmannu.com/index.php?action=highlights&type=10838|title=Aditya Vikram Birla Kalakiran Puraskar-2014|date=|publisher=www.kemmannu.com|access-date=2012-12-17}}</ref> ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 37 ਵੇਂ ਸਾਲਾਨਾ '''ਆਰਿਆਭੱਟ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਵਾਰਡ -2011''' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=144|title=About Prateeksha|date=|publisher=thiraseela.com|access-date=2013-03-26|archive-date=5 ਮਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505140222/http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=144|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਕੋਲ '''ਨਲੰਦਾ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਨਿਪੁਨਾ''', ਖ਼ਿਤਾਬ ਹਨ ਜੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਲੰਦਾ ਡਾਂਸ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ<ref>{{Cite web|url=http://www.ncpamumbai.com/event/ncpa-umang-series-kuchipudi-vaibhavam|title=Nalanda Nritya Nipuna|date=|publisher=www.ncpamumbai.com|access-date=2012-03-26|archive-date=19 ਜੁਲਾਈ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120719184250/http://www.ncpamumbai.com/event/ncpa-umang-series-kuchipudi-vaibhavam|dead-url=yes}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ '''ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਜੋਤੀ''', ਨਵੀਨ ਕਲਾਕਾਰ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/rev11/rev1049.html|title=Review - Best talent of the 5th Naveen Kalakar|last=Sumathi, Saigan Connection|date=|publisher=Narthaki.com|access-date=2013-03-25}}</ref> ਉਪਰੋਕਤ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ ਦੀ ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਡਾਂਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਜੇਤੂ ਸੀ<ref>{{Cite web|url=http://www.vedicheritageinc.com/component/content/article/37-report/163-holi-2011|title=Pandit Jasraj’s Foundation at New York|date=|publisher=www.vedicheritageinc.com|access-date=2012-03-26}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਤੋਂ ਵੱਕਾਰੀ ਵਜ਼ੀਫੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ<ref name="Scholarship from Govt"/> ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ "ਯੰਗ. ਡਾਂਸਰ "ਪ੍ਰਵਾਹਾ 2013 ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਓਡੀਸੀ ਦੇ ਸੰਜਲੀ ਸਕੂਲ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ।<ref>{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/prv13/prv756.html|title=PRAVAHA-Prateeksha Kashi Receiving Young Dancer's Award|date=|publisher=www.narthaki.com|access-date=2013-04-11|archive-date=19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219204240/http://www.narthaki.com/info/prv13/prv756.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sharmilamukerjee.com/s-feture-event.html|title=PRAVAHA-Prateeksha Kashi Receiving Young Dancer's Award|date=|publisher=www.sharmilamukerjee.com|access-date=2013-04-11|archive-date=1 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131201021737/http://www.sharmilamukerjee.com/s-feture-event.html|dead-url=yes}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ '''ਕਲਾਭਾਰਥੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੰਗ ਟੇਲੈਂਟ ਅਵਾਰਡ''' / '''ਕਲਾਭਾਰਤੀ ਯੁਵਾ ਨ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪੁਰਸਕਾਰ''', '''ਨਾਟਯਵੇਦ ਅਵਾਰਡ''' 2014 "ਜਾਤੀਆਂ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ" ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ '''ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।''' == ਫਿਲਮ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ == ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ ਮਲਿਆਲਮ ਕਵੀ ਉਨਾਯ ਵਰਿਯਾਰ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਫਿਲਮ, ਪ੍ਰਿਯਮਾਨਸਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 22 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਤੀਜੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਫਿਲਮ ਬਣਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Third-Sankskrit-Film-after-Two-Decades/2015/06/15/article2867132.ece|title=Priyamanasam- A Sanskrit Movie in New Indian Express|date=|publisher=www.newindianexpress.com|access-date=2015-06-19|archive-date=19 ਜੂਨ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150619205214/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Third-Sankskrit-Film-after-Two-Decades/2015/06/15/article2867132.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/keralite-vinod-mankara-to-direct-indias-third-sanskrit-movie-priyamanasam.html|title=Priyamanasam- India's Third Sanskrit Film|date=|publisher=english.manoramaonline.com|access-date=2015-07-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://epaper.deccanchronicle.com/articledetailpage.aspx?id=3072593|title=Priyamanasam Movie Inaguration|date=|publisher=epaper.deccanchronicle.com|access-date=2015-07-02}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪ੍ਰਿਅਮਾਨਸਮ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਫਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਬਣਨ ਦਾ ਮਾਣ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/iffi-selects-sanskrit-film-rejected-by-kerala-as-opener/articleshow/49647980.cms|title=Sanskrit Film Priyamanasam to open IFFI Panorama Section|date=|publisher=economictimes.indiatimes.com|access-date=2015-11-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/sanskrit-film-priyamanasam-to-open-iffi-panorama-section/|title=Sanskrit Film Priyamanasam to open IFFI Panorama Section|date=|publisher=indianexpress.com|access-date=2015-11-05}}</ref> ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕੋਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮੀਡੀਆ ਲਈ ਕਈ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਇੱਕ ਦਰਜੇ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਚ ਮੇਲਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਡਾਂਸ ਡਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="www.sehernow.in"/><ref>{{Cite web|url=http://www.darpana.com/natarani_schedule.php?m=April&y=2011|title=A Graded Artist in Doordarshan Kendra|date=|publisher=thiraseela.com|access-date=2012-03-26}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ.ਆਰ., ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ '''ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ''' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੇ ਸਾਲ 2013 ਲਈ ਅਡੈਪਟਿਵ '''ਸਕ੍ਰੀਨ ਪਲੇਅ''' ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ -2014 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ '''ਜਿਊਲਰੀ''' ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bangalore/National-awards-Sheshadri-Kasaravalli-win-laurels/articleshow/33836209.cms|title=National Award for Kannada Movie Prakruthi|date=|publisher=indiatimes.com|access-date=2014-04-29}}</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਆਏ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਿਖਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕੰਨੜ ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ "ਮੋਹਿਨੀ" ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ '''ਕਾਦੰਬਰੀ ਕਨਜਾ ਹੈ,''' ਜੋ ਕਿ ਉਦੈ ਟੀਵੀ (ਕੰਨੜ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article5044914.ece|title=Kaadambari Kanaja, Udaya TV|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329090147/https://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article5044914.ece|archive-date=29 ਮਾਰਚ 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.in.com/tv/shows/udaya-134/kaadambari-kanaja-35827.html|title=Kaadambari Kanaja, Udaya TV|date=|publisher=www.in.com|access-date=2013-07-31|archive-date=8 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131208005708/http://www.in.com/tv/shows/udaya-134/kaadambari-kanaja-35827.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.whatsonindia.com/WhatsOnTV/Program/Kaadambari_Kanaja.aspx|title=Kaadambari Kanaja, Udaya TV|date=|publisher=www.whatsonindia.com|access-date=2013-07-31}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ '''ਹੇਜਗੂਰਥੂਗਲੂ''' ਸਮੇਤ '''ਟੈਲੀ ਫਿਲਮਾਂ''' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ '''ਅਕਾਮਹਾਦੇਵੀ''' ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref name="The Hindu"/> ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਵਿਜੈਯੰਤੀ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ '''ਮਥਾਨਾ''' - ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਦਾ ਸੰਗਮ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ 'ਤੇ ਚੰਗੀ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ। ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ ਨੇ "ਦਵਾਰ" ਨਾਮਕ ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ - ਨੌ ਯੂਅਰ ਸਟਾਰ ਐਂਡ ਰਵੀਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਡੋਰ ਫਾਰ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://knowyourstar.com/rape/|title=Dwar- Door For Transformation|date=|publisher=knowyourstar.com|access-date=2013-08-01|archive-date=29 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329090134/http://knowyourstar.com/rape/|dead-url=yes}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:The_Magic_of_Kuchipudi_DVD_release.JPG|center|thumb|400x400px| 8 ਮਾਰਚ 2014 ਨੂੰ ਔਰਤ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਨਾਇਕਾ-ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਨਾਮਵਰ ਡਾਂਸਰ ਪਦਮਭੂਸ਼ਣ ਡਾ. ਯਾਮਿਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਮੂਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਸ਼ੰਭਵੀ ਡਾਂਸ ਥੀਏਟਰ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਡਾਂਸ ਡੀਵੀਡੀ ਦਾ ਮੈਜਿਕ! ! !]] == ਇੰਟਰਵਿਊ == ਨੱਚਣ ਵਾਲੀ ਧੀ - ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਇੰਡੀਆ<ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/gyan-zone/dancing-daughters/238074.html|title=Dancing Daughters|date=|publisher=www.tribuneindia.com|access-date=2016-05-18|archive-date=22 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160522174427/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/gyan-zone/dancing-daughters/238074.html|url-status=dead}}</ref> ਵਿਸ਼ਵ ਮਾਂ ਦਿਵਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇੰਟਰਵਿਊ- ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/When-daughters-followed-in-their-mothers-footsteps/articleshow/52177242.cms|title=World Mother's Day Special Interview 2016|date=|publisher=timesofindia.indiatimes.com|access-date=2016-05-08}}</ref> ਡਾਂਸਰ ਜੋ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ - ਹਿੰਦੂ<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/the-dancer-who-loves-acting/article7844373.ece|title=Dancer Who Loves Acting|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2015-11-05}}</ref> ਕੁਚੀਪੁਡੀ ਡਾਂਸਰ ਨੇ ਬਿਰਲਾ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ- ਦਿ ਨਿਊ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ<ref>{{Cite web|url=http://epaper.newindianexpress.com/396726/The-New-Indian-Express-Bangalore/16-DECEMBER-2014#page/17/1|title=Interview with The New Indian Express|date=|publisher=epaper.newindianexpress.com|access-date=2012-12-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://epaper.newindianexpress.com/396726/The-New-Indian-Express-Bangalore/16-DECEMBER-2014#page/18/1|title=Interview with The New Indian Express-Part 2|date=|publisher=epaper.newindianexpress.com|access-date=2012-12-17}}</ref> ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਉਸਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨੱਚਣਾ<ref>{{Cite web|url=http://epaper.deccanchronicle.com/articledetailpage.aspx?id=3108962|title=Dancing her Way to Films|date=|publisher=epaper.deccanchronicle.com|access-date=2015-07-02}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਿਡਨੀ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਓਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਨੋ ਯੂਅਰ ਸਟਾਰ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ -<ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/130922/lifestyle-offbeat/article/dance-star|title=Dance-Star, Interview|date=|publisher=www.deccanchronicle.com|access-date=2013-10-04|archive-date=13 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013135641/http://www.deccanchronicle.com/130922/lifestyle-offbeat/article/dance-star|dead-url=yes}}</ref> "ਡੇਕਨ ਕ੍ਰੌਨਿਕਲ" ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ -<ref>{{Cite web|url=http://www.knowyourstar.com/prateeksha-kashi-interview/|title=Prateeksha Kashi: Dancing Away to Glory|date=|publisher=www.KnowYourStar.com|access-date=29 ਮਾਰਚ 2020|archive-date=27 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327221024/http://knowyourstar.com/prateeksha-kashi-interview/|dead-url=yes}}</ref> "ਦਿ ਹਿੰਦੂ" ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ - ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਐਡੀਸ਼ਨ<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/journey-in-dance/article4767383.ece|title=Journey in Dance, Interview|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-06-03}}</ref> "ਦਿ ਹਿੰਦੂ" ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ - ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ, ਕੇਰਲ ਐਡੀਸ਼ਨ<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/journey-in-dance/article4742565.ece|title=Journey in Dance, Interview|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-07-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://rupeerains.co.in/journey-in-dance/0523161444/|title=Journey in Dance, Interview|date=|publisher=rupeerains.co.in|access-date=2013-07-10}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://realtime.rediff.com/news/prateeksha#prateeksha|title=Journey in Dance, Interview|date=|publisher=realtime.rediff.com|access-date=2013-07-10}}</ref> ਨਿਊ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ<ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article279174.ece|title=Like Mother, Like Daughter, Prateeksha Interview in 2010|date=|publisher=www.newindianexpress.com|access-date=2014-01-23|archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221165230/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article279174.ece|url-status=dead}}</ref> ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵੈਬ ਇੰਡੀਆ 123<ref>{{Cite web|url=http://video.webindia123.com/new/interviews/dancers/kuchipudi/pratheekshakashi/index.htm|title=Prateeksha Kashi,Pratheeksha Kashi, video interview, Kuchipudi dancer, Vyjayanthi Kashi, Shambhavi Dance Ensemble, India|date=|publisher=Video.webindia123.com|access-date=2013-03-25|archive-date=29 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329090141/https://video.webindia123.com/new/interviews/dancers/kuchipudi/pratheekshakashi/index.htm|dead-url=yes}}</ref> ਮਨੀਪਲਬਲੌਗ.com/ ਵਰਚੁਅਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਥੇ ਵੀ 7<ref>{{Cite web|url=http://thinkscribble.blogspot.co.at/2012/09/virtually-there-v7.html|title=Prateeksha Kashi, Pratheeksha Kashi, video interview, Kuchipudi dancer, Vyjayanthi Kashi, Shambhavi Dance Ensemble, India|date=|publisher=thinkscribble.blogspot.co.at|access-date=2013-03-25}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨਃ * ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਕਲਚਰਲ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ (ਆਈ. ਸੀ. ਸੀ. ਆਰ.) ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੁਚੀਪੁਡ਼ੀ ਡਾਂਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੌਰੇ ਦੀ ਨੇਤਾ।<ref>{{Cite web |date= |title=Indian Cultural Centre, Dar es Salaam |url=http://www.hcindiatz.org/pdf/Indian%20Culture%20brochure.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619165135/http://www.hcindiatz.org/pdf/Indian%20Culture%20brochure.pdf |archive-date=19 June 2015 |access-date=2015-06-19 |publisher=www.hcindiatz.org}}</ref> * ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਦੋਸਤਾਨਾ ਐਕਸਚੇਂਜ ਸਾਲ 2014 ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ 100 ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ।<ref>{{Cite web |date=16 December 2014 |title=Delegate as a part of India-China Friendly Exchange-2014 |url=https://epaper.newindianexpress.com/396726/The-New-Indian-Express-Bangalore/16-DECEMBER-2014#page/17/1 |url-access=registration |access-date=2012-12-17 |publisher=epaper.newindianexpress.com}}</ref> * [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]], ਬੰਗਲੌਰ ਦਾ ਗ੍ਰੇਡ 'ਏ' ਕਲਾਕਾਰ।<ref>{{Cite web |date= |title=A Graded Artist in Doordarshan Kendra |url=http://www.sehernow.in/ananya2011htmls/kuchipudi.html |access-date=2012-03-26 |publisher=www.sehernow.in}}</ref> ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾ ਖਾਨ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਚੀਪੁਡ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ 37ਵਾਂ ਸਲਾਨਾ ਆਰੀਆਭੱਟ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।<ref name=":1">{{Cite web |date= |title=About Prateeksha |url=http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=144 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141217110227/http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=144 |archive-date=December 17, 2014 |access-date=2013-03-26 |publisher=thiraseela.com}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਨਾਲੰਦਾ ਡਾਂਸ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਨਾਲੰਦਾ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਨਿਪੁਨਾ, ਅਤੇ ਨਵੀਨ ਕਲਾਕਰ ਵਿਖੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਜਯੋਤੀ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date= |title=Nalanda Nritya Nipuna |url=http://www.ncpamumbai.com/event/ncpa-umang-series-kuchipudi-vaibhavam |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120719184250/http://www.ncpamumbai.com/event/ncpa-umang-series-kuchipudi-vaibhavam |archive-date=July 19, 2012 |access-date=2012-03-26 |publisher=www.ncpamumbai.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sumathi, Saigan Connection |date=June 28, 2011 |title=Best talent of the 5th Naveen Kalakar |url=http://www.narthaki.com/info/rev11/rev1049.html |access-date=2013-03-25 |publisher=Narthaki}}</ref> ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਡਾਂਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੀ ਜਿੱਤੇ ਸਨ ।<ref>{{Cite web |date= |title=Pandit Jasraj's Foundation at New York |url=http://www.vedicheritageinc.com/component/content/article/37-report/163-holi-2011 |access-date=2012-03-26 |publisher=www.vedicheritageinc.com |archive-date=9 ਮਾਰਚ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309061830/http://www.vedicheritageinc.com/component/content/article/37-report/163-holi-2011 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਤੋਂ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |date= |title=In the City |url=http://www.deccanherald.com/content/138289/F |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150714023524/http://www.deccanherald.com/content/138289/F |archive-date=July 14, 2015 |access-date=2012-03-26 |publisher=Deccan Herald |at=Kuchipudi recitaI}}</ref> ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਡਾਂਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਦਿੱਤਿਆ ਵਿਕਰਮ ਬਿਰਲਾ ਕਲਾਕਿਰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Lifetime-achievement-award-for-Pt-Birju-Maharaj-on-Saturday/articleshow/45207975.cms|title=Lifetime achievement award for Pt Birju Maharaj on Saturday|date=2014-11-19|work=The Times of India|access-date=2024-10-18|issn=0971-8257}}</ref> ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਕਲਚਰਲ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।<ref name=":1" /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|3}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੂਮੈਨ 2020]] g0bvym72bgdluuthh75ra5lmafh89ud 0 126438 848494 838596 2026-09-29T19:48:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848494 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|Name=ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ (ਗਾਇਕਾ)|Origin=|Associated_acts=|Label=|Years_active=1950–1993|Instrument=|Occupation={{hlist|ਵੋਕਲਿਸਟ | ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ | ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ}}|Genre=[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ]]|death_place=|death_date={{death date and age|df=yes|1993|11|1|1917|09|27}}|birth_place=[[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]]|image=|birth_date={{birth date|df=yes|1917|09|27}}|Alias=|Birth_name=ਨੀਲਿਨਾ ਸੈਨ|Background=ਇਕੱਲੀ ਗਾਇਕ|caption=|alt=|Landscape=<!-- yes, if wide image, otherwise leave blank -->|image_size=|website=<!-- {{URL|example.com}} -->}} '''ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ''' (27 ਸਤੰਬਰ 1917 - 1 ਨਵੰਬਰ 1993) '''ਨੈਣਾ ਰਿਪਜੀਤ ਸਿੰਘ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਭਾਰਤੀ '''ਗਾਇਕਾ''' ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਆਪਣੇ [[ਠੁਮਰੀ|ਥੁਮਰੀ]] ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ]] ਵੀ [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗਾਈਆਂ ਸਨ]]। ਉਹ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿਚ]] ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਗਿਰਜਾ ਸ਼ੰਕਰ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੰਗੀਤਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 1915 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ, ਰਾਮਪੁਰ-ਸਹਿਸਵਾਨ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ [[ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣਾ|ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਨਾ]] ਦੀ [[ਰਸੂਲਨ ਬਾਈ|ਰਸੂਲਣ ਬਾਈ]] ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ]] ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਦੀ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ 1949 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। 1974 ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ]], ਇਹ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਹੈ]]।<ref>{{Cite web|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|title=Padma Awards Directory (1954–2009)|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|archive-date=10 May 2013|quote=Nina Ripjit Singh, Naina Devi}}</ref> == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ == ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਬੰਗਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਲਿਨਾ ਸੇਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਕੇਸ਼ੂਬ ਚੰਦਰ ਸੇਨ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮ ਸਮਾਜ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ: (ਸੁਨੀਤ, ਬਿਨੀਤਾ, ਸਾਧੋਨਾ, ਨੀਲੀਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੀਪ), ਨੀਲੀਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਸਰਲ ਚੰਦਰ ਸੇਨ, ਇੱਕ ਬੈਰੀਸਟਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲਾ (ਨੇਲੀ) ਤੋਂ ਇੱਕ ਉਦਾਰ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੱਗੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚੇ, ਪੰਚੂ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿਚ, ਜਵਾਨ ਨੀਲੀਨਾ ਨੂੰ ਅੰਗੁਰਬਾਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਸਜਿਦ ਬੇਰੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਅਗਰਬਲਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਗਈ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗਿਰਜਾ ਸ਼ੰਕਰ ਚਕਰਵਰਤੀ (1885–1948) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋਕਿ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਜੋ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਖਿਆਲ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="tele12">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120311/jsp/opinion/story_15229162.jsp#.UbBLt9I3CHg|title=A Tale of Two Women: In search of their own songs|date=11 March 2012|work=The Telegraph|access-date=6 June 2013}}</ref> 1934 ਵਿਚ, 16 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਰਪਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਬ: 1906) ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਾਹੀ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਸ਼ਹਿਰ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ 1949 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ 32 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ।<ref name="times">{{Cite news|url=http://www.timescrest.com/culture/naina-devi-and-the-nautch-girl-3599|title=Naina Devi and the nautch girl|last=Subhra Mazumdar|date=25 September 2010|work=The Times of India, Crest Edition|access-date=6 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024090733/http://www.timescrest.com/culture/naina-devi-and-the-nautch-girl-3599|archive-date=24 October 2013}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == 1949 ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਆਰਸੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਅਤੇ ਡੀ.ਸੀ.ਐਮ. ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਲਾਲਾ ਚਰਤ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਚਰਿਤ ਰਾਮ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਕਲਾ ਸੰਗਠਨ ਝੰਕਰ ਕਮੇਟੀ ਚਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1952 ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਇਸਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ,<ref name="Khokar1998">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k_9kAAAAMAAJ|title=Shriram Bharatiya Kala Kendra: a history: Sumitra Charat Ram reminisces|last=Ashish Khokar|date=1 January 1998|publisher=Lustre Press|isbn=978-81-7436-043-4|page=52|access-date=11 June 2013}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਨਾਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ ਰਹੀ।<ref name="tele12"/><ref name="exp">{{Cite web|url=http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/20001001/fine.htm|title=Strains of a Bias|date=1 October 2000|access-date=10 June 2013}}</ref> ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸਿਖਲਾਈ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਤਾਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ (ਅ.ਚ. 1964) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਰਾਮਪੁਰ-ਸਹਿਸਵਾਨ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਦੋਨੇ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਰਸੂਲਨ ਬਾਈ|ਰਸੂਲਨ ਬਾਈ ਦੇ]] ਅਧੀਨ ਸਨ। ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਨਾ ਦੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਠੁਮਰੀ ਦੀ ''[[ਠੁਮਰੀ|ਪੁਰਾਣ]]'' ਸ਼ੈਲੀ ਸਿੱਖੀ, ਅਤੇ ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਪਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>[[Naina Devi (singer)#Mu|Mukherji, p. 134]]</ref> ਆਪਣੀ ਥੁਮਰੀ ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਥੁਮਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਨੱਤਿਆ [[ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ|ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਾਇਕਾ ''ਭੇਦਾ'' (''ਅਸ਼ਟ ਨਾਇਕਾ'') ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>[[Naina Devi (singer)#Ma|Manuel, p. 10]]</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਦੂਜੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ|ਕੱਵਾਲੀ]] ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ।<ref name="toi09">{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-19/news-and-interviews/28080573_1_shubha-mudgal-classical-music-fusion-styles|title=Shubha: Every child wants to be chota ustad|last=Shubha Mudgal|date=19 October 2009|access-date=10 June 2013|archive-date=20 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://archive.today/20130620204934/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-19/news-and-interviews/28080573_1_shubha-mudgal-classical-music-fusion-styles|dead-url=yes}}</ref> ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈ ਲਈ, ਉਹ ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਸੀਨੀਅਰ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref name="Hindu11">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article1128414.ece|title=In service of the arts|date=27 January 2011|access-date=10 June 2013}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ [[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ]], ਮਧੁਮਿਤਾ ਰੇ ਅਤੇ [[ਵਿਦਿਆ ਰਾਓ]] ਵਰਗੇ ਨਾਮਵਰ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ।<ref name="hindu06">{{Cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2006/07/14/stories/2006071402640300.htm|title=Simply herself|date=14 July 2006|publisher=The Hindu|access-date=10 June 2013|archive-date=13 ਮਾਰਚ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070313221644/http://www.hindu.com/fr/2006/07/14/stories/2006071402640300.htm|dead-url=yes}}</ref> ਸਾਲ 2011 ਵਿਚ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਚੇਲੀ, ਵਿਦਿਆ ਰਾਓ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ, ''ਦਿਲ ਤੋਂ ਦਿਲ: ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਯਾਦ'' ਕਰਦਿਆਂ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਯਾਦ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.frontline.in/navigation/?type=static&page=flonnet&rdurl=fl2826/stories/20111230282609300.htm|title=Intimate universe|last=Chitra Padmanabhan|date=17 December 2011|access-date=6 June 2013|publisher=Frontline}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ, ਦੋ ਬੇਟੇ, (ਰਤਨਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਅ .1940), ਕਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਅ. 1945)), ਅਤੇ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ (ਨੀਲਿਕਾ ਕੌਰ (ਅ. 1935) ਅਤੇ ਰੇਨਾ ਕੌਰ (ਬੀ. 1938)) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1994 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.royalark.net/India/kapurth2.htm|title=Kapurthala Genealogy|date=|publisher=royalark.net|access-date=6 June 2013}}</ref> ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਸਾਧਨਾ ਬੋਸ (1914–1973) 1930 ਅਤੇ 40 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਭੈਣ ਰਾਣੀ ਬਿਨੀਤਾ ਰਾਏ ਦਾ ਵਿਆਹ ਚੱਕਮਾ ਦੇ [http://www.chakmaraj.com ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211231195931/http://www.chakmaraj.com/ |date=2021-12-31 }}। ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜਵਾਈ - ਮਾਸੀਆਂ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਾਰਾਣੀਆਂ ਸਨ। ਸੁਨੀਤੀ ਦੇਵੀ, ਕੁਚ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ, ਕ੍ਰਿਚ ਨਹਿਰਨ ਭੂਪ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ, ਕੁਛ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਸੁਨੀਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਰਾਇਣ ਭੂਪ ਬਹਾਦੁਰ, ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਸਿਆਜੀਰਾਓ ਗਾਏਕਵਾੜ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ, ਬਰੋਦਾ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਇੰਦਰਾ ਰਾਜੇ ਗਾਏਕਵਾੜ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਜੈਤੇਂਦਰ ਨਰਾਇਣ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਧੀ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ, ਜੈਪੁਰ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ, ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਹੀ ਚਿਹਰਾ ਸੀ। ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਮਾਸੀ ਸੁੱਚਰੌ ਦੇਵੀ, ਮਯੂਰਭੰਜ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ, ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਭਾਂਜ ਦਿਓ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ, ਮਯੂਰਭੰਜ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਨ।<ref name="dailystar">{{Cite web|url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=69705|title=Flaneuring around Calcutta|date=3 January 2009|access-date=10 June 2013|archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202092858/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=69705|url-status=dead}}</ref> == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੰਮ == * ''ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ'' (ਜੀਵਨੀ), ਨੈਣਾ ਰਿਪਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ। ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, 1964. * ''ਥੁਮਰੀ, ਇਸ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ'', ਜਰਨਲ, ਭਾਗ 6, ਅੰਕ 1. ਆਈ ਟੀ ਸੀ ਸੰਗੀਤ ਰਿਸਰਚ ਅਕੈਡਮੀ. ''ਪੰਨਾ 13-17'' . == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ == * ''ਮੁਸਤਾਕ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ'' (ਜੀਵਨੀ) ਨੈਨਾ ਰਿਪਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, 1964 * ''ਠੁਮਰੀ, ਇਸ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ'', ਜਰਨਲ, ਖੰਡ 6, ਅੰਕ 1. ਆਈ. ਟੀ. ਸੀ. ਸੰਗੀਤ ਰਿਸਰਚ ਅਕੇਡਮੀ.1985 ਪੀਪੀ''. 13-17''. == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} == ਕਿਤਾਬਚਾ == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PlNShmx3x68C&pg=PA10&dq=naina+devi+thumri&hl=en&sa=X&ei=1WqwUdeDLMuXrAeGkoHgBQ&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q=naina%20devi%20thumri&f=false|title=Ṭhumri: In Historical and Stylistic Perspectives|last=Peter Lamarche Manuel|publisher=Motilal Banarsidass|year=1989|isbn=8120806735|page=|ref=Ma}} * {{Cite book|url=|title=Heart to Heart: Remembering Naina Devi|last=Vidya Rao|last2=|publisher=HarperCollins|year=2011|isbn=9350291479|page=|ref=|author-link=}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-MR_6Gr26hAC&pg=PA134&dq=Shanno+Khurana&hl=en&sa=X&ei=tFitUbbjAsntrQeX_oDYAw&ved=0CDcQ6AEwAg#v=onepage&q=Shanno%20Khurana&f=false|title=The Lost World of Hindustani Music|last=Kumar Pradas Mukherji|publisher=Penguin Books India|year=2006|isbn=0143061992|page=|ref=Mu}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1993]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2020]] f7kr52120u0471pk6mepk73ve4t9pq9 0 126875 848573 623429 2026-09-30T02:04:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848573 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|image=Bindeshwar Pathak.jpg|name=ਬਿੰਦੇਸ਼ਵਰ ਪਾਠਕ|caption=|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1943|4|2}}|birth_place=[[Vaishali district|Rampur]],<ref>{{cite web |url=http://www.sulabhtoiletmuseum.org/old/profile.htm |title=Dr. Bindeshwar Pathak, A Profile |publisher=Sulabh International |accessdate=12 June 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140623222911/http://www.sulabhtoiletmuseum.org/old/profile.htm |archivedate=23 June 2014 }}</ref> [[Bihar]]|nationality=[[ਭਾਰਤ]]|known_for=ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਸੁਲਭ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ [<br /> ਅਤੇ [[ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ|ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ]]]|education=ਐਮ.ਏ. ([[ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ]] 1980), ਐਮ.ਏ. ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] 1986)), ਪੀਐਚ.ਡੀ. (1985), ਡੀ. ਲਿਟ. (1994)|alma_mater=[[ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]}} '''ਬਿੰਦੇਸ਼ਵਰ ਪਾਠਕ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਲਭ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਇੱਕ ਭਾਰਤ-ਅਧਾਰਤ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸਵੱਛਤਾ,ਰਜਾ ਦੇ ਗੈਰ ਰਵਾਇਤੀ ਸਰੋਤਾਂ, ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਸਵੱਛ ਰੇਲ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/bindheswar-pathak-brand-ambassador-of-swachh-rail-mission-3732694/|title=Bindheswar Pathak Brand Ambassador of Swachh Rail Mission|date=1 November 2016|work=The Indian Express|access-date=31 July 2018|language=en-US}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਵੱਛਤਾ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ, ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਅਕਾਦਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਸਾਲ 2017 ਲਈ ਉੱਭਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/pres-kovind-presents-lal-bahadur-shastri-national-award-to-bindeshwar-pathak-117101001401_1.html|title=Pres Kovind presents Lal Bahadur Shastri National Award to Bindeshwar Pathak|date=10 October 2017|work=Business Standard India|access-date=31 July 2018}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਬਿੰਦੇਸ਼ਵਰ ਪਾਠਕ ਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰੀ ਡਿਗਰੀ 1980 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ 1985 ਵਿਚ, ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>[http://www.sulabhtoiletmuseum.org/profile.htm Profile of a national crusader] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070814111526/http://www.sulabhtoiletmuseum.org/profile.htm|date=14 August 2007}}.</ref> ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਪੀਕਰ, ਡਾ. ਪਾਠਕ ਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ''ਰੋਡ ਟੂ ਫਰੀਡਮ'', ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਵੱਛਤਾ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਰੱਕੀ ਬਾਰੇ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। == ਸਵੱਛਤਾ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1968 ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਗਾਂਧੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸਮਾਰੋਹ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਭੰਗੀ-ਮੁਕਤ (ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ) ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸਵੱਛਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਖੋਜ,ਉਸ ਤਜ਼ਰਬੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਸਿਰਫ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੰਦਗੀ ਇੱਕ ਅਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਆਖਰਕਾਰ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਉੱਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇਗਾ।ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗਲਪੁਰ ਦਾ ਸਾਂਸਦ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1970 ਵਿੱਚ ਸੁਲਭ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੋਸ਼ਲ ਸਰਵਿਸ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਕਨੀਕੀ ਨਵੀਨਤਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ।<ref>[http://www.siwi.org/sa/node.asp?node=432 Indian Sanitation Innovator and Social Reformer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704235218/http://www.siwi.org/sa/node.asp?node=432|date=4 July 2010}}.</ref><ref>[http://www.sulabhinternational.org/pg01.htm Profile, Aims & Objectives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070814071627/http://www.sulabhinternational.org/pg01.htm|date=14 August 2007}}.</ref> ਸੰਸਥਾ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸਵੱਛਤਾ,ਰਜਾ ਦੇ ਗੈਰ ਰਵਾਇਤੀ ਸਰੋਤਾਂ, ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ 50,000 ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੁਲਭ ਪਖਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਫਰੈਂਟੇਸ਼ਨ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਬਾਇਓ ਗੈਸ ਰਚਨਾ ਦੀ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੱਛਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਤੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਬਦਬੂ ਮੁਕਤ ਬਾਇਓ-ਗੈਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਫਾਸਫੋਰਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵੀ ਛੱਡਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹਨ।ਉਸਦੀ ਸਵੱਛਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਸਫਾਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨਹਾਉਸ ਗੈਸ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। == ਮਾਨਤਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Dr._Bindeshwar_Pathak_founder_of_Sulabh_sanitation_at_India_Leadership_Conclave.jpg|thumb|ਬਿੰਦੇਸ਼ਵਰ ਪਾਠਕ ਇੰਡੀਆ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਕਨਕਲੇਵ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਸੱਤਿਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਇੰਡੀਅਨ ਅਫੇਅਰਸ ਸੋਸ਼ਲ ਰਿਫਾਰਮਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ 2017 ਦਾ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]] ਬਿੰਦੇਸ਼ਵਰ ਪਾਠਕ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਹੈ]]।<ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=21 July 2015}}</ref> 2003 ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਗਲੋਬਲ 500 ਰੋਲ ਆਫ ਆਨਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਿੰਡੇਸ਼ਵਰ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਐਨਰਜੀ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ,<ref> [http://www.ibnlive.com/news/sulabh-founder-gets-energy-globe-award/29385-11.html Sulabh founder gets Energy Globe Award] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070106205606/http://www.ibnlive.com/news/sulabh-founder-gets-energy-globe-award/29385-11.html|date=6 January 2007}}.</ref> ਅਤੇ ਸਰਵਉੱਤਮ ਅਭਿਆਸਾਂ ਲਈ ਦੁਬਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਾਟਰ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੂਨ 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸੈਨੇਟ ਤੋਂ ਲੈਜੈਂਡ ਆਫ਼ ਪਲੈਨੇਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-04/the-good-earth/39740007_1_bindeshwar-pathak-stockholm-water-prize-prince-carl-philip|title=News: India News|website=The Times of India|access-date=2020-04-13|archive-date=2013-06-29|archive-url=https://archive.today/20130629124823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-04/the-good-earth/39740007_1_bindeshwar-pathak-stockholm-water-prize-prince-carl-philip|dead-url=yes}}</ref> ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਭੋਜਪੁਰੀ ਸਨਮਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪੋਰਟ ਲੂਯਿਸ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭੋਜਪੁਰੀ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://mohallalive.com/2009/09/03/dr-bindeshwar-pathak-get-vishwa-bhojpuri-samman/|title=Mohallalive.com|website=mohallalive.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090904224219/http://mohallalive.com/2009/09/03/dr-bindeshwar-pathak-get-vishwa-bhojpuri-samman/|archive-date=4 September 2009|access-date=4 September 2009}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਿ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਖੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/sulabh-founder-invited-to-cambridge/article949531.ece?css=print|title=Sulabh founder invited to Cambridge|date=13 December 2010|work=The Hindu|access-date=5 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815183035/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/Sulabh-founder-invited-to-Cambridge/article15591223.ece|archive-date=15 ਅਗਸਤ 2023|url-status=dead}}</ref> ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਰਵਾਂ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਡਾ. ਪਾਠਕ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੱਛਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/131326/join-me-sulabh-founder-urges.html|title=Join me, Sulabh founder urges Cambridge students|date=22 January 2011|publisher=Deccanherald.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110126234703/http://www.deccanherald.com/content/131326/join-me-sulabh-founder-urges.html|archive-date=26 January 2011|access-date=5 May 2013}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ "ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ" ਲਈ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://sardarpatelaward.org/awardgallery.php?sid=MTA=|title=NRI Award, Sardar Patel Award, Sardar Ratna, Pravasi Bharatiya Award, International Award|website=sardarpatelaward.org|access-date=7 January 2020|archive-date=4 ਜੂਨ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604061720/http://sardarpatelaward.org/awardgallery.php?sid=MTA=|dead-url=yes}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਨਿੳ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਮੇਅਰ ਬਿਲ ਡੀ ਬਲਾਸੀਓ ਨੇ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਨੂੰ ''ਬਿੰਦੇਸ਼ਵਰ ਪਾਠਕ ਦਿਵਸ'' ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/april-14-declared-as-bindeshwar-pathak-day-by-new-york-mayor-2756134/|title=April 14 declared as 'Bindeshwar Pathak Day' by New York Mayor|date=16 April 2016|work=[[Indian Express]]|access-date=22 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923051103/http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/april-14-declared-as-bindeshwar-pathak-day-by-new-york-mayor-2756134/|archive-date=23 September 2017}}</ref> 12 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਪਾਠਕ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਦਿ ਮੇਕਿੰਗ ਆਫ ਏ ਲੈਜੈਂਡ'', ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.financialexpress.com/india-news/book-on-narendra-modi-the-making-of-a-legend-launched-by-amit-shah-mohan-bhagwat-in-delhi/760348/|title=Book on Narendra Modi, The Making of a Legend, launched by Amit Shah, Mohan Bhagwat in Delhi|date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716113047/http://www.financialexpress.com/india-news/book-on-narendra-modi-the-making-of-a-legend-launched-by-amit-shah-mohan-bhagwat-in-delhi/760348/|archive-date=16 July 2017}}</ref> 8 ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਇੰਡੀਆ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਕਨਕਲੇਵ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਅਫੇਅਰਸ ਸੋਸ਼ਲ ਰਿਫਾਰਮਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ, 2017 ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://sulabhswachhbharat.com/en/posts/dr-pathak-awarded-indian-affairs-social-reformer-of-the-year-2017|title=Sulabh Swachh Bharat|website=sulabhswachhbharat.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918201633/http://sulabhswachhbharat.com/en/posts/dr-pathak-awarded-indian-affairs-social-reformer-of-the-year-2017|archive-date=18 September 2017|access-date=18 September 2017}}</ref> ਜੂਨ 2018 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਜਪਾਨ ਦੇ ਟੋਕਿਓ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੀ ਇੰਕ ਦੁਆਰਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕਮਿਨਿਟੀ ਲਈ ਨਿੱਕੀ ਏਸ਼ੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://atulyabihar.com/sulabh-founder-dr-bindeshwar-pathak-won-nikkei-asia-prize/|title=सुलभ शौचालय के जनक "डॉ बिंदेश्वर पाठक को निकेई एशिया पुरस्कार" के साथ सम्मानित किया गया।|date=21 June 2018|website=atulyabihar.com|access-date=21 June 2018|archive-date=22 ਜੂਨ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622141601/http://atulyabihar.com/sulabh-founder-dr-bindeshwar-pathak-won-nikkei-asia-prize/|dead-url=yes}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] gudgvm570yluw4lag45zeh1vwtesmfr 2 127042 848557 847756 2026-09-29T23:43:44Z ListeriaBot 61041 Wikidata list updated [V2] 848557 wikitext text/x-wiki {{User sandbox}} <!-- EDIT BELOW THIS LINE --> == Test == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q39715 . ?item (wdt:P131)* wd:Q55 } |columns=label:Article,description,P131:Place |section= |min_section= |wdedit=yes }} {| class='wikitable sortable wd_can_edit' ! Article ! description ! Place |- class='wd_q28364957' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28364957|Lacre Punt Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]] |- class='wd_q29509706' |class='wd_label'| ''[[:d:Q29509706|Kralendijk Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]]<br/>''[[:d:Q331584|Kralendijk]]'' |- class='wd_q29509775' |class='wd_label'| ''[[:d:Q29509775|Malmok Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]] |- class='wd_q58035221' |class='wd_label'| ''[[:d:Q58035221|Ceru Bentana. Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]] |- class='wd_q58035955' |class='wd_label'| ''[[:d:Q58035955|Boca Spelonk Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]] |- class='wd_q42303960' |class='wd_label'| ''[[:d:Q42303960|Academiesingel lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9822|Breda]]'' |- class='wd_q66741687' |class='wd_label'| ''[[:d:Q66741687|Vuurtoren Willemstad, North Brabant]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9854|Moerdijk]]'' |- class='wd_q2921152' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2921152|Lighthouse Hoek van 't IJ]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9899|Amsterdam]]'' |- class='wd_q1120326' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1120326|Lange Jaap]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9911|Den Helder]]'' |- class='wd_q2778629' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2778629|J.C.J. van Speijk Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9901|Bergen]]'' |- class='wd_q1180435' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1180435|De Ven]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9918|Enkhuizen]]'' |- class='wd_q1847968' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1847968|harbour entrance light of Enkhuizen]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9918|Enkhuizen]]'' |- class='wd_q2158333' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2158333|Den Oever Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9936|Hollands Kroon]]'' |- class='wd_q2193605' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2193605|Groote Kaap]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9955|Schagen]]'' |- class='wd_q1137560' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1137560|Eierland Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9966|Texel]]'' |- class='wd_q2269203' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2269203|IJmuiden lower Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9970|Velsen]]'' |- class='wd_q2972345' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2972345|Hoge vuurtoren van IJmuiden]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9970|Velsen]]'' |- class='wd_q2295936' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2295936|Paard van Marken]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9971|Waterland]]'' |- class='wd_q66882316' |class='wd_label'| ''[[:d:Q66882316|Lighthouse of Zandvoort]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9980|Zandvoort]]'' |- class='wd_q1138126' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1138126|Westerlichttoren]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]'' |- class='wd_q90155660' |class='wd_label'| ''[[:d:Q90155660|Hansweert Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10078|Reimerswaal]]'' |- class='wd_q66882499' |class='wd_label'| ''[[:d:Q66882499|Verklikkerlicht]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]'' |- class='wd_q66882794' |class='wd_label'| ''[[:d:Q66882794|Hoge vuurtoren van Noord-Schouwen]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]'' |- class='wd_q66882927' |class='wd_label'| ''[[:d:Q66882927|Lage vuurtoren van Noord-Schouwen]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]'' |- class='wd_q1352690' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1352690|Nieuwe Sluis]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10080|Sluis]]'' |- class='wd_q28470871' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28470871|Kaapduinen rear lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]'' |- class='wd_q28470873' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28470873|Kaapduinen front lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]'' |- class='wd_q1423636' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1423636|Noorderhoofd]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]'' |- class='wd_q1821477' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1821477|Westkapelle Hoog]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]'' |- class='wd_q2257394' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2257394|Lichtopstand Zoutelande]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]'' |- class='wd_q28916435' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28916435|Lichtopstand De Nolle]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10084|Vlissingen]]'' |- class='wd_q2743993' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2743993|Scheveningen Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]] |- class='wd_q28492063' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28492063|Scheveningen North Mole Light]]'' | |class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]] |- class='wd_q28492346' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28492346|Scheveningen South Mole Light]]'' | |class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]] |- class='wd_q34443573' |class='wd_label'| ''[[:d:Q34443573|Scheveningen Pier Light]]'' | |class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]] |- class='wd_q15697454' |class='wd_label'| ''[[:d:Q15697454|Vischpoort]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q58931|Harderwijk]]'' |- class='wd_q2797912' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2797912|Vischpoort]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q165662|Elburg]]'' |- class='wd_q897813' |class='wd_label'| ''[[:d:Q897813|Brandaris]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q204412|Terschelling]]'' |- class='wd_q939914' |class='wd_label'| ''[[:d:Q939914|Vuurduin]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q207851|Vlieland]]'' |- class='wd_q228633' |class='wd_label'| ''[[:d:Q228633|Zuidertoren]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q208011|Schiermonnikoog]]'' |- class='wd_q748679' |class='wd_label'| ''[[:d:Q748679|North Tower]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q208011|Schiermonnikoog]]'' |- class='wd_q2549659' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2549659|Ameland Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q208259|Ameland]]'' |- class='wd_q2259688' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2259688|Vuurbaak Katwijk]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q208764|Katwijk]]'' |- class='wd_q17605654' |class='wd_label'| ''[[:d:Q17605654|Van Speyk Light Beacon]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q210007|Vlaardingen]]'' |- class='wd_q58206150' |class='wd_label'| ''[[:d:Q58206150|Oranjestad Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q217610|Oranjestad]]'' |- class='wd_q2540813' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2540813|Urk Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q273746|Urk]]'' |- class='wd_q58206007' |class='wd_label'| ''[[:d:Q58206007|St. John's Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q475718|The Bottom]]'' |- class='wd_q2658194' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2658194|Noordwijk Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q455464|Noordwijk]]'' |- class='wd_q2514617' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2514617|Westhoofd Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q933459|Goeree-Overflakkee]]'' |- class='wd_q66882436' |class='wd_label'| ''[[:d:Q66882436|Vuurtoren aan het Flaauwe Werk]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q933459|Goeree-Overflakkee]]'' |- class='wd_q34445514' |class='wd_label'| ''[[:d:Q34445514|Nieuwendijk Range Rear]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q952194|Korendijk]]'' |- class='wd_q34449521' |class='wd_label'| ''[[:d:Q34449521|Nieuwendijk Range Front]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q952194|Korendijk]]'' |- class='wd_q1143857' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1143857|Stavoren Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]'' |- class='wd_q2741100' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2741100|Workum Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]'' |- class='wd_q28806369' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28806369|Stavoren South Pierhead Light]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]'' |- class='wd_q28806370' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28806370|Stavoren North Pierhead Light]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]'' |- class='wd_q1877806' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1877806|Harlingen Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2536628|Harlingen]]'' |- class='wd_q1137592' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1137592|Maasvlakte Light]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q16902805' |class='wd_label'| ''[[:d:Q16902805|Low Light of the Hook of Holland]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q17439848' |class='wd_label'| ''[[:d:Q17439848|Hoek van Holland Vuurtoren]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q28600745' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28600745|Hoek Van Holland Range Front]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q28600746' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28600746|Hoek Van Holland Range Rear]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q28604096' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28604096|Europoort Low Light]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q28604097' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28604097|Europoort High Light]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q28604301' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28604301|Vuurtoren Maasmond Hoog]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q28604302' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28604302|Vuurtoren Maasmond Laag]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q2334542' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2334542|Watum Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q97055892|Eemsdelta]]'' |- class='wd_q2215732' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2215732|Hellevoetsluis Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q106436626|Voorne aan Zee]]'' |- class='wd_q2577060' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2577060|Stenen Baak]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q106436626|Voorne aan Zee]]'' |- class='wd_q17447912' |class='wd_label'| ''[[:d:Q17447912|Lighthouse of Oostvoorne]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q106436626|Voorne aan Zee]]'' |- class='wd_q2609558' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2609558|Delfzijl Lighthouse (1888)]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q97055892|Eemsdelta]]'' |- class='wd_q3970355' |class='wd_label'| ''[[:d:Q3970355|Delfzijl Lighthouse (1949)]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q97055892|Eemsdelta]]'' |- class='wd_q123107788' |class='wd_label'| ''[[:d:Q123107788|Maasmond North Mole]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q34370|Rotterdam]]'' |- class='wd_q2278417' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2278417|Lemmer replica lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q144091|Lemmer]]'' |- class='wd_q17598817' |class='wd_label'| ''[[:d:Q17598817|Strijensas Lichtopstand]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q858607|Strijen]]''<br/>''[[:d:Q2627301|Strijensas]]'' |} {{Wikidata list end}} qfyw3tcdf4dmdjwupzwdzs2qdpcbbuy 0 127221 848438 842981 2026-09-29T17:11:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848438 wikitext text/x-wiki {{Infobox outbreak|name=2020 coronavirus pandemic in South Carolina|virus_strain=[[SARS-CoV-2]]|total_ili=|territories=|deaths=140|recovery_cases=|severe_cases=|suspected_cases=|confirmed_cases=4,761|type=|origin=|date=|arrival_date=<!-- or | dates = -->|first_case=March 7, 2020<br>[[Charleston County, South Carolina|Charleston]] and [[Kershaw County, South Carolina|Kershaw]] counties|location=[[South Carolina]], U.S.|disease=[[COVID-19]]|width=|legend5=|map5=|legend4=|map4=|legend3=|map3=|legend1={{legend|#EC1C24|Confirmed cases}} {{legend|#5C1A27|COVID-19 related deaths}} <center>'''''Last updated on April 22, 2020 at 4:30 p.m. [[Eastern Time Zone|EDT]]'''''</center>|map1=File:COVID-19 Cases by counties of South Carolina.png|caption=Warning sign in [[Mount Pleasant, South Carolina|Mount Pleasant]]|alt=|image_upright=|image_size=250|image=COVID-19 Warning Mount Pleasant South Carolina.jpg|website={{URL|https://www.scdhec.gov/covid19}}}} ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜ [[ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ|ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ]] [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|ਵਿੱਚ 2019–20 ਦੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। 22 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2020 ਤਕ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 4,761 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 140 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।<ref name="DHECcount">{{Cite web|url=https://www.scdhec.gov/infectious-diseases/viruses/coronavirus-disease-2019-covid-19/testing-sc-data-covid-19|title=Testing & SC Data (COVID-19) {{!}} SCDHEC|website=scdhec.gov|access-date=22 April 2020|archive-date=13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413145337/https://www.scdhec.gov/infectious-diseases/viruses/coronavirus-disease-2019-covid-19/testing-sc-data-covid-19|dead-url=yes}}</ref> 2 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2020 ਨੂੰ, ਡੀਐਚਈਸੀ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਵਾਇਰਸ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ 46 ਕਾਉਂਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.golaurens.com/news/covid-19-reported-in-all-46-counties-across-sc-4-cases-in-laurens-county/article_49d8a66c-71f9-11ea-9c94-77636b0c19fd.html|title=COVID-19 reported in all 46 counties across SC, 4 cases in Laurens County|date=2 April 2020|website=GoLaurens.Com|language=en|access-date=3 April 2020|archive-date=3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403073653/http://www.golaurens.com/news/covid-19-reported-in-all-46-counties-across-sc-4-cases-in-laurens-county/article_49d8a66c-71f9-11ea-9c94-77636b0c19fd.html|dead-url=yes}}</ref> === ਮਾਰਚ === * '''6 ਮਾਰਚ:''' DHEC ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੈ, ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਮਾਮਲੇ, ਦੋ ਮਹਿਲਾ, ਇੱਕ ਚਾਰਲ੍ਸਟਨ ਕਾਉਂਟੀ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਰਸ਼ੌ ਕਾਉਂਟੀ ਦੀ ਸੀ, ਪੜਤਾਲ ਅਧੀਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਊਥ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦੇ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|ਕੋਵਿਡ-19]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਾਮਲੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thestate.com/news/state/south-carolina/article240838221.html|title=First potential coronavirus cases under investigation in South Carolina|last=Feit|first=Noah|last2=Daprile|first2=Lucas|date=6 March 2020|website=thestate.com|publisher=The State|access-date=15 March 2020|last3=Fretwell|first3=Sammy}}</ref> * '''7 ਮਾਰਚ:''' ਦੋਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਟੈਸਟ "ਪ੍ਰੇਰਕ-ਸਕਾਰਾਤਮਕ" ਵਜੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਕੇਸ ਮਿਲੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.live5news.com/2020/03/07/first-possible-novel-coronavirus-cases-detected-charleston-kershaw-counties/|title=First possible S.C. novel coronavirus cases detected in Charleston, Kershaw Counties|last=Riviera|first=Ray|last2=Phillips|first2=Patrick|date=7 March 2020|website=live5news.com|access-date=15 March 2020}}</ref> * '''12 ਮਾਰਚ:''' ** ਸਾਊਥ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਸਕੂਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਐਸਸੀਆਈਐਸਏ) ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ<ref name="Glover">{{Cite web|url=https://www.wistv.com/2020/03/12/scisa-postpones-spring-sports-sc-amid-coronavirus-concerns/|title=SCISA postpones spring sports in S.C. amid coronavirus concerns|last=Glover|first=Emery|date=12 March 2020|website=wistv.com|access-date=15 March 2020}}</ref> ਅਪਰੈਲ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।<ref name="Glover"/> ** ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਸਾਇੰਸ ਓਲੰਪੀਆਡ ਨੇ 14 ਅਤੇ 21 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sc-so.org/|title=SC SCIENCE OLYMPIAD|website=sc-so.org|language=en|access-date=15 March 2020|archive-date=4 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404041837/https://www.sc-so.org/|url-status=dead}}</ref> * '''13 ਮਾਰਚ:''' ਰਾਜਪਾਲ ਹੈਨਰੀ ਮੈਕਮਾਸਟਰ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੇਰਸ਼ਾ ਅਤੇ ਲੈਂਕੈਸਟਰ ਕਾਉਂਟੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ 14 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.wistv.com/2020/03/13/sc-governor-declare-state-emergency-orders-kershaw-lancaster-county-schools-close/|title=S.C. governor declares state of emergency; orders Kershaw, Lancaster county schools to close|last=Mallory|first=Laurel|date=13 March 2020|website=wistv.com|access-date=15 March 2020}}</ref> * '''15 ਮਾਰਚ:''' ਰਾਜਪਾਲ ਮੈਕਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ 31 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਬੰਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.foxcarolina.com/coronavirus/sc-governor-shuts-down-all-public-schools-until-march-to/article_610dca74-66fa-11ea-a3b1-4b468e5adf2d.html|title=SC governor shuts down all public schools until March 31 to combat spread of coronavirus|last=Ablon|first=Matthew|date=15 March 2020|website=FOX Carolina|language=en|access-date=15 March 2020|archive-date=17 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317164014/https://www.foxcarolina.com/coronavirus/sc-governor-shuts-down-all-public-schools-until-march-to/article_610dca74-66fa-11ea-a3b1-4b468e5adf2d.html|dead-url=yes}}</ref> * '''ਮਾਰਚ 16:''' ** ਲੈਕਸਿੰਗਟਨ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਸਿੰਗ ਹੋਮ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਨਾਲ ਹੋਈ ਪਹਿਲੀ ਮੌਤ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="firstdeath">{{Cite web|url=https://www.scdhec.gov/news-releases/state-south-carolina-reports-first-covid-19-related-death|title=State of South Carolina Reports First COVID-19 Related Death|website=South Carolina Department of Health and Environmental Control}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wistv.com/2020/03/16/sc-reports-first-covid-related-death/|title=S.C. reports first COVID-19-related death was Lexington Co. nursing home patient|last=Mallory|first=Laurel|website=wistv.com|access-date=16 March 2020}}</ref> ** ਸਾਊਥ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਲੀਗ (ਐਸਸੀਐਸਐਸਐਲ) ਨੇ ਬਸੰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਲਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.wmbfnews.com/2020/03/16/schsl-suspends-all-spring-sports-due-threat-coronavirus/|title=SCHSL suspends all spring sports due to threat of coronavirus|date=16 March 2020|website=wmbfnews.com|access-date=16 March 2020}}</ref> * '''17 ਮਾਰਚ:''' ਰਾਜਪਾਲ ਮੈਕਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਇਨ-ਇਨ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਟੈਕਸਾਂ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ 1 ਜੂਨ ਤੱਕ ਦੇਰੀ, ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਆਮ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਫ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ 'ਤੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਰੋਕ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://governor.sc.gov/sites/default/files/Documents/Executive-Orders/2020-03-17%20eFILED%20Executive%20Order%20No.%202020-10%20-%20Directing%20Additional%20Emergency%20Measures%20Due%20to%20COVID-19.pdf|title=Executive Order No. 2020-10|website=South Carolina Office of the Governor|access-date=18 March 2020|archive-date=2020-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512202513/https://www.governor.sc.gov/sites/default/files/Documents/Executive-Orders/2020-03-17|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hmFB142WyLw|title=Governor's Update on Coronavirus (COVID-19)|date=March 17, 2020|website=YouTube|access-date=17 March 2020}}</ref> * '''19 ਮਾਰਚ:''' ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ,ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਰਾਜ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਤੇ ਲਾਭਾਂ ਲਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਉਪਾਅ, ਸਮੇਤ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਬਲਿਕ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮੈਸਟਰ ਆਨਲਾਈਨ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://governor.sc.gov/sites/default/files/Documents/Executive-Orders/2020-03-19%20FILED%20Executive%20Order%20No.%202020-11%20-%20Additional%20Emergency%20Measures%20%26%20Regulatory%20Relief%20re%20COVID-19.pdf|title=Executive Order No. 2020-11|website=South Carolina Office of the Governor|access-date=19 March 2020|archive-date=2020-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614184513/https://governor.sc.gov/sites/default/files/Documents/Executive-Orders/2020-03-19|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FH-EOGBEzWI|title=Governor's Update on Coronavirus (COVID-19) March 19, 2020|website=YouTube|access-date=19 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wistv.com/2020/03/19/sc-governor-asks-colleges-complete-semester-online-more-covid-cases-reported/|title=S.C. governor asks colleges to complete semester online as 21 more COVID-19 cases reported|last=Mallory|first=Laurel|date=19 March 2020|website=wistv.com|access-date=20 March 2020}}</ref> * '''20 ਮਾਰਚ:''' ਦੋ ਮੌਤਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਆਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਲੋਰੈਂਸ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਾਰਲਸਟਨ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦੀ ਕੁਲ ਗਿਣਤੀ ਤਿੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਦੋਵਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਬੁਰੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="deaths23">{{Cite web|url=https://www.wistv.com/2020/03/20/dhec-more-people-south-carolina-die-after-contracting-coronavirus/|title=DHEC: 2 more people in South Carolina die after contracting coronavirus|last=Mallory|first=Laurel|date=20 March 2020|website=wistv.com|access-date=20 March 2020}}</ref> * '''21 ਮਾਰਚ:''' ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਰਾਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਆਸਰਾ “ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ” ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.wbtv.com/2020/03/21/sc-governor-shelter-in-place-not-under-consideration/|title=S.C. governor: shelter-in-place "not under consideration"|date=21 March 2020|website=wbtv.com|access-date=21 March 2020}}</ref> ਮੈਕਮਾਸਟਰ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਕਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਭੀੜ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾਉਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਵੀ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.wbtv.com/2020/03/21/additional-coronavirus-cases-south-carolina-statewide-total-rises/|title=46 additional coronavirus cases in South Carolina, statewide total rises to 173|last=Staff|first=WBTV Web|website=www.wbtv.com|language=en-US|access-date=2020-03-22|archive-date=2020-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322113633/https://www.wbtv.com/2020/03/21/additional-coronavirus-cases-south-carolina-statewide-total-rises/|dead-url=yes}}</ref> * '''ਮਾਰਚ 23:''' ** ਡੀਐਚਈਸੀ ਦੋ ਹੋਰ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕੇਰਸ਼ਾ ਕਾਉਂਟੀ ਤੋਂ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਮੇਟਰ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਲੇਰੈਂਡਨ ਕਾਉਂਟੀ ਤੋਂ, ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਲ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੁਲ ਪੰਜ ਹੋ ਗਈ। ਦੋਵਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਬੁਰੀ ਹਾਲਤ ਸੀ।<ref name="deaths45">{{Cite web|url=https://www.scdhec.gov/news-releases/state-south-carolina-reports-two-additional-covid-19-related-deaths|title=State of South Carolina Reports Two Additional COVID-19 Related Deaths {{!}} SCDHEC|date=23 March 2020|website=www.scdhec.gov|access-date=23 March 2020|archive-date=12 ਮਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512073043/https://www.scdhec.gov/news-releases/state-south-carolina-reports-two-additional-covid-19-related-deaths|url-status=dead}}</ref> ** ਗਵਰਨਰ ਮੈਕਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰੀਫਿੰਗ ਰੱਖੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਨਤਕ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਕੁਕਰਮ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.greenvilleonline.com/story/news/2020/03/23/coronavirus-updates-sc-heres-what-know-monday-morning/2894988001/|title=Coronavirus updates in SC: Gov. McMaster directs law enforcement to break up public gatherings of 3 or more|date=23 March 2020|website=The Greenville News|language=en|access-date=23 March 2020}}</ref> * '''24 ਮਾਰਚ:''' ** ਗਵਰਨਰ ਮੈਕਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਸਟੇਟ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਮੌਲੀ ਸਪਾਇਰਮੈਨ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਪਰੈਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜ ਭਰ ਦੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਰਹਿਣਗੇ।<ref>{{Cite web|url=http://www.golaurens.com/news/sc-schools-to-remain-closed-through-april/article_2deb289e-6e02-11ea-a60b-abceb632d77b.html|title=SC schools to remain closed through April|date=24 March 2020|website=GoLaurens.Com|language=en|access-date=24 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612034315/http://www.golaurens.com/news/sc-schools-to-remain-closed-through-april/article_2deb289e-6e02-11ea-a60b-abceb632d77b.html|archive-date=12 ਜੂਨ 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wyff4.com/article/south-carolina-schools-will-remain-closed-until-the-end-of-april-governor-says/31916572|title=South Carolina schools will remain closed until the end of April, governor says|date=24 March 2020|website=WYFF|language=en|access-date=24 March 2020}}</ref> ** ਛੇਵੀਂ ਅਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੌਤ ਡੀਐਚਈਸੀ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਮੌਤ ਫਲੋਰੇਂਸ ਕਾਉਂਟੀ ਤੋਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ; ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਸਰੀ ਮੌਤ ਹੋਰੀ ਕਾਉਂਟੀ ਤੋਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ; ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡੀਐਚਈਸੀ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੇਰਸ਼ਾ ਕਾਉਂਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੁਮਟਰ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।<ref name="deaths67">{{Cite web|url=https://www.scdhec.gov/index.php/news-releases/south-carolina-announces-two-additional-deaths-related-covid-19|title=South Carolina Announces Two Additional Deaths Related to COVID-19 {{!}} SCDHEC|date=24 March 2020|website=www.scdhec.gov|access-date=24 March 2020|archive-date=5 ਜੂਨ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605143158/https://www.scdhec.gov/index.php/news-releases/south-carolina-announces-two-additional-deaths-related-covid-19|url-status=dead}}</ref> * '''25 ਮਾਰਚ:''' ਸਾਬਕਾ ਗਵਰਨਰ ਜੌਨ ਸੀ ਵੈਸਟ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੈਕ ਵੈਸਟ ਦੀ ਮੌਤ ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੀਂ ਅਤੇ ਕੇਰਸ਼ਾ ਕਾਉਂਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਜੋਂ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="death8">{{Cite web|url=https://www.thestate.com/news/coronavirus/article241397776.html|title=Coronavirus claims life of lobbyist, son of former South Carolina governor|last=Fretwell|first=Sammy|date=25 March 2020|website=thestate.com|publisher=The State|access-date=25 March 2020}}</ref> * '''ਮਾਰਚ 27:''' ** ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਦੇ ਪਾਰਕ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਰਹਿਣਗੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.wyff4.com/article/state-parks-closing-through-april-officials-say/31955615|title=All SC state parks to close due to COVID-19, park officials say|date=27 March 2020|website=WYFF|language=en|access-date=27 March 2020}}</ref> ** ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ|ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ]] ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਦੇ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਐਲਾਨ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.wbtw.com/news/state-regional-news/pres-trump-approves-south-carolina-disaster-declaration/|title=Pres. Trump approves South Carolina disaster declaration|date=27 March 2020|website=WBTW|access-date=28 March 2020|archive-date=28 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328142921/https://www.wbtw.com/news/state-regional-news/pres-trump-approves-south-carolina-disaster-declaration/|url-status=dead}}</ref> === ਅਪ੍ਰੈਲ === * '''1 ਅਪ੍ਰੈਲ:''' ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਸਾਰੇ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.foxcarolina.com/news/governor-orders-non-essential-sc-businesses-in-3-categories-to-close-by-5-p-m/article_1212445a-738d-11ea-af6f-bf7123385b7c.html|title=Governor orders 'non-essential' SC businesses in 3 categories to close by 5 p.m. Wednesday|last=Kalsi|first=Dal|date=1 April 2020|website=FOX Carolina|language=en|access-date=3 April 2020|archive-date=30 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200430113920/https://www.foxcarolina.com/news/governor-orders-non-essential-sc-businesses-in-3-categories-to-close-by-5-p-m/article_1212445a-738d-11ea-af6f-bf7123385b7c.html|dead-url=yes}}</ref> * '''ਅਪ੍ਰੈਲ 3:''' ** ਰਾਜਪਾਲ ਦੋ ਵਾਧੂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ, ਇੱਕ ਅਤਿਰਿਕਤ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼,<ref>{{Cite web|url=https://governor.sc.gov/sites/default/files/Documents/Executive-Orders/2020-04-03%20eFILED%20Executive%20Order%20No.%202020-18%20-%20Closure%20of%20Additional%20Non-Essential%20Businesses.pdf|title=Executive Order No. 2020-18|website=South Carolina Office of the Governor|access-date=2020-04-26|archive-date=2020-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512221630/https://governor.sc.gov/sites/default/files/Documents/Executive-Orders/2020-04-03|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਉੱਚ-ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ (ਨਿਊਯਾਰਕ, ਨਿਊਜਰਸੀ ਅਤੇ ਕਨੈਕਟੀਕਟ) ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ।<ref>{{Cite web|url=https://governor.sc.gov/sites/default/files/Documents/Executive-Orders/2020-04-03%20eFILED%20Executive%20Order%20No.%202020-19%20-%20Lodging%20%26%20Travel%20Restrictions%20for%20Individuals%20from%20High-Risk%20Areas.pdf|title=Executive Order No. 2020-19|website=South Carolina Office of the Governor|access-date=2020-04-26|archive-date=2020-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614184521/https://governor.sc.gov/sites/default/files/Documents/Executive-Orders/2020-04-03|dead-url=yes}}</ref> ** ਜ਼ਿਪ ਕੋਡ ਦੁਆਰਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਡੇਟਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.scdhec.gov/sites/default/files/media/document/Covid%20Zip%20Analysis%204_3_2020%20No%20Estimates_0.pdf|title=COVID-19 in South Carolina, by Zip CodesCases as of 4/2/2020 at 11:59 PM|website=South Carolina Department of Health and Environmental Control|access-date=4 April 2020|archive-date=8 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200408082619/https://www.scdhec.gov/sites/default/files/media/document/Covid|url-status=dead}}</ref> ** ਡੀਐਚਈਸੀ, ਡੀਐਚਈਸੀ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪਰਖੇ ਗਏ ਕੁੱਲ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਡਾਟਾ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਆਏ।<ref name="DHECcount"/> * '''6 ਅਪ੍ਰੈਲ:''' ਰਾਜਪਾਲ ਮੈਕਮਾਸਟਰ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਤੋਂ ਰਾਜ ਭਰ ਵਿੱਚ "ਘਰ ਜਾਂ ਕੰਮ" ਦਾ ਆਰਡਰ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਆਉਣ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ (ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਘਰ ਤੋਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ), ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ "ਜ਼ਰੂਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ" ਜਾਂ "ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ" ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਸਮਾਜਕ ਦੂਰੀਆਂ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਹਰ ਸਮੇਂ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 30 ਦਿਨ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟਣੀ ਪਏਗੀ ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਨ ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਲਈ 100 ਡਾਲਰ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਅਦਾ ਕਰਨਾ ਪਏਗਾ। ਪ੍ਰਚੂਨ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਲਈ ਹਰੇਕ 1000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ 5 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਹਕ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ। ਸਾਰੇ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://governor.sc.gov/sites/default/files/Documents/Executive-Orders/2020-04-06%20eFILED%20Executive%20Order%20No.%202020-21%20-%20Stay%20at%20Home%20or%20Work%20Order.pdf|title=Executive Order No. 2020-21|website=South Carolina Office of the Governor|access-date=8 April 2020|archive-date=2020-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512221647/https://governor.sc.gov/sites/default/files/Documents/Executive-Orders/2020-04-06|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.washingtontimes.com/news/2020/apr/7/henry-mcmaster-south-carolina-governor-issues-stat/|title=South Carolina governor issues statewide 'Home or Work' order over coronavirus crisis|last=http://www.washingtontimes.com|first=The Washington Times|website=The Washington Times|language=en-US|access-date=2020-04-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/south-carolina-stay-home-order-rules-explained-coronavirus-covid-19-1496550|title=South Carolina has ordered a statewide stay-at-home order—these are the rules|last=EDT|first=Seren Morris On 4/7/20 at 8:49 AM|date=2020-04-07|website=Newsweek|language=en|access-date=2020-04-08}}</ref> * '''19 ਅਪ੍ਰੈਲ:''' ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਰਾਜ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੂਨ ਸਟੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ''ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਕੁਰੀਅਰ'' ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ "ਹਰੇਕ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਕਿੱਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਗ੍ਰਾਹਕ ਪ੍ਰਤੀ 1000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਜਾਂ 20% ਕਿੱਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੀਮਿਤ ਰਹੇਗਾ, ਜੋ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ" ਅਤੇ "ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਜਲ ਮਾਰਗ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੋਵੇਗੀ। " ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਟੇਅ-ਐਟ-ਹੋਮ ਆਰਡਰ ਲਾਗੂ ਰਹੇਗਾ।<ref>{{Cite web|url=https://wset.com/news/coronavirus/south-carolina-governor-plans-to-have-retail-stores-reopen-tuesday|title=South Carolina governor plans to have retail stores reopen Tuesday|date=April 19, 2020|website=WSET|access-date=April 19, 2020}}</ref> * '''22 ਅਪ੍ਰੈਲ:''' ਰਾਜਪਾਲ ਮੈਕਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਸਪਾਈਰਮੈਨ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਾਲ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://wpde.com/news/local/sc-schools-to-stay-closed-for-remainder-of-the-year|title=SC schools to stay closed for remainder of the year|last=Gale|first=Heather|date=22 April 2020|website=WPDE|access-date=April 22, 2020}}</ref> == ਖੇਡਾਂ ਤੇ ਅਸਰ == ਕਾਲਜ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜੀਏਟ ਅਥਲੈਟਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਦੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ I ਦੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name="ncaa">[https://www.ncaa.org/about/resources/media-center/news/ncaa-cancels-remaining-winter-and-spring-championships NCAA cancels remaining winter and spring championships] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200416015709/http://www.ncaa.org/about/resources/media-center/news/ncaa-cancels-remaining-winter-and-spring-championships |date=2020-04-16 }} NCAA, March 12, 2020</ref> ਇਸ ਨਾਲ ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਖ਼ਾਸਕਰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਗ੍ਰੀਨਵਿਲੇ ਵਿੱਚ ਬੋਨ ਸਿਕਸਰਜ਼ ਵੈੱਲਨੈਸ ਅਰੇਨਾ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਗੇੜ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://greertoday.com/greer-sc/greenville-selected-to-host-ncaa-men-and-women-basketball-tournaments/2017/04/18/|title=Greenville selected to host NCAA men and women basketball tournaments|last=Fair|first=Jim|date=18 April 2017|website=GreerToday.com|access-date=23 March 2020|archive-date=25 ਮਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200525001929/http://greertoday.com/greer-sc/greenville-selected-to-host-ncaa-men-and-women-basketball-tournaments/2017/04/18/|url-status=dead}}</ref> 16 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੂਨੀਅਰ ਕਾਲਜ ਅਥਲੈਟਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਰੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>[https://www.mlive.com/sports/2020/03/njcaa-cancels-spring-sports-basketball-nationals-amid-coronavirus-outbreak.html NJCAA cancels spring sports, basketball nationals amid coronavirus outbreak] MLive.com, March 16, 2020</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ]] hgell0nefv1sfx8dwbyifjjd5iizhnz 0 127247 848505 847964 2026-09-29T20:57:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848505 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Pablo_Salvador_International_Mr._Gay_2011_-_2012.jpg|thumb|ਪਾਬਲੋ ਸਲਵਾਡੋਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਸਿਰਲੇਖਧਾਰਕ]] '''ਪਾਬਲੋ ਸਲਵਾਡੋਰ''' ਚਿਲੀ ਗੇਅ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਬਲੌਗਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਸਲਵਾਡੋਰ ਸੇਪਲਵੇਦ ਮੋਂਤੋਆ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਲਵਾਡੋਰ, [[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]], [[ਸਪੇਨ]] ਦੇ ਪੋਂਪੇ ਫਾਬਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਮਾਸਟਰ ਹੈ। ਗੇਅ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਿਲੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਫਰਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸਲਵਾਡੋਰ ਨੇ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਚਿਲੀ 2009 - 2010 ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.milehighgayguy.com/2011/02/chilean-delegate-elected-international.html|title=Chilean Delegate Elected International Mr Gay|last=MileHighGayGuy|first=|publisher=|access-date=2020-04-27|archive-date=2018-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311140725/http://www.milehighgayguy.com/2011/02/chilean-delegate-elected-international.html|url-status=dead}}</ref> == ਐਕਟਿਵਿਸਟ == ਕਾਰਕੁੰਨ ਵਜੋਂ ਸਲਵਾਡੋਰ ਨੇ ਚਿਲੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਆਈ. ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸਲਵਾਡੋਰ ਫੰਡਸੀਅਨ ਇਗੁਲੇਸ ਦੇ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ, ਸੰਗਠਨ ਮਿਸਟਰ ਗੇ ਚਿਲੀ ਦ ਨਿਊ ਏਜ ਦੇ ਕੋਚ ਅਤੇ ਬੁਲਾਰੇ ਅਤੇ ਡੈਨੀਅਲ ਜ਼ਾਮੂਡੀਓ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵੀ ਬੁਲਾਰੇ ਸਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਲਵਾਡੋਰ ਸੁਤੰਤਰ '''ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਆਈ.''' ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ। == ਸਿਰਲੇਖ ਧਾਰਕ == ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਚਿਲੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਸਲਵਾਡੋਰ ਇਸ ਖ਼ਿਤਾਬ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।<ref>La Nación, ''Docente es el nuevo Míster Gay Chile 2009, Santiago, 09/12/2009, http://www.lanac {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200616183428/http://www.lanacion.cl/docente-es-el-nuevo-mister-gay-chile-2009/noticias/2009-12-08/214905.html/ |date=2020-06-16 }}ion.cl/docente-es-el-nuevo-mister-gay-chile-2009/noticias/2009-12-08/214905.html'' {{Cite web |url=http://www.lanacion.cl/docente-es-el-nuevo-mister-gay-chile-2009/noticias/2009-12-08/214905.html/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200616183428/http://www.lanacion.cl/docente-es-el-nuevo-mister-gay-chile-2009/noticias/2009-12-08/214905.html/ |archive-date=2020-06-16 |url-status=bot: unknown}}.</ref> ਫਰਵਰੀ 2010 ਨੂੰ ਸਲਵਾਡੋਰ ਨੇ [[ਨਾਰਵੇ|ਨਾਰਵੇ ਦੇ]] [[ਓਸਲੋ]] ਵਿੱਚ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਚਿਲੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://missosology.info/forum/viewtopic.php?f=7&t=30602|title=Mr. Gay World 2010 Candidates Updated 1/26/2010|website=missosology.info|access-date=2020-04-27|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304083811/http://missosology.info/forum/viewtopic.php?f=7&t=30602|url-status=dead}}</ref><ref>Las Últimas Noticias, LUN, ''Chileno al Mister Mundo Gay - LUN.COM Mobile, Santiago, 28/01/2010,http://www.lun.com/lunmobile/Pages/NewsDetailMob{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}ile.aspx?dt=2010-01-28&BodyId=0&PaginaID=7&NewsID=78516&Name=I26&PagNum=3&Return=R&SupplementId=0''.</ref> ਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਜੱਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਲਵਾਡੋਰ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>Andrew Creagh, ''Mr. Gay World, from Oslo with Love, DNA Australian Gay Magazine, number 124''.</ref> ਚਿੱਲੀ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦਿਆਂ, ਸਲਵਾਡੋਰ ਨੇ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਚਿਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਗੇਅ ਕਮਿਉਨਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofbeauty.com/masc/mrgi2005.html|title=Mister Gay International 2005 -|website=www.historyofbeauty.com}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਸਲਵਾਡੋਰ ਨੇ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿੱਚ ਸਕੋਮੈਪਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। == ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ == ਸਾਬਕਾ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਚਿਲੀ, ਸਲਵਾਡੋਰ ਜੋ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ '''ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ''' ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਜੇਤੂ ਬਣਿਆ, ਸਾਲ 2016 ਤੋਂ ਚਿਲੀ ਵਿੱਚ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ੍ਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਧਾਰਕ ਹੈ। ਸਲਵਾਡੋਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ, '''ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਚਿਲੀ, ਲਾ ਨੂਏਵਾ ਏਰਾ''' ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ 2012 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਧਾਰਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਲਵਾਡੋਰ [[ਮਾਦਰੀਦ|ਮੈਡ੍ਰਿਡ]], [[ਸਪੇਨ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਲ 2018 ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Salvador`s ਟੈਕਸਟ 'ਤੇ: http://www.elquintopoder.cl/ciudadania/matrimonio-igualitario-real-interes-o-estrategia/, [http://www.elquintopoder.cl/genero/francis-francoise-el-arte-de-traspasar-el-genero/ http://www.elquintopoder.cl/genero/francis-francoise-el-arte -ਡੇ-ਟ੍ਰਾਸਪਸਰ-ਏਲ-ਜੇਨੇਰੋ /], http://www.elquintopoder.cl/ciudadania/orgullo-gay-algo-con-lo-que-no-hay-que-incomodarse-2/, [http://www.sepiensa.net/edicion/index.php?option=content&task=view&id=448&Itemid=40 http: // www .sepiensa.net / edicion / index.php? ਚੋਣ = ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਟਾਸਕ = ਵੇਖੋ & ਆਈਡੀ = 448 ਅਤੇ ਆਈਟਮਿਡ = 40] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304030225/http://www.sepiensa.net/edicion/index.php?option=content&task=view&id=448&Itemid=40 |date=2016-03-04 }} . * ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ 2010 ਦੇ ਡੈਲੀਗੇਟਸ: http://www.mrgayworld.com/delegates-2010/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161016182600/http://www.mrgayworld.com/delegates-2010/ |date=2016-10-16 }} . * ਸਾਲਵਾਡੋਰ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸਟਰ ਗੇ 2011 ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ: http://www.lun.com/lunmobile//Pages/NewsDetailMobile.aspx?dt=2011-02-04&PaginaId=11&SupplementId=0&bodyid=0 . * ਸਾਲਵਾਡੋਰ ਦੇ ਬਲੌਗ: [https://web.archive.org/web/20191115235646/https://factorbanda.blogspot.com/ http: // www.] [https://web.archive.org/web/20191115235646/https://factorbanda.blogspot.com/ ਫੈਕਟਰਬਾਂਡਾ.ਬਲੌਗਸਪੋਟ ਡਾਟ ਕਾਮ] (ਫੈਸ਼ਨ, ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਾਰੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ) http://GMANfull.blogspot.com (ਗੇ ਵਿਸ਼ੇ). [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿਲੀ ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ]] s7iw51gwppxxf7sr6h8946jeml90ht6 0 128725 848374 811970 2026-09-29T12:59:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848374 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=ਜੋਏ ਸੋਲਮੋਨਸੇ|image=Joe Solmonese HRC.jpg|birth_date=|death_date=|death_place=|party=ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ|education=[[ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਬੈਚਲਰ ਆਫ ਸਾਇੰਸ)}} '''ਜੋਏ ਸੋਲਮੋਨਸੇ''' ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ '''ਸੇਵਾਦਾਰ''' ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਸ਼ੈਰਲ ਜੈਕਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ 9 ਮਾਰਚ 2005 ਨੂੰ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਟਲਬਰੋ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਦਾ ਵਸਨੀਕ,<ref name="Hand">{{Cite news|url=http://www.thesunchronicle.com/articles/2011/06/06/news/9710775.txt|title=Attleboro native honored for civil rights work|last=Hand|first=Jim|date=6 June 2011|work=Sun Chronicle|access-date=16 May 2012}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸੋਲਮੋਨਸੇ [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਸਨੇ ਸੰਨ 1987 ਵਿੱਚ [[ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.bu.edu/today/2008/out-loud-the-public-face-for-gay-rights-in-america/|title=Out Loud: The Public Face for Gay Rights in America|last=Waltz|first=Vicky|date=23 October 2008|work=BU Today|access-date=16 May 2012}}</ref><ref name="aucoin">{{Cite news|url=https://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/818361911.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Apr+07%2C+2005&author=Don+Aucoin+Globe+Staff&pub=Boston+Globe&desc=THE+PERSUADER+%3B+GROUP+CALLS+ON+JOE+SOLMONESE+TO+SEEK+SUPPORT+FOR+GAY-RIGHTS+ISSUES&pqatl=google|title=THE PERSUADER ; GROUP CALLS ON JOE SOLMONESE TO SEEK SUPPORT FOR GAY-RIGHTS ISSUES|last=Aucoin|first=Don|date=7 April 2005|work=Boston Globe|access-date=16 May 2012|page=D1}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A21703-2005Mar9.html|title=Largest Gay Rights Group Gets New Chief|date=10 March 2005|work=[[The Washington Post]]|access-date=16 May 2012|page=A6}}</ref> ਸੋਲਮੋਨਸੇ ਈਮੇਲ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਗਰਭਪਾਤ-ਅਧਿਕਾਰ ਅੰਦੋਲਨ|ਚੋਣ ਪੱਖੀ]] ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਵਸਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।<ref name="O'Connor2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-3J_3pDNZlkC&pg=PA251|title=Gender and Women's Leadership: A Reference Handbook|last=O'Connor|first=Karen|date=2010-08-18|publisher=SAGE|isbn=9781412960830|pages=251–|access-date=16 May 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thesunchronicle.com/articles/2007/12/10/news/news4.txt|title=A champion of equality|last=Merolla|first=Ames A.|date=9 December 2007|work=Sun Chronicle|access-date=16 May 2012}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸੋਲਮੋਨਸੇ ਨੇ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਲੈਸ ਔਕੋਇਨ ਅਤੇ ਬਾਰਨੀ ਫ੍ਰੈਂਕ ਦੀ 1990 ਦੀ [[ਅਮਰੀਕਨ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ]] ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ 1992 ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ।<ref name="aucoin"/> ਸੋਲੋਮੋਨਸੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ]] ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਮਾਈਕਲ ਦੁਕਾਕੀਸ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="Hand"/> ਸੋਲਮੋਨਸੇ ਨੇ ਐਕਸਐਮ ਸੈਟੇਲਾਇਟ 'ਤੇ 'ਦ ਏਜੰਡਾ ਵਿਦ ਜੋਏ ਸੋਲੋਮੋਨਸੇ' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।<ref name="Stout2008">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rXK9afN4ngoC&pg=RA2-PA161|title=The New Humanitarians: Inspiration, Innovations, and Blueprints for Visionaries, Volume 1, Changing Global Health Inequities|last=Stout|first=Chris E.|publisher=ABC-CLIO|year=2008|isbn=9780275997700|pages=2–|access-date=16 May 2012}}</ref> ਫ਼ਰਵਰੀ 2008 ਵਿੱਚ ਸੋਲਮੋਨਸੇ ''ਦ ਕੋਲਬਰਟ ਰਿਪੋਰਟ'' ਦੇ ਦੋ ਐਪੀਸੋਡਾਂ 'ਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। 27 ਅਗਸਤ 2011 ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੋਲਮੋਨਸੇ 31 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ ਐਚ.ਆਰ.ਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਵੇਗਾ। 22 ਫਰਵਰੀ, 2012 ਨੂੰ ਓਬਾਮਾ 2012 ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਸੋਲਮੋਨਸੇ ਨੂੰ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ 35 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿ-ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.politico.com/politico44/2012/02/obama-campaign-announces-cochairs-115161.html|title=Obama campaign announces co-chairs|last=Byron Tau|date=February 22, 2012|publisher=Politico|access-date=ਜੁਲਾਈ 4, 2020|archive-date=ਸਤੰਬਰ 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910204440/http://www.politico.com/politico44/2012/02/obama-campaign-announces-cochairs-115161.html|url-status=dead}}</ref> ਚੈਡ ਗ੍ਰਿਫਿਨ 11 ਜੂਨ, 2012 ਨੂੰ ਸੋਲੋਮੋਨਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਨ 'ਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋਏ।<ref name="Griffin">{{Cite news|url=http://www.advocate.com/News/Daily_News/2012/03/02/Chad_Griffin_Named_President_of_HRC/|title=Chad Griffin Named President of HRC|last=Harmon|first=Andrew|date=March 2, 2012|work=[[The Advocate (LGBT magazine)|The Advocate]]|access-date=2 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304075113/http://www.advocate.com/News/Daily_News/2012/03/02/Chad_Griffin_Named_President_of_HRC/|archive-date=4 March 2012}}</ref> 17 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2012 ਨੂੰ ਜੋ ਸੋਲਮੋਨਸੇ ਨੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੰਪਨੀ ਗੈਵਿਨ / ਸੋਲਮੋਨਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਫਰਮ ਦੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ ਸੀ ਦਫਤਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਜੋਏ ਫਰਮ ਦੀ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਰਣਨੀਤੀ, ਜਨਤਕ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Roy">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/2012/04/17/idUS191522+17-Apr-2012+BW20120417.txt|title=New Consulting Firm Gavin/Solmonese Offers Powerful Combination of Corporate Restructuring and Public Affairs Expertise|last=Roy|first=Kendall|date=17 April 2012|work=Reuters|access-date=17 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112806/http://www.reuters.com/article/2012/04/17/idUS191522+17-Apr-2012+BW20120417.txt|archive-date=4 March 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|colwidth=20em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20111106132620/http://www.hrc.org/staff/profile/joe-solmonese ਜੋਏ ਸੋਲੋਮੋਨਸੇ ਐਚਆਰਸੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ] * [http://www.metroweekly.com/feature/?ak=2034 ਮੈਟਰੋ ਵੀਕਲੀ ਇੰਟਰਵਿਉ ਲੜੀ] {{S-start}} {{s-npo}} {{S-bef}} {{s-ttl|title=President of the [[Human Rights Campaign]]|years=2005–2012}} {{S-aft}} {{s-end}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] gwkggqmwyvjrpgxiizfeoous8kn6e49 0 129813 848424 674370 2026-09-29T16:31:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848424 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਦਿਨੇਸ਼ ਨੰਦਿਨੀ ਡਾਲਮੀਆ|image=Dinesh Nandini Dalmia 2009 stamp of India.jpg|birth_date={{Birth date|df=yes|1928|02|16}}|birth_place=[[ਉਦੈਪੁਰ]], [[ਉਦੈਪੁਰ ਰਾਜ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]]|death_date={{Death date and age|df=yes|2007|10|25|1928|02|16}}|death_place=[[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]]|othername=ਦਿਨੇਸ਼ਨੰਦਿਨੀ ਡਾਲਮੀਆ|occupation=ਕਵਿਤਰੀ<br/>ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ<br/>ਨਾਵਲਕਾਰ|known for=ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ|spouse=[[ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਡਾਲਮੀਆ]]|awards=[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]]<br/>ਸਕੇਸਰੀਆ<br/>ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ<br/>ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਅਵਾਰਡ}} '''ਦਿਨੇਸ਼ ਨੰਦਿਨੀ ਡਾਲਮੀਆ''' (16 ਫਰਵਰੀ 1928 - 25 ਅਕਤੂਬਰ 2007) ਨੂੰ '''ਦਿਨੇਸ਼ਨੰਦਿਨੀ ਡਾਲਮੀਆ''' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀਤਰੀ, ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ।<ref name="Jinnah's Air India Shares and his Lavish Mansions">{{Cite web|url=http://organiser.org/Encyc/2013/8/25/Jinnah%E2%80%99s-Air-India-shares-and-his-lavish-mansions.aspx|title=Jinnah's Air India Shares and his Lavish Mansions|date=2016|publisher=Organiser|access-date=7 June 2016}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਡਾਲਮੀਆ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਡਾਲਮੀਆ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪਤਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਚਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਅਜੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਪੁਰਦਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਛੁਟਕਾਰੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਵਾਰਤਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ।<ref name="Dineshnandini Dalmia popularised Hindi literature till her last breath">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/dineshnandini-dalmia-popularised-hindi-literature-till-her-last-breath/article160032.ece|title=Dineshnandini Dalmia popularised Hindi literature till her last breath|date=12 October 2009|publisher=The Hindu|access-date=7 June 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''ਸ਼ਬਨਮ'', ''ਨੀਰਸ਼ ਆਸ਼ਾ'', ''ਮੁਝੇ ਮਾਫ ਕਾਮਾ'' ਅਤੇ ''ਯੇ ਭੀ ਝੂਠ ਹੈ'' ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।<ref name="Yeh Bhi Jhooth Hai">{{Cite book|url=https://www.amazon.in/dp/B0072I2YR0|title=Yeh Bhi Jhooth Hai|last=Dinesh Nandini Dalmiya|year=1996|isbn=978-8171191659}}</ref> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਬਦਲੇ 2006 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] - ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2016|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 November 2014|access-date=3 January 2016}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੋਹਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="Stamps India- Dineshnandini Dalmia">{{Cite web|url=http://www.indianstampghar.com/2009/10/indian-stamps-dineshnandini-dalmia-by-india-post/|title=Stamps India- Dineshnandini Dalmia|date=2016|publisher=Indian Stamp Ghar|access-date=7 June 2016|archive-date=8 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808172925/http://www.indianstampghar.com/2009/10/indian-stamps-dineshnandini-dalmia-by-india-post/|dead-url=yes}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਦਿਨੇਸ਼ ਨੰਦਿਨੀ ਡਾਲਮੀਆ ਉਰਫ਼ ਦਿਨੇਸ਼ ਨੰਦਿਨੀ ਚੌਰਡੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਫ਼ਰਵਰੀ 1928 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ|ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ]] [[ਉਦੈਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Dineshnandini Dalmia on Stamp Sathi">{{Cite web|url=http://www.stampsathi.in/stamppages/2511-dineshnandini%20dalmia.php|title=Dineshnandini Dalmia on Stamp Sathi|date=2016|publisher=Stamp Sathi|access-date=7 June 2016|archive-date=12 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161012142231/http://www.stampsathi.in/stamppages/2511-dineshnandini%20dalmia.php|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ 1946 ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਡਾਲਮੀਆ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਬਾਨੀ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਡਾਲਮੀਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ<ref name="Dalmia never lived at 10-Aurangzeb Road, writes daughter">{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/dalmia-never-lived-at-10aurangzeb-road-writes-daughter/509705/|title=Dalmia never lived at 10-Aurangzeb Road, writes daughter|date=1 September 2009|publisher=Indian Express|access-date=7 June 2016}}</ref> ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ।<ref name="Tribute to a 'firebrand author'">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/tribute-to-a-firebrand-author/article1403865.ece|title=Tribute to a 'firebrand author'|date=29 December 2008|publisher=The Hindu|access-date=7 June 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ''ਮੁਢਲੀਆਂ'' ਰਚਨਾਵਾਂ ਗੱਦ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਨ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''ਨਿਰਸ਼ਾ ਆਸ਼ਾ'' ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬ ''ਸ਼ਬਨਮ'' ਸੀ'','' ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ''ਸਕਸਰੀਆ ਅਵਾਰਡ'' ਦਵਾਇਆ।<ref name="Dineshnandini Dalmia popularised Hindi literature till her last breath"/> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਵੀ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 35 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="Tilak Marg W-point named after Padma awardee">{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2008/20081229/delhi.htm#12|title=Tilak Marg W-point named after Padma awardee|date=29 December 2009|publisher=The Tribune|access-date=7 June 2016}}</ref> ''ਫੂਲ ਕਾ ਦਰਦ'', ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ।<ref name="DOCUMENTARY FILM SCREENING Phool Ka Dard">{{Cite web|url=http://www.delhievents.com/2007/10/documentary-film-screening-ka-dard-on.html|title=DOCUMENTARY FILM SCREENING "Phool Ka Dard"|date=2016|publisher=Delhi Events|access-date=7 June 2016}}</ref> ਡਾਲਮੀਆ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁਰਦਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਰੋਧ ਜਤਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ-ਚੀਨ ਦੋਸਤੀ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਲੇਖਿਕਾ ਸੰਘ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸੰਸਥਾ (ਆਈ.ਸੀ.ਆਰ.ਐਲ.) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਆਈ.ਸੀ.ਆਰ.ਐਲ. ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਸੀ।<ref name="Dineshnandini Dalmia on Stamp Sathi"/> ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ ''ਰਿਚਾ'' ਦੀ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਵੱਲੋਂ ''ਮਹਿਲਾ ਸਾਸਕੱਤੀਕਰਣ ਪੁਰਸਕਾਰ'' ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ (''ਆਨਰੀਸ ਕੌਸਾ'') ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ|ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦਾ]] ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards"/> ਉਹ ''ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਅਵਾਰਡ'' ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਸੀ। ਦਿਨੇਸ਼ ਨੰਦਿਨੀ ਡਾਲਮੀਆ ਦੀ 25 ਅਕਤੂਬਰ 2007 ਨੂੰ 79 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Dalmia never lived at 10-Aurangzeb Road, writes daughter"/> ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ ਨੀਲਿਮਾ ਡਾਲਮੀਆ ਅਧਾਰ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।<ref name="Neelima Dalmia Adhar">{{Cite web|url=http://neelimadalmiaadhar.com/profile.htm|title=Neelima Dalmia Adhar|date=2016|publisher=neelimadalmiaadhar.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160218180144/http://neelimadalmiaadhar.com/profile.htm|archive-date=18 February 2016|access-date=7 June 2016}}</ref> ਦਿੱਲੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂ-ਪੁਆਇੰਟ, ਤਿਲਕ ਮਾਰਗ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟ ਦਾ ਨਾਮ ''ਦਿਨੇਸ਼ਨੰਦਿਨੀ ਡਾਲਮੀਆ ਚੌਕ'' ਰੱਖਿਆ ਹੈ।<ref name="Tribute to a 'firebrand author'"/> ਉਸ ਨਾਲ ਕੀਤੀ 2002 ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਉ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਗੋਏਂਕਾ ਨੇ ''ਦਿਨੇਸ਼ ਨੰਦਿਨੀ ਡਾਲਮੀਆ ਸੇ ਬਾਚਿਤ'' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="Dinesh Nandini Dalmiya Se Baatchit">{{Cite book|url=https://www.amazon.in/dp/8185244650|title=Dinesh Nandini Dalmiya Se Baatchit|last=Kamal Kishore Goenka|publisher=Hindi Book Centre|year=2002|isbn=978-8185244655|pages=175}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਉਸ ਉੱਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੋਹਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="Stamps India- Dineshnandini Dalmia"/> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਡਾਲਮੀਆ * ਭਾਰਤ ਦੇ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਦੀ ਸੂਚੀ (2005–09) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QA1V7sICaIwC&pg=PA231|title=Who's who of Indian Writers, 1999: A-M|last=Kartik Chandra Dutt|publisher=Sahitya Akademi|year=1999|isbn=978-81-260-0873-5|pages=231–}} * {{Cite web|url=http://news.webindia123.com/news/articles/India/20091011/1359488.html|title=Meira Kumar releases Dinesh Nandini Dalmia commemorative stamp|date=11 October 2009|website=Web article|publisher=Web India News|access-date=7 June 2016|archive-date=5 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805094416/http://news.webindia123.com/news/articles/India/20091011/1359488.html|url-status=dead}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] 7tl8payz3y7qtknkg2gciuj9mvj58gr 0 130440 848434 548434 2026-09-29T16:58:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848434 wikitext text/x-wiki {{Infobox song|name=ਦੇ ਦੀ ਹਮੇਂ ਆਜ਼ਾਦੀ|cover=|alt=|type=single|artist=[[ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ]]|album=[[ਜਾਗ੍ਰਤੀ]]|released=1954|format=|recorded=1954|studio=|venue=|genre=ਫ਼ਿਲਮ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਗਾਣਾ|length=|label=|writer=ਕਵੀ ਪ੍ਰਦੀਪ|producer=|prev_title=|prev_year=|next_title=|next_year=|misc={{External music video|{{YouTube|w999fBZs8MY|"De Di Hamen Azadi"}}}}}}'''ਦੇ ਦੀ ਹਮੇਂ ਆਜ਼ਾਦੀ''' (ਚਮਤਕਾਰੀ '''ਢੰਗ ਨਾਲ''' ਸਾਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ) ਜਾਂ '''ਸਾਬਰਮਤੀ ਕੇ ਸੰਤ''' [[ਕਵੀ ਪ੍ਰਦੀਪ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗੀਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਹਿੰਸਾਮਈ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਗੀਤ ਹੈ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=q7OEAwAAQBAJ&pg=PR9|title=Mahatma a Scientist of the Intuitively Obvious|last=Pramod Kumar Sharma|publisher=Partridge Publishing|isbn=9781482819236|page=9}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/driving-home-a-point-through-songs/article1350881.ece|title=Driving home a point through songs|date=4 October 2008}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tributes-through-songs/article1922808.ece|title=Tributes through songs|last=Shyamhari Chakra|date=3 October 2007}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ''ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ'' (1954) ਦਾ ਗਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਾਣੇ ਨੂੰ [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ|ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ]] ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/jagriti-1954/article640322.ece|title=Jagriti 1954|last=Vijay Lokapally|date=13 June 2009}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] 9axuqg4r0zfdzxpmwgobuk7dr20ytiz 0 131393 848527 842316 2026-09-29T21:45:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848527 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਛੁੱਟੀ|holiday_name=ਪੋਂਗਲ<br />{{lang|ta|பொங்கல்}}|image=pongal.jpg|caption=|observedby=ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ [[ਭਾਰਤ]], [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ]], [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]], [[ਸਯੁੰਕਤ ਰਾਜ]], [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]], [[ਮਾਰੀਸ਼ਸ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]], [[ਯੂ.ਕੇ.]], [[ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]], [[ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]], [[ਯੂ.ਏ.ਈ]], [[ਕਤਰ]], [[ਓਮਨ]], [[ਕਵੈਤ]], [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ|date= ਤਾਈ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ([[ਤਾਮਿਲ ਕਲੈਂਡਰ]])|celebrations=ਪੋਂਗਲ ਪਕਵਾਨ, ਸਜਾਵਟ, ਆਟੇ ਦੇ ਪਕਵਾਨ, ਮਹਿਮਾਨ-ਨਿਵਾਜ਼ੀ, ਪ੍ਰਾਥਨਾਵਾਂ, ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੇਣਾ|longtype=ਤਾਮਿਲ ਤਿਉਹਾਰ|type=ਤਾਮਿਲ|significance=ਵਾਢੀ ਤਿਉਹਾਰ- ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਅਦਾ ਕਰਨਾ|relatedto=[[ਮਕਰ ਸੰਕਰਾਂਤੀ]]<br/> [[ਮਾਘ ਬਿਹੂ]]}} '''ਪੋਂਗਲ''' ( பொங்கல் , /P oʊ n ɡ ʌ L / ''ਵੀ'' '''Poṅkal''' ''ਅਸੂਲਾ),'' ਨੂੰ ਵੀ (தைப்பொங்கல் , ਜਾਂ '''ਤਾਈ ਪੋਂਗਲ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਦਿਨਾ ਵਾਢੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਾਮਿਲ]] ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="britpongal">[https://www.britannica.com/topic/Pongal, Pongal], Encyclopaedia Britannica (2011), Quote: "Pongal, three-day Tamil festival held throughout South India. It is celebrated on the winter solstice, when, according to the traditional Tamil system of reckoning, the Sun, having reached its southernmost point, turns to the north again and reenters the sign of makara (Capricorn), usually on January 14."</ref><ref name="CushRobinson2008p610">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=i_T0HeWE-EAC|title=Encyclopedia of Hinduism|last=Denise Cush|last2=Catherine A. Robinson|last3=Michael York|publisher=Psychology Press|year=2008|isbn=978-0-7007-1267-0|pages=610–611}}</ref><ref name="Ramaswamy2017p274">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ALUvDwAAQBAJ&pg=PA274|title=Historical Dictionary of the Tamils|last=Vijaya Ramaswamy|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2017|isbn=978-1-5381-0686-0|pages=274–275}}</ref> ਇਹ ''ਤਾਈ'' ਤਾਮਿਲ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ''ਤਾਈ'' ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 14 ਜਨਵਰੀ ਬਾਰੇ ਹੈ।<ref name="Beteille73">{{Cite journal|last=Beteille|first=Andre|year=1964|title=89. A Note on the Pongal Festival in a Tanjore Village|journal=Man|publisher=Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|volume=64|pages=73–75|doi=10.2307/2797924|issn=0025-1496}}</ref> ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=crxUQR_qBXYC|title=History of People and Their Environs|last=R Abbas|publisher=Bharathi Puthakalayam|year=2011|isbn=978-93-80325-91-0|editor-last=S Ganeshram and C Bhavani|pages=751–752}}</ref> [[ਸੂਰਜ (ਦੇਵਤਾ)|ਸੂਰਜ]], ਅਤੇ [[ਮਕਰ ਸੰਕਰਾਂਤੀ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ, ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਨਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵਾਢੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Melton2011p547">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations|last=J. Gordon Melton|publisher=ABC-CLIO|year=2011|isbn=978-1-59884-206-7|pages=547–548}}</ref><ref name="HamiltonAmmayao2003">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQoAQAAMAAJ|title=The art of rice: spirit and sustenance in Asia|last=Roy W. Hamilton|last2=Aurora Ammayao|publisher=University of California Press|year=2003|isbn=978-0-930741-98-3|pages=156–157}}</ref> ਪੋਂਗਲ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ '''ਭੋਗੀ ਪੋਂਗਲ''', '''ਸੂਰਿਆ ਪੋਂਗਲ''' ਅਤੇ '''ਮੱਟੂ ਪੋਂਗਲ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Mathews2017p207">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Y4RIDwAAQBAJ|title=Singapore Ethnic Mosaic, The: Many Cultures, One People|last=A Mani|last2=Pravin Prakash and Shanthini Selvarajan|publisher=World Scientific Publishing Company, Singapore|year=2017|isbn=978-981-323-475-8|editor-last=Mathew Mathews|pages=207–211}}</ref> ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਿਉਹਾਰ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ (ਉੱਤਰਾਯਨਮ) ਦੀ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਲੰਘੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਰਾਸ਼ੀ ''ਮਕਰਾ'' (ਮਕਰ) ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="britpongal2">[https://www.britannica.com/topic/Pongal, Pongal], Encyclopaedia Britannica (2011)</ref> ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰਸਮੀ "ਪੋਂਗਲ" ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਉਬਲਣਾ, ਛਲਕਣਾ" ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਨਾਲ ਉਬਾਲੇ ਨਵੇਂ ਕਟਾਈ ਵਾਲੇ ਚਾਵਲ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪਕਵਾਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।<ref name="CushRobinson2008p610"/> ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ, ਪੋਂਗਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਪਕਵਾਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ (ਪੋਂਗਲ ਦੇਵੀ) ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਵਾਰ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗ ਸਜਾਉਣ, ਰਸਮ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਲੂਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=G. Eichinger Ferro-Luzzi|year=1978|title=Food for the Gods in South India: An Exposition of Data|journal=Zeitschrift für Ethnologie|publisher=Dietrich Reimer Verlag GmbH|volume=Bd. 103, H. 1|jstor=25841633}}</ref> ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਵਲ-ਪਾਊਡਰ ਅਧਾਰਤ ਕੋਲਮ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ, ਘਰ, ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਨ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਹੈ।<ref name="Beteille73"/><ref name="Goodp223">{{Cite journal|last=Good|first=Anthony|year=1983|title=A Symbolic Type and Its Transformations: The Case of South Indian Ponkal|url=https://archive.org/details/contributions-to-indian-sociology_july-december-1983_17_2/page/223|journal=Contributions to Indian Sociology|publisher=SAGE Publications|volume=17|issue=2|pages=223–244|doi=10.1177/0069966783017002005}}</ref> ਪੋਂਗਲ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਪਾਂਡੀਚਰੀ|ਪੁਡੂਚੇਰੀ]] ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref name="Ramaswamy2017p274"/><ref name="Richmond2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9a02sRJKFhMC&pg=PA490|title=Malaysia, Singapore and Brunei|last=Richmond|first=Simon|date=15 January 2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-708-1|page=490|access-date=3 January 2012}}</ref> ਇਹ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਾਮਿਲ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.jaffnahindu.org/news/thai-pongal-tomorrow-thursday-15-jan-2015-131.html|title=Jaffna Hindu College :: Thai Pongal tomorrow, Thursday 15 Jan 2015|website=|access-date=4 July 2015|archive-date=11 ਜਨਵਰੀ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111230908/http://www.jaffnahindu.org/news/thai-pongal-tomorrow-thursday-15-jan-2015-131.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://slembassyusa.org/topstories/washington-embassy-celebrates-thai-pongal/|title=Washington Embassy celebrates Thai Pongal &#124; Embassy of Sri Lanka – Washington DC USA|website=|format=|access-date=4 July 2015|archive-date=5 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705135814/http://slembassyusa.org/topstories/washington-embassy-celebrates-thai-pongal/|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਪਰਵਾਸੀ ਤਮਿਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=http://www.tamilguardian.com/article.asp?articleid=13552|title=Thai Pongal celebrated across the globe|website=|format=|access-date=4 July 2015}}</ref><ref name="The Hindu2008">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/meaning-of-thai-pongal/article1178529.ece|title=Meaning of ‘Thai Pongal’ - TAMIL NADU - The Hindu|website=|format=|access-date=4 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110080204/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/meaning-of-thai-pongal/article1178529.ece|archive-date=10 ਜਨਵਰੀ 2016|url-status=dead}}</ref> ਜਿਸ 'ਚ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]],<ref>{{Cite web|url=http://www.ndtv.com/world-news/malaysian-prime-minister-greets-ethnic-tamils-on-pongal-727321|title=Malaysian Prime Minister Greets Ethnic Tamils on Pongal|website=|format=|access-date=4 July 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/najib-extends-pongal-wishes-to-indian-community|title=Najib extends Pongal wishes to Indian community &#124; Malaysia &#124; Malay Mail Online|website=|format=|access-date=4 July 2015}}</ref> [[ਮਾਰੀਸ਼ਸ]], [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ]]<ref>{{Cite web|url=http://www.mhds.co.za/dates.html|title=.:: Midrand Hindu Dharma Sabha &#124; Hindu Festivals - Prayer Dates - Religious Calendar - 2015 - 2016 ::.|website=|access-date=4 July 2015|archive-date=5 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705022309/http://www.mhds.co.za/dates.html|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://tamilelibrary.org/teli/diaspora2.html|title=History of the Tamil Diaspora (V. Sivasupramaniam)|website=|access-date=4 July 2015}}</ref>, [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]],<ref>{{Cite web|url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19370114-1.1.5.aspx|title=Newspaper Full Page - The Straits Times, 14 January 1937, Page 5|website=|format=|access-date=4 July 2015}}</ref>, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://news.gc.ca/web/article-en.do?nid=920669|title=Minister Kenney issues statement to mark Thai Pongal|website=|format=|access-date=4 July 2015|archive-date=5 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705070908/http://news.gc.ca/web/article-en.do?nid=920669|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.liberal.ca/statement-by-liberal-party-of-canada-leader-justin-trudeau-on-thai-pongal/|title=» Statement by Liberal Party of Canada Leader Justin Trudeau on Thai Pongal|website=|format=|access-date=4 July 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.harrowtimes.co.uk/news/11733392.Community_celebrates_Thai_Pongal_harvest_festival/?ref=mr|title=Community celebrates Thai Pongal harvest festival (From Harrow Times)|website=|format=|access-date=4 July 2015}}</ref> == ਸ਼ਬਦ -ਨਿਰੁਕਤੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ == ''ਤਾਈ'' (தை) ਤਾਮਿਲ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਦਸਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ''ਪੋਂਗਲ'' (''ਪੋਂਗੂ'' ਤੋਂ) ਤੋਂ ਜਿਸ ਦਾ''ਭਾਵ'' "ਉਬਲਦੇ" ਜਾਂ "ਉੱਛਲਣਾ" ਹੈ। ''ਪੋਂਗਲ'' ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਗੁੜ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲੇ ਹੋਏ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਪਕਵਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਇਸ ਦਿਨ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. <ref name="CushRobinson2008p610"/> ਪੋਂਗਲ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ]] (ਤਿਰੂਵੱਲੂਰ, ਚੇਨਈ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਵਰਰਾਘਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ [[ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਚੋਲ]] ਰਾਜਾ [[ਕੁਲੋਤੁੰਗ ਚੋਲ ਪਹਿਲਾ|ਕੁਲੋਟੁੰਗਾ ਪਹਿਲੇ]] (1070-1122 ਸਾ.ਯੁ.) ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪੋਂਗਲ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="KasturiMadhavan2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_HwMAQAAMAAJ|title=South India heritage: an introduction|last=Prema Kasturi|last2=Chithra Madhavan|publisher=East West Books|year=2007|isbn=978-81-88661-64-0|page=223}}</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ''ਮਾਨਿਕਕਵਾਚਕਰ'' ਦੁਆਰਾ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ [[ਸ਼ਿਵ]] ਭਕਤਿ ਪਾਠ ''ਤਿਰੂਵੇਮਬਾਵੈ'' ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਉਤਸਵ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Castes_and_Tribes_of_Southern_India,_Volume_6_-_Image_1.jpg|thumb| 1909 ਨੂੰ ਵਨੀਯਾਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਪੋਂਗਲਮਨਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ]] ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਆਂਡਰੀਆ ਗੁਟੀਰੇਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਪੋਂਗਲ ਪਕਵਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ [[ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਚੋਲ ਕਾਲ]] ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਸਪੈਲਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਢ''ਲੇ'' ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ''ਪੋਨਕਮ'', ''ਤਿਰੂਪੋਨਕਮ'', ''ਪੋਂਕਲ'' ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਰੂਪਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Gutierrezp270">{{Cite journal|last=Gutiérrez|first=Andrea|year=2018|title=Jewels Set in Stone: Hindu Temple Recipes in Medieval Cōḻa Epigraphy|journal=Religions|volume=9|issue=9|pages=279–281, context: 270–303|doi=10.3390/rel9090270|issn=2077-1444|doi-access=free}}</ref> [[ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ [[ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ|ਵਿਜੇਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰਪੂਰਵਕ ਨੁਸਖਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਪੋਂਗਲ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਅਨੁਸਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ''ਪੋਨਕਮ'', ''ਪੋਂਕਲ'' ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਗੇਤਰ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਜਾਂ ਤਾਂ ਤਿਉਹਾਰ ਪੋਂਗਲ ਪਕਵਾਨ ਨੂੰ ''ਪ੍ਰਸਾਦਮ'' ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪੋਂਗਲ ਡਿਸ਼ ਸਾਰੀ ''ਥਾਲੀ'' (ਹੁਣ ''ਅਲਾੰਕਾਰ ਨੈਵਿਦਿਆ'' ) ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਭਾਈਚਾਰਕ ਰਸੋਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। == ਪੋਂਗਲ ਪਕਵਾਨ == ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਥਾ ਰਵਾਇਤੀ "ਪੋਂਗਲ" ਪਕਵਾਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤਾਜ਼ੇ ਕਟਾਈ ਵਾਲੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਚੀਨੀ (ਗੁੜ) ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="britpongal2"/> ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਮਿੱਠੇ ਪਕਵਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ, ਜਿਵੇਂ: [[ਇਲਾਇਚੀ]], [[ਮੁਨੱਕਾ|ਕਿਸ਼ਮਿਸ਼]], [[ਮੂੰਗੀ|ਹਰਾ ਚੂਰਨ (ਵੰਡ)]] ਅਤੇ [[ਕਾਜੂ]] ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਅਲ ਅਤੇ ਘਿਓ (ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਖਣ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="Mathews2017p207"/><ref name="Gutierrezp270"/> ਪੋਂਗਲ ਪਕਵਾਨ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਰੂਪ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਮਕੀਨ ਅਤੇ ''ਤਿੱਖਾ'' ( ''ਵੇਨਪੋਂਗਲ'' ) ਪਕਵਾਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕੁਝ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ "ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਰਤਨ ਕਸਬੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ, ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਵਰਗ, ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ" ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਪਕਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਖਾਣਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਕਵਾਨ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ, [[ਸੂਰਜ (ਦੇਵਤਾ)|ਸੂਰਿਆ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੋਂਗਲ ਦੇ ਦਿਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, "ਕੀ ਚਾਵਲ ਪਕਾਏ ਹਨ"? ਦੀ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ == 2017 ਵਿੱਚ, ਰਾਜਦੂਤ ਡੇਵਿਡ ਬੁਲੋਵਾ ਨੇ ਵਰਜੀਨੀਆ ਹਾਊਸ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਮਤਾ ਐਚਜੇ 577 ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ 14 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਪੋਂਗਲ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |url=http://leg1.state.va.us/cgi-bin/legp504.exe?171+ful+HJ573 |title=Joint resolution HJ573 |access-date=2020-12-05 |archive-date=2021-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114030940/http://leg1.state.va.us/cgi-bin/legp504.exe?171%20ful%20HJ573 |url-status=dead }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਮਕਰ ਸੰਕਰਾਂਤੀ]] * ਵਾਢੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਤਿਉਹਾਰ]] nxubzc55mnzgucfs2fcoe2w3ozwkf9p 0 132879 848556 740357 2026-09-29T23:41:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848556 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Pallavi_Subhash_in_2013.jpg | alt = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1984|06|09|df=y}}<ref name="marathi">{{cite web|url=http://www.marathi.tv/actress/pallavi-subhash/|title=Pallavi Subhash Hot, Marriage, Husband, Wiki, Biography|website=Marathi.TV|accessdate=21 December 2020}}</ref> | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] | occupation = ਮਾਡਲ, [[ਅਦਾਕਾਰਾ]], ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹਸਤੀ | yearsactive = 2001–ਹੁਣ | known_for = * ''ਕ੍ਰਮ ਅਪਨਾ ਅਪਨਾ'' * ''ਕੈਡਬਰੀ ਕੁਛ ਮੀਠਾ ਹੋ ਜਾਏ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ'' * ''ਮਹਾਭਾਰਤ'' * ''ਚਕਰਵਰਤੀਨ ਅਸ਼ੋਕਾ ਸਮਰਾਟ'' * ''ਹੈਪੀ ਜਰਨੀ'' * ''ਨਰੂਦਾ ਦੋਨੋਰੁਦਾ'' * ''ਬਿਮਬਾ ਦੇਵੀ ਉਰਫ ਯਸ਼ੋਧਰਾ'' | awards = ਗੋਲਡਨ ਪੇਟਲ ਅਵਾਰਡ ਦਾਦਾਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਅਵਾਰਡ ਡਿਸਟਿੰਗੁਇਸ਼ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ <ref name="srilankanewslive"/> }} '''ਪੱਲਵੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਸ਼ਿਰਕੇ''' (ਜਨਮ 9 ਜੂਨ 1984) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-18/tv/28302824_1_bahus-screen-glam|title=Bahus to bombshells|date=18 June 2010|work=[[The Times of India]]|accessdate=15 September 2011|archive-date=26 ਸਤੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120926145032/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-18/tv/28302824_1_bahus-screen-glam|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Pallavi-Subhash|title=Pallavi Subhash: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} eTimes|last=|first=|date=7 August 2020|website=E Times {{!}} Entertainment Times|archive-url=|archive-date=|access-date=21 September 2020|url-status=live}}</ref> ਇੱਕ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰੀਅਨ ਮਾਡਲ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਗਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਰਾਠੀ ਨਾਟਕ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤੇਲਗੂ, ਕੰਨੜ, ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੱਖਣ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਤੇਲਗੂ, ਤਾਮਿਲ, ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਵਿਚ, ਬਲਕਿ ਸਿੰਹਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਚਕ੍ਰਵਰਤੀਨ ਅਸ਼ੋਕ ਸਮਰਾਟ|ਚਕਰਵਰਤੀਨ ਅਸ਼ੋਕਾ ਸਮਰਾਟ]]<ref name="hindu2">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2006/08/29/stories/2006082912820200.htm|title=A new family saga, a fresh face, a novel gift for viewers...|date=29 August 2006|work=[[The Hindu]]|accessdate=15 September 2011|archive-date=10 ਜਨਵਰੀ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110025209/http://www.hindu.com/2006/08/29/stories/2006082912820200.htm|dead-url=yes}}</ref><ref name="toi-mar-serial" /> ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਤ ਧਰਮਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਗੋਲਡਨ ਪੇਟਲ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/television/news/2016/golden-petal-awards-winners-list-swaragini-helly-varun-mouni-other-win-218355.html|title=Golden Petal Awards Winners’ List: Swaragini’s Helly-Varun, Naagin’s Mouni & Others Bag Awards-PICS|last=|first=|date=7 March 2016|website=Filmibeat|archive-url=|archive-date=|access-date=21 September 2020}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਇਨਾਮ|ਦਾਦਾਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਅਵਾਰਡ]] ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://marathimovieworld.com/news/pallavi-subhash-wins-best-supporting-actress-award.php|title=Pallavi Subhash wins best supporting actress award|last=|first=|date=20 August 2013|website=Marathi Movie World|archive-url=|archive-date=|access-date=21 September 2020}}</ref> ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਿਮਬਾ ਦੇਵੀ ਅਲੀਅਸ ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਗਾਲਾ ਡਿਨਰ ਅਤੇ ਅਵਾਰਡਸ ਨਾਈਟ ਵਿਖੇ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.srilankanewslive.com/arts/item/22174-sri-lankan-film-yashodhara-honoured-at-safal-2018-in-sydney|title=Sri Lankan film ‘Yashodhara’ honoured at SAFAL 2018 in Sydney|last=|first=|date=17 October 2018|website=Sri Lanka News Live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190522120034/https://www.srilankanewslive.com/arts/item/22174-sri-lankan-film-yashodhara-honoured-at-safal-2018-in-sydney|archive-date=22 ਮਈ 2019|access-date=22 September 2020|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.adaderana.lk/entertainment/50729/sri-lankan-film-yashodhara-honoured-at-safal-2018-in-sydney|title=Sri Lankan film ‘Yashodhara’ honoured at SAFAL 2018 in Sydney|last=|first=|date=16 October 2018|website=ADAderana|archive-url=|archive-date=|access-date=22 September 2020}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === ਆਪਣੀ [[ਬੀਕੋਮ|ਬੀ.ਕਾਮ.]] ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਭਾਸ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਵਰਗੀ ਵਕੀਲ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇਦਾਰ ਸ਼ਿੰਦੇ ਦੁਆਰਾ ਮਰਾਠੀ ਨਾਟਕ<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/pallavi-reveals-it-all/articleshow/4982177.cms|title=Pallavi reveals it all - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-02-12}}</ref> ਤੂ ਤੂ ਮੀ ਮੀ<ref>{{Cite web|url=https://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/marathi/tu-tu-mee-mee-marathi-play-preview.asp|title=TU TU MEE MEE Marathi Play/Drama - www.MumbaiTheatreGuide.com|website=www.mumbaitheatreguide.com|access-date=2021-02-12}}</ref> ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਰਾਠੀ ਨਾਟਕ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਈ.ਟੀ.ਵੀ. ਮਰਾਠੀ 'ਤੇ ਮਰਾਠੀ ਸੀਰੀਅਲ ਚਾਰ ਦਿਵਸ ਸਾਸੂਚੇ ਅਤੇ ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/television/news/2006/ekta-kapoor-170806.html|title=Ekta debuts Karam Apna Apna – Oneindia Entertainment|date=17 August 2006|publisher=Entertainment.oneindia.in|access-date=28 November 2013}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 'ਤੇ ਅਧੂਰੀ ਏਕ ਕਹਾਣੀ<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/television/news/2006/ekta-kapoor-170806.html|title=Ekta debuts Karam Apna Apna – Oneindia Entertainment|date=17 August 2006|publisher=Entertainment.oneindia.in|access-date=28 November 2013}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਸੁਭਾਸ਼ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸੀਰੀਅਲ 'ਤੁਮਾਰੀ ਦਿਸ਼ਾ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਅਗਲਾ ਹਿੰਦੀ ਸੀਰੀਅਲ, ਕਰਮ ਅਪਣਾ ਅਪਨਾ<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/television/news/2006/pallavi-subhash-221106.html|title=Noor of Karam Apna Apna: Pallavi Subhash – Oneindia Entertainment|date=22 November 2006|publisher=Entertainment.oneindia.in|access-date=28 November 2013|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203021305/http://entertainment.oneindia.in/television/news/2006/pallavi-subhash-221106.html|dead-url=yes}}</ref> ਲਈ ਆਫ਼ਰ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਬਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗੌਰੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ,<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_pallavi-joins-balaji_1047585|title=Pallavi joins Balaji|date=16 August 2006|work=[[Daily News & Analysis]]|access-date=15 September 2011}}</ref> ਜੋ ਇੱਕ ਮਨਮੋਹਕ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮ ਮੱਧਵਰਗੀ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਲੜਕੀ ਸੀ। ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2007 ਵਿਚ ਉਹ 'ਫ੍ਰੈਸ਼ ਨਿਊ ਫੇਸ' ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਈ। 2007 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਉਸਨੇ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਜ਼ ਦੇ 'ਕਸਮ ਸੇ' ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਮੀਰਾ ਦਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 2008 ਵਿਚ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2008 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ ਸੁਭਾਸ਼ ਨੇ [[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਇੰਡੀਆ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਅਥਵਾਨ ਵਚਨ ਵਿੱਚ ਸਨੇਹਾ ਆਹੂਜਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਇਮੇਜਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੀਰੀਅਲ ਬਸਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੇਤਕੀ ਸੰਘਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-08/tv/28111403_1_pallavi-subhash-pav-misal|title=Pallavi reveals it all|last=Amrita Mulchandani|date=8 September 2009|website=The Times of India|access-date=28 November 2013|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203052435/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-08/tv/28111403_1_pallavi-subhash-pav-misal|dead-url=yes}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੋਧ ਭਰਾਈ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ,<ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-05/tv/28273148_1_new-mantra-air-low-trps|title=Godh Bharai to go off air?|date=5 August 2010|website=The Times of India|access-date=28 November 2013|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203053158/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-05/tv/28273148_1_new-mantra-air-low-trps|dead-url=yes}}</ref> ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਫ਼ਲ ਨਾ ਰਿਹਾ।<ref name="toi-mar-serial">{{Cite web |date=10 June 2011 |title=Pallavi Subhash in a Marathi serial |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-10/tv/29638961_1_marathi-pallavi-subhash-girl |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926145038/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-10/tv/29638961_1_marathi-pallavi-subhash-girl |archive-date=26 ਸਤੰਬਰ 2012 |access-date=28 November 2013 |website=The Times of India |dead-url=yes}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ ਦੇ ਡੇਲੀ ਸੋਪ 'ਗੁਨਤਾਤਾ ਹਿਰਦੇ ਹੀ' ਵਿੱਚ ਸਤੀਸ਼ ਰਾਜਵਾੜੇ ਦੁਆਰਾ ਸੰਦੀਪ ਕੁਲਕਰਨੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/after-working-in-tv-shows-like-basera-and-godh-bharaai-its-time-for-actor-pallavi-subhash-to-essay-a-character-of-her-age-in-zee-marathis-upcoming-daily-soap-guntata-hriday-he-by-satish-rajwaade-/articleshow/8771464.cms|title=After working in TV shows like Basera and Godh Bharaai, its time for actor Pallavi Subhash to essay a character of her age in Zee Marathi's upcoming daily soap Guntata Hriday He by Satish Rajwaade. - Times of India|last=Mulch|first=Amrita|last2=Jun 8|first2=ani {{!}} TNN {{!}}|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-02-13|last3=2011|last4=Ist|first4=10:55}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਿਧਾਰਥ ਕੁਮਾਰ ਤਿਵਾੜੀ ਦੁਆਰਾ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਲੜੀ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]]<ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-27/news/43431755_1_pallavi-subhash-amba-jewellery|title=Pallavi to play Krishna's Rukmini|date=27 October 2013|website=The Times of India|access-date=28 November 2013|archive-date=30 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030114341/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-27/news/43431755_1_pallavi-subhash-amba-jewellery|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ [[ਰੁਕਮਣੀ|ਰੁਕਮਿਨੀ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਲੜੀ ਵਿਚ [[ਅੰਬਾ (ਮਹਾਭਾਰਤ)|ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅੰਬਾ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਸੀ,<ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-22/tv/38734644_1_mahabharat-stunts-mega-show|title=Lifetime Experience shooting for Mahabharat:Pallavi|date=22 April 2013|website=The Times of India|access-date=28 November 2013|archive-date=26 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130426001751/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-22/tv/38734644_1_mahabharat-stunts-mega-show|dead-url=yes}}</ref> ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾਵਾਂ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-01/news-and-gossip/38930665_1_ratan-rajput-marathi-movie-laali|title=Ratan replaces Pallavi in 'Mahabharat'|date=1 May 2013|website=The Times of India|access-date=28 November 2013|archive-date=14 ਨਵੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114171618/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-01/news-and-gossip/38930665_1_ratan-rajput-marathi-movie-laali|dead-url=yes}}</ref> ਸੀਰੀਅਲ ਵਿਚ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। 2015 ਤੋਂ 2016 ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੜੀ ''[[ਚਕ੍ਰਵਰਤੀਨ ਅਸ਼ੋਕ ਸਮਰਾਟ|ਚੱਕਰਵਰਤੀਨ ਅਸ਼ੋਕ ਸਮਰਾਟ]]'' ਵਿੱਚ ਧਰਮ / ਸੁਭਦਰੰਗੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ [[ਅਸ਼ੋਕ]] ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ [[ਬਿੰਦੂਸਾਰ|ਬਿੰਦੂਸਾਰਾ]] ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲਡਨ ਪੇਟਲ ਅਵਾਰਡ 2016 ਵਿਚ ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=7 March 2016 |title=Golden Petal Awards Winners’ List: Swaragini’s Helly-Varun, Naagin’s Mouni & Others Bag Awards-PICS |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2016/golden-petal-awards-winners-list-swaragini-helly-varun-mouni-other-win-218355.html |archive-url= |archive-date= |access-date=21 September 2020 |website=Filmibeat}}</ref> === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === 2003 ਵਿਚ ਸੁਭਾਸ਼ ਨੇ ਵਿਜੇ ਪਤਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਪੋਲਿਸਚੀ ਬਾਈਕੋ''<nowiki/>''' ਵਿਚ ਮਨਸਿੰਘ ਪਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cinestaan.com/movies/polisachi-bayko-20105|title=Polisachi Bayko (2003) - Review, Star Cast, News, Photos|website=Cinestaan|access-date=2021-02-09|archive-date=2020-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124121023/https://www.cinestaan.com/movies/polisachi-bayko-20105|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਇਕ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਓਮਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਆਦਰਵਾਨ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੌਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰੱਖਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ , ਵਧੀਆ ਤਨਖਾਹ ਵਾਲੀ ਨੌਕਰੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://marathimovieworld.com/moviedetail/polisachi-bayko.php|title=Polisachi Bayko|last=Editorial|first=M. M. W.|date=2015-01-01|language=en-US|access-date=2021-02-09}}</ref> ਉਸਨੇ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਕੁੰਕੂ ਜਲੈ ਵੈਰੀ' ਨਾਲ 2005 ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਸੀ,<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=4BYChE5lrUk|title=Kunku Zala Vairi {{!}} Full Marathi Movie {{!}} Pallavi Subhash, Sayaji Shinde {{!}} Family Drama Action - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2021-02-15}}</ref> ਜੋ ਨਾਗੇਸ਼ ਡਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ<ref>{{Citation|title=Kunku Zale Vairi|url=https://www.imdb.com/title/tt1192418/|accessdate=2021-02-15}}</ref> ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ 'ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਜ਼ੀ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਮੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦੇ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨੋ ਪ੍ਰੋਬਲਮ''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1QiMAqa-SCQ|title=No Problem - Full Comedy Marathi Movies {{!}} Navin Prabhakar, Jeetendra Joshi, Savita Malpekar - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2021-02-15}}</ref> ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਨਵਿਨ ਪ੍ਰਭਾਕਰ, ਜੀਤੇਂਦਰ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਵਿਤਾ ਮਾਲਪੇਕਰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨ।<ref>{{Citation|title=No Problem|date=2005-12-26|url=https://www.imdb.com/title/tt3360080/|accessdate=2021-02-15}}</ref> ਸੁਭਾਸ਼ ਨੇ [[ਸੋਨਾਲੀ ਕੁਲਕਰਨੀ|ਸੋਨਾਲੀ ਕੁਲਕਰਣੀ]], ਪੰਕਜ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਿਲਾਸ ਉਜਾਵਣੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨੋਜ ਪਲਰੇਚਾ ਦੀ 2006 ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੇਜ ਸੋਯਰੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cinestaan.com/movies/sage-soyare-40105|title=Sage Soyare (2006) - Review, Star Cast, News, Photos|website=Cinestaan|access-date=2021-02-15|archive-date=2020-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808092010/https://www.cinestaan.com/movies/sage-soyare-40105|url-status=dead}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਚੌਧਰੀ, ਜਤਿੰਦਰ ਜੋਸ਼ੀ, ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ੈਲਰ, ਯਤਿਨ ਕਾਰਯੇਕਰ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨਰੇ ਅਤੇ ਅਮਿਤ ਫਾਲਕੇ ਨਾਲ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਆਈਲਾ ਰੇ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rb4oF5EYox0|title=आयला रे {{!}} AAILA RE {{!}} Full Comedy Marathi Movie {{!}} Ankush Choudhary, Jitendra Joshi, Sushant, Pallavi - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2021-02-15}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀਪਕ ਨਾਇਡੂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸੀ।<ref name="indiatimes2">{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-14/news-interviews/35797634_1_marathi-film-pallavi-subhash-rumours|title=I refused 23 projects: Pallavi Subhash|date=14 December 2012|website=The Times of India|access-date=28 November 2013|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203052827/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-14/news-interviews/35797634_1_marathi-film-pallavi-subhash-rumours|dead-url=yes}}</ref> ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਚੌਹਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ 2008 ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਿਕ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੀਸੰਸਾਰ ਮੰਡਿਟ<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3uLOBUtclO4|title=Mee Sansar Mandite - Classic Marathi Full Movie - Alka Kubal, Ashok Shinde, Pallavi Subhash - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2021-02-08}}</ref> ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਸੁਭਾਸ਼ ਨੇ ਅਲਕਾ ਕੁਬਲ-ਆਥਲੀ, ਅਸ਼ੋਕ ਸ਼ਿੰਦੇ, ਰਵਿੰਦਰ ਬੀਰਦੀ ਅਤੇ ਸੁਹਸਿਨੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਮਰਾਠੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ, ਅਤੁਲ ਕੈਲੇ ਦੀ 'ਆਸਾ ਮੀ ਆਸ਼ੀ ਤੀ' ਸਚਿਤ ਪਾਟਿਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਤੇਜਸ ਦਿਉਸਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਸੂਤਰਾ ਸੰਦੀਪ ਕੁਲਕਰਨੀ ਅਤੇ ਗਸ਼ਮੀਰ ਮਹਾਜਨ ਦੇ ਧਾਵਾ ਧਾਵਾ ਖੁਨ ਖੁਨ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/i-refused-23-projects-pallavi-subhash/articleshow/17598185.cms|title=I refused 23 projects: Pallavi Subhash - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-02-14}}</ref> 'ਆਸਾ ਮੀ ਆਸ਼ੀ ਤੀ' ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਸੂਤਰਾ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਰੀਅਰ ਮੁਖੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਲੜਕੀ ਦੀ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਲਹਿਜ਼ੇ ਨਾਲ ਮਰਾਠੀ ਬੋਲਣੀ ਪਈ <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/pallavi-subhash-is-currently-on-a-romantic-spree/articleshow/18046792.cms|title=Pallavi Subhash is currently on a romantic spree - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-02-14}}</ref> ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਨੀਆ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਗੋਵਾਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਲੜਕੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। <ref name="mformovie1">{{Cite web|url=http://www.mformovie.in/i-live-on-my-terms-pallavi/|title=I live on my terms: Pallavi &#124; m 4 MOVIE|date=8 June 2013|publisher=Mformovie.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614013606/http://www.mformovie.in/i-live-on-my-terms-pallavi/|archive-date=14 June 2013|access-date=28 November 2013}}</ref> ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਉਸਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸਚਿਤ ਪਾਟਿਲ ਨਾਲ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਸਕੀਆਂ। <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/sachit-patil-pallavi-subhash-asa-mee-ashi-tee-atul-kale-premsutra/articleshow/25715415.cms|title=Pallavi Subhash to romance Sachit Patil on-screen - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-02-14}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਰਜੁਨ ਸਰਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਓਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-03/news-interviews/29732890_1_arjun-action-stunts-action-entertainer|title=A subdued Arjun in 'Om'|last=V Lakshmi|date=3 July 2011|website=The Times of India|access-date=28 November 2013|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203052416/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-03/news-interviews/29732890_1_arjun-action-stunts-action-entertainer|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://newindianexpress.com/entertainment/interviews/article309486.ece|title=Arjun, on 'Mankatha'|last=Malini|first=Shankaran|website=The New Indian Express|access-date=28 November 2013|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203082348/http://newindianexpress.com/entertainment/interviews/article309486.ece|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਸਕਲ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ। 2014 ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਸ਼ ਸਚਿਨ ਕੁੰਡਾਲਕਰ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈਪੀ ਜਰਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਅਤੁਲ ਕੁਲਕਰਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਆ ਬਾਪਤ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 4 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ (560,000 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/screen/is-aamir-khans-pk-the-reason-for-marathi-films-poor-performance-at-box-office/?device=desktop|title=Is Aamir Khan’s ‘PK’ the reason for Marathi films’ poor performance at box office?|last=|first=|date=9 January 2015|website=indianexpress.com|archive-url=|archive-date=|access-date=24 September 2020}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਈ ਤਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਔਰਤ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/pallavi-is-str-s-heroine-in-gautham-film-news-tamil-nl2tPAibfcc.html|title=Pallavi is STR's heroine in Gautham film!|publisher=Sify.com|access-date=28 November 2013|archive-date=1 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131201005231/http://www.sify.com/movies/pallavi-is-str-s-heroine-in-gautham-film-news-tamil-nl2tPAibfcc.html|dead-url=yes}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਬਲਕ ਦਰਜ ਜਾਰੀ ਨਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।<ref name="indiatimes">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Simbu-should-forget-his-issues-and-move-on-Gautham/articleshow/49672715.cms|title=Simbu should forget his issues and move on: Gautham|website=[[The Times of India]]|access-date=12 December 2016}}</ref> 2015 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਐਮ. ਸਰਾਵਣਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ [[ਪੁਨੀਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰ]] ਦੀ 25 ਵੀਂ ਫ਼ਿਲਮ ਚਕਰਵਿਊਹਾ (2016 ਫ਼ਿਲਮ) ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਇਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਰਾਵਾਨਨ ਨੇ ਸੰਪਾਦਨ ਟੇਬਲ ਤੇ ਕਾਹਲੀ ਪਈ ਵੇਖੀ ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਕਿਰਦਾਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ। ਸਾਰਵਾਨਮ ਨੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕੰਨੜ ਲੜਕੀ ਰਚਿਤਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਭਾਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Puneeths-25th-film-Rachita-Ram-replaces-Pallavi-Subhash/articleshow/47859620.cms|title=Puneeth’s 25th film: Rachita Ram replaces Pallavi Subhash|last=|first=|date=29 June 2015|website=timesofindia.indiatimes.com|archive-url=|archive-date=|access-date=24 September 2020}}</ref> ਸੁਭਾਸ਼ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2016 'ਚ ਨਾਰੂਦਾ ਦੋਨੋਰੁਦਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 2012 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਕੀ ਡੋਨਰ ਦਾ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਰੀਮੇਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/vicky-donor-telugu-remake-to-go-on-floors-this-month/|title=‘Vicky Donor’ Telugu remake to go on floors this month|last=|first=|date=1 December 2015|website=indianexpress.com|archive-url=|archive-date=|access-date=24 September 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Naruda-Donoruda-So-near-and-yet-so-far/article16436605.ece|title=Naruda Donoruda: So near and yet so far|last=|first=|date=4 November 2016|website=thehindu.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020192652/https://www.thehindu.com/features/cinema/Naruda-Donoruda-So-near-and-yet-so-far/article16436605.ece|archive-date=20 ਅਕਤੂਬਰ 2020|access-date=24 September 2020|url-status=dead}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਸ਼ ਨੇ [[ਸਿੰਹਾਲਾ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੁਨੀਲ ਅਰਿਯਾਰਤਨੇ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਿਮਬਾ ਦੇਵੀ ਅਲੀਅਸ ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਰਪਿਤ ਚੌਧਰੀ ਨਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਸਿੰਹਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਜੀਵਨੀ ਨਾਟਕ ਹੈ, ਜੋ ਆਰਿਯਾਰਤਨੇ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.sundayobserver.lk/2017/07/09/art/bimba-devi-nohoth-yashodara-studying-character-princess|title=BIMBA DEVI NOHOTH YASHODARA: STUDYING THE CHARACTER OF A PRINCESS|last=|first=|date=9 July 2017|website=Sunday Observer|archive-url=|archive-date=|access-date=24 September 2020}}</ref> ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੀਵਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸਿਧਾਰਥ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ [[ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਯਸ਼ੋਧਰਾ|ਯਸ਼ੋਧਰਾ]] ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਭਾਸ਼ ਨੂੰ 12 ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਖੇ ਸਾਲਾਨਾ ਗਾਲਾ ਡਿਨਰ ਅਤੇ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਨਾਇਟ ਵਿਖੇ 12 ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="srilankanewslive">{{Cite web |last= |first= |date=17 October 2018 |title=Sri Lankan film ‘Yashodhara’ honoured at SAFAL 2018 in Sydney |url=https://www.srilankanewslive.com/arts/item/22174-sri-lankan-film-yashodhara-honoured-at-safal-2018-in-sydney |archive-url=https://web.archive.org/web/20190522120034/https://www.srilankanewslive.com/arts/item/22174-sri-lankan-film-yashodhara-honoured-at-safal-2018-in-sydney |archive-date=22 ਮਈ 2019 |access-date=22 September 2020 |website=Sri Lanka News Live |dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਰਾਜੇਸ਼ ਚਾਵਨ ਦੀ 2018 ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ ਘਰ ਹੋਤਾ ਮੇਣਾਚਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਜਿਥੇ ਸਿਧਾਰਥ ਜਾਧਵ, ਅਲਕਾ ਕੁਬਲ, ਮੋਹਨ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਨਾਰਕਰ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ।<ref>{{Cite web|url=http://www.mymahanagar.com/entertainment/metoo-subject-in-marathi-movie-ghar-hot-menach/43683/|title=मीटू सारखा संवेदनशील विषय; ‘घर होतं मेणाचं’ मध्ये|last=Team|first=My Mahanagar|date=15 November 2018|website=My Mahanagar|language=mr-IN|archive-url=|archive-date=|access-date=25 September 2020}}</ref> ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਸ਼ ਨੇ ਰਾਜਿੰਦਰ ਤਾਲਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਉਸ<ref>{{Cite web|url=https://www.cinestaan.com/reviews/miranda-house-40292|title=Miranda House review: Slow-paced mystery that has little thrill to offer|last=Chettiar|first=Blessy|website=Cinestaan|access-date=25 September 2020|archive-date=24 ਜਨਵਰੀ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124121325/https://www.cinestaan.com/reviews/miranda-house-40292|url-status=dead}}</ref> ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿੰਦ ਗੁਣਾਜੀ ਅਤੇ ਸੈਨਕੀਤ ਕਾਮਤ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Citation|title=Miranda House Movie Review {2.0/5}: Critic Review of Miranda House by Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-reviews/miranda-house/movie-review/68949867.cms|accessdate=25 September 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://marathimovieworld.com/moviedetail/miranda-house.php|title=Miranda House ( मिरांडा हाऊस )|last=Editorial|first=M. M. W.|date=9 April 2019|language=en-US|access-date=25 September 2020}}</ref> === ਮਾਡਲਿੰਗ === ਸੁਭਾਸ਼ ਲੋਇਨ ਡੇਟ ਜੈਮ, ਐਵਰੈਸਟ ਗਰਮ ਮਸਾਲਾ, ਲਾਇਫਬੌਏ, 3 ਰੋਜ਼ਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਟੀਵੀ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ 2012 ਅਤੇ 2013 ਵਿਚ ਟੀਵੀ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਾਡਲ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਡਬਰੀ ਲਈ “ ''ਮੀਠੇ ਮੇਂ ਕੁਝ ਮੀਠਾ ਹੋ ਜਾਏ'' ” ਵਿਗਿਆਪਨ ਮੁਹਿੰਮ <ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/india/report-mumbai-girl-pallavi-subhash-s-sinhala-film-to-open-prestigious-sydney-festival-2665760|title=Mumbai girl Pallavi Subhash's Sinhala film to open prestigious Sydney festival|last=Pawar|first=Yogesh|date=21 September 2018|website=DNA India|language=en|access-date=29 September 2020}}</ref> ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ‘ਕੈਡਬਰੀ ਗਰਲ’ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="mformovie1"/> 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵੀ.ਜੀ.ਐਨ. ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਪਾਰਕ,<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BXfrCjH8bYc|title=VGN VICTORIA PARK TV ADVERTISEMENT {{!}} PLOTS AT AMBATTUR {{!}} ADUKALAM NAREN {{!}} TVC - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2021-02-13}}</ref> ਚੇਨਈ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਸਿਲਕਸ ਲਈ ਵਿਗਿਆਪਨ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=PLtz5Irpb3s|title=SRI MAHALAKSHMI SILKS {{!}} T NAGAR {{!}} TV COMMERCIAL {{!}} ESKIMO STUDIOS - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2021-02-13}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਨਾਮ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਭੂਮਿਕਾ |- | | ''ਚਾਰ ਦਿਵਸ ਸਾਸੂਚੇ'' | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | |- | | ''ਅਧੂਰੀ ਏਕ ਕਹਾਣੀ'' | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | |- | 2003 | ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਆਨੀ ਮੀ<ref>{{Cite web|url=https://www.indiantelevision.com/headlines/y2k3/may/may45.htm|title=Alpha Marathi to launch 'Saheb bibi aani mee' on 7 May|last=|first=|date=2003-05-06|website=Indian Television Dot Com|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-01-29}}</ref> | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | ਮਾਨਵਾ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ |- | 2004–06 | ''ਤੁਮਹਾਰੀ ਦਿਸ਼ਾ'' | rowspan="3" | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | ਪ੍ਰੀਤਾ |- | 2006–09 | ''ਕਰਮ ਅਪਨਾ ਅਪਨਾ'' | ਗੌਰੀ ਚੈਟਰਜੀ / ਗੌਰੀ ਸ਼ਿਵ ਕਪੂਰ / ਗੌਰੀ ਸਮਰ ਕਪੂਰ |- | 2007–08 | ''ਕਸਮ ਸੇ'' | ਮੀਰਾ ਖੰਡੇਲਵਾਲ / ਮੀਰਾ ਵਾਲੀਆ |- | 2008–09 | ''ਅਥਵਾਨ ਵਚਨ'' | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | ਸਨੇਹਾ ਆਹੂਜਾ |- | 2009 | ''ਬਸੇਰਾ'' | rowspan="2" | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | ਕੇਤਕੀ ਸੰਘਵੀ |- | 2010 | ''ਗੋਧ ਭਰਾਈ'' | ਅਸਥਾ |- | 2011 | ''ਗੁੰਤਾਤਾ ਹਰੀਦੇ ਹੀ''<ref name="indiatimes3">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Pallavi-Subhash-in-a-Marathi-serial/articleshow/8788825.cms|title=Pallavi Subhash in a Marathi serial|website=Times of India|access-date=21 December 2020}}</ref> | rowspan="3" | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | ਅਨੰਨਿਆ |- | 2012 | ''ਕਾਮੇਡੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'' | ਬਤੌਰ ਐਂਕਰ |- | 2012 | ''ਸ਼੍ਰੀਯੁਤ ਗੰਗਾਧਰ ਟਿਪਰੇ'' <ref name="tellychakkar">{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/celebs/tv/pallavi-subhash|title=Pallavi Subhash|website=tellychakkar.com|access-date=21 December 2020}}</ref> | |- | 2013–14 | ''[[ਮਹਾਭਾਰਤ]]'' | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | [[ਰੁਕਮਣੀ|ਰੁਕਮਿਨੀ]] |- | 2014 | ''ਕਾਮੇਡੀ ਚੀ ਬੁਲੇਟ ਟ੍ਰੇਨ'' | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | |- | 2015–2016 | ''[[ਚਕ੍ਰਵਰਤੀਨ ਅਸ਼ੋਕ ਸਮਰਾਟ|ਚੱਕਰਵਰਤੀਨ ਅਸ਼ੋਕਾ ਸਮਰਾਟ]]'' | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | ਸੁਭਦਰੰਗੀ / ਮਹਾਰਾਣੀ ਧਰਮ |- |} === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਭੂਮਿਕਾ |- | 2003 | ''ਪੋਲਿਸਚੀ ਬਾਯਕੋ'' | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | |- | 2005 | ''ਨੋ ਪ੍ਰੋਬਲਮ <ref name=":2">{{Cite web |title=No Problem - Full Comedy Marathi Movies {{!}} Navin Prabhakar, Jeetendra Joshi, Savita Malpekar - YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=1QiMAqa-SCQ |access-date=2021-02-15 |website=www.youtube.com}}</ref>'' | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | ਨੰਦਾ |- | 2005 | ''ਕੁੰਕੂ ਜਲੇ ਵੈਰੀ <ref name=":1">{{Cite web |title=Kunku Zala Vairi {{!}} Full Marathi Movie {{!}} Pallavi Subhash, Sayaji Shinde {{!}} Family Drama Action - YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=4BYChE5lrUk |access-date=2021-02-15 |website=www.youtube.com}}</ref>'' | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਡੈਬਿਉ ਫ਼ਿਲਮ | ਕਮਲ ਏ ਮਾਨੇ ਪਾਟਿਲ |- | 2006 | ''ਸੇਜ ਸੋਯਾਰੇ'' | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | |- | 2006 | ''ਤੁਜਾ ਮਾਜਾ ਜਮੇਨਾ'' | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | |- | 2006 | ''ਆਈਲਾ ਰੇ!'' ''! <ref name=":3"/>'' | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | ਨਿਸ਼ਾ |- | 2008 | ''ਮੀ ਸੰਸਾਰ ਮੰਡਤੇ '' | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | ਮੀਨਾ |- | | ''ਓਮ'' | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] | |- | | ''ਰਾਸਕਲ'' | [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] | |- | rowspan="3" | 2013 | ''ਪ੍ਰੇਮਸੂਤਰਾ'' | rowspan="3" | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | ਸਨਿਆ |- | ''ਆਸਾ ਮੀ ਆਸ਼ੀ ਤੀ'' | ਅਕਸ਼ਾਰਾ <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/previews/asa-mee-ashi-tee-sachit-patil-pallavi-subhash-manasi-salvi-usha-satish-salvi-amitraj-atul-kamalakar-kale/articleshow/26469319.cms|title=Asa Mee Ashi Tee - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-01-30}}</ref> |- | ''ਧਾਵਾ ਧਾਵਾ ਖੁਨ ਖੁਨ'' | |- | 2014 | ਹੈਪੀ ਜਰਨੀ | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | ਐਲਿਸ |- | 2016 | ''ਨਰੂਦਾ ਦੋਨੋਰੁਦਾ'' | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ | ਅਸ਼ੀਮਾ ਰਾਏ |- | 2018 | ''ਬਿਮਬਾ ਦੇਵੀ ਉਰਫ ਯਸ਼ੋਧਰਾ'' | [[ਸਿੰਹਾਲਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਹਲਾ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ | [[ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਯਸ਼ੋਧਰਾ|ਯਸ਼ੋਧਰਾ]] |- | 2018 | ''ਘਰ ਹੋਤਾ ਮੇਣਾਚਾ'' <ref>{{Cite web|url=http://www.lokmat.com/marathi-cinema/me-too-campaign-cover-ghar-hote-menache-movie/|title='मीटू' सारखा संवेदनशील विषय 'घर होतं मेणाचं'मध्ये|last=author/online-lokmat|date=30 November 2018|website=Lokmat|access-date=19 April 2019}}</ref> | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | ਵਰਸ਼ਾ <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9FI-bJ6W5fk|title=Ghar Hota Menacha - Teaser 4 ( Tuza Kinara - Mohan ji at his best .. ) - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2021-01-31}}</ref> |- | 2019 | ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ <ref>{{Citation|title=Miranda House Movie Review {2.0/5}: Critic Review of Miranda House by Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-reviews/miranda-house/movie-review/68949867.cms|accessdate=19 April 2019}}</ref> | [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | ਪ੍ਰਿਆ <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/miranda-house-character-poster-of-pallavi-subhash-as-priya-unveiled/articleshow/68830293.cms|title='Miranda House': Character poster of Pallavi Subhash as Priya unveiled! - Times of India|work=The Times of India|access-date=26 September 2020|language=en}}</ref> |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਸ਼ੋਅ / ਫ਼ਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨਤੀਜਾ ! ਰੈਫ. |- | '''2005''' | ਜੀ ਗੌਰਵ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | ''ਕੁੰਕੂ ਜਲੇ ਵੈਰੀ'' | ਕਮਲ|| {{Nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/celebs/pallavi-subhash/biography.html|title=Exclusive biography of #PallaviSubhash and on her life.|website=FilmiBeat|language=en|access-date=2021-02-08}}</ref> |- | '''2007''' | ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ | ਫ੍ਰੈਸ ਨਿਊ ਫੇਸ | ''ਕਰਮ ਅਪਨਾ ਅਪਨਾ'' | ਗੌਰੀ ਸ਼ਿਵ ਕਪੂਰ|| {{Nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/search?sxsrf=ALeKk02TMkpjf_FE68wC9pVnLd-1by8edQ:1601047363923&q=pallavi+subhash+nominations&stick=H4sIAAAAAAAAAOPgE-LSz9U3MDE0NjMv0FLKTrbSTyxPLEqBkPHlmXl5qUVWefm5mXmJJZn5ecWLWKULEnNyEssyFYpLkzISizMUkGQBOUKlYFAAAAA&sa=X&ved=2ahUKEwjkh5SbzoTsAhWVxTgGHX4pBfUQ44YBKAIwH3oECAoQBA&biw=1440&bih=791|title=pallavi subhash nominations - Google Search|website=www.google.com|access-date=25 September 2020}}</ref> |- | '''2008''' | ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ | ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਔਰਤ | ''ਕਸਮ ਸੇ'' | ਮੀਰਾ|| {{Nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.dailymotion.com/video/x7w1y3|title=31 December Indian Telly Awards 2008 Part 7 - video dailymotion|website=Dailymotion|language=en|access-date=25 September 2020}}</ref> |- | '''2015''' | ਬਿਗ ਸਟਾਰ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ | ਸਭ ਤੋਂ ਮਨੋਰੰਜਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ - ਔਰਤ | [[ਚਕ੍ਰਵਰਤੀਨ ਅਸ਼ੋਕ ਸਮਰਾਟ|''ਚੱਕਰਵਰਤੀਨ ਅਸ਼ੋਕਾ ਸਮਰਾਟ'']] | ਸੁਭਦਰੰਗੀ / ਧਰਮ|| {{Nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/television/news/2015/big-star-entertainment-awards-2015-ekta-devoleena-win-radhika-perform-208481.html|title=Big Star Entertainment Awards 2015: Radhika-Shakti Perform; Ekta, Devoleena… Bag Awards!|last=|first=|date=15 December 2015|website=filmibeat.com|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=25 September 2020}}</ref> |- | '''2015''' | ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ | ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਉੱਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | [[ਚਕ੍ਰਵਰਤੀਨ ਅਸ਼ੋਕ ਸਮਰਾਟ|''ਚੱਕਰਵਰਤੀਨ ਅਸ਼ੋਕਾ ਸਮਰਾਟ'']] | ਸੁਭਦਰੰਗੀ / ਧਰਮ|| {{Nom}} | <ref name="indiatoday">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/nominations-for-indian-telly-awards-2015-out-see-who-all-have-made-the-cut-273701-2015-11-20|title=Nominations for Indian Telly Awards 2015 out; see who all have made the cut - Television News|last=India Today Web Desk|date=20 November 2015|website=India Today|access-date=21 December 2020}}</ref> |- | '''2016''' | ਕਲਰਜ਼ ਗੋਲਡਨ ਪੇਟਲ ਅਵਾਰ | ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | [[ਚਕ੍ਰਵਰਤੀਨ ਅਸ਼ੋਕ ਸਮਰਾਟ|''ਚੱਕਰਵਰਤੀਨ ਅਸ਼ੋਕਾ ਸਮਰਾਟ'']] | ਸੁਭਦਰੰਗੀ / ਧਰਮ|| {{Won}} | <ref name="filmibeat">{{Cite web |last= |first= |date=7 March 2016 |title=Golden Petal Awards Winners’ List: Swaragini’s Helly-Varun, Naagin’s Mouni & Others Bag Awards-PICS |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2016/golden-petal-awards-winners-list-swaragini-helly-varun-mouni-other-win-218355.html |archive-url= |archive-date= |access-date=21 September 2020 |website=Filmibeat}}</ref> |- | '''2018''' | ਸਫਲ ਫੇਸਟ ਅਵਾਰਡ | ਵਿਸੇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਵਾਰਡ | ''ਬਿਮਬਾ ਦੇਵੀ ਉਰਫ ਯਸ਼ੋਧਰਾ'' | ਯਸ਼ੋਧਰਾ|| {{Won}} | <ref name="srilankanewslive"/> <ref name="adaderana">{{Cite web |last= |first= |date=16 October 2018 |title=Sri Lankan film ‘Yashodhara’ honoured at SAFAL 2018 in Sydney |url=http://www.adaderana.lk/entertainment/50729/sri-lankan-film-yashodhara-honoured-at-safal-2018-in-sydney |archive-url= |archive-date= |access-date=22 September 2020 |website=ADAderana}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Instagram|pallavi.subhash}} * {{ਟਵਿਟਰ|pallavisubhash}} * {{Facebook|pallavi9subhash}} * {{IMDB name|2589210}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] qdc1x2sdc842ah4sv1o41p2asx6964k 0 133638 848596 580123 2026-09-30T04:17:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848596 wikitext text/x-wiki {{Infobox person||URL=}} '''ਭਾਵਨਾ ਚੌਹਾਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਮੇਜਰ ਹੈ। [[ਚੇਨਈ|ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਮਾਰਚ 2001 ਵਿਚ ਚੇਨਈ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਚ ਔਫੀਸਰਸ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀ (ਓ.ਟੀ.ਏ.) ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੀਤਾ, ਮੈਰਿਟ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰਹੀ ਅਤੇ ਛੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੇ| ਉਸਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਮੇਜਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ''ਜਿਥੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਦਲੇਰ'', <ref>[http://www.thehindu.com/books/article108194.ece "A novel idea" - ''The Hindu''] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੈਟਰੋ ਰੀਡਸ ਲੜੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, 2010 ਵਿੱਚ ਪੇਂਗੁਇਨ ਬੁਕਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਜਿੱਥੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ'' ਦਲੇਰੀ ਇਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਖਾਤਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 52 ਲੇਡੀ ਕੈਡਟਾਂ (ਐਲਸੀ) ਦੀ ਅਵਾਜਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 400 ਸੱਜਣ ਪੁਰਸ਼ ਕੈਡਟਾਂ (ਜੀਸੀ) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ| ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਇਕ ਮਾੜਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ| [[ਪੂਨੇ|ਭਾਰਤ ਦੇ]] ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਭਾਵਨਾ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪਲਾਨਿੰਗ ਐਂਡ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਚੌਹਾਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਆਰਮੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਪਤੀ ਅਤੇ ਬੇਟੇ ਨਾਲ ਰੁੜਕੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.penguinbooksindia.com/Authors/_Bhavna_Chauhan.aspx "ਲੇਖਕ ਲਾਉਂਜ: ਭਾਵਨਾ ਚੌਹਾਨ"] * [http://getahead.rediff.com/report/2010/feb/16/author-interview-bhavna-chauhan.htm "ਇਹ ਲੇਖਕ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮੰਮੀ ਇਕ ਵਾਰ ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ"] * [https://web.archive.org/web/20100217033232/http://www.metroreads.in/WhereGirlsDare.asp ਜਿਥੇ ਕੁੜੀਆਂ ਭਾਣਾ ਚੌਹਾਨ ਦੁਆਰਾ ''ਦਲੇਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ''] * [http://epaper.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=Q0FQLzIwMDkvMTIvMjAjQXIwMTIwMQ==&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom ''ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨ ਲਈ ਕਹਾਣੀਆਂ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303171831/http://epaper.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=Q0FQLzIwMDkvMTIvMjAjQXIwMTIwMQ==&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom |date=2016-03-03 }} * [https://web.archive.org/web/20100213190800/http://www.deccanchronicle.com/supplementary/just-out-999 "ਲਵ ਓਵਰ ਕੌਫੀ" - ''ਡੈੱਕਨ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ''] * [https://web.archive.org/web/20120723223942/http://openbeast.com/archives/608 "ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਇਕ ਕਹਾਣੀ - ਜਿੱਥੇ ਕੁੜੀਆਂ ਹਿੰਮਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ"] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] kgmrxpyet5mktqfrx8qemmxmm1slht7 0 133640 848391 730818 2026-09-29T14:24:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848391 wikitext text/x-wiki '''ਡੇਜ਼ੀ ਹਸਨ''' ( Assamese [[ਸ਼ਿਲਾਂਗ|) ਸ਼ੀਲੌਂਗ]], [[ਮੇਘਾਲਿਆ]] ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ''ਅਤੇ ਟੂ-ਲੈਟ ਹਾਊਸ ਦਾ'' ਲੇਖਕ ਹੈ. ਇਹ ਮੈਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ 2008 ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਸੀ | <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/article97588.ece|title=The Homecoming|last=Divya Kumar|date=2010-10-10|publisher=Beta.thehindu.com|access-date=2012-06-18}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਡੇਜ਼ੀ ਹਸਨ ਵੈਲਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਡਿਫ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ |. ਉਹ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ. ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਲਈ ਬਾਕਾਇਦਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਸਟ੍ਰੀਟ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਕੋਰਸ ਸਿਖਾ ਰਹੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.tarabooks.com/about/authors/|title=Authors page|date=|publisher=Tarabooks|access-date=2012-06-18|archive-date=2016-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920090151/http://www.tarabooks.com/about/authors/|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ ਸਵੈਨਸੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂਕੇ ਤੋਂ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ. ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਯੂਕੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲੀਡਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਨਾਵਲ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://jaipurliteraturefestival.org/daisy-hasan/|title=Jaipur Literature Festival|publisher=Jaipur Literature Festival|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308232732/http://jaipurliteraturefestival.org/daisy-hasan/|archive-date=8 March 2012|access-date=2012-06-18}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਦਿ ਟੂ-ਲੈਟ'' ਹਾਊਸ ਨੂੰ ਵੀ 2010 ਵਿਚ ਦਿ ਹਿੰਦੂ ਸਰਬੋਤਮ ਕਲਪਨਾ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ | <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article806769.ece|title=The Hindu Best Fiction Award 2010 Shortlist|date=2010-10-01|publisher=Thehindu.com|access-date=2012-06-18}}</ref> ਉਸਨੇ ਬੁਸ਼ ਥੀਏਟਰ ਦੇ 2011 ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ''ਸਿਕਸਟੀ ਸਿਕਸ ਬੁਕਸ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਿੰਗ ਜੇਮਜ਼ ਬਾਈਬਲ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਲਿਖਿਆ | <ref>{{Cite web|url=http://www.bushtheatre.co.uk/biography/writers/|title=Bush Theatre|archive-url=https://web.archive.org/web/20110704090950/http://www.bushtheatre.co.uk/biography/writers/|archive-date=4 July 2011|access-date=19 June 2012}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] aumob9xcl9ymgd6wcgtwxnldz5w85ar 0 133996 848427 578597 2026-09-29T16:39:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848427 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Rapid_Transit_Map_of_Delhi.jpg|thumb|650x650px| '''ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਕਸ਼ਾ (ਫਰਵਰੀ 2020 ਤੱਕ)''']] ਇਹ '''[[ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ]]''' ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜੋ ਕਿ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੁੱਲ 253 ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਅਰਪੋਰਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatimes.com/news/india/dmrc-decides-to-regulate-announcements-after-passengers-call-them-repetitive-boring-362357.html|title=DMRC Decides To Regulate Announcements After Passengers Call Them 'Repetitive' & 'Boring'|date=18 February 2002|access-date=25 February 2019|publisher=Indiatimes.com}}</ref> ਕੋਲਕਾਤਾ ਮੈਟਰੋ ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਐਮ.ਆਰ.ਟੀ.ਐਸ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਤੀਜੀ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ 25 ਦਸੰਬਰ 2002 ਨੂੰ ਲਾਲ ਲਾਈਨ <ref name="red1.1">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2602907.stm|title=Indian PM launches Delhi metro|date=24 December 2002|access-date=7 May 2010|publisher=[[BBC News]]}}</ref> ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਤਕਰੀਬਨ '''{{Convert|348|km|mi|abbr=on}}''' 1 ਜਨਵਰੀ 2021 ਤੱਕ ਰੂਟ ਦੀ ਲੰਬਾਈ [ {{Convert|389|km|mi|abbr=on}} ਗੁੜਗਾਓਂ ਮੈਟਰੋ ਅਤੇ ਨੋਇਡਾ ਮੈਟਰੋ ਸਮੇਤ] ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Delhi Metro Introduction">{{Cite web|url=http://www.delhimetrorail.com/about_us.aspx|title=Delhi Metro About Us Introduction|publisher=[[Delhi Metro Rail Corporation|DMRC]]|access-date=14 March 2018}}</ref> ਨੈਟਵਰਕ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਲਾਈਨਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ|ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ]] (ਡੀ.ਐਮ.ਆਰ.ਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਕੰਦਰਪੁਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੁੜਗਾਓਂ ਮੈਟਰੋ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ 90m × 9m ਵਾਕਵੇਅ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਇੰਟਰਚੇਂਜ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://rapidmetrorail.com/welcome.html|title=Rapid Rail Metro Introduction|archive-url=https://web.archive.org/web/20111015005136/http://rapidmetrorail.com/welcome.html|archive-date=15 October 2011|access-date=1 December 2011}}</ref> ਨੋਇਡਾ ਸੈਕਟਰ 52 ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੋਇਡਾ ਮੈਟਰੋ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਚੇਂਜ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਦੀ ਹਰੇਕ ਲਾਈਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਖਾਸ ਰੰਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਸਟਮ ਦੋਨੋਂ ਬ੍ਰਾਡ ਗੇਜ ਅਤੇ ਸਟੈਂਡਰਡ ਗੇਜ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਰੋਲਿੰਗ ਸਟਾਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਐਲੀਵੇਟਿਡ, ਭੂਮੀਗਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਡ ਲਾਈਨਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਮੈਟਰੋ ਤਕਰੀਬਨ 05:00 ਵਜੇ ਤੋਂ 00:00 ਵਜੇ ਤਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ 2–3 ਮਿੰਟ ਦੀ ਉੱਚ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਔਸਤਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2,760,000 ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="hindustantimes">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Delhi-Metro-to-reserve-coach-for-women-from-October-2/articleshow/6629919.cms|title=Delhi Metro to reserve coach for women from October 2|date=26 September 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=27 September 2010}}</ref> == ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" width="30%" | style="background-color:#AFEEEE" |† | ਆਖਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ |- | style="background-color:#FFFF99" | * | ਤਬਾਦਲਾ ਸਟੇਸ਼ਨ |- | style="background-color:#FFB6C1" | † * | ਹੋਰ ਲਾਈਨਾਂ ਲਈ ਆਖਰੀ ਅਤੇ ਤਬਾਦਲਾ ਸਟੇਸ਼ਨ |- | style="background-color:#F5DEB3" | †† | [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ|ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] / ਆਈ.ਐਸ.ਬੀ.ਟੀ. ਲਈ ਤਬਾਦਲਾ ਸਟੇਸ਼ਨ |- | style="background-color:#96CDCD" | ** | ਹੋਰ ਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ|ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] / ਆਈ.ਐਸ.ਬੀ.ਟੀ. ਲਈ ਤਬਾਦਲਾ ਸਟੇਸ਼ਨ |- | style="background-color:#F0E68C" | # * | [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ|ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] / ਆਈ.ਐਸ.ਬੀ.ਟੀ. ਲਈ ਆਖਰੀ ਅਤੇ ਤਬਾਦਲਾ ਸਟੇਸ਼ਨ |- | style="background-color:#DDFFDD" | ¤ ¤ | ਹੋਰ ਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ|ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] / ਆਈ.ਐਸ.ਬੀ.ਟੀ. ਲਈ ਆਖਰੀ ਅਤੇ ਤਬਾਦਲਾ ਸਟੇਸ਼ਨ |} ''ਇਸ ਸੂਚੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੜੀਬੱਧ ਕੁੰਜੀ ਅਤੇ ਲੜੀਬੱਧ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕਾਲਮ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿੱਚ [[File:Sort both.gif]] ਆਈਕਾਨ ਤੇ ਕਲਿਕ ਕਰੋ।'' {|class="wikitable sortable" style="text-align: left;" style=font-size:95%; width="100%" |- ! rowspan="2" width="5%"|ਨੰ ! colspan="3" width="28%" |ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਾਮ ! rowspan="2" width="12%"|ਲਾਈਨ ! rowspan="2" width="12%"|ਆਰੰਭ ! rowspan="2" width="9%"|ਲੇਆਉਟ ! rowspan="2" width="5%"|ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਲੇਆਉਟ ! rowspan="2" width="24%"|ਨੋਟਸ ! rowspan="2" width="5%"|ਰੈਫ |- ![[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ![[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ![[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] |- !1 |align="center"|Adarsh Nagar |[[ਆਦਰਸ਼ ਨਗਰ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਆਦਰਸ਼ ਨਗਰ]] |align="center"|{{lang|hi|आदर्श नगर}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[ਯੇਲੋ ਲਾਈਨ (ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ)|<span style="color:red;">'''ਯੇਲੋ ਲਾਈਨ'''</span>]]|}} |align="center"|4 ਫਰਵਰੀ 2009 |align="center"|ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਉੱਪਰ /ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !2 |align="center"|AIIMS |[[ਏਮਸ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਏਮਸ]] |align="center"|{{lang|hi|एम्स}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[ਯੇਲੋ ਲਾਈਨ (ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ)|<span style="color:red;">'''ਯੇਲੋ'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਸਤੰਬਰ 2010 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– |<ref name="delhi">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article611319.ece|title=Metro to bridge Delhi-Gurgaon divide today|work=[[The Hindu]]|date=3 September 2010|access-date=3 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20160905164555/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article611319.ece|archive-date=5 ਸਤੰਬਰ 2016|url-status=dead}}</ref><ref name="delhi1">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-03/delhi/28259207_1_central-secretariat-qutub-minar-metro-stations|title=S Delhi's wait for Metro ends|author=Megha Suri Singh|work=[[The Times of India]]|date=3 September 2010|access-date=3 September 2010|archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103083010/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-03/delhi/28259207_1_central-secretariat-qutub-minar-metro-stations|dead-url=yes}}</ref> |- !3 |align="center"|Akshardham |ਅਕਸ਼ਰਧਾਮ |align="center"|{{lang|hi|अक्षरधाम}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[ਬਲੂ ਲਾਈਨ (ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ)|<span style="color:white;">'''ਬਲੂ ਲਾਈਨ'''</span>]]|}} |align="center"|12 ਨਵੰਬਰ 2009 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !4 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#96CDCD" |[[Anand Vihar metro station|Anand Vihar ISBT]]** |ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਆਈ ਐਸ ਬੀ ਟੀ | rowspan="2" align="center"| {{lang|hi|आनंद विहार आई एस बी टी}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:90%|[[Blue Line (Delhi Metro)#Branch Line|<span style="color:white;">'''Blue Line Branch'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਜਨਵਰੀ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side | rowspan="2" |ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਰੇਲਵੇ ਟਰਮੀਨਲ (ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ), ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਆਈਐਸਬੀਟੀ ਲਈ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਸਟੇਸ਼ਨ || rowspan="2" |<ref name="inauguration"/><ref name="Kaushambi">{{cite news|url=http://www.delhimetrorail.com/press_reldetails.aspx?id=DprWmA5jpT0lld|title=Anand Vihar – Vaishali Section of the Delhi Metro Inaugurated Today|publisher=DMRC : Press Releases|date=14 June 2011|access-date=26 October 2011}}</ref> |- !5 ! |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |- !6 | align="center" |Arjan Garh |ਅਰਜਨਗੜ੍ਹ |align="center"|{{lang|hi|अर्जनगढ़}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow'''</span>]]|}} |align="center"|21 ਜੂਨ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !7 |align="center"|Arthala |ਅਰਥਲਾ |align="center"|अर्थला |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|8 ਮਾਰਚ 2019 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !8 | align="center" style="background-color:#FFFF99" |Ashok Park Main* |ਅਸ਼ੋਕ ਪਾਰਕ ਮੇਨ |align="center"|{{lang|hi|अशोक पार्क मेन}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |ਬ੍ਰਾਂਚ ਲਾਈਨ ਲਈ ਬਦਲੀ |<ref name="new10">{{cite web|title=Metro's Green Line opened|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article373532.ece|work=[[The Hindu]]|access-date=2021-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121225182213/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article373532.ece|archive-date=2012-12-25|url-status=dead}}</ref> |- !9 | align="center" |Ashram |ਆਸ਼ਰਮ |align="center"|{{lang|hi|आश्रम}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਦਸੰਬਰ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !10 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFFF99" |Azadpur* |ਆਜ਼ਾਦਪੁਰ | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|आजादपुर}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow'''</span>]]|}} |align="center"|4 ਫਰਵਰੀ 2009 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side | rowspan="2" align="center"|– | rowspan="2" | |- !11 ! |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|14 ਮਾਰਚ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |- !12 | align="center" |Badarpur Border |ਬਦਰਪੁਰ ਬਾਰਡਰ |align="center"|{{lang|hi|बदरपुर बॉर्डर}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|14 ਜਨਵਰੀ 2011 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |ਸਾਬਕਾ '''ਬਦਰਪੁਰ''' |<ref name="Badarpur1">{{Cite news|url=http://delhimetrorail.com/whatnew_details.aspx?id=6z5BQDhE2cIlld&rdct=d|title=Sarita Vihar – Badarpur Section Opened for the Public on 14 Jan, 2011.|work=What's New ?|publisher=DMRC|date=14 January 2011|access-date=14 January 2011}}</ref><ref name="Badarpur2">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article1092318.ece|title=DMRC opens Sarita Vihar-Badarpur section|work=[[The Hindu]]|date=14 January 2011|access-date=14 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110116024243/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article1092318.ece|archive-date=16 ਜਨਵਰੀ 2011|url-status=dead}}</ref><br><ref name="Badarpur3">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-14/delhi/28373328_1_mohan-estate-central-secretariat-badarpur-dmrc|title=Metro finally at Badarpur|work=[[The Times of India]]|date=14 January 2011|access-date=14 January 2011|archive-date=4 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104110908/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-14/delhi/28373328_1_mohan-estate-central-secretariat-badarpur-dmrc|dead-url=yes}}</ref><ref name="Badarpur4">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/Badarpur-to-be-linked-to-Metro-network-today/737122/|title=Badarpur to be linked to Metro network today|work=[[The Indian Express]]|date=14 January 2011|access-date=14 January 2011}}</ref><br><ref name="Badarpur5">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/DMRC-opens-Sarita-Vihar-Badarpur-section/H1-Article1-650172.aspx|title=DMRC opens Sarita Vihar–Badarpur section|work=[[Hindustan Times]]|date=14 January 2011|access-date=14 January 2011|archive-date=17 ਜਨਵਰੀ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110117025548/http://www.hindustantimes.com/DMRC-opens-Sarita-Vihar-Badarpur-section/H1-Article1-650172.aspx|dead-url=yes}}</ref> |- !13 | align="center" |Badkhal Mor |ਬਡਖਲ ਮੋੜ |align="center"|{{lang|hi|बड़खल मोङ}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਸਤੰਬਰ 2015 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !14 | align="center" |Bahadurgarh City |ਬਹਾਦੁਰਗੜ੍ਹ ਸਿਟੀ |align="center"|{{lang|hi|बहादुरगढ़ सिटी}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|24 ਜੂਨ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ '''ਬਸ ਸਟੈਂਡ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | |- !15 | align="center" |Barakhamba Road |ਬਾਰਾਖੰਬਾ ਰੋਡ |align="center"|{{lang|hi|बाराखम्भा रोड}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="End1">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-12-30/india/27855350_1_inaugurates-delhi-metro-metro-network|title=PM inaugurates Barakhamba-Dwarka Metro line|work=[[The Times of India]]|date=30 December 2005|access-date=18 April 2010|archive-date=11 ਅਗਸਤ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811060556/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-12-30/india/27855350_1_inaugurates-delhi-metro-metro-network|dead-url=yes}}</ref> |- !16 | align="center" |Bata Chowk |ਬਾਟਾ ਚੌਂਕ |align="center"|{{lang|hi|बाटा चौक}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਸਤੰਬਰ 2015 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !17 | align="center" |Bhikaji Cama Place |ਭੀਕਾਜੀ ਕਾਮਾ ਪਲੇਸ |align="center"|{{lang|hi|भीकाजी कामा प्लेस}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਅਗਸਤ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !18 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFB6C1" |Botanical Garden†* |ਬੋਟੇਨਿਕਲ ਗਾਰਡਨ | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|बोटेनिकल गार्डन}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|12 ਨਵੰਬਰ 2009 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side | rowspan="2" align="center"|– | rowspan="2" | |- !19 ! |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|25 ਦਸੰਬਰ 2017 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |- !20 | align="center" style="background-color:#AFEEEE" |Brigadier Hoshiyar Singh† |ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਹੋਸ਼ਿਆਰ ਸਿੰਘ |align="center"|ब्रिगेडियर होशियार सिंह |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|24 ਜੂਨ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ '''ਬਹਾਦੁਰਗੜ੍ਹ ਸਿਟੀ ਪਾਰਕ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। | |- !21 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFFF99" |Central Secretariat* |ਕੇਂਦਰੀ ਸਕਤਰੇਤ | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|केन्द्रीय सचिवालय}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਜੁਲਾਈ 2005 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Side | rowspan="2" align="center"|– | rowspan="2" |<ref name="underground1">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2005/07/03/stories/2005070311050100.htm|title=New Delhi gets its brand new Metro|work=[[The Hindu]]|date=3 July 2005|access-date=30 October 2010|location=Chennai, India|archive-date=7 ਜੁਲਾਈ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070707161146/http://www.hindu.com/2005/07/03/stories/2005070311050100.htm|dead-url=yes}}</ref><ref name="underground2">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-07-02/india/27864536_1_delhi-metro-central-secretariat-traffic-jams|title=Delhi Metro goes underground|work=[[The Times of India]]|date=3 July 2005|access-date=30 October 2010|archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103135439/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-07-02/india/27864536_1_delhi-metro-central-secretariat-traffic-jams|dead-url=yes}}</ref><br><ref name="Kalkaji">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/metro-to-jln-stadium-from-sunday/691580|title=Metro to JLN Stadium from Sunday|work=[[The Indian Express]]|date=2 October 2010|access-date=3 October 2010}}</ref><ref name="DNA">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report_delhi-metro-to-jln-stadium-rolls-out-phase-ii-almost-complete_1446853|title=Delhi metro to JLN Stadium rolls out, Phase-II almost complete|work=[[Daily News and Analysis]]|date=3 October 2010|access-date=3 October 2010}}</ref><br><ref name="newviolet">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article850817.ece|title=Trial runs start on Sarita Vihar- Badarpur Metro section|work=[[The Hindu]]|date=26 October 2010|access-date=30 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101031081443/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article850817.ece|archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2010|url-status=dead}}</ref><ref name="newviolet1">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-27/delhi/28242802_1_tughlakabad-and-badarpur-mohan-estate-sarita-vihar-badarpur|title=Trial run starts between Badarpur & Sarita Vihar|work=[[The Times of India]]|date=27 October 2010|access-date=30 October 2010|archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103193928/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-27/delhi/28242802_1_tughlakabad-and-badarpur-mohan-estate-sarita-vihar-badarpur|dead-url=yes}}</ref> |- !22 ! |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Side |- !23 |align="center" style="background-color:#F5DEB3" |[[Chandni Chowk metro station (Delhi)|Chandni Chowk]]†† |ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ |align="center"|{{lang|hi|चाँदनी चौक}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਜੁਲਾਈ 2005 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |'''ਓਲਡ ਦਿੱਲੀ ਮੇਨ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਿੱਲੀ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਈ। |<ref name="underground1" /><ref name="underground2" /> |- !24 | align="center" |Chawri Bazar |ਚਾਵੜੀ ਬਜ਼ਾਰ |align="center"|{{lang|hi|चावड़ी बाज़ार}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਜੁਲਾਈ 2005 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– |<ref name="underground1" /><ref name="underground2" /> |- !25 | align="center" |Chhatarpur |ਛੱਤਰਪੁਰ |align="center"|{{lang|hi|छत्तरपुर}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|26 ਅਗਸਤ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="temple">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-26/delhi/28316715_1_metro-station-cmrs-metro-rail-safety|title=Chattarpur station to open today|work=[[The Times of India]]|date=26 August 2010|access-date=26 August 2010|archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103054816/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-26/delhi/28316715_1_metro-station-cmrs-metro-rail-safety|dead-url=yes}}</ref><ref name="temple1">{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report_higher-metro-ridership-last-week-as-delhi-gets-heavy-rains_1429041|title=Higher Metro ridership last week as Delhi gets heavy rains|work=Daily News and Analysis|date=26 August 2010|access-date=26 August 2010}}</ref> |- !26 | align="center" |Chirag Delhi |ਚਿਰਾਗ ਦਿੱਲੀ |align="center"|{{lang|hi|चिराग दिल्ली}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|29 ਮਈ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !27 | align="center" |[[Civil Lines metro station (Delhi)|Civil Lines]] |ਸਿਵਲ ਲਾਈਨਜ਼ |align="center"|{{lang|hi|सिविल लाइन्स}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|20 ਦਸੰਬਰ 2004 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !28 | align="center" |Dabri Mor - Janakpuri South |ਡਾਬਰੀ ਮੋੜ- ਜਨਕਪੁਰੀ ਦੱਖਣ |align="center"|{{lang|hi|डाबरी मोड़ - जनकपुरी दक्षिण}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|29 ਮਈ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !29 | align="center" |Dashrath Puri |ਦਸ਼ਰਥ ਪੁਰੀ |align="center"|{{lang|hi|दशरथ पुरी}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|29 ਮਈ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !30 | align="center" |Delhi Aerocity |ਦਿੱਲੀ ਏਰੋਸਿਟੀ |align="center"|{{lang|hi|दिल्ली एरोसिटी}} |align="center"|{{color box|#FF8C00; font-size:100%|[[Delhi Airport Metro Express|<span style="color:white;">'''Orange Line'''</span>]]|}} |align="center"|15 ਅਗਸਤ 2011 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |'''ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ 8''' ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |<ref name="airexpress1">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article2361269.ece|title=Airport Metro Express stations opened for commuters|work=[[The Hindu]]|date=16 August 2011|access-date=26 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110827180900/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article2361269.ece|archive-date=27 ਅਗਸਤ 2011|url-status=dead}}</ref> |- !31 | align="center" |Delhi Cantonment |ਦਿੱਲੀ ਕੈਂਟ |align="center"|{{lang|hi|दिल्ली कैंट}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|14 ਮਾਰਚ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !32 | align="center" |Delhi Gate |ਦਿੱਲੀ ਗੇਟ |align="center"|{{lang|hi|दिल्ली गेट}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|28 ਮਈ 2017 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !33 |align="center"|Dhaula Kuan |ਧੌਲਾ ਕੂਆ |align="center"|{{lang|hi|धौला कुआँ}} |align="center"|{{color box|#FF8C00; font-size:100%|[[Delhi Airport Metro Express|<span style="color:white;">'''Orange Line'''</span>]]|}} |align="center"|15 ਅਗਸਤ 2011 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="airexpress1" /> |- !34 | align="center" |Dilshad Garden |ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਗਾਰਡਨ |align="center"|{{lang|hi|दिलशाद गार्डन}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|4 ਜੂਨ 2008 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !35 | align="center" |Durgabai Deshmukh South Campus |ਦਰਗਾਬਾਈ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਸਾਉਥ ਕੈਂਪਸ |align="center"|{{lang|hi|दुर्गाबाई देशमुख साउथ कैम्पस}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|14 ਮਾਰਚ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |'''ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਾਉਥ ਕੈਂਪਸ''' ਲਈ | |- !36 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFB6C1" |Dwarka†* |ਦਵਾਰਕਾ |rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|द्वारका}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |rowspan="2" align="center"|– |rowspan="2"|<ref name="End1" /> |- !37 ! |align="center"|{{color box|#808080; font-size:100%|[[Grey Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Grey Line'''</span>]]|}} |align="center"|4 ਅਕਤੂਬਰ 2019 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |- !38 | align="center" |Dwarka Mor |ਦਵਾਰਕਾ ਮੋੜ |align="center"|{{lang|hi|द्वारका मोड़}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |ਐਨ.ਐਸ.ਆਈ.ਟੀ. ਅਤੇ ਸੜਕ ਤੋਂ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। |<ref name="End1" /> |- !39 | align="center" |Dwarka Sector 8 |ਦਵਾਰਕਾ ਸੈਕਟਰ 8 |align="center"|{{lang|hi|द्वारका सेक्टर ८}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="Dwarka21" /><ref name="Dwarka8" /><br><ref name="Dwarka8new" /> |- !40 | align="center" |Dwarka Sector 9 |ਦਵਾਰਕਾ ਸੈਕਟਰ 9 |align="center"|{{lang|hi|द्वारका सैक्टर ९}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !41 | align="center" |Dwarka Sector 10 |ਦਵਾਰਕਾ ਸੈਕਟਰ 10 |align="center"|{{lang|hi|द्वारका सैक्टर १०}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !42 | align="center" |Dwarka Sector 11 |ਦਵਾਰਕਾ ਸੈਕਟਰ 11 |align="center"|{{lang|hi|द्वारका सैक्टर ११}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !43 | align="center" |Dwarka Sector 12 |ਦਵਾਰਕਾ ਸੈਕਟਰ 12 |align="center"|{{lang|hi|द्वारका सैक्टर १२}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !44 | align="center" |Dwarka Sector 13 |ਦਵਾਰਕਾ ਸੈਕਟਰ 13 |align="center"|{{lang|hi|द्वारका सैक्टर १३}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !45 | align="center" |Dwarka Sector 14 |ਦਵਾਰਕਾ ਸੈਕਟਰ 14 |align="center"|{{lang|hi|द्वारका सैक्टर १४}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !46 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFB6C1" |Dwarka Sector 21†* | | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|द्वारका सेक्टर २१}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Side | rowspan="2" align="center"|– | rowspan="2" |<ref name="Dwarkasector21">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Soon-eat-shop-stay-at-Metro-station/Article1-619175.aspx|title=Soon, eat, shop, stay at Metro station|work=[[Hindustan Times]]|date=29 October 2010|access-date=30 October 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101101051253/http://www.hindustantimes.com/Soon-eat-shop-stay-at-Metro-station/Article1-619175.aspx|archive-date=1 November 2010}}</ref><ref name="Dwarka21">{{Cite news|url=http://www.delhimetrorail.com/press_reldetails.aspx?id=spzgQyC0reYlld|title=DMRC Extends Metro Services To Dwarka Sector 21 on Line-3|work=Press Releases|publisher=DMRC|date=30 October 2010|access-date=30 October 2010}}</ref><br><ref name="Dwarka8">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article859532.ece|title=Noida Metro line extended to Dwarka Sec-21|work=[[The Hindu]]|date=30 October 2010|access-date=30 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101102195852/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article859532.ece|archive-date=2 ਨਵੰਬਰ 2010|url-status=dead}}</ref><ref name="Dwarka8new">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-31/delhi/28269244_1_metro-train-metro-stations-dwarka-sec|title=Metro reaches Dwarka Sec 21|work=[[The Times of India]]|date=31 October 2010|access-date=31 October 2010|archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103194313/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-31/delhi/28269244_1_metro-train-metro-stations-dwarka-sec|dead-url=yes}}</ref><br><ref name="Airport1">{{Cite news|url=http://www.delhimetrorail.com/whatnew_details.aspx?id=CLWZNiL81ncl4lld&rdct=d|title=The passenger operation on the Airport Express line starts on the 23rd of February, 2011.|work=What's New ?|publisher=DMRC|date=23 February 2011|access-date=23 February 2011}}</ref><ref name="Airport2">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article1483311.ece|title=Airport Express Corridor opens; reach IGI in 18 minutes|work=[[The Hindu]]|date=23 February 2011|access-date=23 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225120726/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article1483311.ece|archive-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2011|url-status=dead}}</ref><br><ref name="Airport3">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-22/delhi/28625166_1_airport-metro-express-pvt-airport-link-helpline-service|title=From 2&nbsp;pm today, catch a Metro to Airport|first1=Rumu|last1=Banerjee|work=[[The Times of India]]|date=22 February 2011|access-date=23 February 2011|archive-date=26 ਜਨਵਰੀ 2013|archive-url=https://archive.today/20130126222800/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-22/delhi/28625166_1_airport-metro-express-pvt-airport-link-helpline-service|dead-url=yes}}</ref><ref name="Airport4">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/starting-2-pm-today-airport-metro/753539/|title=Starting 2&nbsp;pm today, Airport Metro|work=[[The Indian Express]]|date=23 February 2011|access-date=23 February 2011}}</ref><br><ref name="Airport5">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Rs-80-for-18-min-Metro-ride-from-N-Delhi-to-IGI-from-today/Article1-665626.aspx|title=Rs 80 for 18-min Metro ride from N Delhi to IGI from today|work=[[Hindustan Times]]|date=23 February 2011|access-date=23 February 2011|archive-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225051537/http://www.hindustantimes.com/Rs-80-for-18-min-Metro-ride-from-N-Delhi-to-IGI-from-today/Article1-665626.aspx|dead-url=yes}}</ref><ref name="Airport6">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/delhi-metro/s-airport-express-line-opens-today/426238/|title=Delhi Metro's Airport Express Line opens today|work=[[Business Standard]]|date=23 February 2011|access-date=23 February 2011}}</ref> |- !47 ! |align="center"|{{color box|#FF8C00; font-size:100%|[[Delhi Airport Metro Express|<span style="color:white;">'''Orange Line'''</span>]]|}} |align="center"|23 ਫਰਵਰੀ 2011 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Side |- !48 | align="center" |East Azad Nagar | |align="center"|{{lang|hi|आजाद नगर पूर्व}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !49 | align="center" |East Vinod Nagar - Mayur Vihar-II | |align="center"|{{lang|hi|ईस्ट विनोद नगर-मयूर विहार-२}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !50 | align="center" |Escorts Mujesar | |align="center"|{{lang|hi|ऐस्काॅर्ट्स मुजेसर}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਸਤੰਬਰ 2015 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !51 | align="center" |[[ESI Hospital metro station|ESI Basaidarpur]] | |align="center"|{{lang|hi|ई एस आई बसाइदरपुर}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|14 ਮਾਰਚ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !52 | align="center" |Ghevra | |align="center"|{{lang|hi|घेवरा}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|24 ਜੂਨ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !53 | align="center" |Ghitorni | |align="center"|{{lang|hi|घिटोरनी}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|21 ਜੂਨ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !54 | align="center" |Gokulpuri | |align="center"|{{lang|hi|गोकुलपुरी}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !55 | align="center" |Golf Course | |align="center"|{{lang|hi|गोल्फ कोर्स}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|12 ਨਵੰਬਰ 2009 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !56 | align="center" |Govind Puri | |align="center"|{{lang|hi|गोविन्दपुरी}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="Kalkaji" /><ref name="DNA" /><br><ref name="newviolet" /><ref name="newviolet1" /> |- !57 | align="center" |Greater Kailash | |align="center"|{{lang|hi|ग्रेटर कैलाश}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|29 ਮਈ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !58 | align="center" |Green Park | |align="center"|{{lang|hi|ग्रीन पार्क}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਸਤੰਬਰ 2010 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– |<ref name="delhi" /><ref name="delhi1" /> |- !59 | align="center" |GTB Nagar | |align="center"|{{lang|hi|जी टी बी नगर}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|4 ਫਰਵਰੀ 2009 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Side |'''ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨਗਰ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | |- !60 | align="center" |Guru Dronacharya | |align="center"|{{lang|hi|गुरु द्रोणाचार्य}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|21 ਜੂਨ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |ਪਹਿਲਾਂ '''ਗਾਰਡਨ ਅਸਟੇਟ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | |- !61 | align="center" |Haiderpur | |align="center"|{{lang|hi|हैदरपुर}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|10 ਨਵੰਬਰ 2015 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Island |'''ਹੈਦਰਪੁਰ ਬਾਦਲੀ ਮੋੜ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | |- !62 | align="center" |Harkesh Nagar Okhla | |align="center"|{{lang|hi|हरकेश नगर ओखला}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |ਪਹਿਲਾਂ '''ਓਖਲਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ |<ref name="Kalkaji" /><ref name="DNA" /><br><ref name="newviolet" /><ref name="newviolet1" /> |- !63 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFFF99" |Hauz Khas* | | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|हौज़ खास}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਸਤੰਬਰ 2010 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island | rowspan="2" align="center"|– | rowspan="2" |<ref name="delhi" /><ref name="delhi1" /> |- !64 ! |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|29 ਮਈ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |- !65 | align="center" style="background-color:#F5DEB3" |Hazrat Nizamuddin†† | |align="center"|{{lang|hi|हज़रत निजामुद्दीन}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਦਸੰਬਰ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |'''ਹਜ਼ਰਤ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਲਈ | |- !66 | align="center" |Hindon River | |align="center"|हिंडन रीवर |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|8 ਮਾਰਚ 2019 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !67 | align="center" style="background-color:#AFEEEE" |HUDA City Centre† | |align="center"|{{lang|hi|हुडा सिटी सेंटर}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|21 ਜੂਨ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |ਪਹਿਲਾਂ '''ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | |- !68 | align="center" |IFFCO Chowk | |align="center"|{{lang|hi|इफ्को चौक}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|21 ਜੂਨ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !69 | align="center" |IIT Delhi | |align="center"|{{lang|hi|आईआईटी दिल्ली}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|29 ਮਈ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |'''ਹੌਜ਼ ਖਾਸ''' ਲਈ | |- !70 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFFF99" |{{metro|INA}}* | | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|आईएनए}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਸਤੰਬਰ 2010 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island | rowspan="2" align="center"|– | rowspan="2" | |- !71 ! |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਅਗਸਤ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |- !72 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFB6C1" |Inderlok†* | | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|इन्द्रलोक}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਅਕਤੂਬਰ 2003 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side | rowspan="2" |ਪਹਿਲਾਂ '''ਤ੍ਰੀਨਗਰ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | rowspan="2" align="center"|<ref name="red2">{{cite news|url=http://www.financialexpress.com/news/second-section-of-metro-on-rails/94286/0|title=Second Section of Metro on Rails|work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]|date=4 October 2003|access-date=7 May 2010}}</ref><ref name="red2.1">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-10-04/delhi/27194886_1_delhi-metro-automatic-train-protection-dmrc|title=Trinagar-Tis Hazari Metro set rolling|work=[[The Times of India]]|date=4 October 2003|access-date=7 May 2010|archive-date=11 ਅਗਸਤ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811072137/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-10-04/delhi/27194886_1_delhi-metro-automatic-train-protection-dmrc|dead-url=yes}}</ref><br><ref name="names">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-03-30/delhi/28339652_1_metro-station-dmrc-trinagar|title=Metro Rail suffers from identity crisis|work=[[The Times of India]]|date=30 March 2004|access-date=7 May 2010|first1=Nidhi|last1=Sharma|archive-date=11 ਅਗਸਤ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811072147/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-03-30/delhi/28339652_1_metro-station-dmrc-trinagar|dead-url=yes}}</ref> |- !73 ! |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Island |- !74 | align="center" |[[Delhi Airport metro station|Indira Gandhi International Airport]] | |align="center"|{{lang|hi|इन्दिरा गाँधी अंतर्राष्ट्रीय हवाई अड्डा}} |align="center"|{{color box|#FF8C00; font-size:100%|[[Delhi Airport Metro Express|<span style="color:white;">'''Orange Line'''</span>]]|}} |align="center"|23 ਫਰਵਰੀ 2011 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |'''ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ''' ਲਈ |<ref name="Airport1" /><ref name="Airport2" /><br><ref name="Airport3" /><ref name="Airport4" /><br><ref name="Airport5" /><ref name="Airport6" /> |- !75 | align="center" |Indraprastha | |align="center"|{{lang|hi|इन्द्रप्रस्थ}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|11 ਨਵੰਬਰ 2006 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !76 | align="center" |IP Extension | |align="center"|{{lang|hi|आई पी एक्सटेंशन}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !77 | align="center" |ITO | |align="center"|{{lang|hi|आई टी ओ}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|8 ਜੂਨ 2015 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !78 | align="center" |Jaffrabad | |align="center"|{{lang|hi|जाफराबाद}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !79 | align="center" |Jahangirpuri | |align="center"|{{lang|hi|जहांगीरपुरी}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|4 ਫਰਵਰੀ 2009 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !80 | align="center" |Jama Masjid | |align="center"|{{lang|hi|जामा मस्जिद}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|28 ਮਈ 2017 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !81 | align="center" |Jamia Millia Islamia | |align="center"|{{lang|hi|जामिया मिलिया इस्लामिया}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|25 ਦਸੰਬਰ 2017 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !82 | align="center" |Janakpuri East | |align="center"|{{lang|hi|जनकपुरी पूर्व}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="End1" /> |- !83 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFFF99" |Janakpuri West* | | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|जनकपुरी पश्चिम}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side | rowspan="2" align="center"|– | rowspan="2" |<ref name="End1" /> |- !84 ! |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|29 ਮਈ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Side |- !85 | align="center" |Jangpura | |align="center"|{{lang|hi|जंगपुरा}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |ਪਹਿਲਾਂ '''ਲੋਦੀ ਕਲੋਨੀ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ |<ref name="Kalkaji" /><ref name="DNA" /><br><ref name="newviolet" /><ref name="newviolet1" /> |- !86 | align="center" |Janpath | |align="center"|{{lang|hi|जनपथ}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|26 ਜੂਨ 2014 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !87 | align="center" |Jasola Apollo | |align="center"|{{lang|hi|जसोला अपोलो}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="Kalkaji" /><ref name="DNA" /><br><ref name="newviolet" /> |- !88 | align="center" |Jasola Vihar Shaheen Bagh | |align="center"|{{lang|hi|जसोला विहार शाहीन बाग}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|25 ਦਸੰਬਰ 2017 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !89 | align="center" |Jawaharlal Nehru Stadium | |align="center"|{{lang|hi|जवाहर लाल नेहरू स्टेडियम}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– |<ref name="Kalkaji" /><ref name="DNA" /><br><ref name="newviolet" /><ref name="newviolet1" /> |- !90 | align="center" |Jhandewalan | |align="center"|{{lang|hi|झंडेवालान}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="End1" /> |- !91 | align="center" |Jhilmil | |align="center"|{{lang|hi|झिलमिल}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|4 ਜੂਨ 2008 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !92 | align="center" |Johri Enclave | |align="center"|{{lang|hi|जौहरी एनक्लेव}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !93 | align="center" |Jor Bagh | |align="center"|{{lang|hi|जोरबाग़}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਸਤੰਬਰ 2010 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– |<ref name="delhi" /><ref name="delhi1" /> |- !94 | align="center" |Kailash Colony | |align="center"|{{lang|hi|कैलाश कॉलोनी}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="Kalkaji" /><ref name="DNA" /><br><ref name="newviolet" /><ref name="newviolet1" /> |- !95 | align="center" |Kalindi Kunj | |align="center"|{{lang|hi|कालिन्दी कुंज}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|25 ਦਸੰਬਰ 2017 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !96 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFFF99" |Kalkaji Mandir* | | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|कालकाजी मंदिर}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side | rowspan="2" align="center"|– | rowspan="2" |<ref name="Kalkaji" /><ref name="DNA" /><br><ref name="newviolet" /><ref name="newviolet1" /> |- !97 ! |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|25 ਦਸੰਬਰ 2017 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |- !98 | align="center" |Kanhaiya Nagar | |align="center"|{{lang|hi|कन्हैया नगर}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਮਾਰਚ 2004 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="red3">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-04-01/delhi/28338927_1_fare-hike-rithala-dmrc|title=Passengers rue metro fare hike|work=[[The Times of India]]|date=1 April 2004|access-date=7 May 2010|archive-date=11 ਅਗਸਤ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811072157/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-04-01/delhi/28338927_1_fare-hike-rithala-dmrc|dead-url=yes}}</ref><ref name="red3.1">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/trinagar-rithala-all-set-to-roll/articleshow/578580.cms|title=Trinagar-Rithala all set to roll|work=[[The Times of India]]|date=24 March 2004|access-date=7 May 2010}}</ref><br><ref name="red3.2">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-03-29/delhi/28335993_1_fare-hike-delhi-metro-rail-corporation-rithala-line|title=Trinagar-Rithala Metro rail from March 31|work=[[The Times of India]]|date=29 March 2004|access-date=7 May 2010|archive-date=11 ਅਗਸਤ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811072205/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-03-29/delhi/28335993_1_fare-hike-delhi-metro-rail-corporation-rithala-line|dead-url=yes}}</ref> |- !99 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFFF99" |Karkarduma* | | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|कड़कड़डूमा}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:90%|[[Blue Line (Delhi Metro)#Branch Line|<span style="color:white;">'''Blue Line Branch'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਜਨਵਰੀ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side | rowspan="2" align="center"|– | rowspan="2" |<ref name="inauguration" /> |- !100 ! |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |- !101 | align="center" |Karkarduma Court | |align="center"|{{lang|hi|कड़कड़डूमा कोर्ट}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !102 | align="center" |Karol Bagh | |align="center"|{{lang|hi|करोलबाग़}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="End1" /> |- !103 | rowspan="3" align="center" style="background-color:#DDFFDD" |Kashmere Gate†¤ | | rowspan="3" align="center"|{{lang|hi|कश्मीरी गेट}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|24 ਦਸੰਬਰ 2002 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side | rowspan="3" |'''ਕਸ਼ਮੀਰੇ ਗੇਟ ਆਈ.ਐਸ.ਬੀ.ਟੀ.''' ਲਈ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਸਟੇਸ਼ਨ | rowspan="3" |<ref name="red1.1" /><ref name="red1">{{cite news|url=http://www.financialexpress.com/news/story/69809/|title=Vajpayee Inaugurates Delhiites' Ride into The Future in Dream Metro|work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]|date=25 December 2002|access-date=7 May 2010}}</ref> |- !104 ! |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|20 ਦਸੰਬਰ 2004 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Island |- !105 ! |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|28 ਮਈ 2017 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Island |- !106 | align="center" |Kaushambi | |align="center"|{{lang|hi|कौशाम्बी}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:90%|[[Blue Line (Delhi Metro)#Branch Line|<span style="color:white;">'''Blue Line Branch'''</span>]]|}} |align="center"|14 ਜੁਲਾਈ 2011 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="Kaushambi" /> |- !107 | align="center" |Keshav Puram | |align="center"|{{lang|hi|केशव पुरम}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਮਾਰਚ 2004 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="red3" /><ref name="red3.1" /><br><ref name="red3.2" /> |- !108 | align="center" |Khan Market | |align="center"|{{lang|hi|खान मार्केट}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– |<ref name="Kalkaji" /><ref name="DNA" /><br><ref name="newviolet" /><ref name="newviolet1" /> |- !109 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFB6C1" |Kirti Nagar†* | | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|कीर्ति नगर}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side | rowspan="2" align="center"|– | rowspan="2" |<ref name="End1" /> |- !110 ! |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:85%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line Branch'''</span>]]|}} |align="center"|27 ਅਗਸਤ 2011 |align="center"|ਏਟ-ਗ੍ਰੇਡ |align="center"|Side |- !111 | align="center" |[[Krishna Nagar metro station (Delhi)|Krishna Nagar]] | |align="center"|{{lang|hi|कृष्णा नगर}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !112 | align="center" |Kohat Enclave | |align="center"|{{lang|hi|कोहाट एन्क्लेव}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਮਾਰਚ 2004 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="red3" /><ref name="red3.1" /><br><ref name="red3.2" /> |- !113 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFFF99" |Lajpat Nagar* | | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|लाजपत नगर}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side | rowspan="2" align="center"|– | rowspan="2" |<ref name="Kalkaji" /><ref name="DNA" /><br><ref name="newviolet" /><ref name="newviolet1" /> |- !114 ! |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਅਗਸਤ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |- !115 | align="center" |Lal Qila | |align="center"|{{lang|hi|लाल किला}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|28 ਮਈ 2017 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !116 | align="center" |Laxmi Nagar | |align="center"|{{lang|hi|लक्ष्मी नगर}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:90%|[[Blue Line (Delhi Metro)#Branch Line|<span style="color:white;">'''Blue Line Branch'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਜਨਵਰੀ 2010 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="inauguration">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/newdelhi/Anand-Vihar-Metro-line-flagged-off/Article1-494321.aspx |title=Anand Vihar Metro line flagged off |work=[[Hindustan Times]] |access-date=1 June 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606141837/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/newdelhi/Anand-Vihar-Metro-line-flagged-off/Article1-494321.aspx |archive-date= 6 June 2011 }}</ref> |- !117 | align="center" |Lok Kalyan Marg | |align="center"|{{lang|hi|लोक कल्याण मार्ग}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਸਤੰਬਰ 2010 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |ਪਹਿਲਾਂ '''ਰੇਸ ਕੋਰਸ ਰੋਡ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ |<ref name="delhi" /><ref name="delhi1" /> |- !118 | align="center" |Madipur | |align="center"|{{lang|hi|मादीपुर}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="new10" /> |- !119 | align="center" |[[Surajmal Stadium metro station|Maharaja Surajmal Stadium]] | |align="center"|{{lang|hi|महाराजा सूरजमल स्टेडियम}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="new10" /> |- !120 | align="center" style="background-color:#AFEEEE" |Majlis Park† | |align="center"|{{lang|hi|मजलिस पार्क}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|14 ਮਾਰਚ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !121 |align="center" |Major Mohit Sharma | |align="center"|मे‌‌जर मोहित शर्मा |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|8 ਮਾਰਚ 2019 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |ਪਹਿਲਾਂ '''ਰਾਜੇਂਦਰ ਨਗਰ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | |- !122 | align="center" |Malviya Nagar | |align="center"|{{lang|hi|मालवीय नगर}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਸਤੰਬਰ 2010 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– |<ref name="delhi" /><ref name="delhi1" /> |- !123 | align="center" |Mandawali - West Vinod Nagar | |align="center"|{{lang|hi|मंडावली-वेस्ट विनोद नगर}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !124 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFFF99" |Mandi House* | | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|मण्डी हाऊस}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|11 ਨਵੰਬਰ 2006 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Side | rowspan="2" align="center"|– | rowspan="2" | |- !125 ! |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|26 ਜੂਨ 2014 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |- !126 | align="center" |Mansarovar Park | |align="center"|{{lang|hi|मानसरोवर पार्क}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|4 ਜੂਨ 2008 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !127 | align="center" |Maujpur - Babarpur | |align="center"|{{lang|hi|मौजपुर - बाबरपुर}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !128 | align="center" |Mayapuri | |align="center"|{{lang|hi|मायापुरी}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|14 ਮਾਰਚ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !129 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFFF99" |Mayur Vihar-I* | | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|मयूर विहार-१}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|12 ਨਵੰਬਰ 2009 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Island | rowspan="2" align="center"|– | rowspan="2" | |- !130 ! |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਦਸੰਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |- !131 | align="center" |Mayur Vihar Extension | |align="center"|{{lang|hi|मयूर विहार एक्सटेंशन}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|12 ਨਵੰਬਰ 2009 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !132 | align="center" |Mayur Vihar Pocket I | |align="center"|{{lang|hi|मयूर विहार पॉकिट-१}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਦਸੰਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !133 | align="center" |Mewla Maharajpur | |align="center"|{{lang|hi|मेवला महाराजपुर}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਸਤੰਬਰ 2015 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !134 | align="center" |MG Road | |align="center"|{{lang|hi|एम जी रोड}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|21 ਜੂਨ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |'''ਡੀ.ਟੀ. ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | |- !135 | align="center" |Model Town | |align="center"|{{lang|hi|मॉडल टाउन}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|4 ਫਰਵਰੀ 2009 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !136 | align="center" |Mohan Estate | |align="center"|{{lang|hi|मोहन एस्टेट}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|14 ਜਨਵਰੀ 2011 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="Badarpur1" /><ref name="Badarpur2" /><br><ref name="Badarpur3" /><ref name="Badarpur4" /><br><ref name="Badarpur5" /> |- !137 | align="center" |Mohan Nagar | |align="center"|मोहन नगर |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|8 ਮਾਰਚ 2019 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !138 | align="center" |Moolchand | |align="center"|{{lang|hi|मूलचन्द}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="Kalkaji" /><ref name="DNA" /><br><ref name="newviolet" /><ref name="newviolet1" /> |- !139 | align="center" |Moti Nagar | |align="center"|{{lang|hi|मोती नगर}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="End1" /> |- !140 | align="center" |Mundka | |align="center"|{{lang|hi|मुंडका}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="new10" /> |- !141 | align="center" |Mundka Industrial Area | |align="center"|{{lang|hi|मुंडका इंडस्ट्रियल एरिया}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|24 ਜੂਨ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !142 | align="center" |Munirka | |align="center"|{{lang|hi|मुनिरका}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|29 ਮਈ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !143 |align="center" style="background-color:#AFEEEE" |Najafgarh† | |align="center"| {{lang|hi|नजफगढ़}} |align="center"|{{color box|#808080; font-size:100%|[[Grey Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Grey Line'''</span>]]|}} |align="center"|4 ਅਕਤੂਬਰ 2019 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !144 |align="center" |Nangli | |align="center"|{{lang|hi|नांगली}} |align="center"|{{color box|#808080; font-size:100%|[[Grey Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Grey Line'''</span>]]|}} |align="center"|4 ਅਕਤੂਬਰ 2019 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !145 | align="center" |Nangloi | |align="center"|{{lang|hi|नांगलोई}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="new10" /> |- !146 | align="center" style="background-color:#F5DEB3" |Nangloi Railway Station†† | |align="center"|{{lang|hi|नांगलोई रेलवे स्टेशन}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |ਨੰਗਲੋਈ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ (ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ) ਲਈ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਸਟੇਸ਼ਨ |<ref name="new10" /> |- !147 | align="center" |Naraina Vihar | |align="center"|{{lang|hi|नारायणा विहार}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|14 ਮਾਰਚ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !148 | align="center" |Nawada | |align="center"|{{lang|hi|नवादा}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="End1" /> |- !149 | align="center" |Neelam Chowk Ajronda | |align="center"|{{lang|hi|नीलम चौक अजरौन्दा}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਸਤੰਬਰ 2015 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !150 | align="center" |Nehru Enclave | |align="center"|{{lang|hi|नेहरू एन्क्लेव}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|29 ਮਈ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !151 | align="center" |Nehru Place | |align="center"|{{lang|hi|नेहरू प्लेस}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="Kalkaji" /><ref name="DNA" /><br><ref name="newviolet" /><ref name="newviolet1" /> |- !152 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFFF99" |Netaji Subhash Place* | | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|नेताजी सुभाष प्लेस}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਮਾਰਚ 2004 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side | rowspan="2" |ਪਹਿਲਾਂ '''ਵਜ਼ੀਰਪੁਰ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | rowspan="2" |<ref name="names" /><ref name="red3" /><br><ref name="red3.1" /><ref name="red3.2" /> |- !153 ! |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|14 ਮਾਰਚ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |- !154 | align="center" |New Ashok Nagar | |align="center"|{{lang|hi|न्यू अशोक नगर}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|12 ਨਵੰਬਰ 2009 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !155 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#DDFFDD" |New Delhi†¤ | | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|नई दिल्ली}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਜੁਲਾਈ 2005 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island | rowspan="2" |ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ (ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ) ਅਤੇ ਏਅਰਪੋਰਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਲਈ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਸਟੇਸ਼ਨ | rowspan="2" |<ref name="underground1" /><ref name="underground2" /><br><ref name="Airport1" /><ref name="Airport2" /><br><ref name="Airport3" /><ref name="Airport4" /><br><ref name="Airport5" /><ref name="Airport6" /> |- !156 ! |align="center"|{{color box|#FF8C00; font-size:100%|[[Delhi Airport Metro Express|<span style="color:white;">'''Orange Line'''</span>]]|}} |align="center"|23 ਫਰਵਰੀ 2011 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |- !157 | align="center" |NHPC Chowk | |align="center"|{{lang|hi|एन एच पी सी चौक}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਸਤੰਬਰ 2015 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !158 | align="center" |Nirman Vihar | |align="center"|{{lang|hi|निर्माण विहार}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:90%|[[Blue Line (Delhi Metro)#Branch Line|<span style="color:white;">'''Blue Line Branch'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਜਨਵਰੀ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="inauguration" /> |- !159 | align="center" |Noida City Centre | |align="center"|{{lang|hi|नोएडा सिटी सेंटर}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|12 ਨਵੰਬਰ 2009 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |'''ਨੋਇਡਾ ਸੈਕਟਰ 32''' ਜਾਂ '''ਵੇਵ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | |- !160 | align="center" style="background-color:#AFEEEE" |Noida Electronic City† | |align="center"|{{lang|hi|नोएडा इलेक्ट्रॉनिक सिटी}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|9 ਮਾਰਚ 2019 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !161 | align="center" |Noida Sector 15 | |align="center"|{{lang|hi|नोएडा सेक्टर १५}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|12 ਨਵੰਬਰ 2009 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !162 | align="center" |Noida Sector 16 | |align="center"|{{lang|hi|नोएडा सेक्टर १६}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|12 ਨਵੰਬਰ 2009 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !163 | align="center" |Noida Sector 18 | |align="center"|{{lang|hi|नोएडा सेक्टर १८}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|12 ਨਵੰਬਰ 2009 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !164 | align="center" |Noida Sector 34 | |align="center"|{{lang|hi|नोएडा सेक्टर ३४}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|9 ਮਾਰਚ 2019 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !165 | align="center" style="background-color:#FFFF99" |Noida Sector 52* | |align="center"|{{lang|hi|नोएडा सेक्टर ५२}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|9 ਮਾਰਚ 2019 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |'''ਐਕਵਾ ਲਾਈਨ (ਨੋਇਡਾ ਮੈਟਰੋ)''' ਲਈ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਸਟੇਸ਼ਨ | |- !166 | align="center" |Noida Sector 59 | |align="center"|{{lang|hi|नोएडा सेक्टर ५९}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|9 ਮਾਰਚ 2019 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !167 | align="center" |Noida Sector 61 | |align="center"|{{lang|hi|नोएडा सेक्टर ६१}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|9 ਮਾਰਚ 2019 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !168 | align="center" |Noida Sector 62 | |align="center"| {{lang|hi|नोएडा सेक्टर ६२}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|9 ਮਾਰਚ 2019 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !169 | align="center" |Okhla Bird Sanctuary | |align="center"|{{lang|hi|ओखला बर्ड सैंक्चुअरी}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|25 ਦਸੰਬਰ 2017 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !170 | align="center" |Okhla NSIC | |align="center"|{{lang|hi|ओखला एन एस आई सी}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|25 ਦਸੰਬਰ 2017 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !171 | align="center" |Okhla Vihar | |align="center"|{{lang|hi|ओखला विहार}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|25 ਦਸੰਬਰ 2017 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !172 | align="center" |Old Faridabad | |align="center"|{{lang|hi|ओल्ड फरीदाबाद}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਸਤੰਬਰ 2015 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !173 | align="center" |Palam | |align="center"|{{lang|hi|पालम}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|29 ਮਈ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |'''ਪਾਲਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''', (ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ) ਲਈ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਸਟੇਸ਼ਨ | |- !174 | align="center" |Panchsheel Park | |align="center"|{{lang|hi|पंचशील पार्क}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|29 ਮਈ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !175 | align="center" |PDM University Pandit Shree Ram Sharma | |align="center"|{{lang|hi|पी डी एम विश्वविद्यालय पंडित श्री राम शर्मा}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|24 ਜੂਨ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |ਪਹਿਲਾਂ '''ਮਾਡਰਨ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ''' ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | |- !176 | align="center" |Paschim Vihar East | |align="center"|{{lang|hi|पश्चिम विहार पूर्व}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="new10" /> |- !177 | align="center" |Paschim Vihar West | |align="center"|{{lang|hi|पश्चिम विहार पश्चिम}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="new10" /> |- !178 | align="center" |Patel Chowk | |align="center"|{{lang|hi|पटेल चौक}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਜੁਲਾਈ 2005 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– |<ref name="underground1" /><ref name="underground2" /> |- !179 | align="center" |Patel Nagar | |align="center"|{{lang|hi|पटेल नगर}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="End1" /> |- !180 | align="center" |Peera Garhi | |align="center"|{{lang|hi|पीरागढ़ी}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="new10" /> |- !181 | align="center" |Pitam Pura | |align="center"|{{lang|hi|पीतमपुरा}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਮਾਰਚ 2004 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="red3" /><ref name="red3.1" /><br><ref name="red3.2" /> |- !182 | align="center" style="background-color:#F5DEB3" |Pratap Nagar†† | |align="center"|{{lang|hi|प्रताप नगर}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਅਕਤੂਬਰ 2003 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |Transfer station for '''[[Subzi Mandi railway station]]''' ([[Indian Railways]]) |<ref name="red2" /><ref name="red2.1" /> |- !183 | align="center" |Preet Vihar | |align="center"|{{lang|hi|प्रीत विहार}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:90%|[[Blue Line (Delhi Metro)#Branch Line|<span style="color:white;">'''Blue Line Branch'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਜਨਵਰੀ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="inauguration" /> |- !184 | align="center" |Pul Bangash | |align="center"|{{lang|hi|पुल बंगश}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਅਕਤੂਬਰ 2003 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="red2" /><ref name="red2.1" /> |- !185 | align="center" |Punjabi Bagh | |align="center"|{{lang|hi|पंजाबी बाग़}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="new10" /> |- !186 | align="center" |Punjabi Bagh West | |align="center"|{{lang|hi|पंजाबी बाग पश्चिम}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|14 ਮਾਰਚ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !187 | align="center" |Qutab Minar | |align="center"|{{lang|hi|क़ुतुब मीनार}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|21 ਜੂਨ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !188 | align="center" |R.K Puram | |align="center"|{{lang|hi|राम कृष्ण पुरम}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|29 ਮਈ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !189 | align="center" style="background-color:#AFEEEE" |Raja Nahar Singh† | |align="center"|{{lang|hi|राजा नाहर सिंह}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|19 ਨਵੰਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |Formerly known as '''[[Ballabhgarh metro station]]''' | |- !190 | align="center" |Raj Bagh | |align="center"|{{lang|hi|राज बाग़}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|8 ਮਾਰਚ 2019 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !191 | align="center" |Rajdhani Park | |align="center"|{{lang|hi|राजधानी पार्क}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="new10" /> |- !192 | align="center" |Rajendra Place | |align="center"|{{lang|hi|राजेन्द्र प्लेस}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="End1" /> |- !193 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFFF99" |Rajiv Chowk* | | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|राजीव चौक}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਜੁਲਾਈ 2005 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island | rowspan="2" |Also known as '''[[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]]''' (CP) | rowspan="2" |<ref name="underground1" /><ref name="underground2" /> |- !194 ! |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Side |- !195 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFFF99" |Rajouri Garden* | | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|राजौरी गार्डन}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side | rowspan="2" align="center"|– | rowspan="2" |<ref name="End1" /> |- !196 ! |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|14 ਮਾਰਚ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |- !197 | align="center" |Ramakrishna Ashram Marg | |align="center"|{{lang|hi|रामकृष्ण आश्रम मार्ग}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |Also known as '''R.K. Ashram Marg''' |<ref name="End1" /> |- !198 | align="center" |Ramesh Nagar | |align="center"|{{lang|hi|रमेश नगर}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="End1" /> |- !199 | align="center" style="background-color:#AFEEEE" |Rithala† | |align="center"|{{lang|hi|रिठाला}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਮਾਰਚ 2004 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="red3" /><ref name="red3.1" /><br><ref name="red3.2" /> |- !200 | align="center" |Rohini East | |align="center"|{{lang|hi|रोहिणी पूर्व}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਮਾਰਚ 2004 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="red3" /><ref name="red3.1" /><br><ref name="red3.2" /> |- !201 | align="center" |Rohini Sector 18, 19 | |align="center"|{{lang|hi|रोहिणी सेक्टर १८, १९}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|10 ਨਵੰਬਰ 2015 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !202 | align="center" |Rohini West | |align="center"|{{lang|hi|रोहिणी पश्चिम}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਮਾਰਚ 2004 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="red3" /><ref name="red3.1" /><br><ref name="red3.2" /> |- !203 | align="center" |Sadar Bazaar Cantonment | |align="center"|{{lang|hi|सदर बाजार छावनी}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|29 ਮਈ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !204 | align="center" |Saket | |align="center"|{{lang|hi|साकेत}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਸਤੰਬਰ 2010 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– |<ref name="delhi" /><ref name="delhi1" /> |- !205 | align="center" style="background-color:#AFEEEE" |Samaypur Badli† | |align="center"|{{lang|hi|समयपुर बादली}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|10 ਨਵੰਬਰ 2015 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !206 | align="center" |Sant Surdas (Sihi) | |align="center"| {{lang|hi|संत सूरदास (सीही)}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|19 ਨਵੰਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |Formerly known as '''NCB colony metro station''' | |- !207 | align="center" |Sarai | |align="center"|{{lang|hi|सराय}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਸਤੰਬਰ 2015 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !208 | align="center" |Sarita Vihar | |align="center"|{{lang|hi|सरिता विहार}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="Kalkaji" /><ref name="DNA" /><br><ref name="newviolet" /><ref name="newviolet1" /> |- !209 | align="center" |Sarojini Nagar | |align="center"|{{lang|hi|सरोजिनी नगर}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਅਗਸਤ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !210 | align="center" style="background-color:#F5DEB3" |Satguru Ramsingh Marg†† | |align="center"|{{lang|hi|सतगुरु रामसिंह मार्ग}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:85%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line Branch'''</span>]]|}} |align="center"|27 ਅਗਸਤ 2011 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |Transfer station for '''Patel Nagar Station''' ([[Indian Railways]]) | |- !211 | align="center" |Sector 28 | |align="center"|{{lang|hi|सेक्टर २८}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਸਤੰਬਰ 2015 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !212 | align="center" |Seelampur | |align="center"|{{lang|hi|सीलमपुर}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|24 ਦਸੰਬਰ 2002 |align="center"|ਏਟ-ਗ੍ਰੇਡ |align="center"|Island |align="center"|– |<ref name="red1.1" /><ref name="red1" /> |- !213 | align="center" |Shadipur | |align="center"|{{lang|hi|शादीपुर}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="End1" /> |- !214 | align="center" |Shahdara | |align="center"|{{lang|hi|शाहदरा}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|24 ਦਸੰਬਰ 2002 |align="center"|ਏਟ-ਗ੍ਰੇਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="red1.1" /><ref name="red1" /> |- !215 | align="center" |Shahid Nagar | |align="center"|{{lang|hi|शहीद नगर}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|8 ਮਾਰਚ 2019 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !216 | align="center" style="background-color:#AFEEEE" |Shaheed Sthal† | |align="center"|{{lang|hi|शहीद स्थल}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|8 ਮਾਰਚ 2019 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |Formerly known as '''New Bus Adda''' | |- !217 | align="center" |Shakurpur | |align="center"|{{lang|hi|शकूरपुर}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|14 ਮਾਰਚ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !218 | align="center" |Shalimar Bagh | |align="center"|{{lang|hi|शालीमार बाग}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|14 ਮਾਰਚ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !219 | align="center" |Shankar Vihar | |align="center"|{{lang|hi|शंकर विहार}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|29 ਮਈ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !220 | align="center" style="background-color:#F5DEB3" |Shastri Nagar†† | |align="center"|{{lang|hi|शास्त्री नगर}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਅਕਤੂਬਰ 2003 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |Formerly known as '''Vivekanand Puri'''. Transfer station for [[Delhi Sarai Rohilla railway station]] ([[Indian Railways]]) |<ref name="red2" /><ref name="red2.1" /><br><ref name="names" /> |- !221 | align="center" |Shastri Park | |align="center"|{{lang|hi|शास्त्री पार्क}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|24 ਦਸੰਬਰ 2002 |align="center"|ਏਟ-ਗ੍ਰੇਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="red1.1" /><ref name="red1" /> |- !222 | align="center" style="background-color:#AFEEEE" |Shiv Vihar† | |align="center"|{{lang|hi|शिव विहार}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !223 | align="center" |Shivaji Park | |align="center"|{{lang|hi|शिवाजी पार्क}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="new10" /> |- !224 | align="center" |Shivaji Stadium | |align="center"|{{lang|hi|शिवाजी स्टेडियम}} |align="center"|{{color box|#FF8C00; font-size:100%|[[Delhi Airport Metro Express|<span style="color:white;">'''Orange Line'''</span>]]|}} |align="center"|23 ਫਰਵਰੀ 2011 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– |<ref name="Airport1" /><ref name="Airport2" /><br><ref name="Airport3" /><ref name="Airport4" /><br><ref name="Airport5" /><ref name="Airport6" /> |- !225 | align="center" |Shyam Park | |align="center"|{{lang|hi|श्याम पार्क}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|8 ਮਾਰਚ 2019 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !226 | align="center" style="background-color:#FFFF99" |Sikandarpur* | |align="center"|{{lang|hi|सिकंदरपुर}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|21 ਜੂਨ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |Transfer to '''[[Rapid Metro Gurgaon]]''' | |- !227 | align="center" |Sir Vishweshwaraiah Moti Bagh | |align="center"|{{lang|hi|सर विश्वेश्वरैया मोती बाग}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਅਗਸਤ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !228 | align="center" |South Extension | |align="center"|{{lang|hi|साउथ एक्सटेंशन}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਅਗਸਤ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !229 | align="center" |Subhash Nagar | |align="center"|{{lang|hi|सुभाष नगर}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="End1" /> |- !230 | align="center" |Sukhdev Vihar | |align="center"|{{lang|hi|सुखदेव विहार}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|25 ਦਸੰਬਰ 2017 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !231 | align="center" |Sultanpur | |align="center"|{{lang|hi|सुल्तानपुर}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|21 ਜੂਨ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !232 |align="center" |Supreme Court | |align="center"|{{lang|hi|उच्चतम न्यायालय}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|11 ਨਵੰਬਰ 2006 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |Formerly known as '''[[Pragati Maidan metro station]]''' | |- !233 | align="center" |Tagore Garden | |align="center"|{{lang|hi|टैगोर गार्डन}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="End1" /> |- !234 | align="center" |Terminal 1-IGI Airport | |align="center"|{{lang|hi|टर्मिनल १ इंदिरा गांधी हवाई अड्डा}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|29 ਮਈ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !235 | align="center" |Tikri Border | |align="center"|{{lang|hi|टिकरी बॉर्डर}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|24 ਜੂਨ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !236 | align="center" |Tikri Kalan | |align="center"|{{lang|hi|टिकरी कलान}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|24 ਜੂਨ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !237 | align="center" |Tilak Nagar | |align="center"|{{lang|hi|तिलक नगर}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="End1" /> |- !238 | align="center" |Tis Hazari | |align="center"|{{lang|hi|तीस हज़ारी}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|24 ਦਸੰਬਰ 2002 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="red1.1" /><ref name="red1" /> |- !239 | align="center" |Trilokpuri Sanjay Lake | |align="center"|{{lang|hi|त्रिलोकपुरी संजय झील}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !240 | align="center" |Tughlakabad Station | |align="center"|{{lang|hi|तुगलकाबाद स्टेशन}} |align="center"|{{color box|#9400D3; font-size:100%|[[Violet Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Violet Line'''</span>]]|}} |align="center"|14 ਜਨਵਰੀ 2011 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="Badarpur1" /><ref name="Badarpur2" /><br><ref name="Badarpur3" /><ref name="Badarpur4" /><br><ref name="Badarpur5" /> |- !241 | align="center" |Udyog Bhawan | |align="center"|{{lang|hi|उद्योग भवन}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|3 ਸਤੰਬਰ 2010 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– |<ref name="delhi" /><ref name="delhi1" /> |- !242 | align="center" |Udyog Nagar | |align="center"|{{lang|hi|उद्योग नगर}} |align="center"|{{color box|#2E8B57; font-size:100%|[[Green Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Green Line'''</span>]]|}} |align="center"|2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="new10" /> |- !243 | align="center" |Uttam Nagar East | |align="center"|{{lang|hi|उत्तम नगर पूर्व}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="End1" /> |- !244 | align="center" |Uttam Nagar West | |align="center"|{{lang|hi|उत्तम नगर पश्चिम}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|30 ਦਸੰਬਰ 2005 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="End1" /> |- !245 | align="center" style="background-color:#AFEEEE" |Vaishali† | |align="center"|{{lang|hi|वैशाली}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:90%|[[Blue Line (Delhi Metro)#Branch Line|<span style="color:white;">'''Blue Line Branch'''</span>]]|}} |align="center"|14 ਜੁਲਾਈ 2011 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |align="center"|– |<ref name="Kaushambi" /> |- !246 | align="center" |Vasant Vihar | |align="center"|{{lang|hi|वसंत विहार}} |align="center"|{{color box|#FF00FF; font-size:100%|[[Magenta Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Magenta Line'''</span>]]|}} |align="center"|29 ਮਈ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !247 | align="center" |Vidhan Sabha | |align="center"|{{lang|hi|विधानसभा}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|20 ਦਸੰਬਰ 2004 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Side |align="center"|– | |- !248 | align="center" |Vinobapuri | |align="center"|{{lang|hi|विनोबापुरी}} |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਦਸੰਬਰ 2018 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Island |align="center"|– | |- !249 | align="center" |Vishwa Vidyalaya | |align="center"|{{lang|hi|विश्वविद्यालय}} |align="center"|{{color box|#FFFF00; font-size:100%|[[Yellow Line (Delhi Metro)|<span style="color:red;">'''Yellow Line'''</span>]]|}} |align="center"|20 ਦਸੰਬਰ 2004 |align="center"|ਭੂਮੀਗਤ |align="center"|Side |'''ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। | |- !250 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFFF99" |Welcome* | | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|वेलकम}} |align="center"|{{color box|#FF0000; font-size:100%|[[Red Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Red Line'''</span>]]|}} |align="center"|24 ਦਸੰਬਰ 2002 |align="center"|ਏਟ-ਗ੍ਰੇਡ |align="center"|Island | rowspan="2" align="center"|– | rowspan="2" |<ref name="red1.1" /><ref name="red1" /> |- !251 ! |align="center"|{{color box|#FF1493; font-size:100%|[[Pink Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Pink Line'''</span>]]|}} |align="center"|31 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |align="center"|ਐਲੀਵੇਟਿਡ |align="center"|Side |- !252 | rowspan="2" align="center" style="background-color:#FFFF99" |Yamuna Bank* | | rowspan="2" align="center"|{{lang|hi|यमुना बैंक}} |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:100%|[[Blue Line (Delhi Metro)|<span style="color:white;">'''Blue Line'''</span>]]|}} |align="center"|10 ਮਈ 2009 |align="center"|ਏਟ-ਗ੍ਰੇਡ |align="center"|Island | rowspan="2" align="center"|– | rowspan="2" | |- !253 ! |align="center"|{{color box|#0000FF; font-size:90%|[[Blue Line (Delhi Metro)#Branch Line|<span style="color:white;">'''Blue Line Branch'''</span>]]|}} |align="center"|6 ਜਨਵਰੀ 2010 |align="center"|ਏਟ-ਗ੍ਰੇਡ |align="center"|Island |} == ਅੰਕੜੇ == {| class="₠wikitable" width="35%" |ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ | align="center" width="5%" | <span style="font-size:125%;">'''253'''</span> |- | ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਕੁਲ ਗਿਣਤੀ (ਪੜਾਅ III) | align="center" width="5%" | <span style="font-size:125%;">'''1'''</span> |- | ਯੋਜਨਾ ਅਧੀਨ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਕੁਲ ਗਿਣਤੀ (ਪੜਾਅ IV) | align="center" width="5%" | <span style="font-size:125%;">'''79'''</span> |- | width="25%" | ਇੰਟਰਚੇਂਜ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ | align="center" width="5%" | <span style="font-size:125%;">'''24'''</span> |- | width="25%" | ਐਲੀਵੇਟਿਡ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ | align="center" width="5%" | <span style="font-size:125%;">'''178'''</span> |- | width="25%" | ਭੂਮੀਗਤ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ | align="center" width="5%" | <span style="font-size:125%;">'''69'''</span> |- | width="25%" | ਗ੍ਰੇਡ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ | align="center" width="5%" | <span style="font-size:125%;">'''6'''</span> |}   == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.delhimetrorail.com ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ] [http://www.delhimetrorail.com (ਡੀ.ਐੱਮ.ਆਰ.ਸੀ.)] * [http://www.delhimetrorail.com/station-info.aspx ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] 10bipbnpzr6l3q9qttq5xyog1fpzf46 0 135472 848516 819591 2026-09-29T21:28:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848516 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ਪੁਮਿਪੋਨ ਅਦੁਲ੍ਯਦੇਜ | image = | caption =ਪੁਮਿਪੋਨ ਅਦੁਲ੍ਯਦੇਜ 1945 ਵਿੱਚ | succession = [[List of kings of Persia|King of Thailand]] | reign = 9 ਜੂਨ 1946 – 13 ਅਕਤੂਬਰ 2016 | coronation = 5 ਮਈ 1950 | predecessor = [[ਅਨਾਨ੍ਦਾ ਮਹਿਦੋਨ]] | successor = [[ਮਹਾ ਵਜਿਰਾਲੋਙ੍ਕੋਨ]] | issue = [[ਉਬੋਨਰਤਨ​]]<br/>[[ਮਹਾ ਵਜਿਰਾਲੋਙ੍ਕੋਨ]]<br/>[[ਸਿਰਿਨਧੋਨ]]<br/>[[ਛੁਲਾਭੋਨ]] | full name = | spouse = [[ਸਿਰਿਕਿਤ]]<br/><small>(m.1950; wid.2016)</small> | house = [[House of Charki]] | father = [[ਮਹਿਦੋਨ ਅਦੁਲ੍ਯਦੇਜ]] | mother = [[ਸਿਨਗਰਿਨ੍ਤ੍ਰਾ]] | birth_date = {{Birth date|1927|12|5|df=y}} | birth_place = [[ਮੇਸ੍ਸਾਛੁਸੇਸ]], [[USA]] | death_date = {{Death date and age|2016|10|13|1927|12|5|df=y}} | death_place = [[ਬੈਂਕਾਕ]], [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] | place of burial = | religion = [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ]] | signature = }} [[File:King Bhumibol Adulyadej 2010-9-29.jpg|thumb|ਪੁਮਿਪੋਨ ਅਦੁਲ੍ਯਦੇਜ 2010 ਵਿੱਚ ]] '''ਪੁਮਿਪੋਨ ਅਦੁਲ੍ਯਦੇਜ''' (5 ਦਸੰਬਰ 1927 – 13 ਅਕਤੂਬਰ 2016) 9 ਜੂਨ 1946 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤਕ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦਾ ਹੁਕਮਰਾਨ ਸੀ।<ref name="autogenerated1">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/thailands-king-bhumibol-adulyadej-dies/article9215490.ece?homepage=true|title=Thailand's King Bhumibol Adulyadej, world's longest-reigning monarch, dies|date=13 October 2016|newspaper=The Hindu|access-date=14 October 2016|agency=Reuters}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=longestthai>{{cite web |year=1996 |url=http://www.worldhop.com/Journals/J5/ROYAL.HTM |title=A Royal Occasion speeches |publisher=Worldhop | work = Journal |access-date=5 July 2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20060512194220/http://www.worldhop.com/Journals/J5/ROYAL.HTM |archive-date=12 May 2006}}</ref> ਉਸਨੇ 1999 ਨੂੰ '''ਮਹਾਰਜ''' ਦੀ ਪਦਵੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} nt1q5jzjs2n4s1qfwfmyxqotfi749kk 0 137920 848454 823741 2026-09-29T17:56:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848454 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Nayyab Ali | image = | birth_place = [[Okara, Pakistan|Okara]], Punjab | nationality = Pakistani | education = Bachelor's in Botany, Masters in International Relations | alma_mater = University of Punjab, Preston University | occupation = Transgender Rights Expert, Human Rights Defender, Activist & Politician }} '''ਨਯਾਬ ਅਲੀ''' ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਅਕ, [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ, ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਫ੍ਰੈਂਕੋ-ਜਰਮਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[https://www.deutschland.de/en/topic/life/transgender-activist-nayyab-ali-awarded-by-germany] ਉਹ 2018 ਦੀਆਂ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1422556|title=Okara: Transgender candidate Nayab Ali casts vote|date=2018-07-25|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2020-11-11}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/13-transgenders-to-contest-pak-elections-118061400107_1.html|title=13 transgenders to contest Pak elections|last=ANI|date=2018-06-14|work=Business Standard India|access-date=2020-11-11}}</ref> ਉਹ ਗਾਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.newsone.tv/urdu/tag/trans-woman-nayab-ali|title=Trans Woman Nayab Ali Archives|website=Newsone Urdu|language=en-US|access-date=2020-11-22|archive-date=2020-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209030542/https://www.newsone.tv/urdu/tag/trans-woman-nayab-ali|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ ਈ.ਵੀ.ਏ.ਡਬਲਿਊ/ਜੀ ਅਲਾਇੰਸ [https://pakngos.com.pk/nayyab-ali-first-trans-woman-elected-co-chairperson-of-evaw-g-alliance/ ਪਾਕਿਸਤਾਨ] ਦੀ ਸਹਿ-ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤ ਹੈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਯਾਬ ਅਲੀ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।[https://www.urdupoint.com/en/pakistan/undp-declares-nayyab-ali-as-gender-equality-a-997936.html] ਇੱਕ ਖੋਜਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਰਗਰਮੀ ਵਜੋਂ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਨਯਾਬ ਅਲੀ ਪੂਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ, ਸੰਸਥਾਗਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਵਿਅਕਤੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮੁਹਾਰਤ, ਤਜ਼ਰਬੇ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਯਾਤਰਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਬਣਨ ਲਈ, ਬਿਲ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਪਰਸਨਜ਼ (ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ) ਬਣ ਗਈ। ਐਕਟ 2018 ਅਤੇ ਓਕਾਰਾ ਦੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ।[https://www.thenews.com.pk/print/756799-services-for-transgenders-cause-in-pakistan] == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਅਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ [[ਓਕਾਰਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਓਕਾਰਾ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਅਰਸਲਾਨ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/transgender-activist-to-fight-pakistan-national-election/story-3mCvtH7740ek8WLTvJPb2J.html|title=Transgender activist Nayyab Ali to contest Pakistan national election|date=2018-05-06|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-11-22}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-44684714|title=The transgender acid attack survivor running for parliament|date=2018-07-19|work=BBC News|access-date=2020-11-11|language=en-GB}}</ref> ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਨਾਯਬ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਜੋ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ <ref>{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/1702683/transgender-set-contest-na-polls-okara|title=First time: Transgender set to contest NA polls from Okara|date=2018-05-04|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2020-11-22}}</ref> ਉਹ ਤੇਜ਼ਾਬ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://mmnews.tv/transgender-from-pakistan-nominated-for-global-award/|title=Transgender from Pakistan nominated for global award|date=2020-01-26|website=MM News TV|language=en-US|access-date=2020-11-22}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਨਯਾਬ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://nayadaur.tv/2020/01/transgender-woman-from-pakistan-nominated-for-international-award/|title=Transgender Woman From Pakistan Nominated For International Award|last=Daur|first=Naya|date=2020-01-25|website=Naya Daur|language=en-US|access-date=2020-11-22|archive-date=2020-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211202220/https://nayadaur.tv/2020/01/transgender-woman-from-pakistan-nominated-for-international-award/|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ [[ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਬੋਟਨੀ]] ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.tnn.com.pk/nayab-ali-becomes-first-pakistani-transgender-person-to-win-gala-award/|title=Nayab Ali becomes first Pakistani transgender person to win Gala Award {{!}} TNN|last=TNN|first=Correspondent|date=2020-02-12|website=TNN {{!}} Tribal News Network|language=en-US|access-date=2020-11-11|archive-date=2020-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811060914/https://www.tnn.com.pk/nayab-ali-becomes-first-pakistani-transgender-person-to-win-gala-award/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thetranspress.com/nayab-ali-gala-award/|title='Nayab Ali' First Pakistani Transgender Nominated for GALAS Awards Dublin 2020|last=Bilal|first=Amir|date=2020-01-23|website=THE TRANSPRESS|language=en-US|access-date=2020-11-22|archive-date=2020-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929015813/https://thetranspress.com/nayab-ali-gala-award/|dead-url=yes}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === ਅਧਿਆਪਨ === ਨਯਾਬ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=https://www.geo.tv/latest/204205-the-third-gender-candidates-in-the-race|title=The third gender candidates in the race|website=www.geo.tv|language=en-US|access-date=2020-11-11}}</ref> ਉਸਨੇ ਯੂ.ਐਨ.ਡੀ.ਪੀ. ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਮਾਹਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨਯਾਬ ਅਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ, ਸਿੱਖਿਅਕ, ਅਤੇ #ਯੂਐਨਡੀਪੀਇਨਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਟ੍ਰੇਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਕਈ ਨਿੱਜੀ ਦੁਖਾਂਤ ਝੱਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।[https://www.facebook.com/undppakistan/posts/nayyab-ali-is-one-of-the-most-prominent-transgender-people-of-pakistan-she-is-an/3435737176472539/] === ਸਰਗਰਮੀ === ਨਾਯਬ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://nation.com.pk/10-Sep-2020/transgender-person-killed-in-peshawar|title=Transgender person killed in Peshawar|date=2020-09-10|website=The Nation|language=en|access-date=2020-11-22|archive-date=2020-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209062840/https://nation.com.pk/10-Sep-2020/transgender-person-killed-in-peshawar|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਕਾਰਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਖੁਦ ਦਾ ਉੱਦਮ, 'ਖਵਾਜਾ ਸੀਰਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ' ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਸਿਖਲਾਈ, ਜੀਵਨ ਹੁਨਰ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਕਲਾਸਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.frontlinedefenders.org/en/profile/nayyab-ali|title=Nayyab Ali|date=2019-09-08|website=Front Line Defenders|language=en|access-date=2020-11-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://images.dawn.com/news/1184628|title=Pakistani trans activist Nayyab Ali recognised as International Activist of the Year|last=Staff|first=Images|date=2020-02-11|website=Images|language=en|access-date=2020-11-22}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਨਾਯਬ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=https://www.dialoguepakistan.com/nayab-ali-first-pakistani-transgender-nominated-for-galas-awards/|title=Nayab Ali- First Pakistani transgender nominated for GALAS awards|date=2020-01-25|website=Dialogue Pakistan|language=en-US|access-date=2020-11-11|archive-date=2020-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111162421/https://www.dialoguepakistan.com/nayab-ali-first-pakistani-transgender-nominated-for-galas-awards/|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਸਕਿਓਰਿਟੀਜ਼ ਐਂਡ ਐਕਸਚੇਂਜ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਯਾਬ ਅਲੀ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਇਨਪੁਟ ਲਈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਧਾਨਿਕ ਢਾਂਚਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ।[https://nation.com.pk/20-Sep-2020/transgender-rights-protection-act-2020-in-punjab-to-be-tabled-soon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210103214917/https://nation.com.pk/20-Sep-2020/transgender-rights-protection-act-2020-in-punjab-to-be-tabled-soon |date=2021-01-03 }} === ਰਾਜਨੀਤੀ === 2018 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿੱਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ ਨੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ, ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://en.baaghitv.com/transgender-community-hails-kps-govt-initiative/|title=Transgender community hails KP's Govt initiative?|date=2020-09-22|website=BaaghiTV English|language=en-US|access-date=2020-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201212024418/https://en.baaghitv.com/transgender-community-hails-kps-govt-initiative/|archive-date=2020-12-12|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-13-transgenders-to-contest-july-25-elections-5215993/|title=Pakistan: 13 transgenders to contest July 25 elections|date=2018-06-13|website=The Indian Express|language=en|access-date=2020-11-22}}</ref> ਨਾਯਬ, 12 ਹੋਰ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 2018 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tvnews.pk/tag/exclusive-interview-with-pakistani-transgender-nayab-ali/|title=Exclusive Interview with Pakistani Transgender Nayab Ali|website=Tv News|language=en-US|access-date=2020-11-22|archive-date=2020-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209221528/https://www.tvnews.pk/tag/exclusive-interview-with-pakistani-transgender-nayab-ali/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/248696/4-trans-persons-to-contest-elections-on-pti-gulalais-tickets/|title=4 trans persons to contest elections on PTI-Gulalai's tickets|date=2018-06-03|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2020-11-22|archive-date=2020-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20201210145519/https://dailytimes.com.pk/248696/4-trans-persons-to-contest-elections-on-pti-gulalais-tickets/|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਪੀ.ਟੀ.ਆਈ. ਦੀ ਆਇਸ਼ਾ ਗੁਲਾਲਈ ਦੀ ਸੀਟ<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.aninews.in/news/world/asia/13-transgenders-to-contest-pak-elections201806140335470001/|title=13 transgenders to contest Pak elections|website=ANI News|language=en|access-date=2020-11-11|archive-date=2021-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20211103043554/https://www.aninews.in/news/world/asia/13-transgenders-to-contest-pak-elections201806140335470001/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.samaa.tv/uncategorized/2018/06/pakistans-13-transgender-candidates-face-threats-of-violence/|title=Pakistan's 13 transgender candidates face threats of violence {{!}} SAMAA|website=Samaa TV|language=en-US|access-date=2020-11-11}}</ref> 'ਤੇ 2018 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਓਕਾਰਾ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਸੀਟ ਐਨ.ਏ.-142 ਲਈ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲ 1197 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਕਈ ਮਹਿਲਾ ਹਮਰੁਤਬਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/348076-transgender-candidate-from-kp-gets-536-votes|title=Transgender candidate from KP gets 536 votes|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2020-11-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wionews.com/south-asia/13-transgenders-to-contest-july-25-elections-in-pak-144179|title=13 transgenders to contest July 25 elections in Pakistan|website=WION|language=en|access-date=2020-11-22}}</ref> ਨਯਾਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਵੋਟਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ<ref>{{Cite web|url=https://en.dailypakistan.com.pk/pakistan/transgender-set-to-contest-na-polls-for-first-time/|title=Transgender to contest elections from Okara for the first time|date=2018-05-05|website=Daily Pakistan Global|language=en|access-date=2020-11-11|archive-date=2018-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811232358/https://en.dailypakistan.com.pk/pakistan/transgender-set-to-contest-na-polls-for-first-time/|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ == ਨਯਾਬ ਅਲੀ 2020 ਵਿੱਚ [[ਡਬਲਿਨ|ਡਬਲਿਨ, ਆਇਰਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਗਾਲਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਕਟੀਵਿਸਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2020/02/11/pakistani-transgender-activist-nayyab-ali-wins-gala-award/|title=Pakistani transgender activist Nayyab Ali wins Gala Award {{!}} Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=2020-11-11}}</ref><ref name=":1"/> ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਕਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਆਇਰਲੈਂਡ (ਐਨ.ਐਕਸ.ਐਫ) ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਨਯਾਬ ਨੂੰ "ਆਇਰਲੈਂਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਅਣਥੱਕ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ",<ref>{{Cite web|url=https://www.thedayspring.com.pk/nayab-ali-becomes-first-pakistani-transgender-person-to-win-gala-award/|title=Nayab Ali becomes the first Pakistani transgender person to win Gala Award|last=Dayspring|first=The|date=2020-02-08|website=The Dayspring {{!}} Youth Centric Newspaper of Pakistan|language=en-US|access-date=2020-11-11|archive-date=2020-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20201119043924/https://www.thedayspring.com.pk/nayab-ali-becomes-first-pakistani-transgender-person-to-win-gala-award/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.samaa.tv/pakistan-news/2020/01/transgender-woman-becomes-first-pakistani-nominee-for-galas-awards/|title=Transgender woman becomes first Pakistani nominee for GALAS awards {{!}} SAMAA|website=Samaa TV|language=en-US|access-date=2020-11-22}}</ref> ਉਹ ਫ੍ਰੈਂਕੋ - ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਫਾਰ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਐਂਡ ਰੂਲ ਆਫ਼ ਲਾਅ [https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/pakistani-transgender-activist-wins-franco-german-prize-for-human-rights-1.75815842 2020 ਦੀ] ਜੇਤੂ ਹੈ, ਉਹ 2020 ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਏਪੀਕੋਮ ਹੀਰੋ ਏਸ਼ੀਆ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਜੇਤੂ ਵੀ ਹੈ।[https://gharana.pk/pakistan-won-hero-asia-awards-nayab-ali-pakistans-pride/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210425002720/https://gharana.pk/pakistan-won-hero-asia-awards-nayab-ali-pakistans-pride/ |date=2021-04-25 }} ਨਯਾਬ ਅਲੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ 'ਤੇ ਸੈਕੰਡ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਯੂਥ ਫੋਰਮ 2020 ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।[https://www.urdupoint.com/en/pakistan/nayyab-ali-makes-history-by-winning-isyd-awar-973762.html] == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] kx3r3mbr4dxr09irqtr6fqslirr6aeg 0 138429 848624 623436 2026-09-30T06:02:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848624 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Mansi Aggarwal | image = Mansi Aggarwal Choreographer.jpg | birth_place = Delhi | occupation = Choreographer | years_active = 2008 – present | website = [https://www.facebook.com/MansiAggarwalOfficial/ Facebook] | spouse = }} '''ਮਾਨਸੀ ਅਗਰਵਾਲ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ੰਘਾਈ ਦੇ ਗੀਤ 'ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ ਕੀ ਜੈ' ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਇਮਰਾਨ ਹਾਸ਼ਮੀ]] ਸੀ - ਗੀਤ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 'ਹਿੱਟ' ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Dance-is-now-a-viable-career-option-Mansi-Agarwal/articleshow/13266150.cms|title=Dance is now a viable career option: Mansi Agarwal|date=19 May 2012|work=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਮਹਿਮਾਮਈ ਅਦਾਕਾਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ [[ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ|ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ]] ਨਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਫ਼ਿਲਮ ਕਾਈ ਪੋ ਚੇ, <ref>{{Cite magazine|date=19 May 2012|title=Changing Tune|url=http://indiatoday.intoday.in/story/choreographer-mansi-agarwal-shanghai-kai-po-che/1/189434.html|magazine=[[India Today]]}}</ref> ਅਤੇ ਅਭੈ ਦਿਓਲ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਵ ਡੀ ਵਿਚ ਆਦਿ।<ref>{{Cite news|url=https://in.news.yahoo.com/bharat-mata-ki-jai-impromptu-violent-says-choreographer-051052070.html|title='Bharat Mata Ki Jai' is impromptu and violent, says choreographer Mansi|date=5 June 2012|work=[[Yahoo News]]}}</ref> ਗੀਤ 'ਸੁਨੋ ਨਾ ਸੰਗਮਰਮਰ' ਨੂੰ ਸਟਾਰਡਸਟ ਐਂਡ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਉਸਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੰਘਾਈ ਤੋਂ ਅਭਿਨੇਤਾ ਇਮਰਾਨ ਹਾਸ਼ਮੀ ਦੇ ਗੀਤ "ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ ਦੀ ਜੈ" ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਗੀਤ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਯੰਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗੀਤ 'ਸੁਨੋ ਨਾ ਸੰਗਮਰਮਰ' ਨੂੰ ਵੀ ਸਟਾਰਡਸਟ ਅਤੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Bollywood Director Mansi Aggarwal Biography, News, Photos, Videos |url=https://nettv4u.com/celebrity/hindi/director/mansi-aggarwal |access-date=2022-03-14 |website=nettv4u |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਨਿਆਕਾ, ਬੀਬਾ, ਝੰਡੂ ਬਾਲਮ, ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਲਈ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਫੇਮਿਨਾ' ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |last=admin |date=2017-09-02 |title=Mansi Aggarwal |url=http://www.marathisanmaan.com/biographies/marathi-actress/mansi-aggarwal |access-date=2022-03-14 |website=Marathisanmaan |language=en-US |archive-date=2022-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128001127/https://www.marathisanmaan.com/biographies/marathi-actress/mansi-aggarwal |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Bollywood Director Mansi Aggarwal Biography, News, Photos, Videos |url=https://nettv4u.com/celebrity/hindi/director/mansi-aggarwal |access-date=2022-03-14 |website=nettv4u |language=en}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ 'ਦ ਹੈਂਡਬੈਗ' ਨਾਲ, ਜੋ 'ਹਮਾਰਾ ਮੂਵੀ' ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਪੋਸਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਫਿਲਮ 'ਰਾਣੀ' ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਸੀ, ਜੋ 'ਲਿਫਟ ਆਫ ਗਲੋਬਲ ਨੈਟਵਰਕਸ', ਲੰਡਨ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 'ਦਰਭੰਗਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Citation |title=The Handbag {{!}} Short Film {{!}} Directed by Mansi Aggarwal |url=https://www.youtube.com/watch?v=NFtjJJs-laU |language=en |access-date=2022-03-14}}</ref> ਇਹ "ਗੋਲਡਨ ਜਿਊਰੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ" ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ 'ਤੇ "ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ" ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਰਾਨੀ ਡਿਜ਼ਨੀ ਹੌਟਸਟਾਰ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ MX ਪਲੇਅਰ 'ਤੇ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਫਿਲਮਾਂ 'ਦ ਹੈਂਡਬੈਗ' ਅਤੇ 'ਰਾਣੀ' ਬੈਨਰ "ਯਿਨ ਯਾਂਗ ਫਿਲਮਜ਼" ਹੇਠ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=With Yin Yang Films (Sorted by Popularity Ascending) |url=http://www.imdb.com/search/title/?companies=co0718510 |access-date=2022-03-14 |website=IMDb}}</ref> <ref>{{Cite web |title=MX Player |url=https://www.mxplayer.in/detail/movie/3ecfb4be20756575b784e0bf0310a20b |access-date=2022-03-14 |website=www.mxplayer.in}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Bollywood Director Mansi Aggarwal Biography, News, Photos, Videos |url=https://nettv4u.com/celebrity/hindi/director/mansi-aggarwal |access-date=2022-03-14 |website=nettv4u |language=en}}</ref><ref>{{Citation |last=Aggarwal |first=Mansi |title=Raani - The Queen |date=2020-10-16 |url=https://www.imdb.com/title/tt13746710/ |type=Short, Drama |publisher=Sanmaya Production, Yin Yang Films |access-date=2022-03-14}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਮਾਨਸੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ, ਕਥਕ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਲਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ [[ਕਥਕ]] ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਡਾਂਸ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਰਦ (ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ) ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ [[ਹੰਸਰਾਜ ਕਾਲਜ]] ਵਿੱਚ [[ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਡਾਂਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ-ਮਾਨਸੀ ਡਾਂਸ ਕ੍ਰਿਏਸ਼ਨਜ਼ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://mytheatrecafe.com/mumbai-theatre/i-re-invented-myself-for-films-mansi-dance-creations-mansi-aggarwal/|title=I re-invented myself for films’|date=24 June 2013|publisher=My Theatre Cafe|access-date=29 ਨਵੰਬਰ 2021|archive-date=15 ਸਤੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915204505/http://mytheatrecafe.com/mumbai-theatre/i-re-invented-myself-for-films-mansi-dance-creations-mansi-aggarwal/|dead-url=yes}}</ref> ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕਰੀਅਰ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ|ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ]] ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਅਨੁਰਾਗ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਫ਼ਿਲਮ, ਗੁਲਾਲ ਦੀ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮਾਨਸੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਅਕਾਦਮਿਕਤਾ ਵੱਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਅਨੁਰਾਗ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਅਭੈ ਦਿਓਲ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਵ ਡੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/i-can-make-anybody-dance/article3588719.ece|title=I can make anybody dance|date=30 June 2012|access-date=29 ਨਵੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928112056/https://www.thehindu.com/features/cinema/i-can-make-anybody-dance/article3588719.ece|archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref> == ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == ਮਾਨਸੀ ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ ਹੈ: <ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm3880042/|title=Mansi Aggarwal|website=[[IMDb]]}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮਾਂ |- | 2015 | ''[[ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ]]'' |- | 2013 | ''ਯੰਗਿਸਤਾਨ'' |- | 2013 | ''ਮਿਕੀ ਵਾਇਰਸ'' |- | 2013 | ''ਮਾਜ਼ੀ'' |- | 2013 | ''ਗਿੱਪੀ'' |- | 2013 | ''ਕਾਈ ਪੋ ਚੇ'' |- | 2012 | ''[[ਸ਼ੰਘਾਈ]]'' |- | 2009 | ''ਗੁਲਾਲ'' |- | 2009 | ''ਦੇਵ ਡੀ'' |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] tnl43qckxps3dq5r47gkc0ystwr8m45 0 138482 848402 842964 2026-09-29T15:19:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848402 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Tahir Hussain | image = | imagesize = | alt = | caption = | birth_name = Mohammed Tahir Hussain Khan | birth_date = {{birth-date|19 September 1938}} | birth_place = [[Shahabad, Hardoi|Shahabad]], [[United Provinces (1937-50)|United Provinces]], [[British Raj|British India]]<br/>{{small|(present-day [[Uttar Pradesh]])}} | death_date = {{death-date and age|2 February 2010|19 September 1938}} | nationality = Indian | death_place = [[Mumbai]], [[Maharashtra]], [[India]] | burial_place = Juhu Cemetery, [[Mumbai]]<ref>{{Cite web|url=http://travel.cnn.com/mumbai/none/juhus-islamic-cemetary-mumbais-muslim-icons-thrown-out-their-graves-275298/|title=CNN Travel &#124; Global Destinations, Tips & Video|access-date=2021-12-02|archive-date=2020-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110055820/http://travel.cnn.com/mumbai/none/juhus-islamic-cemetary-mumbais-muslim-icons-thrown-out-their-graves-275298/|url-status=dead}}</ref> | othername = Aapiya | occupation = [[Film producer]]<br>[[Film director]]<br>[[Screenwriter]]<br>[[Actor]] | yearsactive = 1961–1994 | spouse = {{marriage|Zeenat Hussain|1964|2010|end=d.}} | children = 4, including [[Aamir Khan|Aamir]], [[Faisal Khan|Faisal]] and [[Nikhat Khan]] | relatives = [[Nasir Hussain]] (elder brother)<br>[[Tariq Khan (actor)|Tariq Khan]] (nephew) }} '''ਮੁਹੰਮਦ ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ''' (19 ਸਤੰਬਰ 1938)&nbsp;&#x2013; 2 ਫਰਵਰੀ 2010), '''ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ''' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]], [[ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ|ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ]], [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਾ]] ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਸੀ, ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="indiglamour.com">{{Cite web|url=http://www.indiglamour.com/gallery/Hindi/Event/Bollywood-pays-homage-to-Aamir-Khan-s-father-Tahir-Hussain/38763-ipad.html|title=Bollywood pays homage to Aamir Khan's father Tahir Hussain Hindi Event Photos - - (38763-HD Stills)|website=indiglamour.com|access-date=2021-12-02|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090840/https://www.indiglamour.com/gallery/Hindi/Event/Bollywood-pays-homage-to-Aamir-Khan-s-father-Tahir-Hussain/38763-ipad.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/aamir-khan-hajj-pilgrimage-mecca-mother-zeenat-hussain/1/225616.html|title=Hajji Aamir! Actor keeps his promise, leaves for Haj pilgrimage with mother Zeenat Hussain|website=intoday.in}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਅਦਾਕਾਰ [[ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ|ਆਮਿਰ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਫੈਜ਼ਲ ਖ਼ਾਨ|ਫੈਜ਼ਲ ਖਾਨ]] ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ। ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ [[ਨਾਸਿਰ ਹੁਸੈਨ]] ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਨ। ਤਾਹਿਰ ਦੇ ਬੇਟੇ, [[ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ|ਆਮਿਰ ਖਾਨ]] ਨੇ ਕਯਾਮਤ ਸੇ ਕਯਾਮਤ ਤਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਜੋ ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ ਨਾਸਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਮਨਸੂਰ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਆਮਿਰ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਤੁਮ ਸਿਰਫ਼ ਹੋ'' 1990 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://businessofcinema.com/news/spotted-aamir-khan-on-haj-pilgrimage-with-mother-zeenat-hussain/53160|title=SPOTTED: Aamir Khan On 'Haj Pilgrimage' With Mother Zeenat Hussain|date=30 October 2012|website=Businessofcinema.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/7674.html|title=Aamir Khan leaves for Hajj with his mother|website=IBNLive|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021224047/http://ibnlive.in.com/photogallery/7674.html|archive-date=2012-10-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/bollywood/interview.php?id=14391667&cid=2398|title=Welcome to Sify.com|website=sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070228234244/http://sify.com/movies/bollywood/interview.php?id=14391667&cid=2398|archive-date=2007-02-28}}</ref> ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ [[ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ]] ਨਾਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dream-to-make-a-film-on-maulana-azad-aamir-khan/|title=Dream to make a film on Maulana Azad: Aamir Khan|date=9 January 2014|website=IE Staff|publisher=[[The Indian Express]]}}</ref> 2 ਫਰਵਰੀ 2010 ਨੂੰ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/Filmmaker-Tahir-Hussain-passes-away/article16811854.ece|title=Filmmaker Tahir Hussain passes away|date=2 February 2010|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214170702/https://www.thehindu.com/features/cinema/Filmmaker-Tahir-Hussain-passes-away/article16811854.ece|archive-date=14 ਦਸੰਬਰ 2019|access-date=2 ਦਸੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2010/biz/news/bollywood-s-hussain-dies-1118014612/|title=Bollywood's Hussain dies|last=Dore|first=Shalini|date=3 February 2010|publisher=}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਨਿਰਮਾਤਾ === * ''ਕਾਰਵਾਂ'' (1971) * ''ਅਨਾਮਿਕਾ'' (1973) * ''ਮਾਧੋਸ਼'' (1974) * ''ਜ਼ਖਮੀ'' (1975) * ''ਜਨਮ ਜਨਮ ਕਾ ਸਾਥ'' (1977) * ''ਖੂਨ ਕੀ ਪੁਕਾਰ'' (1978) * ''ਲਾਕੇਟ'' (1986) * ''ਤੁਮ ਮੇਰੇ ਹੋ'' (1990) * ''ਹਮ ਹੈ ਰਾਹੀ ਪਿਆਰ ਕੇ'' (1993) * ''ਮਧੋਸ਼'' (1994) (ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਮਾਤਾ) === ਅਦਾਕਾਰ === * ''ਜਬ ਪਿਆਰ ਕਿਸੀਸੇ ਹੋਤਾ ਹੈ'' (1961) * ''ਪਿਆਰ ਕਾ ਮੌਸਮ'' (1969) ਸਰਦਾਰ ਰਣਜੀਤ ਕੁਮਾਰ <small>ਵਜੋਂ</small> * ''ਜਨਮ ਜਨਮ ਕਾ ਸਾਥ'' (1977) * ''ਦੁੱਲਾ ਬਿਕਤਾ ਹੈ'' (1982)। . . . ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜੱਜ === ਡਾਇਰੈਕਟਰ === * ''ਤੁਮ ਮੇਰੇ ਹੋ'' (1990) === ਲੇਖਕ === * ''ਤੁਮ ਮੇਰੇ ਹੋ'' (1990) === ਚਾਲਕ ਦਲ === * ''ਤੀਸਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ'' (1966) (ਉਤਪਾਦਨ ਕਾਰਜਕਾਰੀ) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|id=0403981|name=Tahir Hussain}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010]] akcq3tt1x0zsa9ww6axig864nr4sgkw 0 138740 848586 771853 2026-09-30T03:31:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848586 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name= ਭਾਈ ਟਿੱਕਾ |type= ਹਿੰਦੂ |image=Bhaitika 02.jpg |caption= ਪੰਚਖਲ ਘਾਟੀ, ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਈਟਿਕਾ ਦਾ ਜਸ਼ਨ |nickname= ਭਾਈ ਦੂਜ, ਭਾਈ ਬੀਜ, ਭਾਉ ਬੀਜ, ਭਾਈ ਫੋਂਟਾ |observedby= ਹਿੰਦੂ |date= ਕਾਰਤਿਕ ਮਾਸਾ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ, ਦਵਿਤੀਆ ਤਿਥੀ |date2021 = 6 ਨਵੰਬਰ (ਸ਼ਨੀਵਾਰ)<ref>{{Cite web|title=Nepali Calendar 2078 Kartik {{!}} Hamro Nepali Patro|url=https://english.hamropatro.com/calendar/2078/7|access-date=2021-07-27|website=english.hamropatro.com}}</ref> |observances= |celebrations= |longtype= ਧਾਰਮਿਕ |significance= |frequency = ਸਲਾਨਾ |alt=ਭਾਈ ਟਿੱਕਾ}} '''ਭਾਈ ਦੂਜ''', '''ਭਾਉਬੀਜ''', '''ਭਾਈ ਟਿੱਕਾ''' ਜਾਂ '''ਭਾਈ ਫੋਂਟਾ''' ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ [[ਹਿੰਦੂ|ਹਿੰਦੂਆਂ]] ਦੁਆਰਾ [[ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਮਤ|ਵਿਕਰਮ ਸੰਵਤ]] ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਾਰਤਿਕਾ ਦੇ ਸ਼ਾਲੀਵਾਹਨ ਸ਼ਕ ਕੈਲੰਡਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ (ਚਮਕੀਲੇ ਪੰਦਰਵਾੜੇ) ਦੇ ਦੂਜੇ ਚੰਦਰ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਦਿਵਾਲੀ|ਦੀਵਾਲੀ]] ਜਾਂ [[ਕੁਕੁਰ ਤਿਓਹਾਰ|ਤਿਹਾੜ]] ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਹੋਲੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ [[ਰੱਖੜੀ]] ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਭਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ '''ਯਮ ਦਵਿਤੀਆ''' ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/astrology/rituals-puja/bhai-dooj-2020-date-time-and-significance/articleshow/79167175.cms|title=Bhai Dooj 2020 date, time and significance|date=November 15, 2020|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-11-15}}</ref> ਕਾਇਆਸਥ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭਾਈ ਦੂਜ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਹ ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਦੀਵਾਲੀ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰਿਆਣੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਰੀਤ ਵੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੁੱਕਾ ਨਾਰੀਅਲ (ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ "ਗੋਲਾ" ਹੈ) ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਦੀ ਚੌੜਾਈ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਕਲੇਵਾ ਵੀ ਇੱਕ ਭਰਾ ਦੀ ''[[ਆਰਤੀ]]'' ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.jagran.com/haryana/kurukshetra-bhai-duj-haryana-kurukshetra-the-symbol-of-love-and-affection-between-brother-and-sister-18619043.html|title=भाई-बहन के परस्पर प्रेम और स्नेह का प्रतीक भाई दूज|website=Dainik Jagran|language=hi|access-date=2020-11-15}}</ref> ਭਾਈ ਦੂਜ ਭੈਣ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ [[ਤਿਉਹਾਰ]] ਹੈ। ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚਾਨਣੇ ਪੱਖ ਦੀ ਦੂਜ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਪਿੱਛੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭੈਣ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਨ੍ਹਾ ਧੋ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੇ ਸੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਸੁੱਖ ਮੰਗਦੀ ਹੈ। ਭਰਾ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਪਰ ਕੇਸਰ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਟਿੱਕੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਮਠਿਆਈ ਨਾਲ ਭਰਾ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮਿੱਠਾ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਰਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨ (ਰੁਪੈ) ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਭੈਣ ਵਿਆਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭਰਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਭਰਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਤਾਂ ਭੈਣ ਕੰਧ ਉੱਪਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਭਰਜਾਈ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ [[ਮਠਿਆਈ]] ਦਾ ਭੋਗ ਲਾ ਕੇ ਭਾਈ ਦੂਜ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਭਾਈ ਦੂਜ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼|last=ਕਹਿਲ|first=ਹਰਕੇਸ਼ ਸਿੰਘ|publisher=Unistar books pvt.ltd|year=2013|isbn=978-93-82246-99-2|location=[[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]]}}</ref> == ਖੇਤਰੀ ਨਾਮ == ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: * '''ਭਾਈ ਦੂਜ''' (ਹਿੰਦੀ:भाई दूज) ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, [[ਦਿਵਾਲੀ|ਦੀਵਾਲੀ]] ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਰਮੀ ਸੰਵਤ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਵੀ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ (ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਮੇਤ), ਜੋ ਕਿ ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਚੰਦਰ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਬਿਹਾਰ]] ਦੇ [[ਅਉਧ|ਅਵਧ]] ਅਤੇ ਪੂਰਵਾਂਚਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ''',''' ਇਸਨੂੰ '''ਭਈਆ ਦੂਜ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਬਿਹਾਰ]] ਵਿੱਚ ਮੈਥਿਲਾਂ ਦੁਆਰਾ '''ਭਰਦੂਤੀਆ''' ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਗੋਵਰਧਨ ਪੂਜਾ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/religion/bhai-dooj-2018-date-in-india-when-is-bhai-dooj-in-2018-5428817/|title=Bhai Dooj 2018 Date in India: When is Bhai Dooj in 2018|date=2018-11-09|website=The Indian Express|language=en|access-date=2020-11-16}}</ref> * '''ਭਾਈ ਟਿੱਕਾ''' ({{Lang-ne|भाई टीका}} ) ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਦਸ਼ੈਨ (ਵਿਜਯਾ ਦਸ਼ਮੀ / ਦੁਸਹਿਰਾ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। [[ਕੁਕੁਰ ਤਿਓਹਾਰ|ਤਿਹਾੜ]] ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ, ਇਹ ਖਾਸ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://english.jagran.com/lifestyle/happy-bhai-dooj-2020-wishes-greetings-messages-quotes-sms-whatsapp-and-facebook-status-to-share-on-bhai-tika-10019878|title=Happy Bhai Dooj 2020: Wishes, greetings, messages, quotes, SMS, WhatsApp and Facebook status to share on 'Bhai Tika'|date=2020-11-15|website=Jagran English|access-date=2020-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116164203/https://english.jagran.com/lifestyle/happy-bhai-dooj-2020-wishes-greetings-messages-quotes-sms-whatsapp-and-facebook-status-to-share-on-bhai-tika-10019878|archive-date=2020-11-16|url-status=dead}}</ref> ਭਾਈ ਟੀਕਾ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸਪਤਰੰਗੀ ਟੀਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। * '''ਭਾਈ ਫੋਂਟਾ''' ({{Lang-bn|ভাই ফোঁটা}}) ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਕਾਲੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਅਸਾਮ]], [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]], [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * '''ਭਾਈ ਜਿਊਂਟੀਆ''' ( {{Lang-or|ଭାଇ ଜିଉନ୍ତିଆ}} ਸਿਰਫ਼ ਪੱਛਮੀ [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ। * '''ਭਾਉ ਬੀਜ''', ਜਾਂ '''ਭਾਵ ਬੀਜ''' (Marathi भाऊ बीज) ਜਾਂ '''ਭਾਈ ਬੀਜ''' [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਗੋਆ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਅਤੇ [[ਕਰਨਾਟਕ]] [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਰਾਜਾਂ]] ਵਿੱਚ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]], [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਅਤੇ [[ਕੋਂਕਣੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੋਂਕਣੀ]] ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। * ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਯਮ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਯਮੁਨਾ (ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਦੀ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਵਿਥੇਆ (ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਦਿਨ) 'ਤੇ ਇੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ''ਯਮਦਵਿਥੇਯਾ'' ਜਾਂ ''ਯਮਦਵਿਤੀਆ'' ਪਿਆ ਹੈ। * [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਤੇਲੰਗਾਣਾ|ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਵਿਚ ਇਸਦੇ ਹੋਰ ਨਾਮ '''ਭਤ੍ਰੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ,''' ਜਾਂ '''ਭਤ੍ਰੀ ਦਿਤਿਯਾ''' ਜਾਂ '''ਭਗਿਨੀ ਹਸ੍ਥਾ ਭੋਜਨੁ''' ਹਨ। [[ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ , ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਕਸ਼ ਨਰਕਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਆਪਣੀ ਭੈਣ [[ਸੁਭੱਦਰਾ|ਸੁਭਦਰਾ]] ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਜਿਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਠਾਈਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਨਿੱਘਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ''ਤਿਲਕ'' ਵੀ ਲਗਾਇਆ। ਕੁਝ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ]] <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼]] lj6nn8qnhtesckwl4eayzq26c7nnin8 0 138895 848390 728526 2026-09-29T14:07:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848390 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Dawn M. Adams | image = | caption = | state_delegate = Virginia | district = 68th | term_start = January 10, 2018 | term_end = | preceded =[[G. Manoli Loupassi|Manoli Loupassi]] | succeeded = | birth_date = {{Birth date and age|1964|11|06}} | birth_place = [[Naval Air Station Pensacola]], [[Florida]], [[United States|U.S.]]<ref name=Bio>[http://virginiageneralassembly.gov/house/members/members.php?id=H0289 Official biography]</ref> | death_date = | death_place = | restingplace = | party = [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | spouse = Margaret "Maggie" J. Constante | children = | residence = [[Richmond, Virginia]] | alma_mater = [[James Madison University]] ([[Bachelor of Science|BS]])<br/>[[University of Virginia]] ([[Master of Science|MS]])<br/>[[Old Dominion University]] ([[Doctor of Nursing Practice|DNP]])<br/>[[Virginia Commonwealth University]] ([[Graduate certificate|GradCert]]) | profession = [[Nurse Practitioner]], Small business owner, Former State Health Official, and former adjunct faculty<ref name=Bio/> | committees = | website = [http://www.delegateadams.com www.delegateadams.com] }} '''ਡਾਅਨ ਮੈਰੀ ਐਡਮਜ਼''' (ਜਨਮ 6 ਨਵੰਬਰ, 1964) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ, ਜੋ 2018 ਤੋਂ ਵਰਜੀਨੀਆ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਡੈਲੀਗੇਟਸ ਦੇ 68ਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਡੈਲੀਗੇਟ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਐਡਮਜ਼ ਇੱਕ ਨਰਸ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਰਜੀਨੀਆ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਬਿਹੇਵੀਅਰਲ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸਿਹਤ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਓਲਡ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸਿਹਤ ਨੀਤੀ ਸਹਾਇਕ ਫੈਕਲਟੀ ਹੈ।<ref>[https://www.delegateadams.com/about About Dawn M. Adams] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211220035338/https://www.delegateadams.com/about |date=2021-12-20 }} at Adams's campaign site</ref> ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ [[ਲੈਸਬੀਅਨ]] ਔਰਤ ਵਜੋਂ, ਐਡਮਜ਼ ਵਰਜੀਨੀਆ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਡੈਲੀਗੇਟਸ ਅਤੇ ਵਰਜੀਨੀਆ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਲੈਸਬੀਅਨ ਹੈ। ਐਡਮਜ਼ ਵਰਜੀਨੀਆ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ (ਐਡਮ ਐਬਿਨ, ਮਾਰਕ ਸਿਕਲਜ਼, ਮਾਰਕ ਲੇਵਿਨ ਅਤੇ ਡੈਨਿਕਾ ਰੋਮ ਦੇ ਨਾਲ) ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ|ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.]] ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। == ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ == 2017 ਵਿੱਚ ਐਡਮਜ਼ ਨੇ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਡੈਲੀਗੇਟਸ ਵਿੱਚ 68ਵੀਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੀਟ ਲਈ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਮਨੋਲੀ ਲੂਪਾਸੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਆਖਰਕਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 40,000 ਵੋਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 336 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.vpap.org/offices/house-of-delegates-68/elections/?year_and_type=2017regular|title=68th District win margin|date=July 1, 2019|publisher=VPAP|access-date=January 17, 2017|archive-date=March 1, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301081222/http://www.vpap.org/offices/house-of-delegates-68/elections/?year_and_type=2017regular|dead-url=yes}}</ref> ਐਡਮਜ਼ ਵਰਜੀਨੀਆ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਵਰਜੀਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਲੈਸਬੀਅਨ ਮੈਂਬਰ ਹੈ<ref name="PBS">{{Cite web|url=https://www.pbs.org/newshour/politics/dawn-adams-is-first-open-lesbian-in-virginia-house|title=Dawn Adams is first open lesbian in Virginia House|date=November 9, 2017|publisher=PBS Newshour|access-date=January 17, 2017}}</ref> ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਲ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਡੈਲੀਗੇਟਸ ਲਈ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ 25 ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ (ਪਿਛਲਾ ਰਿਕਾਰਡ 19 ਸੀ) ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://wtvr.com/2017/11/08/the-historic-firsts-that-happened-as-virginia-turned-blue/|title=The historic firsts that happened as Virginia 'turned blue'|last=Bryan|first=Alix|date=November 9, 2017|publisher=WTVR|access-date=January 17, 2017}}</ref> ਉਸਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਊਸ ਮਿਲਿਸ਼ੀਆ, ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਸੇਫਟੀ ਅਤੇ ਹਾਊਸ ਐਗਰੀਕਲਚਰ, ਚੈਸਪੀਕ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ ਕਮੇਟੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://lis.virginia.gov/191/mbr/H289.HTM|title=LIS > Bill Tracking > Member > 2019 session|website=lis.virginia.gov|access-date=2019-07-01}}</ref> ਉਹ 2019 ਦੀ ਵਰਜੀਨੀਆ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਡੈਲੀਗੇਟਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ 38,000 ਕਾਸਟ ਵਿੱਚੋਂ 3,568 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਗੈਰੀਸਨ ਕਾਵਾਰਡ ਉੱਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://results.elections.virginia.gov/vaelections/2019%20November%20General/Site/GeneralAssembly.html|title=2019 November General|website=results.elections.virginia.gov|access-date=2020-12-14|archive-date=2019-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191107055712/https://results.elections.virginia.gov/vaelections/2019%20November%20General/Site/GeneralAssembly.html|url-status=dead}}</ref> == ਵਿਧਾਨਕ ਮੁੱਦੇ == === ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ === ਐਡਮਜ਼ ਕੋਲ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਨੁਭਵ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੰਭੀਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੁਢਾਪੇ ਤੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਰਤਾ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਮੇਟਣ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਲਈ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.richmond.com/news/virginia/voter-guide-a-q-a-with-candidates-in-richmond-area/article_5534eb1a-d733-5e05-83bc-4e10d0378455.html|title=Voter Guide: A Q&A with candidates in 18 Richmond-area legislative contests|last=Hoffmeyer|first=Dean|date=Oct 25, 2019|work=Richmond Times-Dispatch|access-date=October 31, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191031000740/https://www.richmond.com/news/virginia/voter-guide-a-q-a-with-candidates-in-richmond-area/article_5534eb1a-d733-5e05-83bc-4e10d0378455.html|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 31, 2019|url-status=dead}}</ref> ਐਡਮਜ਼ ਨੇ ਲੇਟ-ਮਿਆਦ ਦੇ ਗਰਭਪਾਤ ਬਿੱਲ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗੀ, ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਇੱਕ ਬਿਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਸਹਿ-ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮਾਰਟ ਜਾਂ ਆਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਾਂਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵਾਂਗੀ।”<ref>{{Cite web|url=https://www.richmond.com/news/virginia/government-politics/general-assembly/virginia-lawmaker-says-she-wouldn-t-have-co-sponsored-controversial/article_66ec687d-e8f4-5997-aca2-efc7d246c192.html|title=Virginia lawmaker says she wouldn’t have signed onto controversial abortion bill if she had read it more closely and removed her name|last=Moomaw|first=Graham|date=January 30, 2019|website=Richmond Times-Dispatch|language=en|access-date=2019-03-04}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [https://en.wikipedia.org/wiki/2017_Virginia_House_of_Delegates_election ਵਰਜੀਨੀਆ ਹਾਊਸ ਆਫ ਡੈਲੀਗੇਟਸ ਚੋਣਾਂ, 2017] * [https://en.wikipedia.org/wiki/2019_Virginia_House_of_Delegates_election ਵਰਜੀਨੀਆ ਹਾਊਸ ਆਫ ਡੈਲੀਗੇਟਸ ਚੋਣਾਂ, 2019] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ngznwnisxjmsqnwu3iiktxb2lw82ck4 0 140702 848406 620775 2026-09-29T15:30:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848406 wikitext text/x-wiki [[Category:Articles with hCards]] '''ਤੁਲਸੀ ਗੌੜਾ''' [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਕੋਲਾ [[ਤਹਿਸੀਲ|ਤਾਲੁਕ]] ਦੇ ਹੋਨਾਲੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣਵਾਦੀ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਉਸਨੂੰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ 30,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੂਟੇ ਲਗਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਨਰਸਰੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.samachar.com/Snake-Marshal-and-Tulsi-Gowda-to-be-felicitated-lgccLQdadbi.html|title=Tulsi Gowda to be felicitated|publisher=Samachar|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109083606/http://www.samachar.com/Snake-Marshal-and-Tulsi-Gowda-to-be-felicitated-lgccLQdadbi.html|archive-date=2013-11-09}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/plant-two-saplings-a-year/article2080738.ece|title=‘Plant two saplings a year'|date=6 June 2011|work=The Hindu}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2070134.ece?css=print|title=‘Snake' Marshal and Tulsi Gowdato be felicitated|date=2 June 2011|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109135054/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2070134.ece?css=print|archive-date=9 ਨਵੰਬਰ 2013|access-date=20 ਮਾਰਚ 2022|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਲਈ "ਜੰਗਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼" ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/newsmo/video/tulsi-gowda-encyclopedia-of-the-forest-receives-padma-shri-at-77-1874870-2021-11-09|title=Tulsi Gowda 'Encyclopedia of the Forest', Receives Padma Shri At 77|website=India Today|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/the-encyclopedia-of-forest-meet-tulasi-gowda-the-barefoot-padma-awardee-4421072.html|title=The 'Encyclopedia of Forest': Meet Tulasi Gowda, the Barefoot Padma Awardee|website=News18|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਤੁਲਸੀ ਗੌੜਾ ਦਾ ਜਨਮ 1944 ਵਿੱਚ ਹੋਨੱਲੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਲਕਾਕੀ ਕਬਾਇਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾ [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਤਬਦੀਲੀ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬਸਤੀ ਹੈ। [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਈਕੋ-ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ 25 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਸਥਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਵੀ ਹਨ। ਗੌੜਾ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ 2 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਨਰਸਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਹਾੜੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਿੱਖਿਆ।<ref>{{Cite news |last=Yasir |first=Sameer |date=2022-09-02 |title=‘Magic in Her Hands.’ The Woman Bringing India’s Forests Back to Life |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/09/02/world/asia/deforestation-india-tulsi-gowda.html |access-date=2022-09-04 |issn=0362-4331}}</ref> ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੋਵਿੰਦ ਗੌੜਾ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ 10 ਤੋਂ 12 ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ 50 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਨਰਸਰੀ ਵਿੱਚ, ਗੌੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ ਜੋ ਕਰਨਾਟਕ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਗਾਉਣ ਅਤੇ ਕਟਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਗਾਸੁਰ ਬੀਜ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ।<ref name=":0">{{Cite web|date=2020-09-01|title=Tree goddess Tulasi Gowda, the barefoot Indian activist protecting the forest|url=https://www.lifegate.com/tulasi-gowda-forests-india|access-date=2021-10-19|website=LifeGate|language=en-US}}</ref> ਗੌੜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਰਸਰੀ ਵਿੱਚ 35 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਦਿਹਾੜੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਮਾਨਤਾ, ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਉਸਦੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 15 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਸ ਸਥਾਈ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਰਸਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਨਰਸਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਣਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਕਰਨਾਟਕ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਆਪਕ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੌੜਾ ਨੇ ਬੀਜ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। 1986 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੰਦਰਾ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨੀ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਮਿੱਤਰ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.thebeacon.in/2021/06/10/tulsi-gowda-barefoot-ecologist-brings-forests-to-life/|title=Tulsi Gowda: Barefoot Ecologist Brings Forests to Life|last=Menon|first=Arathi|last2=Chinnappa|first2=Abhishek N.|date=2021-06-10|website=The Beacon Webzine|language=en-US|access-date=2021-10-19}}</ref> 1986 ਵਿੱਚ, ਗੌੜਾ ਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨੀ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਮਿੱਤਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ IPVM ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। IPVM ਅਵਾਰਡ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਣਕਰਨ ਅਤੇ ਬਰਬਾਦੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਪਾਏ ਗਏ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name=":1"/> 1999 ਵਿੱਚ, ਗੌੜਾ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਕੰਨੜ ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਅਵਾਰਡ, "ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[10] ਇਹ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਦੇ ਸੱਠ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite web|title=Karnataka Government|url=https://www.karnataka.gov.in/page/Awards/State+Awards/Rajyotsava+Awards/en|access-date=2021-10-19|website=www.karnataka.gov.in}}</ref> 8 ਨਵੰਬਰ, 2020 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੌੜਾ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਗੌੜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੈ, ਉਹ "ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਦਰ ਕਰਦੀ ਹੈ"।<ref name=":1" /> == ਗਿਆਨ == ਗੌੜਾ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ "ਜੰਗਲ ਦਾ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ" ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਦੁਆਰਾ "ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ।<ref name=":4">{{Cite web|last=Thacker|first=Hency|date=2020-02-26|title=Tulasi Gowda - One Woman can change the world|url=https://thecsrjournal.in/tulasi-gowda-one-woman-can-change-the-world/|access-date=2021-10-19|website=The CSR Journal|language=en-GB}}</ref> ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ।[10] ਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਨੋਡ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੂਮੀਗਤ ਨੋਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬੂਟੇ ਅਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|title=About Mother Trees in the Forest|url=https://mothertreeproject.org/about-mother-trees-in-the-forest/|access-date=2021-10-19|website=The Mother Tree Project|language=en-US}}</ref> ਗੌੜਾ ਬੀਜ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ, ਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬੀਜ ਕੱਢਣ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਹਰ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਉਗਣ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪੌਦੇ ਦੇ ਬਚਾਅ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਗੌੜਾ ਇਸ ਸਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇ। ਗੌੜਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜੰਗਲ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ "ਜੰਗਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।" ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name=":0" /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਲੇਖ]] mm4hvpww9opnbl6m0ik6za68nh041i2 0 140920 848467 847958 2026-09-29T18:26:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848467 wikitext text/x-wiki '''ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਲਾ ਆਲੋਚਨਾ''' 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ [[ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲਹਿਰ]] ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ [[ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ|ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ]] ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਜਾਂਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ।<ref>{{Cite journal|last=Deepwell|first=Katie|date=Sep 2012|title=12 Step Guide to Feminist Art, Art History and Criticism|url=http://www.ktpress.co.uk/pdf/nparadoxaissue21.pdf|journal=n.paradoxa|volume=online|issue=21|page=8}}</ref> ਇਹ [[ਕਲਾ ਆਲੋਚਨਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਉਭਰਨਾ == === ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ === ਨੋਚਲਿਨ ਨੇ 'ਜੀਨੀਅਸ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਮਿੱਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਜੋਂ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। '[[ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ|ਜੀਨਿਅਸ]]' ਨੂੰ "ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਏਮਬੈੱਡ ਇੱਕ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਹੱਸਮਈ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"<ref name="Nochlin women artists">{{Cite book|title=Why Have There Been No Great Women Artists?|last=Nochlin|first=Linda|work=Women, Art and Power and Other Essays|publisher=Westview Press|year=1971|author-link=Linda Nochlin}}</ref> ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਇਹ 'ਰੱਬ ਵਰਗੀ' ਧਾਰਨਾ "ਪੂਰੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ-ਵਡਿਆਈ, ਕੁਲੀਨ ਅਤੇ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ-ਉਤਪਾਦਕ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।"<ref name="Nochlin women artists" /> ਉਹ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਜੇ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਡੱਲਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇਗਾ। ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। Q.E.D ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਡਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।"<ref name="Nochlin women artists" /> ਨੋਚਲਿਨ ਨੇ ਉਸ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਕੇ 'ਜੀਨੀਅਸ' ਦੀ ਮਿੱਥ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾ ਜਗਤ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੋਰੇ ਪੁਰਸ਼ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ, 'ਜੀਨੀਅਸ' ਇੱਕ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਕਾਸੋ, ਵੈਨ ਗੌਗ, ਪੋਲੌਕ ਅਤੇ ਰਾਫੇਲ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਸਾਰੇ ਗੋਰੇ ਪੁਰਸ਼।<ref name="Nochlin women artists" /> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਅਲੇਸੈਂਡਰੋ ਗਿਆਰਡੀਨੋ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਢਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਦੇ ਸਮੂਹ ਕਲਾਤਮਕ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਭਰੇ।<ref>Alessandro Giardino, ''[https://www.academia.edu/35257521/_Caravaggio_and_the_Enfranchisement_of_Women._New_Discoveries_Theory_in_Action_2017 "Caravaggio and the Enfranchisement of Women. New Discoveries"_] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325212632/https://www.academia.edu/35257521/_Caravaggio_and_the_Enfranchisement_of_Women_New_Discoveries_Theory_in_Action_2017_ |date=2021-03-25 }} {{Cite web |url=https://www.academia.edu/35257521/_Caravaggio_and_the_Enfranchisement_of_Women_New_Discoveries_Theory_in_Action_2017_ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2025-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210325212632/https://www.academia.edu/35257521/_Caravaggio_and_the_Enfranchisement_of_Women_New_Discoveries_Theory_in_Action_2017_ |archive-date=2021-03-25 |url-status=bot: unknown}}'', 2017.</ref> ਗ੍ਰੀਸੇਲਡਾ ਪੋਲੌਕ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ [[ਜੂਲੀਆ ਕ੍ਰਿਸਤੇਵਾ|ਜੂਲੀਆ ਕ੍ਰਿਸਟੇਵਾ]], [[ਲੂਸ ਇਰੀਗਾਰੇ|ਲੂਸ ਇਰੀਗਰੇ]] ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਚਾ ਐਲ. ਏਟਿੰਗਰ ਦੀਆਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਦੀ ਨੇੜਿਓਂ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਏ।<ref>Pollock, Griselda. ''Art in the Time-Space of Memory and Migration''. Leeds: Wild Pansy Press & London: Freud Museum, 2013.</ref> == ਹਵਾਲੇ == 4a98h565d4aao97bzvx3or0c4sierl9 0 140923 848590 721980 2026-09-30T03:59:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848590 wikitext text/x-wiki ਇਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਪਾਠ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਹਨ ਜਾਂ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਸੀ। == ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ == ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਹਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ([[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] ਸਮੇਤ)। {| class="wikitable sortable" ! width="5%" |Date ! width="20%" |Work ! width="10%" |Author ! class="unsortable" |Notes |- |1924 |''Rangila Rasul'' |Pandit M. A. Chamupati or Krishan Prashaad Prataab<ref name="rasul">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=K5LX9AUcyMYC&pg=PA145|title=Hailey: A Study in British Imperialism, 1872–1969|last=John W. Cell|last2=John Whitson Cell|date=22 August 2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-52117-8|page=145|access-date=11 August 2013}}</ref> |In May 1924, this [[ਉ੍ਰਦੂ|Urdu]] booklet was published in [[ਲਹੌਰ|Lahore]]. The booklet purportedly described [[ਮੁਹੰਮਦ|Prophet Muhammad]]'s relationship with women. The publisher, Raj Pal,<ref name="rasul2">{{Cite book|url=https://archive.org/details/hindumuslimrelat0000thur|title=Hindu-Muslim Relations in British India: A Study of Controversy, Conflict, and Communal Movements in Northern India 1923–1928|last=Gene R. Thursby|publisher=BRILL|year=1975|isbn=978-90-04-04380-0|page=[https://archive.org/details/hindumuslimrelat0000thur/page/42 42]|access-date=11 August 2013|url-access=registration}}</ref> was charged under 153A of the [[ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਵਿਧਾਨ|Indian Penal Code]] for hate speech by the Punjab government. The final disposition came in May 1927.<ref name="rasul2" /> The court declared that law does not prohibit satirical writings about the deceased and the publisher was acquitted with a warning.<ref name="rasul" /><ref name="rasul3" /> On 6 April 1929, the publisher was murdered.<ref name="rasul3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n-KUICFfA00C&pg=PA55|title=The Book on Trial: Fundamentalism and Censorship in India|last=Girja Kumar|date=1 January 1997|publisher=Har-Anand Publications|isbn=978-81-241-0525-2|pages=55, 58|access-date=11 August 2013}}</ref><ref name="rasul4">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pUKMZGznuoMC&pg=PA295|title=Self and Sovereignty: Individual and Community in South Asian Islam Since 1850|last=Ayesha Jalal|date=4 January 2002|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-203-18624-4|page=295|access-date=11 August 2013}}</ref> The murderer, a Muslim youth named Ilm-ud-din, was sentenced to death and the sentenced was carried out on 31 October 1929.<ref name="rasul5">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0_Xm_2BOI3MC&pg=RA1-PT52|title=The Punjab Bloodied, Partitioned and Cleansed|date=29 September 2012|publisher=Rupa Publications|isbn=978-81-291-2125-7|access-date=11 August 2013}}</ref> Ilm-ud-din's defence lawyer was [[ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੰਨਾ|Muhammad Ali Jinnah]]. |- |1934 |''Hindu Heaven'' |Max Wylie |It cannot be brought into India.<ref name="chen1" /> Max Wylie, the creator ''The Flying Nun'' TV show, researched this book while teaching in [[ਲਹੌਰ|Lahore]].<ref>{{Cite web|url=http://www.hamilton.edu/history/half-century-annalists-letters/1927-class-annalists-letter|title=Class of 1927 Letter|website=Half-Century Annalist Letters|publisher=Hamilton College|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109172326/http://www.hamilton.edu/history/half-century-annalists-letters/1927-class-annalists-letter|archive-date=9 January 2014|access-date=7 August 2013}}</ref> The novel questioned the work of American missionaries in India.<ref name="Mukherjee1993">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xYi3HztW19YC&pg=PA256|title=Forster and Further: The Tradition of Anglo-Indian Fiction|last=Sujit Mukherjee|date=1 January 1993|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-0-86311-289-8|page=256|access-date=7 August 2013}}</ref><ref name="sahib" /> It also dealt with the harsh effects of the climate on the missionaries.<ref name="Gupta1986">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S720d-apN-kC&pg=PA179|title=The Great Encounter: A Study of Indo-American Literature and Cultural Relations|last=Raj Kumar Gupta|date=1 January 1986|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-211-6|page=179|access-date=7 August 2013}}</ref> |- |1933 |''Angarey'' |Various |This collection of stories by [[ਸੱਜਾਦ ਜ਼ਹੀਰ|Sajjad Zaheer]], Ahmed Ali, Rashid Jahan and Mahmud-uz-Zafar was published in 1932. It drew protests from Muslim religious leaders.<ref name="Delhi2005">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ipd9qQWAXA4C&pg=PA37|title=The Individual and Society|last=Department of English, University of Delhi|date=1 September 2005|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-0417-2|page=37|access-date=8 January 2015}}</ref> In 1933, it was banned by the British colonial government.<ref name="sahib" /> |- |1936 |''The Face of Mother India'' |Katherine Mayo |It cannot be imported into India.<ref name="chen1">{{Cite web|url=http://www.chennaicustoms.gov.in/imports/part1.htm|title=Prohibition on Importations into India (Part 1)|publisher=Chennai Customs (Government of India)|archive-url=https://web.archive.org/web/20130413020501/http://www.chennaicustoms.gov.in/imports/part1.htm|archive-date=13 April 2013|access-date=7 August 2013}}</ref> This illustrated book was famously called "the report of a drain inspector" by [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|Mahatma Gandhi]]. |- |1936 |''Old Soldier Sahib'' |Frank Richards |The book cannot be imported into India.<ref name="chen1" /> The book is a memoir of the author's time in [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ|British India]] as a veteran soldier.<ref name="sahib">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=am1PhEWMqdIC&pg=PA1003|title=The Encyclopedia of Twentieth-Century Fiction|date=8 December 2010|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-9244-6|page=1003|access-date=7 August 2013}}</ref> |- |1937 |''The Land of the Lingam'' |Arthur Miles |It cannot be imported into India.<ref name="chen1" /> The book is about [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|Hinduism]], [[ਜਾਤ|caste]] and phallicism.<ref name="lingam1">{{Cite web|url=http://yufind.library.yale.edu/yufind/Record/1783806|title=The land of the lingam|website=Library Catalog|publisher=[[Yale University]]|archive-url=https://archive.today/20130811144418/http://yufind.library.yale.edu/yufind/Record/1783806|archive-date=11 August 2013|access-date=7 August 2013}}</ref> |- |1940 |''Mysterious India'' |Moki Singh |The book cannot be imported into India.<ref name="chen1" /> The book purportedly contained stereotypes.<ref name="nilanjana2" /> |- |1945 |''The Scented Garden: Anthropology of the Sex Life in the Levant'' |Bernhard Stern |This book cannot be imported into India.<ref name="chen2">{{Cite web|url=http://www.chennaicustoms.gov.in/imports/part2.htm|title=Prohibition on Importations into India (Part 2)|publisher=Chennai Customs (Government of India)|archive-url=https://web.archive.org/web/20130416072422/http://www.chennaicustoms.gov.in/imports/part2.htm|archive-date=16 April 2013|access-date=7 August 2013}}</ref> This is a book about sexual practices and marriage rites of the people of Middle East ([[ਸ਼ਾਮ (ਇਲਾਕਾ)|Levant]]).<ref name="levant1">{{Cite web|url=http://sbufind.library.stonybrook.edu/vufind/Record/STB000213291/Details|title=The scented garden; anthropology of the sex life in the Levant|website=Library Catalog|publisher=[[Stony Brook University]]|archive-url=https://archive.today/20130811144408/http://sbufind.library.stonybrook.edu/vufind/Record/STB000213291/Details|archive-date=11 August 2013|access-date=7 August 2013}}</ref> The book was allegedly sexually explicit.<ref name="nilanjana2">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/opinion/banned-in-india-the-1930s-1960s-106052301151_1.html|title=Banned in India: The 1930s–1960s|last=Nilanjana S. Roy|date=23 May 2006|work=[[Business Standard]]|access-date=11 August 2013|author-link=Nilanjana S. Roy}}</ref> |- |1950 |'' Pakistan-Pasmanzarwa Peshmanzar'' |Hameed Anwar |This book, originally in [[ਉ੍ਰਦੂ|Urdu]], cannot be imported into India.<ref name="chen2" /> |- |1950 |''Cease-Fire'' |Agha Babar |This book, originally in Urdu, cannot be imported into India.<ref name="chen2" /> |- |1950 |''Khaak aur Khoon'' |Nusseim Hajazi |This book, originally in Urdu, cannot be imported into India.<ref name="chen2" /> |- |1952 |'' Chadramohini'' | |This book, originally in Urdu, cannot be imported into India.<ref name="chen2" /> |- |1952 |''Marka-e-Somnath'' |Maulana Muhammad Sadiq Hussain Sahab Sadiq Siddiqui Sardanvi |This book, originally in Urdu, is a Pakistani treatise on [[ਸੋਮਨਾਥ ਮੰਦਰ|Somnath]] and it cannot be imported into India.<ref name="chen2" /> |- |1954 |''Bhupat Singh'' |Kaluwank Ravatwank |This book, originally in [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|Gujarati]], cannot be imported into India.<ref name="chen2" /> |- |1954 |''What has Religion done for Mankind'' | |This book cannot be imported into India.<ref name="chen2" /> This is a book published by the Watch Tower Bible and Tract Society.<ref name="whathas">{{Cite web|url=http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm01811718|title=What has religion done for mankind|website=Library Catalog|publisher=[[University of Wisconsin-Madison]]|access-date=10 August 2013}}</ref> This book tries to refute Eastern religions.<ref name="Jehovah">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iTt2EphfPr8C&pg=PA235|title=A People for His Name: A History of Jehovah's Witnesses and an Evaluation|last=Tony Wills|date=1 February 2007|publisher=Lulu.com|isbn=978-1-4303-0100-4|page=235|access-date=10 August 2013}}</ref> |- |1955 |''Rama Retold'' |Aubrey Menen |This book cannot be imported into India.<ref name="chen2" /> It was a play<ref name="historylit" /> which was a spoof of the [[ਰਾਮਾਇਣ|Ramayana]].<ref name="sanskritplays">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RfgbmJ_iLw4C&pg=PA291|title=Great Sanskrit Plays|last=P. Lal|publisher=New Directions Publishing|year=1964|isbn=978-0-8112-0079-0|page=291|access-date=10 August 2013}}</ref> It was one of the first books to be banned in independent India.<ref name="historylit">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3xBioNT5sKEC&pg=PA192|title=A History of Indian Literature in English|last=Arvind Krishna Mehrotra|date=January 2003|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|isbn=978-1-85065-681-4|page=192|access-date=10 August 2013}}</ref> The American edition was simply called ''The Ramayana''.<ref name="sanskritplays" /> |- |1955 |''Dark Urge'' |Robert W. Taylor |This book cannot be imported into India.<ref name="chen2" /> |- |1958 |''Captive Kashmir: Story of a Betrayed and Enslaved People'' |Aziz Beg |This book is highly critical of India's stand on Kashmir. This book cannot be imported into India.<ref name="chen3">{{Citation|url=http://www.chennaicustoms.gov.in/imports/part3.htm|title=Prohibition on Importations into India (Part 3)|publisher=Chennai Customs (Government of India)|accessdate=7 August 2013|archivedate=21 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120921231147/http://www.chennaicustoms.gov.in/imports/part3.htm}}</ref> |- |1959 |''The Heart of India'' |Alexander Campbell |This book cannot be imported into India.<ref name="chen3" /> Alexander Campbell was [[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|''Time'' magazine]]'s New Delhi correspondent. The book is a fictionalized and humorous account of Indian bureaucracy and economic policies.<ref name="YouCant">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/books/you-cant-read-this-book/article2953626.ece|title=You can't read this book|last=Suroor|first=Hasan|date=3 March 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=7 August 2013}}</ref> |- |1960 |''The Lotus and the Robot'' |[[ਆਰਥਰ ਕੋਇਸਲਰ|Arthur Koestler]] |This book contains the author's experiences in India and Japan. The book was highly critical of the cultures of both nations.<ref name="nilanjana">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/Opinion/-b-Nilanjana-S-Roy-b-Banned-books-in-India-1970s-2006-106053001122_1.html|title=Banned books in India: 1970s–2006|last=Nilanjana S. Roy|date=30 May 2006|work=[[Business Standard]]|access-date=11 August 2013|author-link=Nilanjana S. Roy}}</ref> The book was banned for its negative portrayal of [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|Gandhi]].<ref name="robot1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5BwyUDy2cBUC&pg=PA215|title=Shots in the Dark: Japan, Zen, and the West|last=Shoji Yamada|date=29 November 2011|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-94765-5|page=215|access-date=11 August 2013}}</ref> |- |1962 |''Nine Hours to Rama'' |Stanley Wolpert |This book cannot be imported into India.<ref name="chen3" /> The book and the movie based on it, both were banned in India. The book was thought to be justifying the actions of [[ਨੱਥੂਰਾਮ ਗੋਡਸੇ|Nathuram Godse]] who murdered [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|Gandhi]].<ref name="AngloIndianFiction">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xYi3HztW19YC&pg=PA261|title=Forster and Further: The Tradition of Anglo-Indian Fiction|last=Sujit Mukherjee|date=1 January 1993|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-0-86311-289-8|page=261|access-date=10 August 2013}}</ref> The book also points to the lapse in security.<ref name="nilanjana2" /><ref name="YouCant" /> |- |1963 |''Nepal'' |Toni Hagen |This book cannot be imported into India.<ref name="chen3" /> |- |1963 |''Ayesha'' |Kurt Frischler |This book is alleged to hurt Muslim sentiments. This book cannot be imported into India.<ref name="chen3" /> The original German title was ''Aischa: Mohammed's Lieblingfrau'' (Aischa: Mohammed's Favorite Wife).<ref name="ayesha">{{Cite book|title=Ayesha|year=1912|url=https://archive.org/details/cihm_98801|publisher=[[Open Library]]|ol=22868023M}}</ref> |- |1963 |''Unarmed Victory'' |[[ਬਰਟਰੈਂਡ ਰਸਲ|Bertrand Russell]] |The book dealt with the [[ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ|Sino-Indian War]] which India lost.<ref name="PubAndBan" /> |- |1964 |''An Area of Darkness'' |[[ਵੀ ਐਸ ਨੈਪਾਲ|V. S. Naipaul]] |Banned for its negative portrayal of India and its people.<ref name="YouCant" /> |- |1968 |''The Jewel in the Lotus'' |Allen Edwardes |This book cannot be imported into India.<ref name="chen3" /> ''Allen Edwardes'' was the pen-name of a scholar who wrote on Middle East and Oriental erotica. |- |1969 |''The Evolution of the British Empire and Commonwealth from the American Revolution'' |Alfred LeRoy Burt |This book cannot be imported into India.<ref name="chen4">{{Citation|url=http://www.chennaicustoms.gov.in/imports/part4.htm|title=Prohibition on Importations into India (Part 4)|publisher=Chennai Customs (Government of India)|accessdate=7 August 2013|archivedate=21 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120921231147/http://www.chennaicustoms.gov.in/imports/part4.htm}}</ref> |- |1969 |''A Struggle between two lines over the question of How to Deal with U.S. Imperialism'' |Hsiu-chu Fan |This book cannot be imported into India.<ref name="chen4" /> |- |1970 |''Man from Moscow'' |Greville Wynne |This book cannot be imported into India.<ref name="chen4" /> Greville Wynne was a courier for the British Secret Intelligence Service (MI6). The book is about his involvement with Oleg Penkovsky.<ref name="ColdWar">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0eAHTaMMP6QC&pg=PA378|title=Historical Dictionary of Cold War Counterintelligence|last=Nigel West|date=26 January 2007|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6463-4|page=378|access-date=10 August 2013}}</ref> The book was banned for purportedly misrepresenting Indian policies.<ref name="nilanjana" /> |- |1975 |''Early Islam'' |Desmond Stewart |This book cannot be imported into India.<ref name="chen4" /> The book purportedly contained grievous factual errors.<ref name="nilanjana" /> |- |1975 |''Nehru: A Political Biography'' |Michael Edwardes |This book cannot be imported into India.<ref name="chen4" /> The book purportedly contained grievous factual errors.<ref name="nilanjana" /> |- |1976 |''India Independent'' |Charles Bettelheim |This book cannot be imported into India.<ref name="chen4" /> It was banned for criticising the policies of the Indian government.<ref name="YouCant" /> |- |1978 |''China's Foreign Relations Since 1949'' |Alan Lawrence |This book cannot be imported into India.<ref name="chen4" /> |- |1979 |''Who killed Gandhi'' |Lourenço de Salvador |This book cannot be imported into India.<ref name="chen4" /> The book was considered inflammatory and ill-researched.<ref name="YouCant" /><ref name="nilanjana" /> |- |1983 |''The Price of Power: Kissinger and Nixon in the White House'' |Seymour Hersh |Briefly banned for alleging [[ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ|Morarji Desai]] to be a CIA informer.<ref name="YouCant" /> The book claimed that Morarji Desai was paid 20,000 USD per year, starting from the time of [[ਲਿੰਡਨ ਬੀ. ਜੌਨਸਨ|Lyndon B. Johnson]]. Desai obtained an injunction from the Bombay High Court for a temporary ban and sued for damages worth US$5&nbsp;million in US.<ref name="desai">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1983/07/14/world/around-the-world-desai-obtains-ban-on-hersh-book-in-india.html|title=Desai Obtains Ban On Hersh Book in India|date=14 July 1983|work=[[The New York Times]]|access-date=10 August 2013}}</ref> |- |1984 |''Smash and Grab: Annexation of Sikkim'' |Sunanda K. Datta-Ray |The book dealt with India's annexation of [[ਸਿੱਕਮ|Sikkim]]. The Delhi High Court had stopped its publication after a political officer station in [[ਗੰਗਟੋਕ|Gangtok]] at the time filed a defamation suit. The book was later allowed for release.<ref name="BookedNotRead">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1140215/jsp/opinion/story_17937626.jsp|title=Booked but not read: When the law is used for a private agenda|date=15 February 2014|work=[[The Telegraph (India)]]|access-date=8 January 2015}}</ref><ref name="SikkimVeil">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/beyond-business/lifting-the-sacred-veil-on-sikkim-114022501239_1.html|title=Lifting the 'sacred veil' on Sikkim|date=25 February 2014|work=[[Business Standard]]|access-date=8 January 2015}}</ref> |- |1988 |''[[ਦ ਸਟੈਨਿਕ ਵਰਸਿਜ਼|The Satanic Verses]]'' |[[ਸਲਮਾਨ ਰਸ਼ਦੀ|Salman Rushdie]] |This book cannot be imported into India.<ref name="reading legal">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-25/india/30662344_1_import-ban-book-satanic-verses|title=Reading 'Satanic Verses' legal|last=Manoj Mitta|date=25 January 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=24 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130429125416/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-25/india/30662344_1_import-ban-book-satanic-verses|archive-date=29 April 2013}}</ref> Import ban was imposed after Muslim groups protested that it was blasphemous and hurt their religious sentiments.<ref name="YouCant"/> India was the first country to ban this book.<ref name="nilanjana" /> |- |1989 |''Soft Target: How the Indian Intelligence Service Penetrated Canada'' |Zuhair Kashmeri <br /><br /> and<br /><br /> Brian McAndrew |The book claims that the Indian intelligence agencies penetrated the [[ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ|Canadian Sikh]] community, Royal Canadian Mounted Police (RCMP) and Canadian Security Intelligence Service (CSIS) to discredit the demand for a separate [[ਖ਼ਾਲਸਤਾਨ ਲਹਿਰ|Sikh state]].<ref name="SoftTarget">{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.ca/danielle-crittenden/banned-books-week_b_984910.html|title=Soft Target: How the Indian Intelligence Service Penetrated Canada, Zuhair Kashmeri and Brian McAndrew|date=28 November 2011|work=[[Huffington Post]] (Canada)|access-date=8 January 2015}}</ref> |- |1991 |''Understanding Islam through Hadis'' |Ram Swarup |The book, originally published in 1982, was banned for its critique of political Islam.<ref name="PubAndBan">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1100718/jsp/7days/story_12697165.jsp|title=Publish and be banned|date=18 July 2010|work=[[The Telegraph (India)]]|access-date=8 January 2015}}</ref> |- |2005 |''The True Furqan'' |Al Saffee, Al Mahdee |Banned for purportedly mocking Islam.<ref name="YouCant" /> The book has been allegedly written by a Christian evangelical group to proselytise Muslims.<ref name="nilanjana" /> The import of this book is strictly prohibited.<ref>{{Cite web|url=http://www.cbec.gov.in/customs/cs-act/notifications/notfns-2k5/csnt78-2k5.htm|title=Notification No. 78 /2005-Customs (N.T.)|last=Prakash|first=Anupam|date=7 September 2005|publisher=[[Central Board of Excise and Customs]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150424042524/http://www.cbec.gov.in/customs/cs-act/notifications/notfns-2k5/csnt78-2k5.htm|archive-date=24 April 2015|access-date=11 August 2013}}</ref> |- |2014 |''Santsurya Tukaram'' <br /><br /> and <br /><br /> ''Loksakha Dnyaneshwar'' |Anand Yadav |A [[ਪੂਨੇ|Pune]] court ordered the copies of the books to be destroyed in June 2014. The complaint Jaisingh More had claimed that the book was derogatory to [[ਤੁਕਾ ਰਾਮ|Tukaram]] and Dnyaneshwar. The publishers defended the book and the author's daughter stated that they will appeal in a higher court.<ref name="tukaram">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/cities/pune/destroy-defamatory-books-on-saints-court/|title='Destroy' defamatory books on saints: Court|date=11 June 2014|work=[[The Indian Express]]|access-date=28 June 2014}}</ref> |} == ਰਾਜ ਵਿਆਪੀ == ਇਹ ਭਾਗ ਉਹਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ''[[ਕ੍ਰਿਮਿਨਲ ਪ੍ਰੋਸੀਜਰ ਕੋਡ (ਭਾਰਤ)|ਕੋਡ ਆਫ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਪ੍ਰੋਸੀਜਰ, 1973]]'' ਦੀ ਧਾਰਾ 95 ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। <ref name="CPC">{{Cite web|url=http://www.oecd.org/site/adboecdanti-corruptioninitiative/46814340.pdf|title=Criminal Procedure Code, 1973|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]|access-date=6 April 2016}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! width="5%" |Date ! width="20%" |Work ! width="10%" |Author !State(s) ! class="unsortable" |Notes |- |1944 |Satyarth Prakash |[[ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ|Dayananda Saraswati]] |Sindh |Satyartha Prakash was banned in some princely states and in Sindh in 1944 and is still banned in Sindh. In 2008 two Indian Muslims, Usman Ghani and Mohammad Khalil Khan of Sadar Bazar, Delhi, following the [[ਫ਼ਤਵਾ|fatwa]] of Mufti Mukarram Ahmed, the Imam of Fatehpuri Masjid in Delhi, urged the Delhi High Court to ban ''Satyarth Prakash''.<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2008/05/09/stories/2008050953550500.htm|title=Arya Samaj plans march to defend book by founder|date=2008-05-09|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080514082330/http://www.hindu.com/2008/05/09/stories/2008050953550500.htm|archive-date=2008-05-14}}</ref> However, the court dismissed the petition and commented "A suit by Hindus against the Quran or by Muslims against Gita or Satyarth Prakash claiming relief... are in fact, meant to play mischief in the society."<ref>{{Cite web|url=http://www.aryasamajtoday.com/DocumentLibrary.aspx?aid=19|title=Plea seeking ban on Dayanand book is 'mischief'}}</ref> |- |1969 |''Ramayana: A True Reading'' |[[ਪੇਰੀਯਾਰ ਈ ਵੀ ਰਾਮਾਸਾਮੀ|Periyar E. V. Ramasamy]] |[[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|Uttar Pradesh]] |The Hindi version of the book, ''Sachchi Ramayana'', was banned by the state government and all copies were seized in December 1969. The publisher challenged the decision in the Allahabad High Court. The court nullified the ban and asked the government to return all copies to the publisher. The state government challenged the High Court in the Supreme Court. On 16 September 1976, Supreme Court declared the ban to be illegal. However, the government ignored the court decisions and managed to stop sales of the book, until 1995. In 1995, after the political party [[ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ|Bahujan Samaj Party]] (BSP) came to power, the book was widely published for the Periyar [[ਮੇਲਾ|mela]] held in September 1995.<ref name="Kumar1997">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n-KUICFfA00C&pg=PA331|title=The Book on Trial: Fundamentalism and Censorship in India|last=Girja Kumar|date=1 January 1997|publisher=Har-Anand Publications|isbn=978-81-241-0525-2|pages=329–331}}</ref> |- |2001 |''Bhavsagar Granth'' |Followers of Baba Bhaniara |[[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|Punjab]] |Banned by [[ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ|Parkash Singh Badal]]-led Punjab government in 2001 for allegedly insulting the Sikh faith. The state arrested the people who were found in possession of the book, and confiscated its copies.<ref>{{Cite journal|last=Meeta|last2=Rajivlochan|year=2007|title=Caste and Religion in Punjab: Case of the Bhaniarawala Phenomenon|journal=Economic and Political Weekly|volume=42|issue=21|pages=1909–1913|jstor=4419630}}</ref> In November 2008, the Supreme Court of India overturned the ban, stating that the Punjab government was allowed to issue a fresh ban, if needed.<ref>{{Cite web|url=https://indiankanoon.org/doc/1608474/|title=Piara Singh Bhaniara vs State of Punjab And Another on 11 November, 2008|date=11 November 2008|publisher=India Kanoon}}</ref> The Punjab Government then banned the book on 15 December 2008.<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/panel-to-study-controversial-book-of-baba-bhaniara-4383467/|title=Panel to study controversial book of Baba Bhaniara|date=19 November 2016|work=The Indian Express}}</ref> |- |2003 |''Dwikhandito'' |[[ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ|Taslima Nasrin]] |[[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ|West Bengal]] |The CPI(M) government banned the book on 28 November 2003 fearing that book could incite communal discord.<ref name="Dwikhandita">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/2003/11/29/stories/2003112905441100.htm|title=Bengal bans Taslima's book|date=29 November 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=10 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20051224124145/http://www.hindu.com/thehindu/2003/11/29/stories/2003112905441100.htm|archive-date=24 December 2005}}</ref> In November 2003, the Calcutta High Court put out an injunction against publication after a poet, Syed Hasmat Jalal, filed an 110&nbsp;million [[ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਈਆ|INR]] defamation suit.<ref name="hasmat">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1031121/asp/calcutta/story_2593272.asp|title=Court stay fills money-box – Sale shoots up of Nasreen novels, printers line up legal recourse|date=21 November 2003|work=[[The Telegraph (India)]]|access-date=10 August 2013}}</ref> On 22 September 2005, the court lifted the ban.<ref name="nasrin3">{{Cite news|url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=122708|title=Indian court lifts ban on Nasrin book|date=23 September 2005|work=[[Gulf Daily News]]|access-date=10 August 2013|archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221201043/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=122708|url-status=dead}}</ref> |- |2004 |''Shivaji: Hindu King in Islamic India'' |James Laine |[[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|Maharashtra]] |On January 2004, a mob alleging disparaging remarks made about [[ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ|Shivaji]] attacked Bhandarkar Oriental Research Institute where Laine had researched the book. Several rare manuscripts were destroyed in the process.<ref name="shivaji2">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2004/01/06/stories/2004010608530100.htm|title=Mob ransacks Bhandarkar Institute, destroys rare manuscripts|date=6 January 2013|work=[[The Hindu]]|access-date=10 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20040117072001/http://www.hindu.com/2004/01/06/stories/2004010608530100.htm|archive-date=17 January 2004}}</ref> On 14 January, the state government run by the Congress Party under Sushil Kumar Shinde banned the book.<ref name="shivaji1">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2004/01/15/stories/2004011504731400.htm|title=Maharashtra bans book on Shivaji|date=15 January 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=10 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20040215045237/http://www.hindu.com/2004/01/15/stories/2004011504731400.htm|archive-date=15 February 2004}}</ref> In 2007, the Bombay High Court revoked the ban.<ref name="ShivajiHC">{{Cite news|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=468461|title=HC quashes ban on Laine's book on Shivaji|date=26 April 2007|work=[[Outlook India]]|access-date=10 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222221740/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=468461|archive-date=22 February 2014}}</ref> The state government challenged the decision in the Supreme Court. Supreme Court upheld the previous decision and lifted the ban in 2010.<ref name="ShivajiSC">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/1407570/report-supreme-court-upholds-lifting-of-ban-on-shivaji-book|title=Supreme Court upholds lifting of ban on Shivaji book|date=9 July 2010|work=[[DNA India]]|access-date=10 August 2013}}</ref> |- |2006 |''The Epic of Shivaji: A Translation and Study of Kavindra Paramananda's Sivabharata'' |James Laine |[[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|Maharashtra]] |The book was banned for allegedly containing derogatory references on grounds that it could cause a law and order problem.<ref name="EpicShivaji1">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1060110/asp/nation/story_5702254.asp|title=Shivaji book ban|date=10 January 2006|work=Shivaji book ban|access-date=11 August 2013}}</ref> |- |2006 |''[[ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਕੋਡ|The Da Vinci Code]]'' |[[ਡਾਨ ਬ੍ਰਾਊਨ|Dan Brown]] |[[ਨਾਗਾਲੈਂਡ|Nagaland]] |The book was banned by the government for allegedly containing blasphemous remarks about Jesus.<ref name="DanBrown1">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1060524/asp/nation/story_6261949.asp|title=Nagaland awakes, bans bestseller|date=23 May 2006|work=[[The Telegraph (India)]]|access-date=11 August 2013}}</ref> |- |2007 |''Islam: A Concept of Political World Invasion'' |R. V. Bhasin |[[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|Maharashtra]] |The book was released in 2003. It was banned by the Congress government in 2007 ground that it contained derogatory remarks about Islam and Prophet Mohammad.<ref name="Bhasin2" /> In 2010, Bombay High Court upheld the ban.<ref name="Bhasin1">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/HC-upholds-ban-on-book--says-criticism-should-be-healthy/564256/|title=HC upholds ban on book, says criticism should be healthy|date=7 January 2010|work=[[The Indian Express]]|access-date=11 August 2013}}</ref> The decision was challenged in the Supreme Court but it rejected the appeal.<ref name="Bhasin2">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article399111.ece|title=Supreme Court declines to interfere with book ban order|last=J. Venkatesan|date=16 April 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=11 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222051918/http://www.thehindu.com/news/national/article399111.ece|archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|url-status=dead}}</ref> |- |2009 |''Jinnah: India, Partition, Independence'' |[[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ|Jaswant Singh]] |[[ਗੁਜਰਾਤ|Gujarat]] |Banned in Gujarat but overturned.<ref name="YouCant"/> The book was on banned on 19 August 2009,<ref name="jinnah3" /> for containing defamatory references to [[ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ|Sardar Vallabhbhai Patel]].<ref name="jinnah">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/1284117/report-legal-eagles-slam-ban|title=Legal eagles slam ban|last=Bhatnagar|first=Rakesh|date=20 August 2009|work=[[DNA India]]|access-date=10 August 2013}}</ref> Jaswant Singh was also expelled from his political party, [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|BJP]], for writing this book.<ref name="jinna2">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/Modi-govt-bans-book--says-it-s-a-bid-to-tarnish-Sardar-image/504250|title=Modi govt bans book, says it's a bid to tarnish Sardar image|date=20 August 2009|work=[[The Indian Express]]|access-date=10 August 2013}}</ref> On 4 September, the Gujarat High Court revoked the ban.<ref name="jinnah3">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/article15081.ece|title=Gujarat ban on Jaswant book struck down|last=Dasgupta|first=Manas|date=4 September 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=10 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204153039/http://www.thehindu.com/news/article15081.ece|archive-date=4 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016|url-status=dead}}</ref>[[ਝਾਰਖੰਡ|Jharkhand]] |- |2011 |''Great Soul: Mahatma Gandhi and His Struggle With India'' |Joseph Lelyveld |[[ਗੁਜਰਾਤ|Gujarat]] |The biographical book suggested that Gandhi was a [[ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ|bisexual]].<ref name="greatsoul1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/04/01/books/gandhi-biography-by-joseph-lelyveld-roils-india.html?pagewanted=all|title=Book on Gandhi Stirs Passion in India|date=31 March 2011|work=[[The New York Times]]|access-date=7 August 2013}}</ref> It is banned in the state of [[ਗੁਜਰਾਤ|Gujarat]] (where [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|Gandhi]] was born) on 31 March 2011.<ref name="greatsoul2">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article1585690.ece|title=Gujarat House resolution to ban Lelyveld's book|date=31 March 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=11 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130625074351/http://www.thehindu.com/news/national/article1585690.ece|archive-date=25 ਜੂਨ 2013|url-status=dead}}</ref> The Union Law Minister Veerappa Moily hinted that the Centre may also ban the book. Gandhi's grandsons, [[ਤੁਸ਼ਾਰ ਗਾਂਧੀ|Tushar Gandhi]],<ref name="greatsoul3">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/books/article1585700.ece|title=Ban will be a greater insult: Tushar|last=Amruta Byatnal|date=31 March 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=11 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140126232037/http://www.thehindu.com/books/article1585700.ece|archive-date=26 ਜਨਵਰੀ 2014|url-status=dead}}</ref> [[ਰਾਜਮੋਹਨ ਗਾਂਧੀ|Rajmohan Gandhi]]<ref name="greatsoul4">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/editorial-views-on/ColumnsOthers/Don-t-ban-book-Bapu-grandson/Article1-679218.aspx|title=Don't ban book: Bapu grandson|date=30 March 2011|work=[[Hindustan Times]]|access-date=11 August 2013|archive-url=https://archive.today/20130811144358/http://www.hindustantimes.com/editorial-views-on/ColumnsOthers/Don-t-ban-book-Bapu-grandson/Article1-679218.aspx|archive-date=11 August 2013}}</ref> and Gopalkrishna Gandhi,<ref name="greatsoul5">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/opinion/letters/on-great-soul/article1597030.ece|title=Letters: On Great Soul|date=4 April 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=11 August 2013}}</ref> expressed opposition to the ban proposal. On 4 April, Moily ruled out the ban.<ref name="greatsoul6">{{Cite news|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=717612|title=Moily Rules Out Ban on Lelyveld's Gandhi Book|date=4 April 2011|work=[[Outlook India]]|access-date=11 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222220007/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=717612|archive-date=22 February 2014}}</ref> |- |2013 |''Meendezhum Pandiyar Varalaru (Resurgence of Pandiyan History)'' |K. Senthil Mallar |[[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|Tamil Nadu]] |The Tamil Nadu government banned this [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] book on 30 May 2013 on grounds that it may cause violence and promote discord among communities. The book allegedly claims the [[ਦਲਿਤ|Dalit]] community called Pallar, were among the rulers of the [[ਪਾਂਡਵ ਵੰਸ਼|Pandya]] kingdom. The author has appealed in the Madras High Court against the ban.<ref name="Pandiyar1">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-19/chennai/40678013_1_k-senthil-mallar-meendezhum-pandiyar-varalaru-dalit|title=Author of banned book doesn't want dalit judge to hear plea|date=19 July 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=11 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108033241/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-19/chennai/40678013_1_k-senthil-mallar-meendezhum-pandiyar-varalaru-dalit|archive-date=8 January 2014}}</ref><ref name="Pandiyar2">{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/different-bench-to-hear-case-on-govt-ban-on-tamil-book/article4931856.ece|title=Different bench to hear case on govt ban on Tamil book|date=18 July 2013|work=[[Business Line]]|access-date=11 August 2013}}</ref> |- |2017 |''The Adivasi Will Not Dance'' |Hansda Sowvendra Shekhar |Jharkhand |On 11 August 2017, the government of [[ਝਾਰਖੰਡ|Jharkhand]] banned ''The Adivasi Will Not Dance: Stories'' and summarily suspended the author from his job, on the grounds that the book portrayed Adivasi women and Santhal culture in a bad light. The key complainants appear to have been the ruling party in Jharkhand, the [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|Bharatiya Janata Party]], the opposition party Jharkhand Mukti Morcha, and an academic at [[ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ|Jamia Millia Islamia]]. The government's actions were widely criticised. The ban on ''The Adivasi Will Not Dance: Stories'' was removed in December 2017 and Shekhar's suspension was removed and he was reinstated into his job in 2018. |} == ਹੋਰ ਚੁਣੌਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ == ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਜਾਂ ਸਿਲੇਬਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲੰਬਿਤ ਅਦਾਲਤੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵੈਇੱਛਤ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਣਉਪਲਬਧ ਹਨ ਜਾਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸਨ। {| class="wikitable sortable" ! width="5%" |Date ! width="20%" |Work ! width="10%" |Author ! class="unsortable" |Notes |- |1892 |''Risala-i-Jihad'' |[[ਪੰਡਤ ਲੇਖਰਾਮ|Pandit Lekh Ram]] |Pandit Lekh Ram's Risala-i-Jihad was challenged and a ban was attempted. Risala-i-Jihad ya'ri Din-i-Muhammad ki Bunyad (A Treatise on waging holy war, or the foundation of the Muhammadan Religion) caused a considerable outcry, when it was published in 1892. Until his murder by a Mirza qadyani follower five years later, Lekh Ram continued to stir up animosity by his vituperative writings." |- |1985 |''[[ਕੁਰਾਨ|Quran]]'' |Religious text |On 20 July 1984, H.K. Chakraborty wrote to the Secretary, Department of Home Government of West Bengal, demanding the ban of the Quran. Chakraborty thereafter with Chandmal Chopra wrote to the Department of Home Government of [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ|West Bengal]] on 16 March 1985.<ref name=":0">{{Cite book|title=The Calcutta Quran petition|last=Chandmal|first=Chopra|last2=Ram|first2=Goel, Sita|last3=India)|first3=India. High Court (Calcutta|date=1 January 2012|publisher=Voice of India|isbn=978-8185990583|oclc=935213876}}</ref> Chopra then filed a writ Petition at the High Court. ''Chandmal Chopra'' tried to obtain an order banning the Koran, by filing a Writ Petition at the [[ਕੋਲਕਾਤਾ|Calcutta]] High Court on 29 March 1985. The petition claimed that Sections 153A and 295A of the [[ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਵਿਧਾਨ|Indian Penal Code]], and Section 95 of the Criminal Procedure Code were often used by Muslims to ban or proscribe publications critical of Islam, and stated that "so far it had been the privilege of the Peoples of the Book to ban and burn the sacred literature of the Pagans."<ref name=":0" /> Chandmal Chopra thought that the Koran "on grounds of religion promotes disharmony, feeling of enmity, hatred and ill-will between different religious communities and incite people to commit violence and disturb public tranquility..." [[ਦ ਟੈਲੀਗਰਾਫ|''The Telegraph'']] of 9 May 1985 reported that the Union Government would make itself a party in the case, and the Union law minister Ashoke Sen and the attorney-general of the Government of India were going to take action against the case. Muslim lawyers after a meeting condemned the case. According to ''The Telegraph'' of 10 May, the Chief Minister of West Bengal called the petition "a despicable act". Other politicians in the Lok Sabha at New Delhi, and the Minister of State for Law condemned the Petition. Pakistan's minister of state for religious and minority affairs claimed that the petition was the "worst example of religious intolerance", and he urged the Indian government to "follow the example of Pakistan" in ensuring freedom of religion. The petition was however dismissed in May 1985. The Attorney-General of the Government of India and the Advocate-General of West Bengal appeared in the case and argued against Chopra's petition. On 18 June 1985 Chandmal Chopra filed a review petition, which was dismissed on 21 June.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|url=http://progressbangladesh.com/quran-day-a-legacy-of-blood-and-impunity/|title=Quran Day: A legacy of blood and impunity {{!}} Progress Bangladesh|website=progressbangladesh.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705153528/http://progressbangladesh.com/quran-day-a-legacy-of-blood-and-impunity/|archive-date=5 July 2018|access-date=14 May 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.talukdershaheb.com/2015/05/11/quran-day-a-legacy-of-blood-and-impunity/|title=Quran Day: A legacy of blood and impunity|last=Shaheb|first=Talukder|date=11 May 2015|website=Talukder Shaheb's Blog|access-date=14 May 2017|archive-date=19 ਮਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170519230627/http://www.talukdershaheb.com/2015/05/11/quran-day-a-legacy-of-blood-and-impunity/|dead-url=yes}}</ref> |- |1993 |''Hindu View of Christianity and Islam'' |Ram Swarup |Ram Swarup's ''Hindu View of Christianity and Islam'' was challenged by Syed Shahabuddin (who previously successfully managed to get the Satanic Verses banned). Indian authorities were to impose a ban on the book, Syed Shahabuddin asked that the government have the book examined "from the point of view of banning it under the law of the land." |- |1995 |''The Moor's Last Sigh'' |[[ਸਲਮਾਨ ਰਸ਼ਦੀ|Salman Rushdie]] |The book contained a character resembling [[ਬਾਲ ਠਾਕਰੇ|Balasaheb Thackeray]], the leader of the right-wing party [[ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ|Shiv Sena]]. The book faced protests from the party. The book also contained a dog named, Jawaharlal, named after India's first Prime Minister, [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ|Jawaharlal Nehru]]. Prime Minister [[ਪੀ ਵੀ ਨਰਸਿਮਾ ਰਾਓ|P. V. Narasimha Rao]] ''unofficially'' banned the book. In September 1995, the local publishers Rupa &amp;amp; Co. were asked to stop selling the book while it was being reviewed. Rupa & Co. decided to approach the [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|Supreme Court of India]] in response.<ref name="moor">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1995/12/02/world/new-delhi-journal-another-rushdie-novel-another-bitter-epilogue.html|title=Another Rushdie Novel, Another Bitter Epilogue|date=2 December 1995|work=[[The New York Times]]|access-date=21 July 2014}}</ref> The court the declared the ban unconstitutional in February 1996.<ref name="Gonzalez2005">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=swnXyO4BZWcC&pg=PA12|title=Fiction After the Fatwa: Salman Rushdie and the Charm of Catastrophe|last=Madelena Gonzalez|publisher=Rodopi|year=2005|isbn=90-420-1962-X|page=12|access-date=21 July 2014}}</ref> However, book sellers were reluctant to stock the book in [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|Maharashtra]], the home of Shiv Sena, due to the fear of vandalism.<ref name="CraneMohanram2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6ivbzM85pdkC&pg=PA106|title=Shifting Continents/colliding Cultures: Diaspora Writing of the Indian Subcontinent|last=Ralph J. Crane|last2=Radhika Mohanram|publisher=Rodopi|year=2000|isbn=90-420-1271-4|pages=106, 115}}</ref> |- |1997 |''[[ਦ ਗਾਡ ਆਫ ਸਮਾਲ ਥਿੰਗਸ|The God of Small Things]]'' |[[ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ|Arundhati Roy]] |A lawyer named Sabu Thomas from [[ਕੇਰਲਾ|Kerala]] filed an obscenity case against the author, claiming that Chapter 21 contains obscene scenes.<ref name="NovelistBang">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1997/07/29/books/a-novelist-beginning-with-a-bang.html|title=A Novelist Beginning With a Bang|date=29 June 1997|work=[[The New York Times]]|access-date=16 December 2014}}</ref> |- |1998 |''The Polyester Prince: The Rise of Dhirubhai Ambani'' |Hamish McDonald |This unofficial biography of [[ਧੀਰੂਭਾਈ ਅੰਬਾਨੀ|Dhirubhai Ambani]] never went to print because Harper Collins anticipated legal action from the Ambani family.<ref name="YouCant"/><ref name="prince">{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/news/2010/sep/290910-mukesh-ambani-anil-ambani-feud-hamish-mcdonald.htm|title=The Prince made them wince|date=29 September 2010|work=[[Mid-Day]]|access-date=10 August 2013}}</ref> |- |2000 |''Towards Freedom'' |[[ਸੁਮਿਤ ਸਰਕਾਰ|Sumit Sarkar]]<br /><br /> and<br /><br /> [[ਕੇ ਐਨ ਪਾਨੀਕਰ|K. N. Panikkar]] |The 10-volume history book project was halted by the [[ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੋਜ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ|Indian Council of Historical Research]] in early 2000, allegedly because it showed [[ਸਰਬ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਸਭਾ|Hindu Mahasabha]] in a badlight. The project was revived in 2004.<ref name="TowardFreedom">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2004/09/21/stories/2004092115021100.htm|title='Towards Freedom' project revived|date=21 September 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=11 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204153039/http://www.thehindu.com/2004/09/21/stories/2004092115021100.htm|archive-date=4 February 2016}}</ref> |- |2001 |''Holy Cow: Beef in Indian Dietary Traditions'' |[[ਡੀ. ਐਨ. ਝਾ|Dwijendra Narayan Jha]] |A preview of the book was posted on a website initially which triggered the controversy.<ref name="HolyCow1">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1482614.stm|title=Beef book sparks Hindu protest|last=Jyotsna Singh|date=9 August 2001|work=[[BBC News]]|access-date=11 August 2013}}</ref><ref name="HolyCow2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/08/17/arts/17COW.html|title=Holy Cow a Myth? An Indian Finds The Kick Is Real|last=Emily Eakin|date=17 August 2002|work=[[The New York Times]]|access-date=11 August 2013}}</ref> A spokesperson for the [[ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਸ਼ਦ|Vishwa Hindu Parishad]]<ref name="HolyCow1"/> stated that the book was an attempt to insult [[ਹਿੰਦੂ|Hindus]]. The book allegedly said that beef was eaten by ancient Indians. The author received anonymous threat calls and had to be provided a police escort.<ref name="HolyCow2" /><ref name="HolyCowStay">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2001/08/09/stories/0209000p.htm|title=Book on beef-eating runs into trouble|date=8 August 2001|work=[[The Hindu]]|access-date=11 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109173935/http://www.hindu.com/2001/08/09/stories/0209000p.htm|archive-date=9 January 2014}}</ref> A civil court in Andhra Pradesh put a temporary stay order on the book until verdict.<ref name="HolyCowStay"/> Pushpesh Pant<ref name="HolyCow1" /> supported the book by stating that the evidence exists in historical and mythological texts. The book is also known as ''The Myth of the Holy Cow''.<ref name="HolyCow2"/> |- |2002 |''Five Past Midnight in Bhopal'' |Dominique Lapierre<br /><br /> and<br /><br /> Javier Moro |The book is a dramatized account of the [[ਭੁਪਾਲ ਗੈਸ ਕਾਂਡ|Bhopal disaster]]. In 2002, Swaraj Puri filed a defamation suit against the authors worth 10 million USD. Puri, who was the police commissioner of Bhopal during the disaster is mentioned in the book.<ref name="Bhopal2">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/1280773/report-court-stops-sale-of-book-on-bhopal-gas-tragedy|title=Court stops sale of book on Bhopal gas tragedy|date=9 August 2009|access-date=11 August 2013}}</ref><ref name="Bhopal1">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2009/07/15/stories/2009071556320500.htm|title=Court restrains publishing of book|date=15 July 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=11 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20090725034026/http://www.hindu.com/2009/07/15/stories/2009071556320500.htm|archive-date=25 July 2009}}</ref> In 2009, the court put an order to halt publication of the book.<ref name="Bhopal2" /><ref name="Bhopal1" /> But, the Madhya Pradesh High Court revoked the order later.<ref name="BhopalHC">{{Cite news|url=http://www.indlawnews.com/newsdisplay.aspx?346c3ed4-4fed-467a-8c98-cc961bf49989|title=MP HC stays ban on book 'Five Past Midnight in Bhopal'|date=10 October 2009|work=IndLaw News|access-date=11 August 2013|archive-url=https://archive.today/20130811144507/http://www.indlawnews.com/newsdisplay.aspx?346c3ed4-4fed-467a-8c98-cc961bf49989|archive-date=11 August 2013}}</ref> |- |2008 |''The Lives of Sri Aurobindo'' |Peter Heehs |On 5 November 2004, the Odisha High Court put a stay order on the release of the book, after a petition was filed.<ref name="heehs1">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1081106/jsp/nation/story_10067275.jsp|title=HC brakes on biography|date=5 November 2008|work=[[The Telegraph (India)]]|access-date=10 August 2013}}</ref> The petitioner alleged that the book is blasphemous in nature and defamatory regarding [[ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਬਿੰਦੋ|Sri Aurobindo]]'s character.<ref name="heehs1" /><ref name="heehs2">{{Cite news|url=http://www.indlawnews.com/Newsdisplay.aspx?8e4d75b0-6318-4fa6-869e-d2e2347726e0|title=Orissa HC sets condition for release of Sri Aurobindo's biography|date=11 April 2008|work=IndLaw News|access-date=10 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109173928/http://www.indlawnews.com/Newsdisplay.aspx?8e4d75b0-6318-4fa6-869e-d2e2347726e0|archive-date=9 January 2014}}</ref> |- |2010 |''The Red Sari (El Sari Rojo)'' |Javier Moro |The book was originally published in October 2010<ref name="sari1">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/latest-target-for-congress-censors-book-on-sonias-life/628265/0|title=Latest target for Congress censors: book on Sonia's life|last=Charmy Harikrishnan|date=2 June 2010|work=[[The Indian Express]]|access-date=11 August 2013}}</ref> in Spanish. The book is a fictional<ref name="sari1" /> novel allegedly based on [[ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ|Sonia Gandhi]]. Moro claimed that [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|Congress]] lawyers and spokesperson Abhishek Singhvi had written to his publishers demanding them to withdraw the book from shops.<ref name="sari1" /><ref name="sari2">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/spanish-writer-threatens-to-sue-singhvi-on-sonia-book/630126/0|title=Spanish writer threatens to sue Singhvi on Sonia book|date=6 June 2010|work=[[The Indian Express]]|access-date=11 August 2013}}</ref> Abhishek Singhvi claimed that the book violated a person's privacy for monetary gain.<ref name="sari3">{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/73382/congress-hits-back-spanish-author.html|title=Congress hits back at Spanish author|date=4 June 2010|work=[[Deccan Herald]]|access-date=11 August 2013}}</ref> The book was finally released in India in January 2015.<ref name="RedSariNowOut">{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/controversial-sonia-gandhi-book-red-sari-now-out-in-india/articleshow/45901280.cms|title=Controversial Sonia Gandhi book 'Red Sari' now out in India|date=15 January 2015|work=[[The Economic Times]]|access-date=17 January 2015}}</ref> |- |2010 |''Such A Long Journey'' |[[ਰੋਹਿਂਟਨ ਮਿਸਤਰੀ|Rohinton Mistry]] |On 4 October 2010, this 1990 [[ਬੁਕਰ ਇਨਾਮ|Booker]] nominated book was removed from the Bachelor of Arts (English) syllabus of the [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|Mumbai University]], after Bharatiya Vidyarthi Sena, the student-wing of the [[ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ|Shiv Sena]] protested. The book allegedly contained anti-Shiv Sena passages and remarks derogatory to Maharastrians.<ref name="Mistry2">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article838537.ece|title=Rohinton Mistry protests withdrawal of book|last=Vinaya Deshpande|date=20 October 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=11 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107020836/https://www.thehindu.com/news/national/Rohinton-Mistry-protests-withdrawal-of-book/article15784916.ece|archive-date=7 ਜਨਵਰੀ 2019|url-status=dead}}</ref><ref name="Mistry1">{{Cite news|url=http://www.sify.com/news/rohinton-mistry-s-novel-removed-from-syllabus-news-national-kkerkebdgha.html|title=Rohinton Mistry's novel removed from syllabus|date=4 October 2010|work=[[Sify.com]]|access-date=11 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108082445/http://www.sify.com/news/rohinton-mistry-s-novel-removed-from-syllabus-news-national-kkerkebdgha.html|archive-date=8 January 2014}}</ref> The protests were led by Aditya Thackeray.<ref name="Mistry2" /> Mistry later expressed his dismay in an open letter to the university.<ref name="Mistry2"/> |- |2013 |''Dhundi'' |Yogesh Master |The author of the [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|Kannada]] novel was arrested on 29 August 2013, after several Hindu organisations accused the book of containing objectionable material against the god [[ਗਣੇਸ਼|Ganesha]]. The author was charged under Section 295 A and 298 of the [[ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਵਿਧਾਨ|Indian Penal Code]].<ref name="dhundi">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/author-of-kannada-novel-dhundi-arrested/article5074797.ece|title=Author of Kannada novel Dhundi arrested|date=30 August 2013|work=[[The Hindu]]|access-date=31 October 2013}}</ref> The complaint was filed by Sri Ram Sene leader Pramod Muthalik, and others.<ref name="dhundi pdf">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/dhundi-author-accused-of-sharing-pdfs-online/article5207526.ece|title='Dhundi' author accused of sharing PDFs online|date=7 October 2013|work=[[The Hindu]]|access-date=31 October 2013}}</ref> |- |2014 |''Sahara: The Untold Story'' |Tamal Bandyopadhyay |Sahara India Pariwar moved Calcutta High Court in December 2013 seeking a stay and filed a Rs. 2&nbsp;billion defamation suit against the author. In January 2014, a stay order was issued by the court. In April, both the parties reached an out of court settlement following which the book was published with a disclaimer given by Sahara.<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/business-news/sahara-withdraws-case-against-mint-journalist-s-book/article1-1212321.aspx|title='Sahara withdraws case against Mint journalist's book'|access-date=26 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426202111/http://www.hindustantimes.com/business-news/sahara-withdraws-case-against-mint-journalist-s-book/article1-1212321.aspx|archive-date=26 April 2014}}</ref><ref name="sahara">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/sahara-gets-stay-on-book-release-files-rs-200-cr-defamation-suit-against-author-114011400028_1.html|title=Sahara gets stay on book release, files Rs 200-cr defamation suit against author|date=14 January 2014|work=[[Business Standard]]|access-date=21 July 2014}}</ref> |- |2014 |''The Descent of Air India'' |Jitendra Bhargava |The publisher, Bloomsbury India, agreed to withdraw all copies of the book, after former Aviation Minister Praful Patel filed a defamation suit in a Mumbai court. The publisher also issued a public apology.<ref name="airindia">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/bloomsbury-withdraws-ex-ai-officials-book-to-save-praful-embarrassment/|title=Bloomsbury withdraws ex-AI official's book to save Praful 'embarrassment'|date=16 January 2014|work=[[The Indian Express]]|access-date=12 February 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/threeway-tussle-over-the-descent-of-air-india/article5587187.ece|title=Three-way tussle over 'The Descent of Air India'|date=17 January 2014|work=[[Business Line]]|access-date=12 February 2014}}</ref> |- |2015 |''Madhorubhagan <br /><br />(One Part Woman)'' |[[ਪੇਰੁਮਾਲ ਮੁਰੁਗਨ|Perumal Murugan]] |The writer asked publishers to withdraw all his books from the market and announced that he was giving up writing on 13 January 2015.<ref name="PerumalGivesUp">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/perumal-murugan-gives-up-writing/article6784745.ece|title=Perumal Murugan gives up writing|date=13 January 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=13 January 2015}}</ref> The [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|BJP]], [[ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ|RSS]] and other Hindu groups had protested his book, and demanded its ban and his arrest. They had alleged that he had portrayed the Kailasanathar temple in Tiruchengode and its women devotees in bad light. The English translation of the book is known as ''One Part Woman''.<ref name="TamilNovelArrestAuthor">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/bjp-rss-seek-ban-on-tamil-novel-arrest-of-author/article6729393.ece?ref=relatedNews|title=BJP, RSS seek ban on Tamil novel, arrest of author|date=27 December 2014|work=[[The Hindu]]|access-date=13 January 2015}}</ref> |- |2015 |''Korkai'' |[[ਜੋਅ ਡੀ ਕਰੂਜ਼|Joe D'Cruz]] |A complaint was filed against the author in June 2015 in a Thoothukudi, Tamil Nadu court alleging the novel had portrayed fishermen, Christianity, priests and nuns in bad light.<ref name="joedcruz">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/summons-to-writer-joe-d-cruz/article7284124.ece|title=Summons to writer Joe D' Cruz|date=5 June 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=6 June 2015}}</ref> |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ == ਹਵਾਲੇ == eor2ceubobikm8caai18zev6ylsvkex 0 141311 848397 599746 2026-09-29T15:12:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848397 wikitext text/x-wiki '''ਤਾਦੁਰੀ ਬਾਲਾ ਗੌਡ''' (2 ਅਕਤੂਬਰ 1931 – 1 ਮਾਰਚ 2010) ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕੇ, [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਜੋਂ 8ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ 9ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ । ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। <ref>[http://164.100.24.209/newls/lokprev.aspx Bala Goud,Shri Tadur Cong. (I) Nizamabad(Andhra Pradesh)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210185843/http://164.100.24.209/newls/lokprev.aspx|date=10 February 2008}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/bala-goud-mourned/article722096.ece|title=Bala Goud mourned|date=2010-03-03|publisher=The Hindu|access-date=2013-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927052522/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/bala-goud-mourned/article722096.ece|archive-date=2013-09-27|url-status=dead}}</ref> ਉਹ [[ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲਾ|ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲੇ]] ਦੇ ਯੇਲਾਰੈੱਡੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (ਭਾਰਤ) (ਐਮ.ਐਲ.ਏ.) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਸਾਬਕਾ [[ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ|ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ]] ਟਾਂਗੁਤੂਰੀ ਅੰਜਈਆ ਅਤੇ ਭਵਨਮ ਵੈਂਕਟਰਾਮ ਰੈੱਡੀ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>[http://www.telanganastate.com/winners.html Tadur Bala Goud]</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਬਾਲਾ ਗੌੜ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1931 ਨੂੰ [[ਤੇਲੰਗਾਣਾ|ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਦੇ [[ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲਾ|ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਲਾਲਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਉਸਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਗੌਡ ਨੇ ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ 1978 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਯੇਲਾਰੈਡੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ ਪਰ 1983 ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1982 ਤੱਕ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ 1984 ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਦੋ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਪਰ 1991 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੱਛੜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਕਈ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਪੱਛੜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ। * ਉਹ ਪੱਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ (ਜੇਏਸੀ) ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਸਨ - ਜੋ ਪਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਨਵੀਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਪਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>[https://web.archive.org/web/20071225080808/http://www.hindu.com/2007/12/21/stories/2007122153340400.htm Backward Class Joint Action Committee]</ref> * ਉਹ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਬੀਸੀ * ਉਸਨੇ ਪੱਛੜੀਆਂ ਸ<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2022)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup>਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫਰੰਟ ਦੁਆਰਾ ਗਠਿਤ ਨੌਂ ਮੈਂਬਰੀ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ - ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ - ਰਾਜ ਅਧਿਕਾਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ.ਜੀ.ਆਰ. ਨਾਰਾਗੋਨੀ ਦੀ, ਮਨ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਾਸਾਨੀ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ, ਏਪੀ ਰਾਜ ਬੀ ਸੀ ਵੈਲਫੇਅਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਆਰ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਯਾਹ, ਅਤੇ ਬੀ.ਸੀ. ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫਰੰਟ ਪਾਰਟੀ ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਪੀ. ਰਾਮਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਈਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। <ref>[https://web.archive.org/web/20071226231812/http://www.hindu.com/2007/12/24/stories/2007122452720500.htm Unity Among Andhra Pradesh BC Leaders]</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931]] bki2096naagvrsyp3w0fz8h3l7rbbu8 0 141926 848579 604617 2026-09-30T02:48:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848579 wikitext text/x-wiki '''ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਨਾਮਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ''' (ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਪ੍ਰਾਈਡ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਕੁਈਰ ਹੱਬਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਹੈ, ਜੋ 2008 ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਕਰਨਾਟਕ, ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੰਗਲੁਰੂ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="The Economist">{{Cite news|url=http://www.economist.com/node/11671139|title=Glad to be gay (but a bit shy about it)|date=2008-07-03|work=The Economist|access-date=2017-06-17|issn=0013-0613}}</ref> ਇਸ ਮਾਰਚ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੋਆਲੀਸ਼ਨ ਫਾਰ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਜ਼ ਐਂਡ ਸੈਕਸੁਅਲਿਟੀ ਮਾਈਨੋਰਿਟੀ ਰਾਈਟਸ (ਸੀ.ਐਸ.ਐਮ.ਆਰ.) ਨਾਮਕ ਗੱਠਜੋੜ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":5">{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/513460/queer-habba-revellers-paint-city.html|title=Queer Habba revellers paint City in rainbow colours|date=23 November 2015|website=Deccan Herald|access-date=2017-06-17}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/Part-celebration-part-protest-at-ten-day-Queer-Habba/article15689598.ece|title=Part celebration, part protest at ten-day Queer Habba|last=Staff Reporter|work=The Hindu|access-date=2017-06-17|language=en}}</ref> ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="gaylaxymag.com">{{Cite web|url=http://www.gaylaxymag.com/latest-news/month-long-pride-celebrations-in-bangalore-to-culminate-on-24th-nov-with-a-march/|title=Month Long Pride Celebrations In Bangalore To Culminate On 24th Nov With A March - Gaylaxy Magazine|date=7 November 2013|website=gaylaxymag.com|language=en-US|access-date=2017-06-17}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == === 2008 === ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ 29 ਜੂਨ 2008 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ - [[ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] - ਨੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਕੱਢਿਆ।<ref name="The Economist"/> ਲਗਭਗ 700 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਬਸਵਾਨਗੁੜੀ ਤੋਂ ਟਾਊਨ ਹਾਲ ਤੱਕ ਪੈਦਲ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡਾਵਲੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 377 ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। === 2009 === ਦੂਜਾ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਪ੍ਰਾਈਡ 28 ਜੂਨ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਵਾਕ ਕਰਨਾਟਕ [[ਕੁਇਅਰ|ਕੁਈਰ]] ਹੱਬਾ '09 ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/Music-dance-mark-Bengaluru-Pride/article16586992.ece|title=Music, dance mark Bengaluru Pride|work=The Hindu|access-date=2017-06-17|language=en}}</ref> ਕਰਨਾਟਕ ਕੁਈਰ ਹੱਬਾ '09 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ, ਸੈਮੀਨਾਰ, ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ੋਅ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://sanjukta.wordpress.com/2009/06/21/queer-pride-india-2009-celebrations-begin-in-all-the-five-metros/|title=Queer Pride India 2009: Celebrations in all major cities|last=Sanjukta|date=2009-06-21|website=This Is My Truth|access-date=2017-06-17}}</ref> 600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਬਸਵਾਨਗੁੜੀ ਤੋਂ ਪੁਟਨਚੇਟੀ ਟਾਊਨ ਹਾਲ ਤੱਕ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 377 ਸੀ, ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੈਕਸ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। "377 ਗੋ!" ਅਤੇ "ਪਿਆਰ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ" ਵਰਗੇ ਪੋਸਟਰ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਏ ਗਏ।<ref name=":1" /> === 2010 === 2010 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਇਹ 28 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0"/> ਕਰਨਾਟਕ ਕੁਈਰ ਹੱਬਾ 2010, 18 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ 28 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਰਨਾਟਕ ਕੁਈਰ ਹੱਬਾ ਦੌਰਾਨ ਆਯੋਜਿਤ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ 'ਲਵ ਐਕਰੋਸ ਬਾਉਂਡਰੀਜ਼' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪੈਨਲ ਚਰਚਾ, ਇੱਕ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਇੱਕ ਕਵੀ ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://gaysifamily.com/2010/09/28/bengaluru-pride-and-karnataka-queer-habba-2010/|title=Bengaluru Pride & Karnataka Queer Habba 2010|date=2010-09-28|website=Gaysi|access-date=2017-06-17|archive-date=2017-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170913004454/http://gaysifamily.com/2010/09/28/bengaluru-pride-and-karnataka-queer-habba-2010/|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਮਾਰਚ ਮੈਜੇਸਟਿਕ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਨੇੜੇ ਤੁਲਸੀ ਪਾਰਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਟਾਊਨ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name=":0" /> === 2011 === ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ 2011, 27 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.gaylaxymag.com/latest-news/three-indian-cities-to-hold-gay-pride-marches-today/#gs.EUNJzGc|title=Three Indian Cities To Hold Gay Pride Marches Today - Gaylaxy Magazine|date=23 November 2013|website=gaylaxymag.com|language=en-US|access-date=2017-06-17}}</ref> 1000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਪਾਰਕ ਤੋਂ ਟਾਊਨ ਹਾਲ ਤੱਕ ਪੈਦਲ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ।<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.gaylaxymag.com/articles/current-affairs/indias-silicon-valley-walks-for-gay-pride/|title=India's Silicon Valley walks for Gay Pride - Gaylaxy Magazine|website=gaylaxymag.com|language=en-US|access-date=2017-06-17}}</ref> ਇਸ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ [[ਗੂਗਲ]], [[ਆਈ.ਬੀ.ਐਮ|ਆਈ.ਬੀ.ਐਮ.]] ਅਤੇ ਗੋਲਡਮੈਨ ਸਾਕਸ ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ।<ref name=":2" /> === 2012 === 2012 ਵਿੱਚ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ 2 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.gaylaxymag.com/latest-news/delhi-bangalore-and-mumbai-prepare-for-gay-pride|title=Delhi, Bangalore and Mumbai prepare for Gay Pride - Gaylaxy Magazine|date=18 November 2012|website=gaylaxymag.com|language=en-US|access-date=2017-06-17}}</ref> ਮਾਰਚ 22 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮਾਰਚ ਤੁਲਸੀ ਪਾਰਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਟਾਊਨ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/south/queer-pride-parade-culminates-with-march-506299|title='Queer Pride' parade culminates with march|work=NDTV.com|access-date=2017-06-17}}</ref> ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਪਹਿਨੇ ਅਤੇ ਢੋਲ ਦੀ ਥਾਪ 'ਤੇ ਨਾਚ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indiatvnews.com/news/india/over-1-000-gays-take-part-in-queer-pride-parade-in-bangalore-18901.html|title=Over 1,000 gays take part in Queer Pride parade in Bangalore|access-date=2017-06-17|language=en-US}}</ref> ਅੱਗੇ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਪੁਲਿਸ ਐਕਟ 36 (ਏ), ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਮੁਫਤ ਲਿੰਗ ਰੀਸਾਈਨਮੈਂਟ ਸਰਜਰੀ (ਐਸ.ਆਰ.ਐਸ.) ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨਾ, ਵਿਆਹ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਬਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/sexual-minorities-take-out-march/article4157121.ece|title=Sexual minorities take out march|last=Staff Reporter|work=The Hindu|access-date=2017-06-17|language=en}}</ref> === 2013 === ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ 24 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/bangalore/report-bangalore-everything-was-happy-gay-at-queer-habba-1924557|title=Bangalore: Everything was happy & gay at Queer Habba {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2013-11-25|work=dna|access-date=2017-06-17|language=en-US}}</ref> ਮਾਰਚ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ ਹਸਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ 14 ਜਿਨਸੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/bangalore/report-transgenders-arrest-in-hassan-causes-stir-1916171|title=Transgenders' arrest in Hassan causes stir {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2013-11-09|work=dna|access-date=2017-06-17|language=en-US}}</ref> ਨਾਟਕ, ਪੋਸਟਰ ਮੇਕਿੰਗ, ਨਾਟਕ, ਪੈਨਲ ਚਰਚਾ, ਕਵੀਰ ਮੈਰਾਥਨ <ref name="gaylaxymag.com"/> ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤੇ ਲੰਬਾ ਕਰਨਾਟਕ ਕੁਈਰ ਹੱਬਾ ਸੀ, ਜੋ 6 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੰਟਰਸੈਕਸ਼ਨਲਿਟੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2013/nov/07/Queer-Habba-2013-Intersectionality-in-focus-534780.html|title=Queer Habba 2013: Intersectionality in focus|work=The New Indian Express|access-date=2017-06-17}}</ref> === 2014 === 2014 ਵਿੱਚ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ 23 ਨਵੰਬਰ<ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.gaylaxymag.com/latest-news/bengaluru-pride-on-nov-23rd-support-from-corporates-pour-in|title=Bengaluru Pride on Nov 23rd, support from Corporates pour in - Gaylaxy Magazine|website=gaylaxymag.com|language=en-US|access-date=2017-06-17}}</ref> ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਟੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਮੱਲੇਸ਼ਵਰਮ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/south/6th-gay-pride-parade-held-in-bengaluru-703242|title=6th Gay Pride Parade Held in Bengaluru|work=NDTV.com|access-date=2017-06-17}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/painting-the-city-in-rainbow-colours/article6627607.ece|title=Painting the city in rainbow colours|last=Staff Reporter|work=The Hindu|access-date=2017-06-17|language=en}}</ref> ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 'ਅਨਨਿਆ' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਤਿਮਾਹੀ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ. ਟੈਸਟਿੰਗ ਡਰਾਈਵ ਅਤੇ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ. (ਪੀਐਲ.ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ.) ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name=":3" /> 2014 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ 167 [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਿਖਾਰੀ ਕਾਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। === 2015 === ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਦਾ 8ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ 22 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.gaylaxymag.com/latest-news/bengaluru-gears-up-for-8th-bangalore-pride-on-22nd-nov/|title=Bengaluru Gears up for 8th Bangalore Pride on 22nd Nov - Gaylaxy Magazine|date=19 November 2015|website=gaylaxymag.com|language=en-US|access-date=2017-06-17}}</ref> ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰਨਾਟਕ ਕੁਈਰ ਹੱਬਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, 19 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਕੁਈਰ ਕਵਿਜ਼, ਇੱਕ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ,<ref name=":4" /> ਇੱਕ ਗੈਰੇਜ ਵਿਕਰੀ, ਲੇਖਕ ਦੇ ਕਾਰਨਰ: ਇੱਕ ਕੁਈਰ ਕਵਿਤਾ, ਇੱਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਮੇਲਾ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2015/nov/23/How-They-Raised-Funds-for-Bengaluru-Pride-846767.html|title=How They Raised Funds for Bengaluru Pride|work=The New Indian Express|access-date=2017-06-17}}</ref> ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ 2000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸਨ <ref name=":5"/> ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਪਾਰਕ ਤੋਂ ਟਾਊਨ ਹਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/wearing-their-pride-on-their-sleeves/article7906915.ece|title=Wearing their pride on their sleeves|last=Staff Reporter|work=The Hindu|access-date=2017-06-17|language=en}}</ref> === 2016 === 2016 ਵਿੱਚ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ 20 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/only-rainbow-skies-for-bengaluru-pride/articleshow/54614378.cms|title=Only rainbow skies for Bengaluru Pride - Times of India|work=The Times of India|access-date=2017-06-17}}</ref> ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਪੰਗਤਾ-ਅਨੁਕੂਲ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੇ ਕਿੱਕਸਟਾਰਟ ਕੈਬਜ਼ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਈਨ ਇੰਟਰਪ੍ਰੇਟਰ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2016/nov/18/queer-disabled-and-sexy-1540107.html|title=Queer, disabled and sexy!|work=The New Indian Express|access-date=2017-06-17}}</ref> ਪ੍ਰਾਈਡ ਸਮਾਰੋਹ 1 ਅਕਤੂਬਰ<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/Celebrating-art-and-love/article15007801.ece|title=Celebrating art and love|work=The Hindu|access-date=2017-06-17|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516025518/https://www.thehindu.com/features/metroplus/Celebrating-art-and-love/article15007801.ece|archive-date=2022-05-16|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.gaylaxymag.com/latest-news/bengaluru-pride-2016-held-20th-nov-will-disability-friendly-year|title=Bengaluru Pride 2016 To Be Held on 20th Nov, Will Be Disability Friendly This Year - Gaylaxy Magazine|date=3 November 2016|website=gaylaxymag.com|language=en-US|access-date=2017-06-17}}</ref> ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਉਤਸਵ, ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਸਤਰੰਗੀ ਦੌੜ, ਪੋਟਲੱਕ, ਫੋਟੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ, ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਮੇਲਾ, ਡਰੈਗ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਗਮ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 3000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕੇਜੀ ਰੋਡ ਤੋਂ ਟਾਊਨ ਹਾਲ ਤੱਕ ਪੈਦਲ ਚੱਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/Rainbow-flag-flies-high-at-Queer-Pride-March/article16662559.ece|title=Rainbow flag flies high at Queer Pride March|last=Staff Reporter|work=The Hindu|access-date=2017-06-17|language=en}}</ref> === 2017 === 2017 ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ 26 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ 4.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name=":6">{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/pictures-bengaluru-glows-rainbow-colours-city-celebrates-tenth-namma-pride-72237|title=Bengaluru glows in rainbow colours as city celebrates tenth Namma Pride|work=The News Minute|access-date=2017-11-27}}</ref> ਇਹ ਨਾਮਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਦੀ 10ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਸੀ।<ref name=":7">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bengaluru/huge-procession-marks-10th-anniversary-of-bengaluru-s-pride-march/story-XoBGIoGBOG858Zmp97WCSK.html|title=Huge procession marks 10th anniversary of Bengaluru's pride march|date=2017-11-26|work=hindustantimes.com/|access-date=2018-06-30|language=en}}</ref> ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ 7,000 ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਲਈ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਕੱਠ ਸੀ।<ref name=":8">{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2017/nov/27/queer-habba-over-7000-take-out-march-for-namma-pride-1712018.html|title=Queer Habba: Over 7,000 take out march for Namma Pride|work=The New Indian Express|access-date=2018-06-30}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਦੰਡਾਵਲੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 377 ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਵੈ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ, ਲਾਜ਼ਮੀ ਜਿਨਸੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਰਾਜ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵੈਲਫੇਅਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਕਰਨਾਟਕ ਪੁਲਿਸ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 36ਏ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲਈ ਸ਼ੈਲਟਰਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਰੈਲੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":7" /><ref name=":8" /> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਿੱਲ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":6" /> ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।<ref name=":7" /> === 2018 === [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੈਂਗਲੁਰੂ]] ਨੇ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ, ਜਿਨਸੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕਤਾ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਲਈ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਆਪਣਾ 11ਵਾਂ ਨਾਮਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਮਨਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/pictures-dance-colours-and-celebration-bring-alive-bengalurus-11th-namma-pride-93054|title=In pictures: Dance, colours and celebrations bring alive Bengaluru's 11th Namma Pride|date=10 December 2018|language=en-US|access-date=2019-06-15}}</ref> ਲਗਭਗ 3000 ਭਾਗੀਦਾਰ 9 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਮਾਨਿਆ ਤੁਲਸੀ ਪਾਰਕ ਤੋਂ ਟਾਊਨ ਹਾਲ ਤੱਕ ਮਾਰਚ ਕਰਕੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀਕਿਉ+ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਏ।<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/society/article/pride-parade-2018-bengaluru-celebrates-love-liberty-after-decriminalisation-of-section/328705|title=Pride parade 2018: Bengaluru celebrates love, liberty after decriminalisation of Section 377|website=www.timesnownews.com|language=en-GB|access-date=2019-06-15}}</ref> '''2018 ਦਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ]] ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਬੰਧਾਂ [ ਸੈਕਸ਼ਨ 377 ] ਨੂੰ ਅਪਰਾਧਕ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਾਰਚ ਸੀ।'''<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/metrolife/people-across-india-pride-707223.html|title=People from across India at Pride March|date=9 December 2018|language=en-US|access-date=2019-06-15}}</ref> ਹਰ ਸਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਐਲਜੀਬੀਟੀਕਿਉ+ ਭਾਈਚਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਏਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਨਾ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮੰਗਾਂ ਹਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਬਾਕੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮੰਗਾਂ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਨੀਤੀ 2017 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਐਲਜੀਬੀਟੀਕਿਉ+ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕਾਲਜਾਂ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ, ਸਿਵਲ ਯੂਨੀਅਨ ਜਾਂ ਵਿਆਹ, ਸਰੋਗੇਸੀ, ਗੋਦ ਲੈਣ, ਵਿਰਾਸਤ, ਆਈ.ਵੀ.ਐਫ਼. ਆਦਿ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.gaylaxymag.com/latest-news/celebrating-namma-pride-2018-bengalurus-first-march-since-decriminalizing-of-homosexuality/#gs.ik8bix|title=Celebrating Namma Pride 2018, Bengaluru's First March since Decriminalizing of Homosexuality|date=10 December 2018}}</ref> ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਟਾਊਨਹਾਲ ਨੇੜੇ ਸਮਸਾ ਬਿਆਲੂ ਰੰਗਾ ਮੰਦਰਾ ਵਿਖੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ''<nowiki/>'ਹੰਮੇ ਸੰਜੇ' ਦੇ'' ਨਾਲ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਢੋਲ ਦੀ ਧੁਨ 'ਤੇ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਨੱਚਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://feminisminindia.com/2018/12/10/namma-pride-bengaluru-2018/|title=Bengaluru's LGBTQIA+ Community Celebrates Namma Pride March 2018|last=Writer|first=Guest|date=2018-12-10|website=Feminism In India|language=en-US|access-date=2019-06-15}}</ref> === 2019 === ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਨਾਮਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਬਿੱਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ ਜੋ ਜਲਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ 5000 ਲੋਕ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਬਿੱਲ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://feminisminindia.com/2019/11/26/namma-pride-2019-bengaluru/|title=Namma Pride 2019 in Bengaluru Wears Black in Solidarity Against Injustice|date=26 November 2019}}</ref> ਮਾਰਚ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਢੋਲ ਦੀ ਥਾਪ 'ਤੇ ਨੱਚਿਆ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਬਿੱਲ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ। ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.+ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਰਚ ਤੁਲਸੀ ਪਾਰਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਪੁਤੰਨਾ ਚੇਟੀ ਟਾਊਨ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ਗੂੰਜਦੇ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ। ਮਾਰਚ ਸਮਸਾ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਲਾਲਿਤ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਪ੍ਰਾਈਡ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਈਡ ਮਾਰਚ]] jdof5gbrsnzv6efa19xg12p2x7t5ypb 0 142201 848538 724804 2026-09-29T22:13:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848538 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|image=Prahlada overcoming the elephant.jpg|caption=Prahlada overcoming a herd of elephants|affiliation=[[Vaishnavism]]|children=[[Virochana]]|father=[[Hiranyakashipu]]|mother=Kayadhu|spouse=Dhriti|type=Hindu|predecessor=[[Hiranyakashipu]]|successor=Virochana|siblings=Ahlada (Elder brother)|texts=[[Bhagavad Purana]], [[Vishnu Purana]], [[Yoga Vasistha]]|Devanagari=प्रह्लाद|gender=Male}}'''ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ''' (IAST: Prahlāda) ਇੱਕ ਅਸੁਰ ਰਾਜਾ ਸੀ ਉਹ [[ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼ਪ]] ਅਤੇ ਕਯਾਧੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਵਿਰੋਚਨ]] ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਕਸ਼ਯਪ]] ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਪੁਰਾਣ|ਪੁਰਾਣਾਂ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਤ ਜਾਂ ਭਗਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ|ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਦਾ ਸੀ]] , ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਆਪਣੀ ਸਤ ਨਿਸ਼ਠਾ, ਸਮੱਰਪਣ , ਪਰਮਾਤਮ ਵਿਸਵਾਸ਼ ,ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, [[ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼ਪ]] ਦੇ ਸਖਤ ਵਿਰੋਧ, ਕੁਰੱਖਤ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਭਗਤੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.ramakrishnavivekananda.info/vivekananda/volume_4/lectures_and_discourses/the_story_of_prahlada.htm|title=The story of Prahlada|publisher=Ramakrishnavivekananda.info}}</ref> ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ [[ਨਰਸਿੰਘ]] ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। [[ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ]] ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਪੂਜਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। == ਕਹਾਣੀ == ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦਾ ਜਨਮ ਕਾਇਆਡੂ ਅਤੇ ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼ਪ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਟ ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 60 ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤਪ ਕਰਕੇ ਰਜਗੁਣ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਜਾਨਵਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਦਿਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਨਾ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਾਹਰ, ਨਾ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ, ਨਾ ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਹੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿਰਣਾਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ । ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਬਣਾ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ । ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹਿਰਣਾਕਸ਼ਯਪ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼ਪ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਾਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [https://www.jagatgururampalji.org/muktibodh.pdf ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਖੁਦ ਪੂਰਣ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ।] ਆਖਰਕਾਰ ਭਗਵਾਨ ਨਰਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਚਾ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [https://www.jagatgururampalji.org/muktibodh.pdf ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ] ਰਾਖਸ਼ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਦੈਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਗੁਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਧਾਰਿਆ ਸੀ। "ਨਰਸਿੰਘ" ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ "ਨਾਰਾ" ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ "ਸਿੰਘ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸ਼ੇਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ਕ ਮਨੁੱਖ, ਅੰਸ਼ਕ ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। == ਮੁਢਲੀ ਜਿੰਦਗੀ == ਜਦੋਂ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਸਤਗੁਣ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਸੁਰ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ। ਭੱਜਣ ਸਮੇਂ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਲੁੱਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਗਰਭਵਤੀ ਕਯਾਧੂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਗਰੀਬ ਔਰਤ ਦੀ ਵਿਰਲਾਪ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਛੁਡਵਾਇਆ। ਉਹ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਾਇਣ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਸੁਣਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਝੁਕਾਅ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਬੱਚਾ ਅਸੁਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਆਸਥਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਬਚ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿਅਰਥ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਸੁਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਅਸ਼ਟਦਿਗਜਾਂ, ਅੱਠ ਹਾਥੀ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਦੁਆਰਾ ਕੁਚਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਟੁੱਟ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ, ਕਾਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਿਸਤਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਫਿਰ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਘਾਟੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਿਰਨਯਕਸ਼ਿਪੂ ਦੀ ਭੈਣ ਹੋਲਿਕਾ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੱਟ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਦੀ। ਹਿਰਨਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਹੋਲਿਕਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ਹੋਲਿਕਾ ਸੜ ਕੇ ਮਰ ਗਈ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਬਚਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਹੋਲੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੁਰਾਂ ਸ਼ੰਬਰਾ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸ਼ੁਕਰਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਰਤੱਵਾਂ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਸੁਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਰੱਬ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ, ਸਿਰਫ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਡੋਲਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਦੁਸ਼ਟ ਦੈਤਿਆ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਡੁਬੋ ਕੇ ਉੱਪਰ ਪਹਾੜ ਸੁੱਟ ਦੇਣ । ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ, ਹੱਥ-ਪੈਰ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੁਆਰਾ ਬਚਾਇਆ , ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜੋ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ । ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਹਿਰਨਯਕਸ਼ਿਪੂ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ ਨਰਸਿਮ੍ਹਾ ਦੁਆਰਾ ਬਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਏ ਸਨ , ਜੋ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੱਟਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ , ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਿਆਣਕਸ਼ਿਪੂ ਦੇ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਰਦਾਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੈਤਿਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , == ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ == ਸ਼ੁਕਰਾਚਾਰੀਆ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਅਡੋਲ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ ਦਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਮਾਣਦਾ ਸੀ। ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਅਸੁਰ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਰਾਜੇ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਭ ਕੁੱਝ ਖੋਹ ਲਿਆ । == ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ == ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਦੈਤਿਆ ਦੁਆਰਾ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਦੇਵਸੁਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਜੇਤੂ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ। ਇਸ ਡਰ ਤੋਂ ਕਿ ਅਸੁਰ ਰਾਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਤ ਗਏ। == ਸੰਤ ਗਰੀਬ ਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਅਮ੍ਰਿਤਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਰਨਣ == गरीब, पतिब्रता प्रहलाद है, एैसी पतिब्रता होई। चैरासी कठिन तिरासना, सिर पर बीती लोइ।।29।। गरीब, राम नाम छांड्या नहीं, अबिगत अगम अगाध। दाव न चुक्या चैपटे, पतिब्रता प्रहलाद।।30।। ਅਰਥ:- ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਤਿਆਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਿਤੀਆਂ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ। ਜੇ ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਅਡੋਲ ਰਹੇ ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਹਰ ਪਲ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ। "ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ" ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਲਈ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ ਹਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਅਧਿਆਪਕ (ਅਧਿਆਪਕ) ਇੱਕ ਸਾਨਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਮੁਰਕਾ ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ੀਪੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਉਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ੀਪੁ-ਹਿਰਣਯਕਸ਼ੀਪੂ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਤਰ ਦੱਸਦੇ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮ-ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ (ਹਰਨਾਕੁਸ਼) ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹਰਿਆਣਕਸ਼ਿਪੂ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰਾਮ-ਰਾਮ ਜਾਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਪਾਠਲਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘੁਮਿਆਰ ਨੇ ਅਾ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਬਰਤਨ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਗੋਹੇ ਦੇ ਕੇਕ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਵੇਰੇ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਆਵੇ (ਘੜੇ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਸਵੇਰੇ ਬਿੱਲੀ ਭੋਜਨ ਲਈ ਦੂਜੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਘੁਮਿਆਰ ਨੇ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਅੱਗ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਬਲਣ ਲੱਗੀ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਬਿੱਲੀ ਆਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਕੇ ਮਾਵਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਘੁਮਿਆਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਵੀ ਰੱਬ ਅੱਗੇ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਤੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। == ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ == === ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ" === ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ ਹਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਦੁਆਰਾ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਪਾਧੇ (ਉਪਾਧਿਆਏ ਅਰਥਾਤ ਆਚਾਰੀਆ) ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਮੁਰਕਾ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ੀਪੁ-ਹਿਰਣਯਕਸ਼ੀਪੂ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਤਰ ਦੱਸਦੇ ਸਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਰਾਮ-ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਜਪਣਾ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ(ਹਰਨਾਕੁਸ਼) ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਕੋਈ ਰਾਮ-ਰਾਮ ਜਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੋਰ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ. ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।ਭਗਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਿਸੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਭ ਕਾਰਜ ਖੁਦ ਪੂਰਣ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਪੂਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ।ਇਹੀ ਲੀਲਾ ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪਲ ਪਲ ਤੇ ਪੂਰਣ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕਸ਼ਟ ਦੇਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਪੂਰਣ ਪਰਮਾਤਮਾ ਖੁਦ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ । == ਪਾਪੁਲਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ == ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀ ਹੈ {| class="wikitable" |+ !Year !Title !Language !Ref. |- |1917 |ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ |ਸਾਂਤ |<ref name="RajadhyakshaWillemen1999">{{cite book|url=https://archive.org/details/encyclopaediaofi0000raja|title=Encyclopaedia of Indian cinema|last1=Rajadhyaksha|first1=Ashish|last2=Willemen|first2=Paul|publisher=British Film Institute|year=1999|accessdate=12 August 2012|url-access=registration}}</ref> |- |1932 |ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ |[[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] |<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/the-story-of-a-devotee/article25573960.ece|title=The story of a devotee|last=Narasimham|first=M. L.|date=2018-11-23|work=The Hindu|access-date=2020-09-17}}</ref> |- |1939 |ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/prahalada-1939/article2354913.ece|title=Prahalada 1939|last=Guy|first=Randor|date=2011-08-14|work=The Hindu|access-date=2020-09-17|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> |- |1941 |ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ |[[ਮਲਿਆਲਮ]] |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Prahlada-1941/article14678552.ece|title=Prahlada (1941)|last=Vijayakumar|first=B.|date=2011-04-10|work=The Hindu|access-date=2020-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022171947/https://www.thehindu.com/features/cinema/Prahlada-1941/article14678552.ece|archive-date=2021-10-22|url-status=dead}}</ref> |- |1942 |ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੁ]] |<ref name=":0" /> |- |1942 |ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ |[[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] | |- |1946 |ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | |- |1958 |ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ |[[ਆਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਆਸਾਮੀ]] | |- |1958 |ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ |[[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] |<ref>{{cite book|url=https://indiancine.ma/texts/indiancine.ma%3AEncyclopedia_of_Indian_Cinema/text.pdf|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1998|isbn=0-19-563579-5|editor1-last=Rajadhyaksha|editor1-first=Ashish|pages=353|orig-year=1994|editor2-last=Willemen|editor2-first=Paul}}</ref> |- |1967 |ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੁ]] |<ref name=":0" /> |- |1972 |''ਹਰੀ ਦਰਸ਼ਨ'' |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] |<ref>{{Cite web|url=http://rajshri.com/films/hari-darshan-1972|title=:: Rajshri Films - Hari Darshan (1972) ::|website=rajshri.com|access-date=2020-09-17}}</ref> |- |1983 |''ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ'' |[[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-lifestyle/on-rajkumar-birthday-a-top-5-list-by-grandson-730473.html|title=On Rajkumar birthday, a Top 5 list by grandson|date=2019-04-24|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2020-09-17}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਰਾਜੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਥਿਹਾਸ]] i2omhedcdwrjpkz1ry8kcmlg2myrik9 0 142423 848648 844650 2026-09-30T07:34:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848648 wikitext text/x-wiki '''ਮੁਸਕੋਕਾ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ''' ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ. ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸ਼ਵ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਕੈਨੇਡਾ|ਕੈਨੇਡੀਅਨ]] ਸੂਬੇ [[ਉਂਟਾਰੀਓ|ਓਨਟਾਰੀਓ]] ਦੇ ਮੁਸਕੋਕਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[https://www.muskokaregion.com/whatson-story/10340688-muskoka-queer-film-festival-back-online-for-another-year/ "Muskoka Queer Film Festival back online for another year"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211028194626/https://www.muskokaregion.com/whatson-story/10340688-muskoka-queer-film-festival-back-online-for-another-year/ |date=2021-10-28 }}. ''[[Metroland Media Group|MuskokaRegion.com]]'', March 1, 2021.</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਮੁਸਕੋਕਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਫਰਮ ਸੈਂਚੂਰੀ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://muskokastyle.com/2020/05/13/muskokas-first-queer-film-festival-streams-live-may-long-weekend/ "Muskoka’s First Queer Film Festival Streams Live May Long Weekend"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211027030800/https://muskokastyle.com/2020/05/13/muskokas-first-queer-film-festival-streams-live-may-long-weekend/ |date=2021-10-27 }}. ''Muskoka Style'', May 13, 2020.</ref> ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਸਦੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਭੌਤਿਕੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਇਵੈਂਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="sitler">Matthew Sitler, [https://www.bayshorebroadcasting.ca/2020/05/04/2035/ "Muskoka Queer Film Festival Will Happen Online"]. ''Bayshore Broadcasting'', May 4, 2020.</ref> 2021 ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਇਵੈਂਟ ਦੁਬਾਰਾ ਆਨਲਾਈਨ ਸਕ੍ਰੀਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>Matthew Reisler, [https://www.mymuskokanow.com/109123/muskoka-queer-film-festival-going-virtual-again-for-2021-event/ "Muskoka Queer Film Festival going virtual again for 2021 event"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210927074746/https://www.mymuskokanow.com/109123/muskoka-queer-film-festival-going-virtual-again-for-2021-event/ |date=2021-09-27 }}. ''[[Vista Radio|My Muskoka Now]]'', March 5, 2021.</ref> ਦੋਵੇਂ ਈਵੈਂਟ 'ਪੇਅ ਵਟ ਯੂ ਕੈਨ' ਮਾਡਲ 'ਤੇ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਸਨ।<ref name="sitler" /> == ਅਵਾਰਡ == === 2020 === * ਔਡੀਅੰਸ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ: ''ਅਯਾਨੇਹ'', ਨਿਕੋਲਸ ਗ੍ਰੀਨਚਰ * ਫੈਸਟੀਵਲ ਫੈਵਰੇਟ ਜਿਊਰੀ ਅਵਾਰਡ: ਸੋ ਬਿਉਟੀਫੁਲ, ਬ੍ਰੈਂਡਨ ਨਿਕੋਲੇਟੀ === 2021 === * ਔਡੀਅੰਸ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ: ''ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਇਨ ਦਿ ਕਲੋਜ਼ੈਟ'', ਜੋਏਲ ਫਲੇਮਿੰਗ * ਫੈਸਟੀਵਲ ਫੈਵਰੇਟ ਜਿਊਰੀ ਅਵਾਰਡ: ''ਸੰਡੇ'', ਅਰੁਣ ਫੁਲਾਰਾ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|https://mqff.ca/}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] hx17vx4uvj1v7micyphxbvzg9n15gmz 0 143240 848453 608081 2026-09-29T17:55:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848453 wikitext text/x-wiki '''ਨਮੰਗਲਮ ਰਿਜ਼ਰਵ ਜੰਗਲ''' ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜੰਗਲ ਹੈ ਜੋ ਚੇਂਗਲਪੱਟੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਲਗਭਗ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਨ ਤੋਂ 24 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਲਾਚੇਰੀ ਅਤੇ ਤੰਬਰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੇਲਾਚੇਰੀ ਹਾਈ ਰੋਡ 'ਤੇ ਮੇਦਾਵੱਕਮ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਰਾਖਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 320 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੰਗਲ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ 2,400 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ।<ref name="EncroachmentsRemoved">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-07-30/chennai/28183139_1_forest-officials-reserve-forest-encroachments|title=After 14 years, encroachments in Nanmangalam reserve forest removed|date=30 July 2009|work=[[The Times of India]]|access-date=6 Jan 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120927050956/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-07-30/chennai/28183139_1_forest-officials-reserve-forest-encroachments|archive-date=27 September 2012|location=Chennai}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Red_wattled_Lapwing_I_IMG_0596.jpg|right|thumb| ਟਟਹਿਰੀ]] == ਜੰਗਲ == ਇਹ ਜੰਗਲ ਪੰਛੀ ਨਿਗਰਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 85 ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਲਾਲ-ਵਾਟਲਡ ਲੈਪਵਿੰਗ, ਹੂਪੋ, [[ਮਾਖੀ ਟੀਸਾ|ਕ੍ਰੈਸਟਡ ਹਨੀ ਬਜ਼ਾਰਡ]], ਸਲੇਟੀ ਤਿੱਤਰ, ਕੋਕਲ, ਇੰਡੀਅਨ ਈਗਲ-ਉੱਲ, [[ਵੱਡਾ ਮਛੇਰਾ|ਸਫੈਦ-ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ]], [[ਕਿਲਕਿਲਾ|ਪਾਈਡ ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ]], ਦੱਖਣੀ ਬੁਸ਼ ਲਾਰਕ ਅਤੇ ਲਾਲ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਬੁਲਬੁਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2007/11/28/stories/2007112850460100.htm|title=A forest in the urban jungle|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20100419143306/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2007/11/28/stories/2007112850460100.htm|archive-date=19 April 2010|location=Chennai}}</ref> 320-ਹੈਕਟੇਅਰ ਨਮੰਗਲਮ ਰਿਜ਼ਰਵਡ ਜੰਗਲ,&nbsp;ਵੇਲਾਚੇਰੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਖੱਡ<ref name="ChennaisEcoSpots">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/leisure/article2787737.ece|title=Chennai's eco spots|last=Padmanabhan|first=Geeta|date=9 January 2012|work=The Hindu|access-date=9 Jan 2012|location=Chennai|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112013203/http://www.thehindu.com/life-and-style/leisure/article2787737.ece|archive-date=12 ਜਨਵਰੀ 2012|url-status=dead}}</ref> ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਸਕ੍ਰਬਲੈਂਡ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਝ ਦੁਰਲੱਭ ਖੇਤਰੀ ਆਰਕਿਡਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।  ਰਾਜ ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਇਸ ਛੋਟੇ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਜੈਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਕੇਅਰ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੇਦਾਵੱਕਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ, ਇੱਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਾ, ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੈਰ-ਜੰਗਲਾਤ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਵਾੜ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=December 2018}} ਨਮੰਗਲਮ ਦਾ ਗੁਆਂਢ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ 163 ਅਧਿਸੂਚਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ( ਮੈਗੈਲਿਥਿਕ ਸਾਈਟਾਂ ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref name="Hindu_NISModifiesExpansionPlan">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/national-institute-of-siddha-modifies-expansion-plan/article4218676.ece|title=National Institute of Siddha modifies expansion plan|last=Madhavan|first=D.|date=20 December 2012|work=The Hindu|access-date=23 Dec 2012|location=Chennai}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == ergv2buoa04h6nyc1ac4akctrb302uz 0 143460 848408 847939 2026-09-29T15:32:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848408 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple|name=ਤੁੰਗਨਾਥ|image=Tungnath temple.jpg|alt=ਤੁੰਗਨਾਥ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼|caption=ਤੁੰਗਨਾਥ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼|map_type=India Uttarakhand|map_caption=Location in Uttarakhand|coordinates={{coord|30|29|22|N|79|12|55|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|country=[[ਭਾਰਤ]]|state=[[ਉਤਰਾਖੰਡ]]|district=[[Rudraprayag district|Rudraprayag]]|locale=|elevation_m=3680|deity=[[Shiva]]|festivals=[[Maha Shivratri|Maha Shivaratri]]|architecture=North-Indian Himalayan architecture|temple_quantity=|monument_quantity=|inscriptions=|year_completed=Unknown|creator=Pandavas (according to legend)|website=https://uttarakhandtourism.gov.in/destination/chopta|map_alt=tungnath temple}} '''ਤੁੰਗਨਾਥ''' ( [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] : ਤੁੰਗਨਾਥ) ( [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਵਰਨਮਾਲਾ|IAST]] :tuņgnāth) ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ [[ਸ਼ਿਵ]] ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ<ref>{{Cite web|url=https://round.glass/magazine/journeys/hidden-hamlets/tungnath-the-highest-shiva-temple/|title=Tungnath: The Highest Shiva Temple|last=Ayandrali Dutta|date=2018-02-05|website=Magazine {{!}} RoundGlass|language=en-US|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110224617/https://round.glass/magazine/journeys/hidden-hamlets/tungnath-the-highest-shiva-temple/|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] [[ਭਾਰਤੀ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਰੁਦਰਪ੍ਰਯਾਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪੰਜ ਪੰਚ ਕੇਦਾਰ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਤੁੰਗਨਾਥ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ: ਚੋਟੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ) ਪਹਾੜ [[ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ|ਮੰਡਾਕਿਨੀ]] ਅਤੇ [[ਅਲਕਨੰਦਾ]] ਨਦੀ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ {{Convert|3690|m|ft|0|abbr=on}} ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਦਰਸ਼ੀਲਾ ਦੀ ਸਿਖਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹੇਠਾਂ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/dehradun/portals-of-tungnath-temple-thrown-open-for-devotees/story-i2tKqWsLxAuQOMfYBIRDxM.html|title=HT}}</ref> ਇਹ ਪੰਚ ਕੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]] [[ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ|ਮਹਾਂਕਾਵਿ]] ਦੇ ਨਾਇਕ [[ਪਾਂਡਵ|ਪਾਂਡਵਾਂ]] ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਕਥਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.euttaranchal.com/tourism/adventure/chopta-tungnath-chandrashila.php|title=Chopta, Tungnath and Chandrashila|publisher=euttaranchal|access-date=2009-07-11|archive-date=2013-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130701081325/http://www.euttaranchal.com/tourism/chopta.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7zjavfN2XukC&q=Tungnath&pg=PA93|title=At the Eleventh Hour|last=Rajmani Tigunai|work=Shrine of Tungnath|publisher=Himalayan Institute Press|year=2002|isbn=9780893892128|pages=93–94|access-date=2009-07-15}}</ref> == ਦੰਤਕਥਾ == [[ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, [[ਪਾਰਵਤੀ]] ਦੋਵੇਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਸ਼ਿਵ [[ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ]] 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ [[ਸ਼ੈਲਪੁੱਤਰੀ|ਸ਼ੈਲਪੁਤਰੀ]] ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ'।<ref>{{Cite web|url=http://www.euttaranchal.com/tourism/adventure/chopta-tungnath-chandrashila.php|title=Chopta, Tungnath and Chandrashila|publisher=euttaranchal|access-date=2009-07-11|archive-date=2013-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130701081325/http://www.euttaranchal.com/tourism/chopta.php|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.euttaranchal.com/tourism/adventure/chopta-tungnath-chandrashila.php "Chopta, Tungnath and Chandrashila"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130701081325/http://www.euttaranchal.com/tourism/chopta.php |date=2013-07-01 }} {{Cite web |url=http://www.euttaranchal.com/tourism/chopta.php |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2024-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130701081325/http://www.euttaranchal.com/tourism/chopta.php |archive-date=2013-07-01 |url-status=dead}}. euttaranchal<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 July</span> 2009</span>.</cite></ref> ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਖੇਤਰ, [[ਸ਼ਿਵ]] ਅਤੇ ਪੰਚ ਕੇਦਾਰ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਪੰਚ ਕੇਦਾਰ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੋਕ ਕਥਾ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]] ਦੇ ਨਾਇਕ [[ਪਾਂਡਵ|ਪਾਂਡਵਾਂ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਮਹਾਕਾਵਿ [[ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁੱਧ|ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁੱਧ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ - [[ਕੌਰਵ|ਕੌਰਵਾਂ]] ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ (ਗੋਤ੍ਰ ਹਤਿਆ) ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਹੱਤਿਆ ''( ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ'' ਦੀ ਹੱਤਿਆ - ਪੁਜਾਰੀ ਵਰਗ) ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਵ]] ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ [[ਵਾਰਾਣਸੀ]] (ਕਾਸ਼ੀ) ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਮੰਦਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਸ਼ਿਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮੌਤ ਅਤੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬਲਦ ( ਨੰਦੀ ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੜਵਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਛੁਪ ਗਿਆ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭ ਕੇ ਪਾਂਡਵ ਗੜ੍ਹਵਾਲ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। [[ਭੀਮ]], ਪੰਜ ਪਾਂਡਵ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜਾ, ਫਿਰ ਦੋ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਖਲੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗਾ। ਉਸਨੇ ਗੁਪਤਕਾਸ਼ੀ ("ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਕਾਸ਼ੀ" - ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੁਕਣ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਨਾਮ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਬਲਦ ਨੂੰ ਚਰਾਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਭੀਮ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਬਲਦ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਭੀਮ ਨੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਪੂਛ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ। ਪਰ ਬਲਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਸ਼ਿਵ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਕੇਦਾਰ ਨਾਥ ਮੰਦਰ|ਕੇਦਾਰਨਾਥ]] ਵਿੱਚ ਕੁੱਬੇ ਉੱਠਣ ਨਾਲ, ਤੁੰਗਨਾਥ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਹਾਂ, ਰੁਦਰਨਾਥ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ, ਮੱਧਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਨਾਭੀ (ਨਾਭੀ) ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਅਤੇ ਵਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ। ਕਲਪੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਮੰਦਰ ਬਣਾਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਂਡਵ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6C6DGU73WzsC&pg=PA84&dq=rudranath+-Capildeo&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&as_brr=3&client=firefox-a|title=Tourism in Garhwal Himalaya|last=Harshwanti Bisht|work=Panch Kedar|publisher=Indus Publishing|year=1994|isbn=9788173870064|pages=84–86|access-date=2009-07-05}}</ref> <ref name="travel">{{Cite web|url=http://traveluttarakhand.com/panchkedar.html#madhyamaheshwar#madhyamaheshwar|title=Panch Kedar Yatra|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524085601/http://traveluttarakhand.com/panchkedar.html#madhyamaheshwar|archive-date=24 May 2011|access-date=2009-07-05}}</ref> <ref name="ecology">{{Cite book|title=Ecology and man in the Himalayas|last=Kapoor. A. K.|last2=Satwanti Kapoor|publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd.|year=1994|isbn=9788185880167|pages=250}}</ref> == ਭੂਗੋਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Himalaya,_view_from_Tungnath,_Uttarakhand.jpg|left|thumb|200x200px| ਤੁੰਗਨਾਥ ਤੋਂ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]] ਤੁੰਗਨਾਥ [[ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ]] ( [[ਕੇਦਾਰਨਾਥ]] ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ) ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ [[ਅਲਕਨੰਦਾ|ਅਲਕਨੰਦਾ ਨਦੀ]] ( ਬਦਰੀਨਾਥ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਣ) ਤੋਂ ਵੰਡਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਜ 'ਤੇ ਤੁੰਗਨਾਥ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤਿੰਨ ਝਰਨਿਆਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ਕਾਮਿਨੀ ਨਦੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਲਗਭਗ {{Convert|2|km|mi|1|abbr=on}} ਸਥਿਤ ਹੈ ਚੰਦਰਸ਼ੀਲਾ ਚੋਟੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ( {{Convert|3690|m|ft|0|abbr=on}} )। ਚੋਪਟਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਇਸ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹੇਠਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਚੋਪਟਾ ਤੋਂ ਮੰਦਰ ਤੱਕ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਲਗਾਮ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲਗਭਗ {{Convert|5|km|mi|1|abbr=on}} ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ। । ਚੰਦਰਸ਼ੀਲਾ ਸਿਖਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ [[ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਪਹਾੜ|ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ]], ਪੰਚ ਚੂਲੀ, ਬਾਂਦਰਪੂੰਛ, [[ਕੇਦਾਰਨਾਥ]], ਚੌਖੰਬਾ ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਵ|ਨੀਲਕੰਠ]] ਦੀਆਂ ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਘਾਟੀ ਸਮੇਤ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚੋਪਟਾ ਅਤੇ ਤੁੰਗਾਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜੀ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰ੍ਹੋਡੋਡੇਂਡਰਨ ਕੋਪੀਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਮੀਰ ਐਲਪਾਈਨ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਖੇਤ ਵੀ ਹਨ। rhododendrons, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਰਚ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਰਮਨ ਤੋਂ ਗੁਲਾਬੀ ਤੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। [[ਹੇਮਵਤੀ ਨੰਦਨ ਬਹੁਗੁਣਾ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉੱਚਾਈ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਲੜੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ, ਦੁਗਾਲੀਬਿੱਟਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਹੈ। ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਸੈੰਕਚੂਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਕਸਤੂਰੀ ਹਿਰਨ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1972 ਵਿੱਚ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਹੇ ਕਸਤੂਰੀ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਕੋਲ ਚੋਪਟਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖਾਰਚੁਲਾ ਖੜਕ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਕਸਤੂਰੀ ਹਿਰਨ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&q=Tungnath&pg=PA114|title=Indian Himalaya handbook|last=Roma Bradnock|work=The Panch Kedars|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=9781900949798|pages=114–115}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ct6YMRvYJQ4C&q=Tungnath&pg=PA203|title=Uttaranchal: Dilemma Of Plenties And Scarcities|last=Vishwambhar Prasad Sati|last2=Kamlesh Kumar|work=Kedarnath|publisher=Mittal Publications|year=2004|isbn=9788170998983|pages=202–204|access-date=2009-07-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.euttaranchal.com/tourism/pilgrimage/tungnath.php|title=Panch Kedar-Tungnath|access-date=2008-10-17|archive-date=2013-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510031857/http://www.euttaranchal.com/tourism/tungnath.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XlxyJYAfz4gC&q=Panch+Kedar&pg=PA140|title=Footloose in the Himalaya|last=Bill Aitken|work=Chapter 15:The best little Trek|publisher=Orient Blackswan|year=2003|isbn=9788178240527|pages=134–137}}</ref>   == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਰਣਿਤ ਥਾਵਾਂ]] akkn9v5sj8p58b1ru987wkx107ymunw 0 143695 848383 615527 2026-09-29T13:40:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848383 wikitext text/x-wiki '''ਟੇਡ ਨੌਰਥ''' (13 ਸਤੰਬਰ, 1939 – 30 ਮਾਰਚ, 2014) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਡਰੈਗ ਕਵੀਨ ਅਤੇ ਗੇਅ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਅਪਰਾਧਿਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|title='Activist in a dress' doggedly sought change: At the forefront of the arduous fight for gay rights, he spurned extravagance to focus instead on making a difference|last=Mickleburgh|first=Rod|date=May 9, 2014|work=[[The Globe and Mail]]}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == [[ਐਡਮੰਟਨ]], [[ਅਲਬਰਟਾ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਟੇਡ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਉੱਤਰੀ ਕੁਕਿੰਗ ਲੇਕ, ਅਲਬਰਟਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite news|title='Activist in a dress' doggedly sought change: At the forefront of the arduous fight for gay rights, he spurned extravagance to focus instead on making a difference|last=Mickleburgh|first=Rod|date=May 9, 2014|work=[[The Globe and Mail]]}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMickleburgh2014">Mickleburgh, Rod (May 9, 2014). "'Activist in a dress' doggedly sought change: At the forefront of the arduous fight for gay rights, he spurned extravagance to focus instead on making a difference". ''[[ਗਲੋਬ ਅਤੇ ਮੇਲ|The Globe and Mail]]''.</cite></ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਨਰਸ ਬਣਨ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=uHuFCOLN2tc|title=Ted Northe Q Ball 2013}}</ref> ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਨੌਰਥ ਨੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਅਤੇ ਪੋਰਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪੋਰਟਲੈਂਡ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉੱਤਰੀ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਕੋਰਟ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|title=The Empress Is a Man: Stories from the Life of José Sarria|url=https://archive.org/details/isbn_9781560239178|last=Gorman|first=Michael Robert|publisher=New York: Haworth Press|year=1998|isbn=978-0-7890-0259-4}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === ਸਰਗਰਮੀ === ਉਸਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਕਾਲੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=uHuFCOLN2tc|title=Ted Northe Q Ball 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.youtube.com/watch?v=uHuFCOLN2tc "Ted Northe Q Ball 2013"].</cite></ref> 18 ਅਗਸਤ, 1958 ਨੂੰ ਨੌਰਥ ਨੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਕੋਰਟ ਹਾਊਸ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਰੋਧ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ; ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਪੰਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thestar.com/vancouver/2018/08/18/it-was-saying-enough-is-enough-vancouver-lgbtq-community-marks-60th-anniversary-of-groundbreaking-protest.html|title='It was saying enough is enough': Vancouver LGBTQ community marks 60th anniversary of groundbreaking protest|date=2018-08-19|website=thestar.com|language=en|access-date=2020-11-26}}</ref> ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਡਰੈਗ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੰਮ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੌਰਥ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਖਿੱਚ ਨਾਲ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news|title='Activist in a dress' doggedly sought change: At the forefront of the arduous fight for gay rights, he spurned extravagance to focus instead on making a difference|last=Mickleburgh|first=Rod|date=May 9, 2014|work=[[The Globe and Mail]]}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMickleburgh2014">Mickleburgh, Rod (May 9, 2014). "'Activist in a dress' doggedly sought change: At the forefront of the arduous fight for gay rights, he spurned extravagance to focus instead on making a difference". ''The Globe and Mail''.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kIpH8SMiXag|title=Spencer's tribute to Ted Northe}}</ref> 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਮਿਸਟਰ ਨੌਰਥ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਤਰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਐਨ.ਡੀ.ਪੀ. ਨੇਤਾ ਟੌਮੀ ਡਗਲਸ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਮੰਤਰੀ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪਿਏਰੇ ਇਲੀਅਟ ਟਰੂਡੋ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਅਪਰਾਧਿਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=uHuFCOLN2tc|title=Ted Northe Q Ball 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.youtube.com/watch?v=uHuFCOLN2tc "Ted Northe Q Ball 2013"].</cite></ref> ਇੱਕ ਵਾਰ 1969 ਵਿੱਚ ਬਿੱਲ ਸੀ-150 ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਿਸਟਰ ਟਰੂਡੋ ਨੇ ਮਿਸਟਰ ਨੌਰਥ ਦੀ "ਯੂਅਰ ਮੈਜਸਟੀ" ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|title='Activist in a dress' doggedly sought change: At the forefront of the arduous fight for gay rights, he spurned extravagance to focus instead on making a difference|last=Mickleburgh|first=Rod|date=May 9, 2014|work=[[The Globe and Mail]]}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMickleburgh2014">Mickleburgh, Rod (May 9, 2014). "'Activist in a dress' doggedly sought change: At the forefront of the arduous fight for gay rights, he spurned extravagance to focus instead on making a difference". ''[[ਗਲੋਬ ਅਤੇ ਮੇਲ|The Globe and Mail]]''.</cite></ref> === ਡਰੈਗ === 1971 ਵਿੱਚ ਮਿਸਟਰ ਨੌਰਥ ਨੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਕੋਰਟ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਚੈਪਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਕੋਰਟ ਸਿਸਟਮ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਸਥਾ ਸੀ ਅਤੇ [[ਕੁਈਰ]] ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਨਾਹਗਾਹ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ 'ਇੰਮਪਰੇਸ ਆਫ ਕੈਨੇਡਾ' ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਖਿਤਾਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.impcourt.org/icis/info/Proclamations/P-CanadaMexico.pdf|title=Proclamation on the Nations of Canada & Mexico by the Queen Mother of the Americas|last=Murray-Ramirez|first=Nicole|date=2011-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929165429/http://www.impcourt.org/icis/info/Proclamations/P-CanadaMexico.pdf|archive-date=21 July 2011|access-date=2020-12-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://citymuseumedmonton.ca/2020/11/18/the-imperial-sovereign-court-of-the-wild-rose-part-1-the-first-twenty-five-years/|title=The Imperial Sovereign Court of the Wild Rose, Part 1: The First Twenty-Five Years|website=Edmonton City as Museum Project ECAMP|language=en-US|access-date=2020-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126042058/https://citymuseumedmonton.ca/2020/11/18/the-imperial-sovereign-court-of-the-wild-rose-part-1-the-first-twenty-five-years/|archive-date=2020-11-26|url-status=dead}}</ref> ਕਨੇਡਾ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੈਰਿਟੀਆਂ ਲਈ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|title='Activist in a dress' doggedly sought change: At the forefront of the arduous fight for gay rights, he spurned extravagance to focus instead on making a difference|last=Mickleburgh|first=Rod|date=May 9, 2014|work=[[The Globe and Mail]]}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMickleburgh2014">Mickleburgh, Rod (May 9, 2014). "'Activist in a dress' doggedly sought change: At the forefront of the arduous fight for gay rights, he spurned extravagance to focus instead on making a difference". ''[[ਗਲੋਬ ਅਤੇ ਮੇਲ|The Globe and Mail]]''.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kIpH8SMiXag|title=Spencer's tribute to Ted Northe}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.youtube.com/watch?v=kIpH8SMiXag "Spencer's tribute to Ted Northe"].</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] idz2sm3dfql4yfla9hsu7pyyfibk6z2 0 143970 848372 839808 2026-09-29T12:51:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848372 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਜੋ ਸਿੱਧੂ|honorific_suffix=<small>ਕਿਊ ਸੀ (ਕੁਈਨਜ਼ ਕਾਊਸਲ)</small>|image=[[File:Jo Sidhu QC speaking at an event in parliament.jpg|200px|right]]|alt=|caption=ਸੰਸਦ ਚ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ|native_name=ਜੋ ਸਿੱਧੂ|native_name_lang=pa|birth_name=|birth_place=[[ਲੰਡਨ]]|death_date=|death_place=|death_cause=|resting_place=|nationality=ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼|other_names=|alma_mater=[[ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ]]<br />[[ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ]]|occupation=[[ਵਕੀਲ]]|years_active=1993–ਵਰਤਮਾਨ|employer=|organization=|agent=|notable_works=}}'''ਜੋ ਸਿੱਧੂ QC''' ਬ੍ਰਤਾਨਵੀ ਫੌਜਦਾਰੀ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਕੁਈਨਜ਼ ਕਾਊਂਸਲ ਹੈ। == ਪੇਸ਼ਾ == ਸਿੱਧੂ ਨੇ 1993 ਤੋਂ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਨੂੰਨ ਬੈਰਿਸਟਰ ਵੱਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.counselforleadership.com/jo-sidhu-qc/|title=Jo Sidhu QC {{!}} Counsel for Leadership|website=www.counselforleadership.com|language=en|access-date=2018-06-24}}</ref> ਉਹ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਬਾਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ। ਉਹ ਏਸ਼ੀਅਨ ਵਕੀਲਾਂ ਦੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਲਈ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ, ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਦੱਸਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ BAME ਵਕੀਲਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ<ref>{{Cite news|url=https://issuu.com/abpl/docs/britishpunjabi2014|title=British Punjabis 9th August 2014 (p. 13)|work=British Punjabi Magazine|access-date=2018-06-25|language=en|archive-date=2021-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614064030/https://issuu.com/abpl/docs/britishpunjabi2014|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ 2001 ਤੋਂ ਉਹ ਬਾਰ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਰਿਹਾ। <ref>{{Cite web|url=http://www.legal500.com/firms/9383/offices/9383/lawyers/73809|title=The Legal 500 > 25 Bedford Row (Chambers of Paul Mendelle QC, George Carter-Stephenson QC and Je) > London, ENGLAND > Lawyer profiles > Jo Sidhu QC|website=www.legal500.com|language=en-us|access-date=2018-06-25|archive-date=2018-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625161510/http://www.legal500.com/firms/9383/offices/9383/lawyers/73809|url-status=dead}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਵਕੀਲ (ਕੁਈਨਜ਼ ਕਾਊਂਸਲ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਲਗਭਗ 8% ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੈਰਿਸਟਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.getwestlondon.co.uk/news/local-news/ealing-barrister-attains-highest-legal-5978690|title=Ealing barrister attains highest of legal honours|last=Gates|first=James|date=2012-03-12|work=getwestlondon|access-date=2018-06-25}}</ref> ਉਹ ਬ੍ਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 100 BAME ਵਕੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਨੇਂ। <ref>{{Cite web|url=https://www.barstandardsboard.org.uk/media-centre/research-and-statistics/statistics/queen's-counsel-statistics/|title=Queen's Counsel statistics - Bar Standards Board|website=www.barstandardsboard.org.uk|access-date=2018-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719104706/https://barstandardsboard.org.uk/media-centre/research-and-statistics/statistics/queen%27s-counsel-statistics/|archive-date=2019-07-19|url-status=dead}}</ref> ਹੋਰ ਸਫਲ ਫੌਜਦਾਰੀ ਵਕੀਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਿੱਧੂ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ, ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ, ਡਕੈਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਜਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.kentonline.co.uk/gravesend/news/fraudster-jailed-for-stalking-barrister-47919/|title=Fraudster jailed for stalking barrister|work=Kent Online|access-date=2018-06-25|language=en-GB}}</ref> ਉਹ 2015 ਵਿੱਚ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰਨ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੀ। ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਪੁਲਿਸ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਸਮੀਅਰ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਾਈਬਰ-ਅਪਰਾਧੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਪਰਾਧੀ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਸਜਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। <ref>{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/news/crime/barrister-hit-with-death-threats-in-revenge-for-his-war-on-corruption-a3141831.html|title=Barrister hit with death threats in revenge for his war on corruption|work=Evening Standard|access-date=2018-06-25|language=en-GB}}</ref> ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਈਬਰ ਖਤਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://metro.co.uk/2016/01/02/this-is-why-the-government-must-do-more-to-tackle-cyber-threats-5596328/|title=This is why the government must do more to tackle cyber threats|date=2016-01-02|work=Metro|access-date=2018-06-25|language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.lawgazette.co.uk/commentary-and-opinion/law-should-protect-not-curtail-freedom-of-speech/5048608.article|title=Law should protect, not curtail, freedom of speech|work=Law Society Gazette|access-date=2018-06-25|language=en}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == 2016 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ 2016 ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.abplgroup.com/Events/Asian-Achievers-Awards/Previous-Winners2/2016|title=2016|last=ABPL|website=www.abplgroup.com|language=en-GB|access-date=2018-06-24}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} he1g5w2sv4xei0g3oni4db53v2a8x1z 0 144288 848666 754948 2026-09-30T08:56:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848666 wikitext text/x-wiki '''ਮੱਲਿਆਬਾਦ '''ਰਾਏਚੂਰ ਤੋਂ 5 ਕਿ.ਮੀ. ਦੂਰ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ ਹਨ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ, ਖੋਜ, ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਬਹਾਲੀ ਦੇ ਕੰਮ ਪ੍ਰਗਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਕੰਨੜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੰਪੀ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। == ਮਲਿਆਬਾਦ ਦਾ ਕਿਲਾ == ਰਾਏਚੂਰ ਅਤੇ [[ਕਰਨਾਟਕ|ਉੱਤਰੀ ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਬਾਦ ਦਾ ਕਿਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇੱਕ ਖੰਡਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰਿਆ ਜੀਵਨ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਰਾਜ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਰਕ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਲ੍ਹਾ 13ਵੀਂ ਸਦੀ (1294 ਈ.) ਦੌਰਾਨ ਵਾਰੰਗਲ ਦੇ ਕਾਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਜੇਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1520 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਦਿਲਸ਼ਾਹੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਰਾਏਚੂਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਰਾਏ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵਰਾਏ]] ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰੇ ਸਨ।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2011/01/01/stories/2011010153390500.htm|title=Research on fort in Malliabad soon|date=2011-01-01|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://archive.today/20130616083418/http://www.hindu.com/2011/01/01/stories/2011010153390500.htm|archive-date=2013-06-16|accessdate=2013-04-24|url-status=deviated|archivedate=2013-06-16|archiveurl=https://archive.today/20130616083418/http://www.hindu.com/2011/01/01/stories/2011010153390500.htm}}</ref> == ਜੀਵਨ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਾਥੀ == ਸਫੈਦ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/marred-by-vandalism-and-neglect/article916771.ece|title=Marred by vandalism and neglect|publisher=|access-date=2013-04-24}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2006/12/04/stories/2006120406420400.htm|title=Monuments in a state of neglect|date=2006-12-04|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081005233622/http://www.hindu.com/2006/12/04/stories/2006120406420400.htm|archive-date=2008-10-05|access-date=2013-04-24|archivedate=2008-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005233622/http://www.hindu.com/2006/12/04/stories/2006120406420400.htm|url-status=deviated}}</ref> ਵਿੱਚ ਉੱਕਰੇ ਹੋਏ ਦੋ ਜੀਵਨ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਾਥੀ ਮਲਿਆਬਾਦ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਹਨ। ਹਾਥੀ [[ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ|ਵਿਜੇਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ''ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਮੰਦਰ'' ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ''ਮੱਲੀਆਬਾਦ ਕਿਲ੍ਹੇ'' ਦੇ ਗੇਟਵੇ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2006/12/10/stories/2006121001490300.htm|title=Provide security to historical monuments, says sangha|date=2006-12-10|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20061212045646/http://www.hindu.com/2006/12/10/stories/2006121001490300.htm|archive-date=2006-12-12|access-date=2013-04-25|archivedate=2006-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061212045646/http://www.hindu.com/2006/12/10/stories/2006121001490300.htm|url-status=deviated}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ]] * [[ਉੱਤਰੀ ਕਰਨਾਟਕ]] * [[ਕਾਕਤੀਆਂ]] * [[ਰਾਏਚੂਰ|ਰਾਏਚੁਰ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹੇ]] 6ubds6eaezm64m8jc3k6cpn9sibcfih 0 144308 848420 847948 2026-09-29T16:15:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848420 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> | name = ਦਲਜੀਤ ਨਾਗਰਾ | honorific suffix = {{post-nominals|country=GBR|size=100%|MBE|FRSL}} | image = Daljit Nagra.jpg | image_size = | alt = | caption = At a poetry reading in 2007 | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{birth year and age|1966}} | birth_place = [[Yiewsley]], ਇੰਗਲੈਂਡ | death_date = | death_place = | occupation = ਕਵੀ | nationality = ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = ''ਲੁੱਕ ਵੀ ਹੈਵ ਕਮਿੰਗ ਟੂ ਡੋਵਰ!'' (2007) | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[ਫਾਰਵਰਡ ਪੋਇਟਰੀ ਇਨਾਮ]] | signature = | signature_alt = | website = | portaldisp = }} '''ਦਲਜੀਤ ਨਾਗਰਾ''' {{Post-nominals|country=GBR|MBE|FRSL|size=100%}} (ਜਨਮ 1966 <ref>[http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/17981/29/Daljit-Nagra "Daljit Nagra"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180725153954/https://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/17981/29/Daljit-Nagra |date=2018-07-25 }}, Poetry International Rotterdam.</ref> ) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਲੁੱਕ ਵੀ ਹੈਵ ਕਮਿੰਗ ਟੂ ਡੋਵਰ!'' ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਲੇਖ ਜੋ [[ਡਬਲਿਊ ਐਚ ਆਡੇਨ]] ਦੀ ''ਲੁੱਕ , ਸਟਰੇਂਜਰ'', [[ਡੀ.ਐਚ. ਲਾਰੰਸ]] ਦੀ ''ਲੁੱਕ ਵੀ ਹੈਵ ਕਮ ਦੋਹ!'' ਅਤੇ [[ਮੈਥਿਊ ਅਰਨੋਲਡ]] ਦੇ " ਡੋਵਰ ਬੀਚ " ਦੇ ਐਪੀਗ੍ਰਾਫ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਫਰਹਿ ਫ਼ਰਵਰੀ 2007 ਵਿੱਚ ਫੈਬਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਗਰਾ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਭਾਰਤੀਆਂ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]]) ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਕਸਰ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ "ਪਿੰਗਲਿਸ਼" ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। <ref>[https://www.bbc.co.uk/manchester/content/articles/2005/09/29/071005_nagra_punglish_feature.shtml "Do you speak Punglish?"], BBC, 29 September 2005. Retrieved 26 August 2007.</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੈਂਟਨ ਦੇ JFS ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਦਲਜੀਤ ਨਾਗਰਾ ਦੇ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬੀ]] ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਬਰਤਾਨੀਆ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ (1966) ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਲੰਡਨ ਦੇ ਹੀਥਰੋ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਯੀਵਸਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰਿਵਾਰ 1982 ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਫੀਲਡ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="Biography">[http://www.daljitnagra.com/biography.php "Biography"], Daljit Nagra website.</ref> 1988 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰਾਇਲ ਹੋਲੋਵੇ, ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਅਤੇ ਐਮਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। <ref name="Biography" /> ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ, ਕੋਰਸਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਟੋਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਪਾਸਕੇਲ ਪੇਟਿਟ, [[ਮੋਨੀਜ਼ਾ ਅਲਵੀ]], ਜੌਨ ਸਟੈਮਰਸ, ਕੈਰਲ ਐਨ ਡਫੀ ਅਤੇ ਜੈਕੀ ਕੇ ਸਮੇਤ ਕਵੀਆਂ ਤੋਂ ਫੀਡਬੈਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 2002 ਤੋਂ ਸਟੀਫਨ ਨਾਈਟਸ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। <ref name="Biography" /> == ਕਵਿਤਾ ਕੈਰੀਅਰ == 2003 ਵਿੱਚ, ਨਾਗਰਾ ਨੇ ਸਮਿਥ/ਡੋਰਸਟੌਪ ਬੁੱਕਸ ਪੈਂਫਲੈਟ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ''ਓ ਮਾਈ ਰਬ!'', ਜੋ ਕਿ ਪੋਇਟਰੀ ਬੁੱਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਪੈਂਫਲੈਟ ਸੀ। 2004 ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਾ ਨੇ "ਲੁਕ ਵੀ ਹੈਵ ਕਮਿੰਗ ਟੂ ਡੋਵਰ! ਸਿੰਗਲ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਫਾਰਵਰਡ ਪੋਇਟਰੀ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। ਨਾਗਰਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਿਤਾਬ-ਲੰਬਾਈ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਜੋ ਕਿ ਇਹੀ ਸਿਰਲੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, 2007 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਨਿਊਜ਼ਨਾਈਟ ਰਿਵਿਊ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/newsnight/review/6280089.stm#dal Literature: Daljit Nagra 'Look We Have Coming to Dover!'], ''Newsnight Review'', 19 January 2007. Retrieved 20 January 2007.</ref> ''ਲੁੱਕ ਵੀ ਹੈਵ ਕਮਿੰਗ ਟੂ ਡੋਵਰ!'' ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਲਈ 2007 ਦਾ ਫਾਰਵਰਡ ਪੋਇਟਰੀ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ <ref>{{Cite news|url=http://books.guardian.co.uk/fba2007/story/0,,2155203,00.html|title=Guardian award highlights good year for first-time writers|last=Ezard|first=John|date=24 August 2007|work=The Guardian|access-date=26 August 2007}}</ref> ''ਸਾਊਥ ਬੈਂਕ ਸ਼ੋਅ'' ਡੇਸੀਬਲ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਕੋਸਟਾ ਪੋਇਟਰੀ ਅਵਾਰਡ, ਗਾਰਡੀਅਨ ਫਸਟ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ, ਐਲਡੇਬਰਗ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਅਤੇ ਗਲੇਨ ਡਿੰਪਲੈਕਸ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।  ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ`ਜ਼ ਇਨਕਰੈਡੀਬਲ ਵ੍ਹਾਈਟ-ਮੈਨ ਈਟਿੰਗ ਟਾਈਗਰ-ਟੌਏ ਮਸ਼ੀਨ!!!'' (2012), ਨੂੰ ਟੀਐਸ ਐਲੀਅਟ ਇਨਾਮ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਗਰਾ ਦੀ 2013 ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਰਾਮਾਇਣ'' ਟੀਐਸ ਇਲੀਅਟ ਇਨਾਮ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।  2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਆਥਰਜ਼ ਟ੍ਰੈਵਲਿੰਗ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।  ਉਸਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ''ਨਿਊ ਯਾਰਕਰ'', <ref>{{Cite journal|last=Nagra|first=Daljit|date=July 25, 2011|title=A Black History of the English Speaking Peoples (poem)|url=https://archive.org/details/sim_the-new-yorker_2011-07-25_87_21/page/52|journal=The New Yorker|pages=52–53}}</ref> ''ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਰਿਵਿਊ'', ''ਦ ਲੰਡਨ ਰਿਵਿਊ ਆਫ ਬੁਕਸ'', ''ਦਿ ਟਾਈਮਜ਼ ਲਿਟਰੇਰੀ ਸਪਲੀਮੈਂਟ'', ''ਪੋਇਟਰੀ ਰਿਵਿਊ'', ''ਪੋਇਟਰੀ ਲੰਡਨ'', ''ਪੋਇਟਰੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ'', ''ਦ ਰਿਆਲਟੋ'' ਅਤੇ ''ਦ ਨਾਰਥ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਬੈਨਫ, ਕੈਲਗਰੀ, ਟੋਰਾਂਟੋ, ਬ੍ਰੈਟਿਸਲਾਵਾ, ਗਾਲੇ, ਮੁੰਬਈ, ਦਿੱਲੀ, ਓਰਕਨੇ, ਬੇਲਫਾਸਟ, ਡਬਲਿਨ, ਰੋਟਰਡੈਮ, ਐਮਸਟਰਡਮ, ਹੀਡਲਬਰਗ, ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼, ਐਡਿਨਬਰਗ, ਟਾਈ ਨਿਊਡ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।  ਨਾਗਰਾ ਪੋਇਟਰੀ ਬੁੱਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਪੋਇਟਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਦੇ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ 2008 ਦੇ ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਹਨਸਨ ਇਨਾਮ, <ref>{{Cite news|url=http://books.guardian.co.uk/samueljohnson2008/story/0,,2290991,00.html|title=The Suspicions of Mr Whicher wins Samuel Johnson prize|last=Higgins|first=Charlotte|date=16 July 2008|work=The Guardian|access-date=16 July 2008}}</ref> ਗਾਰਡੀਅਨ ਫਸਟ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ 2008, ਫੋਇਲ ਯੰਗ ਪੋਏਟਸ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ 2008, ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੋਇਟਰੀ ਕੰਪੀਟੀਸ਼ਨ 2009, 2010 ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਪੋਇਟਰੀ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.manchesterwritingcompetition.co.uk/poetry/judges.php|title=Competition judges|website=Manchester Poetry Prize|publisher=Manchester Metropolitan University|archive-url=https://web.archive.org/web/20100331152410/http://www.manchesterwritingcompetition.co.uk/poetry/judges.php|archive-date=31 March 2010|access-date=17 September 2010}}</ref> ਅਤੇ ਕੋਸਟਾ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਕਵਿਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੀ ਵਿਜੇਤਾ। ਉਸਨੇ ਟੀਐਸ ਐਲੀਅਟ ਪੋਇਟਰੀ ਰੀਡਿੰਗਜ਼ 2009 ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਜੁਲਾਈ 2014 ਤੋਂ ਜੂਨ 2015 ਤੱਕ ਕੀਟਸ ਹਾਊਸ ਦਾ ਪੋਇਟ-ਇਨ-ਰੈਜੀਡੈਂਸ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਈਟਨ ਕਾਲਜ ਵਿਜ਼ਡਮ ਸਕਾਲਰ ਸੀ। ਨਾਗਰਾ ਨੇ ਫੈਬਰ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਪੋਇਟਰੀ ਟਿਊਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਲਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ 4 ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਪੋਇਟ-ਇਨ-ਰੈਜੀਡੈਂਸ ਕਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/radio/what-to-listen-to/daljit-nagra-named-radio-4-poet-in-residence/|title=Daljit Nagra becomes first poet in residence for Radio 4|last=Blumsom|first=Amy|date=8 October 2015|work=The Telegraph}}</ref> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਲਿਸ ਓਸਵਾਲਡ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਾਰਿਸ ਬਣਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2017/alice-oswald-radio-4-poet|title=Alice Oswald announced as BBC Radio 4's new Poet-in-Residence|date=22 September 2017|access-date=25 September 2017|publisher=BBC Media Centre}}</ref> ਨਾਗਰਾ ਨੇ ''ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਟਾਈਮਜ਼'', ''[[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ|ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ]]'', ''ਦਿ ਆਬਜ਼ਰਵਰ'', ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਦਿ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]]'' ਲਈ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਰੂਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ <ref>[https://literature.britishcouncil.org/writer/daljit-nagra "Daljit Nagra"] at British Council, Literature.</ref> ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। <ref name="Biography"/> 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ ਦਾ ਫੈਲੋ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। <ref>{{Cite magazine|last=Onwuemezi|first=Natasha|date=7 June 2017|title=Rankin, McDermid and Levy named new RSL fellows|url=http://www.thebookseller.com/news/syal-and-mcdermid-named-new-rsl-fellows-564396|magazine=[[The Bookseller]]}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://rsliterature.org/fellows/current-fellows/|title=Current RSL Fellows|publisher=Royal Society of Literature|archive-url=https://web.archive.org/web/20150305005958/https://rsliterature.org/fellows/current-fellows/|archive-date=5 March 2015|access-date=10 June 2017}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ "ਸਿੰਘ ਗੀਤ!" AQA [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ|ਇੰਗਲਿਸ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ]] GCSE ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>[http://www.drapersacademy.com/Love-Relationship-Poems "English Literature Paper 2 Section B: AQA Love and Relationships Poems"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200224042625/http://www.drapersacademy.com/love-relationship-poems |date=2020-02-24 }} {{Cite web |url=http://www.drapersacademy.com/love-relationship-poems |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200224042625/http://www.drapersacademy.com/love-relationship-poems |archive-date=2020-02-24 |url-status=dead}}, via Drapers' Academy.</ref> ਨਾਗਰਾ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ ਦੀ ਚੇਅਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2020/nov/30/royal-society-of-literature-reveals-historic-changes-to-improve-diversity|title=Royal Society of Literature reveals historic changes to improve diversity|last=Flood|first=Alison|date=30 November 2020|work=The Guardian|access-date=2 December 2020}}</ref> ਲੀਜ਼ਾ ਐਪੀਗਨੇਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਇਹਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ 2016 ਤੋਂ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://rsliterature.org/wp-content/uploads/2020/11/ROYAL-SOCIETY-OF-LITERATURE-LAUNCH-RSL-200-FINAL-PRESS-RELEASE-27.11.20-.pdf|title=Press Release: Royal Society of Literature Celebrates 200th Birthday with 60 Appointments and Five-year Festival|date=30 November 2020|publisher=The Royal Society of Literature|access-date=1 December 2020|archive-date=25 ਜੂਨ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625141305/https://rsliterature.org/wp-content/uploads/2020/11/ROYAL-SOCIETY-OF-LITERATURE-LAUNCH-RSL-200-FINAL-PRESS-RELEASE-27.11.20-.pdf|url-status=dead}}</ref> ਨਾਗਰਾ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ 2022 ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਪਾਇਰ (MBE) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਨਾਗਰਾ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.heraldscotland.com/news/12763246.singh-songs/|title=Singh Songs|date=27 January 2007|access-date=2 January 2021}}</ref> ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਆਹ ਇਹ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਾਗਰਾ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਜੋੜੇ ਨੇ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਗਰਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪਤਨੀ ਕੈਥਰੀਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਹੰਨਾਹ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=http://www.daljitnagra.com/biography.php|title=Biography|access-date=2 January 2021}}</ref> 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਡੌਲਿਸ ਹਿੱਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੈਰੋ ਚਲੇ ਗਏ। <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2007/jan/18/poetry.race|title=The Bard of Dollis Hill|last=Barkham|first=Patrick|date=18 January 2007|access-date=2 January 2021}}</ref> == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == * ''ਓ ਮਾਈ ਰਬ!'' - ਸਮਿਥ/ਡੋਰਸਟੌਪ, 2003.  * ''ਲੁੱਕ ਵੀ ਹੈਵ ਕਮਿੰਗ ਟੂ ਡੋਵਰ!'' - ਫੈਬਰ ਅਤੇ ਫੈਬਰ, 2007। [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0571231225|978-0571231225]] * ''ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ`ਜ਼ ਇਨਕਰੈਡੀਬਲ ਵ੍ਹਾਈਟ-ਮੈਨ ਈਟਿੰਗ ਟਾਈਗਰ-ਟੌਏ ਮਸ਼ੀਨ!!!'' - ਫੈਬਰ ਅਤੇ ਫੈਬਰ, 2012। [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0571264919|978-0571264919]] * ''ਰਾਮਾਇਣ'' - ਫੈਬਰ ਐਂਡ ਫੈਬਰ, 2013। [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0571294879|978-0571294879]] (ਹਾਰਡਬੈਕ);  (ਪੇਪਰਬੈਕ)। * "ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ" - ਫੈਬਰ ਅਤੇ ਫੈਬਰ, 2017। [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0571333738|978-0571333738]] (ਹਾਰਡਬੈਕ) == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]] lubvkcp8izqty7biswpl7nnnh9lv440 0 145202 848416 619441 2026-09-29T16:05:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848416 wikitext text/x-wiki {{Infobox book <!-- See Wikipedia:WikiProject Novels or Wikipedia:WikiProject Books --> | name = ਦ ਫ਼ਤਵਾ ਗਰਲ | image = The Fatwa Girl.jpg | border = yes | author = [[ਅਕਬਰ ਆਗਾ]] | country = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | language = [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] | genre = [[ਨਾਵਲ]] | publisher = ਹਾਚੇਟ (ਭਾਰਤ) | release_date = 25 ਸਤੰਬਰ 2011 | media_type = ਪ੍ਰਿੰਟ | pages = 232 pp | isbn = 93-5009-218-2 | isbn_note = <br>{{isbnt|978-93-5009-218-7}} }} '''''ਦ ਫ਼ਤਵਾ ਗਰਲ''''' ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ ਅਕਬਰ ਆਗਾ ਦਾ 2011 ਦਾ [[ਨਾਵਲ]] ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=The Fatwa Girl|last=Akbar Agha|date=September 2011|publisher=Hachette|isbn=978-93-5009-218-7|author-link=Akbar Agha}}</ref> ਇਹ ਅੱਜ ਦੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਗੁਆਚੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਰੱਖਣਾ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਧਾਰਮਿਕ ਨਫ਼ਰਤ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। == ਸੰਖੇਪ ਸਾਰ == ''ਅਮੋਰ ਵਿੰਸਿਟ ਓਮਨੀਆ'' - ਪਿਆਰ ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲਾਂ]] ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ]] ਤੱਕ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਜਿੱਥੇ [[ਤਾਲਿਬਾਨ]] ਅਤੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਓਮਰ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਹੱਥ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਦੋ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਜ ਵੀ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਸੰਪਰਦਾਇਕਤਾ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਖੋਜ ਅਤੇ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਮਲ ਕਹਾਣੀ, ''ਦ ਫ਼ਤਵਾ ਗਰਲ'',<ref>[http://www.goodreads.com/book/show/12855652-the-fatwa-girl GoodReads: ''The Fatwa Girl''], Hachette India</ref> ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅਕਸਰ ਰਹੱਸਮਈ ਲਗਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://hachetteindia.com/TitleDetails.aspx?titleId=Zow-Db6Xw08=# Hachette page for the book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160324054252/http://hachetteindia.com/TitleDetails.aspx?titleId=Zow-Db6Xw08= |date=2016-03-24 }}. *[https://archive.today/20130103133402/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-25/books/30610962_1_suicide-attempt-novel-bicycle The Times of India]: The Fatwa Girl -- ''The girl who dies pleading a fatwa''. * [http://in.news.yahoo.com/vinod-mehta-gets-top-lucknow-boy-041757642.html Yahoo! News India]: Ranked #7 on Bestseller's list by IANS—Indo-Asian News Service, Nov 17, 2011. * [https://web.archive.org/web/20120204221749/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article2826789.ece The Hindu, India]: Featured on The Hindu Best Sellers List, January 24, 2012. == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲ]] et8mmh5dszeasshi6eqdnu7czx5ldcf 0 145335 848378 676357 2026-09-29T13:29:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848378 wikitext text/x-wiki '''''ਟਾਈਮ ਆਉਟ''''' ਇੱਕ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਿਰਾਗ ਮਲਹੋਤਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਯ ਪਚੌਰੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਖਿਲ ਬਹਾਦੁਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਸੰਖੇਪ ਸਾਰ == ਟਾਈਮ ਆਉਟ 2015 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਰਾਮਾ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਰਿਖਿਲ ਬਹਾਦੁਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਇਕਾਮ 18 ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਤਿੰਨ ਨਵੇਂ ਚਿਹਰੇ- ਚਿਰਾਗ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਪ੍ਰਣਯ ਪਚੌਰੀ ਅਤੇ ਕਾਮਿਆ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਟ੍ਰੇਲਰ 14 ਅਗਸਤ 2015 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 25 ਸਤੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤੀ, ਹਾਸੇ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਪਰਖ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇੱਕ 14 ਸਾਲ ਦਾ ਲੜਕਾ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਕਥਾਨਕ == ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਮਿਹਿਰ ਗੇਅ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਹਾਈ-ਸਕੂਲ ਜੌਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਕੁੜੀ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਉਹ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ 'ਫ੍ਰੈਂਡ-ਜ਼ੋਨ' ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। "ਤੁਹਾਡੇ ਗੇਅ ਕਿਡ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਹੈ" ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਗੂਗਲ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਿਹਿਰ ਆਪਣੇ ਜਿਨਸੀ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਜਾਹਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਕਾਸਟ == * ਗੌਰਵ ਵਜੋਂ ਚਿਰਾਗ ਮਲਹੋਤਰਾ * ਮਿਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਯ ਪਚੌਰੀ * ਵੇਦਬ੍ਰਤ ਰਾਓ ਵਰੁਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਕਨਿਕਾ ਵਜੋਂ ਸਾਨਿਆ ਅਰੋੜਾ * ਤਨਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੀਆ ਕੋਠਾਰੀ * ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਵਜੋਂ ਰੌਨਕ ਚੋਪੜਾ * ਸ਼ਿਵ ਡਾਵਰ ਕੀਥ ਵਜੋਂ * ਤਰਨਾ ਮਰਵਾਹ ਰੀਆ ਵਜੋਂ * ਪੰਕਜ ਅਗਰਵਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਮਿਤਾਭ ਸ਼ਰਮਾ * ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਸ਼ਰਮਾ ਸ਼ੋਭਾ ਅਗਰਵਾਲ ਵਜੋਂ * ਅਨਨਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਮਿਆ ਸ਼ਰਮਾ * ਰੋਹਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤਿਆ ਜੈਨ * ਰਾਹੁਲ ਸ਼ਰਮਾ ਕੋਚ ਪੀ.ਕੇ ਵਜੋਂ * ਰਾਹੁਲ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਵਜੋਂ ਰਾਹੁਲ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ == ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ == ''ਟਾਈਮ ਆਊਟ'' ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਂਡਿਲਿਆ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। {{track listing | headline = ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ | extra_column = ਗਾਇਕ | collapsed = no | title1 = ਹੁਰਦੰਗੀ | extra1 = ਮੋਹਨ ਕੰਨਨ, ਸੰਚਿਤ ਬਲ੍ਹਾਰਾ | title2 = ਭੇਜਾ ਖਾਲੀ | extra2 = [[ਅਮਿਤ ਮਿਸ਼ਰਾ]], ਪੀਯੂਸ਼ ਕਪੂਰ | title3 = ਕੁਛ ਕਰੀਬੀ | extra3 = ਸੰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਂਡਿਲਿਆ | title4 = ਬੋਲੇਂਗੇ | extra4 = ਅਮਿਤ ਮਿਸ਼ਰਾ }} == ਹਵਾਲੇ == <references /> * [https://web.archive.org/web/20150315134343/http://www.hindustantimes.com/worldcinema/questioning-societal-norms-with-rikhil-bahadur-s-time-out/article1-1326542.aspx ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼] * http://www.indiaglitz.com/viacom18-time-out-celebrates-individuality-hindi-news-140073.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150909155140/http://www.indiaglitz.com/viacom18-time-out-celebrates-individuality-hindi-news-140073.html |date=2015-09-09 }} * https://web.archive.org/web/20221019081509/https://www.thehindu.com/features/cinema/voice-of-the-youth-by-the-youth/article7619434.ece * http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/12-minute-short-film-time-out-turned-into-feature-movie/ == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Time Out at IMDb [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2015 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 4645v6m4cjdpz4wldne08hoy1bng6h6 0 145514 848562 728875 2026-09-30T01:00:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848562 wikitext text/x-wiki {{Infobox book <!-- |italic title = (see above) --> | name = ਬਰਸਾ | image = Barsa Novel.jpg | image_size = | caption = ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਕਵਰ | alt = | author = [[ਖਾਦੀਜਾ ਮੁਮਤਾਜ਼]] | title_orig = | translator = | illustrator = | cover_artist = | country = [[ਭਾਰਤ]] | language = [[ਮਲਿਆਲਮ]] | series = | subject = | genre = ਨਾਵਲ | publisher = ਡੀਸੀ ਬੁੱਕਸ<ref>[http://www.hindu.com/br/2008/06/03/stories/2008060350021400.htm "New Arrivals"]. ''The Hindu''. 3 June 2008. Retrieved 3 July 2013.</ref> | publisher2 = | pub_date = {{Start date|2007||}} | english_pub_date = | media_type = | pages = 190 | awards = ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ (2010) | isbn = 9788126417254 | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = | preceded_by_quotation_marks = | followed_by = | followed_by_quotation_marks = | wikisource = }} '''''ਬਰਸਾ''''' 2007 ਦਾ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜੋ [[ਖਾਦੀਜਾ ਮੁਮਤਾਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਬੀਦਾ, ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਔਰਤ, ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]] ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਦੁਖਦਾਈ ਸਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਪਰ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1108099.ece?css=print "Writer felicitated"] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''The Hindu''. 21 January 2011. Retrieved 3 July 2013.</ref><ref>Prema Jayakumar (10 January 2010). [http://newindianexpress.com/lifestyle/books/article220355.ece "The nectar of burning nerves"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304112056/http://www.newindianexpress.com/lifestyle/books/article220355.ece |date=2016-03-04 }}. ''[[The New Indian Express]]''. Retrieved 3 July 2013.</ref> ਇਸਨੇ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ (2010),<ref>[http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article1451050.ece "Sahitya Akademi fellowships, awards presented"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110216072507/http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article1451050.ece|date=16 February 2011}}. ''The Hindu''. 13 February 2011. Retrieved 3 July 2013.</ref> ਚੇਰੂਕਾਡ ਅਵਾਰਡ (2010) ਅਤੇ ਕੇਵੀ ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ (2008) ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।<ref>[https://web.archive.org/web/20080914101134/http://www.hindu.com/2008/09/11/stories/2008091154300500.htm "Surendranath awards"]. ''The Hindu''. 11 September 2008. Retrieved 3 July 2013.</ref> ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਕਰਾਵਲੀ ਲੇਖਕਿਆਰਾ ਵਾਚਕੀਆਰਾ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ''ਬਰਸਾ'' ਦਾ ਇੱਕ [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] ਅਨੁਵਾਦ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/people-cannot-forget-their-roots-khadija-mumtaz/article2912378.ece "People cannot forget their roots: Khadija Mumtaz"]. ''The Hindu''. 20 February 2012. Retrieved 3 July 2013.</ref> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ਡੀਸੀ ਬੁੱਕਸ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ [http://onlinestore.dcbooks.com/books/barsa ''ਬਰਸਾ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160817033929/http://onlinestore.dcbooks.com/books/barsa |date=2016-08-17 }} * [http://www.hindu.com/br/2008/05/27/stories/2008052750011403.htm ਕੇ. ਕੁਨਹੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080920132309/http://www.hindu.com/br/2008/05/27/stories/2008052750011403.htm |date=2008-09-20 }} ( ''ਦ ਹਿੰਦੂ'' ) ਦੁਆਰਾ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲ]] jftuiug5mz9o9i7gwnz8rjrz0ro6bjr 0 146084 848490 723519 2026-09-29T19:23:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848490 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!--For more information, see [[:Template:Infobox Writer/doc]].--> | name = ਨੀਨਾ ਹਰੀਦਾਸ | honorific_prefix = | honorific_suffix = | image = Neena Haridas.jpg | image_size = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1973|07|16}} | birth_place = | death_date = <!-- {{death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | occupation = ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | nationality = | ethnicity = | citizenship = ਭਾਰਤ | education = | alma_mater = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = ਫੈਸ਼ਨ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਕਲਾ<!-- or: | subjects = --> | movement = | notableworks = <!-- or: | notablework = --> | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | years_active = 23 | module = | website = | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc; or omit --> }} '''ਨੀਨਾ ਹਰੀਦਾਸ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਫੈਸ਼ਨ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਕਲਾ, ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ 'ਤੇ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਹਾਉਟ ਕਾਉਚਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲੋ ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2010 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਮੈਰੀ ਕਲੇਅਰ'' ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="twsHT3"/><ref name="twsHT4"/><ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/news-feed/entertainment/up-for-brunch/article1-509798.aspx |title=Up for brunch? |work=Hindustan Times |date=18 February 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140907040902/http://www.hindustantimes.com/news-feed/entertainment/up-for-brunch/article1-509798.aspx |archivedate=7 September 2014 |df=dmy-all }}</ref> Before joining TCG Media Limited in 2016 she worked as Editorial Director at Blouin Artinfo in New York.<ref name="twsExchange4Media"/><ref name="twsPrisma"/> 2016 ਵਿੱਚ ਟੀਸੀਜੀ ਮੀਡੀਆ ਲਿਮਿਟੇਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਬਲੂਇਨ ਆਰਟਿਨਫੋ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮੈਰੀ ਕਲੇਅਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਸੀ।<ref name="twsExchange4Media"/> ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ''ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਟੈਂਡਰਡ'', ''ਦਿ ਪਾਇਨੀਅਰ'', ''[[ਦ ਟੈਲੀਗਰਾਫ|ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ]]'' ਅਤੇ ''ਐਚਟੀ ਸਿਟੀ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ''ਨਿਊਜ਼ ਐਕਸ ਚੈਨਲ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਫੈਸ਼ਨ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਲੀਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ,<ref name="twsTheHindu"/> ਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਟਾਈਲ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿ ਲੋਕ ਕੀ ਪਹਿਨ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name="twsHT6"/> 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਵੋਗ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਦੁਆਰਾ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="twsHT5"/> ਉਸਨੇ ਪੈਰਿਸ ਹਿਲਟਨ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ "ਡਾਊਨ-ਟੂ-ਅਰਥ"<ref name="twsHT1"/> ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਿਲਟਨ ਭਾਰਤੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="twsBusinessInsider"/> 2017 ਵਿੱਚ, ਹਰੀਦਾਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਮਾਇਰਾ ਮੈਕਡੋਨਾਲਡ ਦੀ ਬੈਸਟ ਸੇਲਰ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ''ਹਾਰਟ ਇਜ਼ ਐਨ ਆਰਫਾਨ: ਹਾਉ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲੌਸਟ ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਵਾਰ'' ਨੇਪਾਲ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਆਈਸੀ 814 ਫਲਾਈਟ ਦੇ ਬਦਨਾਮ ਹਾਈਜੈਕ ਬਾਰੇ ਉਸਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਲਈ ਹਰਸਟ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਹਰੀਦਾਸ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਗੁੜਗਾਵਾਂ|ਗੁੜਗਾਉਂ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.fridaygurgaon.com/news/483-the-not-so-good-gaon.html|title=The not-so-good Gaon|date=25 November 2011|work=Daily Gurgaon|access-date=14 ਨਵੰਬਰ 2022|archive-date=14 ਨਵੰਬਰ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114051605/http://www.fridaygurgaon.com/news/483-the-not-so-good-gaon.html|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|colwidth=30em|refs= <ref name="twsTheHindu">{{cite web | url= http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/keep-it-clean/article971654.ece | title= Event Eco- fashion was the style statement at the Marie Claire Fashion Awards | publisher= The Hindu | date= 23 December 2010 | accessdate= 16 September 2014 | quote= ...fashion needs to be ethical, sustainable and responsible, said Neena Haridas ... intended to embrace the masses. | author= FMN }} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="twsHT1">{{cite web |url = http://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/paris-hilton-dons-a-swarovski-sari/article1-748859.aspx |title = Paris Hilton dons a swarovski sari |publisher = Hindustan Times |date = 22 September 2011 |accessdate = 16 September 2014 |quote = ...Haridas says ... down-to-earth, and a determined businesswoman.... |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140728084149/http://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/paris-hilton-dons-a-swarovski-sari/article1-748859.aspx |archivedate = 28 July 2014 |df = dmy-all }}</ref> <ref name="twsHT2">{{cite web |url = http://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/why-are-we-paid-peanuts/article1-677141.aspx |archive-url = https://archive.today/20140916132847/http://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/why-are-we-paid-peanuts/article1-677141.aspx |url-status = dead |archive-date = 2014-09-16 |title = Why are we paid peanuts? |publisher = Hindustan Times |date = 2011-03-24 |accessdate = 16 September 2014 |quote = ..."If people here looked at fashion seriously enough, models, too would be worth a lot more," says Neena Haridas... |author = Aaron Rohan George }}</ref> <ref name="twsHT3">{{cite web |url = http://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/2012-new-year-s-cover-queens/article1-789514.aspx |title = 2012: New Year’s cover queens |publisher = Hindustan Times |date = 2011-12-31 |accessdate = 16 September 2014 |quote = ...says Neena Haridas, editor, Marie Claire.... |author = Shara Ashraf Shara Ashraf, Priyanka Monga |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140330204555/http://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/2012-new-year-s-cover-queens/article1-789514.aspx |archivedate = 30 March 2014 |df = dmy-all }}</ref> <ref name="twsHT4">{{cite web |url = http://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/wifw-colours-of-fall/article1-813393.aspx |archive-url = https://archive.today/20140916132903/http://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/wifw-colours-of-fall/article1-813393.aspx |url-status = dead |archive-date = 2014-09-16 |title = WIFW: Colours of fall |publisher = Hindustan Times |date = 2012-02-18 |accessdate = 16 September 2014 |quote = ...Neena Haridas, Editor, Marie Claire India... }}</ref> <ref name="twsHT5">{{cite web |url = http://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/vogue-mag-in-trouble-over-sexy-pics/article1-647399.aspx |archive-url = https://archive.today/20140916132907/http://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/vogue-mag-in-trouble-over-sexy-pics/article1-647399.aspx |url-status = dead |archive-date = 16 September 2014 |title = Vogue mag in trouble over sexy pics |publisher = Hindustan Times |date = 7 January 2011 |accessdate = 16 September 2014 |quote = ...editors and fashion critics ... refuse to cast models under 18... Neena Haridas, managing editor Marie Claire India. ... |author = Aaron George }}</ref> <ref name="twsHT6">{{cite web |url = http://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/the-fashion-dictators/article1-748070.aspx |title = The Fashion Dictators |publisher = Hindustan Times |date = 20 September 2011 |accessdate = 16 September 2014 |quote = ...Marie Claire India editor, Neena Haridas agrees though adding that Indian blogs need to move beyond the staple coverage of who wore what.... |author = Yashica Dutt |author-link = Yashica Dutt |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140715142630/http://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/the-fashion-dictators/article1-748070.aspx |archivedate = 15 July 2014 |df = dmy-all }}</ref> <ref name="twsBusinessInsider">{{cite web | url= http://www.businessinsider.com/paris-hilton-drapes-a-swarovski-studded-sari-during-her-visit-to-india-2011-9 | title= Paris Hilton drapes a Swarovski studded sari during her visit to India | publisher= Business Insider | date= 23 September 2011 | accessdate= 16 September 2014 | quote=...Hilton was quoted by Neena Haridas, editor, Marie Claire India as, "I am obsessed with Indian designers. I love the whole Swarovski bling and all those crystals... | author= }}</ref> <ref name="twsExchange4Media">{{cite web |url = http://www.exchange4media.com/37092_neena-haridas-appointed-as-managing-editor-of-marie-claire-india.html |title = Neena Haridas appointed as Managing Editor of Marie Claire India |publisher = Exchange 4 Media |date = 29 Jan 2010 |accessdate = 16 September 2014 |quote = ...Neena Haridas will take over as Managing Editor of Marie Claire India from February 1, 2010.... |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140907031748/http://www.exchange4media.com/37092_neena-haridas-appointed-as-managing-editor-of-marie-claire-india.html |archivedate = 7 September 2014 |df = dmy-all }}</ref> <ref name="twsPrisma">{{cite web |url = http://www.prismma.in/magazine-india/ |title = Interview with Neena Haridas |publisher = Prisma magazine |date = 2011 |accessdate = 16 September 2014 |quote = ...16 years before 2011.... The Business Standard, the Telegraph, Hindustan Times before Marie Claire in 2010 ... |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140706111901/http://www.prismma.in/magazine-india |archivedate = 6 July 2014 |df = dmy-all }}</ref> }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]] dkwpimsuqaja32y6b0u592ayh2jmlyf 0 146346 848392 847931 2026-09-29T14:30:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848392 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ|name=David<br/>{{nobold|{{lang|he|{{Script/Hebrew|דָּוִד}}}}}}|title=|image=King David, the King of Israel.jpg|caption=''King David Playing the Harp'' (1622)<br/>[[Gerard van Honthorst]]|succession=[[ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਰਾਜ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ)|ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਰਾਜਾ]]|reign={{ਲਗਭਗ|1010–970 BCE}}{{Efn | ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਦਾ "ਚਾਲੀ ਸਾਲਾਂ" ਲਈ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦਾ ਬਾਈਬਲੀ ਵਰਣਨ, ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਫਾਰਮੂਲੇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਹੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਹੀ ਸਾਲਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਸਮਝ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ। {{ਰਫ਼ਨ | ਨਦਾਵ ਨਅਮਨ, "ਕੀ ਖੀਰਬੇਟ ਕਿਆਫਾ ਇੱਕ ਯਹੂਦਾਹਾਈ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ?: ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੇਸ", ''JHS'' (2017), pp.&nbsp;15–16.}} ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਹੈ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਮੱਧ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.ਪੂ. ਐੱਚ.ਐੱਮ. ਨੀਮਨ, "ਖਿਰਬੇਟ ਕਿਆਫਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਵਾਲ: ਯੋਸੇਫ ਗਾਰਫਿਨਕੇਲ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ", ''ਜਰਨਲ ਆਫ ਐਨਸ਼ੀਟ ਨਿਅਰ ਈਸਟਰਨ ਐਂਡ ਬਿਬਲੀਕਲ ਲਾਅ'' (2017), ਪੀ. 255.}}<nowiki>}}</nowiki>|birth_date={{circa|1040 BCE}}|birth_place=[[ਬੈਥਲਹਮ]], [[ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਰਾਜ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ)|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਆਫ਼ ਇਜ਼ਰਾਈਲ]]|death_date={{circa|970 BCE}}|death_place=[[ਯਰੂਸ਼ਲਮ]], ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ|predecessor=[[Ish-bosheth]]<ref>{{cite book |last1=Garfinkel |first1=Yosef |last2= Ganor |first2=Saar |last3=Hasel |first3= Michael G. |title=In the Footsteps of King David: Revelations from an Ancient Biblical City |date=2018 |publisher=Thames & Hudson |isbn=978-0-50077428-1 |page=182 |url= https://books.google.com/books?id=C_NjDwAAQBAJ&pg=PT182 |access-date=2020-10-05 |archive-date= 2020-10-11 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201011131758/https://books.google.com/books?id=C_NjDwAAQBAJ&pg=PT182 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last1=Avioz |first1= Michael |title=Josephus' Interpretation of the Books of Samuel |date=2015 |publisher= Bloomsbury |isbn=9780567458575 |page=99 |url= https://books.google.com/books?id=FQPSBgAAQBAJ&pg=PA99 |access-date=2020-10-04 |archive-date= 2020-10-11 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201011131759/https://books.google.com/books?id=FQPSBgAAQBAJ&pg=PA99 |url-status=live}}</ref>|successor=[[ਸੁਲੇਮਾਨ]]|consort=|issue={{Collapsible list | titlestyle = font-weight: normal; background: inherit; font-style: italic; text-align: left; | title = 18+ children, including: |[[Amnon]] |[[Chileab]] |[[Absalom]] |[[Adonijah]] |[[Shephatiah]] |[[Ithream]] |[[Shammua]] |Shobab |[[Nathan (son of David)|Nathan]] |[[Solomon]] |[[Ibhar]] |Elishua |[[Nepheg]] |[[Jerimoth]] |Japhia |Elishama |Eliada |Eliphalet |[[Tamar (daughter of David)|Tamar]]}}|father=[[ਜੱਸੀ (ਬਾਈਬਲੀ ਚਿੱਤਰ)|ਜੱਸੀ]]|mother=[[ਨਿਟਜ਼ੇਵੇਟ]] ([[ਤਾਲਮਦ]])|religion=[[ਯਾਹਵਾਦ]]<!--ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਨਾ ਬਦਲੋ। ਆਧੁਨਿਕ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ--> ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ}} ਡੇਵਿਡ (/ˈdeɪvɪd/; ਹਿਬਰੂ: דָּוִד, ਆਧੁਨਿਕ: David, Tiberian: Dāwīḏ, "ਪਿਆਰੇ") ਇਬਰਾਨੀ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦਾ ਤੀਜਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਸੈਮੂਅਲ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਚਰਵਾਹੇ ਅਤੇ ਰਬਾਬ ਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਕਨਾਨ ਵਿੱਚ ਫਲਿਸਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਚੈਂਪੀਅਨ ਗੋਲਿਅਥ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਡੇਵਿਡ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜੇ ਸ਼ਾਊਲ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ਾਊਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੋਨਾਥਨ ਨਾਲ ਵੀ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਦੋਸਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਗੱਦੀ ਨੂੰ ਹਥਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਾਊਲ ਅਤੇ ਯੋਨਾਥਾਨ ਦੋਨੋਂ ਫਲਿਸਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ 30 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਡੇਵਿਡ ਸਾਰੇ ਇਸਰਾਏਲ ਅਤੇ ਯਹੂਦਾਹ ਦਾ ਰਾਜਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨੇਮ ਦੇ ਸੰਦੂਕ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਹੋਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਡੇਵਿਡ ਨੇ [[ਬਥਸ਼ਬਾ]] ਨਾਲ ਵਿਭਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, [[ਊਰੀਯਾਹ ਹਿੱਤੀ|ਊਰੀਯਾਹ ਹਿੱਟੀ]] ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਪੁੱਤਰ [[ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ|ਅਬਸਾਲੋਮ]] ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਅਤੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬਗਾਵਤ ਦੌਰਾਨ, ਡੇਵਿਡ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]] ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਯਹੂਦਾਹ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ [[ਯਹੋਵਾਹ]] ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੂਕ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਖੂਨ ਵਹਾਇਆ, <ref>{{Citation|title=I Ch|access-date=2020-04-04}}</ref> ਯਹੋਵਾਹ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਡੇਵਿਡ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ [[ਇਸਰਾਏਲੀ|ਇਜ਼ਰਾਈਲ]] ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ [[ਸੁਲੇਮਾਨ]] ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ - ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਉਸਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਥਸ਼ੇਬਾ - ਨੂੰ [[ਹੈਗੀਥ|ਅਡੋਨੀਯਾਹ]] ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਅਦੋਨੀਯਾਹ|ਹੈਗੀਥ]] ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ [[Nevi'im|ਯਹੂਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ [[ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਸੀਹਾ|ਇਬਰਾਨੀ ਮਸੀਹਾ]] ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ [[ਜ਼ਬੂਰ]] ਉਸ ਲਈ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/culture/people-in-the-bible/story-king-david-goliath/|title=Why King David is one of the Bible's most compelling characters|last=Isbouts|first=Jean Pierre|authorlink=Jean-Pierre Isbouts|date=21 December 2018|website=National Geographic|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113000154/https://www.nationalgeographic.com/culture/people-in-the-bible/story-king-david-goliath/|archive-date=2020-01-13|access-date=2020-08-19}}</ref> [[ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨੇੜੇ ਪੂਰਬ|ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪੂਰਬ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਸ਼ਾਇਦ 1000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਯਹੂਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''[[ਸੇਦਰ ਓਲਾਮ ਰੱਬਾਹ|ਸੇਡਰ ਓਲਮ ਰਬਾਹ]]'', ''[[ਸੇਡਰ ਓਲਮ ਜ਼ੁਟਾ|ਸੇਦਰ ਓਲਮ ਜ਼ੁਟਾ]]'', ਅਤੇ ''[[ਸੇਫਰ ਹਾ-ਕਬਲਾ|ਸੇਫਰ ਹਾ-ਕਬਲਾਹ]]'' ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਡੇਵਿਡ ਨੇ 885 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦਾਹ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। <ref>{{Cite book|title=Seder Olam Rabba|title-link=Seder Olam Rabba|last=Ben Halpetha|first=Jose|date=1971|publisher=Gil Publishers, in affiliation with the Haredi Youth Organization|editor-last=M.D. Yerushalmi|location=|language=he|oclc=233090728|author-link=Jose ben Halafta}}</ref> [[ਟੈਲ ਡੈਨ ਸਟੈਲ|ਟੇਲ ਡੈਨ ਸਟੀਲ]], ਇੱਕ [[ਕਨਾਨੀ ਅਤੇ ਅਰਾਮੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ|ਕਨਾਨੀ-ਨਿਰਮਿਤ ਪੱਥਰ]] ਜੋ [[ਅਰਾਮ-ਦਮਿਸ਼ਕ|ਅਰਾਮ-ਦਮਾਸਕਸ]] ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ 9ਵੀਂ/ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ-8ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਹਿਬਰੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਾਕੰਸ਼ Beit David ਹੈ (  , ਜਿਸਦਾ ਬਹੁਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ " [[ਡੇਵਿਡਿਕ ਲਾਈਨ|ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਡੇਵਿਡ]] " ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ [[ਮੋਆਬ]] ਦੇ ਰਾਜੇ [[ਮੇਸ਼ਾ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ [[ਮੇਸ਼ਾ ਸਟੀਲ]], "ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਘਰ" ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://phys.org/news/2019-05-mesha-stele-far-reaching-consequences-biblical.html|title=New reading of Mesha Stele could have far-reaching consequences for biblical history|website=phys.org|access-date=2021-07-22}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/high-tech-study-of-ancient-stone-keeps-davidic-dynasty-in-disputed-inscription/|title=High-tech study of ancient stone suggests new proof of King David's dynasty|last=Amanda Borschel-Dan|work=[[The Times of Israel]]|access-date=2021-07-22}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡੇਵਿਡ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, [[ਬਾਈਬਲ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ|ਜਿਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ]], <ref name="Ancient Israel page 32">Writing and Rewriting the Story of Solomon in Ancient Israel; by Isaac Kalimi; page 32; Cambridge University Press, 2018; {{ISBN|9781108471268}}</ref> ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵੇਰਵਾ ਹੈ ਜੋ ਠੋਸ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਹੈ। {{Sfn|Moore|Kelle|2011}} ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਬਾਈਬਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ [[ਯਹੂਦੀ ਇਤਿਹਾਸ|ਯਹੂਦੀ ਲਿਖਤੀ ਅਤੇ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ]] ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਨਵਾਂ ਨੇਮ|ਨਵੇਂ ਨੇਮ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। [[ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਸੀਹੀ|ਮੁਢਲੇ ਈਸਾਈਆਂ]] ਨੇ ਇਬਰਾਨੀ ਮਸੀਹਾ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ [[ਈਸਾ ਮਸੀਹ|ਨਾਜ਼ਰਤ ਦੇ ਯਿਸੂ ਦੇ]] ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ; [[ਮੈਥਿਊ ਦੀ ਇੰਜੀਲ|ਮੈਥਿਊ]] ਦੀ [[ਲੂਕਾ ਦੀ ਇੰਜੀਲ|ਇੰਜੀਲ ਅਤੇ ਲੂਕਾ]] ਦੀ ਇੰਜੀਲ ਵਿਚ ਯਿਸੂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। [[ਕੁਰਾਨ]] ਅਤੇ [[ਹਦੀਸ|ਹਦੀਸ]] ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ [[ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪੈਗੰਬਰ|ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਬੀ]] ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। <ref name="oxis">{{Cite web|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e510|title=David|website=Oxford Islamic Studies|publisher=Oxford|access-date=10 March 2021|archive-date=19 ਨਵੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119035811/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e510|url-status=dead}}</ref> <ref name="brilleoi">{{Cite journal|last=Manouchehri|first=Faramarz Haj|last2=Khodaverdian|first2=Shahram|date=28 September 2017|title=David (Dāwūd)|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-islamica/*-COM_036118|journal=Encyclopaedia Islamica|publisher=Brill|access-date=10 March 2021}}</ref> ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਬਾਈਬਲ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ == '''<big>ਪਰਿਵਾਰ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:Sweet_stories_of_God;_in_the_language_of_childhood_and_the_beautiful_delineations_of_sacred_art_(1899)_(14751566596).jpg|left|thumb|ਡੇਵਿਡ ਗੋਲਿਅਥ ਦਾ ਸਿਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਜੋਸਫੀਨ ਪੋਲਾਰਡ|ਜੋਸੇਫਾਈਨ ਪੋਲਾਰਡ]] (1899) ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ]] [[1 ਸਮੂਏਲ|ਸਮੂਏਲ]] ਦੀ [[ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ|ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਇਤਹਾਸ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਦੋਵੇਂ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਪਛਾਣ [[ਜੇਸੀ (ਬਾਈਬਲੀ ਚਿੱਤਰ)|ਜੈਸੀ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, [[ਬੇਥਲਹਮ|ਬੈਥਲਹੇਮਾਈਟ]], ਅੱਠ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://christiananswers.net/q-aiia/jessesons.html|title=Jesse's Sons – How many sons did Jesse, King David's father, have?|website=christiananswers.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923043448/https://christiananswers.net/q-aiia/jessesons.html|archive-date=2019-09-23|access-date=2019-09-23}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਵੀ ਸਨ, [[ਜ਼ਰੂਯਾਹ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ [[ਅਬੀਗੈਲ (ਅਮਾਸਾ ਦੀ ਮਾਂ)|ਅਬੀਗੈਲ]], ਜਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ [[ਅਮਾਸਾ]] [[ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ|ਅਬਸਾਲੋਮ ਦੀ]] ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਬਸਾਲੋਮ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://biblehub.com/1_chronicles/2-16.htm|title=1 Chronicles 2:16 Their sisters were Zeruiah and Abigail. And the three sons of Zeruiah were Abishai, Joab, and Asahel.|website=biblehub.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923043447/https://biblehub.com/1_chronicles/2-16.htm|archive-date=2019-09-23|access-date=2019-09-23}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ [[ਬਾਈਬਲ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, [[ਤਲਮੂਦ|ਤਾਲਮੂਦ]] ਨੇ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਅਡੇਲ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਧੀ [[ਨਿਤਜ਼ੇਵੇਟ|ਨਿਟਜ਼ੇਵੇਟ]] ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੂਥ ਦੀ [[ਰੂਥ ਦੀ ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬ]] ਉਸਨੂੰ [[ਬੋਅਜ਼]] ਦੁਆਰਾ [[ਰੂਥ ਮੋਆਬੀ|ਰੂਥ]], [[ਮੋਆਬੀਆਂ|ਮੋਆਬੀ]], ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਵਜੋਂ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref>Babylonian Talmud, Tractate ''Bava Batra'' 91a</ref> ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ [[ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਆਹ|ਵਿਆਹ]] ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। {{Sfn|Lemaire|1999}} 1 ਸਮੂਏਲ 17:25 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗੋਲਿਅਥ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਸਦੀ ਧੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰੇਗਾ। ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ, [[ਮੇਰਬ]], ਇੱਕ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=piVNAwAAQBAJ&dq=David+++Merab&pg=PA110|title=David and His Theologian: Literary, Social, and Theological Investigations of the Early Monarchy|last=Brueggemann|first=Walter|publisher=Wipf and Stock Publishers|year=2011|isbn=9781610975346|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724141421/https://books.google.com/books?id=piVNAwAAQBAJ&pg=PA110&lpg=PA110&dq=David+%2B+Merab&source=bl&ots=bdg8Hea6MV&sig=ACfU3U3X4JeBf0nxIFHH-B84r2Xv6zOByg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjL0M3WnNPqAhWHgXIEHTd3Aos4ChDoATAEegQIChAB#v=onepage&q=David%20%20%20Merab&f=false|archive-date=24 July 2020|via=Google Books}}</ref> ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਫੇਰ ਮੇਰਬ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੇਹੋਲਾਥੀ ਅਦਰੀਏਲ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite web|url=http://biblehub.com/1_samuel/18-19.htm|title=1 Samuel 18:19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508042658/http://biblehub.com/1_samuel/18-19.htm|archive-date=2014-05-08|access-date=2018-08-17}}</ref> ਇਹ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਧੀ [[ਮਿਕਲ]] ਡੇਵਿਡ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਿਸਤੀ ਪੂਰਵ-ਖਿੱਲੀ <ref>{{Cite web|url=http://biblehub.com/1_samuel/18-27.htm|title=1 Samuel 18:18-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508043105/http://biblehub.com/1_samuel/18-27.htm|archive-date=2014-05-08|access-date=2018-08-17}}</ref> (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯਹੂਦੀ [[ਜੋਸੀਫਸ|ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜੋਸੀਫਸ]] [[ਫਲਿਸਤੀ|ਨੇ]] ਦਾਜ ਨੂੰ 100 ਫਿਲਸਤੀਨ ਸਿਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਉੱਤੇ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਡੇਵਿਡ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite book|title=Antiquities of the Jews|last=Flavious Josephus|date=1998|publisher=Thomas Nelson|editor-last=Whiston|editor-first=William|chapter=6.10.2}}</ref> ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਦਾਊਦ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਡੇਵਿਡ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਮੀਕਲ ਨੂੰ ਗਲੀਮ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ [[ਪਾਲਟੀ, ਲਾਇਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ|, ਜੋ ਲਾਇਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਲਟੀ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਵੇ। <ref>{{Cite web|url=http://biblehub.com/1_samuel/25-14.htm|title=1 Samuel 25:14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150420003858/http://biblehub.com/1_samuel/25-14.htm|archive-date=2015-04-20|access-date=2018-08-17}}</ref> ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਫਿਰ [[ਹੇਬਰੋਨ]] ਵਿੱਚ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ, [[੨ ਸਮੂਏਲ|2 ਸੈਮੂਅਲ]] 3 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ; ਉਹ [[ਅਹਿਨੋਮ|ਅਹੀਨੋਅਮ]] ਯਿਜ਼ਰਏਲੀ ਸਨ; [[ਅਬੀਗੈਲ]], ਨਾਬਾਲ ਕਾਰਮਲਾਈਟ ਦੀ ਪਤਨੀ; [[ਮਕਾਹ]], ਤਲਮੇ ਦੀ ਧੀ, [[ਗਸ਼ੂਰ]] ਦੇ ਰਾਜੇ; [[ਹੈਗੀਥ]] ; [[ਅਬਿਟਲ|ਐਬਿਟਲ]] ; ਅਤੇ [[ਈਗਲਾ|ਏਗਲਾਹ]] ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਮਿਕਲ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਈਸ਼-ਬੋਸ਼ੇਥ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ [[ਅਬਨੇਰ]] ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਤੀ (ਪਲਟੀ) ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ। <ref>{{Cite web|url=http://biblehub.com/2_samuel/3-14.htm|title=2 Samuel 3:14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817093338/https://biblehub.com/2_samuel/3-14.htm|archive-date=2018-08-17|access-date=2018-08-17}}</ref> [[ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ|ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ]] ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ [[ਦਾਸ/ਦਾਸੀ ਸੰਬੰਧ|ਰਖੇਲਾਂ]] ਨਾਲ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। [[ਹੇਬਰੋਨ]] ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: [[ਅਮਨੋਨ]], [[ਅਹਿਨੋਮ|ਅਹੀਨੋਅਮ]] ਦੁਆਰਾ; [[ਦਾਨੀਏਲ (ਦਾਊਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ)|ਡੈਨੀਅਲ]], [[ਅਬੀਗੈਲ]] ਦੁਆਰਾ ; [[ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ]], [[ਮਾਚਾ|ਮਾਕਾਹ]] ਦੁਆਰਾ; [[ਅਦੋਨੀਯਾਹ]], [[ਹੈਗੀਥ|ਹਗੀਥ]] ਦੁਆਰਾ ; [[ਸ਼ੇਫਤਿਯਾਹ|ਸ਼ਫਤਿਯਾਹ]], [[ਅਬਿਟਲ]] ਦੁਆਰਾ; ਅਤੇ [[ਇਥ੍ਰੀਮ|ਇਥਰਾਮ]], [[ਈਗਲਾ|ਏਗਲਾਹ]] ਦੁਆਰਾ . <ref>{{Bibleref2|1 Chronicles|3:1–3|NIV}}</ref> ਬਥਸ਼ਬਾ ਦੁਆਰਾ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ [[ਸ਼ਾਮੂਆ|ਸ਼ਮੂਆ]], ਸ਼ੋਬਾਬ, [[ਨਾਥਨ (ਦਾਊਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ)|ਨਾਥਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸੁਲੇਮਾਨ]] । ਡੇਵਿਡ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ [[ਇਬਰ]], ਅਲੀਸ਼ੂਆ, [[ਐਲੀਫੇਲੇਟ|ਏਲੀਫੇਲੇਟ]], ਨੋਗਾਹ, ਨੇਫੇਗ, ਜਾਫੀਆ, ਅਲੀਸ਼ਾਮਾ ਅਤੇ ਏਲੀਅਦਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। <ref>{{Bibleref2|2 Samuel|5:14–16|NIV}}</ref> [[ਜੇਰੀਮੋਥ]], ਜਿਸਦਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, 2 ਇਤਹਾਸ 11:18 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਧੀ [[ਤਾਮਾਰ (2 ਸਮੂਏਲ)|ਤਾਮਾਰ]], ਮਾਚਾਹ ਦੁਆਰਾ, ਉਸਦੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਰਾ ਅਮਨੋਨ ਦੁਆਰਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੇਵਿਡ ਤਾਮਾਰ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਅਮਨੋਨ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸਦਾ ਜੇਠਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਅਬਸਾਲੋਮ (ਉਸਦਾ ਪੂਰਾ ਭਰਾ) ਤਾਮਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਅਮਨੋਨ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref>According to the Dead Sea Scrolls and Greek version of 2 Samuel 13:21, "... he did not punish his son Amnon, because he loved him, for he was his firstborn." {{Cite web|url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=2+Samuel+13&version=NLT#fen-NLT-8315d|title=2 Samuel 13 NLT|website=Bible Gateway|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923043508/https://www.biblegateway.com/passage/?search=2+Samuel+13&version=NLT#fen-NLT-8315d|archive-date=2019-09-23|access-date=2019-09-23}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਸੋਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਅਮਨੋਨ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਰੋਇਆ [2 ਸਮੂਏਲ 13:31-26] ਅਤੇ ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ ਲਈ ਸੱਤ ਵਾਰ ਰੋਇਆ। <ref>Soṭah, 10b</ref> '''<big>ਬਿਰਤਾਂਤ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:Samuel_e_david.jpg|thumb|[[ਸਮੂਏਲ (ਬਾਈਬਲ)|ਸੈਮੂਅਲ]] [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ|ਨੇ]] ਡੇਵਿਡ, [[ਡੂਰਾ ਯੂਰੋਪੋਸ]], [[ਸੀਰੀਆ]], ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈ]] ਜਦੋਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਰਾਜਾ [[ਸੌਲ|ਸ਼ਾਊਲ]] ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਲੀਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ <ref>{{Bibleverse|1 Sam|13:8–14|NRSV}}</ref> ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ [[ਅਮਾਲੇਕ|ਅਮਾਲੇਕੀਆਂ]] ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰੱਬੀ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ [[ਯਹੋਵਾਹ|ਰੱਬ]] ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|1 Sam|15:1–28|NRSV}}</ref> ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਨਬੀ [[ਸੈਮੂਅਲ|ਸਮੂਏਲ]] ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਜੜੀ, ਡੇਵਿਡ, [[ਬੇਥਲਹਮ|ਬੈਤਲਹਮ]] ਦੇ [[ਜੇਸੀ (ਬਾਈਬਲੀ ਚਿੱਤਰ)|ਯੱਸੀ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਸਹ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। <ref>{{Bibleverse|1 Sam|16:1–13|NRSV}}</ref> ਜਦੋਂ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਸ਼ਾਊਲ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਭੇਜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਜੋ ਕਿ [[ਲਾਇਰ|ਗੀਤਾ]] ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਨੌਕਰ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੌਕਰ ਨੇ "ਖੇਡਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਬਹਾਦਰ, ਇੱਕ ਯੋਧਾ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦਾਰ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ।" ਡੇਵਿਡ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਊਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗੀਤ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|1 Sam|16:14-23|NRSV}}</ref> ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ [[ਫਲਿਸਤੀ|ਫ਼ਲਿਸਤੀਨ]] ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ [[ਗੋਲਿਅਥ]] ਇਜ਼ਰਾਈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਚੈਂਪੀਅਨ ਭੇਜਣ। <ref>{{Bibleverse|1 Sam|17:1–11|NRSV}}</ref> ਡੇਵਿਡ, ਸ਼ਾਊਲ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੋਲਿਅਥ ਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|1 Sam|17:17–37|NRSV}}</ref> ਰਾਜੇ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਸਤਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, <ref>{{Bibleverse|1 Sam|17:38–39|NRSV}}</ref> ਉਸਨੇ ਗੋਲਿਅਥ ਨੂੰ ਆਪਣੀ [[ਗੁਲੇਨ (ਹਥਿਆਰ)|ਗੁਲੇਲ]] ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Bibleverse|1 Sam|17:49–50|NRSV}}</ref> ਸੌਲ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਇਕ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|1 Sam|17:55–56|NRSV}}</ref> ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਦਾਊਦ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਸਾਰਾ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਊਲ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ ("ਉਹ ਰਾਜ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ?" ). <ref>{{Bibleverse|1 Sam|18:5–9|NRSV}}</ref> ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ, ਪਰ ਸ਼ਾਊਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ [[ਜੋਨਾਥਨ (1 ਸਮੂਏਲ)|ਜੋਨਾਥਨ]], [[ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਜੋਨਾਥਨ|ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਪਿਆਰ]] ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ [[ਨੋਬ (ਬਾਈਬਲ)|ਨੋਬ]] ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਦਰੀ [[ਅਹਿਮਲੇਕ|ਅਹੀਮਲੇਕ]] ਦੁਆਰਾ ਖੁਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਲਿਅਥ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੋਲਿਅਥ ਦੇ ਫਲਿਸਤੀ ਸ਼ਹਿਰ [[ਗਠ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਗਥ]], ਉੱਥੇ ਰਾਜਾ [[ਅਕੀਸ਼|ਆਕੀਸ਼]] ਨਾਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਆਕੀਸ਼ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ, ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|1|Samuel|21:10–11|NRSV}}</ref> ਉਹ [[ਅਦੁੱਲਮ]] ਦੀ ਗੁਫਾ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। <ref>{{bibleverse|1|Samuel|22:1|NKJV}}</ref> ਉੱਥੋਂ ਉਹ [[ਮੋਆਬ]] ਦੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਪਨਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਬੀ [[ਗਾਦ (ਨਬੀ)|ਗਾਡ]] ਉਸਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ [[ਹੇਰਥ ਦਾ ਜੰਗਲ|ਹੇਰਥ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ]] ਜਾਂਦਾ ਹੈ, <ref>{{bibleverse|1|Samuel|22:5|NKJV}}</ref> ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਕੀਲਾਹ|ਕੇਲਾਹ]] ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਫਲਿਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਕੇਲਾਹ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦਾਊਦ ਨੂੰ ਫੜ ਸਕੇ, ਇਸਲਈ ਦਾਊਦ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। <ref>{{bibleverse|1|Samuel|23:1–13|NKJV}}</ref> ਉੱਥੋਂ ਉਹ ਜ਼ਿਫ਼ ਦੇ ਪਹਾੜੀ [[ਜ਼ਿਫ਼ (ਜੂਡੀਅਨ ਪਹਾੜ)|ਉਜਾੜ]] ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{bibleverse|1|Samuel|23:14|NKJV}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Jusepe_Leonardo_001.jpeg|thumb|[[ਜੋਸ ਲਿਓਨਾਰਡੋ]] ਦੁਆਰਾ ਸੌਲ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ]] ਜੋਨਾਥਨ ਡੇਵਿਡ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਡੇਵਿਡ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ੀਫ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਊਲ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਮਾਓਨ ਦੇ ਉਜਾੜ ਵਿੱਚ ਫੜਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ, ਪਰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਫਿਲਸਤੀਨ ਹਮਲੇ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ [[Ein Gedi|ਆਈਨ]] ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ। [[Ein Gedi|ਗੇਡੀ]] . <ref>{{bibleverse|1|Samuel|23:27–29|NKJV}}</ref> ਫਲਿਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਸੌਲ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਈਨ ਗੇਡੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਮਰਥਕ " [[ਮਲ ਤਿਆਗ|ਉਸਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ]] " ਛੁਪੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਸ਼ਾਊਲ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ [[ਮੌਕੇ ਦੀ ਵਿੰਡੋ|ਮੌਕਾ]] ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਉਸਦਾ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ: ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਊਲ ਦੇ ਚੋਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕੋਨਾ ਗੁਪਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਊਲ ਗੁਫਾ ਛੱਡ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਊਲ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਚੋਗਾ ਦਾ ਟੁਕੜਾ, ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਊਲ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਬੁਰਾਈ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ. ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸੁਲ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਮੰਨਿਆ। <ref>{{bibleverse|1|Samuel|24:1–22|NKJV}}</ref> 1 ਸਮੂਏਲ 26 ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਡੇਵਿਡ ਹਕੀਲਾਹ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਊਲ ਦੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਰਛੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇੱਕ ਜੱਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ, [[ਅਬੀਸ਼ਈ (ਬਾਈਬਲੀ ਚਿੱਤਰ)|ਅਬੀਸ਼ਈ]] ਦੁਆਰਾ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਊਲ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਉਸਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ "ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਸਹ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ [ਆਪਣਾ] ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਵਧਾਏਗਾ"। <ref>{{bibleverse|1|Samuel|26:11|NKJV}}</ref> ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦਾਊਦ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ ਉਸ ਨੇ ਗ਼ਲਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। <ref>{{bibleverse|1|Samuel|26:25|NIV}}, NIV text</ref> 1 ਸਮੂਏਲ 27:1-4 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਊਲ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਗਥ ਦੇ ਫ਼ਲਿਸਤੀ ਰਾਜੇ ਆਕੀਸ਼ ਕੋਲ ਦੂਜੀ ਵਾਰ <ref>cf. {{bibleverse|1|Samuel|21:10–15|NKJV}}</ref> ਪਨਾਹ ਲਈ ਸੀ। ਆਕੀਸ਼ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ [[ਜ਼ਿਕਲਾਗ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਗਥ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀਆ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ [[ਗਸ਼ੂਰ|ਗਸ਼ੂਰੀਆਂ]], ਗਿਰਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ [[ਅਮਾਲੇਕ|ਅਮਾਲੇਕੀਆਂ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਕੀਸ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਹੂਦਾਹ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀਆਂ, [[ਜੇਰਾਹਮੀਲੀਟ|ਯਰਹਮੇਲੀਆਂ]] ਅਤੇ [[ਕੇਨਾਈਟ|ਕੇਨੀਆਂ]] ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। . ਆਕੀਸ਼ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਇੱਕ ਵਫ਼ਾਦਾਰ [[ਵਾਸਲ|ਜਾਲਦਾਰ]] ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਗਥ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਜਾਂ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਦਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਆਕੀਸ਼ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਡੇਰੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਦੋਂ ਫਲਿਸਤੀ ਸ਼ਾਊਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। <ref>{{Bibleverse|1 Sam|29:1–11|NRSV}}</ref> ਦਾਊਦ ਸਿਕਲਗ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਅਮਾਲੇਕੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। <ref>{{Bibleverse|1|Samuel|30:1|NKJV}}</ref> ਯੋਨਾਥਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਊਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, <ref>{{Bibleverse|1 Sam|31:1–13|NRSV}}</ref> ਅਤੇ ਦਾਊਦ ਨੂੰ ਯਹੂਦਾਹ ਦਾ ਰਾਜਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|2:1–4|NRSV}}</ref> ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਊਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ [[ਈਸ਼-ਬੋਸ਼ਥ]] ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਮਸਹ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਈਸ਼-ਬੋਸ਼ਥ ਦੇ ਕਤਲ ਹੋਣ ਤੱਕ ਯੁੱਧ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|2:8–11|NRSV}}</ref> ਸ਼ਾਊਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸਰਾਏਲ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ [[ਹੇਬਰੋਨ|ਹਬਰੋਨ]] ਆਏ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਇਸਰਾਏਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|5:1–3|NRSV}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]] ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ [[ਜੇਬੂਸਾਈਟ|ਯਬੂਸੀਆਂ]] ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|5:6–7|NRSV}}</ref> ਉਹ ਨੇਮ ਦੇ [[ਨੇਮ ਦਾ ਸੰਦੂਕ|ਸੰਦੂਕ ਨੂੰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, <ref>{{Bibleverse|2 Sam|6:1–12|NRSV}}</ref> ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਬੀ [[ਨਾਥਨ (ਨਬੀ)|ਨਾਥਨ]] ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੰਦਰ ਦਾਊਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|7:1–13|NRSV}}</ref> ਨਾਥਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨੇਮ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ, "ਤੁਹਾਡਾ ਸਿੰਘਾਸਣ ਸਦਾ ਲਈ ਕਾਇਮ ਰਹੇਗਾ"। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|7:16|NRSV}}</ref> ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਫਲਿਸਤੀਆਂ, ਮੋਆਬੀਆਂ, [[ਅਡੋਮਾਈਟਸ|ਅਦੋਮੀਆਂ]], ਅਮਾਲੇਕੀਆਂ, [[ਅਮੋਨ|ਅਮੋਨੀਆਂ]] ਅਤੇ [[ਅਰਾਮ—ਜ਼ੋਬਾਹ|ਅਰਾਮ-ਜ਼ੋਬਾਹ]] ਦੇ ਰਾਜੇ [[ਹਦਦਜ਼ਰ ਬੇਨ ਰਹੋਬ|ਹਦਦੇਜ਼ਰ]] ਉੱਤੇ ਵਾਧੂ ਜਿੱਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਬਣ ਗਏ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, [[ਹਮਾਥ]] ਦੇ ਰਾਜੇ [[ਟੂ (ਬਾਈਬਲੀ ਚਿੱਤਰ)|ਤੋਈ]], ਹਦਾਡੇਜ਼ਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|8:1–14|NRSV}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Eugène_Siberdt_-_The_Prophet_Nathan_rebukes_King_David.jpg|thumb|''ਪੈਗੰਬਰ ਨਾਥਨ ਨੇ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ'', [[ਯੂਜੀਨ ਸਿਬਰਡਟ]] ਦੁਆਰਾ ਕੈਨਵਸ ਉੱਤੇ ਤੇਲ, 1866-1931 (ਮੇਫੇਅਰ ਗੈਲਰੀ, ਲੰਡਨ)]] [[ਅਮਾਨ|ਰਬਾਹ]] ਦੀ ਅਮੋਨੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਡੇਵਿਡ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਔਰਤ, [[ਬਥਸ਼ਬਾ]], ਨੂੰ ਨਹਾਉਂਦੀ ਜਾਸੂਸੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref name="RichardsRichards2002">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S4D_IVZ1cCQC&pg=PA210|title=Bible Reader's Companion|last=Lawrence O. Richards|publisher=David C Cook|year=2002|isbn=978-0-7814-3879-7|pages=210–|access-date=2017-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216035112/https://books.google.com/books?id=S4D_IVZ1cCQC&pg=PA210|archive-date=2019-12-16}}</ref> <ref name="Wilton2004">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GxyxOxf5DmcC&pg=PA189|title=Lectionary Preaching Workbook: For All Users of the Revised Common, the Roman Catholic, and the Episcopal Lectionaries. Series VIII|last=Carlos Wilton|date=June 2004|publisher=CSS Publishing|isbn=978-0-7880-2371-2|pages=189–}}</ref> <ref name="Zucker2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nTtJAwAAQBAJ&pg=PA51|title=The Bible's Prophets: An Introduction for Christians and Jews|last=David J. Zucker|date=2013|publisher=Wipf and Stock Publishers|isbn=978-1-63087-102-4|pages=51–}}</ref> ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਪਾਠ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਬਾਥਸ਼ਬਾ ਨੇ ਸੈਕਸ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। <ref>{{Cite web|url=http://bible.oremus.org/?passage=2+Samuel+11:2-4&version=nrsv|title=2 Samuel 11:2–4|archive-url=https://web.archive.org/web/20181202024758/http://bible.oremus.org/?passage=2+Samuel+11:2-4&version=nrsv|archive-date=2018-12-02|access-date=2018-12-01}}</ref> <ref name="Campbell2005">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FgmyJVkci14C&pg=PA104|title=2 Samuel|last=Antony F. Campbell|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|year=2005|isbn=978-0-8028-2813-2|pages=104–}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O4ZMAwAAQBAJ&pg=PA69|title=Isn't This Bathsheba?: A Study in Characterization|last=Sara M. Koenig|date=2011|publisher=Wipf and Stock Publishers|isbn=978-1-60899-427-4|pages=69–}}</ref> <ref name="Campbell2004">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vQEcTgQuP94C&pg=PA161|title=Joshua to Chronicles: An Introduction|last=Antony F. Campbell|publisher=Westminster John Knox Press|year=2004|isbn=978-0-664-25751-4|pages=161–|access-date=2017-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216035108/https://books.google.com/books?id=vQEcTgQuP94C&pg=PA161|archive-date=2019-12-16}}</ref> ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, [[ਊਰੀਯਾਹ ਹਿੱਤੀ|ਊਰੀਯਾਹ ਹਿੱਟੀ]], ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਇਆ, ਇਸ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਘਰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਉਸ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਊਰਿੱਯਾਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਦਾਊਦ ਨੇ ਲੜਾਈ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ। ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਫਿਰ ਵਿਧਵਾ ਬਥਸ਼ਬਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|11:14–17|NRSV}}</ref> ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਨੇਥਨ, ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਫਸਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਾਪ ਦਾ ਸਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਵੇਗੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ "ਤਲਵਾਰ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਟੇਗੀ।" {{Efn|Some commentators believe this meant during David's lifetime.<ref>{{cite web |url=http://biblehub.com/2_samuel/12-10.htm |title=2 Samuel 12:10 |website=Bible Hub |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801181431/http://biblehub.com/2_samuel/12-10.htm |archive-date=2017-08-01 }}</ref> Others say it included his posterity.<ref>{{cite web |url=http://www.biblestudytools.com/commentaries/gills-exposition-of-the-bible/2-samuel-12-10.html |title=2 Samuel 12:10 |website=Salem Web Network |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729103412/http://www.biblestudytools.com/commentaries/gills-exposition-of-the-bible/2-samuel-12-10.html |archive-date=2017-07-29}}; {{Bibleverse|2 Sam|12:8–10|NRSV}}</ref>}} ਜਦੋਂ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ [[ਪਾਪ|ਪਾਪ ਕੀਤਾ]] ਹੈ, <ref>{{bibleverse|2|Samuel|12:13|NRSV}}</ref> ਨਾਥਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਾਪ ਮਾਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਰੇਗਾ, <ref>Adultery was a capital crime under [[ਮੋਜ਼ੇਕ ਕਾਨੂੰਨ|Mosaic law]]: {{bibleverse||Leviticus|20:10|ESV}}</ref> ਪਰ ਬੱਚਾ ਮਰੇਗਾ। <ref>{{bibleverse|2|Samuel|12:14|NIV}}: NIV translation</ref> ਨਾਥਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਬਾਥਸ਼ਬਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ, [[ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ|ਅਬਸਾਲੋਮ]], ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦੁਆਰਾ, ਬਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|15:1–12|NRSV}}</ref> ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ [[ਹੁਸ਼ਾਈ|ਹੁਸ਼ਈ]] ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਤੋੜਨ ਲਈ ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ [[ਇਫ਼ਰਾਈਮ ਦੀ ਲੱਕੜ|ਨੂੰ ਇਫ਼ਰਾਈਮ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ]] ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਲੰਬੇ ਵਾਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ, ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਉਲਟ, ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ [[ਯੋਆਬ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। <ref>{{Bibleverse|2 Sam|18:1–15|NRSV}}</ref> ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਅਫ਼ਸੋਸ ਜਤਾਇਆ: “ਹੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ! ਹੇ ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਦਲੇ ਮਰ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ!” <ref>{{Bibleverse|2 Sam|18:33|NRSV}}</ref> ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਯੋਆਬ ਉਸ ਨੂੰ “ਉਸ ਦੇ ਸੋਗ ਦੀ ਵਧੀਕੀ” <ref>{{Cite web|url=http://biblehub.com/commentaries/cambridge/2_samuel/19.htm|title=2 Samuel 19|website=Cambridge Bible for Schools and Colleges|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731122102/http://biblehub.com/commentaries/cambridge/2_samuel/19.htm|archive-date=2017-07-31|access-date=12 August 2017}}</ref> ਤੋਂ ਉਭਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ <ref>{{bibleverse|2|Samuel|19:1–8}}</ref> । ਡੇਵਿਡ [[ਗਿਲਗਾਲ]] ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ ਅਤੇ [[ਯਹੂਦਾਹ ਦਾ ਗੋਤ|ਯਹੂਦਾਹ]] ਅਤੇ [[ਬਿਨਯਾਮੀਨ ਦਾ ਗੋਤ|ਬਿਨਯਾਮੀਨ]] ਦੇ ਗੋਤਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਜਾਰਡਨ ਦਰਿਆ|ਯਰਦਨ ਨਦੀ]] ਦੇ ਪਾਰ ਅਤੇ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਾਪਸ ਲੈ ਗਿਆ। <ref>{{Bibleverse|2|Samuel|19:15–17|NKJV}}</ref> ਜਦੋਂ ਡੇਵਿਡ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ [[ਅਦੋਨੀਯਾਹ|ਅਡੋਨੀਯਾਹ]], ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਰਸ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleref|1 Kings|1:1–5|NRSV}}</ref> ਬਥਸ਼ਬਾ ਅਤੇ ਨਾਥਨ ਡੇਵਿਡ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਅਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਥਸ਼ਬਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ [[ਸੁਲੇਮਾਨ]] ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਤਾਜ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਦੋਨੀਯਾਹ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|1 Kings|1:11–31|NRSV}}</ref> ਡੇਵਿਡ 40 ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, <ref>{{Bibleverse|2 Sam|5:4|NRSV}}</ref> ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਸੁਲੇਮਾਨ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Bibleverse|1 Kings|2:1–9|NRSV}}</ref> '''<big>ਜ਼ਬੂਰ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:Paris_psaulter_gr139_fol1v.jpg|thumb|ਡੇਵਿਡ ਕੰਪੋਜ਼ਿੰਗ ਦ ਸਾਲਮ, [[ਪੈਰਿਸ Psalter|ਪੈਰਿਸ ਸਲਟਰ]], 10ਵੀਂ ਸਦੀ <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_Caqa12aj55wC|title=The Glory of Byzantium: Art and Culture of the Middle Byzantine Era, A.D. 843–1261|date=5 March 1997|publisher=Metropolitan Museum of Art|isbn=9780870997778|editor-last=Helen C. Evans|page=[https://archive.org/details/bub_gb_Caqa12aj55wC/page/n114 86]|access-date=5 March 2018|editor-last2=William W. Wixom|via=Internet Archive}}</ref>]] [[ਸਮੂਏਲ ਦੀ ਕਿਤਾਬ]] ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਰਬਾਬ ਵਾਦਕ <ref>{{bibleref2|1 Samuel|16:15–18|NIV}}</ref> ਅਤੇ "ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਜ਼ਬੂਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ" ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। {{Efn|Other translations say, "the hero of Israel's songs," "the favorite singer of Israel," "the contented psalm writer of Israel," and "Israel's beloved singer of songs."<ref>{{cite web |url=http://biblehub.com/2_samuel/23-1.htm |title=2 Samuel 23:1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727014338/http://biblehub.com/2_samuel/23-1.htm |archive-date=2017-07-27 }}</ref>}} ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ [[ਜ਼ਬੂਰ|ਜ਼ਬੂਰਾਂ]] ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਜ਼ਬੂਰ" ਹੈ (ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਡੇਵਿਡ ਲਈ" ਜਾਂ "ਡੇਵਿਡ ਲਈ" ਵਜੋਂ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ) ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕਈਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, [[ਜ਼ਬੂਰ 3|ਜ਼ਬੂਰ]] । [[ਜ਼ਬੂਰ 3|3]], [[ਜ਼ਬੂਰ 7|7]], [[ਜ਼ਬੂਰ 18|18]], [[ਜ਼ਬੂਰ 34|34]], [[ਜ਼ਬੂਰ 51|51]], [[ਜ਼ਬੂਰ 52|52]], [[ਜ਼ਬੂਰ 54|54]], [[ਜ਼ਬੂਰ 56|56]], [[ਜ਼ਬੂਰ 57|57]], [[ਜ਼ਬੂਰ 59|59]], [[ਜ਼ਬੂਰ 60|60]], [[ਜ਼ਬੂਰ 63|63]] ਅਤੇ [[ਜ਼ਬੂਰ 142|142]] ), <ref>Commentary on II Samuel 22, The Anchor Bible, Vol. 9.</ref> ਸਿਰਲੇਖ ਦੇਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜ਼ਬੂਰ ਨੂੰ ਡੇਵਿਡ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref name="McKenzie_on_David">{{Cite web|url=http://www.bibleinterp.com/articles/McKensie_020301.shtml|title=King David: A Biography|last=Steven McKenzie|website=The Bible and Interpretation|archive-url=https://web.archive.org/web/20120621040818/http://www.bibleinterp.com/articles/McKensie_020301.shtml|archive-date=2012-06-21}}</ref> ਜ਼ਬੂਰ 34 ਦਾਊਦ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਹੋਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਕੇ [[ਅਬੀਮਲਕ]] (ਜਾਂ ਰਾਜਾ [[ਅਕੀਸ਼|ਆਕੀਸ਼]] ) ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>Psalm 34, ''Interlinear NIV Hebrew-English Old Testament'', Kohlenberger, J.R, 1987.</ref> 1 ਸਮੂਏਲ 21 ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਲਈਆਂ ਸਨ, ਅਬੀਮਲੇਕ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਕੀ ਮੈਂ ਪਾਗਲਾਂ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਛੋਟਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਲਿਆਉਣਾ ਪਏਗਾ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ? ਕੀ ਇਹ ਆਦਮੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?" <ref>{{bibleref2|1 Samuel|21:15|NIV}}</ref> == ਅਬਰਾਹਾਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ == '''<big>ਰੱਬੀ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ</big>''' ਡੇਵਿਡ [[ਰੱਬੀ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਜੈਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਉਜਾੜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਭੇਡਾਂ ਚਾਰਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਨ। <ref name="Ginzberg 1909">{{Cite book|url=https://archive.org/details/legendsofjews0007ginz|title=The Legends of the Jews|last=Ginzberg|first=Louis|publisher=Jewish Publication Society|year=1909|location=Philadelphia}}</ref> ਬਾਥਸ਼ਬਾ ਨਾਲ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਵਿਭਚਾਰ ਨੂੰ ਤੋਬਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਲਮੂਦ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਵਿਭਚਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਲੜਾਈ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ ਤਲਾਕ ਦੇ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, [[ਤਲਮੂਦ|ਤਾਲਮੂਡਿਕ]] ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਊਰੀਯਾਹ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਕਤਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕਿ ਊਰੀਆ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=82&letter=D#260|title=David|website=jewishencyclopedia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20111011100050/http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=82&letter=D#260|archive-date=2011-10-11|access-date=2014-10-29}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਟ੍ਰੈਕਟੇਟ ਮਹਾਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਪਛਤਾਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੀ। ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਬਥਸ਼ਬਾ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਾਇਆ। <ref>{{Cite book|title=Babylonian Talmud, Tractate Sanhedrin|page=107a}}</ref> [[ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ|ਯਹੂਦੀ ਦੰਤਕਥਾ]] ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਬਥਸ਼ਬਾ ਨਾਲ ਪਾਪ, ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਵੈ-ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਰਤਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਬਰਾਹਾਮ, ਇਸਹਾਕ ਅਤੇ ਯਾਕੂਬ (ਜਿਸ ਨੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦੇ ਸਕੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਆਖਰਕਾਰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਪਰਤਾਵੇ ਦੁਆਰਾ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="Ginzberg 19092">{{Cite book|url=https://archive.org/details/legendsofjews0007ginz|title=The Legends of the Jews|last=Ginzberg|first=Louis|publisher=Jewish Publication Society|year=1909|location=Philadelphia}}</ref> [[ਮਿਦਰਾਸ਼ਿਮ|ਮਿਦਰਸ਼ਿਮ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, [[ਆਦਮ]] ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ 70 ਸਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। <ref>Zohar Bereishis 91b</ref> ਨਾਲ ਹੀ, [[ਤਾਲਮੂਦ ਯਰੂਸ਼ਲਮੀ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ [[ਸ਼ਵੂਤ|ਸ਼ਾਵੂਟ]] (ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ) ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਛੁੱਟੀ 'ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਇੰਨੀ ਮਹਾਨ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। <ref>{{Citation}}</ref> '''<big>ਈਸਾਈ</big>''' {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਤ|name=King David the Prophet|birth_date=|image=5201-king-david-in-prayer-pieter-de-grebber.jpg|birth_place=|venerated_in=ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ[98] ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ[99]|feast_day=ਦਸੰਬਰ 29, 6 ਅਕਤੂਬਰ – ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ|attributes=ਜ਼ਬੂਰ, ਹਾਰਪ, ਗੋਲਿਅਥ ਦਾ ਮੁਖੀ}} ਮਸੀਹਾ ਸੰਕਲਪ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ("ਮਸਹ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ", ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ [[ਮਸੀਹਾ]] ਸੀ), "ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਪੁੱਤਰ" ਪਿਛਲੀਆਂ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਵਰਗੀ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਜੋ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਬਚਾਏਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੇਗਾ। ਰਾਜ. ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਈਸਾਈਅਤ ਵਿੱਚ ਮਸੀਹਾਸ਼ਿਪ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਯਿਸੂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ "ਜ਼ੀਓਨ ਪੰਥ ਦੇ ਰਹੱਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੁਜਾਰੀ-ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚੋਲਾ ਸੀ। <ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/152497/David "David"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090819074455/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/152497/David|date=2009-08-19}} article from ''Encyclopædia Britannica Online''</ref> ਮੁਢਲੇ ਚਰਚ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੇ ਮਸੀਹ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ [[ਪੂਰਵਦਰਸ਼ਨ|ਦਰਸਾਇਆ]] ; [[ਬੇਥਲਹਮ|ਬੈਥਲਹਮ]] ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਆਜੜੀ ਜੀਵਨ ਮਸੀਹ, [[ਚੰਗਾ ਆਜੜੀ (ਈਸਾਈ)|ਚੰਗੇ ਆਜੜੀ]] ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਗੋਲਿਅਥ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਪੰਜ ਪੱਥਰ [[ਪਵਿੱਤਰ ਜ਼ਖ਼ਮ|ਪੰਜ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ]] ਦੀ [[ਟਾਈਪੋਲੋਜੀ (ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ)|ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ]] ਹਨ; ਉਸਦੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਲਾਹਕਾਰ, [[ਅਹੀਟੋਫੇਲ]] ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ, ਅਤੇ [[ਕਿਦਰੋਨ ਵੈਲੀ|ਸੇਡਰੋਨ]] ਤੋਂ ਲੰਘਣਾ ਸਾਨੂੰ ਮਸੀਹ ਦੇ [[ਜਨੂੰਨ (ਈਸਾਈ)|ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੂੰਨ]] ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਡੇਵਿਡਿਕ ਜ਼ਬੂਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਨਵੇਂ ਨੇਮ ਤੋਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ [[ਮਸੀਹਾ]] ਦੀ [[ਟਾਈਪੋਲੋਜੀ (ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ)|ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ]] ਹੈ। " <ref name="corbett">John Corbett (1911) [http://www.newadvent.org/cathen/04642b.htm King David] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070925212531/http://www.newadvent.org/cathen/04642b.htm|date=2007-09-25}} ''[[ਕੈਥੋਲਿਕ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ|The Catholic Encyclopedia]]'' (New York: Robert Appleton Company)</ref> [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਵਿੱਚ, " [[ਸ਼ਾਰਲਮੇਨ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਇੱਕ 'ਨਵੇਂ ਡੇਵਿਡ' ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। [ਇਹ] ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ [ਜਿਸ ਦੀ] ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।" <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DhpKxQT8n74C&pg=PA101|title=The Oxford Illustrated History of Christianity|last=McManners|first=John|date=2001-03-15|isbn=9780192854391|page=101|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160209020220/https://books.google.com/books?id=DhpKxQT8n74C&pg=PA101|archive-date=2016-02-09}}</ref> [[ਲਾਤੀਨੀ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ|ਪੱਛਮੀ ਰੀਤੀ]] ਚਰਚ ( [[ਲੂਥਰਨ]], [[ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ|ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ]] ) 29 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਜਾਂ 6 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ, <ref>{{Cite web|url=http://www.zeno.org/Heiligenlexikon-1858/A/David+(8)|title=Lexikoneintrag zu »David (8)«. Vollständiges Heiligen-Lexikon, Band 1. Augsburg 1858, ...|last=Zeno|website=www.zeno.org|language=de|access-date=2021-10-09}}</ref> ਪੂਰਬੀ ਰੀਤੀ 19 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਦਿਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। <ref>[https://web.archive.org/web/20160312173029/https://www.saintpatrickdc.org/ss/1229.shtml Saint of the Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080530061211/http://www.saintpatrickdc.org/ss/1229.shtml|date=2008-05-30}} for December 29 at St. Patrick Catholic Church, Washington, D.C.</ref> [[ਪੂਰਬੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ]] ਅਤੇ [[ਪੂਰਬੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ]] "ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਮੀ ਪੈਗੰਬਰ ਅਤੇ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ" ਦੇ [[ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਦਿਨ|ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ]] ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਐਤਵਾਰ ( [[ਕ੍ਰਿਸਮਸ|ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ]] [[ਮਹਾਨ ਤਿਉਹਾਰ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਐਤਵਾਰ) ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਯਿਸੂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ|ਯਿਸੂ ਦੇ ਹੋਰ ਪੂਰਵਜ]] . ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ, [[ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼|ਜੋਸਫ਼]] ਅਤੇ [[ਜੇਮਜ਼, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਭਰਾ|ਜੇਮਜ਼, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਭਰਾ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://azbyka.rudays/sv-david-car|title=Пророк Дави́д Псалмопевец, царь Израильский|website=azbyka.rudays|language=ru|access-date=2021-10-09}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''<big>ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਯੁੱਗ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:Arms_of_Ireland_(Variant_1)_(Historical).svg|thumb|ਮੱਧਯੁਗ ਦੇ ਹੇਰਾਲਡਸ ਦੁਆਰਾ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ [[ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਥਿਆਰ|ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ]] 'ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਕੋਟ। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/stream/facsimileofancie00lind#page/n49/mode/2up|title=Lindsay of the Mount Roll|last=Lindsay of the Mount|first=Sir David|date=1542|publisher=Edinburgh, W. & D. Laing|author-link=David Lyndsay|access-date=2015-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203022459/https://archive.org/stream/facsimileofancie00lind#page/n49/mode/2up|archive-date=2016-02-03}}</ref> ( [[ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਕੋਟ|ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ]] )]] [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧ ਯੁੱਗ]] ਦੇ ਯੂਰਪੀਅਨ [[ਮਸੀਹੀ ਸਭਿਆਚਾਰ|ਈਸਾਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ [[ਨੌਂ ਯੋਗ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਾਇਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਜੋ [[ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ|ਬਹਾਦਰੀ]] ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਦਰਸ਼ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਾਹੀ ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਨੌਂ ਵਰਥੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲੂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਮ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਮੱਧਕਾਲੀ [[ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ]] ਅਤੇ [[ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ|ਪੂਰਬੀ]] [[ਈਸਾਈ-ਜਗਤ|ਈਸਾਈ]] -ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ [[ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਅਧਿਕਾਰ|ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ]] ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਈਸਾਈ ਰੋਮਨ ਅਤੇ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੇ ਬਾਈਬਲੀ ਪੂਰਵਜ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਲਈ "ਨਿਊ ਡੇਵਿਡ" ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਸੰਦਰਭ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। <ref name="Garipzanov">{{Cite book|title=The Symbolic Language of Royal Authority in the Carolingian World (c. 751–877)|last=Garipzanov|first=Ildar H.|publisher=Brill|year=2008|isbn=978-9004166691|pages=128, 225}}</ref> [[ਜਾਰਜੀਆ ਦਾ ਰਾਜ|ਜਾਰਜੀਅਨ]] [[ਬਾਗਰਾਸ਼ੀ|ਬਾਗਰਾਟਿਡਸ]] ਅਤੇ [[ਇਥੋਪੀਆ ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ|ਇਥੋਪੀਆ]] ਦੇ [[ਸੁਲੇਮਾਨੀ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਸੋਲੋਮੋਨਿਕ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ [[ਬਾਗਰਾਨੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਿਬਲੀਕਲ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਦਾਅਵਾ|ਜੈਵਿਕ ਵੰਸ਼]] ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite book|title=Imagining History at the Crossroads: Persia, Byzantium, and the Architects of the Written Georgian Past|last=Rapp|first=Stephen H. Jr.|date=1997|publisher=Ph.D. dissertation, University of Michigan|page=528}}</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, [[ਫਰੈਂਕਸ|ਫ੍ਰੈਂਕਿਸ਼]] [[ਕੈਰੋਲਿੰਗੀਅਨ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਕਸਰ ਡੇਵਿਡ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਸਨ; [[ਸ਼ਾਰਲਮੇਨ]] ਖੁਦ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਉਪਨਾਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਸੀ। <ref name="Garipzanov" /> '''<big>ਇਸਲਾਮ</big>''' ਡੇਵਿਡ (ਅਰਬੀ: ''داود'' ਦਾਊਦ ਜਾਂ ''ਦਾਊਦ'' ) [[ਇਸਲਾਮ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਇਸਰਾਏਲੀ|ਇਜ਼ਰਾਈਲੀਆਂ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ [[ਪਰਮਾਤਮਾ|ਰੱਬ]] ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੇ ਗਏ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਨਬੀ|ਨਬੀਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ [[ਕੁਰਾਨ]] ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] ਨਾਮ ਦਾਊਦ, ''ਦਾਊਦ'' ਜਾਂ ''ਦਾਊਦ'' ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ [[ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਸੁਲੇਮਾਨ|ਸੁਲੇਮਾਨ]] ਨਾਲ। ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਨੇ [[ਗੋਲਿਅਥ]] ( [[ਅਲ ਬਕਰਾ|Q2:251]] ) ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਫਲਿਸਤੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਗੋਲਿਅਥ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ( [[Q38:20]] )। ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ "ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦਾ [[ਵਾਈਸਜਰੈਂਟ|ਉਪ-ਨਿਧੀ]] " ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ( [[ਪ੍ਰ 38:26|Q38:26]] ) ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਸਹੀ ਨਿਰਣਾ ਦਿੱਤਾ ( [[ਪ੍ਰ 21:78|Q21:78]] ; [[Q37:21–24]], [[Q26]] ) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਜ਼ਬੂਰ|ਜ਼ਬੂਰਾਂ]] ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ( [[Q4:163]] ) ; [[ਪ੍ਰ17:55|Q17:55]] )। ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕਜੁੱਟ ਹੋ ਗਏ ( [[ਪ੍ਰ 21:79|Q21:79]] ; [[ਪ੍ਰ 34:10|Q34:10]] ; [[Q38:18]] ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਲਈ ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ( [[ਪ੍ਰ 34:10|Q34:10]] ), <ref>{{Cite web|url=http://quran.com/34/10|title=Surah Saba - 10}}</ref> ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਫੈਸ਼ਨਿੰਗ [[ਚੇਨ ਮੇਲ]] ਆਇਰਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ( [[ਪ੍ਰ 21:80|Q21:80]] ); <ref>{{Cite web|url=http://quran.com/21/80|title=Surah Al-Anbya - 80}}</ref> ਇਸ ਗਿਆਨ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ [[ਕਾਂਸਾ|ਕਾਂਸੀ]] ਅਤੇ [[ਕੱਚਾ ਲੋਹਾ|ਕਾਸਟ ਆਇਰਨ]] -ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ। ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ( [[ਪ੍ਰ 21:78|Q21:78]] ) ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ( [[Q38:21–23|Q38:21-23]] )। ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਰਾਨ ਵਿਚ ਡੇਵਿਡ ਦੁਆਰਾ [[ਊਰੀਯਾਹ ਹਿੱਤੀ|ਊਰੀਯਾਹ]] ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗਲਤ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ [[ਬਥਸ਼ਬਾ]] ਦਾ ਕੋਈ ਹਵਾਲਾ ਹੈ, [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। <ref>Wheeler, Brannon M. ''The A to Z of Prophets in Islam and Judaism'', "David"</ref> ਮੁਸਲਿਮ [[ਪਰੰਪਰਾ]] ਅਤੇ ''[[ਹਦੀਸ|ਹਦੀਸ]]'' ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਵਰਤ|ਵਰਤ ਰੱਖਣ]] ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜੋਸ਼ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। <ref>"Dawud".</ref> ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪੈਗੰਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ''[[ਨਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ|ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ]]'' ਸੰਕਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜ਼ਬੂਰ ਗਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਪਾਠ ਅਤੇ ਵੋਕਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨਮੋਹਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬੁਣਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਨਗੇ। <ref>''Stories of the Prophets'', Ibn Kathir, "Story of David"</ref> == ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ == '''<big>ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:David_SM_Maggiore.jpg|thumb|ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਮੂਰਤੀ (1609-1612) [[ਨਿਕੋਲਸ ਕੋਰਡੀਅਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਰੋਮ]], ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ [[ਸੈਂਟਾ ਮਾਰੀਆ ਮੈਗੀਓਰ|ਬੇਸਿਲਿਕਾ ਡੀ ਸਾਂਤਾ ਮਾਰੀਆ ਮੈਗਗੀਓਰ]] ਦੇ ਬੋਰਗੀਜ਼ ਚੈਪਲ ਵਿੱਚ]] ਬਾਈਬਲ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜਾਂ ਹੀ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 11ਵੀਂ ਅਤੇ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਸੰਕਲਨ ਦੀ ਸਹੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3PhbDc-PdvMC&pg=PA258|title=A Survey of the Old Testament|last=Hill|first=Andrew E.|last2=Walton|first2=John H.|publisher=Zondervan|year=2009|isbn=978-0-310-28095-8|edition=3rd|location=Grand Rapids|page=258|quote=The events of the book took place in the last half of the eleventh century and the early part of the tenth century BC, but it is difficult to determine when the events were recorded. There are no particularly persuasive reasons to date the sources used by the compiler later than the events themselves, and good reason to believe that contemporary records were kept (cf. 2 Sam. 20:24–25).|access-date=2019-12-27|orig-year=1991|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011131826/https://books.google.com/books?id=3PhbDc-PdvMC&pg=PA258|archive-date=2020-10-11}}</ref> ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ [[ਸਮੂਏਲ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ]] 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ [[ਜੋਸੀਯਾਹ]] ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ [[ਬਾਬਲੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ|ਬੇਬੀਲੋਨ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ]] (6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਦੌਰਾਨ ਵਧੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ 550 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਓਲਡ ਟੈਸਟਾਮੈਂਟ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ [[ਗ੍ਰੀਮ ਔਲਡ]] ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਹੋਰ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ - ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਚੌਥਾਈ-ਸ਼ੇਕੇਲ ਜੋ ਸ਼ਾਊਲ ਦਾ ਨੌਕਰ ਸੈਮੂਅਲ ਨੂੰ 1 ਸੈਮੂਅਲ 9 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ "ਲਗਭਗ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਜਾਂ ਹੇਲੇਨਿਸਟਿਕ ਪੀਰੀਅਡ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ" ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ- ਸ਼ੇਕੇਲ ਹਾਸਮੋਨੀਅਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। {{Sfn|Auld|2003}} ਸੈਮੂਅਲ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ, "ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ" <ref>({{bibleref2|1 Samuel 16:14–2, 5:10}}</ref> ਅਤੇ "ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਿਰਤਾਂਤ" ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{bibleref2|2 Samuel 9–20}} and {{bibleref2|1 Kings 1–2}}</ref> {{Sfn|Knight|1991}} [[ਇਤਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ|ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ]], ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ 350-300 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਸੈਮੂਅਲ ਅਤੇ ਕਿੰਗਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। {{Sfn|McKenzie|2004}} ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਯਹੂਦਾਹ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਘੱਟ ਸੀ: ਇਹ ਅਕਸਰ ਉਸਨੂੰ ''ਮੇਲੇਕ'' ਦੀ ਬਜਾਏ, " ''ਰਾਜਕੁਮਾਰ'' " ਜਾਂ "ਮੁਖੀ", ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਰਾਜਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਕੋਈ ਵੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ (ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ), ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ [[ਹੇਬਰੋਨ]] ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਘਰੇਲੂ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। {{Sfn|Moore|Kelle|2011}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਭਵ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ [[ਰਾਜਾ ਆਰਥਰ|ਕਿੰਗ ਆਰਥਰ]] ਦੀ ਦੰਤਕਥਾ ਜਾਂ [[ਹੋਮਰ]] ਦੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਸਮਾਨ ਇੱਕ ਬਹਾਦਰੀ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, <ref>{{Cite web|url=https://bibleinterp.arizona.edu/articles/view-copenhagen-israel-and-history-palestine|title=A view from Copenhagen: Israel and the History of Palestine|last=Thompson|first=Thomas L.|year=2001|website=The Bible and Interpretation|access-date=December 25, 2020|quote=The history of Palestine and of its peoples is very different from the Bible's narratives, whatever political claims to the contrary may be. An independent history of Judea during the Iron I and Iron II periods has little room for historicizing readings of the stories of I-II Samuel and I Kings.}}<cite class="citation web cs1" id="CITEREFThompson2001"><span class="cx-segment" data-segmentid="1304">[https://bibleinterp.arizona.edu/articles/view-copenhagen-israel-and-history-palestine "A view from Copenhagen: Israel and the History of Palestine"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="1305">''The Bible and Interpretation''<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="1306"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">2020-12-25</span></span>. </span><q><span class="cx-segment" data-segmentid="1307">The history of Palestine and of its peoples is very different from the Bible's narratives, whatever political claims to the contrary may be. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="1308">An independent history of Judea during the Iron I and Iron II periods has little room for historicizing readings of the stories of I-II Samuel and I Kings.</span></q></cite></ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Redford|1992}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤੁਲਨਾਵਾਂ ਸਵਾਲੀਆ ਹਨ। <ref>Kalimi, Isaac.</ref> ਇੱਕ ਥੀਮ ਜੋ ਕਿ ਦੂਜੇ ਨੇੜਲੇ ਪੂਰਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਜੋਨਾਥਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸਮਰੂਪ ਸੁਭਾਅ ਹੈ। ਜਾਸ਼ਰ ਦੀ [[ਜਾਸ਼ਰ ਦੀ ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬ]] ਵਿੱਚ ਉਦਾਹਰਣ, [[ਸੈਮੂਅਲ 2]] (1:26) ਵਿੱਚ ਉਲੀਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਡੇਵਿਡ ਨੇ "ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋਨਾਥਨ ਦਾ ਪਿਆਰ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲੋਂ ਮਿੱਠਾ ਸੀ", [[ਅਖ਼ੇਲੀਜ਼|ਅਚਿਲਸ]] ਦੀ [[ਪੈਟ੍ਰੋਕਲਸ]] ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ "ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ" [[ਐਨਕਿਡੂ|ਐਨਕੀਡੂ]] ਲਈ [[ਗਿਲਗਾਮੇਸ਼]] ਦਾ ਪਿਆਰ। {{Sfn|Gordon|1995}} {{Sfn|Horner|1978}} ਦੂਸਰੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁਆਫੀ ਹੈ-ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਮਕਾਲੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ, ਕਤਲ ਅਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦਾ। {{Sfn|Baden|2013}} ਸੈਮੂਅਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲਜ਼ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਵਜੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਡੇਵਿਡ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ ਜੋ ਠੋਸ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਹੈ। {{Sfn|Moore|Kelle|2011}} ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: [[ਬਾਰਚ ਹੈਲਪਰਨ|ਬਾਰੂਕ ਹੈਲਪਰਨ]] ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੇਰਹਿਮ ਜ਼ਾਲਮ, ਇੱਕ ਕਾਤਲ ਅਤੇ ਗਥ ਦੇ ਫ਼ਲਿਸਤੀ ਰਾਜੇ [[ਅਕੀਸ਼|ਆਕੀਸ਼]] ਦੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਜਾਲਦਾਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ; <ref>{{Cite web|url=http://www.bookreviews.org/pdf/1551_3721.pdf|title=Review of Baruch Halpern's ''David's Secret Demons: Messiah, Murderer, Traitor, King''|last=Carasik|first=Michael|date=June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20070810172523/http://www.bookreviews.org/pdf/1551_3721.pdf|archive-date=2007-08-10}}</ref> ਸਟੀਵਨ ਮੈਕਕੇਂਜ਼ੀ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ, "ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬੇਰਹਿਮ" ਅਤੇ ਇੱਕ ਜ਼ਾਲਮ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref name="McKenzie_on_David2">{{Cite web|url=http://www.bibleinterp.com/articles/McKensie_020301.shtml|title=King David: A Biography|last=Steven McKenzie|website=The Bible and Interpretation|archive-url=https://web.archive.org/web/20120621040818/http://www.bibleinterp.com/articles/McKensie_020301.shtml|archive-date=2012-06-21}}</ref> ਜੋਏਲ ਐਸ. ਬੈਡਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ, ਬੇਰਹਿਮ, ਮਾਸ-ਅਤੇ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਆਦਮੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਕਤਲ, ਚੋਰੀ, ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ, ਸੈਕਸ, ਧੋਖੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਸਮੇਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=igQqmwEACAAJ&q=The+historical+David|title=The Historical David: The Real Life of an Invented Hero|last=Baden|first=Joel|date=2014-07-29|publisher=[[HarperCollins]]|isbn=978-0-06-218837-3|language=en}}</ref>  [[ਵਿਲੀਅਮ ਜੀ ਡੇਵਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਜੀ. ਡੇਵਰ]] ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਇੱਕ ਸੀਰੀਅਲ ਕਿਲਰ" ਦੱਸਿਆ। {{Sfn|Dever|2020}} [[ਜੈਕਬ ਐਲ ਰਾਈਟ]] ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾਵਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੋਲਿਅਥ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਬਾਥਸ਼ੇਬਾ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਬੰਧ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਯਹੂਦਾਹ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਇੱਕ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਉੱਤੇ ਉਸਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਦੇਰ ਦੇ ਫਾਰਸੀ ਜਾਂ ਹੇਲੇਨਿਸਟਿਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=https://bibleinterp.arizona.edu/articles/2014/07/wri388001|title=David, King of Judah (Not Israel)|date=July 2014|website=bibleinterp.arizona.edu|access-date=3 September 2017}}</ref> ਆਈਜ਼ਕ ਕਲੀਮੀ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: “ਰਾਜੇ ਸੁਲੇਮਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਗਭਗ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਕੋਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਣਾਇਕ ਸਬੂਤ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਖਾਸ ਬਾਈਬਲੀ ਹਵਾਲਾ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਲੀਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਸ ਜਾਂ ਉਸ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹੈ।" <ref name="Ancient Israel page 322">Writing and Rewriting the Story of Solomon in Ancient Israel; by Isaac Kalimi; page 32; Cambridge University Press, 2018; {{ISBN|9781108471268}}</ref> '''<big>ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:JRSLM_300116_Tel_Dan_Stele_01.jpg|thumb|[[ਟੈਲ ਡੈਨ ਸਟੇਲ|ਟੇਲ ਡੈਨ ਸਟੇਲ]]]] 1993 ਵਿੱਚ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ [[ਟੈਲ ਡੈਨ ਸਟੇਲ|ਟੇਲ ਡੈਨ ਸਟੇਲ]], 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ / 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ [[ਅਰਾਮ-ਦਮਿਸ਼ਕ|ਦਮਿਸ਼ਕ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜੇ]] [[ਹਜ਼ੈਲ|ਹਜ਼ਾਏਲ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਉੱਕਰਿਆ ਪੱਥਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ {{Lang-he|ביתדוד}} , ''bytdwd'', ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦਵਾਨ "ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਡੇਵਿਡ" ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{Sfn|Pioske|2015}} {{Sfn|Lemaire|1994}} ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਰੀਡਿੰਗ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, {{Sfn|Pioske|2015}} ਪਰ ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ [[ਯਹੂਦਾਹ ਦਾ ਰਾਜ|ਯਹੂਦਾਹ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ]] ਇੱਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। {{Sfn|Pioske|2015}} ਦੋ [[ਐਪੀਗ੍ਰਾਫਰ]], [[ਆਂਡਰੇ ਲੇਮੇਰ]] ਅਤੇ [[ਐਮਿਲ ਪਿਊਚ|ਐਮਿਲ ਪੁਏਚ]], ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਕਿ [[ਮੋਆਬ]] ਤੋਂ [[ਮੇਸ਼ਾ ਸਟੀਲ]], ਜੋ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਲਾਈਨ 31 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ "ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਡੇਵਿਡ" ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਟੇਲ ਡੈਨ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ. {{Sfn|Pioske|2015}} ਮਈ 2019 ਵਿੱਚ, [[ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫਿਨਕੇਲਸਟਾਈਨ]], ਨਦਾਵ ਨਾਅਮਨ, ਅਤੇ [[ਥਾਮਸ ਰੋਮਰ]] ਨੇ ਨਵੇਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਿਅੰਜਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਬਾਜ਼ੀ (ਪੱਤਰ)|''ਬਾਜ਼ੀ'']] ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਡੇਵਿਡ" ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ। ਮੋਆਬ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸ਼ਹਿਰ "ਹੋਰੋਨਾਇਮ", ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਰਾਜਾ [[ਬਾਲਕ]] ਹੈ, ਇੱਕ ਨਾਮ [[ਇਬਰਾਨੀ ਬਾਈਬਲ]] ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{Sfn|Finkelstein|Na’aman|Römer|2019}} <ref name="AAAS">{{Cite web|url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2019-05/afot-nro050219.php|title=New reading of the Mesha Stele inscription has major consequences for biblical history|date=2 May 2019|publisher=American Friends of Tel Aviv University|type=news release|access-date=22 October 2020|archive-date=2 ਮਈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502163452/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2019-05/afot-nro050219.php|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮਾਈਕਲ ਲੈਂਗਲੋਇਸ ਨੇ [[ਕਾਗਜ਼ ਨੂੰ ਦਬਾਓ|ਲੇਮੇਅਰ]] ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਰਕਰਾਰ ਸਟੀਲ ਦੇ ਉੱਚ-ਰੈਜ਼ੋਲੂਸ਼ਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਲਾਈਨ 31 ਵਿੱਚ "ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਡੇਵਿਡ" ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ". <ref name="AAAS" /> {{Sfn|Langlois|2019}} ਲੈਂਗਲੋਇਸ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਨਅਮਨ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ "ਹਾਊਸ ਆਫ ਡੇਵਿਡ" ਰੀਡਿੰਗ ਅਸਵੀਕਾਰਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਪੱਛਮੀ ਸਾਮੀ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। {{Sfn|Na'aman|2019}} [[ਤਸਵੀਰ:Karnak_Tempel_19.jpg|thumb|[[ਕਰਨਾਕ]] ਵਿਖੇ [[Bubastite ਪੋਰਟਲ|ਬੂਬਸਟਾਈਟ ਪੋਰਟਲ]] ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਸ਼ੋਸ਼ੇਂਕ ਆਈ|ਸ਼ੋਸ਼ੇਂਕ I]] ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਰਾਹਤ, ਦੇਵਤਾ [[ਅਮੁਨ—ਰੀ|ਅਮੂਨ-ਰੇ]] ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਪੂਰਬੀ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।]] ਦੋ ਸਟੀਲਜ਼ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਈਬਲ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਕੇਨੇਥ ਰਸੋਈ|ਕੇਨੇਥ ਕਿਚਨ]] ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਨਾਮ ਫ਼ਿਰਊਨ [[ਸ਼ੋਸ਼ੇਂਕ ਆਈ|ਸ਼ੋਸ਼ੇਂਕ]] ਦੀ ਰਾਹਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਈਬਲ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿਸ਼ਕ]] ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{bibleref2|1 Kings 14:25–27}}</ref> <ref name="Phar">{{Cite book|url=https://www.nytimes.com/books/first/m/mckenzie-david.html|title=King David: A Biography|last=McKenzie|first=Steven L.|work=[[The New York Times]]|year=2000|isbn=0-19-513273-4|chapter=One|access-date=2018-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119124308/http://www.nytimes.com/books/first/m/mckenzie-david.html|archive-date=2018-01-19}}</ref> ਰਾਹਤ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੋਸ਼ੇਂਕ ਨੇ 925 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਇਲਾਕੇ|ਫਲਸਤੀਨ]] ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿਚਨ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ "ਡੇਵਿਡ ਦੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ" ਵਜੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਯਹੂਦਾਹ ਅਤੇ [[ਨੇਗੇਵ]] ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਬਾਈਬਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਸ਼ਾਊਲ ਤੋਂ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਸੀ। ਰਾਹਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। <ref name="Phar" /> '''<big>ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ</big>''' ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਬੂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੌਨ ਹੈਰਲਸਨ ਹੇਜ਼ ਅਤੇ ਜੇਮਜ਼ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਮਿਲਰ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ: "ਜੇਕਰ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਲਸਤੀਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ।" <ref>A History of Ancient Israel and Judah; ByJames Maxwell Miller & John Haralson Hayes; pages 204; SCM Press, 2006; {{ISBN|9780334041177}}</ref> ਇਹ [[ਐਮੇਲੀ ਕੁਹਰਟ]] ਦੇ 1995 ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਨੂੰ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ "ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਨਹੀਂ ਹਨ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲਿਖਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ), ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਜਾਂ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੀ ਸਮਕਾਲੀ ਸੰਦਰਭ ਨਹੀਂ ਹੈ," ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, "ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਸਾਈਟਾਂ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਬੂਤ ਸੈੱਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ." <ref name="Kuhrtp438">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=V_sfMzRPTgoC&q=Kuhrt,+Amiele+(1995).+The+Ancient+Near+East.|title=The Ancient Near East, c. 3000–330 BC, Band 1|last=Kuhrt|first=Amélie|publisher=Routledge|year=1995|isbn=978-0-41516-762-8|location=New York|page=438|author-link=Amélie Kuhrt}}</ref> 2007 ਵਿੱਚ, [[ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫਿਨਕੇਲਸਟਾਈਨ]] ਅਤੇ [[ਨੀਲ ਆਸ਼ਰ ਸਿਲਬਰਮੈਨ]] ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯਹੂਦਾਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਬੂਤਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਜਾਂ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ [[ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਰਾਜ (ਸਾਮਰੀਆ)|ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜ]] ਦੁਆਰਾ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Harvard citation no brackets|Finkelstein|Silberman|2007|pp=26–27}}; {{Harvard citation no brackets|Finkelstein|Silberman|2002}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਯਹੂਦਾਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ [[ਇੱਕ ਈਸ਼ਵਰਵਾਦ|ਈਸ਼ਵਰਵਾਦੀ]] ਨਹੀਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕਾਂ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ, ਏਕਾਦਸ਼ਵਾਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। {{Sfn|Finkelstein|Silberman|2002}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦੀਆਂ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਲਈ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਯਹੂਦਾਹ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੇ ਇੱਕ ਅਨੁਸਾਰੀ ਘੱਟ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ, 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੌਰਾਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਾਮਰੀਆ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ। <ref>{{Harvard citation no brackets|Finkelstein|Silberman|2002|pp=[https://books.google.com/books?id=lu6ywyJr0CMC&pg=PA158 158]}}.</ref> {{Sfn|Finkelstein|Silberman|2002}} <ref>{{Harvard citation no brackets|Finkelstein|Silberman|2002}}.</ref> 2014 ਵਿੱਚ, [[ਅਮਿਹੈ ਮਜ਼ਾਰ|ਅਮੀਹਾਈ ਮਜ਼ਾਰ]] ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੀ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ]] ਨੂੰ "ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref name="amazar">{{Cite book|url=http://www.rehov.org/Rehov/publications/Mazar%20-%20The%20United%20%20Monarchy-BZAW2010.pdf|title=Archaeology and the biblical Narrative: The Case of the United Monarchy|last=Mazar|first=Amihai|archive-url=https://web.archive.org/web/20140611170411/http://www.rehov.org/Rehov/publications/Mazar%20-%20The%20United%20%20Monarchy-BZAW2010.pdf|archive-date=2014-06-11}}</ref> ਉਸਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਤੁਲਨਾ [[ਲਬਾਇਆ|ਲਾਬਯਾ]] ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਿਰਊਨ [[ਇਖ਼ਨਾਤੁਨ|ਅਖੇਨਾਤੇਨ]] ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਜ਼ਾਰ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਨੇ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੌਰਾਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਈਬਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪਾਠ "ਸਾਹਿਤਕ-ਪੁਰਾਣਿਕ ਸੁਭਾਅ" ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.biblicalarchaeology.org/daily/ancient-cultures/ancient-israel/did-the-kingdoms-of-saul-david-and-solomon-actually-exist/|title=First Person: Did the Kingdoms of Saul, David and Solomon Actually Exist?|date=2020-12-12|website=Biblical Archaeology Society|access-date=2021-07-20}}</ref> ਵਿਲੀਅਮ ਜੀ. ਡੇਵਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, [[ਸੌਲ]], ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ [[ਸੁਲੇਮਾਨ]] ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਾਜਬ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹਨ, ਪਰ "ਅੱਜ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦੇਣਗੇ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਹਾੜੀ-ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਸੀ"। {{Sfn|Dever|2020}} {{Sfn|Dever|2017}} <ref>{{Cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/bible/dever.html|title=NOVA {{!}} The Bible's Buried Secrets {{!}} Archeology of the Hebrew Bible|website=PBS|access-date=2021-07-20|quote=The stories of Solomon are larger than life. According to the stories, Solomon imported 100,000 workers from what is now Lebanon. Well, the whole population of Israel probably wasn't 100,000 in the 10th century. Everything Solomon touched turned to gold. In the minds of the biblical writers, of course, David and Solomon are ideal kings chosen by Yahweh. So they glorify them. Now, archeology can't either prove or disprove the stories. But I think most archeologists today would argue that the United Monarchy was not much more than a kind of hill-country chiefdom. It was very small-scale.|archive-date=2010-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100318021708/http://www.pbs.org/wgbh/nova/bible/dever.html|url-status=dead}}</ref> [[ਲੈਸਟਰ ਐਲ. ਗ੍ਰੈਬੇ|ਲੇਸਟਰ ਐਲ. ਗ੍ਰੈਬੇ]] ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ: "ਮੁੱਖ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਇਰਨ ਆਈਆਈਏ ਵਿੱਚ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਸੀ: ਕੀ ਇਹ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੜ੍ਹ ਸੀ ਪਰ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਾਂ ਕੀ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਵਧਦਾ-ਫੁੱਲਦਾ – ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਉੱਭਰ ਰਿਹਾ – ਰਾਜ? ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ..." <ref>Ancient Israel: What Do We Know and How Do We Know It? By Lester L. Grabbe; page 77Bloomsbury Publishing, 2017</ref> ਇਸਹਾਕ ਕਲੀਮੀ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ: "ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਕਾਲੀ ਵਾਧੂ-ਬਾਈਬਲੀ ਸਰੋਤ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਯਹੂਦਾਹ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸਪਸ਼ਟ ਸਬੂਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।" <ref name="Ancient Israel page 323">Writing and Rewriting the Story of Solomon in Ancient Israel; by Isaac Kalimi; page 32; Cambridge University Press, 2018; {{ISBN|9781108471268}}</ref> ਡੇਵਿਡਿਕ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਇਲਾਤ [[ਈਲਾਤ ਮਜ਼ਾਰ|ਮਜ਼ਾਰ]] ਦੇ [[ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਣਤਰ|ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ]] ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ [[ਸਟੈਪਡ ਸਟੋਨ ਬਣਤਰ|ਸਟੈਪਡ ਸਟੋਨ ਸਟ੍ਰਕਚਰ]] ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। <ref>Zachary Thomas, "Debating the United Monarchy: let's see how far we've come."</ref> ਈਲਾਤ ਮਜ਼ਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਢਾਂਚੇ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਜ਼ਾਰ ਇਸ ਡੇਟਿੰਗ ਨੂੰ ਕਈ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਦੋ ਫੋਨੀਸ਼ੀਅਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਜੱਗ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓਕਾਰਬਨ ਮਿਤੀ ਵਾਲੀ ਹੱਡੀ, 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਹੈ। <ref>Mazar, Eilat, ''Excavations at the Summit of the City of David, Preliminary Report of Seasons 2005–2007'', Shoham, Jerusalem and New York, 2009, pp. 52–56.</ref> [[ਅਮਿਹੈ ਮਜ਼ਾਰ|ਅਮੀਹਾਈ ਮਜ਼ਾਰ]], [[ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਫੌਸਟ]], ਨਾਦਵ ਨਾਮਨ ਅਤੇ [[ਵਿਲੀਅਮ ਜੀ ਡੇਵਰ]] ਨੇ ਵੀ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਡੇਟਿੰਗ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। <ref name="amazar2">{{Cite book|url=http://www.rehov.org/Rehov/publications/Mazar%20-%20The%20United%20%20Monarchy-BZAW2010.pdf|title=Archaeology and the biblical Narrative: The Case of the United Monarchy|last=Mazar|first=Amihai|archive-url=https://web.archive.org/web/20140611170411/http://www.rehov.org/Rehov/publications/Mazar%20-%20The%20United%20%20Monarchy-BZAW2010.pdf|archive-date=2014-06-11}}</ref> <ref>Mazar, Amihai.</ref> <ref>Avraham Faust 2010.</ref> <ref>“The Stepped Stone Structure” in Mazar ed., The Summit of the City of David Excavations 2005–2008: Final Reports Volume I: Area G (2015), pp. 169–88</ref> {{Sfn|Na'aman|2014}} {{Sfn|Dever|2017}} 2010 ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਈਲਾਤ ਮਜ਼ਾਰ]] ਨੇ [[ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ|ਡੇਵਿਡ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ]] ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਮਜ਼ਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰੇਗਾ ਕਿ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਰਾਜ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। <ref name=":0">'Jerusalem city wall dates back to King Solomon'; by Abe Selig; Jerusalem Post, 23 February 2010; at</ref> 2006 ਵਿੱਚ, [[ਕੇਨੇਥ ਰਸੋਈ|ਕੇਨੇਥ ਕਿਚਨ]] ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੱਟੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ "ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ [[ਕਨਾਨ]] ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਇਸਦੇ ਭੂ-ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਰਾਜ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋਂਦ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।" <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Kw6U05qBiXcC&q=%22the+physical+archaeology+of+tenth-century+Canaan+is+consistent+with+the+former+existence+of+a+unified+state+on+its+terrain%22&pg=PA158|title=On the Reliability of the Old Testament|last=Kitchen|first=K. A.|date=2006-06-09|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-0396-2}}</ref> [[ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫਿਨਕੇਲਸਟਾਈਨ]], ਲਿਲੀ ਸਿੰਗਰ-ਅਵਿਟਜ਼, ਜ਼ੀਵ [[Ze'ev Herzog|ਹਰਜ਼ੋਗ]] ਅਤੇ [[ਡੇਵਿਡ Ussishkin|ਡੇਵਿਡ ਉਸਿਸ਼ਕਿਨ]] ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਹਨਾਂ ਸਿੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। <ref>Has King David's Palace in Jerusalem been Found?</ref> ਫਿਨਕੇਲਸਟਾਈਨ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦੀ ਡੇਟਿੰਗ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਿ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਅੰਡਰਲਾਈੰਗ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਕਿ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਦੀ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੈਕਫਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਪਹਿਲੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਈ. ਮਜ਼ਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>The "Large Stone Structure" in Jerusalem Reality versus Yearning By Israel Finkelstein, 2011; Zeitschrift des Deutschen Palastina-Vereins 127(1):2-10; at</ref> [[ਅਰੇਨ ਮਾਇਰ]] ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਢਾਂਚਾ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਰਾਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸਬੂਤ "ਕਮਜ਼" ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। <ref name=":02">'Jerusalem city wall dates back to King Solomon'; by Abe Selig; Jerusalem Post, 23 February 2010; at</ref> ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਯੋਸੇਫ ਗਾਰਫਿਨਕੇਲ|ਯੋਸੇਫ]] ਗਾਰਫਿਨਕੇਲ ਅਤੇ [[ਸਾਰ ਗਨੋਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਖੀਰਬੇਤ ਕਿਆਫਾ|ਖੀਰਬੇਟ ਕਿਆਫਾ]] ਵਿਖੇ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੰਦੋਬਸਤ [[ਰੇਡੀਓਕਾਰਬਨ ਮਿਤੀ|ਰੇਡੀਓਕਾਰਬਨ ਮਿਲਿਆ]], ਜੋ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਰਾਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਖੋਜ ਦੇ ਬਾਅਦ, [[ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਥਾਰਟੀ|ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਅਥਾਰਟੀ]] ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਖਿਰਬਤ ਕਿਯਾਫਾ ਵਿਖੇ ਖੁਦਾਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਯਹੂਦਾਹ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਦਲੀਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਯਹੂਦਾਹ ਦਾ ਰਾਜ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਠਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਾਰੀਖ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। " <ref name="garfinkel2012">{{Cite web|url=http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.aspx?id=1989|title=Journal 124: Khirbat Qeiyafa preliminary report|last=Garfinkel|first=Yossi|last2=Ganor|first2=Sa'ar|date=19 April 2012|website=Hadashot Arkheologiyot: Excavations and Surveys in Israel|publisher=Israel Antiquities Authority|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623021750/http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.aspx?id=1989|archive-date=23 June 2012|access-date=12 June 2018|ref=garfinkel2012|last3=Hasel|first3=Michael}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖੀਰਬੇਟ ਕਿਆਫਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੁਝ ਸਿੱਟਿਆਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਦੂਜੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫਿਨਕੇਲਸਟਾਈਨ ਅਤੇ [[ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਫੈਂਟਲਕਿਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਉੱਤਰੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ. <ref name="finkelsteinfantalkin2012">{{Cite journal|last=Finkelstein|first=Israel|last2=Fantalkin|first2=Alexander|date=May 2012|title=Khirbet Qeiyafa: an unsensational archaeological and historical interpretation|url=http://archaeology.tau.ac.il/wp-content/uploads/2013/04/Qeiyafa_Unsensational_Interpretation.pdf|journal=Tel Aviv|volume=39|pages=38–63|doi=10.1179/033443512x13226621280507|access-date=12 June 2018|ref=finkelsteinfantalkin2012|archive-date=13 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213094447/http://archaeology.tau.ac.il/wp-content/uploads/2013/04/Qeiyafa_Unsensational_Interpretation.pdf|url-status=dead}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, [[ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਫੌਸਟ]] ਅਤੇ ਯੇਅਰ ਸਪੀਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 30 ਮੀਲ ਦੂਰ ਟੇਲ ਈਟਨ ਵਿਖੇ [[ਐਗਲੋਨ, ਕਨਾਨ|ਇੱਕ ਕਨਾਨੀ ਸਾਈਟ]] ਨੂੰ ਇੱਕ ਯਹੂਦਾਹ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਸਮੂਲੀਅਤ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 11 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਾਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.ਪੂ. ਇਸ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੇ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਐਸ਼ਲਰ ਬਲਾਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{Sfn|Faust|Sapir|2018}} <ref>Proof Of King David?</ref> == ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ == '''<big>ਸਾਹਿਤ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:081.David_Mourns_the_Death_of_Absalom.jpg|thumb|ਡੇਵਿਡ ਅਬਸਾਲੋਮ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸੋਗ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਗੁਸਤਾਵ ਡੋਰੇ ਦੁਆਰਾ]] ਡੇਵਿਡ ਬਾਰੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * '''1517''' ''[[ਡੇਵਿਡਿਆਡ]]'' [[ਕ੍ਰੋਟ|ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਅਨ]] [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀ]], [[ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ]], ਅਤੇ [[ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਮਾਨਵਵਾਦ|ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ]] [[ਮਾਰਕੋ ਮਾਰੂਲੀਚ|ਮਾਰਕੋ ਮਾਰੂਲੀਕ]] (ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕਈ ਵਾਰ "ਮਾਰਕਸ ਮਾਰੁਲਸ" ਵਜੋਂ [[ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਲੈਟਿਨੀਕਰਨ|ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ [[ਨਵਾਂ ਲਾਤੀਨੀ|ਨਵ-ਲਾਤੀਨੀ]] [[ਮਹਾਕਾਵਿ|ਮਹਾਂਕਾਵਿ]] ਹੈ। [[ਹੋਮਰ]] ਦੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ''ਡੇਵਿਡਿਆਡ'' ਨੂੰ [[ਵਰਜਿਲ]] ਦੇ ''[[ਅਨੀਅਡ|ਐਨੀਡ]]'' 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਡਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰੁਲਿਕ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ " [[ਸਪਲਿਟ, ਕਰੋਸ਼ੀਆ|ਸਪਲਿਟ]] ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਵਰਜਿਲ" ਕਿਹਾ ਸੀ। [[ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰ|ਫਿਲੋਲੋਜਿਸਟ]] [[ਮਿਰੋਸਲਾਵ ਮਾਰਕੋਵਿਚ]] ਵੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ " [[ਓਵਿਦ|ਓਵਿਡ]], [[ਲੂਕਾਨਸ|ਲੂਕਨ]] ਅਤੇ [[ਸਥਿਤੀ|ਸਟੇਟਸ]] ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ" ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। * '''1681–82 ਡ੍ਰਾਈਡਨ''' [[ਜਾਨ ਡਰਾਈਡਨ|ਦੀ]] ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ''[[ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ ਅਤੇ ਅਕੀਟੋਫ਼ੇਲ|ਅਬਸਾਲੋਮ ਅਤੇ]]'' ਅਚੀਟੋਫੇਲ ਇੱਕ ਰੂਪਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ [[ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ|ਅਬਸਾਲੋਮ]] ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਅਧਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[Monmouth ਬਗਾਵਤ|ਮੋਨਮਾਊਥ ਬਗਾਵਤ]] (1685) ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [[ਪੋਪਿਸ਼ ਪਲਾਟ]] (1678) ਅਤੇ [[ਬੇਦਖਲੀ ਸੰਕਟ]] । * '''1893''' [[ਸਰ ਆਰਥਰ ਕਾਨਨ ਡੌਇਲ|ਸਰ ਆਰਥਰ ਕੋਨਨ ਡੋਇਲ]] ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਬਾਥਸ਼ੇਬਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ [[ਸ਼ਰਲੌਕ ਹੋਮਜ਼|ਸ਼ੈਰਲੌਕ ਹੋਮਜ਼]] ਦੀ ਕਹਾਣੀ ''[[ਕ੍ਰੋਕਡ ਮੈਨ ਦਾ ਸਾਹਸ|ਦ ਐਡਵੈਂਚਰ ਆਫ਼ ਦ ਕਰੂਕਡ ਮੈਨ ਦੀ]]'' ਬੁਨਿਆਦ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਲਮਜ਼ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ "ਉਰੀਯਾਹ ਅਤੇ ਬਾਥਸ਼ਬਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ" ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=C2IpCgAAQBAJ&pg=PT291|title=The Sherlock Holmes Book: Big Ideas Simply Explained|date=1 October 2015|publisher=Dorling Kindersley|isbn=978-0-24124833-1|access-date=12 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011131826/https://books.google.com/books?id=C2IpCgAAQBAJ&pg=PT291|archive-date=11 October 2020|via=Google Books}}</ref> * '''1928''' [[ਐਲਮਰ ਡੇਵਿਸ]] ਦਾ ਨਾਵਲ ''ਜਾਇੰਟ ਕਿਲਰ'' ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਬਾਈਬਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦਾ ਹੈ, ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੇ "ਗੰਦੇ ਕੰਮ" ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ, [[ਯਾਈਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਲਹਾਨਾਨ|ਇਲਹਾਨਨ]] ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੋਲਿਅਥ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਪਰ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ [[ਯੋਆਬ|ਜੋਆਬ]], ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਜਨਰਲ, ਨੇ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਰਾਜਕਥਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਾਂ ਲਿਖਿਆ। * '''1936''' [[ਵਿਲੀਅਮ ਫ਼ਾਕਨਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਫਾਕਨਰ]] ਦਾ ''[[ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ, ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ!|ਅਬਸਾਲੋਮ, ਅਬਸਾਲੋਮ!]]'' ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸਦੀ ਬਗਾਵਤ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜਰਨੈਲ, ਯੋਆਬ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਅਬਸਾਲੋਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਰਾ, [[ਅਮਨੋਨ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ [[ਤਾਮਾਰ (ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਧੀ)|ਤਾਮਾਰ]] ਦੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਲਈ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। * '''1946''' [[ਗਲੇਡਿਸ ਸਮਿਟ|ਗਲੇਡਿਸ ਸਮਿੱਟ]] ਦਾ ਨਾਵਲ ''ਡੇਵਿਡ ਦ ਕਿੰਗ'' ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜੀਵਨੀ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਜੋਨਾਥਨ ਦੇ ਨਾਲ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਹੋਮਿਓਰੋਟਿਕ|ਸਮਲਿੰਗੀ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੋਖਮ ਲਿਆ, ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਪਾਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਨਰਮ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * '''1966''' [[ਜੁਆਨ ਬੋਸ਼ (ਰਾਜਨੇਤਾ)|ਜੁਆਨ ਬੋਸ਼]], ਇੱਕ ਡੋਮਿਨਿਕਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ, ਨੇ ''ਡੇਵਿਡ: ਇੱਕ ਕਿੰਗ ਦੀ ਜੀਵਨੀ'', ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਇੱਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਚਿੱਤਰਣ ਵਜੋਂ ਲਿਖੀ। * '''1970''' [[ਡੈਨ ਜੈਕਬਸਨ]] ਦਾ ''ਦ ਰੇਪ ਆਫ਼ ਤਾਮਾਰ'', ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਯੋਨਾਦਾਬ ਦੁਆਰਾ, ਅਮਨੋਨ ਦੁਆਰਾ ਤਾਮਾਰ ਦੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਕਲਪਿਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। * '''1972''' [[ਸਟੀਫਨ ਹੇਮ]] ਨੇ ''ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਰਿਪੋਰਟ'' ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ [[ਈਥਨ (ਬਾਈਬਲੀ ਚਿੱਤਰ)|ਏਥਨ]] ਨੇ ਰਾਜਾ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ "ਡੇਵਿਡ, ਜੇਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਰਿਪੋਰਟ" - ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਅਧਿਕਾਰਤ" ਲਿਖਣ ਦਾ ਚਿਤਰਣ। ਇਤਿਹਾਸ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। * '''1974''' [[ਥਾਮਸ ਬਰਨੇਟ ਸਵਾਨ]] ਦੇ ਬਾਈਬਲ ਸੰਬੰਧੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਵਲ ''ਹਾਉ ਆਰ ਦ ਮਾਈਟੀ ਫਾਲਨ'' ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਜੋਨਾਥਨ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੋਨਾਥਨ ਇੱਕ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੀ ਅਰਧ-ਮਨੁੱਖੀ ਨਸਲ (ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਨੇਫਿਲਿਮ|ਨੈਫਿਲਿਮ]] ) ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਕਈ ਨਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਪਰ ਅਕਸਰ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਸਤਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। * '''1980''' [[ਮਲਾਚੀ ਮਾਰਟਿਨ]] ਦਾ [[ਧੜਾ (ਸਾਹਿਤ)|ਧੜੇ]] ਦਾ ਨਾਵਲ ''ਕਿੰਗਜ਼ ਆਫ਼ ਕਿੰਗਜ਼: ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਲਾਈਫ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਡੇਵਿਡ'' ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਡੋਨਾਈ ਦੇ ਫਲਿਸਤੀ ਦੇਵਤੇ ਡੇਗਨ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ। * '''1984''' [[ਜੋਸਫ਼ ਹੈੱਲਰ|ਜੋਸਫ਼ ਹੈਲਰ]] ਨੇ ਡੇਵਿਡ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ''[[ਰੱਬ ਜਾਣਦਾ ਹੈ (ਨਾਵਲ)|ਗੌਡ ਨੋਜ਼]]'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਈਮਨ ਐਂਡ ਸ਼ੂਸਟਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਬੁੱਢੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਨੁੱਖਤਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਲਚ, ਲਾਲਸਾ, ਸੁਆਰਥ, ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਦੂਰੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ, ਬਾਈਬਲ ਵਿਚ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। * '''1993''' [[ਮੈਡੇਲੀਨ ਲ'ਐਂਗਲ]] ਦਾ ਨਾਵਲ ''ਸਰਟੇਨ ਵੂਮੈਨ'' ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਆਧੁਨਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਗਾਥਾ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਈਸਾਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। * '''1995''' [[ਐਲਨ ਮੈਸੀ]] ਨੇ ''ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ'' ਲਿਖਿਆ, ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੋਨਾਥਨ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਜਿਨਸੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/beyondbiblicalho00jche/page/86|title=Beyond the Biblical Horizon: The Bible and the Arts|last=O'Kane|first=Martin|year=1999|isbn=978-9004112902|editor-last=Exum|editor-first=Jo Cheryl|page=[https://archive.org/details/beyondbiblicalho00jche/page/86 86]|chapter=The Biblical King David and His Artistic and Literary Afterlives|access-date=15 August 2015|chapter-url=https://books.google.com/books?id=AUd28eEXGfoC&q=massie+jonathan&pg=PA86}}</ref> * '''2015''' [[ਗੇਰਾਲਡੀਨ ਬਰੂਕਸ (ਲੇਖਕ)|ਗੇਰਾਲਡਾਈਨ ਬਰੂਕਸ]] ਨੇ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਲਿਖਿਆ, ''[[ਗੁਪਤ ਕੋਰਡ|ਦ ਸੀਕਰੇਟ ਕੋਰਡ]]'', ਨਬੀ [[ਨਾਥਨ (ਨਬੀ)|ਨਾਥਨ]] ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। <ref name="Gilbert">{{Cite news|url=https://www.bostonglobe.com/arts/books/2015/10/03/book-review-the-secret-chord-geraldine-brooks/5XqipZWUj40EQVoerjtQmO/story.html|title='The Secret Chord' by Geraldine Brooks|last=Gilbert|first=Matthew|date=3 October 2015|work=[[The Boston Globe]]|access-date=4 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005034331/https://www.bostonglobe.com/arts/books/2015/10/03/book-review-the-secret-chord-geraldine-brooks/5XqipZWUj40EQVoerjtQmO/story.html|archive-date=5 October 2015}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/geraldine-brooks-reimagines-king-davids-life-in-the-secret-chord/2015/09/28/e0a4a69c-62de-11e5-9757-e49273f05f65_story.html|title=Geraldine Brooks reimagines King David's life in 'The Secret Chord'|last=Hoffman|first=Alice|date=28 September 2015|work=[[The Washington Post]]|access-date=29 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180330075856/https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/geraldine-brooks-reimagines-king-davids-life-in-the-secret-chord/2015/09/28/e0a4a69c-62de-11e5-9757-e49273f05f65_story.html|archive-date=30 March 2018}}</ref> * '''2020''' [[ਮਾਈਕਲ ਅਰਡਿਟੀ]] ਨੇ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ, ਦ ਐਨੋਇਟਿਡ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ, ਮਿਕਲ, ਅਬੀਗੈਲ ਅਤੇ ਬਾਥਸ਼ੇਬਾ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.scotsman.com/arts-and-culture/books/book-review-anointed-michael-arditti-2538664|title=Book review: The Anointed, by Michael Arditti|date=2020-04-14|website=www.scotsman.com|language=en|access-date=2022-09-01}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/34eb0bda-8489-11ea-b6e9-a94cffd1d9bf|title=The Anointed by Michael Arditti — a David less divine|date=2020-05-08|work=Financial Times|access-date=2022-09-01}}</ref> '''<big>ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼</big>''' * '''1599''' [[ਕਾਰਾਵਾਗੀਓ|ਕੈਰਾਵੈਜੀਓ]] ''[[ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਗੋਲਿਅਥ (ਕੈਰਾਵਾਗੀਓ)|ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਗੋਲਿਅਥ]]'' * '''c. 1610''' [[ਗੋਲਿਅਥ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਨਾਲ ਡੇਵਿਡ (ਕੈਰਾਵਾਗੀਓ, ਰੋਮ)|ਗੋਲਿਅਥ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਰਵਾਗਜੀਓ ਡੇਵਿਡ]] * '''1616''' [[ਪੀਟਰ ਪਾਲ ਰੂਬੇਨਜ਼|ਪੀਟਰ ਪੌਲ ਰੂਬੈਂਸ]] ''[[ਡੇਵਿਡ ਗੋਲਿਅਥ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ]]'' * '''''c.'' 1619''' [[ਕਾਰਾਵਾਗੀਓ|ਕੈਰਾਵਾਗਿਓ]], ''[[ਗੋਲਿਅਥ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਨਾਲ ਡੇਵਿਡ (ਕੈਰਾਵਾਗੀਓ, ਰੋਮ)|ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਗੋਲਿਅਥ]]'' '''<big>ਮੂਰਤੀਆਂ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:'David'_by_Michelangelo_Fir_JBU005_denoised.jpg|thumb|[[ਮੀਕੇਲਾਂਜਲੋ|ਮਾਈਕਲਐਂਜਲੋ]] ਦੁਆਰਾ ''[[ਡੇਵਿਡ (ਮਾਈਕਲਐਂਜਲੋ)|ਡੇਵਿਡ]]'']] * '''1440?''' [[ਦੋਨਾਤੇਲੋ|ਡੋਨਾਟੇਲੋ]], ''[[ਡੇਵਿਡ (ਡੋਨੇਟੇਲੋ)|ਡੇਵਿਡ]]'' * '''1473-1475 ਵੇਰੋਚਿਓ''' [[ਵੇਰੋਚਿਓ|,]] ''[[ਡੇਵਿਡ (ਵੇਰੋਚਿਓ)|ਡੇਵਿਡ]]'' * '''1501-1504''' [[ਮੀਕੇਲਾਂਜਲੋ|ਮਾਈਕਲਐਂਜਲੋ]], ''[[ਡੇਵਿਡ (ਮਾਈਕਲਐਂਜਲੋ)|ਡੇਵਿਡ]]'' * '''1623-1624''' [[ਜਿਆਨ ਲੋਰੇਂਜ਼ੋ ਬੇਰਨਿਨੀ|ਜਿਆਨ ਲੋਰੇਂਜ਼ੋ ਬਰਨੀਨੀ]], ''[[ਡੇਵਿਡ (ਬਰਨੀਨੀ)|ਡੇਵਿਡ]]'' '''<big>ਫਿਲਮ</big>''' ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ: * '''1951''' [[ਹੈਨਰੀ ਕਿੰਗ (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਹੈਨਰੀ ਕਿੰਗ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''[[ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਬਾਥਸ਼ਬਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਬਾਥਸ਼ੇਬਾ]] ਵਿੱਚ'', [[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਪੈੱਕ|ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਪੇਕ]] ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। * '''1959''' [[ਰਾਜਾ ਵਿਡੋਰ|ਕਿੰਗ ਵਿਡੋਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''[[ਸੁਲੇਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਾ|ਸੋਲੋਮਨ ਅਤੇ ਸ਼ੇਬਾ]] ਵਿੱਚ'', [[ਫਿਨਲੇ ਕਰੀ]] ਨੇ ਇੱਕ ਬੁੱਢੇ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। * '''1961''' ਬੌਬ ਮੈਕਨਾਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''[[ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ|ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ]]'', [[ਜੈਫ ਚੈਂਡਲਰ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਜੈਫ ਚੈਂਡਲਰ]] ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। * '''1985''' [[ਬਰੂਸ ਬੇਰਸਫੋਰਡ|ਬਰੂਸ ਬੇਰੇਸਫੋਰਡ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''[[ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ]]'' ਵਿੱਚ, [[ਰਿਚਰਡ ਗੇਅਰ|ਰਿਚਰਡ ਗੇਰੇ]] ਨੇ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। * '''1996''' ''[[ਡੇਵ ਅਤੇ ਜਾਇੰਟ ਅਚਾਰ|ਡੇਵ ਐਂਡ ਦ ਜਾਇੰਟ ਪਿਕਲ ਵਿੱਚ]]'' '''<big>ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ</big>''' * '''1976''' ''[[ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ|ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ ਡੇਵਿਡ]]'', ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਟਿਮੋਥੀ ਬੌਟਮਜ਼|ਟਿਮੋਥੀ ਬਾਟਮਜ਼]] ਅਤੇ [[ਕੀਥ ਮਿਸ਼ੇਲ]] ਦੇ ਨਾਲ ਟੀਵੀ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਫਿਲਮ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MtcXDQAAQBAJ&q=%22The+Story+of+David%22+1976+%22Timothy+Bottoms%22+Keith&pg=PA111|title=The Bible in Motion: A Handbook of the Bible and Its Reception in Film|last=Burnette-Bletsch|first=Rhonda|date=12 September 2016|publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG|isbn=9781614513261|access-date=2 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011131826/https://books.google.com/books?id=MtcXDQAAQBAJ&pg=PA111&dq=%22The+Story+of+David%22+1976+%22Timothy+Bottoms%22+Keith&hl=en#v=onepage&q=%22The+Story+of+David%22+1976+%22Timothy+Bottoms%22+Keith&f=false|archive-date=11 October 2020|via=Google Books}}</ref> * '''1997''' ''[[ਡੇਵਿਡ (1997 ਫਿਲਮ)|ਡੇਵਿਡ]]'', ਇੱਕ ਟੀਵੀ-ਫਿਲਮ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਨਥਾਨਿਏਲ ਪਾਰਕਰ]] ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ [[ਲਿਓਨਾਰਡ ਨਿਮੋਏ]] ਪੈਗੰਬਰ ਸੈਮੂਅਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kW8j6sHvrewC&q=%22Nathaniel+Parker%22+david+nimoy&pg=PA368|title=Encyclopedia of Television Film Directors|last=Roberts|first=Jerry|date=5 June 2009|publisher=Scarecrow Press|isbn=9780810863781|page=368|access-date=14 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011131826/https://books.google.com/books?id=kW8j6sHvrewC&pg=PA368&dq=%22Nathaniel+Parker%22+david+nimoy&hl=en#v=onepage&q=%22Nathaniel+Parker%22+david+nimoy&f=false|archive-date=11 October 2020|via=Google Books}}</ref> * '''1997''' [[ਮੈਕਸ ਵਾਨ ਸਿਡੋ]] ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਸੀਕਵਲ, ਟੀਵੀ-ਫਿਲਮ ''[[ਸੁਲੇਮਾਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸੋਲੋਮਨ]]'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ''।'' <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0tLUAwAAQBAJ&q=%22Max+von+Sydow%22+solomon+anouk&pg=PA168|title=Hollywood's Ancient Worlds|last=Richards|first=Jeffrey|date=1 September 2008|publisher=A&C Black|isbn=9781847250070|page=168|access-date=14 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011131826/https://books.google.com/books?id=0tLUAwAAQBAJ&pg=PA168&dq=%22Max+von+Sydow%22+solomon+anouk&hl=en#v=onepage&q=%22Max+von+Sydow%22+solomon+anouk&f=false|archive-date=11 October 2020|via=Google Books}}</ref> * '''2009''' [[ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਈਗਨ]] ਨੇ ''[[ਕਿੰਗਜ਼ (ਯੂਐਸ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)|ਕਿੰਗਜ਼]]'' 'ਤੇ ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਈਬਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਮੁੜ-ਕਲਪਨਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://forward.com/culture/104244/david-my-david/|title=David, My David|date=26 March 2009|website=Forward|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215055002/https://forward.com/culture/104244/david-my-david/|archive-date=15 February 2018|access-date=14 February 2018}}</ref> * ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ [[ਇਤਿਹਾਸ ਚੈਨਲ|ਹਿਸਟਰੀ ਚੈਨਲ]] ਦੀ ''[[ਲੜਾਈਆਂ ਬੀ.ਸੀ|ਬੈਟਲਜ਼ ਬੀ ਸੀ]]'' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਐਪੀਸੋਡ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਈਬਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.history.com/content/battles-bc|title=Battles BC|website=History|archive-url=https://web.archive.org/web/20100207180103/http://www.history.com/content/battles-bc|archive-date=2010-02-07}}</ref> * '''2012''' ''[[ਰੀ ਦਾਵੀ|ਰੀ ਡੇਵੀ]]'', ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਓਨਾਰਡੋ ਬ੍ਰੀਸੀਓ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਮਿਨੀਸੀਰੀਜ਼। <ref>[http://www.recordtvnetwork.com/interna.php?p=39&l=en "King David - Record TV Network"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140618183326/http://www.recordtvnetwork.com/interna.php?l=en&p=39 |date=2014-06-18 }} {{Cite web |url=http://www.recordtvnetwork.com/interna.php?l=en&p=39 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140618183326/http://www.recordtvnetwork.com/interna.php?l=en&p=39 |archive-date=2014-06-18 |url-status=bot: unknown}}. ''recordtvnetwork.com''.</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20120327054803/http://veja.abril.com.br/noticia/celebridades/minisserie-biblica-%E2%80%98rei-davi%E2%80%99-bate-a-luxuria-de-%E2%80%98as-brasileiras%E2%80%99-da-globo "Texto bíblico de 'Rei Davi' bate a luxúria de 'As Brasileiras'"].</ref> * '''2013''' [[ਲੈਂਗਲੇ ਕਿਰਕਵੁੱਡ]] ਨੇ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਮਿਨੀਸੀਰੀਜ਼ ''[[ਬਾਈਬਲ (ਟੀਵੀ ਲੜੀ)|ਦ ਬਾਈਬਲ]]'' ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ। * ''[[ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਨਬੀਆਂ ਦਾ|ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਨਬੀਆਂ]]'' ਦਾ '''2016''' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ [[ਓਲੀ ਰਿਕਸ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ '''<big>ਸੰਗੀਤ</big>''' [[ਤਸਵੀਰ:Stamp_of_Israel_-_Festivals_5721_-_0.25IL_(cropped).jpg|thumb|ਇੱਕ [[ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀਆਂ ਸਟਪਸ|ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸਟੈਂਪ]] 'ਤੇ ਡੇਵਿਡ]] * ਜਨਮਦਿਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗੀਤ [[ਲਾਸ ਮਾਨੀਟਾਸ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਮੂਲ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। * '''1622''' [[ਥਾਮਸ ਟੌਮਕਿੰਸ]] ਦਾ ਕੋਰਲ [[ਗੀਤ]] "ਜਦੋਂ ਡੇਵਿਡ ਹਰਡ", ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ [[ਅਬਸ਼ਾਲੋਮ|ਅਬਸਾਲੋਮ]] ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜਵਾਬ ਬਾਰੇ, ''1622 ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। <ref>{{Cite book|title=Thomas Tomkins: The Last Elizabethan|date=5 July 2017|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=9781351539166|editor-last=Anthony Boden|chapter=Awfull Majestie|chapter-url=https://www.google.com/books/edition/Thomas_Tomkins_The_Last_Elizabethan/5iMxDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=when+david+heard+thomas+tomkins&pg=PT131&printsec=frontcover}}</ref> * '''1738''' [[ਗਿਓਰਗ ਫ਼ਰੀਡਰਿਚ ਹੈਂਡਲ|ਜਾਰਜ ਫ੍ਰੀਡਰਿਕ ਹੈਂਡਲ]] ਦੇ ਓਰੇਟੋਰੀਓ ''[[ਸੌਲ (ਹੈਂਡਲ)|ਸੌਲ]]'' ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ। <ref name="Handel Institute">{{Cite web|url=http://www.gfhandel.org/43to100.html|title=G. F. Handel's Compositions|publisher=The Handel Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20130924012912/http://gfhandel.org/43to100.html|archive-date=24 September 2013|access-date=28 September 2013}}</ref> * '''1921''' [[ਰੇਨੇ ਮੋਰੈਕਸ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਲਿਬਰੇਟੋ ਦੇ ਨਾਲ [[ਆਰਥਰ ਹਨੇਗਰ|ਆਰਥਰ ਹੋਨੇਗਰ]] ਦਾ ਓਰਟੋਰੀਓ ''[[ਲੇ ਰੋਈ ਡੇਵਿਡ (ਹੋਨੇਗਰ)|ਲੇ ਰੋਈ ਡੇਵਿਡ]]'', ਤੁਰੰਤ ਕੋਰਲ ਰਿਪਟੋਇਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। * '''1954''' ਡੇਵਿਡ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ 3,000 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ [[ਦਾਰਾ ਮਿਲਹੌਦ|ਡੇਰੀਅਸ ਮਿਲਹੌਡ]] ਦੇ ਓਪੇਰਾ ''[[ਡੇਵਿਡ (ਮਿਲਹੌਦ)|ਡੇਵਿਡ]]'' ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੋਇਆ। <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1954/06/02/archives/david-milhauds-opera-linking-events-of-bible-with-today-bows-in.html?searchResultPosition=2|title='David,' Milhaud's Opera Linking Events Of Bible With Today, Bows in Jerusalem|last=Peter Gradenwitz|date=June 2, 1954|work=[[The New York Times]]|page=38}}</ref> * '''1964''' [[ਬਾਬ ਡਿਲਨ|ਬੌਬ ਡਾਇਲਨ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤ " [[ਜਦੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ|When The Ship Comes In]] " ("ਅਤੇ ਗੋਲਿਅਥ ਵਾਂਗ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ") ਦੀ ਆਖਰੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ। * '''1983''' [[ਬਾਬ ਡਿਲਨ|ਬੌਬ ਡਾਇਲਨ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤ " [[ਜੋਕਰਮੈਨ (ਗੀਤ)|ਜੋਕਰਮੈਨ]] " ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ("ਮਾਈਕਲਐਂਜਲੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ")। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IdbgeObYgIkC&pg=PA237|title=Bob Dylan: Prophet, Mystic, Poet|last=Rogovoy|first=Seth|date=24 November 2009|publisher=Simon & Schuster|isbn=978-1-41655983-2|page=237|access-date=14 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011131827/https://books.google.com/books?id=IdbgeObYgIkC&pg=PA237|archive-date=11 October 2020|via=Google Books}}</ref> * '''1984''' [[ਲਿਓਨਾਰਡ ਕੋਹੇਨ]] ਦੇ ਗੀਤ " [[ਹਲਲੂਯਾਹ (ਲਿਓਨਾਰਡ ਕੋਹੇਨ ਗੀਤ)|ਹਲੇਲੁਜਾਹ]] " ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ ("ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਰਾਗ ਸੀ ਜੋ ਡੇਵਿਡ ਨੇ ਵਜਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ", "ਹੱਲੇਲੂਜਾਹ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ") ਅਤੇ [[ਬਥਸ਼ਬਾ|ਬਾਥਸ਼ੇਬਾ]] ("ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਛੱਤ 'ਤੇ ਨਹਾਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ" ) ਇਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਆਇਤਾਂ ਵਿੱਚ. * '''1990''' ਐਲਬਮ ''ਜੌਰਡਨ: ਦਿ'' ਕਮਬੈਕ 'ਤੇ [[ਪ੍ਰੀਫੈਬ ਸਪਾਉਟ|ਪ੍ਰੀਫੈਬ ਸਪ੍ਰਾਉਟ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ [[ਪੈਡੀ ਮੈਕਲੂਨ|ਪੈਡੀ ਮੈਕਅਲੂਨ]] ਦੁਆਰਾ "ਵਨ ਆਫ਼ ਦ ਬ੍ਰੋਕਨ" ਗੀਤ ਦਾ ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ ("ਮੈਨੂੰ ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ ਯਾਦ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਬਰਬਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੁੰਦਰ, ਸੁੰਦਰ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤੇ। ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿਖਾਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਹੈ")। * '''1991''' "ਮੈਡ ਅਬਾਊਟ ਯੂ", [[ਸਟਿੰਗ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਸਟਿੰਗ ਦੀ]] ਐਲਬਮ ''[[ਰੂਹ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ|ਦ ਸੋਲ ਕੇਜਜ਼]]'' ਦਾ ਇੱਕ ਗੀਤ, ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਬਾਥਸ਼ੇਬਾ ਪ੍ਰਤੀ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.sting.com/discography/album/208/Singles|title=Mad About You|website=Sting.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327080951/http://www.sting.com/discography/album/208/Singles|archive-date=27 March 2017|access-date=26 March 2017}}</ref> * '''2000''' ਗੀਤ "ਗਿੰਮੇ ਏ ਸਟੋਨ" [[ਛੋਟਾ ਕਾਰਨਾਮਾ|ਲਿਟਲ ਫੀਟ]] ਐਲਬਮ ''[[ਚੀਨੀ ਕੰਮ ਦੇ ਗੀਤ|ਚਾਈਨੀਜ਼ ਵਰਕ ਸੋਂਗਸ]]'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਗੋਲਿਅਥ ਨਾਲ ਦੁਵੱਲੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਬਸਾਲੋਮ ਲਈ ਵਿਰਲਾਪ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.littlefeat.net/index.php?page=lyrics&dc_id=261|title=Lyrics Database|website=Little Feat website|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304035626/http://www.littlefeat.net/index.php?page=lyrics&dc_id=261|archive-date=2016-03-04|access-date=2017-07-11}}</ref> '''<big>ਸੰਗੀਤਕ ਥੀਏਟਰ</big>''' * '''1997''' ''[[ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ (ਸੰਗੀਤ)|ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ]]'', ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ [[ਓਰੇਟੋਰੀਓ|ਭਾਸ਼ਣਕਾਰ]] ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ, [[ਟਿਮ ਰਾਈਸ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਬੋਲ ਅਤੇ [[ਐਲਨ ਮੇਨਕੇਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ। '''<big>ਤਾਸ਼ ਖੇਡਣਾ</big>''' ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਲਈ, 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਫ੍ਰੈਂਚ [[ਕਾਰਡ ਖੇਡਣਾ|ਪਲੇਅ ਕਾਰਡ]] ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਰੇਕ ਕੋਰਟ ਕਾਰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, [[ਸਪੇਡਜ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ|ਸਪੇਡਜ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ]] ਨੂੰ ਅਕਸਰ "ਡੇਵਿਡ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.snopes.com/history/world/cardking.asp|title=Four Kings in Deck of Cards|last=Mikkelson|first=David|date=29 September 2007|website=Snopes|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119165841/http://www.snopes.com/history/world/cardking.asp|archive-date=2021-11-19|access-date=2009-07-16}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.madore.org/~david/misc/cards.html|title=Courts on playing cards|last=Madore|first=David|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208003621/http://www.madore.org/~david/misc/cards.html|archive-date=2012-02-08}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਡੇਵਿਡ ਅਤੇ ਜੋਨਾਥਨ]] * [[ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯੋਧੇ]] * [[ਡੇਵਿਡ ਦੀ ਕਬਰ]] * [[ਇਸਰਾਏਲ ਅਤੇ ਯਹੂਦਾਹ ਦੇ ਰਾਜੇ]] * [[ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਣਤਰ]] * [[ਮਿਦਰਸ਼ ਸ਼ਮੂਏਲ (ਅਗਦਾਹ)]] * [[ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਪੁੱਤਰ]] == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="0"></references> ==== '''<big>ਸਰੋਤ</big>''' ==== {{Refbegin|30em}} *{{Cite book|title=Eerdmans Commentary on the Bible|last=Auld|first=Graeme|publisher=Eerdmans|year=2003|isbn=9780802837110|editor1=James D. G. Dunn|chapter=1 & 2 Samuel|access-date=2016-01-07|editor2=John William Rogerson|chapter-url=https://books.google.com/books?id=2Vo-11umIZQC&pg=PA213|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110904/https://books.google.com/books?id=2Vo-11umIZQC&pg=PA213|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=fTyK-TmD7gAC|title=The Historical David: The Real Life of an Invented Hero|last=Baden|first=Joel|date=October 8, 2013|publisher=HarperOne|isbn=978-0-06-218833-5}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mog6DwAAQBAJ|title=Beyond the Texts: An Archaeological Portrait of Ancient Israel and Judah|last=Dever|first=William G.|publisher=SBL Press|year=2017|isbn=978-0-88414-217-1}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=39HoDwAAQBAJ|title=Has Archaeology Buried the Bible?|last=Dever|first=William G.|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|year=2020|isbn=978-1-4674-5949-5}} * {{cite journal|last1=Faust|first1=Avraham|last2=Sapir|first2=Yair|year=2018|title=The "Governor's Residency" at Tel 'Eton, The United Monarchy, and the Impact of the Old-House Effect on Large-Scale Archaeological Reconstructions|journal=Radiocarbon|volume=60|issue=3|pages=801–820|doi=10.1017/RDC.2018.10|issn=0033-8222|doi-access=free}} *{{cite journal|last1=Finkelstein|first1=Israel|last2=Na’aman|first2=Nadav|last3=Römer|first3=Thomas|year=2019|title=Restoring Line 31 in the Mesha Stele: The 'House of David' or Biblical Balak?|url=https://serval.unil.ch/resource/serval:BIB_66A006EE463B.P001/REF.pdf|journal=Tel Aviv|volume=46|issue=1|pages=3–11|doi=10.1080/03344355.2019.1586378|issn=0334-4355|s2cid=194331133}} *{{cite book|url=https://archive.org/details/bibleunearthedar00fink|title=The Bible Unearthed. Archaeology's New Vision of Ancient Israel and The Origin of Its Sacred Texts|last1=Finkelstein|first1=Israel|last2=Silberman|first2=Neil Asher|publisher=Simon and Schuster|year=2002|isbn=978-0-7432-2338-6}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Hvq6JbIHBDEC|title=David and Solomon: In Search of the Bible's Sacred Kings and the Roots of the Western Tradition|last1=Finkelstein|first1=Israel|last2=Silberman|first2=Neil Asher|publisher=Simon and Schuster|year=2007|isbn=978-0-7432-4363-6|access-date=2016-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011131826/https://books.google.com/books?id=Hvq6JbIHBDEC&printsec=frontcover&hl=en|archive-date=2020-10-11|url-status=live}} *{{cite journal|last=Gordon|first=Cyrus H.|author-link=Cyrus H. Gordon|date=1955|title=Homer And Bible: The Origin and Character of East Mediterranean Literature|url=http://www.jstor.org/stable/23506150|journal=Hebrew Union College Annual|volume=26|pages=43–108|jstor=23506150}} *{{cite book|title=Jonathan Loved David: Homosexuality in Biblical Times|url=https://archive.org/details/jonathanloveddav00horn|last=Horner|first=Tom|date=1978|publisher=John Knox Press|isbn=9780664241858|location=Westminster}} *{{Cite book|title=Mercer Dictionary of the Bible|last=Knight|first=Douglas A|publisher=Mercer University Press|year=1991|isbn=9780865543737|editor=Watson E. Mills, Roger Aubrey Bullard|chapter=Sources|access-date=2016-01-07|chapter-url=https://books.google.com/books?id=goq0VWw9rGIC|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110900/https://books.google.com/books?id=goq0VWw9rGIC&printsec=frontcover|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{cite journal|last=Langlois|first=Michaël|date=2019|title=The Kings, the City and the House of David on the Mesha Stele in Light of New Imaging Techniques|url=https://ixtheo.de/Record/167157415X|journal=Semitica|volume=61|pages=23–47}} *{{cite journal|last=Lemaire|first=André|author-link=André Lemaire|year=1994|title='House of David' Restored in Moabite Inscription|url=https://www.baslibrary.org/biblical-archaeology-review/20/3|journal=Biblical Archaeology Review|volume=20|issue=3|pages=30–37|access-date=2022-11-22|archive-date=2022-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221122090651/https://www.baslibrary.org/biblical-archaeology-review/20/3|url-status=dead}} *{{cite book|title=Ancient Israel: From Abraham to the Roman Destruction of the Temple|last=Lemaire|first=André|publisher=Biblical Archaeology Society|year=1999|isbn=978-1880317549|editor=Hershel Shanks|edition=Revised|chapter=The united monarchy: Saul, David and Solomon}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=s3weTW7ylToC|title=Abingdon Old Testament Commentaries: I & II Chronicles|last=McKenzie|first=Steven L.|publisher=Abingdon Press|year=2004|isbn=978-1-4267-5980-2|access-date=2016-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011131827/https://books.google.com/books?id=s3weTW7ylToC&printsec=frontcover&hl=en|archive-date=2020-10-11|url-status=live}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Qjkz_8EMoaUC&pg=PA19|title=Biblical History and Israel's Past|last1=Moore|first1=Megan Bishop|last2=Kelle|first2=Brad E.|publisher=Eerdmans|year=2011|isbn=978-0-8028-6260-0|access-date=2016-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110857/https://books.google.com/books?id=Qjkz_8EMoaUC&pg=PA19|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} * {{cite journal|last=Na'aman|first=Nadav|date=January–February 2014|title=The Interchange Between Bible and Archaeology|url=https://www.baslibrary.org/biblical-archaeology-review/40/1/12|journal=Biblical Archaeology Review|volume=40|issue=1|pages=57–62|url-access=subscription|access-date=2021-11-04}} * {{cite journal|last1=Na'aman|first1=Nadav|year=2019|title=The Alleged 'Beth David' in the Mesha Stele: The Case Against It|journal=Tel Aviv|volume=46|issue=2|pages=192–197|doi=10.1080/03344355.2019.1650494|issn=0334-4355|s2cid=214431108}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PWreCwAAQBAJ&pg=PA54|title=The Emergence of Israel in Ancient Palestine: Historical and Anthropological Perspectives|last=Pfoh|first=Emanuel|date=April 1, 2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-94775-1}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IrKgBgAAQBAJ|title=David's Jerusalem: Between Memory and History|last1=Pioske|first1=Daniel|date=2015|publisher=Routledge|isbn=978-1317548911|series=Routledge Studies in Religion|volume=45|access-date=2020-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200618005631/https://books.google.com/books?id=IrKgBgAAQBAJ&printsec=frontcover|archive-date=2020-06-18|url-status=live}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=G9PgDwAAQBAJ|title=Egypt, Canaan, and Israel in Ancient Times|last=Redford|first=Donald B.|date=1992|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-21465-8}} {{Refend}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ == {{Refbegin|30em}} *{{Cite book|title=Eerdmans' Handbook to the Bible|publisher=Eerdmans|year=1983|isbn=978-0-8028-3486-7|editor1-last=Alexander|editor1-first=David|edition=New rev.|location=Grand Rapids, Mich.|editor2-last=Alexander|editor2-first=Pat}} *{{cite book|title=The David Story: A Translation with Commentary of 1 and 2 Samuel|last=Alter|first=Robert|publisher=W. W. Norton|year=2009|isbn=978-0393320770}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eGT6fWsajqcC&pg=PA49|title=1, 2 Samuel|last=Bergen|first=David T.|publisher=B&H Publishing Group|year=1996|isbn=9780805401073|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110902/https://books.google.com/books?id=eGT6fWsajqcC&pg=PA49|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|title=Past, Present, Future: The Deuteronomistic History and the Prophets|last=Breytenbach|first=Andries|publisher=Brill|year=2000|isbn=978-9004118713|editor=Johannes Cornelis de Moor|chapter=Who Is Behind The Samuel Narrative?|access-date=2016-01-07|editor2=H.F. Van Rooy|chapter-url=https://books.google.com/books?id=uP22QHpnKq8C&pg=PA50|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110852/https://books.google.com/books?id=uP22QHpnKq8C&pg=PA50|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{cite book|title=The New Oxford Annotated Bible with the Apocryphal/Deuterocanonical Books|last1=Brettler|first1=Mark Zvi|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=9780195288803|editor1-last=Coogan|editor1-first=Michael David|chapter=Introduction to the Historical Books|editor2-last=Brettler|editor2-first=Marc Zvi|editor3-last=Newsom|editor3-first=Carol Ann|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Nc-i_pQsiW8C&q=%22Deuteronomistic+history%22%22completed+only+in+the+Babylonian+exile%22&pg=PA311}} *{{Cite book|url=https://archive.org/details/historyofisrael03edbrig|title=A History of Israel|last=Bright|first=John|publisher=Westminster Press|year=1981|isbn=978-0-664-21381-7|edition=3rd|location=Philadelphia|url-access=registration}} *{{Cite book|title=Israel and the Nations: From the Exodus to the Fall of the Second Temple|url=https://archive.org/details/israelnations0000ffbr|last=Bruce|first=F. F.|publisher=Eerdmans|year=1963|location=Grand Rapids, MI|oclc=1026642167}} *{{Cite book|title=A Brief Introduction to the Old Testament: the Hebrew Bible in its Context|url=https://archive.org/details/briefintroductio0000mich|last=Coogan|first=Michael D.|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=9780199740291}} *{{Cite book|title=The New Oxford Annotated Bible with the Apocryphal/Deuterocanonical Books|last1=Coogan|first1=Michael David|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=9780195288803|editor1-last=Coogan|editor1-first=Michael David|chapter=Cultural Contexts: The Ancient Near East and Israel|editor2-last=Brettler|editor2-first=Marc Zvi|editor3-last=Newsom|editor3-first=Carol Ann|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Nc-i_pQsiW8C&q=%22the+chronology+of+the+first+three+kings+of+Israel%22&pg=RA1-PA512}} *{{Cite book|title=What did the Bible writers know and when did they know it?|last=Dever|first=William G.|publisher=William B. Eerdmans Publ. Co.|year=2001|location=Cambridge, UK}} *{{Cite book|title=David and Zion: biblical studies in honor of J.J.M. Roberts|last=Dick|first=Michael B|publisher=Eisenbrauns|year=2004|isbn=9781575060927|editor=Bernard Frank Batto|chapter=The History of 'David's Rise to Power' and the Neo-Babylonian Succession Apologies|access-date=2016-01-07|editor2=Kathryn L. Roberts|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Vlkb0cSBGlIC&pg=PA373|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110903/https://books.google.com/books?id=Vlkb0cSBGlIC&pg=PA373|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|title=Past, present, future: the Deuteronomistic History and the Prophets|last=Eynikel|first=Erik|publisher=Brill|year=2000|isbn=978-9004118713|editor=Johannes Cornelis de Moor|chapter=The Relation Between the Eli Narrative and the Ark Narratives|access-date=2016-01-07|editor2=H.F. Van Rooy|chapter-url=https://books.google.com/books?id=uP22QHpnKq8C&pg=PA50|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110852/https://books.google.com/books?id=uP22QHpnKq8C&pg=PA50|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/jewish/archaeology/.premium-1.575418|title=The Naked Truth About King David, the 8th Son|last=Fridman|first=Julia|date=February 20, 2014|work=[[Haaretz]]|access-date=September 4, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904105718/http://www.haaretz.com/jewish/archaeology/.premium-1.575418|archive-date=September 4, 2017|url-status=live}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JMJ1ZAnswuUC&pg=PA338|title=I & II Samuel, A Commentary|last=Gordon|first=Robert|publisher=Paternoster Press|year=1986|isbn=9780310230229|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110902/https://books.google.com/books?id=JMJ1ZAnswuUC&pg=PA338|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|title=King Saul: The True History of the First Messiah|last=Green|first=Adam|publisher=Lutterworth Press|year=2007|isbn=978-0718830748|location=Cambridge, UK}} *{{Cite book|title=Eerdmans Dictionary of the Bible|last1=Halpern|first1=Baruch|publisher=Eerdmans|year=2000|isbn=9789053565032|editor1-last=Freedman|editor1-first=David Noel|chapter=David|editor2-last=Allen C.|editor2-first=Myers|chapter-url=https://books.google.com/books?id=qRtUqxkB7wkC&q=%221+Sam.+16-1+Kgs.+2+are+our+main+sources%22&pg=PA318}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tn8PG4XfuBAC&pg=PA8|title=David's Secret Demons: Messiah, Murderer, Traitor, King|last=Halpern|first=Baruch|publisher=Eerdmans|year=2001|isbn=9780802827975|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110850/https://books.google.com/books?id=tn8PG4XfuBAC&pg=PA8|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|title=An Introduction to the Old Testament|url=https://archive.org/details/introductiontool0000rkha|last=Harrison|first=R. K.|publisher=Eerdmans|year=1969|location=Grand Rapids, MI|oclc=814408043}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=friNN7IdjOIC&pg=PA11|title=I & II Samuel, A Commentary|last=Hertzberg|first=Hans Wilhelm|date=1964|publisher=Westminster John Knox Press|isbn=9780664223182|edition=trans. from German 1960 2nd|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110854/https://books.google.com/books?id=friNN7IdjOIC&pg=PA11|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|url=https://archive.org/details/oxfordbiblecomme0000unse|title=The Oxford Bible Commentary|last=Jones|first=Gwilym H|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=9780198755005|editor=John Barton|chapter=1 and 2 Samuel|editor2=John Muddiman|chapter-url=https://books.google.com/books?id=wCRYl9Ikk6EC&pg=PA196|url-access=registration}} *{{Cite book|url=https://archive.org/details/psalms172introdu00kidn|title=The Psalms|last=Kidner|first=Derek|publisher=Inter-Varsity Press|year=1973|isbn=978-0-87784-868-4|location=Downers Grove, IL}} *{{Cite book|title=King David: the real life of the man who ruled Israel|url=https://archive.org/details/kingdavid00jona|last=Kirsch|first=Jonathan|publisher=Ballantine|year=2000|isbn=0-345-43275-4}} *{{Cite book|title=The international standard Bible encyclopedia|last=Klein|first=R.W.|publisher=Eerdmans|year=2003|isbn=9780802837844|editor=Bromiley, Geoffrey W|chapter=Samuel, Books of|access-date=2016-01-07|chapter-url=https://books.google.com/books?id=6OJvO2jMCr8C&pg=PA314|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110852/https://books.google.com/books?id=6OJvO2jMCr8C&pg=PA314|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|title=Old Testament Interpretation|last=Knight|first=Douglas A|publisher=T&T Clark|year=1995|isbn=9780567292896|editor=James Luther Mays|chapter=Deuteronomy and the Deuteronomists|access-date=2016-01-07|editor2=David L. Petersen|editor3=Kent Harold Richards|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SNLN1nEEys0C|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110859/https://books.google.com/books?id=SNLN1nEEys0C&printsec=frontcover|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|title=The Faces of David|url=https://archive.org/details/facesofdavid0000noll|last=Noll|first=K. L.|publisher=Sheffield Acad. Press|year=1997|isbn=978-1-85075-659-0|location=Sheffield, UK}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PWreCwAAQBAJ&q=%22The+now+famous+tel+dan+stele%22&pg=PA100|title=The Emergence of Israel in Ancient Palestine: Historical and Anthropological Perspectives|last=Pfoh|first=Emanuel|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781134947751|ref=none}} *{{Cite book|url=http://www.guidetothepsalms.com|title=A Guide to the Psalms of David|last=Rosner|first=Steven|publisher=Outskirts Press|year=2012|access-date=2020-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110855/http://www.guidetothepsalms.com/|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|title=Past, Present, Future: The Deuteronomistic History and the Prophets|last=Schleffer|first=Eben|publisher=Brill|year=2000|isbn=978-9004118713|editor=Johannes Cornelis de Moor|chapter=Saving Saul from the Deuteronomist|access-date=2016-01-07|editor2=H.F. Van Rooy|chapter-url=https://books.google.com/books?id=uP22QHpnKq8C&pg=PA50|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110852/https://books.google.com/books?id=uP22QHpnKq8C&pg=PA50|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mqSNsKXnHQgC&pg=PA112|title=Introduction to the Old Testament|last=Soggin|first=Alberto|publisher=Westminster John Knox Press|year=1987|isbn=9780664221560|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207201230/https://books.google.com/books?id=mqSNsKXnHQgC&pg=PA112|archive-date=2016-02-07|url-status=live}} *{{Cite book|title=The Blackwell companion to the Hebrew Bible|last=Spieckerman|first=Hermann|publisher=Blackwell|year=2001|isbn=9780631210719|editor=Leo G. Perdue|chapter=The Deuteronomistic History|access-date=2016-01-07|chapter-url=https://books.google.com/books?id=41_0okLzQJkC&pg=PA337|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106043128/https://books.google.com/books?id=41_0okLzQJkC&pg=PA337|archive-date=2019-01-06|url-status=live}} *{{Cite book|url=https://archive.org/details/handbookoflifein0000thom|title=Handbook of Life in Bible Times|last=Thompson|first=J. A.|publisher=Inter-Varsity Press|year=1986|isbn=978-0-87784-949-0|location=Leicester, UK|url-access=registration}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iLKAlhLDkMwC&pg=PA103|title=The First Book of Samuel|last=Tsumura|first=David Toshio|publisher=Eerdmans|year=2007|isbn=9780802823595|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225110851/https://books.google.com/books?id=iLKAlhLDkMwC&pg=PA103|archive-date=2018-12-25|url-status=live}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0-skPdXtewwC&pg=PA406|title=In Search of History: Historiography in the Ancient World and the Origins of Biblical History|last=Van Seters|first=John|publisher=Eisenbrauns|year=1997|isbn=9781575060132|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160209013206/https://books.google.com/books?id=0-skPdXtewwC&pg=PA406|archive-date=2016-02-09|url-status=live}} *{{Cite book|title=A Survey of the Old Testament|last=Walton|first=John H|publisher=Zondervan|year=2009|isbn=9780631210719|editor=Andrew E. Hill|chapter=The Deuteronomistic History|access-date=2016-01-07|editor2=John H. Walton|chapter-url=https://books.google.com/books?id=41_0okLzQJkC&pg=PA337|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106043128/https://books.google.com/books?id=41_0okLzQJkC&pg=PA337|archive-date=2019-01-06|url-status=live}} {{Refend}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.complete-bible-genealogy.com/names/david_593.htm ਪੂਰੀ ਬਾਈਬਲ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ] —ਦਾਊਦ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਰੁੱਖ * [http://www.colecciondeverda.com/search/label/Personajes%20Antiguo%20Testamento%20(David) ਡੇ ਵਰਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਡੇਵਿਡ ਉੱਕਰੀ] * [http://www.christianiconography.info/ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਆਈਕੋਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵੈੱਬ ਸਾਈਟ] 'ਤੇ [http://www.christianiconography.info/david.html ਕਿੰਗ ਡੇਵਿਡ] * [http://www.christianiconography.info/goldenLegend/david.htm ''ਡੇਵਿਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ''], ਵਿਲੀਅਮ ਕੈਕਸਟਨ ਦੁਆਰਾ * [https://www.bibleodyssey.org/people/main-articles/david ਬਾਈਬਲ ਓਡੀਸੀ] ਵਿਖੇ ਕੈਂਟ ਹੈਰੋਲਡ ਰਿਚਰਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ " [https://www.bibleodyssey.org/people/main-articles/david ਡੇਵਿਡ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Hebrew language text]] f8hc68vag1grws4ge9hpkarrpoqbqv1 0 146584 848593 624712 2026-09-30T04:08:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848593 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲ ਨੀਤੀ''' [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ ਜਲ ਸਰੋਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲ ਨੀਤੀ ਸਤੰਬਰ, 1987 ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 2002 ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2012 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਭਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 18% ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 4% ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਲ ਭਾਰਤੀ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਟਰ-ਲਿੰਕ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://greencleanguide.com/2013/09/13/national-water-policy/|title=National Water Policy {{!}} For the Changing Planet|website=greencleanguide.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130917053712/http://greencleanguide.com/2013/09/13/national-water-policy/|archive-date=2013-09-17}}</ref> ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 253 ਬਿਲੀਅਨ ਕਿਊਬਿਕ ਮੀਟਰ (ਬੀਸੀਐਮ) ਦੀ ਲਾਈਵ ਵਾਟਰ ਸਟੋਰੇਜ ਸਮਰੱਥਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਨਦੀ ਦੀਆਂ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ == ਪਾਲਿਸੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੁੱਖ ਉਪਬੰਧ ਹਨ: # ਡੇਟਾ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਡੇਟਾ ਬੇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। # ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਪਲਬਧਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਤ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ [[ਮੁੜ-ਘੁਮਾਈ|ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ]] । # ਮਨੁੱਖੀ ਬਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦੇਣਾ। # ਸਟੋਰੇਜ [[ਬੰਨ੍ਹ|ਡੈਮਾਂ]] ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਰ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼। # ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰੋ। # ਹੇਠਲੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਨੂੰ ਸੈੱਟ ਕਰਨਾ: [[ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ]], [[ਸਿੰਚਾਈ]], ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਵਰ, [[ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ]], ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰਤੋਂ। # ਸਤਹੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਸੀਮਾਂਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਤਰਕਸੰਗਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੀਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸੇਵੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ੋਨਿੰਗ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਹੜ੍ਹ ਅਤੇ ਸੋਕਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਕਟੌਤੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। == ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲ ਨੀਤੀ 2012 == ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲ ਨੀਤੀ 2012 ਦਾ ਮੁੱਖ ਜ਼ੋਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ''ਆਰਥਿਕ ਚੰਗਾ'' ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੰਤਰਾਲਾ ਇਸਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://mowr.gov.in/writereaddata/linkimages/DraftNWP2012_English9353289094.pdf|title=Draft National Water Policy (2012) as recommended by National Water Board|publisher=Ministry of Water Resources|archive-url=https://web.archive.org/web/20120227033349/http://mowr.gov.in/writereaddata/linkimages/DraftNWP2012_English9353289094.pdf|archive-date=27 February 2012|access-date=15 August 2012}}</ref> ਜਲ-ਸਪੁਰਦਗੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਲਕਿਆਂ ਤੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article2820794.ece|title=Water Policy draft favours privatisation of services|last=Parsai|first=Gargi|date=January 21, 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=15 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130101030946/http://www.thehindu.com/news/national/article2820794.ece|archive-date=1 ਜਨਵਰੀ 2013|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਨੀਤੀ ਨੀਤੀ ਦੇ 1987 ਅਤੇ 2002 ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ ਤਰਜੀਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨੀਤੀ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਅਸਵੀਕਾਰ ਨਾਲ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। == ਆਲੋਚਕ == * ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸੁਵਿਧਾਕਰਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਤਬਦੀਲੀ। * ਨੀਤੀ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਪਾਣੀ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। * PPP ਮੋਡ ਇਕੁਇਟੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। * ਨੀਤੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਤਨਖਾਹ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। * ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਦੱਸ ਕੇ ਨੀਤੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। * ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। * ਨੀਤੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। * ਨੀਤੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਅੰਤਰਰਾਜੀ ਨਦੀ ਜਲ ਵਿਵਾਦ ਐਕਟ]] * [[ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ]] * [[ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਿੰਚਾਈ|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ]] * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਸਰੋਤ]] * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ]] * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ]] * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ]] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://mowr.gov.in/index1.asp?linkid=201&langid=1 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲ ਨੀਤੀ (ਜਲ ਸਰੋਤ ਮੰਤਰਾਲਾ ਸਾਈਟ)] * [https://www.youtube.com/watch?v=GpL1QCM9fuU&feature=g-user-u&context=G2835a03UCGXQYbcTJ33b0tvYrRNFSwQyO7n8Lysb-NO7zwUO1DN8 ਇੰਡੀਆ ਵਾਟਰ ਵੀਕ 2012 ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ] * [http://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/water-_towards_a_paradigm_shift_in_the_twelfth_plan_dr_mihir_shah_planning_commission.pdf ਪਾਣੀ: ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਸ਼ਿਫਟ ਵੱਲ, ਮਿਹਰ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131111092604/http://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/water-_towards_a_paradigm_shift_in_the_twelfth_plan_dr_mihir_shah_planning_commission.pdf |date=2013-11-11 }} * [http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/IWMI_Research_Reports/index.aspx IWMI ਖੋਜ ਰਿਪੋਰਟ ਨੰਬਰ # 1, 3, 14, 56, 72, 83, 107, 111, 121, 123, 125 ਆਦਿ।] * [http://www.whoi.edu/oceanus/viewArticle.do?id=147629 ਹੜੱਪਾ ਕਾਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ।] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|refs=<ref name="NWP2002">{{cite web|title=National Water Policy 2002|url=http://mowr.gov.in/writereaddata/linkimages/nwp20025617515534.pdf|publisher=Ministry of Water Resources (GOI)|accessdate=15 August 2012|page=2|date=1 April 2002|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118122915/http://mowr.gov.in/writereaddata/linkimages/nwp20025617515534.pdf|archivedate=18 January 2012}}</ref> <ref name="NWP1987">{{cite web|title=National Water Policy 1987|url=http://cgwb.gov.in/documents/nwp_1987.pdf|publisher=Ministry of Water Resources (GOI)|accessdate=15 August 2012|pages=11}}</ref>}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ]] jfwvi39c5fz3gy7lgq6hxthexpg1a8n 0 147715 848441 772961 2026-09-29T17:32:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848441 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਕਿਤਾਬ|name=Dhritarashtra|author=Ghanshyam Kandel|language=Nepali|country=Nepal|genre=Short epic, Poetry|publisher=Airawati Prakashan|isbn=9789937644471}} '''''ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ''''' ( {{Lang-ne|धृतराष्ट्र}}) ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਕੰਡੇਲ ਦੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਏਅਰਵਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ 2016 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-11-13/20161113082355.html?is_ifooter=1|title=Kantipur-कँडेलको खण्डकाव्य - कान्तिपुर समाचार|website=ekantipur.com|access-date=2021-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226045848/https://ekantipur.com/ampnews/2016-11-13/20161113082355.html?is_ifooter=1|archive-date=2021-12-26|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਹੈ ਅਤੇ ਹਸਤੀਨਾਪੁਰ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਰਾਜੇ, [[ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ|ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਵੱਕਾਰੀ ਮਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2073 [[ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਮਤ|ਬੀ.ਐਸ.]] <ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2017/08/28/poet-ghanshyam-kandel-wins-madan-puraskar-2073|title=Poet Ghanshyam Kandel wins Madan Puraskar 2073|website=kathmandupost.com|language=en|access-date=2021-10-07}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/26425/|title='Dhritarastra' wins Madan Puraskar ; Batsayan awarded with Jagadamba Shree|last=Republica|website=My Republica|language=en|access-date=2021-10-07|archive-date=2021-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008115752/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/26425/|url-status=dead}}</ref> ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://sahityasangraha.com/2017/01/27/धृतराष्ट्र-मा-घनश्याम-क/|title=पुस्तक समीक्षा : 'धृतराष्ट्र' मा घनश्याम कँडेलको कवित्व|date=2017-01-27|website=साहित्य सङ्ग्रहालय|language=en-US|access-date=2021-12-26}}</ref> [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ|ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਦੀ ਮੁੜ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਅੰਨ੍ਹੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ 'ਕੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਗਲਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਜਾਇਜ਼ ਅਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ' ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। == ਸਾਰ == ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ [[ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁੱਧ|ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਯੁੱਧ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਅਸਲੀ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ|ਮਹਾਭਾਰਤ]] [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਨੂੰ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਲਈ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੰਡੇਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇੱਕ ਚਲਾਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਕਰਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਭਰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਦੁਰਯੋਧਨ]] ਅਤੇ [[ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰੀਆ|ਦਰੋਣਾਚਾਰੀਆ]] ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਘੜਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://archive.nepalitimes.com/article/from-nepali-press/Through,3913|title=Through the eyes of a blind king {{!}} From the Nepali Press {{!}} Nepali Times|website=archive.nepalitimes.com|access-date=2021-10-07}}</ref> == ਇਨਾਮ == ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਵੱਕਾਰੀ ਮਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2073 ਬੀ.ਐੱਸ. (2016) ਵਿਚ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/art/art-activity/78937/|title='धृतराष्ट्र'लाई मदन पुरस्कार, वात्सायनलाई जगदम्बा श्री|last=Setopati|first=सेतोपाटी संवादाता|website=Setopati|language=ne|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226045845/https://www.setopati.com/art/art-activity/78937/|archive-date=2021-12-26|access-date=2021-12-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kendrabindu.com/literature/10868-1612474620.html|title=मदन पुरस्कार कँडेललाई र जगदम्बा–श्री वात्स्यायनलाई|last=संवाददाता|first=केन्द्रबिन्दु|website=kendrabindu.com|language=ne|access-date=2021-12-26|archive-date=2021-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226045846/https://kendrabindu.com/literature/10868-1612474620.html|url-status=dead}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਮੁਨਾ ਮਦਨ * ਗੌਰੀ * ''ਨਯਾ ਈਸ਼ਵਰ ਕੋ ਘੋਸ਼ਣਾ'' * ਤਰੁਣ ਤਾਪਸੀ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਕਿਤਾਬਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ]] cr15yp4b2hg7cftqcgg2onyeuj7e8xk 0 150463 848411 847171 2026-09-29T15:51:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848411 wikitext text/x-wiki '''ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕਲਾ ਸੰਗਮ''' [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਕਲਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।<ref name=hindu2010/><ref>{{cite web |title=Scholarships: Institutions And Gurus Teaching Indian Dance And Music |url=http://www.iccrindia.net/artsinstitutions.html |publisher=[[ICCR]] |access-date=2023-02-05 |archive-date=2014-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140930142535/http://www.iccrindia.net/artsinstitutions.html |url-status=dead }}</ref> ਸੁੰਦਰੀ ਕੇ. ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਨੀ ਦੁਆਰਾ 1950 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਜੋ ਕਿ ਇਸਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਸਨ, ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ, ਇੱਕ ਚੈਂਬਰ ਥੀਏਟਰ, ਆਊਟਡੋਰ ਥੀਏਟਰ, ਓਪਨ ਏਅਰ ਸਕਲਪਚਰ ਗੈਲਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਕਲਾਸਾਂ। ਇਹ ਮੰਡੀ ਹਾਊਸ ਚੌਕ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਤਾਨਸੇਨ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=New Delhi Attractions: Triveni Kala Sangam|url=http://travel.nytimes.com/travel/guides/asia/india/new-delhi/46282/triveni-kala-sangam/attraction-detail.html |work=[[New York Times]] |year=2012 }}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਸੰਸਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੁੰਦਰੀ ਕੇ. ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਨੀ, ਡਾਂਸਰ [[ਉਦੇ ਸ਼ੰਕਰ|ਉਦੈ ਸ਼ੰਕਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਦੁਆਰਾ 1950 ਵਿੱਚ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ<ref name=rajendra>{{cite book |title=Dr. Rajendra Prasad, correspondence and select documents: Volume seventeen. Presidency period January 1954 to December 1955|author=Rajendra Prasad|author-link= Rajendra Prasad|publisher= Allied Publishers|year=1984|isbn=8170230020 |page=252 |url=https://books.google.com/books?id=WmZfr6ERN64C&q=Triveni+Kala+Sangam&pg=PA252 |quote=..since it was found ten years ago... (dated: 14th October, 1959)}}</ref><ref name=sna>{{cite web | title =Smt Sundari Krishnalal Shridharani | publisher =Sangeet Natak Akademi | url =http://sangeetnatak.gov.in/sna-awards-2011/awardee-smt-sundari-krishnalal.html | access-date =2014-01-10 | url-status =dead | archive-url =https://web.archive.org/web/20140110093559/http://sangeetnatak.gov.in/sna-awards-2011/awardee-smt-sundari-krishnalal.html | archive-date =10 January 2014 | df =dmy-all }}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣੇ ਹੀ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। 'ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕਲਾ ਸੰਗਮ' ਦਾ ਨਾਮ [[ਫ਼ਲੂਟ|ਫਲੋਟਿਸਟ]], ਵਿਜੇ ਰਾਘਵ ਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਕਲਾ ਦਾ ਸੰਗਮ"।<ref name=hindu2010/> ਇਹ [[ਕਨਾਟ ਪਲੇਸ, ਨਵੀ ਦਿੱਲੀ|ਕਨਾਟ ਪਲੇਸ]], ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੌਫੀ ਹਾਊਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਕੇਐਸ ਕੁਲਕਰਨੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਸਨ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਅਲਾਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਉਸਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ, ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘਾਜੀਤ ਸਿੰਘ 1954 ਵਿੱਚ ਮਨੀਪੁਰ ਡਾਂਸ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1962 ਵਿੱਚ, 'ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਬੈਲੇ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਉਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡਾਂਸਰ ਸਨ।<ref name=mum>[http://mumbai.mtnl.net.in/~hbfc/cv/DR_R_K_SINGHAJIT_SINGH.html DR. R.K. Singhajit Singh Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305032817/http://mumbai.mtnl.net.in/~hbfc/cv/DR_R_K_SINGHAJIT_SINGH.html |date=2010-03-05 }} Homi Bhabha Fellowship Council, Mumbai, Fellowship:1976-1978.</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਨੂੰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ, ਚੈਂਬਰ ਥੀਏਟਰ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਡਾਰਕਰੂਮ, ਸਟਾਫ਼ ਕੁਆਰਟਰਾਂ, ਕਲਾਸਰੂਮਾਂ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਧਾ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੀ 1957 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 3 ਮਾਰਚ 1963 ਨੂੰ, ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=hindu2010>{{cite news |title=Art of aesthetics |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article598821.ece |publisher=[[The Hindu]] |date=28 August 2010 |location=Chennai, India |first=Anjana |last=Rajan |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927054350/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article598821.ece |archive-date=27 ਸਤੰਬਰ 2013 |access-date=5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |url-status=dead}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Shridharani_Art_Gallery,_New_Delhi.jpg|thumb| ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਨੀ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ।]] ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ, ਜੋਸਫ਼ ਐਲਨ ਸਟੀਨ (1957-1977) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=r8QDAAAAMBAJ&q=Triveni+Kala+Sangam&pg=PA116|title=Architect of Independence|date=November 2008|publisher=[[Dwell (magazine)|Dwell]]}}</ref> ਜਿਸਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਹੈਬੀਟੇਟ ਸੈਂਟਰ, ਲੋਧੀ ਰੋਡ । ਆਧੁਨਿਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕੰਪਲੈਕਸ ਇਸਦੇ "ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਮਲਟੀਪਲ ਸਪੇਸ" ਅਤੇ ਜਾਲੀ ਵਰਕ (ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਟੀਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣਨਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?237694|title=Delhi's Architectural Face|date=18 June 2008|publisher=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=12 ਫ਼ਰਵਰੀ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100212040054/http://outlookindia.com/article.aspx?237694|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.the-south-asian.com/dec2001/Joseph_Stein_1.htm|title=An urban legacy: Joseph Allen Stein, 1912-2001|date=December 2001|publisher=The South Asian}}</ref> ਆਰਟ ਹੈਰੀਟੇਜ ਗੈਲਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1977 ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਇਬਰਾਹੀਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ|ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੋਸ਼ਨ ਅਲਕਾਜ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news |title=Art and Commerce in Delhi |url=http://travel.nytimes.com//2010/05/02/travel/02heads.html |work=New York Times |date= 29 April 2010 |first=Tripti |last=Lahiri}}</ref> ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੂਰੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ "ਗੈਰ-ਵਪਾਰਕ" ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ।<ref>{{cite news |title=Art and Commerce in Delhi |url=http://travel.nytimes.com//2010/05/02/travel/02heads.html |work=New York Times |date= 29 April 2010 |first=Tripti |last=Lahiri}}</ref> ਰੋਸ਼ਨ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗੈਲਰੀ ਚਲਾਈ। ਅੱਜ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਪਣੇ ਅੱਸੀਵਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name=DT/><ref>{{cite web |title=Stage presence : Ebrahim Alkazi |url=http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=4898 |publisher=harmony India |access-date=2023-02-05 |archive-date=2011-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121184721/http://harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=4898 |dead-url=yes }}</ref> ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕਲਾ ਸੰਗਮ ਵਿਖੇ ਟੀ ਟੈਰੇਸ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਲਈ ਮਿਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਣੇ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 70 ਅਤੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਪੂਰੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ<ref>{{cite news |title=The old order changes... |url=http://www.hindu.com/mp/2006/02/13/stories/2006021300740200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140110093149/http://www.hindu.com/mp/2006/02/13/stories/2006021300740200.htm |url-status=dead |archive-date=10 January 2014 |date=13 Feb 2006 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref><ref>{{cite news |title=Festive scene|url=http://www.hindu.com/mp/2010/11/11/stories/2010111150860400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140110090939/http://www.hindu.com/mp/2010/11/11/stories/2010111150860400.htm |url-status=dead |archive-date=10 January 2014 |date=11 November 2010 |work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India}}</ref> ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੰਸਥਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਜਾਂ ਟਿਕਟ ਕੀਤੇ ਸ਼ੋਅ ਨਹੀਂ ਹਨ।<ref name=prima/> ਸੁੰਦਰੀ ਕੇ. ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਨੀ, ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨੂੰ 1992 [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|title=Padma Awards Directory (1954-2009)|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|archive-date=10 May 2013|df=dmy-all}}</ref> ਕਲਾ ਲਈ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਡਿਗਰੀ, ਅਤੇ ਵਾਂਝੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਵੀ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ: ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕੈਫੇ ਵਿੱਚ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਫਾਇਤੀ ਬਣਾਉਣਾ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ ਤੋਂ ਮੁਕਤ 'ਤੇ ਕਲਾਸਾਂ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਫੀਸਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਫ ਕਰਨਾ। ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ।<ref name=hindu12/> ਉਸਦੀ ਮੌਤ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 93 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਮਰ ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਨੀ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹੈ।<ref name=hindu12>{{cite news | title = Keeper of the shrine |publisher= The Hindu|author=Anjana Rajan| url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/keeper-of-the-shrine/article3333555.ece| date=20 April 2012|access-date = 2014-01-10| location=Chennai, India}}</ref> == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਅੱਜ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਨੀ ਗੈਲਰੀ, ਆਰਟ ਹੈਰੀਟੇਜ ਗੈਲਰੀ, ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਗੈਲਰੀ ਅਤੇ ਆਰਟ ਹੈਰੀਟੇਜ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਬੇਸਮੈਂਟ ਗੈਲਰੀ। ਜਦਕਿ ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੈਲਰੀ ਹੈ।<ref name="DT">{{Cite web|url=http://www.delhitourism.nic.in/delhitourism/entertainment/art_gallery.jsp|title=Art Galleries in Delhi|publisher=[[Delhi Tourism]] website|access-date=2023-02-05|archive-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215124046/http://www.delhitourism.nic.in/delhitourism/entertainment/art_gallery.jsp|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.delhitourism.nic.in/delhitourism/entertainment/art_gallery.jsp "Art Galleries in Delhi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215124046/http://www.delhitourism.nic.in/delhitourism/entertainment/art_gallery.jsp |date=2018-12-15 }}. [[ਦਿੱਲੀ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ|Delhi Tourism]] website.</cite></ref> ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਚੈਂਬਰ ਥੀਏਟਰ, ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਗਾਰਡਨ ਥੀਏਟਰ (ਆਊਟਡੋਰ ਥੀਏਟਰ), ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਸਕਲਪਚਰ ਕੋਰਟ - ਇੱਕ ਓਪਨ ਏਅਰ ਸਕਲਪਚਰ ਗੈਲਰੀ), ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਹੋਸਟਲ, ''ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ'' - ਇੱਕ ਪੋਟਡ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਨਰਸਰੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵੀ ਹੈ।<ref name="DT"/><ref name="prima">{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20000903/spectrum/main4.htm|title=Prima donna|date=3 September 2000|website=The Tribune|access-date=2014-01-10}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.tribuneindia.com/2000/20000903/spectrum/main4.htm "Prima donna"]. ''The Tribune''. 3 September 2000<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 January</span> 2014</span>.</cite></ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ee1HTcplZS0C&q=Triveni+Kala+Sangam&pg=PA156|title=Delhi|last=Patrick Horton|last2=Richard Plunkett|last3=Hugh Finlay|publisher=[[Lonely Planet]]|year=2002|isbn=1864502975|page=156}}</ref> ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਖੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ, ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਲਾਸਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। == ਕਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ == * ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ "ਅਭਿ-ਨਯਾ" ** [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ]] : [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]], [[ਮਣੀਪੁਰੀ ਨਾਚ|ਮਨੀਪੁਰੀ]], [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਅਤੇ [[ਛਊ ਨਾਚ|ਛਾਊ]] । ** [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] : [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ]] ਵੋਕਲ, [[ਸਿਤਾਰ]], ਬੰਸਰੀ ਅਤੇ [[ਤਬਲਾ]] । ** ਕਲਾ: ਪੇਂਟਿੰਗ, ਡਰਾਇੰਗ, ਮੂਰਤੀ, ਗਲਾਸ ਆਰਟ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ। ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਕੋਰਸ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ 15 ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ 15 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.delhievents.com/2007/03/classes-at-triveni-kala-sangam.html Classes at Triveni Kala Sangam] delhievents.</ref> == ਆਵਾਜਾਈ == ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ, ਮੰਡੀ ਹਾਊਸ ਖੇਤਰ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੈ। ਇਹ [[ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ]], ਬਲੂ ਲਾਈਨ ਦੇ ਮੰਡੀ ਹਾਊਸ ਭੂਮੀਗਤ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://trivenikalasangam.blogspot.in/ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕਲਾ ਸੰਗਮ, ਸਰੋਤ ਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920104256/http://trivenikalasangam.blogspot.in/ |date=2017-09-20 }} * [http://www.artheritagegallery.com/index.php ਆਰਟ ਹੈਰੀਟੇਜ ਗੈਲਰੀ, ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [http://www.indiaprofile.com/art-crafts/artcenters-delhi.htm ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਓਏਸਿਸ] * [https://maps.google.com/maps/place?hl=en&safe=off&oq=&um=1&ie=UTF-8&q=Triveni+Kala+Sangam+New+Delhi&fb=1&hq=Triveni+Kala+Sangam&hnear=New+Delhi&cid=116225096927082524 ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਕਲਾ ਸੰਗਮ] ਗੂਗਲ ਮੈਪਸ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ]] snsfov7zv6hf6dv73o0yokfsegcvxkk 0 150528 848485 772972 2026-09-29T19:04:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848485 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Nirmal_Painting.jpg|thumb|300x300px| ਨਿਰਮਲ ਪੇਂਟਿੰਗ]] '''ਨਿਰਮਲ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼''', ਨਿਰਮਲ ਜ਼ਿਲੇ, [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਪ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.discoveredindia.com/andhra-pradesh/culture-in-andhra-pradesh/paintings-in-andhra-pradesh/nirmal-crafts.htm|title=Nirmal Crafts|date=|publisher=discoveredindia.com|access-date=6 February 2017|archive-date=6 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206185457/http://www.discoveredindia.com/andhra-pradesh/culture-in-andhra-pradesh/paintings-in-andhra-pradesh/nirmal-crafts.htm|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦਾ ਉਦਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਕੇ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2007/08/12/stories/2007081251360200.htm|title=Lepakshi expo begins - ANDHRA PRADESH|date=2007-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017083205/http://hindu.com/2007/08/12/stories/2007081251360200.htm|archive-date=2007-10-17|access-date=2015-12-19}}</ref> ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2008/01/12/stories/2008011251770600.htm|title=Traditional art emporium at its finest - HYDB|date=2008-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20080429205322/http://www.hindu.com/mp/2008/01/12/stories/2008011251770600.htm|archive-date=2008-04-29|access-date=2015-12-19}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article527987.ece|title=Lepakshi expo inaugurated - ANDHRA PRADESH|date=2010-07-22|access-date=2015-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129065228/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article527987.ece|archive-date=2014-11-29|url-status=dead}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਇਸ ਕਲਾ ਰੂਪ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸਦੇ ਮੂਲ ਸਥਾਨ, ਨਿਰਮਲ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਿਰਮਲ ਕਲਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਾਕਤੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਲਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ]] ਕਲਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਦੋਂ ਲੇਡੀ ਹੈਦਰੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਖਣਿਜ, ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪੌਦਿਆਂ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਥੀਮ ਨੇ ਅਜੰਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਗਲ ਕਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। == ਰਚਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ == ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ ਲੱਕੜ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਨੂੰ ਲਕੀਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ 'ਤੇ ਸਟੀਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਪੇਂਟ ਕਰਨਾ। ਹੋਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚਾਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਛੂਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਰਨਿਸ਼ਡ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। == ਨਿਰਮਲ ਖਿਡੌਣੇ == ਇਹ ਖਿਡੌਣੇ ਜੜੀ ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਐਬਸਟਰੈਕਟ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਫਿਨਿਸ਼ਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਖਿਡੌਣੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਉੱਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਨਿਰਮਲ ਖਿਡੌਣੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ * ਨਿਰਮਲ ਫਰਨੀਚਰ * ਮੈਸੂਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} t6otsupl3n11r8j6t0i6p88a26q932n 0 152824 848461 639884 2026-09-29T18:15:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848461 wikitext text/x-wiki '''ਨਾਗਾ ਲੋਕਧਾਰਾ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਇੱਕ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ [[ਮਿਆਂਮਾਰ]] ਦੇ ਇੱਕ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ [[ਨਾਗਾ ਲੋਕ|ਨਾਗਾਂ]] ਦੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਜਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਗਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਅਲਗ-ਅਲਗ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ,ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਾਮੀ, ਏਓ, ਲੋਥਾ, ਸੁਮੀ ਅਤੇ ਇਨਾ ਵਰਗੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=31 October 2019 |title=Nagaland: Land of festivals and folklore |url=https://www.hindustantimes.com/ht-school/nagaland-land-of-festivals-and-folklore/story-9Tq3oJcYqRnGvGF3ujpkjL_amp.html |access-date=27 November 2022 |website=[[Hindustan Times]]}}</ref> == ਲੋਕ ਕਿੱਸੇ == ਜੀਨਾ ਅਤੇ ਈਟੀਬੇਨ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮੋਪੁੰਗਚੁਕੇਟ ਦੇ ਦੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਏਓ ਨਾਗਾ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅੰਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ੇਮੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁਖਦਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। <ref>{{Cite web |date=15 May 2020 |title=History revisited: The romance of Etiben and Jina, a folk tale of Ao tribes |url=https://india360.theindianadventure.com/2020/05/15/history-revisited-the-romance-of-etiben-and-jina-a-folk-tale-of-ao-tribes/ |access-date=27 November 2022 |website=india360.theindianadventure.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804104503/https://india360.theindianadventure.com/2020/05/15/history-revisited-the-romance-of-etiben-and-jina-a-folk-tale-of-ao-tribes/ |archive-date=4 ਅਗਸਤ 2020 |url-status=dead}}</ref> === ਸੋਪਫੁਨੂਓ === Sopfünuo ਇੱਕ ਔਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਅੰਗਾਮੀ ਨਾਗਾ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁਖਦਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੁਸੋਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਘਟ ਗਈ ਸੀ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PWZjsBvrQCMC&q=Sopf%C3%BCnuo&pg=PA63|title=A Matter of Belief: Christian Conversion and Healing in North-East India|last=Joshi|first=Vibha|publisher=Berghahn Books|year=2012|isbn=9780857456731|access-date=27 November 2022}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> dwy4s24vcy8ik0en3ckubzu97gty3dw 0 153206 848622 818906 2026-09-30T06:01:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848622 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = {{big|ਮਾਧਵ ਸਦਾਸ਼ਿਵਰਾਓ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ}} | image = M S Golwalkar.jpg | width = | native_name = {{lang-mr|माधव सदाशिवराव गोळवलकर}}<br>{{lang-en|Madhav Sadashivrao Golwalkar|label=[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]}} | native_name_lang = mr | birth_name = | birth_date = 19 ਫ਼ਰਵਰੀ 1906 | birth_place = [[ਰਾਮਟੇਕ]], [[ਕੇਂਦ੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਬੇਰਾਰ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] (ਵਰਤਮਾਨ [[ਰਾਮਟੇਕ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟ੍ਰ]], [[ਭਾਰਤ]]) | death_date = {{death date and age|1973|06|05|1906|02|19|df=yes}} | death_place = [[ਨਾਗਪੁਰ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟ੍ਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | succeeded = [[ਮਧੁਕਰ ਦੱਤਾਤ੍ਰਯ ਦੇਵਰਸ]] | office = ਦੂਜੇ ਸਰਸੰਘਚਾਲ਼ਕ, [[ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ|ਰਾਸ਼ਟ੍ਰੀ ਸ੍ਵੈਮ-ਸੇਵਕ ਸੰਘ]] | term_start = 21 ਜੂਨ 1940 | term_end = 5 ਜੂਨ 1973 | preceded = [[ਕੇਸ਼ਵ ਬਲਿਰਾਮ ਹੇਡਗੇਵਾਰ]] | education = [[Bachelor of Science|ਬੀ. ਐੱਸ.ਸੀ.]], [[Master of Science|ਐੱਮ. ਐੱਸ.ਸੀ.]], [[Bachelor of Law|ਐੱਲ.ਐੱਲ. ਐੱਮ.]] | alma_mater = {{ubl|[[ਹਿਸਲੋਪ ਕਾਲਜ]]|[[ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]}} | occupation = {{hlist|ਵਕ਼ੀਲ|ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ}} }} '''ਮਾਧਵ ਸਦਾਸ਼ਿਵਰਾਓ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ''' ({{lang-mr|माधव सदाशिवराव गोळवलकर}}, {{lang-en|Madhav Sadashivrao Golwalkar|label=[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]}}; 19 ਫ਼ਰਵਰੀ 1906 – 5 ਜੂਨ 1973), '''ਗੁਰੂ ਜੀ''' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, [[ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ|ਰਾਸ਼ਟ੍ਰੀ ਸ੍ਵੈਮ-ਸੇਵਕ ਸੰਘ]] (ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ.) ਦੇ ਦੂਜੇ ''ਸਰਸੰਘਚਾਲ਼ਕ'' (ਮੁੱਖ) ਸਨ।{{Sfn|Jaffrelot, Hindu Nationalist Movement|1996}} ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ|ਰਾਸ਼ਟ੍ਰੀ ਸ੍ਵੈਮ-ਸੇਵਕ ਸੰਘ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਹਿੰਦੂਤਵ|ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰ]] ਨਾਮਕ [[ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰ]] ਦੇ ਸੰਕਲ਼ਪ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ|ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਸਿਧਾਂਤ]], ਭਾਰਤੀਆਂ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇ ਸੰਕਲ਼ਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਅਗਾਂਹਵੱਧੂ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ।<ref>{{Cite book|url=https://www.questia.com/library/100526434/the-saffron-wave-democracy-and-hindu-nationalism|title=The Saffron Wave: Democracy and Hindu Nationalism in Modern India|last=Hansen|first=Thomas Blom|publisher=Princeton University Press|year=1999|isbn=978-0-691-00671-0|pages=80|chapter=Imagining the Hindu Nation|jstor=j.ctt7s2fq|author-link=Thomas Blom Hansen|chapter-url=https://www.degruyter.com/view/books/9781400823055/9781400823055.60/9781400823055.60.xml|access-date=2023-09-24|archive-date=2020-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812182920/https://www.questia.com/library/100526434/the-saffron-wave-democracy-and-hindu-nationalism|url-status=dead}}</ref><ref name="Guha">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/the-guru-of-hate/article3232784.ece|title=The guru of hate|last=Ramchandra Guha|date=26 November 2006|work=The Hindu}}</ref> ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ''ਅਸੀਂ, ਜਾਂ ਸਾਡਾ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰਵਾਦ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ'' ({{lang-en|We, Or Our Nationhood Defined|label=[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]}}) ਲਿਖੀ ਹੈ।{{Sfn|Jaffrelot, Hindu Nationalist Movement|1996}}{{Sfn|Noorani, The RSS and the BJP|2000}}<ref name="Modi_Caravan">{{Cite web |title=Narendra Modi on Guruji Golwalkar, translated by Aakar Patel – Part 1 |url=http://www.caravanmagazine.in/vantage/modi-golwalkar-part-1 |access-date=20 June 2015}}</ref> ''ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ'' ({{lang-en|Bunch Of Thoughts|label=[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]}}) ਉਸਦੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://www.thehinducentre.com/multimedia/archive/02486/Bunch_of_Thoughts_2486072a.pdf|title=Bunch of Thoughts|publisher=The Hindu Centre|year=1960}}</ref> ਉਹ [[ਅਡੋਲਫ ਹਿਟਲਰ|ਅਡੌਲਫ਼ ਹਿਟਲਰ]] ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "[[ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ|ਜਰਮਨੀ]] ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਨਸਲਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਮਤਭੇਦ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਣਾ, [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ|ਹਿੰਦੁਸਥਾਨ]] ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਸਬਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਲਾਭ।" == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸਦਾਸ਼ਿਵਰਾਓ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਦੇ ਘਰ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟ੍ਰ]] ਵਿੱਚ [[ਨਾਗਪੁਰ]] ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਰਾਮਟੇਕ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ [[ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ|ਮਰਾਠੀ]] [[ਕਰਹੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ozLMmp6pcJ4C&pg=PR9|title=Terrifying vision : M.S. Golwalkar, the RSS, and India|publisher=Sharma, Jyotirmaya (2007)|year=2007|isbn=9780670999507}}</ref> ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਦਾਸ਼ਿਵਰਾਓ, [[ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ|ਡਾਕ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਵਿਭਾਗ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕਲਰਕ, [[ਕੇਂਦ੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਬੇਰਾਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ। ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੌਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਅਕਸਰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤਬਾਦਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੇ ਵਿੱਗਿਆਨ ਦਾ ਅੱਧਿਅਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿੱਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਅਤੇ ਅਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੀ। ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।{{Sfn|Andersen|Damle|1987}}{{Sfn|Jaffrelot, Hindu Nationalist Movement|1996}}<ref name="Sundaram">{{Cite news|url=http://www.hindunet.org/hvk/articles/0106/52.html|title=Salutations to Golwalkar - I|last=V. Sundaram|date=9 January 2006|work=News Today|access-date=10 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016042603/http://www.hindunet.org/hvk/articles/0106/52.html|archive-date=16 ਅਕਤੂਬਰ 2014|url-status=dead}}</ref><ref>Sharma, J., 2007. Terrifying Vision: MS Golwalkar, the RSS, and India. Penguin Books India.</ref> ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੇ [[ਹਿਸਲੋਪ ਕਾਲਜ, ਨਾਗਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਮਿਸ਼ਨਰੀ]] ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਇਸਾਈ ਧਰਮ]] ਦੀ ਖ਼ੁੱਲ੍ਹੇ ਵਕ਼ਾਲਤ ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ 'ਤੇ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਸਦੀ ਬਹੁਤੀ ਚਿੰਤਾ ਇਸ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।{{Sfn|Andersen|1972a}}ਉਸਨੇ [[ਵਾਰਾਣਸੀ]] ਵਿੱਚ [[ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਬੀ.ਐੱਚ.ਯੂ.) ਲਈ ਹਿਸਲੋਪ ਕਾਲਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, 1927 ਵਿੱਚ [[ਬੀ ਐੱਸ ਸੀ|ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ]] ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਵਿੱਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।{{Sfn|Andersen|1972a}}{{Sfn|Andersen|Damle|1987}} ਉਹ [[ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ]] (ਰਾਸ਼ਟ੍ਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਗਏ।<ref>Sheshadri, H. V., [http://www.golwalkarguruji.org/shri-guruji/biography/who-was-shri-guruji Shri Guruji - Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208132353/http://www.golwalkarguruji.org/shri-guruji/biography/who-was-shri-guruji|date=8 December 2015}}, golwalkarguruji.org.</ref> ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਸਮੁਦ੍ਰੀ ਜੀਵ ਵਿੱਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕਰਨ ਲਈ [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਗਿਆ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ;<ref name="Sundaram"/> ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐੱਚ.ਯੂ. ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਜੀਵ ਵਿੱਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਵਿੱਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਦਾੜ੍ਹੀ, ਲੰਬੇ ਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਚੋਲੇ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ "ਗੁਰੂ ਜੀ" ਕਿਹਾ, ਇੱਕ ਅਭਿਆਸ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੱਧਾਪੂਰਵਕ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ [[ਨਾਗਪੁਰ]] ਪਰਤਿਆ, ਅਤੇ 1937 ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ{{Sfn|Jaffrelot, Hindu Nationalist Movement|1996}}{{Sfn|Andersen|Damle|1987}} ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੈੱਕਚਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਭਈਆਜੀ ਦਾਨੀ, ਇੱਕ ਵਿੱਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਆਰ. ਐੱਸ.ਐੱਸ. ''ਸਰਸੰਘਚਾਲ਼ਕ'' [[ਕੇਸ਼ਵਰਾਵ ਬਲਿਰਾਮ ਹੇਡਗੇਵਾਰ]] ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ਼ੀ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਨੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ|ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ]] ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।{{Sfn|Jaffrelot, Hindu Nationalist Movement|1996}} ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ "ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਕਿ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੇ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ"। 1931 ਵਿੱਚ, ਹੇਡਗੇਵਾਰ ਬਨਾਰਸ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਵੱਲ ਖ਼ਿੱਚਿਆ ਗਿਆ।{{Sfn|Andersen|Damle|1987}} ਨਾਗਪੁਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇਡਗੇਵਾਰ ਨੇ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦੇ ਸੂਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇਡਗੇਵਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ਼ਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਨੇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। 1934 ਵਿੱਚ, ਹੇਡਗੇਵਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਕੱਤ੍ਰ ({{Lang|pa|ਕਾਰਿਆਵਾਹ}} ਬਣਾਇਆ) ਦੀ ਮੁੱਖ ਨਾਗਪੁਰ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਕ਼ਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਹੇਡਗੇਵਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਕੋਲਾ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ।{{Sfn|Andersen|1972a}}{{Sfn|Andersen|Damle|1987}} ਅਕਤੂਬਰ 1936 ਵਿੱਚ, ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਣਨ ਲਈ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਸਰਗਚੀ [[ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਿਸ਼ਨ ਆਸ਼੍ਰਮ]] ਲਈ ਆਪਣਾ ਕ਼ਨੂੰਨ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦਾ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ [[ਸ੍ਵਾਮੀ ਅਖੰਡਾਨੰਦ]] ਦਾ ਚੇਲਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ [[ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਹੰਸ|ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ ਅਤੇ [[ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ|ਸ੍ਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ]] ਦਾ ਭਰਾ ਭਿਕਸ਼ੂ ਸੀ।{{Sfn|Andersen|Damle|1987}} 13 ਜਨਵਰੀ 1937 ਨੂੰ, ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਦੀਕਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਬਾਅਦ ਹੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Swami Bhaskarananda |year=2004 |title=Life in Indian Monasteries |url=http://organiser.org/archives/historic/dynamic/modulesde66.html?name=Content&pa=showpage&pid=145&page=16 |publisher=Viveka Press |pages=16–19 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1937 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਡਗੇਵਾਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਉਹ ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਦੁਬਿਧਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਾਗਪੁਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ, ਅਤੇ ਹੇਡਗੇਵਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਯਕ਼ੀਨ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਨਿਭਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।{{Sfn|D. R. Goyal, RSS|1979}} == ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਨੇਤ੍ਰਿਤ੍ਵ == ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਦੇ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇਡਗੇਵਾਰ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 1937 ਤੋਂ 1939 ਤੱਕ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਦੀਆਂ ਕ਼ਾਬਲੀਅਤਾਂ (ਵੱਡੇ ਕੈਂਪ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਜਨਤਕ ਭਾਸ਼ਣ, ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ) ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। 1938 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਗਣੇਸ਼ ਦਾਮੋਦਰ ਸਾਵਰਕਰ]] ਦੀ 1934 ਦੀ ''ਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਮੀਮਾਂਸ'' ({{Lang-mr|राष्ट्र मीमांस}}) ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।ਮ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ। ਨਤੀਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਨਿਕਲੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਅਸੀਂ, ਜਾਂ ਸਾਡਾ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰਵਾਦ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ'', ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਇਲਾਜ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ;{{Sfn|Andersen|Damle|1987}} ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਅਨੁਵਾਦ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਦੁਆਰਾ 1963 ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।{{Refn|{{harvtxt|D. R. Goyal, RSS|1979|pp=80–81}}: According to [[Dhananjay Keer|Keer]]"s report, "Golwalkar... said that the book ''We'' which was read by the RSS was the abridgement done by him (Golwalkar) of the work ''Rashtra Mimansa'' of Babarao Savarkar. He added that he had translated Babarao Savarkar's book into Hindi and handed it over to a certain man. He said that it was most befitting on his part to acknowledge publicly the debt of gratitude."}} ਹਾਲਾਂਕਿ, ''ਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਮੀਮਾਂਸ'' ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ''ਅਸੀਂ, ਜਾਂ ਸਾਡਾ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰਵਾਦ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ'' ਦਰਸ਼ਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਾਲ਼ਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਟੈਕਸਟ ਸੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, [[ਨਾਜ਼ੀਵਾਦ|ਨਾਜ਼ੀ]] ਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਨ।<ref name="gurujis-lie">{{Cite news|url=https://caravanmagazine.in/history/rss-golwalkar-links-nazism|title=Guruji's Lie The RSS and MS Golwalkar's undeniable links to Nazism|last=Jha|first=Devendra K|date=31 July 2021|access-date=1 January 2022|publisher=The Caravan|agency=The Caravan|issue=August 2021|quote=After I went through Rashtramimansa, I found that all the critical formulations mentioned in We belonged solely to Golwalkar—especially its project of promoting a Hindu culture along the lines of Nazi antisemitism and its prescription of total assimilation or ethnic cleansing to deal with the problem of minorities in India.}}</ref> 1939 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ [[ਦਖਣਾ|ਗੁਰੂਦਕਸ਼ੀਨਾ]] ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਹੇਡਗੇਵਾਰ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਅਗਲੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤ੍ਰ ({{Lang|hi|सरकार्यवाह}} ਹੋਣਗੇ, ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ-ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤ੍ਵਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀ)। 21 ਜੂਨ 1940 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਨੇਤਾ ਬਣਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। 3 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸੂਬਾ ਪੱਧਰੀ {{Lang|pa|ਸੰਘਸਰਚਾਲ਼ਕ}} (ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ) ਨੇ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੇਡਗੇਵਾਰ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।{{Sfn|Andersen|Damle|1987}} ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਦੀ ਚੋਣ ਨੇ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਹੇਡਗੇਵਾਰ ਕਈ ਦਿੱਗਜ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘ ਗਏ ਸਨ। ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ, ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਰੁਚੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਸੰਭਵ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ [[ਬਾਲਾਸਾਹਿਬ ਦੇਵਰਸ]] ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਈ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਆਗੂ ਇੱਕ {{Lang|pa|ਸਰਸੰਘਚਾਲ਼ਕ}} ਵਜੋਂ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ਼ੀ ਸਨ।{{Sfn|Andersen|Damle|1987}} ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ, ਹੇਡਗੇਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ (ਕ਼ਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ''ਅਸੀਂ, ਜਾਂ ਸਾਡਾ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰਵਾਦ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ'' ਦੀ ਲੇਖਕਤਾ ਸਮੇਤ), ਨੂੰ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਦੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਬਰਕ਼ਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ [[ਸਰਬ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਸਭਾ|ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਸਭਾ]] ਦੇ ਇੱਕ ਯੂਥ ਫ਼ਰੰਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।{{Sfn|D. R. Goyal, RSS|1979}} 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ, ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਾਰਮਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਇਆ; ਇਸਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 10 ਲੱਖ ਤੱਕ ਫ਼ੈਲ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਹ 50 ਫ਼ਰੰਟ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਲ ਗਈ। ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਫ਼ੈਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸ੍ਵੈਮ-ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਜਾਂ ਹਿੰਦੂ ਸ੍ਵੈਮ-ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦੇ ਵਿਸ਼੍ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੂਖਮ ਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਸੀ। ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਢਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇੱਕ [[ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ-ਵਿਰੋਧ|ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਰੋਧੀ]], ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਅਰਾ ਸੀ, "[[ਸਮਾਜਵਾਦ]] ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ [[ਹਿੰਦੂਤਵ|ਹਿੰਦੂਵਾਦ]]"। [[ਡੀ.ਆਰ. ਗੋਇਲ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦੇ [[ਮਾਰਕਸਵਾਦ]]-ਵਿਰੋਧੀ ਰੰਗ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਮੀਰ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ਼ ਇਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।{{Sfn|D. R. Goyal, RSS|1979}} ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦਾ 1940 ਵਿੱਚ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਿਆਸਤ)|ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ [[ਬਲਰਾਜ ਮਧੋਕ]] ਨੂੰ {{Lang|pa|ਪ੍ਰਚਾਰਕ}} ਵਜੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ [[ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਥ ਡੋਗਰਾ]] ਨਾਲ [[ਜੰਮੂ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਜੰਮੂ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ {{Lang|pa|ਸ਼ਾਖਾ}} ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1944 ਵਿੱਚ [[ਸ੍ਰੀਨਗਰ|ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ]] ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੇ 1946 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। 18 ਅਕਤੂਬਰ 1947 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ]] ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ [[ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ|ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ]] ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ]] ਨਾਲ ਮੁਲਾਕ਼ਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦਿੱਲੀ {{Lang|pa|ਪ੍ਰਚਾਰਕ}} ਵੀ ਸਨ [[ਵਸੰਤਰਾਓ ਓਕ]] ਅਤੇ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ {{Lang|pa|ਸੰਘਚਾਲ਼ਕ}} [[ਨਰੇਂਦ੍ਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ [[ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ (1947-1948)|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਮਲੇ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ 26 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਰਲੇਵੇਂ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।{{Sfn|Chitkara, RSS National Upsurge|2004}}{{Sfn|Mahesh Sharma, Shri Guruji Golwalkar|2006}}<ref>{{Cite news|url=https://www.academia.edu/8179707|title=Modi's Kashmir Policy|last=Tapan Bose|date=1 September 2014|work=Kashmir Times|access-date=2016-05-02}}</ref> === ਪੁਨਰਗਠਨ === ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਨੇ ਕੁਝ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਯਕ਼ੀਨ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਹੁਣ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰਵਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਸਭਾ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਬੰਬਈ ਦੇ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਮੋਹ ਭੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਦੇ {{Lang|hi|ਸੰਘਚਾਲ਼ਕ}}, [[ਕੇ.ਬੀ. ਲਿਮਏ]] ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕਈ {{Lang|pa|ਸ੍ਵੈਮ-ਸੇਵਕਾਂ}} [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ]] ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਏਜੰਡੇ ਦੇ ਨਾਲ਼, 1943 ਵਿੱਚ [[ਨੱਥੂਰਾਮ ਗੋਡਸੇ|ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਲ ਦਾ]] ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਣਾਇਆ; [[ਨੱਥੂਰਾਮ ਗੋਡਸੇ]] ([[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ|ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਕ਼ਾਤਲ]]) ਉਸ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ।{{Sfn|Andersen|Damle|1987}} ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਸਨੇ {{Lang|pa|ਪ੍ਰਾਂਤ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ}} ਦਾ ਇੱਕ ਨੈਟਵਰਕ ਬਣਾਇਆ (ਸੂਬਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧਕ), ਜੋ {{Lang|pa|ਸੰਘਚਾਲ਼ਕਾਂ}} ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨਗੇ. ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਸਭਾ ਤੋਂ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਨਕ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸੀ]] ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੀ। [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼੍ਵ ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਮੈਂਬਰ ਧਾਰਮਿਕ, ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਉੱਦਮੀ ਸਨ ਜੋ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।{{Sfn|Andersen|Damle|1987}} ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸੰਗਠਨ ਨੀਤੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਲਈ ਸੰਭਾਵੀ ਖ਼ੱਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਭਾਵਿਤ ਜਾਪਾਨੀ ਹਮਲੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਵੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ। ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ, ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ]] ਤੋਂ ਬਚਿਆ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੰਗਠਨ ਨੇ "ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ਼ਨੂੰਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ 9 ਅਗਸਤ 1942 ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਲੀਆਂ ਗੜਬੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ"।{{Sfn|Andersen|Damle|1987}}<ref name="Bandyopādhyāẏa2004">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0oVra0ulQ3QC&pg=PA422|title=From Plassey to Partition: A History of Modern India|last=Śekhara Bandyopādhyāẏa|date=1 January 2004|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-2596-2|pages=422}}</ref>{{Sfn|Bipan Chandra, Communalism|2008}} ਜੂਨ 1942 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ, ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਹ [ਭਾਰਤੀ] ਸਮਾਜ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਘਟੀਆ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। [ਜਦੋਂ] ਲੋਕ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੈ। ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਲਈ ਤਾਕ਼ਤਵਰ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਸੰਘ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਣ ਜਾਂ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕ਼ੀਮਤੀ ਸਮਾਂ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।<nowiki>''</nowiki><ref>{{Cite web |title=History Shows How Patriotic the RSS Really Is |url=https://thewire.in/history/rss-hindutva-nationalism |access-date=August 28, 2022}}</ref> ਵਿਹਾਰਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ; ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ "ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ"।<ref name="Golwalkar1974">{{Cite book|title=Shri Guruji Samagra Darshan, Volume 4|last=M.S. Golwalkar|date=1974|publisher=Bharatiya Vichar Sadhana}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iaQjbO8SN48C&pg=PA191|title=Religious Dimensions of Indian Nationalism: A Study of RSS|last=Shamsul Islam|publisher=Media House|year=2006|isbn=978-81-7495-236-3|pages=191}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ioyHAwAAQBAJ&pg=PA135|title=Religion, Power and Violence: Expression of Politics in Contemporary Times|last=Ram Puniyani|date=6 July 2005|publisher=SAGE Publications|isbn=978-81-321-0206-9|page=135}}</ref> ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਮੇਲ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਤਮਕ ਨਜ਼ਰੀਆ" ਕਿਹਾ, ਜਿਸਦਾ "ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਦੌਰ 'ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ" ਹੋਣਗੇ।<ref name="Basu1993">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=CimVTTVHtwQC&pg=PA29|title=Khaki Shorts and Saffron Flags: A Critique of the Hindu Right|last=Tapan Basu|date=1 January 1993|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-0-86311-383-3|page=29}}</ref><ref name="Ludden1996">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jEUdPqYQjhoC&pg=PA274|title=Contesting the Nation: Religion, Community, and the Politics of Democracy in India|last=David Ludden|date=1 April 1996|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=0-8122-1585-0|page=274}}</ref> ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੇ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਲਝਾਇਆ (ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ {{Lang|pa|ਸ੍ਵੈਮ-ਸੇਵਕਾਂ}} ਸਮੇਤ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਵਿੱਚ), ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਅਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iaQjbO8SN48C&pg=PA187|title=Religious Dimensions of Indian Nationalism: A Study of RSS|last=Shamsul Islam|publisher=Media House|year=2006|isbn=978-81-7495-236-3|page=187}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZdPipb-u21gC&pg=PA134|title=Religion, Power and Violence: Expression of Politics in Contemporary Times|last=Ram Puniyani|date=21 July 2005|publisher=SAGE Publications|isbn=978-0-7619-3338-0|page=134}}</ref> ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਹਾ ਸੀ<blockquote>“ਹਿੰਦੂਆਂ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕ਼ਤ ਬਰਬਾਦ ਨਾ ਕਰੋ। ਸਾਡੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਜੋ ਕਿ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]], [[ਇਸਾਈ ਧਰਮ|ਈਸਾਈ]] ਅਤੇ [[ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ|ਕਮਿਊਨਿਸਟ]] ਹਨ, ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਬਚਾਓ।"<ref>{{Cite web |title=Why Is Anand Teltumbde So Dangerous for the Narendra Modi Government? |url=https://thewire.in/rights/anand-teltumbde-arrest-narendra-modi |access-date=2020-12-07 |website=The Wire}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-03-06 |title=BJP's brand of patriotism |url=https://www.deccanherald.com/content/533034/bjps-brand-patriotism.html |access-date=2020-12-07 |website=Deccan Herald}}</ref><ref>{{Cite journal|last=McKinney|first=Jared Morgan|date=26 May 2021|title=Homogenizing nationalists, budding fascists, and truculent exceptionalists: the end of world order in the Indo-Pacific|journal=International Politics|volume=59|issue=2|pages=280–301|doi=10.1057/s41311-021-00303-6|pmc=8150632}}</ref></blockquote> === ਪਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ === ਜਦੋਂ ਜਨਵਰੀ 1948 ਵਿੱਚ [[ਨੱਥੂਰਾਮ ਗੋਡਸੇ]] ਦੁਆਰਾ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ]] ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਵਿਆਪਕ ਖਦਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।{{Sfn|Andersen|1972c}} ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਅਤੇ 20,000 {{Lang|pa|ਸ੍ਵੈਮ-ਸੇਵਕਾਂ}} 4 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ "ਹਿੰਸਾ" ਅਤੇ "ਵਿਰੋਧ" ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{Sfn|D. R. Goyal, RSS|1979}}ਗੌਡਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲਕ਼ਦਮੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵਿਚਕਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨੱਥੂਰਾਮ ਗੋਡਸੇ ਦੇ ਭਰਾ [[ਗੋਪਾਲ ਗੋਡਸੇ]] - ਜਿਸ 'ਤੇ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਵੀ ਹੈ - ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨੱਥੂਰਾਮ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਆਰਐਸਐਸ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਬਿਆਨ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਅਤੇ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ (ਜੋ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੂੰਘੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਸਨ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.frontline.in/books/the-bjp-and-nathuram-godse/article4328688.ece|title=The BJP and Nathuram Godse|date=8 February 2013|access-date=25 June 2015|publisher=Frontline}}</ref> ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੂੰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ਼ਨੂੰਨੀ ਸੀਮਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 5 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।{{Sfn|Andersen|1972c}} ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਜਾਰੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੇ [[ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ (ਭਾਰਤ)|ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ]] [[ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ]] ਨਾਲ਼ ਇਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸਮੂਹਿਕ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ, ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਸੰਗਠਨ ਵਜੋਂ ਸਮਝੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਾਬੰਦੀ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਇੱਕ ਝਟਕਾ ਸੀ।{{Sfn|Andersen|1972c}} ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਟੇਲ ਨੇ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਟੇਲ ਨੇ ਫਿਰ ਪੂਰਵ ਸ਼ਰਤ ਵਜੋਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਲਿਖਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਪਣਾਵੇ। ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੇ 9 ਦਸੰਬਰ 1948 ਨੂੰ [[ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ]] ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਤੇ 60,000 ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦੇ ਨੇਤਾ [[ਏਕਨਾਥ ਰਾਨਾਡੇ]], [[ਭਈਆਜੀ ਦਾਨੀ]] ਅਤੇ [[ਬਾਲਾਸਾਹਿਬ ਦੇਵਰਸ]] ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1949 ਵਿੱਚ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ, ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਟੀ ਆਰ [[ਵੈਂਕਟਾਰਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ਼,<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/multimedia/archive/01619/01_RSS_abandons_po_1619424a.pdf|title=RSS to abandon politics|date=24 May 1949|work=The Hindu|access-date=2014-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20131127035210/http://www.thehindu.com/multimedia/archive/01619/01_RSS_abandons_po_1619424a.pdf|archive-date=2013-11-27|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਲਿੱਖਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਟੇਲ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। 11{{Sfn|Jaffrelot, Hindu Nationalist Movement|1996}} 1949 ਨੂੰ ਪਾਬੰਦੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ|ਗਈ]] ਸੀ। ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ।<ref name="FES">{{Citation |last=Curran |first=Jean A. |title=The RSS: Militant Hinduism |date=17 May 1950 |work=Far Eastern Survey |volume=19 |issue=10 |pages=93–98 |doi=10.2307/3023941 |jstor=3023941}}.</ref>{{Sfn|Noorani, The RSS and the BJP|2000}} ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਅਤੇ ਸਮਰਥਿਤ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2021}} == ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ == ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ''ਗੁਰੂਜੀ: ਵਿਜ਼ਨ ਐਂਡ ਮਿਸ਼ਨ'' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, ''ਹਿੰਦੂ—ਇਸ ਮਾਤ ਭੂਮੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ'' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲ਼ਾ ਇੱਕ ਅਧਿਆਏ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਭਾਰਤੀ' ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਲਵਾਦ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਵੱਲ ਸਾਰੇ ਪਹੁੰਚਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। “ਸਾਡੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਕ਼ੌਮੀਅਤ” ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ “ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਇਸ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਹੀ ਇਸ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹਨ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ 'ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰ' ਹੈ।"<ref>{{Cite web |last=Bal |first=Hartosh Singh |title=How the RSS is infiltrating India's intellectual spaces |url=https://caravanmagazine.in/reportage/how-rss-infiltrating-india-intellectual-spaces |access-date=2019-07-28 |website=The Caravan}}</ref> ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੱਖਰੇ ਸਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, 1939 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ''ਅਸੀਂ, ਜਾਂ ਸਾਡਾ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰਵਾਦ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ'' ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ [[ਹਿੰਦੂ ਵਿਰਾਸਤ]] ਨੂੰ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਕਲ਼ਪ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Bal |first=Hartosh Singh |title=How MS Golwalkar's virulent ideology underpins Modi's India |url=https://caravanmagazine.in/reportage/golwalkar-ideology-underpins-modi-india |access-date=2019-08-13 |website=The Caravan}}</ref> ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਕਿ [[ਜਾਤ|ਜਾਤੀਵਾਦ ਨੇ]] ਨਾਜ਼ੁਕ਼ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2016-04-23 |title=No love for Ambedkar |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/ram-madhav-b-r-ambedkar-indian-constitution-no-love-for-ambedkar-2766152/ |access-date=2020-12-07 |website=The Indian Express}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਮਨੂਸਮ੍ਰਿਤੀ|ਮਨੂ]] ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪਹਿਲਾ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕ਼ਨੂੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite web |date=2020-02-22 |title=RSS's standardised Hinduism – Part 4 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/seeing-the-invisible/rsss-standardised-hinduism-part-4/ |access-date=2020-12-07 |website=Times of India Blog}}</ref> [[ਰਾਮਚੰਦਰ ਗੁਹਾ]] ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਮੇਕਰਸ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਇੰਡੀਆ'' ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ]], [[ਇਸਾਈ ਧਰਮ|ਈਸਾਈਆਂ]] ਅਤੇ [[ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ|ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ]] ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਖ਼ੱਤਰੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ। [[ਨਾਜ਼ੀਵਾਦ|ਨਾਜ਼ੀਆਂ]] ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਲਈ ਗੋਲਵਲਕਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Makers of Modern India|last=Guha|first=Ramachandra|publisher=Penguin Books|year=2013|isbn=978-8-184-75289-2|location=India}}</ref> ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, 1939 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਗੋਲਵਲਕਰ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਅਸੀਂ, ਜਾਂ ਸਾਡਾ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰਵਾਦ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ'', ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਵਾਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: <blockquote>"ਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ, [[ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ|ਜਰਮਨੀ]] ਨੇ [[ਇਬਰਾਹੀਮੀ ਧਰਮ|ਸਾਮੀ ਨਸਲਾਂ]] ਦੇ ਦੇਸ਼ - [[ਯਹੂਦੀ|ਯਹੂਦੀਆਂ]] ਨੂੰ ਕੱਢਕੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਸ਼ਟ੍ਰੀ ਸ੍ਵੈ-ਮਾਨ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਨਸਲਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਮਤਭੇਦ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਣਾ, [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ|ਹਿੰਦੁਸਥਾਨ]] ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਸਬਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਲਾਭ।”<ref>{{cite book |last1=Golwalkar |first1=M. S. |title=We, or Our Nationhood Defined |date=1939 |publisher=Bharat Publications |location=Nagpur|pages=87–88}}</ref></blockquote> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਨੇ [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼੍ਵ ਯੁੱਧ]] ਵਿੱਚ ਹਿਟਲਰ ਅਤੇ [[ਨਾਜ਼ੀਵਾਦ]] ਅਤੇ [[ਰੋਮ-ਬਰਲਿਨ-ਟੋਕੀਓ ਧੁਰੀ|ਧੁਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼]] ਨਾਲ਼ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਦਿਖਾਈ।<ref name="Golwalkar1974"/><ref>{{Cite book|title=Golwalkar's We or our nationhood defined: a critique|url=https://archive.org/details/nlsiu.322.10954.isl.38752|last=Shamsul Islam|publisher=Pharos Media & Pub.|year=2006|page=[https://archive.org/details/nlsiu.322.10954.isl.38752/page/30 30]}}</ref> ਉਹ [[ਇਜ਼ਰਾਇਲ|ਇਜ਼ਰਾਈਲ]] ਦੇ ਗਠਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ [[ਇਬਰਾਹੀਮੀ ਧਰਮ|ਸਾਮੀ ਧਰਮਾਂ]] ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ (ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਈਸਾਈਆਂ) ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਨਾਗਰਿਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕ਼ਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Salam |first=Ziya Us |date=19 December 2019 |title=CAB: Rooted in Hindutva ideology |url=https://frontline.thehindu.com/cover-story/article30328365.ece |access-date=2021-11-21 |website=Frontline |language=en}}</ref><blockquote>ਹਿੰਦੁਸਥਾਨ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਹਿੰਦੂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ [[ਹਿੰਦੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਪਰ ਹਿੰਦੂ ਨਸਲ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ - ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਕੁੱਝ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਹੱਕ਼ਦਰ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਤਰਜੀਹੀ ਸਲੂਕ - ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XAO3i_gS61wC&pg=PA134|title=Religion, Caste, and Politics in India|last=Jaffrelot|first=Christophe|date=2010|publisher=Primus Books|isbn=978-93-80607-04-7|pages=134|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Noorani |first=A. G. |date=2017-12-17 |title=For the RSS, 'culture' means Hindu culture |url=https://www.deccanchronicle.com/opinion/op-ed/171217/for-the-rss-culture-means-hindu-culture.html |access-date=2021-11-21 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref></blockquote> == ਵਿਰਾਸਤ == ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਸੈਂਟਰ ਫ਼ਾਰ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ]] ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੈਂਪਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਣ ਦੇ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਕੇਂਦ੍ਰ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੇ [[ਕੇਰਲ]] ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/naming-of-rgcb-unit-after-gowalkar-kicks-up-a-row/article33258778.ece|title=Naming of Kerala institute after RSS leader Gowalkar kicks up a row|date=2020-12-05|work=The Hindu|access-date=2021-04-10|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Golwalkar's name for RGCB to shift narrative: Pinarayi |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2020/dec/12/golwalkars-name-for-rgcb-to-shift-narrative-pinarayi-2235043.html}}</ref> [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ]] ਨੇ [[ਟਵਿਟਰ|ਟ੍ਵੀਟ੍ਸ]] ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਕੱਟੜ ਹਿਟਲਰ-ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ [[ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਸ਼ਦ|ਵੀ.ਐੱਚ.ਪੀ.]] ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਵਿੱਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਰਵੋੱਚਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ"।<ref>{{Cite web |last=Unnithan |first=P. S. Gopikrishnan |date=5 December 2020 |title=Shashi Tharoor slams Centre for renaming 2nd RGCB campus after RSS ideologue with 'bigoted Hitler-admirer' jibe |url=https://www.indiatoday.in/india/story/shashi-tharoor-slams-centre-for-renaming-2nd-rgcb-campus-after-rss-ideologue-with-bigoted-hitler-admirer-jibe-1746983-2020-12-05 |access-date=2021-04-10 |website=India Today |language=en}}</ref> [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)|ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਨੇ]] ਇਸ ਕ਼ਦਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਦੇ [[ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ (ਭਾਰਤ)|ਮੁੱਖ-ਮੰਤਰੀ]] [[ਪਿਨਾਰਾਏ ਵਿਜੇਅਨ|ਪਿਨਾਰਾਈ ਵਿਜਯਨ]] ਨੇ ਕੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਵਿੱਚ ਬਣਨ ਵਾਲ਼ੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਸੈਂਟਰ ਫ਼ਾਰ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (ਆਰ.ਜੀ.ਸੀ.ਬੀ.) ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੈਂਪਸ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਧਵ ਸਦਾਸ਼ਿਵਰਾਓ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰੱਖਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ 'ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰੇ।<ref>{{Cite web |date=2020-12-06 |title=In letter to Centre, Kerala CM opposes move to name new Centre for Biotechnology campus after Golwalkar |url=https://indianexpress.com/article/india/in-letter-to-centre-kerala-cm-opposes-move-to-name-new-rgcb-campus-after-golwalkar-7093115/ |access-date=2021-04-10 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 December 2020 |title=Golwalkar's name for new RGCB campus: Pinarayi Vijayan writes to Harsh Vardhan |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/golwalkar-s-name-for-new-rgcb-campus-pinarayi-vijayan-writes-to-harsh-vardhan-1.5258311}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਦੇਸੀ ਆਰੀਅਨ]] * [[ਵਿਨਾਇਕ ਦਮੋਦਰ ਸਾਵਰਕਰ|ਵੀਰ ਸਾਵਰਕਰ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} ===   === == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.golwalkarguruji.org/ golwalkarguruji.org] {{S-start}} {{succession box|title=[[Sarsanghchalak|Sarsanghchalak of the RSS]]|before=[[Dr. K. B. Hedgewar|Keshav Baliram Hedgewar]]|after=[[Madhukar Dattatraya Deoras]]|years=1940–1973}} {{s-end}}{{Sangh Parivar}}{{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1973]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1906]] szymabb23vl2skdczzyink0z9xjnbxs 0 153313 848389 835318 2026-09-29T14:04:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848389 wikitext text/x-wiki '''ਬਿਧਨ ਚੰਦਰ ਰਾਏ ਅਵਾਰਡ ਦੀ''' ਸਥਾਪਨਾ 1962 ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ [[ਬਿਧਾਨ ਚੰਦਰ ਰਾਏ|ਡਾ. ਬੀ.ਸੀ. ਰਾਏ]] ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ 1 ਜੁਲਾਈ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਕਟਰ ਦਿਵਸ ' ਤੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਵਾਰਡ ਹਰ ਸਾਲ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਸਟੇਟਮੈਨਸ਼ਿਪ, ਮੈਡੀਕਲ ਮੈਨ-ਕਮ-ਸਟੇਟਸਮੈਨ, ਉੱਘੇ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਅਕਤੀ, ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿੱਚ ਉੱਘੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉੱਘੇ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਉੱਘੇ ਵਿਅਕਤੀ।<ref name="Dr. B.C. Roy National Award Fund">{{Cite web |date=2019 |title=Dr. B.C. Roy National Award Fund |url=https://www.mciindia.org/CMS/awards/dr-b-c-roy-award |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828071416/https://www.mciindia.org/CMS/awards/dr-b-c-roy-award |archive-date=August 28, 2018 |access-date=January 20, 2019}}</ref> ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1973 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] [[ਵੀ ਵੀ ਗਿਰੀ|ਵੀ.ਵੀ. ਗਿਰੀ]] ਦੁਆਰਾ ਵਿਲਿੰਗਡਨ ਹਸਪਤਾਲ (ਹੁਣ ਰਾਮ ਮਨੋਹਰ ਲੋਹੀਆ ਹਸਪਤਾਲ ), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੰਦੀਪ ਮੁਖਰਜੀ, [[ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ ਸਰਜੰਸ ਦੀ ਫੇਲੋਸ਼ਿਪ|FRCS]] ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ == === 1970 === * [[Sandip Mukharji|ਸੰਦੀਪ ਮੁਖਰਜੀ]] (1973)<ref>{{Cite web |year=2009 |title=''MOHAMMED SALIM'' |url=http://www.indianfootball.de/data/halloffame/salim_mohammed.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002163832/http://www.indianfootball.de/data/halloffame/salim_mohammed.html |archive-date=2 October 2011 |access-date=15 April 2013 |website=Indian Football "HALL OF FAME" |publisher=indianfootball.de}}</ref> * ਨਾਗਰੂਰ ਗੋਪੀਨਾਥ (1978)<ref name="Deceased Fellow">{{Cite web |date=2015 |title=Deceased Fellow |url=http://www.insaindia.org/deceaseddetail.php?id=N800289 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611004819/http://www.insaindia.org/deceaseddetail.php?id=N800289 |archive-date=2015-06-11 |access-date=June 12, 2015 |publisher=Indian National Science Academy}}</ref> * ਪੀਐਸਆਰਕੇ ਹਰਨਾਥ (1979)<ref>{{Cite web |last=Department of Pharmacology |title=Kurnool Medical College |url=https://www.kurnoolmedicalcollege.ac.in/pharmacology.php |access-date=22 July 2021 |website=Kurnool Medical College |archive-date=20 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172526/https://www.kurnoolmedicalcollege.ac.in/pharmacology.php |url-status=dead }}</ref> * ਵਿਕਰਮ ਮਾਰਵਾਹ (1979)<ref name="Indian Journal of Orthopedics">{{Cite journal|last=Wasudeo M Gadegone|date=February 2014|title=Indian J Orthopedics|journal=Indian J Orthop|volume=48|issue=1|pages=115|pmc=3931146}}</ref> === 1980 === * ਐਮਐਨ ਘੋਸ਼ (1980) * ਸ੍ਰੀ ਜੇ ਜੀ ਜੌਲੀ (1981) * ਐਸਪੀ ਗੁਪਤਾ ਐਮਡੀ, FAMS (1983) * ਓਮ ਦੱਤ ਗੁਲਾਟੀ (1981)<ref name="In memory of a Legend: Dr. Om Datt Gulati">{{Cite journal|last=Sagun V. Desai|date=2012|title=In memory of a Legend: Dr. Om Datt Gulati|journal=Indian J. Pharmacol.|volume=44|issue=2|page=282|pmc=3326935}}</ref> * ਐਮਐਮਐਸ ਆਹੂਜਾ (1982)<ref>{{Cite web |title=OBITUARY Professor Man Mohan Singh Ahuja |url=http://www.rssdi.org/ahuja.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100711063838/http://www.rssdi.org/ahuja.htm |archive-date=2010-07-11 |access-date=2010-09-30}}</ref> * ਪੇਰੂਗੂ ਸਿਵਾ ਰੈਡੀ (1982) * ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਿਆਲ ਨਿਗਮ (1983)<ref name="Team of Doctors 1">{{Cite web |date=2015 |title=Team of Doctors |url=http://www.apollohospdelhi.com/dr-prabhu-dayal-nigam |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923172659/http://www.apollohospdelhi.com/dr-prabhu-dayal-nigam |archive-date=September 23, 2015 |access-date=August 22, 2015 |publisher=Apollo Hospitals}}</ref><ref name="Dr. Prabhu Dayal Nigam">{{Cite web |date=2015 |title=Dr. Prabhu Dayal Nigam |url=http://www.doctorsinciti.com/MemberProfile.aspx?ProfileID=c85f21e1-faf5-4e68-88f0-573bd21be4af |access-date=August 22, 2015 |publisher=Doctors in Citi}}</ref> * ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਥ ਵਾਹੀ (1984)<ref name="Lives of the fellows">{{Cite web |date=2016 |title=Lives of the fellows |url=http://munksroll.rcplondon.ac.uk/Biography/Details/4579 |access-date=March 29, 2016 |publisher=Royal College of Physicians of London |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022033716/http://munksroll.rcplondon.ac.uk/Biography/Details/4579 |url-status=dead }}</ref> * ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੋਪੜਾ (1986)<ref>{{Cite journal|last=Goyal|first=Manoj K.|last2=Lal|first2=Vivek|date=2018-01-01|title=PGIMER, Chandigarh: A temple of holistic Neurology|url=http://www.neurologyindia.com/article.asp?issn=0028-3886;year=2018;volume=66;issue=1;spage=188;epage=203;aulast=Lal;type=0|journal=Neurology India|language=en|volume=66|issue=1|pages=188–203|doi=10.4103/0028-3886.222812|issn=0028-3886|pmid=29322985}}</ref> * ਅਟਲੁਰੀ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਨਾਰਾਇਣ (1989)<ref name="Atluri Sriman Narayana">{{Cite web |date=2015 |title=Atluri Sriman Narayana |url=http://www.saioralhealthfoundation.org/saioralhealth/awards.html |access-date=June 12, 2015 |publisher=Sai Oral Health Foundation }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਦਿਨੇਸ਼ ਕੇ. ਭਾਰਗਵ (1989)<ref name="Team of Doctors">{{Cite web |date=2016 |title=Team of Doctors |url=http://www.apollohospdelhi.com/team-of-doctors/gastroenterology-and-hepatology/dr-dk-bhargava |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918150849/http://www.apollohospdelhi.com/team-of-doctors/gastroenterology-and-hepatology/dr-dk-bhargava |archive-date=September 18, 2016 |access-date=August 26, 2016 |publisher=Apollo Hospitals}}</ref><ref name="Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Awards |url=http://medicaleducation.rajasthan.gov.in/jaipur/Awards.asp |access-date=August 26, 2016 |publisher=Department of Medical Education, Rajastan}}</ref> === 1993 === * ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚੁੱਘ<ref name="Scientist India">{{Cite web |date=2014 |title=Scientist India |url=http://www.scientistindia.com/specialization%20phy.htm |access-date=December 29, 2014 |publisher=Scientist India |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 6, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151006050540/http://www.scientistindia.com/specialization%20phy.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="ISN Video Legacy Project">{{Cite web |date=2014 |title=ISN Video Legacy Project |url=http://cybernephrology.ualberta.ca/ISN/VLP/Trans/chugh.htm |access-date=December 29, 2014 |publisher=ISN Video Legacy Project |archive-date=ਦਸੰਬਰ 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141229095649/http://cybernephrology.ualberta.ca/ISN/VLP/Trans/chugh.htm |url-status=dead }}</ref> * ਪਿੰਨਮਨੇਨੀ ਨਰਸਿਮਹਾਰਾਓ, ਵਿਜੇਵਾੜਾ, ਏ.ਪੀ === 1994 === * ਐਮ ਐਲ ਕੁਲਕਰਨੀ, ਬਾਲ ਰੋਗ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ * ਵੀ.ਐਸ. ਨਟਰਾਜਨ - ਜੇਰੀਆਟ੍ਰਿਕ ਡਾਕਟਰ<ref name="Dr Kantilal Sancheti, Dr Suresh Advani, Dr Noshir Wadia, Dr Devi Shetty in Padma honours list">{{Cite web |date=25 January 2012 |title=Dr Kantilal Sancheti, Dr Suresh Advani, Dr Noshir Wadia, Dr Devi Shetty in Padma honours list |url=http://www.indiamedicaltimes.com/2012/01/25/dr-kantilal-sancheti-dr-suresh-advani-dr-noshir-wadia-dr-devi-shetty-in-padma-honours-list/ |access-date=December 12, 2014 |publisher=India Medical Times |archive-date=2 ਮਾਰਚ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302170551/http://www.indiamedicaltimes.com/2012/01/25/dr-kantilal-sancheti-dr-suresh-advani-dr-noshir-wadia-dr-devi-shetty-in-padma-honours-list/ |url-status=dead }}</ref> * [[ਡਾ. ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ]], ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ<ref name="Asia Ophthalmology profile">{{Cite web |date=2015 |title=Asia Ophthalmology profile |url=http://www.asianophthalmology.org/wp-content/uploads/2013/08/Daljit-Biodata-August-13.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062150/http://www.asianophthalmology.org/wp-content/uploads/2013/08/Daljit-Biodata-August-13.pdf |archive-date=March 4, 2016 |access-date=September 9, 2015 |publisher=Asia Ophthalmology}}</ref> === 1995 === * ਪ੍ਰੋ. ਪੀਵੀ ਚਲਾਪਤੀ ਰਾਓ, ਜਨਰਲ ਸਰਜਨ<ref>{{Cite web |title=Dr. P V Chalapathi Rao Memorial Oration – The Association of Surgeons of India |url=https://asiindia.org/dr-p-v-chalapathi-rao-memorial-oration/ |website=ASI |publisher=Association of Surgeons of India}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nov 23 |first=TNN / |title=India's renowned surgeon Chalapathi Rao passes away {{!}} Hyderabad News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/indias-renowned-surgeon-chalapathi-rao-passes-away/articleshow/79358566.cms |website=The Times of India |language=en}}</ref> * ਸ਼ਿਵਪਾਥਮ ਵਿਟਲ, ਸਰਜੀਕਲ ਐਂਡੋਕਰੀਨੋਲੋਜਿਸਟ<ref name="The Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/padma-shri-presented-to-sivapatham-vittal/article1594906.ece|title=The Hindu|date=April 3, 2011|access-date=November 25, 2014}}</ref><ref name="Profile">{{Cite web |date=2014 |title=Profile |url=http://drsvittal.com/ |access-date=November 25, 2014 |publisher=DRSVittal.com}}</ref><ref name="Sree Sai Krishna">{{Cite web |date=2014 |title=Sree Sai Krishna |url=http://www.sreesaikrishnahospital.com/founder.htm |access-date=November 25, 2014 |publisher=Sree Sai Krishna |archive-date=ਅਗਸਤ 22, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822030227/http://www.sreesaikrishnahospital.com/founder.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="My Doc Advisor">{{Cite web |date=2014 |title=My Doc Advisor |url=http://www.mydocadvisor.com/DoctorDetail.aspx?Id=1127&HospitalId=522&CId=244 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129213908/http://www.mydocadvisor.com/DoctorDetail.aspx?Id=1127&HospitalId=522&CId=244 |archive-date=November 29, 2014 |access-date=November 25, 2014 |publisher=My Doc Advisor}}</ref> === 1996 === * ਵਿਲਫ੍ਰੇਡ ਡੀ ਸੂਜ਼ਾ<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/specials/dr-b-c-roy-awards-197112101094_1.html|title=Dr B C Roy Awards|date=21 November 1997|work=Business Standard India}}</ref> * ਮੈਥਿਊ ਸੈਮੂਅਲ ਕਾਲਰੀਕਲ<ref>{{Cite web |title=Apollo Hospitals:: |url=http://www.apollohospitals.com/doctor_profile.php?doc=252 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531104901/http://www.apollohospitals.com/doctor_profile.php?doc=252 |archive-date=2014-05-31 |access-date=2014-05-30}}</ref> === 1997 === * ਜੀਬੀ ਪਾਰੁਲਕਰ<ref name="Tree Of Gratitude - Dr. Parulkar GurukumarBhalchandra">{{Cite web |date=2018-06-05 |title=Tree Of Gratitude - Dr. Parulkar GurukumarBhalchandra |url=http://www.cardiacsurgeongandhi.com/tog/parulkar.html |access-date=2018-06-05 |website=www.cardiacsurgeongandhi.com |archive-date=2016-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161022121242/http://cardiacsurgeongandhi.com/tog/parulkar.html |url-status=dead }}</ref> === 1998 === * ਅਰਜੁਨਨ ਰਾਜਸੇਕਰਨ, ਯੂਰੋਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ<ref name="Rajasekaran: a man of humble origin">{{Cite web |date=January 25, 2008 |title=Rajasekaran: a man of humble origin |url=http://www.oneindia.com/2008/01/25/rajasekaran-a-man-of-humble-origin-1201284149.html |access-date=August 28, 2016 |publisher=One India}}</ref> * ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਮੋਹਨ ਬੋਸ, ਜਨਰਲ ਸਰਜਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ === 1999 === * ਬੇਲੇ ਮੋਨੱਪਾ ਹੇਗੜੇ<ref>{{Cite web |last=Bureau Hindu Business Line |title=Coconut oil, an ideal fat |url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-agri-biz-and-commodity/article1668639.ece |access-date=29 April 2012 |website=The Hindu}}</ref> * ਕੇ.ਏ.ਅਸ਼ੋਕ ਪਾਈ<ref>{{Cite web |last=Shimoga District - NIC SHIMOGA |title=Shimoga District - NIC SHIMOGA |url=http://www.shimoga.nic.in/pai.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123020501/http://www.shimoga.nic.in/pai.htm |archive-date=2015-01-23 |access-date=2014-02-09}}</ref> * ਉਪੇਂਦਰ ਕੌਲ<ref name="Expert Profile">{{Cite web |date=2015 |title=Expert Profile |url=http://doctor.ndtv.com/expert/ndtv/expertid/68/Dr_U_Kaul.html |access-date=December 13, 2015 |publisher=ND TV |archive-date=ਮਈ 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160517014839/http://doctor.ndtv.com/expert/ndtv/expertid/68/Dr_U_Kaul.html |url-status=dead }}</ref> * ਬੀ ਸੀ ਦਾਸ<ref>{{Cite web |last="BC Roy award for PGI doctor" The Tribune (Chandigarh, India), 1 July 2000 |title=B C Roy Award |url=http://www.tribuneindia.com/2000/20000701/nation.htm#5}}</ref> * [[ਫ਼ਾਰੂਕ ਅਬਦੁੱਲਾ|ਫਾਰੂਕ ਅਬਦੁੱਲਾ]]<ref>{{Cite web |title=Jammu & Kashmir CM Farooq Abdullah awarded B.C. Roy National Award |url=https://www.indiatoday.in/magazine/signposts/story/20000731-jammu-kashmir-cm-farooq-abdullah-awarded-b.c.-roy-national-award-779146-2000-07-31}}</ref> * ਡਾ: ਸ਼ਿਵਦੇਵ ਐਸ. ਬਾਪਟ, ਯੂਰੋਲੋਜਿਸਟ, ਪੁਣੇ === 2000 === * S.Arulrhaj - ਤੂਤੀਕੋਰਿਨ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ। * ਮੰਜੂ ਗੀਤਾ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਪਟਨਾ, ਬਿਹਾਰ, ਭਾਰਤ। * ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਮੋਹਨ ਬੋਸ, ਜਨਰਲ ਸਰਜਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ === 2001 === * I. ਸਤਿਆਮੂਰਤੀ * ਮਾਯਿਲਵਾਹਨਨ ਨਟਰਾਜਨ * ਐਸ ਕੇ ਸਮਾ === 2002 === * [[ਨੀਲੀਮਾ ਅਰੁਣ ਕਸ਼ੀਰਸਾਗਰ]]<ref name="LIST OF FELLOWS">{{Cite web |title=LIST OF FELLOWS |url=https://www.nams-india.in/downloads/fellowsmembers/ZZ.pdf |access-date=1 June 2021 |website=www.nams-india.in |publisher=National Academy of Medical Sciences (India)}}</ref> * ਵੀ.ਵੀ. ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਐਸ.ਪੀ. ਅਗਰਵਾਲ, ਸੀ.ਪੀ. ਠਾਕੁਰ, ਐਸ.ਕੇ. ਸ਼ਰਮਾ, [[ਗੋਵਿੰਦਾਪਾ ਵੈਂਕਟਾਸਵਾਮੀ|ਜੀ. ਵੈਂਕਟਾਸਵਾਮੀ]], ਗੋਵਿੰਦ ਸਵਰੂਪ, ਗੌਰੀ ਦੇਵੀ, ਟੀ.ਆਰ. ਅਨੰਤਰਾਮਨ, ਅਤੇ ਓਬੈਦ ਸਿੱਦੀਕੀ<ref name="Dr. B.C. Roy awards presented">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2004/08/04/stories/2004080406431200.htm|title=Dr. B.C. Roy awards presented|date=4 August 2004|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20040928013305/http://www.hindu.com/2004/08/04/stories/2004080406431200.htm|archive-date=28 September 2004|location=Chennai, India}}</ref><ref name="SCTIMST">{{Cite web |date=2012 |title=SCTIMST |url=http://www.sctimst.ac.in/About%20SCTIMST/Departments%20and%20Divisions/Hospital%20Wing/Pathology/Faculty/loadProfile.php?hideEcode=132&hideEcode_s=1&hideName=Prof.+V.+V.+Radhakrishnan&hideDeptId=165 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141213023347/http://www.sctimst.ac.in/About%20SCTIMST/Departments%20and%20Divisions/Hospital%20Wing/Pathology/Faculty/loadProfile.php?hideEcode=132&hideEcode_s=1&hideName=Prof.+V.+V.+Radhakrishnan&hideDeptId=165 |archive-date=December 13, 2014 |access-date=December 12, 2014 |publisher=SCTIMST}}</ref> * ਕੇ.ਕੇ. ਤਲਵਾਰ, ਮੁਕਾਈ ਕੇਸ਼ਵਨ ਲਲਿਤਾ, ਜੈ ਦੇਵ ਵਿੱਗ, ਰਾਕੇਸ਼ ਟੰਡਨ ਅਤੇ ਸੀਵੀ ਭੀਰਮਨੰਦਮ<ref name="Dr. B.C. Roy awards presented" /><ref name="SCTIMST" /> * ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਜੀ. ਥਾਮਸ, ਅਸ਼ੋਕ ਪਨਗੜੀਆ, ਅਤੇ ਸਰੋਜ ਚੂੜਾਮਣੀ ਗੋਪਾਲ<ref name="Dr. B.C. Roy awards presented" /><ref name="SCTIMST" /> * ਸੰਜੀਵ ਮਲਿਕ ਅਤੇ ਏ ਕੇ ਕੇਸਨਾ<ref name="Dr. B.C. Roy awards presented" /><ref name="SCTIMST" /> * ਐਨ ਕੇ ਵੈਂਕਟਾਰਮਨ<ref name="Sehat">{{Cite web |date=2015 |title=Sehat |url=https://www.sehat.com/dr-nk-venkataramana-neurosurgeon-bangalore |access-date=February 4, 2015 |publisher=Sehat |archive-date=ਨਵੰਬਰ 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130052008/https://www.sehat.com/dr-nk-venkataramana-neurosurgeon-bangalore |url-status=dead }}</ref><ref name="BGS Profile">{{Cite web |date=2015 |title=BGS Profile |url=http://www.bgsgin.com/doctor_detail_profile/25.html |access-date=February 4, 2015 |publisher=BGS Profile |archive-date=ਮਈ 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513164325/http://www.bgsgin.com/doctor_detail_profile/25.html |url-status=dead }}</ref> * ਨਾਰਾਇਣ ਪਨਿਕਰ ਕੋਚੁਪਿਲਈ<ref name="INSA">{{Cite web |date=2015 |title=INSA |url=http://insaindia.org/detail.php?id=N91-1077 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20150210054606/http://insaindia.org/detail.php?id=N91-1077 |archive-date=February 10, 2015 |access-date=February 9, 2015 |publisher=Indian National Science Academy}}</ref> * ਲਕਸ਼ਮੀ ਚੰਦ ਗੁਪਤਾ<ref name="Dr. Laxmi Chand Gupta (Joined GRMC-1957)">{{Cite web |date=2016 |title=Dr. Laxmi Chand Gupta (Joined GRMC-1957) |url=http://grmcalumni.net/lc-gupta.html |access-date=July 24, 2016 |publisher=GRMC Alumni Association}}</ref> === 2003 - 2004 === * ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਲਾਲ * ਵਿਨੇ ਕੁਮਾਰ ਕਪੂਰ<ref name="TOI">{{Cite web |date=19 January 2005 |title=TOI |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/4-city-docs-bag-BC-Roy-Award-/articleshow/994654.cms?referral=PM |access-date=December 12, 2014 |publisher=TOI}}</ref> * ਵੀਕੇ ਪੁਰੀ<ref name="TOI" /> * ਐਮਸੀ ਪੰਤ<ref name="TOI" /> * ਸ਼ੈਲੀ ਅਵਸਥੀ<ref name="TOI" /> * ਟੀਵੀ ਦੇਵਰਾਜਨ<ref name="FRCP, another feather in Chennai doctor’s cap">{{Cite web |date=29 July 2007 |title=FRCP, another feather in Chennai doctor's cap |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/frcp-another-feather-in-chennai-doctors-cap/article1881896.ece |access-date=June 12, 2015 |website=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਸੁਨੀਲ ਪ੍ਰਧਾਨ<ref name="A Proud of Neurology">{{Cite web |date=2015 |title=A Proud of Neurology |url=http://nanojamians.blogspot.in/2009/02/proud-of-neurology.html |access-date=June 12, 2015 |publisher=Nanojamians}}</ref> === 2005 - 2013 === * ਅਮਰਿੰਦਰ ਜੀਤ ਕੰਵਰ * ਵੀ. ਮੋਹਨ, ਨਰੇਸ਼ ਤ੍ਰੇਹਨ, ਕੇ.ਕੇ. ਅਗਰਵਾਲ, ਅਜੈ ਕੁਮਾਰ, ਅਨੂਪ ਮਿਸ਼ਰਾ ਅਤੇ ਲਲਿਤ ਕੁਮਾਰ, ਐਸ.ਐਮ. ਬਾਲਾਜੀ, ਐਨ.ਕੇ. ਪਾਂਡੇ <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2008/07/02/stories/2008070260651700.htm|title=B.C. Roy awards for 55 doctors|date=2 July 2008|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705124202/http://www.hindu.com/2008/07/02/stories/2008070260651700.htm|archive-date=5 July 2008|location=Chennai, India}}</ref> * ਯੋਗੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਚਾਵਲਾ, <ref name="India Medical Times">{{Cite web |date=15 October 2011 |title=India Medical Times |url=http://www.indiamedicaltimes.com/2011/10/15/dr-yogesh-chawla-appointed-as-director-pgimer-chandigarh/ |access-date=February 20, 2015 |publisher=India Medical Times |archive-date=20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220150358/http://www.indiamedicaltimes.com/2011/10/15/dr-yogesh-chawla-appointed-as-director-pgimer-chandigarh/ |url-status=dead }}</ref> ਰਾਇਪੂ ਰਮੇਸ਼ ਬਾਬੂ, ਪੀਕੇ ਬਿਲਵਾਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬੀ. ਬੇਹੇਰੇ * ਅਮਿਤ ਬੈਨਰਜੀ <ref>{{Cite news|url=http://archive.deccanherald.com/DeccanHerald.com/Content/Jul22008/national2008070276516.asp|title=B.C. Roy Awards|date=2 July 2008|work=Deccan Herald|access-date=3 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911125345/http://archive.deccanherald.com/DeccanHerald.com/Content/Jul22008/national2008070276516.asp|archive-date=11 September 2016|location=New Delhi, India}}</ref> * ਪੀ.ਵਰਲਕਸ਼ਮੀ, ਆਰ.ਕੇ. ਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਐਸ.ਆਰ. ਮਿੱਤਲ * ਅਨੁਪਮ ਸਚਦੇਵਾ, ਅਲਕਾ ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ, ਏ ਕੇ ਮਹਾਪਾਤਰਾ, ਦ੍ਰੋਪਦ ਨੌਤਮਲਾਲ ਛਤਰਪਤੀ, ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ * [http://www.dfhcc.harvard.edu/insider/member-detail/member/nikhil-c-munshi-md/ ਨਿਖਿਲ ਸੀ. ਮੁਨਸ਼ੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513232341/https://www.dfhcc.harvard.edu/insider/member-detail/member/nikhil-c-munshi-md/ |date=2021-05-13 }} , * ਤੇਜਸ ਪਟੇਲ <ref name="Apex">{{Cite web |date=2015 |title=Apex |url=http://www.apexheart.in/dr-tejas-patel |access-date=February 27, 2015 |publisher=Apex}}</ref> <ref name="Transradial world">{{Cite web |date=2015 |title=Transradial world |url=http://www.transradialworld.com/presentations/dr_tejas_patel_cv.pdf |access-date=February 27, 2015 |publisher=Transradial world |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227175322/http://www.transradialworld.com/presentations/dr_tejas_patel_cv.pdf |url-status=dead }}</ref> * ਨਿਖਿਲ ਟੰਡਨ <ref name="Endocrine Society of India">{{Cite web |date=2015 |title=Endocrine Society of India |url=http://www.endocrinesocietyindia.org/?q=node/38 |access-date=March 5, 2015 |publisher=Endocrine Society of India}}</ref> * ਕੋਡਾਗਨੂਰ ਐਸ ਗੋਪੀਨਾਥ <ref name="Two Bangalore doctors get B.C. Roy Award">{{Cite web |date=1 July 2008 |title=Two Bangalore doctors get B.C. Roy Award |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article1287356.ece |access-date=June 12, 2015 |website=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਡਾ. ਐਚ. ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਬੱਲਾਲ (2010), ਨੈਫਰੋਲੋਜਿਸਟ, [[Manipal Hospitals Group|ਮਨੀਪਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਗਰੁੱਪ]] ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਚੇਅਰਮੈਨ * ਮਿਲਿੰਦ ਵਸੰਤ ਕੀਰਤਨੇ <ref name="Dr. Milind V. Kirtane">{{Cite web |date=2015 |title=Dr. Milind V. Kirtane |url=http://xaviers.edu/main/index.php/padma-awardees |access-date=June 12, 2015 |publisher=St. Xavier's College |archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427135319/https://xaviers.edu/main/index.php/padma-awardees |url-status=dead }}</ref> * ਮਹੇਸ਼ ਵਰਮਾ <ref name="Prof (Dr) Mahesh Verma">{{Cite web |date=2015 |title=Prof (Dr) Mahesh Verma |url=http://www.gcdfund.org/sdl-bio/professor-mahesh-verma-india-1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107093532/http://www.gcdfund.org/sdl-bio/professor-mahesh-verma-india-1 |archive-date=November 7, 2014 |access-date=June 12, 2015 |publisher=Global Child Dental Fund}}</ref> * ਕੁਮਾਰ ਐਲ ਪ੍ਰਧਾਨ [47] ਉੱਘੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ * ਸੰਜੀਵ ਬਾਗੀ <ref name="Dr Sanjeev Bagai, Dean and Director, Radiant Life Care, Delhi">{{Cite web |date=11 November 2012 |title=Dr Sanjeev Bagai, Dean and Director, Radiant Life Care, Delhi |url=http://eindia.eletsonline.com/2012/dr-sanjeev-bagai-dean-and-director-radiant-life-care-delhi/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210182451/http://eindia.eletsonline.com/2012/dr-sanjeev-bagai-dean-and-director-radiant-life-care-delhi/ |archive-date=10 December 2015 |access-date=December 8, 2015 |publisher=eIndia}}</ref> <ref name="Dr. Sanjeev Bagai - My City 4 Kids">{{Cite web |date=2015 |title=Dr. Sanjeev Bagai - My City 4 Kids |url=http://www.mycity4kids.com/parenting/author/Dr.%20Sanjeev%20Bagai |access-date=December 8, 2015 |publisher=My City 4 Kids |archive-date=ਦਸੰਬਰ 10, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210181825/http://www.mycity4kids.com/parenting/author/Dr.%20Sanjeev%20Bagai |url-status=dead }}</ref> * ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਵਾਂਦਰ <ref name="Dr Gurpreet Singh Wander, Vice Principal and Chief Cardiologist of Hero DMC Heart Institute">{{Cite web |date=6 July 2018 |title=Made in Chandigarh: Best city, lucky people, says leading cardiologist Dr Gurpreet Wander |url=https://www.hindustantimes.com/punjab/made-in-chandigarh-best-city-lucky-people-says-leading-cardiologist-dr-gurpreet-wander/story-Oo35oEHmwaOAQ07Mw9036O.html |access-date=16 October 2019 |publisher=Hindustan Times}}</ref> * ਸੀਵੀ ਹਰੀਨਾਰਾਇਣ, - ਸਾਕਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਹਸਪਤਾਲ <ref>{{Cite web |date=2016-07-01 |title=25 Doctors conferred Dr BC Roy Award by the President on Doctors Day - Medical Dialogues |url=http://medicaldialogues.in/25-doctors-conferred-dr-bc-roy-award-by-president-on-doctors-day/ |access-date=2016-07-04 |language=en-US}}</ref> <ref name="dnbcentral.in">{{Cite web |date=2016-07-02 |title=Dr B C Roy National Awards presented to 25 eminent doctors - DNB Central |url=http://dnbcentral.in/dr-b-c-roy-national-awards-presented-to-25-eminent-doctors/ |access-date=2016-07-04 |language=en-US |archive-date=2024-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805220446/https://dnbcentral.in/dr-b-c-roy-national-awards-presented-to-25-eminent-doctors/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Indian Medical Association: Dr BC Roy National Awards for the year 2008-2010 announced |url=http://imahq.blogspot.in/2016/05/dr-bc-roy-national-awards-for-year-2008.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816120253/http://imahq.blogspot.in/2016/05/dr-bc-roy-national-awards-for-year-2008.html |archive-date=2016-08-16 |access-date=2016-07-04 |website=imahq.blogspot.in}}</ref> * ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਐਮਐਸ ਐਫਆਰਸੀਐਸ (ਲੰਡਨ) ਐਫਆਰਸੀਐਸ (ਐਡਿਨ) - ਪਟਨਾ === 2014 <ref name="awardees2014-16">{{Cite press release|url=http://presidentofindia.nic.in/writereaddata/Portal/PressRelease/2833/1_BC_ROY.pdf|location=Rashtrapati Bhavan, New Delhi, India|title=Dr. B. C. Roy National Award, List of Awardees}}</ref> === '''ਉੱਘੇ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਅਕਤੀ:''' * ਆਨੰਦ ਬੀਆਰ, ਸਾਬਕਾ ਚੀਫ ਮੈਡੀਕਲ ਅਫਸਰ, ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ, ਮੈਸੂਰ। * ਅਰਵਿੰਦ ਕੁਮਾਰ, <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/MCI-names-doctors-for-honour/articleshow/55057609.cms|title=MCI names doctors for honour - Times of India|work=The Times of India|access-date=2017-01-16}}</ref> ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਹਸਪਤਾਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ; * ਰਣਦੀਪ ਗੁਲੇਰੀਆ, ਏਮਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਦਵਾਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20120502021400/http://www.mciindia.org/Awards/DrBCRoyAward.aspx ਬੀ ਸੀ ਰਾਏ ਅਵਾਰਡ ਵੇਰਵੇ] covx4nqug32vk22owy8w0pamy41uhwn 0 153332 848418 772952 2026-09-29T16:06:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848418 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਦਕਸ਼ਾ ਨਗਰਕਰ | image = Daksha Nagarkar.png | caption = 2021 ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਂਬੀ ਰੈੱਡੀ ਪ੍ਰੀ-ਰਿਲੀਜ਼ ਇਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਦਕਸ਼ਾ | birth_date = | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | education = | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ | years_active = 2014–ਮੌਜੂਦ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਦਕਸ਼ਾ ਨਾਗਰਕਰ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Daksha Nagarka''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ "''ਏਕੇ ਰਾਓ ਪੀਕੇ ਰਾਓ'' " ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ''ਹੋਰਾ ਹੋਰੀ, ਹੁਸ਼ਾਰੂ'' ਅਤੇ ''ਜ਼ੋਂਬੀ ਰੈੱਡੀ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਬਣ ਗਈ।'' == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਦਕਸ਼ਾ ਨਾਗਰਕਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਮਾਂ ਅਤੇ ਮਰਾਠਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=3 December 2018 |title=I like cool movies, not serious types: Daksha Nagarkar - Telugu News |url=https://www.indiaglitz.com/i-like-cool-movies-not-serious-types-daksha-nagarkar-telugu-news-225126 |website=IndiaGlitz}}</ref> ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਪੰਚਗਨੀ, [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref name=":2">{{Cite web |date=4 December 2018 |title=కమర్షియల్సే ఇష్టం |trans-title=I like commercial films more |url=http://www.andhrabhoomi.net/content/chitra-7592 |website=[[Andhra Bhoomi]] |language=te |access-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-date=10 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110140006/http://www.andhrabhoomi.net/content/chitra-7592 |url-status=dead }}</ref> ਨਾਗਰਕਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜਿਸਟ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ।<ref name=":1">{{Cite web |last=Adivi |first=Sashidhar |date=7 January 2022 |title=Naga Chaitanya is my first dance co-star: Daksha Nagarkar |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/070122/naga-chaitanya-is-my-first-dance-co-star-daksha-nagarkar.html |website=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਦਕਸ਼ਾ ਨਾਗਰਕਰ ਨੇ ਤੇਜਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''ਹੋਰਾ ਹੋਰੀ'' (2015) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ]]'' ਦੀ ਸੰਗੀਤਾ ਦੇਵੀ ਡੰਡੂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: "ਦਕਸ਼ਾ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚੰਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।"<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/Hora-Hori-Old-wine-in-an-old-bottle/article10370137.ece|title=Hora Hori: Old wine in an old bottle|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=11 September 2015|work=[[The Hindu]]|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305175624/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/Hora-Hori-Old-wine-in-an-old-bottle/article10370137.ece|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2021|access-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|url-status=dead}}</ref> ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਨਾਗਰਕਰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਅਤੇ ਫੇਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈਣ ਅਤੇ ਬੈਚਲਰ ਆਫ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/cinema/latestnews/daksha-nagarkar-interview-about-zombie-reddy/0206/121022309|title=గ్లామర్‌ పాత్రలు చేసేందుకు సిద్ధం: దక్ష|date=31 January 2021|work=[[Eenadu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725084710/https://www.eenadu.net/cinema/latestnews/daksha-nagarkar-interview-about-zombie-reddy/0206/121022309|archive-date=25 July 2021|language=te|trans-title=I'm ready for glamorous roles: Daksha}}</ref> ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਨਾਗਰਕਰ ਉਮਰ ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਹੁਸ਼ਰੂ'' (2018) ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Hooli |first=Shekhar H. |date=14 December 2018 |title=Husharu (Hushaaru) movie review and rating by audience |url=https://www.ibtimes.co.in/husharu-hushaaru-movie-review-rating-by-audience-live-updates-787930 |website=[[IB Times]]}}</ref> ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਅਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਦਕਸ਼ਾ ਨਾਗਰਕਰ ਕੁਦਰਤੀ ਦਿਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੈ।" == ਫਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! ਰੈਫ. |- | 2014 | ''ਏ ਕੇ ਰਾਓ ਪੀ ਕੇ ਰਾਓ'' | | ਡੈਬਿਊ ਫਿਲਮ |- | 2015 | ''ਹੋਰਾ ਹੋਰੀ'' | ਮਿਥਿਲੀ | | |- | 2018 | ''ਹੁਸ਼ਾਰੁ'' | ਗੀਤਾ | | <ref name=":3">{{Cite web |date=16 December 2018 |title=Husharu Telugu Movie Review |url=https://www.123telugu.com/reviews/husharu-telugu-movie-review.html |website=[[Mallemala Entertainments|123telugu.com]]}}</ref> |- | 2021 | ''ਜ਼ੋਮਬੀ ਰੈਡੀ'' | ਮੈਗੀ | | <ref name=":5">{{Cite web |last=Adivi |first=Sashidhar |date=5 February 2021 |title=Watch it like a zombie |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/050221/watch-it-like-a-zombie.html |website=Deccan Chronicle}}</ref> |- | 2022 | ''ਬੰਗਾਰਾਜੂ'' | | "ਐਂਥਾ ਸਕਕਾਗੁੰਡੀਰੋ" ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਾਜ਼ਰੀ | |- | 2023 |2023 | ''ਰਾਵਣਾਸੁਰਾ'' | |ਫਿਲਮਾਂਕਣ |<ref name=":4">{{Cite web |date=2 February 2022 |title=Ravi Teja starts shooting for Ravanasura |url=https://www.cinemaexpress.com/telugu/news/2022/feb/02/ravi-teja-starts-shooting-for-ravanasura-29478.html |website=[[Cinema Express]]}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] c6mrq7z2l9mby2dzdltlrn4mfheo7c2 0 153482 848430 641669 2026-09-29T16:47:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848430 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਨੰਨਿਆ ਸ਼ਾਹ | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ | occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਾਡਲ | years_active = 2009–2013 | spouse = | children = | parents = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਅਨੰਨਿਆ ਸ਼ਾਹ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ananya Shah'''), ਜਿਸਨੂੰ '''ਦੀਪਾ ਸ਼ਾਹ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ]]: '''Dipa Shah''') ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2009 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਨਿੰਨੂ ਕਲਿਸਕਾ ਸੀ'' । 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਯੁਧਮ ਸੇਈ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Dipa Shah is ready for some action |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28294298_1_mysskin-cheran-actress |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729211028/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-24/news-interviews/28294298_1_mysskin-cheran-actress |archive-date=29 July 2013 |access-date=10 March 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ 4 ਫਰਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਫਿਲਮ ''ਸਿਲੁਨੂ ਓਰੂ ਸੰਧੀਪੂ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।<ref name="the hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/sillunu-oru-sandhippu-a-meeting-to-avoid/article4422077.ece|title=Sillunu Oru Sandhippu - A meeting to avoid|last=Rap|first=Subah J|date=16 February 2013|work=The Hindu|access-date=26 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130220201245/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/sillunu-oru-sandhippu-a-meeting-to-avoid/article4422077.ece|archive-date=20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਊਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ, ਰਾਖਵੀਂ ਪਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੋਚ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਚਾਰੂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Dipa Shah's philosophy of love |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-07/news-interviews/31300655_1_sillunu-oru-sandhippu-vimal-actress-dipa-shah |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130426183407/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-07/news-interviews/31300655_1_sillunu-oru-sandhippu-vimal-actress-dipa-shah |archive-date=26 April 2013 |access-date=10 March 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dipa Shah explores her girly side |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-19/news-interviews/33927493_1_dipa-shah-b-town-celebs-trainee-cop |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501054433/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-19/news-interviews/33927493_1_dipa-shah-b-town-celebs-trainee-cop |archive-date=1 May 2013 |access-date=10 March 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਸ ਕੋਲ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਚਾਈਨਾ ਟਾਊਨ'' ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Dipa Shah: The new hottie in K-town |url=http://www.sify.com/movies/dipa-shah-the-new-hottie-in-k-town-imagegallery-kollywood-mexpU9gdaba.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424013436/http://www.sify.com/movies/Dipa-Shah-The-new-hottie-in-K-town-imagegallery-kollywood-mexpU9gdaba.html |archive-date=24 April 2012 |access-date=10 March 2013 |publisher=Sify}}</ref> == ਫਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ |- | 2009 | ''ਨੀਨੁ ਕਲਿਸਕਾ'' | ਦੀਪਤੀ | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] |- | 2011 | ''ਯੁਧਮ ਸੇਈ'' | ਤਮਿਝ | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] |- | 2011 | ''ਚਾਈਨਾ ਟਾਊਨ'' | ਚੰਦਿਨੀ | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | 2013 | ''ਸਿਲੁਣੁ ਓਰੁ ਸੰਧਿਪੁ'' | ਚਾਰੁਮਤੀ | ਤਾਮਿਲ |- |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] m1as3wlucvebehwj1j8q1vjy91r5vqm 0 153632 848437 815442 2026-09-29T17:04:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848437 wikitext text/x-wiki '''ਦੰਡਾਵਤੀ''' (ದಂಡಾವತಿ) ਇੱਕ ਨਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੋਰਾਬ, [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਟੀਨਾਕੇਰੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਟੀਨਾਕੇਰੇ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ ਦੀ ਓਵਰਫਲੋ ਨਹਿਰ ਡੰਡਾਵਤੀ ਨਦੀ ਬਣਨ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਤਾਕਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਕੁੱਪੇ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਵਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨਾਵਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਾਂਕਾਸਾਨਾ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਵਰਦਾ ਨਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਵਰਦਾ, ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਤੁੰਗਭਦਰਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਰਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਸੋਰਾਬ ਦਾ [[Sri Ranganathaswamy Temple, Sorab|ਸ਼੍ਰੀ ਰੰਗਨਾਥ ਮੰਦਿਰ]] ਦੰਡਾਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਮਿੱਥ == ਪੁਰਾਣੀ ਮਿੱਥ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਚੰਦਰ, ਸੀਥਾ ਅਤੇ ਲਕਮਣਾ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਹ ਸੋਰਬ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੀਥਾ ਨੂੰ ਪਿਆਸ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੇ ਪਾਣੀ ਲੱਭਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੋਰੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਪਾਣੀ ਫਿਰ ਦਰਿਆ ਬਣ ਗਿਆ। == ਦੰਡਾਵਤੀ (ದಂಡಾವತಿ) ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ == ਸੋਰਾਬ ਤਾਲੁਕ ਦੇ ਚੇਲਨੂਰ (ಚೀಲನೂರು) ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੰਡਾਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਇੱਕ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 50,500 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਤੋਂ ਉਜਾੜੇ ਦੇ ਡਰੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਨਾ-ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ ਪਰ ਸਿਆਸੀ ਲਾਹਾ ਲੈਣ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਲੋਕਲ ਬਾਡੀਜ਼ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਜਲ ਸਰੋਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਘਾਟੀ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜਲ ਵਿਵਾਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਦੰਡਾਵਤੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਸਨ। ਦੰਡਾਵਤੀ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਰਾਤਾ ਸਮਿਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਛੇੜਿਆ ਹੈ, ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਜਾਊ ਖੇਤੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤੀ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਡੁਬੋ ਕੇ ਸੁੱਕੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਤਾਲੁਕਾ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਇੰਨੀ ਹੀ ਉਤਸੁਕ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਲੀਕੇ ਗਏ ਬਾਈਥਨਲਾ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == * http://www.deccanherald.com/content/52815/row-over-dandavati.html * http://kannada.oneindia.in/topic/dandavati-project{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * https://web.archive.org/web/20201024123335/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/dandavathi-reservoir-project-in-limbo/article2734046.ece * http://www.deccanherald.com/content/65767/content/219231/content/218765/ipl-2012.html [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਰਿਆ]] 3gqzsjczvhwf6bs3det2grtvy2g7egz 0 154222 848548 643686 2026-09-29T22:30:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848548 wikitext text/x-wiki '''ਪ੍ਰੇਮ ਮਾਥੁਰ''' ਪਹਿਲੀ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਮਹਿਲਾ ਵਪਾਰਕ ਪਾਇਲਟ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਡੇਕਨ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਲਈ ਉਡਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵਪਾਰਕ ਪਾਇਲਟ ਲਾਇਸੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ<ref name="Modern General Knowledge">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&q=prem+mathur&pg=PA173|title=Modern General Knowledge|last=Kumar|first=Ganesh|publisher=Upkar Prakashan|year=2010|isbn=9788174821805}}</ref><ref name="One hundred years of flying high">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-youngworld/article2587819.ece?css=print|title=One hundred years of flying high|last=KRISHNASWAMY|first=MURALI N.|date=1 November 2011|work=The Hindu|access-date=22 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426232319/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-youngworld/article2587819.ece?css=print|archive-date=26 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014|url-status=dead}}</ref><ref name="Women in the cockpit">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-06-17/special-report/27959326_1_women-pilots-commercial-pilot-woman-pilot|title=Women in the cockpit|last=Neelam Raaj|first=Amrita Singh|date=17 Jun 2007|work=[[The Times of India]]|access-date=22 March 2013|archive-url=https://archive.today/20130426160427/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-06-17/special-report/27959326_1_women-pilots-commercial-pilot-woman-pilot|archive-date=26 April 2013}}</ref> 1949 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰ ਰੇਸ ਜਿੱਤੀ।<ref> {{Cite web |date=10 December 2012 |title=Strong Indian women |url=http://andersmoberg676.wordpress.com/2012/12/10/strong-indian-women/ |access-date=22 March 2013}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਾਥੁਰ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜਨਵਰੀ 1910 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref name=":0">{{Cite web |date=2018-03-01 |title=Prem Mathur, India's Badass First Female Pilot, Was Licensed Back In 1947! |url=https://www.idiva.com/news-womens-month/prem-mathur-indias-badass-first-female-pilot/17074806 |access-date=2019-03-08 |website=iDiva.com}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == 1947 ਵਿੱਚ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਡੈਕਨ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਥੁਰ ਨੂੰ ਅੱਠ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref name=":0" /> ਉਸਨੂੰ 38 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਲਾਇਸੈਂਸ [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ|ਇਲਾਹਾਬਾਦ]] ਫਲਾਇੰਗ ਕਲੱਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕੋ-ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਇਆ। ਡੇਕਨ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]], [[ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ|ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਅਤੇ ਲੇਡੀ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਵਰਗੇ ਉੱਚ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਣ ਭਰੀ।<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ਮਾਥੁਰ ਕਾਕਪਿਟ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਮਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਡੇਕਨ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਲੋੜੀਂਦੇ ਉਡਾਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":1" />ਜਲਦੀ ਹੀ, ਉਹ [[ਦਿੱਲੀ]] ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜੀਡੀ ਬਿਰਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਜੈੱਟ ਪਾਇਲਟ ਬਣ ਗਈ।<ref name=":0" /> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 1953 ਵਿੱਚ [[ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ|ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == ਅਵਾਰਡ == 1949 ਵਿੱਚ, ਮਾਥੁਰ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰ ਰੇਸ ਜਿੱਤੀ।<ref name=":0" /> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮਾਥੁਰ ਨੇ ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਥੁਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜੋ [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ|ਇਲਾਹਾਬਾਦ]], ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੇ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਮਾਥੁਰ ਦੀ 22 ਦਸੰਬਰ 1992 ਨੂੰ 82 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ<ref name=":0" /> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1910]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] fvrgo6ykdsaxov534cisju81iz9u7sj 0 154287 848603 643823 2026-09-30T04:44:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848603 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮਧੂ ਸ਼ਾਹ (ਮਧੂਬਾਲਾ) | image = Madhoo at Esha Deol's wedding at ISCKON temple 18.jpg | caption = ਇਸਕੋਨ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ [[ਈਸ਼ਾ ਦਿਓਲ]] ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਮਾਧੂ | birth_name = ਪਦਮਾ ਮਾਲਿਨੀ | birth_date = {{birth date and age|1969|03|26|df=yes}} | birth_place = [[ਚੇਨਈ]], [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ | death_date = | years_active = 1991–ਮੌਜੂਦ | spouse = | children = | parents = | relatives = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮਧੂ ਸ਼ਾਹ'''<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/madhoo-shah-you-can-be-of-any-age-or-shape-and-yet-find-a-place-on-ott-101649094502765.html|title=Madhoo Shah: You can be of any age or shape and yet find a place on OTT|last=Chowdhury|first=Titas|date=4 April 2022|work=Hindustan Times|access-date=27 June 2022}}</ref> ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Madhoo Shah;''' ਮਧੂਬਾਲਾ) (ਜਨਮ '''ਪਦਮਾ ਮਾਲਿਨੀ''' ; 26 ਮਾਰਚ 1969) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Southern">{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/260918/my-roots-are-south-indian.html|title=My roots are South Indian: Madhoo Shah|last=Ali|first=Nyare|date=26 September 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=26 April 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/queen-of-hearts/article19114706.ece|title=Queen of hearts: Interview with actor Madhoo|last=Rao|first=Subha J|date=21 June 2017|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vijayan |first=K. |date=14 August 1993 |title=Catchy songs pep up Gentleman's story |url=https://news.google.com/newspapers?id=7DpOAAAAIBAJ&pg=7060%2C1415989 |access-date=11 January 2015 |website=[[The New Straits Times]]}}</ref> ਉਹ ''ਫੂਲ ਔਰ ਕਾਂਤੇ'' (1991), ''ਰੋਜ਼ਾ'' (1992), ''ਅਲਾਰੀ ਪ੍ਰਿਯੁਡੂ'' (1992), ''ਯੋਧਾ'' (1992), ਅਤੇ ਐਸ. ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਹਿੱਟ ''ਜੈਂਟਲਮੈਨ'' (1993) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/madhubala-makes-a-comeback/article4613966.ece|title=Madhubala makes a comeback|last=Murthy|first=Neeraja|date=13 April 2013|work=The Hindu|access-date=3 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509201114/https://www.thehindu.com/features/cinema/madhubala-makes-a-comeback/article4613966.ece|archive-date=9 ਮਈ 2021|url-status=dead}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/the-roja-girls-back/article5848257.ece|title=The Roja girl's back|last=Rao|first=Subha J.|date=29 March 2014|work=The Hindu|access-date=24 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20180531184813/http://www.thehindu.com/features/cinema/the-roja-girls-back/article5848257.ece|archive-date=31 ਮਈ 2018|url-status=dead}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਮਧੂ ਇੱਕ [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਾਮਿਲੀਅਨ]] ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ ਪਦਮਾ ਮਾਲਿਨੀ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਮਧੂ ਮਾਲਿਨੀ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸੇਫ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਜੁਹੂ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.msn.com/en-in/entertainment/movies/roja-actress-madhoo-is-ageing-gracefully-at-48-and-these-photos-are-proof/ss-BBVeqTs|title=Roja actress Madhoo is ageing gracefully at 48 and these photos are proof|date=12 May 2019|access-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208195428/https://www.msn.com/en-in/entertainment/movies/roja-actress-madhoo-is-ageing-gracefully-at-48-and-these-photos-are-proof/ss-BBVeqTs|archive-date=8 December 2020|publisher=MSN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://english.newstracklive.com/news/b-day-special-madhu-made-her-career-working-in-bollywood-films-sc89-nu-1079492-1.html|title=Birthday Special: Madhu made her career with Bollywood films|date=26 March 2020|work=News Track|access-date=29 November 2020}}</ref> ਉਹ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ]] ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਲਈ [[ਏਸ਼ਾ ਦਿਓਲ|ਈਸ਼ਾ ਦਿਓਲ]] ਦੀ ਮਾਸੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਮਧੂ ਨੂੰ ਐਕਸ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀਰੂ ਦੇਵਗਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਬੇਟੇ [[ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ]] ਦੀ ''ਫੂਲ ਔਰ ਕਾਂਟੇ'' (1991) ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੇ. ਬਾਲਚੰਦਰ ਦੀ ''ਅਜ਼ਗਾਨ'' (1991) ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਤੀ, [[ਭਾਨੂਪ੍ਰਿਆ]] ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਸਨ। ਉਸਨੇ ''ਫੂਲ ਔਰ ਕਾਂਟੇ'' (1991) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰ [[ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ|ਅਜੈ ਦੇਵਗਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਓਟਯਾਲ ਪੱਟਲਮ'' (1991) ਵਿੱਚ ਮੁਕੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। [[ਮਨੀਰਤਨਮ|ਮਨੀ ਰਤਨਮ]] ਦੀ ''ਰੋਜ਼ਾ'' (1992) ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ, [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ, ''ਕਭੀ ਸੋਚਾ ਵੀ ਨਾ ਥਾ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਮਧੂ ਨਾਲ 5 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਗਸਤ 2019 ਤੋਂ ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੰਗੀਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ''ਰੰਗੋਲੀ'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Rangoli In New Avtaar With Madhu {{!}} Doordarshan |url=https://doordarshan.gov.in/ddbharti/rangoli-new-avtaar-madhu |access-date=17 November 2019 |website=doordarshan.gov.in}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ''ਕਾਵੇਰੀ'', ''ਦੇਵੀ'', ''ਸੁੰਦਰਾਵੱਲੀ'' ਅਤੇ ''ਆਰੰਭ: ਕਹਾਣੀ ਦੇਵਸੇਨਾ ਕੀ'' ਵਰਗੀਆਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਝ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਨੇ 19 ਫਰਵਰੀ 1999 ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਫੋਟੋਸ਼ੂਟ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਅਮੇਯਾ ਅਤੇ ਕੀਆ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Hits and misses |url=http://www.screenindia.com/old/20020426/fcover.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022114050/http://www.screenindia.com/old/20020426/fcover.html |archive-date=22 October 2008 |access-date=29 June 2010 |website=Screen India}}</ref> ਮਧੂ ਦਾ ਪਤੀ ਜੈ ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਜੂਹੀ ਚਾਵਲਾ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] siz1sppa3hwe0p5zi58ffamqeqnpbhm 0 154471 848542 650103 2026-09-29T22:18:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848542 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline">ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਸ਼ਾਹ</div> |- data-file-height="327" data-file-type="bitmap" data-file-width="197" decoding="async" height="327" resource="./File:Priyanka_Shah_at_Rohhit_Verma's_sister_Swati's_birthday_bash.jpg" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e0/Priyanka_Shah_at_Rohhit_Verma%27s_sister_Swati%27s_birthday_bash.jpg" width="197" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Priyanka_Shah_at_Rohhit_Verma's_sister_Swati's_birthday_bash.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption"> ਰੋਹਿਤ ਵਰਮਾ ਦੀ ਭੈਣ ਸਵਾਤੀ ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹ</div> |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | ਜਨਮ | class="infobox-data" | 1984 (ਉਮਰ&nbsp;38 &#x2013; 39)<div class="birthplace" style="display:inline"> [[Pune|ਪੂਨੇ]], [[Maharashtra|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਕਿੱਤਾ | class="infobox-data role" | ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ |} [[Category:Articles with hCards]] '''ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਸ਼ਾਹ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Priyanka Shah;''' ਜਨਮ 1984) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਬਕਾ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਦਾ ਖਿਤਾਬਧਾਰਕ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਸ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਇੰਡੀਆ 2007 ਦੀ ਜੇਤੂ ਅਤੇ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] 2007 ਦੀ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਹੈ। ਉਹ Get Gorgeous 2005 ਦੀ ਵਿਜੇਤਾ ਵੀ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਹਨ।<ref>{{Cite web |url=http://www.thaindian.com/newsportal/entertainment/get-gorgeous-winner-priyanka-shah-makes-her-tamil-film-debut_100191809.html |title=Get Gorgeous Winner Priyanka Shah Makes Her Tamil Film Debut |access-date=2023-03-01 |archive-date=2017-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201040545/http://www.thaindian.com/newsportal/entertainment/get-gorgeous-winner-priyanka-shah-makes-her-tamil-film-debut_100191809.html |url-status=dead }}</ref> ਸ਼ਾਹ ਐਮਆਈਟੀ ਕਾਲਜ ਪੁਣੇ ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article2057175.ece|title=Kochi's date with fashion week|last=Anand, Shilpa Nair|date=29 May 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=30 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110531005536/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article2057175.ece|archive-date=31 ਮਈ 2011|url-status=dead}}</ref> ਪੇਜੈਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸਿਬੀਰਾਜ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੇਜ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਫਿਲਮ ' ''ਕੱਲਾ'' ''ਕਦਲਨ''<nowiki/>' ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨਮਿਤ ਕੁਮਾਰ ਐਕਟਿੰਗ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਐਕਟਿੰਗ ਦਾ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਫਿਲਮਾਂ == * ''ਆਈ ਲਵ ਦੇਸੀ'' (2015) ਬਤੌਰ ਸਿਮਰਨ * ''ਸਰਵਰ ਸੁੰਦਰਮ'' (ਆਗਾਮੀ) == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|3793069}} * {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ|priyanka-shah}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 3fyghrgsl8u7gws1nm3yc2089135j7s 0 154976 848637 645384 2026-09-30T07:11:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848637 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|name=ਮੀਰਾ ਮਹਿਤਾ|image=|image_size=|alt=|caption=|birth_name=|birth_date=|birth_place=[[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ|death_date=|death_place=|resting_place=|resting_place_coordinates=|nationality=ਭਾਰਤੀ|residence=|education=|alma_mater=ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ|known_for=ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਬੁਣਾਈ, ਪੈਠਾਨੀ ਸਾੜੀ ਦੀ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ|notable_works=|style=|home_town=|movement=|spouse=|partner=|awards=|website=}} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮੀਰਾ ਮਹਿਤਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Meera Mehta''') ਇੱਕ ਬੁਣਾਈ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ, ਜੋ [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਗੈਲਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਮਹਿਤਾ ਖਾਸਕਰ ਪੈਠਾਨੀ ਸਾੜੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਹ 'ਪੈਠਾਣੀ' [[ਸਾੜ੍ਹੀ|ਸਾੜੀ ਨੂੰ]] ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਾੜੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ 2,000 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਅਜੰਤਾ ਗੁਫਾਵਾਂ|ਅਜੰਤਾ]] ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੀ ਅਸਲ ਸ਼ਾਨ ਲਈ ਬੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="TheHindu">{{Cite web |date=23 September 2009 |title=Trunk full of treasures |url=https://www.thehindu.com/arts/crafts/Trunk-full-of-treasures/article16883048.ece |access-date=27 August 2018 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214113959/https://www.thehindu.com/arts/crafts/Trunk-full-of-treasures/article16883048.ece |archive-date=14 ਦਸੰਬਰ 2019 |url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Dhamija |first=Jasleen |title=Paithani |url=https://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/paithani |access-date=27 August 2018 |website=Encyclopedia.com}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Anantharam |first=Chitradeepa |date=15 December 2017 |title=A Weave in Time |url=https://www.pressreader.com/india/the-hindu/20171215/282638917934614 |access-date=27 August 2018 |website=The Hindu}}</ref> ਪੈਠਾਨੀ ਸਾੜੀ ਸ਼ੁੱਧ ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬੁਣਾਈ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੋਧੀ]] ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਪੈਠਾਨੀ ਨਮੂਨੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। [[Crafts Council of India|ਕ੍ਰਾਫਟਸ ਕਾਉਂਸਿਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] (ਸੀ.ਸੀ.ਆਈ.) ਦੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਧਾ ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ "ਸਟਾਈਲਾਈਜ਼ਡ ਅਤੇ ਵਧੀਆ" ਦੋਵੇਂ ਹਨ। ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਗੁੰਝਲਤਾ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੈਠਾਨੀ ਸਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਵਿਚ 2 ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਇਕ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-handloom-heirlooms-1912411|title=Handloom Heirlooms|last=Nunes|first=Averil|date=2013-11-01|work=DNA|access-date=2018-08-27|language=en-US}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Boeing_747-236B,_British_Airways_AN0077193.jpg|right|thumb| ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਬੋਇੰਗ 747 ਮਹਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ''ਪੈਠਾਨੀ'' ਟੇਲ ਆਰਟ ਨਾਲ]] 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਨੇ]] ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਤਾ ਦੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇਗੀ।<ref name=":2">{{Cite web |date=27 October 1997 |title=Meera Mehta's sari design used on British Airways aircraft |url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/19971027-meera-mehtas-sari-design-used-on-british-airways-aircraft-830778-1997-10-27 |access-date=27 August 2018 |website=India Today}}</ref> ਬੀ.ਏ. ਨੇ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਨਾਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਟੇਲਫਿਨ 'ਤੇ ਲਗਾਇਆ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6FaAAAAYAAJ|title=Business World|date=October 1997|publisher=Ananda Bazar Patrika Limited|pages=427}}</ref><ref>{{Cite web |title=British Airways B747-236B 'Paithani' (G-BDXO) 'India Colors / Limited 408' |url=http://www.brinkley.cc/PhotoData/BB/BBGBDXO/BBGBDXO.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060520233916/http://www.brinkley.cc/PhotoData/BB/BBGBDXO/BBGBDXO.htm |archive-date=2006-05-20 |access-date=28 August 2018 |website=Brinkley Wings Collection Photo}}</ref><ref name="Rutnagur1998">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pi5NAAAAYAAJ|title=The Indian Textile Journal|last=Sorabji M. Rutnagur|publisher=Business Press.|year=1998}}</ref> ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਇਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ।" ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਰੋਕੇਡ ਅਤੇ ਸਾੜੀਆਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮਹਿਤਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਸੋਸਾਇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ<ref>{{Cite web |title=Silken Legacy: Traditional Paithani in a Contemporary Context {{!}} A slide presentation by Meera Mehta |url=http://www.sachi.org/pdf/081507_SilkenLegacyTalk.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727230447/http://www.sachi.org/pdf/081507_SilkenLegacyTalk.pdf |archive-date=2011-07-27 |website=Society for Art and Cultural Heritage of India}}</ref> ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਉਸ ਦੀ [[ਅਲਮਾ ਮਾਤਰ|ਅਲਮਾ ਮੇਟਰ]] ਅਤੇ NIFT, ਮੁੰਬਈ ਸਮੇਤ ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ NIFT ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾੜੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.highbeam.com/doc/1P3-770442301.html|title=Saving Six Yards of Magic|date=16 August 2002|work=Women's Feature Service|access-date=27 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828035627/https://www.highbeam.com/doc/1P3-770442301.html|archive-date=28 August 2018|via=HighBeam Research}}</ref> 2002 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੰਟਰਗੋਲਡ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਗੋਲਡ ਕਾਉਂਸਿਲ ਨਾਲ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/metro/2002/oct/33657.htm|title=Keep up with international trends to gold jewellery|date=2002-10-11|work=MiD-Day|access-date=12 June 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110617114104/http://www.mid-day.com/metro/2002/oct/33657.htm|archive-date=17 June 2011}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] enfjf2r45jfixd28ipq55bhtftnaw1l 0 155167 848498 654794 2026-09-29T20:08:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848498 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨੰਦਿਤਾ ਰਾਜ | image = | caption = | birth_date = | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ | occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਾਡਲ | years_active = 2012—2019 }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਨੰਦਿਤਾ ਰਾਜ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Nanditha Raj''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤੇਜਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫਿਲਮ ''ਨੀਕੂ ਨਾਕੂ ਡੈਸ਼ ਡੈਸ਼'' ਨਾਲ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-28/news-interviews/34129059_1_tollywood-stars-local-flavour-film-industry|title=Tollywood stars to watch out for|last=Pasupulate|first=Karthik|date=2012-09-28|work=[[The Times of India]]|access-date=2013-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027105204/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-28/news-interviews/34129059_1_tollywood-stars-local-flavour-film-industry|archive-date=2012-10-27}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-06-05 |title=Nandita: I never imagined I would be an actor - Rediff.com Movies |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-nandita-i-never-imagined-i-would-be-an-actor/20130605.htm#1 |access-date=2013-10-10 |publisher=Rediff.com}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਫਿਲਮ ''ਪ੍ਰੇਮ ਕਥਾ ਚਿੱਤਰਮ'' ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਨੰਦਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਕਰਨਲ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ। ਉਹ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਤੋਂ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ, [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ]] ਤੋਂ ਹੈ। ਨੰਦਿਤਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਬੋਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਰਮੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ( ਆਰਕੇ ਪੁਰਮ ) ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਰਮੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੇ ਬੀ.ਕਾਮ. ਸੇਂਟ ਫਰਾਂਸਿਸ ਕਾਲਜ, [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਤੋਂ ਡਿਗਰੀ। ਅਤੇ ਸਿੰਬਾਇਓਸਿਸ, ਪੂਨੇ<ref>{{Cite web |date=2013-06-02 |title=Interview: Nandita speaks about Prema Katha Chitram >> Tollywood Star Interviews |url=http://www.ragalahari.com/stars/interviews/1186/nandita-talks-about-her-upcoming-film-prema-katha-chitram.aspx |access-date=2013-10-10 |publisher=Ragalahari.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2012-04-17 |title=Prince Nanditha &#124; Director Teja &#124; Visakhapatnam &#124; Neeku Naaku Dash Dash Telugu Movie - Interviews |url=http://www.cinegoer.net/telugu-cinema/interviews/interview-with-prince-and-nanditha-170412.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009065400/http://www.cinegoer.net/telugu-cinema/interviews/interview-with-prince-and-nanditha-170412.html |archive-date=9 October 2013 |access-date=2013-10-10 |publisher=CineGoer.com}}</ref> ਤੋਂ [[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ|MBA]] ਦੂਰੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਇਹ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਡਲਿੰਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਰੀਅਰ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਨੰਦਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2012 ਵਿੱਚ ਤੇਜਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੇਠ ''ਨੀਕੂ ਨਾਕੂ ਡੈਸ਼ ਡੈਸ਼'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਰਾਜ ਵਿਆਪੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੋਂ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ 70,000 ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Vishnupriya Bhandaram |date=2012-08-18 |title=Finding her feet |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/finding-her-feet/article3791095.ece |access-date=2013-10-10 |publisher=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208062947/https://www.thehindu.com/features/cinema/finding-her-feet/article3791095.ece |archive-date=2019-12-08 |url-status=dead}}</ref> ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਫਿਲਮ ''ਪ੍ਰੇਮ ਕਥਾ ਚਿੱਤਰਮ'', ਸੁਧੀਰ ਬਾਬੂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ, 7 ਜੂਨ 2013 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਾਂਸਰ (ਸੁਧੀਰ ਬਾਬੂ) ਦੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2013-05-14 |title=Nanditha is going places |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-14/news-interviews/39254840_1_nanditha-sudheer-babu-malayalam-film |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130907095017/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-14/news-interviews/39254840_1_nanditha-sudheer-babu-malayalam-film |archive-date=2013-09-07 |access-date=2013-10-10 |website=[[The Times of India]]}}</ref> 123telugu.com ਨੇ ਲਿਖਿਆ “ਨੰਧਿਤਾ ਫਿਲਮ ਦੀ ਅਸਲੀ ਸਟਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਹੈ। ਕੁਝ ਕ੍ਰਮ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ"<ref>{{Cite web |date=2013-06-07 |title=Review : Prema Katha Chitam – A Very Entertaining Thriller |url=http://www.123telugu.com/reviews/review-prema-katha-chitam-a-very-entertaining-thriller.html |access-date=2013-10-10 |publisher=123telugu.com}}</ref> ਇਹ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=1998-01-01 |title=Box office report |url=http://123telugu.com/slideshow/movies/B/Box_Office_Report_30_06_2013/Box_Office_Report_PKC2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017030944/http://123telugu.com/slideshow/movies/B/Box_Office_Report_30_06_2013/Box_Office_Report_PKC2.html |archive-date=17 October 2013 |access-date=2013-10-10 |publisher=123telugu.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-09-13 |title='Prema Katha Chitram' Completes 100 Days - Telugu Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/97496.html |access-date=2013-10-10 |publisher=Indiaglitz.com |archive-date=2013-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006164429/http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/97496.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਲੰਡਨ ਬ੍ਰਿਜ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਸੁਕੁਮਾਰਨ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਲਿਆਲੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਲੰਡਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਏ ਗਏ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2013-06-03 |title=Nandita joins Prithviraj in London Bridge |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-03/news-and-interviews/39713282_1_film-industry-prithviraj-second-film |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20131011224930/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-03/news-and-interviews/39713282_1_film-industry-prithviraj-second-film |archive-date=2013-10-11 |access-date=2013-10-10 |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 3e0etuyp6116ex7qglyt9fcrpp71ntj 0 155287 848431 743106 2026-09-29T16:54:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848431 wikitext text/x-wiki '''ਦੁਰਗਾ ਖੋਟੇ''' (14 ਜਨਵਰੀ 1905 - 22 ਸਤੰਬਰ 1991) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਉਹ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ|ਥੀਏਟਰ]] ਵਿੱਚ 50 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ। 200 ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਮਾਣ। 2000 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ, ''[[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ]] ਨੇ'' ਉਸਨੂੰ "ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ 100 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ", ਨੋਟ ਕੀਤਾ: "ਦੁਰਗਾ ਖੋਟੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮੋਹਰੀ ਪੜਾਅ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ",<ref>[http://www.india-today.com/itoday/millennium/100people/durgamad.html Women of Substance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090108024046/http://www.india-today.com/itoday/millennium/100people/durgamad.html|date=8 January 2009}}, ''[[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ|India Today]]''.</ref> ਉਹ ਸਤਿਕਾਰਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਜਿਤ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ। ਉਹ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਦੀਆਂ ਦਸ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>[http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=19&id=252155&usrsess=1 Memorable Moms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221004091751/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=19&id=252155&usrsess=1 |date=2022-10-04 }} ''[[ਦ ਸਟੇਟਸਮੈਨ|The Statesman]]'', 4 October 2008.</ref> ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੇ. ਆਸਿਫ਼ ਦੀ ''[[ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ (1960 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ]]'' (1960) ਵਿੱਚ [[ਮਰੀਅਮ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ|ਜੋਧਾਬਾਈ]] ਵਜੋਂ ਸਨ; ਵਿਜੇ ਭੱਟ ਦੀ ਕਲਾਸਿਕ ''ਭਾਰਤ ਮਿਲਾਪ'' (1942) ਵਿੱਚ [[ਕੈਕੇਈ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ; ਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਹੋਰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ''ਚਰਨਾਂ ਕੀ ਦਾਸੀ'' (1941) ਵਿੱਚ ਸਨ; ''[[ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ (1954 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ]]'' (1954); ''ਬੌਬੀ'' (1973) ਅਤੇ ''ਬਿਦਾਈ'' (1974)। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, [[ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਇਨਾਮ|ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਅਵਾਰਡ]] (1983) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਖੋਟੇ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਂਕਣ [[ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਪਰਿਵਾਰ<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/divas-in-a-duel/article5757026.ece|title=Divas in a duel|last=Kumar|first=Anuj|date=2014-03-06|work=The Hindu|access-date=2022-01-09|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307070239/http://www.thehindu.com/features/cinema/divas-in-a-duel/article5757026.ece|archive-date=2014-03-07|url-status=dead}}</ref> ਵਿੱਚ ਵੀਟਾ ਲਾਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ [[ਗੋਆ]] ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ [[ਕੋਂਕਣੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੋਂਕਣੀ]] ਬੋਲਦਾ ਸੀ।<ref name="museindia.com">{{Cite web |title=Welcome to Muse India |url=http://museindia.com/featurecontent.asp?issid=49&id=4183 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405211352/http://museindia.com/featurecontent.asp?issid=49&id=4183 |archive-date=5 April 2015 |access-date=15 January 2015}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪਾਂਡੁਰੰਗ ਸ਼ਾਮਰਾਓ ਲਾਡ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮੰਜੂਲਾਬਾਈ ਸੀ।<ref name="museindia.com" /> ਉਹ ਕੰਡੇਵਾੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੰਦੂ ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਜਾ ਰਹੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਖੋਟੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈ।<ref name="CITEREFDurgaKhoteProfile">{{Cite web |title=Durga Khote Profile on Cineplot.com |url=http://cineplot.com/durga-khote-profile/}}</ref> 26 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ, ਦੁਰਗਾ ਖੋਟੇ ਦੋ ਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਮਾਂ ਸੀ; ਬਕੁਲ ਅਤੇ ਹਰੀਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਾਇਨੀਅਰ ਬਣ ਗਈ: ਉਹ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਅਤੇ ਬੇਵਕੂਫ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Seeta_1934_(14223707651).jpg|thumb| ''ਸੀਤਾ'' ਵਿੱਚ ਖੋਟੇ (1934)।]] ਦੁਰਗਾ ਖੋਟੇ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ 1931 ਦੀ ਅਸਪਸ਼ਟ ਫਿਲਮ ''ਫਰੇਬੀ ਜਾਲ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਮਾਇਆ ਮਛਿੰਦਰਾ'' (1932)। ਉਸਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ 1932 ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਸੰਸਕਰਣ (ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ) ''ਅਯੋਧੇਚਾ ਰਾਜਾ'', ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫਿਲਮ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲੀ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਟਾਕੀ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਹੀਰੋਇਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਗੌੜਾ ਹਿੱਟ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਰਾਣੀ ਤਾਰਾਮਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Profile with photographs |url=http://www.10ka20.com/indian-actresses/durga-khote-profile.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060118230032/http://www.10ka20.com/indian-actresses/durga-khote-profile.html |archive-date=18 January 2006 |access-date=22 January 2006}}</ref> ਦਰਅਸਲ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੋਹਰੀ ਰੁਝਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ: ਪ੍ਰਭਾਤ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਨੇ "ਸਟੂਡੀਓ ਸਿਸਟਮ" (ਮਾਸਿਕ ਤਨਖਾਹ 'ਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਟੂਡੀਓ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ) ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। ਨਿਊ ਥੀਏਟਰਜ਼, ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀ (ਦੋਵੇਂ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿਖੇ), ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਨਾਲ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਉਸ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ "ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ" ਕਲਾਕਾਰ। 1936 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਅਮਰ ਜੋਤੀ'' ਵਿੱਚ ਸੌਦਾਮਿਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref name="Raj2009">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tgo9BAAAQBAJ&pg=PT45|title=Hero Vol.1|last=Ashok Raj|date=1 November 2009|publisher=Hay House, Inc|isbn=978-93-81398-02-9|pages=45–|access-date=9 February 2015}}</ref><ref name="Rishi2012">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=r623sWyGm0sC&pg=PA155|title=Bless You Bollywood!: A Tribute to Hindi Cinema on Completing 100 Years|last=Tilak Rishi|publisher=Trafford Publishing|year=2012|isbn=978-1-4669-3963-9|pages=155–|access-date=9 February 2015}}</ref> ਉਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਏ ਗਏ ਕਿਰਦਾਰ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਰਗੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਚੰਦਰ ਮੋਹਨ, ਸੋਹਰਾਬ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸਕ੍ਰੀਨ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Cinestaan">{{Cite web |last=Kahlon |first=Sukhpreet |title=Durga Khote, the formidable trailblazer of Hindi and Marathi cinema: Anniversary special |url=https://www.cinestaan.com/articles/2020/jan/14/23951/durga-khote-the-formidable-trailblazer-of-hindi-and-marathi-cinema-anniversary-special |access-date=14 January 2020 |website=Cinestaan.com |ref=Durga Khote |archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200222094118/https://www.cinestaan.com/articles/2020/jan/14/23951/durga-khote-the-formidable-trailblazer-of-hindi-and-marathi-cinema-anniversary-special |url-status=dead }}</ref> 1937 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਸਾਥੀ'' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। 40 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਨੇ ਆਚਾਰੀ ਅਤਰੇ ਦੇ ''ਪਯਾਚੀ ਦਾਸੀ'' (ਮਰਾਠੀ) ਅਤੇ ''ਚਰਨੋਂ ਕੀ ਦਾਸੀ'' (ਹਿੰਦੀ) (1941) ਅਤੇ ਵਿਜੇ ਭੱਟ ਦੇ ਕਲਾਸਿਕ ''ਭਾਰਤ ਮਿਲਾਪ'' (1942) ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ BFJA ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਵਾਰਡ। ਦੁਰਗਾ ਖੋਟੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਥੀਏਟਰ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ [[ਮਰਾਠੀ ਥੀਏਟਰ]] । ਉਹ [[ਇਪਟਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] (ਇਪਟਾ) ਨਾਲ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਮਰਾਠੀ ਸਾਹਿਤ ਸੰਘ ਲਈ ਕਈ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1954 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਾਮਨ ਸ਼ਿਰਵਾਡਕਰ ਕੁਸੁਮਾਗਰਜ|ਵੀ.ਵੀ. ਸ਼ਿਰਵਾਡਕਰ]] ਦੇ [[ਮੈਕਬਥ|ਮੈਕਬੈਥ]] ਦੇ ਮਰਾਠੀ ਰੂਪਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ [[ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬੈਥ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ, ''ਰਾਜਮੁਕੁਤ'', ''ਦ ਰਾਇਲ ਕਰਾਊਨ'', ਅਤੇ ਨਾਨਾਸਾਹਿਬ ਫਾਟਕ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈ।<ref>[http://internetshakespeare.uvic.ca/Library/Criticism/shakespearein/india6.html Shakespeare in India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303185732/http://internetshakespeare.uvic.ca/Library/Criticism/shakespearein/india6.html |date=2016-03-03 }} ''internetshakespeare.uvic.ca''</ref> == ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Durga_Khote_2013_stamp_of_India.jpg|thumb| ਭਾਰਤ ਦੀ 2013 ਦੀ ਮੋਹਰ 'ਤੇ ਖੋਟੇ]] 3 ਮਈ 2013 ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable" ! ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਚਰਿੱਤਰ ! ਟਿੱਪਣੀ |- |1983 ਦੌਲਤ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ | | |- |1980 ਕਰਜ਼ ਸ਼ਾਂਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਰਮਾ | |- |1977 ਬੁਝਾਰਤ ਬ੍ਰਿਜਮੋਹਨ ਦੀ ਮਾਂ | |- |1977 ਡਾਰਲਿੰਗ ਡਾਰਲਿੰਗ | | |- |1977 ਪਾਪੀ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਮਾਂ | |- |1977 ਚੋਰ ਸਿਪਾਹੀ | | |- |1977 ਸਰ ਬਹਾਦਰ | | |- |1977 ਚਾਚਾ ਦਾ ਭਤੀਜਾ | | |- |1976 ਸ਼ੱਕ | | |- |1976 ਰੰਗੀਲਾ ਰਤਨ | | |- |1976 ਜਨੇਮਨ | | |- |1976 ਜੈ ਬਜਰੰਗ ਬਾਲੀ | | |- |1975 ਸੁਗੰਧ | | |- |1975 ਚਿਤਾਲੀ | | |- |1975 ਕਾਲਾ ਸੋਨਾ | | |- |1974 ਆਹ, ਆਹ, ਆਹ। ਪਾਰਵਤੀ | |- |1973 ਅੱਗ ਦੀ ਰੇਖਾ | | |- |1973 ਬੌਬੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਬ੍ਰੈਗੰਜ਼ਾ | |- |1973 ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ | | |- |1972 ਬਿਰਛੀ | | |- |1972 ਰਾਜਾ ਬਣਨਾ | | |- |1971 ਬਨਫੁੱਲ | | |- |1971 ਇੱਕ ਔਰਤ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ | | |- |1970 ਖਿਡੌਣੇ ਠਾਕੁਰਾਈਨ ਸੂਰਜ ਸਿੰਘ | |- |1970 ਗੋਪੀ | | |- |1970 ਅਨੰਦ | | |- |1969 ਜੈਨੇਟਿਕ ਮਾਰਗ ਪਾਰਵਤੀ | |- |1969 ਧਰਤੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ | | |- |1969 ਪਿਆਰ ਦਾ ਸੁਪਨਾ | | |- |1968 ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਵਪਾਰੀ | | |- |1968 ਸੰਘਰਸ਼ | | |- |1968 ਸਵਰਗ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦਾਦੀ ਮਾਂ | |- |1967 ਚੰਦਨ ਦਾ ਪਾਲਣ | | |- |1966 ਪਿਆਰ ਪਿਆਰ | | |- |1966 ਤੁਲਨਾ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਮਾਂ | |- |1966 ਕੁੜਮਾਈ | | |- |1966 ਦਾਦੀ ਮਾਂ | | |- |1965 ਕਾਜਲ ਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾ | |- |1964 ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ? | | |- |1964 ਦੂਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ | | |- |1964 ਬੈਨਜ਼ੀਰ | | |- |1963 ਮੈਨੂੰ ਜੀਣ ਦਿਓ। | | |- |1962 ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ | | |- |1962 ਮੈਂ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। | | |- |1961 ਕੰਬਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਰੇਸਲੈੱਟ | | |- |1960 ਪਾਰਕ | | |- |1960 ਮੁਗ਼ਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜੋਧਾ ਬਾਈ | |- |1960 ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, | | |- |1959 ਅਰਧ-ਅੰਗਨੀ | | |- |1957 ਬੇਸ਼ਕ | | |- |1956 ਰਾਜਧਾਨੀ | | |- |1954 ਲਾਈਨਾਂ | | |- |1954 ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ | | |- |1953 ਸਿੱਖਿਅਤ | | |- |1952 ਅੰਨ੍ਹੇ | | |- |1952 ਮੋਰੋਕੋਡ | | |- |1951 ਆਰਾਮ ਸੀਤਾ | |- |1951 ਸਜ਼ਾ | | |- |1950 ਨਿਰਦੋਸ਼ | | |- |1950 ਨਿਸ਼ਾਨਾ | | |- |1949 ਸਿੰਗਾਰ | | |- |1949 ਜਿੱਤ | | |- |1935 ਇੰਕਲਾਬ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1991]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1905]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] 3uqwstrxmd2uvdec4y06us4vzav82zq 0 155347 848500 841411 2026-09-29T20:23:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848500 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:PadminiKolhapure.jpg|thumb|ਪਦਮਿਨੀ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ]] '''ਪਦਮਿਨੀ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1972 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ (1976) ਅਤੇ ਡਰੀਮ ਗਰਲ (1977) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ''ਸਤਯਮ ਸ਼ਿਵਮ ਸੁੰਦਰਮ'' (1978) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਰੂਪਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੋ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ]] ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Padmini Kolhapure Awards |url=https://m.timesofindia.com/topic/Padmini-Kolhapure/awards |website=The Times of India}}</ref> 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ ਨੇ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕ ''ਇੰਸਾਫ਼ ਕਾ ਤਰਾਜ਼ੂ'' (1980) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਸੰਗੀਤਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗ'' ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। (1982), ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੂੰ ''ਸੌਤੇਨ'' (1983) ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ''ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਝੁਕਤਾ ਨਹੀਂ'' (1985) ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਪਦਮਿਨੀ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ [[ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ|ਮਰਾਠੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪੰਧਾਰੀਨਾਥ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ, ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨਿਰੂਪਮਾ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੀ। ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸਾਬਕਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਸ਼ਕਤੀ ਕਪੂਰ|ਸ਼ਿਵਾਂਗੀ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ]], ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਸ਼ਕਤੀ ਕਪੂਰ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਸ਼ਰਧਾ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਸਿਧਾਂਤ ਕਪੂਰ]] ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਤੇਜਸਵਿਨੀ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ ਵੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Ashok Kumar (Expressindia.com) |date=13 August 2008 |title=Working for TV serial was frustrating: Tejaswini |url=http://www.expressindia.com/latest-news/Working-for-TV-serial-was-frustrating-Tejaswini/348495/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014072433/http://www.expressindia.com/latest-news/Working-for-TV-serial-was-frustrating-Tejaswini/348495/ |archive-date=14 October 2012 |access-date=12 July 2012 |publisher=Express India}}</ref> ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਪਨਾਮ "ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ" ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ [[ਕੋਲਹਾਪੁਰ]] ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਪਦਮਿਨੀ ਦੀ ਮਾਂ, ਨਿਰੂਪਮਾ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ, [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ [[ਮੈਂਗਲੋਰ/ਮੈਂਗਲੂਰ|ਮੰਗਲੌਰ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ [[ਕੋਂਕਣੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੋਂਕਣੀ]] ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੋਂਕਣੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਰਾਠੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="TOIFamily">[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/If-I-had-my-way-I-would-have-worked-with-Raj-Kapoor-all-my-life-Padmini-Kolhapure/articleshow/22516382.cms If I had my way, I would have worked with Raj Kapoor all my life: Padmini Kolhapure] Times of India 13 September 2013</ref> ਪਦਮਿਨੀ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਪੰਧਾਰੀਨਾਥ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ [[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]] ਵਾਦਕ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਡਿਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਾਓ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ (ਪੰਡਿਤ [[ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਬਲਵੰਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲ) ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਨਾਟਿਆ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਬੜੋਦਾ ਰਿਆਸਤ|ਬੜੌਦਾ ਦਰਬਾਰ]] ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ ਸੀ। ਪੰਧਰੀਨਾਥ ਦੀ ਮਾਂ ਪੰਡਿਤ [[ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਦੀ ਸੌਤੇਲੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਜਿਤੇਂਦਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਲਵੰਤਰਾਓ ਅਭਿਸ਼ੇਕੀ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮਿਨੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਅਤੇ [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ|ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ]] ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ।<ref name="DNAFamily">[http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-feel-bad-about-it-1265542 I feel bad about it: Pt. Pandharinath] DNA 16 June 2009</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਗਰਾਊਂਡ ਸਟਾਫ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref name="TOIFamily" /> ਫਿਲਮ ''ਐਸਾ ਪਿਆਰ ਕਹਾਂ'' ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਪਦਮਿਨੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ ਉਰਫ ਟੂਟੂ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ।<ref name="ht" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 1986 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref name="ht" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਪ੍ਰਿਅੰਕ ਸ਼ਰਮਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਫਰਵਰੀ 1990 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਿਯੰਕ ਨੇ ਫਿਲਮ ''ਫਟਾ ਪੋਸਟਰ ਨਿਕਲਾ ਹੀਰੋ'' ਲਈ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਰੀਮ ਮੋਰਾਨੀ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਜ਼ੋਆ ਮੋਰਾਨੀ ਦੀ ਭੈਣ ਸ਼ਾਜ਼ਾ ਨਾਲ 4 ਫਰਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ<ref name="ht">[http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Starkid-on-the-block-Priyank-Sharma/Article1-1002927.aspx Starkid on the block: Priyank Sharma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130630103107/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Starkid-on-the-block-Priyank-Sharma/Article1-1002927.aspx|date=30 June 2013}} Hindustan Times 28 January 2013</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਸ਼ਿਵਾਂਗੀ ਨਾਲ [[ਯਾਦੋਂ ਕੀ ਬਾਰਾਤ]], ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਦੋਸਤ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ। ਪਦਮਿਨੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਧਾਤਾ, ਦਾਨਾ ਪਾਣੀ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕੀ ਪੜੋਸਨ ਹਮ ਇੰਤੇਜ਼ਾਰ ਕਰੇਂਗੇ ਅਤੇ ਸੜਕ ਛਪ (ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ) ਲਈ ਗਾਇਆ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article3661883.ece?css=printwww.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article3661883.ece?css=print|title=Life & Style / Metroplus : Where has all the magic gone?|access-date=2012-11-03}}. The Hindu (2012-07-20). Retrieved on 2012-11-03.</ref> ਉਸਨੇ ਬੱਪੀ ਲਹਿਰੀ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਇੱਕ ਐਲਬਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1986 ਵਿੱਚ ਬੱਪੀ ਲਹਿਰੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਲੰਡਨ ਦੇ [[ਰਾਇਲ ਐਲਬਰਟ ਹਾਲ]] ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਟਰ ਲੰਡਨ ਕੌਂਸਲ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ ਨੇ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪਦਮਿਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਝਾਇਆ, ਜਿਸਨੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਇਸ਼ਕ ਇਸ਼ਕ (1975) ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਡ੍ਰੀਮਗਰਲ (1977), ਜ਼ਿੰਦਗੀ (1976), ਅਤੇ ਸਾਜਨ ਬੀਨਾ ਸੁਹਾਗਨ (1978) ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਆਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਗਹਿਰਾਏ (1980) ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਜਾਦੂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇੱਕ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/ishq-ishq-ishq-1974/article5943515.ece|title=Ishq, Ishq, Ishq (1974)|author=Vijay Lokapally|date=24 April 2014|work=[[The Hindu]]|accessdate=2 April 2019}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਫਿਲਮ ਐਸਾ ਪਿਆਰ ਕਹਾਂ (1986) ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ ਉਰਫ ਟੂਟੂ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web |author=Subhash K Jha |date=25 April 2014 |title=Bollywood actresses who married film producers |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/actresses-who-married-film-producers/ |accessdate=28 December 2020 |work=Bollywood Hungama}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1986 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{cite web |title=Mithun Chakraborty faked a stomach ache to help Padmini run away and get married |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/mithun-chakraborty-faked-a-stomach-ache-to-help-padmini-run-away-and-get-married-news-237033 |accessdate=27 November 2022 |work=Outlook India}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਿਅੰਕ ਸ਼ਰਮਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਫਰਵਰੀ 1990 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="ht2">[http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Starkid-on-the-block-Priyank-Sharma/Article1-1002927.aspx Starkid on the block: Priyank Sharma] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130630103107/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Starkid-on-the-block-Priyank-Sharma/Article1-1002927.aspx|date=30 June 2013}} ''Hindustan Times'' Retrieved 28 January 2013</ref> ਪ੍ਰਿਯੰਕ ਨੇ ਫਿਲਮ ਫਟਾ ਪੋਸਟਰ ਨਿਕਲਾ ਹੀਰੋ ਲਈ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਬ ਕੁਸ਼ਲ ਮੰਗਲ (2020) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 4 ਫਰਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਰੀਮ ਮੋਰਾਨੀ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਜ਼ੋਆ ਮੋਰਾਨੀ ਦੀ ਭੈਣ ਸ਼ਾਜ਼ਾ ਮੋਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref name="ht2" /><ref>{{cite web |date=5 February 2021 |title=Inside Priyaank Sharma-Shaza Morani's wedding party: Cousin Shraddha Kapoor, Padmini Kolhapure, attend. See pics |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/inside-priyaank-sharma-shaza-morani-s-wedding-party-cousin-shraddha-kapoor-padmini-kolhapure-attend-see-pics-101612490672695-amp.html |accessdate=6 February 2021 |work=Hindustan Times}}</ref>[[ਤਸਵੀਰ:Celebrities_at_Manish_Malhotra_-_Lilavati_Save_&_Empower_Girl_Child_show_(18).jpg|thumb|238x238px| ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ 2012 ਵਿੱਚ]] == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" |ਨੋਟਸ ! class="unsortable" |ਰੈਫ. |- |1974 |''ਏਕ ਖਿਲਾੜੀ ਬਾਵਨ ਪੱਤੇ'' | | rowspan="7" |ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ | |- |1975 |''ਇਸ਼ਕ ਇਸ਼ਕ ਇਸ਼ਕ਼'' | | |- |1976 |''ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' |ਗੁੱਡੂ | |- |1977 |੍ਰੀਮ ਗਰਲ |ਪਦਮਿਨੀ | |- | rowspan="3" |1978 |''ਸਾਜਨ ਬਿਨਾ ਸੁਹਾਗਨ'' |ਬੁਲਬੁਲ ਚੋਪੜਾ | |- |''ਸੱਤਿਆਮ ਸ਼ਿਵਮ ਸੁੰਦਰਮ'' |ਨੌਜਵਾਨ ਰੂਪਾ |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/blast-from-the-past-satyam-shivam-sundaram-1977/article6445425.ece|title=Blast from the Past - Satyam Shivam Sundarma (1978)|date=25 September 2014|work=The Hindu|access-date=20 October 2014|agency=Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212064909/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/blast-from-the-past-satyam-shivam-sundaram-1977/article6445425.ece|archive-date=12 ਦਸੰਬਰ 2024|url-status=dead}}</ref> |- |''ਹਮਾਰਾ ਸੰਸਾਰ'' |ਆਸ਼ਾ | |- | rowspan="3" |1980 |''ਥੋੜੀ ਸੀ ਬੇਵਫਾਈ'' |ਮੀਨੂ | rowspan="2" |ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਗ | |- |''ਗੇਹਰਾਇ'' |ਉਮਾ | |- |''ਇਨਸਾਫ਼ ਦਾ ਤਰਾਜ਼ੂ'' |ਨੀਟਾ |ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਗ ਜੇਤੂ-ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ-ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |<ref>{{Cite web |last=Sur |first=Prateek |date=29 September 2022 |title=10 Bollywood films whose stories revolve around rape |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/10-bollywood-films-whose-stories-revolve-around-rape-news-225215 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201204928/https://www.outlookindia.com/art-entertainment/10-bollywood-films-whose-stories-revolve-around-rape-news-225215 |archive-date=1 December 2022 |access-date=10 February 2023 |website=Outlook}}</ref> |- |1981 |''ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ'' |ਚੰਦਰਾ |ਨਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਡੈਬਿਊ ਜਿੱਤਿਆ-ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ-ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡ |<ref>{{Cite web |date=24 October 2013 |title=Ahista Ahista is a celluloid edifice built on prefabricated blocks of tear-jerker tragedy |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19811215-ahista-ahista-is-a-celluloid-edifice-built-on-prefabricated-blocks-of-tear-jerker-tragedy-773530-2013-10-24 |access-date=24 October 2013 |website=India Today}}</ref> |- |1981 |''ਜ਼ਮਾਨੇ ਕੋ ਦਿਖਾਨਾ ਹੈ'' |ਕੰਚਨ | | |- | rowspan="5" |1982 |''ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗ'' |ਮਨੋਰਮਾ |ਜਿੱਤਿਆ-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਬੈਸਟ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |<ref>{{Cite web |date=5 October 2013 |title=Box Office 1982 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005013955/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== |archive-date=5 October 2013 |access-date=14 August 2020 |website=Box Office India}}</ref> |- |''ਵਿਧਾਤਾ'' |ਦੁਰਗਾ | | |- |''ਸਟਾਰ'' |ਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ |ਕੈਮਿਯੋ | |- |''ਤੇਰੀ ਮਾਂਗ ਸਿਤਾਰੋਂ ਸੇ ਭਰ ਦੂੰ'' | | | |- |''ਸਵਾਮੀ ਦਾਦਾ'' |ਚਮਕੀਲੀ | |<ref name="mumbaimirror.indiatimes.com">{{Cite web |title=This week, that year: The sound of music with Dev Anand uncle |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/this-week-that-year-the-sound-of-music-with-dev-anand-uncle/articleshow/78324837.cms |access-date=10 October 2016 |website=Mumbai Mirror}}</ref> |- | rowspan="5" |1983 |''ਲਵਰਜ਼'' |ਮੈਰੀ | | |- |''ਮਜ਼ਦੂਰ'' |ਮੀਨਾ ਸਕਸੈਨਾ | | |- |''ਸੌਤਨ'' |ਰਾਧਾ |ਨਾਮਜ਼ਦ-ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |<ref name="Usman 2014">{{Cite book|location=India|deadurl=Yasser Usman}}</ref> |- |''ਵੋਹ ਸਾਤ ਦਿਨ'' |ਮਾਇਆ | |<ref>{{YouTube|Q_R9lqkyC2c|Woh Saat Din 1983 Full Movie}}</ref> |- |''ਬੇਕਰਾਰ'' |ਸੁੰਦਰੀ | | |- | rowspan="5" |1984 |''ਯੇ ਇਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਆਸਾਨ'' |ਸਲਮਾ ਮਿਰਜ਼ਾ | | |- |''ਨਵਾਂ ਕਦਮ'' |ਚੰਦਾ | | |- |''ਏਕ ਨਈ ਪਹੇਲੀ'' |ਕਜਰੀ | | |- |''ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਕਾ ਘਰ'' | | | |- |{{Lang|hi-latn|[[Hum Hain Lajawab]]}} |ਦਿਲਰੂਬਾ | | |- | rowspan="9" |1985 |''ਪਿਆਰ ਝੁਕਤਾ ਨਹੀਂ'' |ਪ੍ਰੀਤੀ |ਨਾਮਜ਼ਦ-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਬੈਸਟ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ | |- |''ਆਜ ਦਾ ਦੌਰ'' |ਦੁਰਗਾ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ | | |- |''ਰਾਹੀ ਬਦਲ ਗਏ'' |ਸੰਗੀਤਾ | | |- |''ਪ੍ਯਾਰੀ ਬੇਹਨਾ'' |ਮੰਗਲਾ | | |- |''ਇਨਸਾਫ਼ ਮੈਂ ਕਰੂੰਗਾ'' |ਪਿੰਕੀ | | |- |''ਬੇਵਫਾਈ'' |ਰੇਨੂ | | |- |''ਪੱਥਰ ਦਿਲ'' |ਬਿੰਦੀਆ | | |- |''ਵਫ਼ਾਦਾਰ'' |ਸੀਤਾ | | |- |''ਦੋ ਦਿਲੋਂ ਕੀ ਦਸਤਾਨ'' |ਸੋਨਾ ਮਾਥੁਰ | |<ref>{{Cite web |title=Do Dilon Ki Dastan (1985) - Review, Star Cast, News, Photos |url=https://www.cinestaan.com/movies/do-dilon-ki-dastan-14771 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202033321/https://www.cinestaan.com/movies/do-dilon-ki-dastan-14771 |archive-date=2 December 2020 |access-date=12 March 2022 |website=Cinestaan}}</ref> |- | rowspan="9" |1986 |''ਅਨੁਭਵ'' |ਗੌਰੀ | | |- |''ਸਵਰਗ ਸੇ ਸੁੰਦਰ'' |ਲਲਿਤਾ ਚੌਧਰੀ | | |- |''ਐਸਾ ਪਿਆਰ ਕਹਾਂ'' |ਪੂਜਾ | | |- |''ਮੁਦੱਤ'' |ਕਲਪਨਾ | | |- |''ਕਿਰਾਏਦਾਰ'' |ਜਯਾ ਅਭਿਆਨਕਰ | | |- |''ਪਿਆਰ ਕੀਆ ਹੈ ਪਿਆਰ ਕਰੇਂਗੇ'' |ਊਸ਼ਾ | | |- |''ਪ੍ਰੀਤੀ'' |ਪ੍ਰੀਤੀ | | |- |''ਸੁਹਾਗਨ'' |ਜਯੋਤੀ | |<ref name="Suhagan">{{Cite web |title=Suhagan |url=https://www.lyricsbogie.com/category/movies/suhaagan-1986 |access-date=22 November 2015 |website=Lyrics Bogie}}</ref> |- |''ਜੰਬਿਸ਼-ਦ ਮੂਵਮੈਂਟਃ ਦ ਫਿਲਮ'' |ਵਿਦਿਆ/ਧਰਤੀ | | |- | rowspan="5" |1987 |''ਝਾਂਝਰ'' |ਪੁਸ਼ਪਾ | | |- |''ਪਿਆਰ ਕੇ ਕਾਬਿਲ'' |ਸੰਗੀਤਾ ਕਪੂਰ | | |- |''ਦਾਦਾਗਿਰੀ'' |ਬਰਖਾ ਸਿੰਘ | |<ref>{{Cite web |date=12 June 2020 |title=Dadagiri 1987 Movie Box Office Collection, Budget and Unknown Facts – KS Box Office |url=https://ksboxoffice.com/dadagiri-1987-movie-box-office-collection-budget-and-unknown-facts/movies-facts/ |access-date=20 February 2022 |language=en-US}}</ref> |- |''ਸਡ਼ਕ ਛਾਪ'' |ਅੰਜੂ | | |- |''ਹਵਾਲਾਤ'' |ਗੀਤਾ | | |- |1988 |''ਸਾਗਰ ਸੰਗਮ'' |ਰਾਧਾ | | |- | rowspan="3" |1989 |''ਹਮ ਇੰਤਜਾਰ ਕਰੇਂਗੇ'' |ਮਨੀਸ਼ਾ | | |- |''ਦਾਨਾ ਪਾਨੀ'' |ਚੰਦਾ | | |- |''ਦਾਤਾ'' |ਸੋਨਾ | | |- |1991 |''ਕੁਰਬਾਨੀ ਰੰਗ ਲਾਏਗੀ'' |ਬਸੰਤੀ |ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਜਾਰੀ | |- |1992 |''ਤੌਹੀਨ'' |ਸੰਧਿਆ |ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਜਾਰੀ | |- |1994 |''ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕੀ ਪੜੋਸਨ'' |ਮੇਨਕਾ ਖੰਨਾ |ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਜਾਰੀ | |- |1999 |''ਰੌਕਫੋਰਡ'' |_ |ਨਿਰਮਾਤਾ | |- |2000 |''ਚਿਮਨੀ ਪੱਖਰ'' |ਨੰਦਿਨੀ |ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਵੋਨ "-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਮਰਾਠੀ | |- |2005 |''ਮੰਥਨਃ ਏਕ ਅਮਰੁਤ ਪਿਆਲਾ'' |ਅੰਜਲੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ |ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ |<ref name="Zee News">{{Cite web |date=23 November 2005 |title=Marathi film 'Manthan Ek Amrut' to premier in IFFI |url=http://zeenews.india.com/home/marathi-film-manthan-ek-amrut-to-premier-in-iffi_257605.html |access-date=23 November 2005 |website=Zee News}}</ref> |- | rowspan="2" |2006 |''Souten: ਦਾ ਅਦਰ ਵੁਮਨ'' |ਸਮਿਤਾ ਐਸ ਸਿੰਘ | | |- |''ਏਟ: ਸ਼ਾਨੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ'' |ਰਾਧਾ ਐਸ. ਰਾਏ | | |- |2009 |''ਬੋਲੋ ਰਾਮ'' |ਅਰਚਨਾ ਕੌਸ਼ਿਕ | | |- | rowspan="2" |2012 |''ਕਰਮਯੋਗੀ'' |ਮਨਕਾਮਮਾ |[[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫ਼ਿਲਮ |<ref name="Saraswathy Nagarajan">{{Cite web |last=Saraswathy Nagarajan |date=11 March 2011 |title=Mr. Reliable of Mollywood |url=http://www.hindu.com/fr/2011/03/11/stories/2011031151620100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629052318/http://www.hindu.com/fr/2011/03/11/stories/2011031151620100.htm |archive-date=29 June 2011 |access-date=11 March 2011 |website=The Hindu}}</ref> |- |''ਮਾਈ.'' |ਮਧੂ | | |- | rowspan="3" |2013 |''ਫਦਾ ਪੋਸਟਰ ਨਿਕਲਾ ਹੀਰੋ'' |ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਰਾਓ | |<ref name="The Times of India">{{Cite web |date=24 June 2014 |title=Kamal Haasan's Kaakki Sattai was remade |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/did-you-know-/Kamals-Kaakki-Sattai-was-remade/articleshow/37170040.cms |access-date=27 July 2016 |website=The Times of India}}</ref> |- |''ਡਾਟਰ'' | | | |- |ਧੁਆਂ | | | |- | rowspan="2" |2015 |''ਕਾਰਬਨ'' |ਗਾਇਤਰੀ | | |- |''ਬਚਪਨ ਏਕ ਧੋਖਾ'' | | | |- |2019 |''ਪਾਣੀਪਤ'' |[[ਗੋਪੀਕਾਬਾਈ|ਗੋਪਿਕਾ ਬਾਈ]] | |<ref name="Firstpost">{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/padmini-kolhapure-joins-arjun-kapoor-kriti-sanon-sanjay-dutt-in-ashutosh-gowarikars-historical-drama-panipat-5344121.html|title=Padmini Kolhapure joins Arjun Kapoor, Kriti Sanon, Sanjay Dutt in Ashutosh Gowariker's Panipat|date=9 October 2018|work=Firstpost|access-date=24 February 2019|language=en-US}}</ref> |- |2020 |''ਪ੍ਰਵਾਸ'' |ਲਤਾ ਇਨਾਮਦਾਰ |ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ |<ref name="Prawaas">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/prawaas/articleshow/73031574.cms|title=Prawaas|date=30 December 2019|work=Times of India|access-date=10 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201226175647/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/prawaas/articleshow/73031574.cms|archive-date=26 December 2020}}</ref> |- |ਟੀ. ਬੀ. ਏ. |''ਝਾਡ਼ ਫੂੰਕ'' | | | |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" |ਨੋਟਸ ! class="unsortable" |ਰੈਫ. |- |2014 |''ਇਕ ਨਈ ਪਹਿਚਾਨ'' |ਪੱਲਵੀ ਸੁਰੇਸ਼ ਮੋਦੀ | |<ref name="Pinkvilla">{{Cite web |title=Padmini Kolhapure to enter as love interest of Suresh Modi in Ekk Nayi Pehchaan |url=http://www.pinkvilla.com/tvtags/sony/padmini-kolhapure-enter-love-interest-suresh-modi |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826121410/http://www.pinkvilla.com/tvtags/sony/padmini-kolhapure-enter-love-interest-suresh-modi |archive-date=26 August 2014 |access-date=13 August 2014 |website=Pinkvilla}}</ref> |- | rowspan="2" |2021 |''ਸੁਪਰ ਡਾਂਸਰ'' |ਆਪ |ਮਹਿਮਾਨ |<ref>{{Cite web |date=25 September 2021 |title=Super Dancer 4: Hema Malini, Poonam Dhillon and Padmini Kolhapure to grace the dance reality show |url=https://www.news18.com/news/movies/super-dancer-4-hema-malini-poonam-dhillon-and-padmini-kolhapure-to-grace-the-dance-reality-show-4243952.html |access-date=26 September 2021 |website=News18}}</ref> |- |''ਦਿਲ ਬੇਕਰਾਰ'' |ਭੂਦੇਵੀ |ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ |<ref>{{Cite web |last=Jha |first=Lata |date=20 November 2021 |title=Disney+ Hotstar to stream new show 'Dil Bekaraar' on 26 November |url=https://www.livemint.com/industry/media/disney-hotstar-to-stream-new-show-dil-bekaraar-on-26-november-11637383183934.html |access-date=16 December 2021 |website=Live Mint}}</ref> |- |2022 |''ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਲਿਲ ਚੈਂਪਸ 9'' | rowspan="2" |ਆਪ | rowspan="2" |ਮਹਿਮਾਨ |<ref>{{Cite web |date=9 November 2022 |title=Mithun Chakraborty, Padmini Kolhapure reunite after 33 years on dance show |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/mithun-chakraborty-padmini-kolhapure-reunite-after-33-years-watch-video-8259207/lite/ |access-date=22 December 2022 |website=Indian Express}}</ref> |- |2023 |''ਇੰਡੀਆਜ਼ ਬੈਸਟ ਡਾਂਸਰ 3'' |<ref>{{Cite web |title=Padmini Kolhapure recreates the magic of 'Yeh Galiyan Yeh Chaubara' on India's Best Dancer 3 |url=https://zeenews.india.com/television/padmini-kolhapure-recreates-the-magic-of-yeh-galiyan-yeh-chaubara-on-ibd-3-2635599.html/amp |access-date=15 July 2023 |website=Zee News}}</ref> |- |2025 |''ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਸਮਰਾਟ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ'' |ਰਾਜਮਾਤਾ | |<ref>{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Padmini Kolhapure: One of my biggest regrets is missing out on working with Amitji |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/padmini-kolhapure-one-of-my-biggest-regrets-is-missing-out-on-working-with-amitji/articleshow/120921108.cms |website=The Times of India}}</ref> |- |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਗਾਇਕ (ਸੰਗੀਤ) ! class="unsortable" |ਰੈਫ. |- | rowspan="2" |2021 |"ਹਮ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ" |ਵੱਖ-ਵੱਖ |<ref>{{Cite web |title=Lata Mangeshkar, Amitabh Bachchan, Shraddha Kapoor, Padmini Kolhapure come together for Hum Hindustani |url=https://m.filmfare.com/news/bollywood/lata-mangeshkar-amitabh-bachchan-shraddha-kapoor-tara-sutaria-come-together-for-hum-hindustani-50105.html |access-date=16 August 2021 |website=Filmfare}}</ref> |- |"ਯੇ ਗਲੀਆਂ ਯੇ ਚੌਬਾਰਾ" |ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ |<ref>{{Cite web |title=Padmini Kolhapure to recreate her iconic song 'Ye Galiyan Ye Chaubara' in a music video |url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/padmini-kolhapure-to-recreate-her-iconic-song-ye-galiyan-ye-chaubara20211101150658/ |access-date=16 November 2021 |website=ANI News}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ੇ ਉਤੇ ਹਿੰਦੀ ਹਵਾਲੇ ਵਰਤੇ ਹਨ]] coukey62g2tb23m6u3g7rbp6uaqynj6 0 155414 848477 646391 2026-09-29T18:47:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848477 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨਿਕਿਤਾ ਨਾਰਾਇਣ | birth_date = {{birth date and age|1990|5|19|df=y}} | birth_place = ਬੈਂਗਲੁਰੂ, ਕਰਨਾਟਕ, ਭਾਰਤ | education = ਸੇਂਟ ਫਰਾਂਸਿਸ ਕਾਲਜ, ਬੇਗਮਪੇਟ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਕੀਤੀ। | occupation = [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]], [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਨਿਕਿਤਾ ਨਰਾਇਣ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Nikitha Narayan''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2011 ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਨਿਕਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਮਈ ਨੂੰ ਬੈਂਗਲੁਰੂ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਕੰਨੜ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੰਚਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ।<ref name="uniquetimes1">{{Cite web |date=19 October 2011 |title=Nikitha Narayan &#124; Unique Times Magazine |url=http://www.uniquetimes.org/nikitha-narayan/ |access-date=17 February 2015 |publisher=Uniquetimes.org}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਫਰਾਂਸਿਸ ਕਾਲਜ, ਬੇਗਮਪੇਟ, [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=19 July 2011 |title=Nikitha Narayan |url=http://businessoftollywood.com/2011/07/nikitha-narayan/ |access-date=17 February 2015 |publisher=Business of Tollywood}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਗੋਲਡਮੈਨ ਸਾਕਸ]] ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਨਾਲਿਸਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ|ਫੇਸਬੁੱਕ]] ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਕੰਪਨੀ|ਐਮਾਜੌਨ]] ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=6 February 2015 |title='I'd like to do a high-fashion film' - Rediff.com Movies |url=http://www.rediff.com/movies/interview/id-like-to-do-a-high-fashion-film/20150206.htm |access-date=17 February 2015 |publisher=Rediff.com}}</ref> ਉਸਨੇ ਬੈਂਗਲੁਰੂ, ਮੈਸੂਰ, ਚੇਨਈ, ਵਿਜ਼ਾਗ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ। === ਐਕਟਿੰਗ === ਨਵੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ, ਨਿਕਿਤਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮਧੁਰਾ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਰੈੱਡੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਇਟਸ ਮਾਈ ਲਵ ਸਟੋਰੀ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਜਿੱਤੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਪੂਰੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 50 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੱਲੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਚੰਗੀ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ। [[ਦ ਹਿੰਦੂ|ਦ ਹਿੰਦੂ ਨੇ]] ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ "ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੀ ਹੈ"<ref>{{Cite web |last=Y Sunita Chowdhary |date=12 November 2011 |title=It's My Love Story: Dialect dilemma |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/its-my-love-story-dialect-dilemma/article2621454.ece |access-date=17 February 2015 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20141130102251/http://www.thehindu.com/features/cinema/its-my-love-story-dialect-dilemma/article2621454.ece |archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2014 |url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ''[[ਰੈਡਿਫ.ਕਾੱਮ|ਰੈਡੀਫ ਨੇ]]'' ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ "ਤਾਜ਼ਾ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਬਣਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ"।<ref>{{Cite web |date=11 November 2011 |title=Review: It's My Love Story is boring - Rediff.com Movies |url=http://www.rediff.com/movies/report/review-its-my-love-story/20111111.htm |access-date=17 February 2015 |publisher=Rediff.com}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ [[ਦੁਬਈ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 1ਲੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੂਵੀ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਡੈਬਿਊਟੈਂਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਭਵਿਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ''ਰੇਸ'' ਨਾਮਕ ਤੇਲਗੂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ 1 ਮਾਰਚ 2013 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਤੇਲਗੂ<ref>{{Cite web |date=26 October 2012 |title=Nikitha Narayan on a roll |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Nikitha-Narayan-on-a-roll/articleshow/16966394.cms |access-date=17 February 2015 |website=The Times of India}}</ref> ਵਿੱਚ ''ਮੇਡ ਇਨ ਵਿਜ਼ਾਗ'' ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ''ਨੀ ਨਾਨ ਮੱਟੂਮ'' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸੀ। ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ, ''ਮੁੰਬਈ-ਪੁਣੇ-ਮੁੰਬਈ'' ਦਾ ਰੀਮੇਕ, ਇਹ ਕੰਮਨੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Nikhil Raghavan |date=8 December 2012 |title=Etcetera: Flair for languages |url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/chen-cinema/etcetera-flair-for-languages/article4178336.ece |access-date=17 February 2015 |website=The Hindu}}</ref> ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ 2015 ਰਿਲੀਜ਼ ਮੰਜੂਨਾਥ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''ਲੇਡੀਜ਼ ਐਂਡ ਜੈਂਟਲਮੈਨ'' ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="deccanchronicle1">{{Cite web |date=9 June 2014 |title=Nikitha Narayan to play a modern housewife |url=http://www.deccanchronicle.com/140609/entertainment-tollywood/article/nikitha-narayan-play-modern-housewife |access-date=17 February 2015 |website=Deccan Chronicle}}</ref> ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ''ਪੇਸਰੱਟੂ'' ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਭੀੜ ਫੰਡ ਵਾਲੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=11 January 2015 |title=Tollywood's first crowd funded film |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Tollywoods-first-crowd-funded-film/articleshow/45842813.cms |access-date=17 February 2015 |website=The Times of India}}</ref> ਉਸਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੈਮਸੀ ਦੀ ''ਵੇਨੇਲੋ ਹੈ ਹੈ'' ਵਿੱਚ ''ਕੋ'' ਫੇਮ ਅਜਮਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਕੀਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ]] gzbcu0elp1lpkwnq0fwasou0z0pj0n3 0 155438 848487 813070 2026-09-29T19:19:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848487 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn">ਨੀਤਾ ਮਹਿਤਾ</div> |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ | class="infobox-data" |ਸੁਭਾਸ਼ ਮਹਿਤਾ |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |ਰਸੋਈ ਕੈਰੀਅਰ |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ | class="infobox-data category" |ਭਾਰਤੀ |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="collapsible-list mw-collapsible"><div><div>ਅਵਾਰਡ </div></div> * '''ਸਰਬੋਤਮ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੁੱਕਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ (1999)''' </div> |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਵੈੱਬਸਾਈਟ | class="infobox-data" |[http://www.nitamehta.com/ nitamehta.com] |} '''ਨੀਤਾ ਮਹਿਤਾ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Nita Mehta''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੈੱਫ,<ref name="celebrity chef">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report_compilations-of-regional-cuisines-in-english-gaining-popularity-in-mumbai_1361077|title=Compilations of regional cuisines in English gaining popularity in Mumbai|date=19 March 2010|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=7 August 2012}}</ref> ਲੇਖਕ,<ref name="Morsels of pleasure">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2010/09/18/stories/2010091852500600.htm|title=Morsels of pleasure|date=18 September 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=7 August 2012|archive-url=https://archive.today/20130125091305/http://www.hindu.com/mp/2010/09/18/stories/2010091852500600.htm|archive-date=25 January 2013}}</ref> ਰੈਸਟੋਰੇਟ ਮਾਲਿਕ<ref name="kelong">{{Cite web |title=Nita Mehta's multi-cuisine restaurant Kelong is going to open in Sarabha Nagar Ludhiana |url=http://www.ludhianadistrict.com/news/news-1323068470.html |access-date=7 August 2012 |publisher=Ludhianadistrict.com |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304091713/http://www.ludhianadistrict.com/news/news-1323068470.html |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁੱਕਬੁੱਕਾਂ, ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ<ref name="classes">{{Cite news|url=http://hindustantimes.com/|title=Cooking up a delight|date=15 July 2006|work=[[Hindustan Times]]|access-date=13 August 2012|archive-date=13 ਅਗਸਤ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120813010454/http://www.hindustantimes.com/|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਰਸੋਈ ਆਧਾਰਿਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="masterchef">{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/tv-guide/chef-saby-and-nita-mehta-masterchef-165|title=Chef Saby and Nita Mehta on MasterChef|date=26 November 2011|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=13 August 2012|archive-date=11 ਜਨਵਰੀ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111135522/http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/tv-guide/chef-saby-and-nita-mehta-masterchef-165|url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == === ਲੇਖਕ === ਮਹਿਤਾ ਨੇ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ  ਜਿਸ ਦੀਆਂ 6 ਮਿਲੀਅਨ ਕਾਪੀਆਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। 1999 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ''ਵਿਸ਼ਵ ਕੁੱਕਬੁੱਕ ਮੇਲੇ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫਲੇਵਰਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਕੁਕਿੰਗ'' ਲਈ ''ਸਰਬੋਤਮ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੁੱਕਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ'' ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="400books">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-07/diet/30606774_1_pomace-leonardo-olive-oil-dalmia-continental|title=Switch to olive oil for better health|date=7 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=7 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120622010834/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-07/diet/30606774_1_pomace-leonardo-olive-oil-dalmia-continental|archive-date=2012-06-22|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|The Times of India]]''. 7 June 2012. Archived from [http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-07/diet/30606774_1_pomace-leonardo-olive-oil-dalmia-continental the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120622010834/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-07/diet/30606774_1_pomace-leonardo-olive-oil-dalmia-continental |date=2012-06-22 }} on 22 June 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">7 August</span> 2012</span>.</cite></ref> ਉਸਦੀਆਂ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ''ਜੈਤੂਨ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਇੰਡੀਅਨ ਕੁਕਿੰਗ'',<ref name="oliveoil">{{Cite news|url=http://hindustantimes.com/|title=Switch to olive oil for better health: Cookery expert Nita Mehta|date=8 January 2012|work=[[Hindustan Times]]|access-date=13 August 2012|archive-date=13 ਅਗਸਤ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120813010454/http://www.hindustantimes.com/|url-status=dead}}</ref> ''ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਚੀਨੀ'',<ref name="chinese">{{Cite news|url=http://chinadaily.com.cn/|title=Sizzling sounds of India's second favourite food|date=21 November 2006|work=[[China Daily]]|access-date=13 August 2012|archive-date=23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120423180251/http://www.chinadaily.com.cn/|url-status=dead}}</ref> ''ਜ਼ੀਰੋ ਆਇਲ ਕੁਕਿੰਗ'',<ref name="zerooil">{{Cite news|url=http://easterneye.eu/|title=Healthy living|date=16 March 2012|work=Eastern Eye|access-date=13 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120814033340/http://www.easterneye.eu/|archive-date=14 August 2012}}</ref> ''ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ 101 ਪਕਵਾਨਾਂ'', <ref name="101 recipes">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/Food/article669309.ece|title=Morsels of pleasure|date=15 September 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=13 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110908041357/http://www.thehindu.com/life-and-style/Food/article669309.ece|archive-date=8 ਸਤੰਬਰ 2011|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ''ਚਿਕਨ ਅਤੇ ਪਨੀਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ'' ''ਪਕਵਾਨ''<ref name="diabities">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-28/diet/30130936_1_lifestyle-diseases-heart-diseases-heart-ailments|title=Fight lifestyle diseases with good food|date=28 September 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=13 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20111130063124/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-28/diet/30130936_1_lifestyle-diseases-heart-diseases-heart-ailments|archive-date=30 November 2011}}</ref> ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="chickenpaneer">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mag/2002/02/10/stories/2002021000310800.htm|title=Chicken and paneer|date=10 February 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=13 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20020428043312/http://www.hindu.com/thehindu/mag/2002/02/10/stories/2002021000310800.htm|archive-date=28 April 2002}}</ref> === ਉੱਦਮਤਾ === ਮਹਿਤਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ''ਨੀਤਾ ਮਹਿਤਾ ਰਸੋਈ ਅਕੈਡਮੀ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਰਸੋਈ ਅਕੈਡਮੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ 2001 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="10years">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food/food-reviews/Baking-love--with-truffles-and-tiramisu/articleshow/7467967.cms|title=Baking love – with truffles and tiramisu!|date=19 December 2011|work=[[Times of India]]|access-date=13 August 2012}}</ref> ਮਹਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਅਸਲ ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਕੈਡਮੀ ਇੱਕ ਫਰੈਂਚਾਈਜ਼ੀ ਮਾਡਲ 'ਤੇ ਚਲਦੀ ਹੈ।<ref name="franchise">{{Cite web |url=http://www.hospitalitybizindia.com/detailNews.aspx?aid=2942&sid=1 |publisher=Hospitalitybizindia.com}}</ref> ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਸਟ ਫੂਡ, ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਭਾਰਤੀ ਭੋਜਨ, ਪਿਕਨਿਕ ਪੈਕ, "ਘੱਟ-ਕੈਲੋਰੀ ਸਨੈਕਸ", [[ਸਲਾਦ (ਖਾਣਾ)|ਸਲਾਦ]], ਮਿਠਾਈਆਂ, ਚਾਕਲੇਟਾਂ, ਮਿਠਾਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ "ਸਿਹਤਮੰਦ ਦਿਲ" ਦੀਆਂ ਪਕਵਾਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="multicuisine">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1060812/asp/weekend/story_6582159.asp|title=Of skills and skillets|date=12 August 2006|work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|access-date=13 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820052322/http://www.telegraphindia.com/1060812/asp/weekend/story_6582159.asp|archive-date=20 August 2014}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਤਾ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਦੇ [[Sarabha Nagar|ਸਰਾਭਾ ਨਗਰ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ''ਕੇਲੋਂਗ'' ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਬਣ ਗਈ। === ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਦਿੱਖ === ਕਈ ਬੈਂਕਾਂ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ|ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ]] ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਨਿੱਜੀ ਵਿੱਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਤਾ ਮਹਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕੁਕਿੰਗ ਕਲਾਸਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।<ref name="banks">{{Cite news|url=http://www.financialexpress.com/printer/news/34835/|title=Financial Products: Wooing The Woman|date=27 September 2004|work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]|access-date=13 August 2012}}</ref> ਪੈਨਾਸੋਨਿਕ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ [[ਕੋਇੰਬਟੂਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਵੈਂਟ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਨੀਤਾ ਮਹਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ ਕੁਕਿੰਗ ਲਈ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="microwave">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2006/06/01/stories/2006060100360100.htm|title=Tikkas, truffle and tips|date=1 June 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=13 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502115438/http://www.hindu.com/mp/2006/06/01/stories/2006060100360100.htm|archive-date=2 May 2012}}</ref> 2007 ਵਿੱਚ, [[ਪੈਪਸੀਕੋ]] ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੇ ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨੈਕਸ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ [[ਕੁਰਕੁਰੇ|ਕੁਰਕੁਰੇ ਨੇ]] ਇੱਕ ਵਿਅੰਜਨ ਮੁਕਾਬਲਾ ਚਲਾਇਆ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਣਾ ਨੀਤਾ ਮਹਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="kurkure">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2007/08/04/stories/2007080452330300.htm|title=Become celebrities overnight!|date=4 August 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=13 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20071123190357/http://www.hindu.com/mp/2007/08/04/stories/2007080452330300.htm|archive-date=23 November 2007}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਤਾ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਨੇ ਰੂਹ ਅਫਜ਼ਾ ਲਈ ਮੌਕਟੇਲ ਅਤੇ ਮਿਠਆਈ ਪਕਵਾਨਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜੋ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="roohafza">{{Cite news|url=http://hindustantimes.com/|title=Hamdard gives century-old Rooh Afza a facelift|date=28 June 2010|work=[[Hindustan Times]]|access-date=13 August 2012|archive-date=13 ਅਗਸਤ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120813010454/http://www.hindustantimes.com/|url-status=dead}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ ਵੀ, ਪੰਚਸ਼ੀਲ ਕਲੋਨੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ''ਸਟੈਪ ਬਾਇ ਸਟੈਪ'' ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਨੇ ਮਹਿਤਾ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮੀਨੂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਲਈ ਗਾਈਡ ਵਜੋਂ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਪੈਕ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name="schoollunch">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/course-meal/580714/0|title=Course Meal|date=17 February 2010|work=[[Indian Express]]|access-date=13 August 2012}}</ref> ਨੀਤਾ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਕਈ ਕੁਕਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਮੱਲਿਕਾ-ਏ-ਕਿਚਨ 2011'' ਜੋ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜੇਡਬਲਯੂ ਮੈਰੀਅਟ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="mallika-e-kitchen">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/kitchen-queen/860117/|title=Kitchen Queen|date=15 October 2011|work=[[Indian Express]]|access-date=13 August 2012}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਤਾ ਇੱਕ ਜੱਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੁਕਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਾਸਟਰ ਸ਼ੈੱਫ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। == ਅਵਾਰਡ == * ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ''ਵਿਸ਼ਵ ਕੁੱਕਬੁੱਕ ਮੇਲੇ'' (1999) ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਸੋਈ ਦੇ ਸੁਆਦ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੁੱਕਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ<ref name="400books"/> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] gcum1l3e8a7p0g4yej2g1yjtjoxvl46 0 155630 848515 646952 2026-09-29T21:15:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848515 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪੀਆ ਬਾਜਪਾਈ | image = Piaa_Bajpai_(cropped).jpg | image_size = | alt = | caption = 2016 ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਵਿੱਚ ਬਾਜਪਾਈ | birth_name = | birth_date = {{Birth based on age as of date|28|2022|3|28}} | birth_place = [[ਇਟਾਵਾ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ | occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਾਡਲ | years_active = 2008– ਮੌਜੂਦ | height = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਪੀਆ ਬਾਜਪਾਈ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Pia Bajpiee''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਅਤੇ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ|ਕੋਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵੈਂਕਟ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ''ਗੋਆ'' ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਕੇਵੀ ਆਨੰਦ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਕੋ'' ਵਿੱਚ ਸਾਰੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਬਾਜਪੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਇਟਾਵਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੇਕ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਸਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2010-12-02 |title=Meet the real Babli |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_meet-the-real-babli-piaa-bajpai_1475395 |access-date=2012-03-27 |publisher=DNA India}}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-02-16 |title=Piaa goes on a promotional tour |url=http://www.sify.com/movies/piaa-goes-on-a-promotional-tour-news-tamil-kkfqSgjcggj.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010122732/http://www.sify.com/movies/piaa-goes-on-a-promotional-tour-news-tamil-kkfqSgjcggj.html |archive-date=2014-10-10 |access-date=2012-03-27 |website=Sify}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨਿਸਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਟਿਊਸ਼ਨਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਦਫਤਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਨਾਲ [[ਮੁੰਬਈ]] ਆ ਗਈ। ਬਾਜਪੀ ਨੇ ਫਿਰ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਲਈ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਨੌਕਰੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਪਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟ-ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ, ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਾਡਲਿੰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।<ref>{{Cite web |last=Sudhish Kamath |date=2010-05-06 |title=The Hindu : Arts / Cinema : Bale Piaa! |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/article423119.ece |access-date=2012-03-27 |publisher=Beta.thehindu.com}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਅਨੁਭਵੀ ਅਭਿਨੇਤਾ, [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] ਅਤੇ ਸੋਨਾਟਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਕਟਰ [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਡਬਰੀ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸਦੇ ਲਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2008-10-03 |title=Cinema Plus / Cinema : Kollywood Dreams |url=http://www.hindu.com/cp/2008/10/03/stories/2008100350070300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006091225/http://www.hindu.com/cp/2008/10/03/stories/2008100350070300.htm |archive-date=2008-10-06 |access-date=2012-03-27 |website=[[The Hindu]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] kx1vym9nnnh03xfv3iey6ix367po5gr 0 155673 848520 776009 2026-09-29T21:32:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848520 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਪੂਜਾ ਵੈਦਿਆਨਾਥ | image = | image_size = | birth_name = | alias = ਏ.ਵੀ. ਪੂਜਾ | birth_date = 15 ਫਰਵਰੀ 1988 | birth_place = [[ਚੇਨਈ]], [[ਭਾਰਤ]] | genre = ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ | occupation = ਗਾਇਕ | instrument = | years_active = 2013–ਮੌਜੂਦ | website = }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Articles with hCards]] '''ਪੂਜਾ ਵੈਦਿਆਨਾਥ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Pooja Vaidyanath''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ]] ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਕਈ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸਿੰਗਿੰਗ ਸ਼ੋਅਜ਼ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੂਜਾ ਨੇ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]], ਡੀ. ਇਮਾਨ ਅਤੇ ਐੱਸ. ਥਮਨ ਸਮੇਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਤਾਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="spicyonion">{{Cite web |title=Complete List Of Pooja Vaidyanath Songs &#124; Singer Pooja Vaidyanath Song Database |url=https://spicyonion.com/singer/pooja-vaidyanath-songs/ |access-date=2017-11-09 |website=spicyonion.com |archive-date=2017-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109134609/https://spicyonion.com/singer/pooja-vaidyanath-songs/ |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਪੂਜਾ ਦਾ ਜਨਮ ਡਾਕਟਰ ਵੈਦਿਆਨਾਥ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੂਜਾ ਨੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਐਸਪੀ ਬਾਲਸੁਬ੍ਰਾਹਮਣੀਅਮ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤੇਲਗੂ ਸ਼ੋਅ ''ਪਦਾਲਾਨੀ ਉਂਡੀ'' ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਜ਼ੀ ਤੇਲਗੂ ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਵੌਇਸ ਆਫ਼ ਯੂਥ'' ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਚੈਨਲ ਕਲੈਗਨਾਰ ਟੀਵੀ ' ਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਵਾਨਮਪਦੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਹ ''ਏਅਰਟੈੱਲ ਸੁਪਰ ਸਿੰਗਰ 3'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਪ ਜੇਤੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ। ਪੂਜਾ ਨੇ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਰਾਂਝਣਾ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੀਤ "ਤੁਮ ਤਕ" ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਦੇ ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ ਨੇ "ਵਿਜੇਤਾ" ਦੱਸਿਆ। ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗੀਤ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਤਾਮਿਲ ਸੰਸਕਰਣ, ''ਅੰਬਿਕਾਪਥੀ'' ਲਈ "ਕਾਨਵਾਏ" ਦੀ ਧੁਨ ਵੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ।<ref name="filmfare">{{Cite web |title=Music Review: Raanjhanaa |url=https://www.filmfare.com/reviews/music-review-raanjhanaa-3470.html |access-date=2017-11-09 |website=filmfare.com}}</ref><ref name="indiatimes">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Tamil-singers-hot-in-Bollywood/etarticleshow/21084336.cms|title=Tamil singers hot in Bollywood|date=15 January 2017|work=The Times of India|access-date=8 June 2019}}</ref> ਪੂਜਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਣੇ ਗਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਵਰੁਥਪਦਥਾ ਵਲੀਬਰ ਸੰਗਮ'' (2013) ਤੋਂ "ਪਰਕਾਧੇ", ''ਜਿਲਾ'' (2014) ਤੋਂ "ਯੈਪੋ ਮਾਮਾ ਤ੍ਰੇਤੂ" ਅਤੇ ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ''ਮਰਸਲ'' (2017) ਤੋਂ "ਆਲਾਪੋਰਨ ਤਮੀਜ਼ਾਨ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="thehindu">{{Cite web |title=Audio Beat: Varuthapadatha Vaalibar Sangam - Songs to lift your mood |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/audio-beat-varuthapadatha-vaalibar-sangam-songs-to-lift-your-mood/article4959791.ece |access-date=2017-11-09 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901003545/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/audio-beat-varuthapadatha-vaalibar-sangam-songs-to-lift-your-mood/article4959791.ece |archive-date=2013-09-01 |url-status=dead}}</ref><ref name="thehindu2">{{Cite web |title=Audio beat: Jilla - Big stars and some great music |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/audio-beat-jilla-big-stars-and-some-great-music/article5511967.ece |access-date=2017-11-09 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20140705035950/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/audio-beat-jilla-big-stars-and-some-great-music/article5511967.ece |archive-date=2014-07-05 |url-status=dead}}</ref><ref name="thehindu3">{{Cite web |title=Music to mitigate pain |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/Music-to-mitigate-pain/article14576106.ece |access-date=2017-11-09 |website=The Hindu}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 0rpo56jldwizl77tqb7gds59mf5z0mi 0 155727 848540 654942 2026-09-29T22:17:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848540 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਕੋਠਾਰੀ | image = Priyanka Kothari.jpg | caption = 2012 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਕੋਠਾਰੀ | other_names = ਨਿਸ਼ਾ ਕੋਠਾਰੀ, ਅਮੋਹਾ | birth_name = | birth_date = | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਸਟੇਜ ਕਲਾਕਾਰ | years_active = 2003–2016 | spouse = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਕੋਠਾਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Priyanka Kothari'''), ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ '''ਨਿਸ਼ਾ ਕੋਠਾਰੀ''' ਜਾਂ '''ਅਮੋਹਾ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=24 October 2018 |title=Remember Ram Gopal Varma's muse Nisha Kothari? Here is what she is up to now |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/remember-ram-gopal-varma-s-muse-nisha-kothari-here-is-what-she-is-up-to-now-1374255-2018-10-24 |website=India Today}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/no-comeback-just-moving-forward-nisha-kothari/articleshow/48330809.cms|title=No comeback, just moving forward: Nisha Kothari|work=The Times of India}}</ref> ਉਹ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]], ਤੇਲਗੂ, ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=11 August 2011 |title=Nisha Kothari comes back to Kollywood! - Times Of India |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-07-26/news-interviews/27914659_1_nisha-kothari-telugu-film-malavika |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811095928/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-07-26/news-interviews/27914659_1_nisha-kothari-telugu-film-malavika |archive-date=11 August 2011}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 August 2011 |title=Nisha says, my foot! - Times Of India |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-29/news-interviews/28010886_1_nisha-kothari-ramu-cochin |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811060944/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-29/news-interviews/28010886_1_nisha-kothari-ramu-cochin |archive-date=11 August 2011}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 June 2011 |title=The Hindu : Metro Plus Bangalore / Profiles : Luck by chance |url=http://www.hindu.com/mp/2009/12/15/stories/2009121550500400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629025154/http://www.hindu.com/mp/2009/12/15/stories/2009121550500400.htm |archive-date=29 June 2011}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2009 |title=The Hindu : Metro Plus Kochi / Cinema : I am who I am |url=http://www.hindu.com/mp/2009/06/22/stories/2009062250620400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628171936/http://www.hindu.com/mp/2009/06/22/stories/2009062250620400.htm |archive-date=28 June 2009}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 May 2009 |title=The Hindu : Karnataka / Bangalore News : Vodafone updates on Puneet's new film |url=http://www.hindu.com/2009/04/29/stories/2009042950790200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090510082407/http://www.hindu.com/2009/04/29/stories/2009042950790200.htm |archive-date=10 May 2009}}</ref> ਉਹ ਅਕਸਰ [[ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ|ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ ਦੀਆਂ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref name="indiatimes2007">{{Cite web |date=25 August 2007 |title='I am not sexy" : Nisha Kothari |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-08-25/news-interviews/27954423_1_nisha-kothari-hema-malini-rgv |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203052227/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-08-25/news-interviews/27954423_1_nisha-kothari-hema-malini-rgv |archive-date=3 December 2013 |access-date=29 November 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 July 2006 |title=Interview with Nisha Kothari |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6625.html |access-date=29 November 2013 |publisher=Indiaglitz.com |archive-date=23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070423065024/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6625.html |url-status=dead }}</ref><ref name="thehindu1">{{Cite web |date=15 December 2009 |title=Luck by chance |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/luck-by-chance/article400966.ece |access-date=29 November 2013 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203155538/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/luck-by-chance/article400966.ece |archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013 |url-status=dead}}</ref> == ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਕੋਠਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਗ੍ਰੇਡ 10 ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ [[ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 6 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ [[ਕਥਕ]] ਸਿੱਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨਮਿਤ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਐਕਟਿੰਗ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਹੈ।<ref name="thehindu1"/> == ਹੋਰ ਕੰਮ == ਕੋਠਾਰੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਫਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਲੱਬ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। 2011 [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਉੱਤਰੀ ਉਲੂਬੇਰੀਆ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜ ਰਹੇ [[ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ]] ਉਮੀਦਵਾਰ ਡਾ ਨਿਰਮਲ ਮਾਝੀ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ।<ref name="femina">{{Cite web |date=30 April 2011 |title=Priyanka Kothari supports Woman Power |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-30/news-interviews/29490349_1_priyanka-kothari-priyanka-plans-agyaat |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606144027/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-30/news-interviews/29490349_1_priyanka-kothari-priyanka-plans-agyaat |archive-date=6 June 2012 |access-date=16 May 2011 |website=[[The Times of India]]}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਿਲਜ਼ ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਇੰਡੀਆ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ (ਡਬਲਯੂ.ਆਈ.ਐਫ.ਡਬਲਯੂ.) ਵਿੱਚ ਰੈਂਪ ਵਾਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=10 October 2011 |title=Consider ramp walk as my comeback: Nisha Kothari |url=http://www.indiavision.com/news/article/entertainment/237253/consider-ramp-walk-as-my-comeback-nisha-kothari/ |publisher=Indiavision news |access-date=6 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031249/http://www.indiavision.com/news/article/entertainment/237253/consider-ramp-walk-as-my-comeback-nisha-kothari/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] dak22mx81nru0zzglyd2ane7nqfu04z 0 156524 848375 649072 2026-09-29T13:02:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848375 wikitext text/x-wiki '''ਜੋਤੀ ਅਰੋੜਾ''' ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਡਰੀਮਜ਼ ਸੇਕ'' (2011), ''ਲੈਮਨ ਗਰਲ'' (2014) ਅਤੇ ''ਯੂ ਕਮ ਲਾਈਕ ਹੋਪ'' (2017) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਬਲੌਗਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Rajpal 2017">{{Cite news|url=https://www.edexlive.com/people/2017/dec/12/if-rape-and-abuse-is-a-reality-then-there-are-instances-were-women-have-taken-advantage-too-author-1735.html|title=How author Jyoti Arora hasn't let thalassemia or Twitter trolls get in her way|last=Rajpal|first=Seema|date=December 12, 2017|work=The New Indian Express|access-date=15 April 2021}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਅਰੋੜਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਥੈਲੇਸੇਮੀਅਾ|ਥੈਲੇਸੀਮੀਆ]] ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://fit.thequint.com/health-news/world-blood-donor-day-thalassemia-major-2#read-more|title=World Thalassemia Day: Here's Why It's Important To Donate Blood|last=Arora|first=Jyoti|date=May 8, 2019|work=The Quint|access-date=15 April 2021}}</ref><ref name="Dua 2015">{{Cite news|url=https://www.thebetterindia.com/31033/living-with-thalassemia/|title=Thalassemia Could Not Stop Her from Achieving Her Dream of Becoming a Novelist. Meet This Dynamo.|last=Dua|first=Neha|date=September 2, 2015|work=[[The Better India]]|access-date=15 April 2021}}</ref> ਉਸਨੇ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।<ref name="Dua 2015" /> ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੀਏ (ਆਨਰਜ਼) ਅਤੇ [[ਅੰਨਾਮਲਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਅੰਨਾਮਾਲਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]] ਅਤੇ ਅਪਲਾਈਡ [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ|ਸਾਈਕਾਲੋਜੀ]] ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref name="Gupta 2018">{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/books-and-art/310118/women-do-file-fake-cases-against-men-and-their-families-says-author-j.html|title=Women do file fake cases against men and their families, says author Jyoti Arora|last=Gupta|first=Soumyabrata|date=January 31, 2018|work=Deccan Chronicle|access-date=15 April 2021}}</ref><ref name="Dua 2015" /><ref name="Narkhede" /> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟਿਊਟਰ ਅਤੇ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਅਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਆਈਟੀ ਭਰਤੀ ਫਰਮ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="Dua 2015" /><ref name="Narkhede">{{Cite news|url=https://www.writerstory.com/jyoti-arora-interview-lemon-girl-book/|title=Jyoti Arora Interview – Lemon Girl Book|last=Narkhede|first=Nikhil|work=WriterStory|access-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422014936/https://www.writerstory.com/jyoti-arora-interview-lemon-girl-book/|archive-date=22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021|url-status=dead}}</ref> ਉਹ [[ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="Narkhede" /> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਲਾਗਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] csl83p12r3osrslaq5dadkyrcakn7m2 0 156539 848533 732701 2026-09-29T22:10:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848533 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਪ੍ਰਭਾ ਭਾਰਤੀ | image = | image_size = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_place = | origin = | death_place = | genre = | occupation = [[ਕਵਾਲੀ]] ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] ਗਾਇਕ | instrument = | years_active = 1960s–1990s | label = | website = | associated_acts = ਪ੍ਰਭਾ ਭਾਰਤੀ ਐਂਡ ਪਾਰਟੀ }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Pages using infobox musical artist with associated acts]] '''ਪ੍ਰਭਾ ਭਾਰਤੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Prabha Bharti;''' ਮੌਤ 2000) 1960 ਤੋਂ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ|ਕਵਾਲੀ]] ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] ਗਾਇਕਾ ਸੀ। ਉਹ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ|ਕਵਾਲੀ]] ਗਾਇਕਾ ([[ਕ਼ੱਵਾਲੀ|ਕਵਾਲ]]) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫ਼ੀ]] ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਰਦ ਗਾਇਕਾਂ ਦਾ ਰਾਖਵਾਂ ਹੈ।<ref name="express08">{{Cite web |last=Alokparna Das |date=Dec 14, 2008 |title=Different pitch |url=http://expressindia.indianexpress.com/latest-news/different-pitch/398095/ |access-date=4 July 2013 |publisher=Indian Express}}</ref><ref name="tribune">{{Cite web |last=Deepika Vij |date=March 3, 2000 |title=Qawwali struggling to retain form |url=http://www.tribuneindia.com/2000/20000303/art-trib.htm#1 |access-date=4 July 2013 |website=The Tribune}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ, "ਰੰਗ-ਏ-ਕਵਾਲੀ" (1978) ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਵਾਲੀਆਂ, "ਛਾਪ ਤਿਲਕ" ਅਤੇ "ਮਾਈ ਨੀ ਮਾਈ",<ref>{{Cite web |date= |title=Range Qawwali (1978) |url=http://delhipubliclibrary.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=46735&shelfbrowse_itemnumber=191630 |access-date=July 5, 2013 |publisher=Delhi Public Library}}</ref> ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੇਸਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਵਾਲੀ ਐਲਬਮ, "ਪ੍ਰਭਾ ਭਾਰਤੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਕੱਵਾਲੀ" ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਕੰਪਨੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (HMV-EMI) ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date= |title=Prabha Bharti Ghazal & Qawali - Bollywood Ost Lp - Kesar Singh Narula |url=http://www.ebay.com/itm/PRABHA-BHARTI-GHAZAL-QAWALI-BOLLYWOOD-OST-LP-KESAR-SINGH-NARULA-/271153194882?pt=LH_DefaultDomain_0&hash=item3f21fd6782 |access-date=July 4, 2013 |publisher= |archive-date=ਜਨਵਰੀ 8, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108165108/http://www.ebay.com/itm/PRABHA-BHARTI-GHAZAL-QAWALI-BOLLYWOOD-OST-LP-KESAR-SINGH-NARULA-/271153194882?pt=LH_DefaultDomain_0&hash=item3f21fd6782 |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਵਧੇਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਪ ਵਜੋਂ ਲਿਆ" ਦੇਖਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਾਦਾ ਕੱਵਾਲਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮੀ ਕੱਵਾਲੀਆਂ ਨੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਕੱਵਾਲ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੂ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਸੂਫ਼ੀ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref name="Pemberton2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bVEqAQAAMAAJ|title=Women mystics and sufi shrines in India|last=Kelly Pemberton|date=31 July 2010|publisher=University of South Carolina Press|isbn=978-1-57003-919-5|page=115|access-date=5 July 2013}}</ref> 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ, ਉਹ [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੱਵਾਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸਤਾਦ ਛੋਟੇ ਉਸਾਫ਼, ਨਜ਼ੀਰ ਭਾਰਤੀ, ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਇਕਬਾਲ, ਅਤੇ ਇਮਾਮ ਖਾਨ ਸਮੇਤ ਮਰਦ ਕੱਵਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਕੱਵਾਲੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤੇ।<ref name="KauraCour1976">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PAkuAAAAYAAJ|title=Directory of Indian Women Today, 1976|last=Ajīta Kaura|last2=Arpana Cour|publisher=India International Publications|year=1976|page=534|access-date=5 July 2013}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1971)|1971 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ]] ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{Citation |title=Sainik Samachar: The Pictorial Weekly of the Armed Forces |url=https://books.google.com/books?id=x-zeAAAAMAAJ |page=20 |year=1993 |access-date=5 July 2013}}</ref> 1980 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨ ਨੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਦੁਬਈ]], [[ਕੁਵੈਤ]], [[ਦਮਸ਼ਕ|ਦਮਿਸ਼ਕ]], [[ਅਬੂ ਧਾਬੀ]] ਅਤੇ [[ਮਸਕਟ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ "ਪਾਰਟੀ" (ਸਮੂਹ) ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=H8E5AQAAIAAJ|title=Cultural News from India|publisher=Indian Council for Public Relations|year=1980|page=78|access-date=5 July 2013}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=v7vRAAAAMAAJ|title=Indian and Foreign Review|publisher=Publications Division of the Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|year=1980|page=29|access-date=5 July 2013}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਗੀਤ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਵਧੀ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ। ਉਹ ਅੰਧੇਰੀ, [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="thehindu11">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/song-and-struggle/article1510780.ece|title=Song and struggle|last=Tripathi|first=Shailaja|date=March 5, 2011|work=The Hindu|access-date=4 July 2013|quote=.. passed away a few years back. (2011)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108174607/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/song-and-struggle/article1510780.ece|archive-date=8 ਜਨਵਰੀ 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=N-lkAAAAMAAJ|title=Rubeena Film Directory|publisher=Rubeena Collection|year=2002|access-date=5 July 2013}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == bg232jw17s4ry3do5w6nek0j31vhxyf 0 156556 848535 837523 2026-09-29T22:12:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848535 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪ੍ਰਵੀਨਾ | image = | caption = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਆਵਾਜ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | years_active = 1992 - ਮੌਜੂਦ | spouse = ਪ੍ਰਮੋਦ ਕੁਮਾਰ }} [[Category:Articles with hCards]] [[Category:No local image but image on Wikidata]] '''ਪ੍ਰਵੀਨਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Praveena''') ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/i-would-love-to-play-adhiparashakthi-again-praveena/articleshow/62230016.cms|title=I would love to play Adhiparashakthi again: Praveena - Times of India|last=Ur|first=Arya|work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>[http://www.mangalam.com/women/interview/87067 പ്രവീണ സീരിയല്‍ അഭിനയം നിര്‍ത്തിയതിനു പിന്നില്‍? - Mangalam]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved 24 August 2013</ref> ਉਸਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਗੋਰੀ'' ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/actress-praveena-on-returning-to-television-after-a-long-break/article22358688.ece|title=I need a break from intense roles: Praveena - The Hindu|last=M|first=Athira|date=3 January 2018|work=The Hindu}}</ref> ਉਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ''ਅਗਨੀਸਾਕਸ਼ੀ'' ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ''ਓਰੂ ਪੇਨਮ ਰੰਦਾਨੁਮ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਦੂਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards (Page 3) |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234157/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |archive-date=3 March 2016 |access-date=24 August 2012 |website=Government of Kerala}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards (Page 4) |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150707210332/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |archive-date=7 July 2015 |access-date=24 August 2012 |website=Government of Kerala}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2009/06/04/stories/2009060454240100.htm|title=Five awards for Adoor's Oru Pennum Randanum|date=4 June 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=4 June 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090607091854/http://www.hindu.com/2009/06/04/stories/2009060454240100.htm|archive-date=7 June 2009}}</ref> ਉਸਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਇਲੈਕਟਰਾ<ref>{{Cite web |last=Pavithra Srinivasan |date=5 January 2011 |title=Praveena conquers Tamil TV |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-tv-praveena-conquers-tamil-tv/20110105.htm |access-date=20 July 2011 |website=[[Rediff.com]]}}</ref> ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ''ਇਵਾਨ ਮੇਘਰੂਪਨ''<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/article3660473.ece|title=Dileep, Shwetha make the cut|date=20 July 2012|work=The Hindu|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823011811/http://www.thehindu.com/todays-paper/article3660473.ece|archive-date=23 ਅਗਸਤ 2012|access-date=9 ਮਾਰਚ 2023|url-status=dead}}</ref> ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਪ੍ਰਵੀਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 1978 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਨਾਇਰ ਅਤੇ ਲਲਿਤਾਬਾਈ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਕਾਲਜ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਪ੍ਰਮੋਦ ਨਾਇਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਮੋਦ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਵਿਰਾਮ ਲਿਆ। ਜੋੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਹੈ।  == ਅਵਾਰਡ ==   '''ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ''' * 1998: ਦੂਜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ''ਅਗਨੀਸਾਕਸ਼ੀ'' * 2008: ਦੂਜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ''ਓਰੂ ਪੇਨਮ ਰੈਂਡਾਨਮ'' * 2010: ਸਰਵੋਤਮ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ - ''ਇਲੈਕਟ੍ਰਾ'' * 2011: ਸਰਵੋਤਮ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ - ''ਇਵਾਨ ਮੇਘਰੂਪਨ'' '''ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ''' * 2005- ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਮੇਘਮ * 2011- ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਦੇਵੀਮਹਾਥਮਯਮ * 2018- ਸਰਵੋਤਮ ਚਰਿੱਤਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ- ਕਸਤੂਰੀਮਨ '''ਕੇਰਲ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ''' * 1999 - ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਵਸੰਤਿਯੁਮ ਲਕਸ਼ਮੀਯੁਮ ਪਿੰਨੇ ਨਜਾਨੁਮ * 2007 - ਸਰਵੋਤਮ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ - ਨਾਵਲ '''ਸੁਨ ਕੁਡੰਬਮ ਵਿਰੁਥੁਗਲ''' * 2018 - ਸਰਵੋਤਮ ਮਾਂ ਲਈ ਸੁਨ ਕੁਡੰਬਮ ਵਿਰੁਥੁਗਲ - ਪ੍ਰਿਯਮਨਵਲ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] gcug1lmalfix1dcthy1nn8xvdnz6d7i 0 156638 848705 732324 2026-09-30T11:47:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848705 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਆਰ.ਜੇ. ਰੇਨੂ | image = RenuJospeph1.jpg | image_size = | caption = | other_names = ਆਰ.ਜੇ. ਵੀ ਜੇ ਰੇਨੂ | birth_name = ਰੇਨੂ ਜੋਸਫ ਏਲੰਜੀਕਲ | birth_date = | birth_place = ਕੋਠਾਮੰਗਲਮ, [[ਕੇਰਲ]] | death_date = | death_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਰੇਡੀਓ ਜੌਕੀ, ਵੀਡੀਓ ਜੌਕੀ | years_active = 2007–ਮੌਜੂਦ | known_for = | parents = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਰੇਨੂ ਜੋਸਫ਼''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Renu Joseph''') ਨੂੰ '''ਆਰ.ਜੇ. ਰੇਨੂ''' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੇਡੀਓ ਜੌਕੀ, ਵੀਡੀਓ ਜੌਕੀ, ਟੈਡ ਐਕਸ ਸਪੀਕਰ,<ref>{{Citation |title=Verbal immunity; a path to serenity {{!}} Renu Joseph {{!}} TEDxTKMCE |url=https://www.youtube.com/watch?v=4gOokXiC2g0 |language=en |access-date=2023-02-15}}</ref> ਖੇਡ ਪੇਸ਼ਕਾਰ, ਅਤੇ [[ਕੋਚੀ]], [[ਕੇਰਲਾ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇੰਟਰਵਿਊਰ ਹੈ। ਉਹ ਕਲੱਬ ਐਫਐਮ 94.3/104.8<ref>{{Cite web |date=15 May 2008 |title=Honour for Club FM 94.3 |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1258364.ece |access-date=3 July 2016 |website=[[The Hindu]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸ਼ੋਅ ''ਲਵ ਬਾਈਟਸ'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ [[ਰੇਡੀਓ]] ਅਤੇ [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ|ਟੀਵੀ]] 'ਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=31 January 2011 |title=Living the RJ dream |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article413193.ece?service=print |access-date=3 July 2016 |website=[[The New Indian Express]] |archive-date=17 ਅਗਸਤ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817015451/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article413193.ece?service=print |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਫੀਫਾ 2022 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਜੀਓ ਸਿਨੇਮਾ ਮਲਿਆਲਮ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਹੋਣ ਲਈ ਵੀ ਮਸਹੂਰ ਹੈ।<ref name=":1">{{Citation |title=Malayali commentators get ready ahead of #FIFAWorldCupQatar2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Z3zKdwk0qaw |language=en |access-date=2023-02-15}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਰੇਨੂ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਜੌਕੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਚੁਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਂਟ ਟੇਰੇਸਾ ਕਾਲਜ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਤੋਂ ਸੰਚਾਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਗਿਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਤੋਂ [[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ|ਐਮਬੀਏ ਦੀ]] ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite journal|date=15 March 2010|title=RJ's-പുത്തൻ ശബ്ദങ്ങൾ|journal=[[Mangalam Weekly]]}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਰੇਣੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਬ੍ਰੇਕ ਕੈਰਾਲੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ''ਹੈਲੋ ਗੁੱਡ ਈਵਨਿੰਗ'' ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਰੇਮਿਆ ਨਮਬੀਸਨ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਪਲੱਸ ਲਈ ''ਸਪਾਈਸੀ ਇੰਡੀਆ'' ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਨੈੱਟ ਨਿਊਜ਼ ਲਈ ''ਡਰੀਮ ਹੋਮ'' ਸ਼ੋਅ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਲੱਬ ਐਫਐਮ 94.3/104.8 ਸ਼ੋਅ ''ਲਵ ਬਾਈਟਸ'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ਰੇਡੀਓ ਜੌਕੀ ਵਜੋਂ ਮਾਥਰੂਭੂਮੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=28 June 2014 |title=Love has a huge market: Renu |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/Love-has-a-huge-market-Renu/articleshow/37370359.cms |access-date=3 July 2016 |website=[[The Times of India]] }}<br /><br />- {{Cite web |date=28 September 2012 |title=My fav RJ: Renu, Club FM |url=http://www.exchange4media.com/radio/my-fav-rjrenu-club-fm_48241.html |access-date=3 July 2016 |website=exchange4media |archive-date=16 ਅਗਸਤ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816054518/http://www.exchange4media.com/radio/my-fav-rjrenu-club-fm_48241.html |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਕਪਾ ਟੀਵੀ ਲਈ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ''ਟਿਊਬ ਗਰਿੱਡ'', ਉਸੇ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਵਾਇਰਲ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ, ਅਤੇ ਕਲੱਬ ਐਫਐਮ 94.3/104.8 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚੈਟ ਸ਼ੋਅ ''ਸਟਾਰ ਜੈਮ'' ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|date=September 2014|title=റേഡിയോ ജോക്കികളുടെ കാലം|journal=[[Vanitha]]}}</ref> ਉਹ ਜੀਓ ਸਿਨੇਮਾਜ਼ ਲਾਈਵ ਮਲਿਆਲਮ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਫੀਫਾ 2022 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਰੇਡੀਓ ਮਿਰਚੀ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ''ਸ਼ੋਅ ਦ ਅਨਸੈਂਸਰਡ'' ਸ਼ੋਅ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=vipinvk |title=റേറ്റിംഗ് എല്ലാം ഫേക്ക് ആണ്, 80 ശതമാനം റിവ്യൂകള്‍ പെയ്ഡാണ്: നിര്‍മ്മാതാവ് വിജയ് ബാബു |url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/80-percentage-of-movie-reviews-and-ratings-are-paid-and-fake-said-vijay-babu-vvk-rpqswk |access-date=2023-02-15 |website=Asianet News Network Pvt Ltd |language=ml}}</ref><ref>{{Citation |title=Vijay Babu {{!}} Film Promotions |url=https://www.youtube.com/watch?v=FCDfkwdG0y8 |language=en |access-date=2023-02-15}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] nydkivwah0k7022bvgyp6p33cazkx1r 0 156777 848691 807387 2026-09-30T10:10:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848691 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰਾਧਾ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ | image = | alt = | caption = | other_names = | birth_name = ਰਾਧਾ ਸਦਾਸ਼ਿਵਮ | birth_date = {{birth date|1934|12|11|df=y}} | birth_place = ਗੋਬੀਚੇਟੀਪਲਯਾਮ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ | death_date = {{death date and age|2018|1|2|1934|8|18|df=y}} | death_place = [[ਬੈਂਗਲੁਰੂ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ | years_active = 1940 – 2018 | known_for = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਰਾਧਾ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Radha Viswanathan;''' 11 ਦਸੰਬਰ 1934 – 2 ਜਨਵਰੀ 2018) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ]] ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, [[ਭਾਰਤ ਰਤਨ]] ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਗਾਇਕਾ [[ਐਮ. ਐਸ. ਸੁੱਬਾਲਕਸ਼ਮੀ|ਐਮ.ਐਸ. ਸੁਬਬੁਲਕਸ਼ਮੀ]] ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਗੋਬੀਚੇਟੀਪਲਯਾਮ ਵਿੱਚ 11 ਦਸੰਬਰ 1934 ਨੂੰ ਜਨਮੀ,<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/a-daughter-remembers/article6936821.ece|title=A daughter remembers…|last=Govind|first=Ranjani|date=26 February 2015|work=The Hindu|access-date=10 October 2018}}</ref> ਉਹ ਥਿਆਗਰਾਜਨ ਸਦਾਸ਼ਿਵਮ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ, ਅਪਿਥਾਕੁਚੰਬਲ (ਉਰਫ਼ ਪਾਰਵਤੀ) ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਐਮ. ਐਸ. ਸੁੱਬਾਲਕਸ਼ਮੀ|ਐਮ.ਐਸ. ਸੁੱਬੁਲਕਸ਼ਮੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ 1938 ਵਿੱਚ ਅਪਿਥਾਕੁਚੰਬਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=M. S. Subbulakshmi Biography - Childhood, Family, Life History & Contribution to Music |url=https://www.culturalindia.net/indian-music/classical-singers/m-s-subbulakshmi.html |access-date=2023-03-11 |archive-date=2023-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311052716/https://www.culturalindia.net/indian-music/classical-singers/m-s-subbulakshmi.html |url-status=dead }}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 1982 ਵਿੱਚ ਰਾਧਾ ਤਪਦਿਕ ਮੈਨਿਨਜਾਈਟਿਸ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਬਚ ਗਈ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤਯਾਬੀ ਹੌਲੀ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਲਈ ਤਹਿ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨਵਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਧਾ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 12 ਮਾਰਚ 1983 ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ, ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਹਿਊਸਟਨ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਮੰਦਿਰ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਗਾਇਆ। ਅਗਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਲਈ ਐਮ.ਐਸ. ਸੁਬੂਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 1992 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਰਾਧਾ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਐਮਐਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 16 ਸਤੰਬਰ 2007 ਨੂੰ, ਰਾਧਾ ਨੇ 15 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਐਮਐਸ ਸੁੱਬੁਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ 91ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੋਤੀ ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੇ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2008 ਵਿੱਚ ਲਲਿਥਾਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ "ਸੰਗੀਤਾ ਰਤਨ" ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਅਰਾਧਨਾ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ "ਕਾਲਾ ਚੰਦਰਿਕਾ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/article389443.ece|title='Thyagaraja Aradhana' festival begins in Cleveland|last=Ganapathy|first=Lata|date=6 April 2010|work=The Hindu|access-date=26 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111009084218/http://www.thehindu.com/arts/article389443.ece|archive-date=9 ਅਕਤੂਬਰ 2011|url-status=dead}}</ref> ਰਾਧਾ ਦੇ ਚੇਲੇ ਉਸਦੀਆਂ ਪੋਤੀਆਂ ਐਸ.ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਅਤੇ ਐਸ. ਸੌਂਦਰਿਆ ਹਨ ਜੋ ਹੁਣ ਐਮਐਸ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/12/08/stories/2010120860210400.htm|title=Concerts cine artists love to listen to|last=Srinivasan|first=Meera|date=8 December 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=26 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20101211095756/http://www.hindu.com/2010/12/08/stories/2010120860210400.htm|archive-date=11 December 2010}}</ref> ਉਸਦੀ ਮੌਤ 2 ਜਨਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ 83 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/music/radha-vishwanathan-daughter-of-ms-subbulakshmi-dead-at-83/article22357741.ece|title=Radha Vishwanathan, daughter of M.S. Subbulakshmi, dies at 83|last=Govind|first=Ranjani|date=3 January 2018|work=The Hindu|access-date=4 January 2018}}</ref> ਰਾਧਾ ਦੀ ਧੀ ਸੁੱਬੁਲਕਸ਼ਮੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ ਦਾ 7 ਮਈ, 2021 ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਕਾਰਨ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿਖੇ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 50 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934]] jg9lxrjr50g2nzipz4gk8j48hwtuxkz 0 156814 848684 813636 2026-09-30T09:59:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848684 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸ਼ੰਕਰਾਭਰਣਮ ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ | image = Sankarabharanam Rajyalakshmi.jpg | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1964|12 |18}} | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਾ|ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ]] | years_active = 1980–1990, 2003-ਮੌਜੂਦ | spouse = ਕੇ ਆਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ (ਵਿ:1990) | children = ਰੋਹਿਤ, ਰਾਹੁਲ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਚੰਦੂ''', ਆਪਣੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਸੰਕਰਭਰਨਮ ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ''' (ਜਨਮ 18 ਦਸੰਬਰ 1964) ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Grill Mill: Rajalakshmi – The Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/grill-mill-rajalakshmi/article931302.ece |website=[[The Hindu]] |access-date=2023-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202234318/http://www.thehindu.com/features/cinema/grill-mill-rajalakshmi/article931302.ece |archive-date=2014-02-02 |url-status=dead}}</ref> ਉਹ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਤੇਲਗੂ, ਤਾਮਿਲ, ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਸੰਕਰਭਰਨਮ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰ ਮੋਹਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ''ਸੰਕਰਭਰਨਮ'' ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੋਨਿਆਂ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਨਟੀ ਰਾਮਾ ਰਾਓ, ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ, ਰਜਨੀਕਾਂਤ, ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸ਼ੰਕਰ, ਮੋਹਨ ਲਾਲ, ਦਿਲੀਪ, ਜੀਤੇਂਦਰ, ਮਾਮੂਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰਵਰਧਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Face to Face-Tv9-Telugu |url=https://www.youtube.com/watch?v=bi3WfRh3PjU |access-date=14 November 2013 |via=YouTube}}</ref> == ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਦਸੰਬਰ 1964 ਨੂੰ ਤੇਨਾਲੀ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਮੰਡਲੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ''ਸੰਕਰਾਭਰਨਮ'' ਵਿੱਚ "ਸਾਰਦਾ" ਖੇਡਣ ਲਈ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਉਸਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ 1990 ਵਿੱਚ ਕੇਆਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਰੋਹਿਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਤੇ ਰਾਹੁਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|0707504}} * [http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Rajalakshmi Rajalakshmi at MSI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031183623/http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Rajalakshmi |date=2014-10-31 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 2dnragic982kc7lmyr1b0zu7pgwack4 0 156886 848675 650127 2026-09-30T09:32:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848675 wikitext text/x-wiki '''ਰਤਨਮਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ratnamala Prakash;''' ਜਨਮ 19 ਅਗਸਤ 1952) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਕੰਨੜ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਲੇਬੈਕ ਸਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਲਕੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ, ਸੁਗਮਾ ਸੰਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਆਰ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤਨ ਇੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/feauters/friday-review/music/haadu-hakki-gets-feted/article5660262.ece|title=Haadu Hakki gets feted|last=Ganesh|first=Deepa|date=2014-02-06|work=The Hindu|access-date=2015-07-22}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਰਥਨਾਮਲਾ ਨੂੰ ਸੁਗਾਮਾ ਸੰਗੀਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ]] ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Awardees list |url=https://sangeetnatak.gov.in/sna/Awardees.php |access-date=25 February 2021 |website=Sangeet Natak Academy official website}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਕਈ ਭਵਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਕਈ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਰਤਨਾਮਾਲਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ''ਟੰਗਾਲੀਅੰਤੇ ਬਾਲਾਲੀ ਬੰਦੇ'' ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਫਿਲਮ ਗੁਰੀ ਦਾ ਡਾ.ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਐਲ. ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ, ਸੀ. ਅਸ਼ਵਥ, ਐਮ. ਰੰਗਾ ਰਾਓ, ਵਿਜੇ ਭਾਸਕਰ, ਰਾਜਨ-ਨਗੇਂਦਰ, ਹਮਸਲੇਖਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਰਤਨਮਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਏਲੂ ਸੁਤੀਨਾ ਕੋਟੇ'' ਦੇ SPB ਨਾਲ ''ਸੰਥਾਸਾ ਅਰਲੁਵਾ ਸਮਾਇਆ ਏ'' ਡੁਇਟ, ''ਮੇਰੂ ਗਿਰੀਆਨੇ ਨੀਲੀ ਕਦਲਾਨੇ'' ਫਿਲਮ ''ਐਸਪੀ ਸੰਗਲੀਆਨਾ ਭਾਗ 2'' ਦੇ [[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇਜੇ ਯੇਸੁਦਾਸ]] ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡੁਇਟ, "ਰਾਯਾਰੁ ਬੰਦਰੂ ਮਾਵਣਾ ਮੰਨੇਗੇ" ਅਤੇ "ਮੁਆਰਾ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਫਿਲਮ ਮੈਸੂਰ ਮੱਲੀਗੇ ਤੋਂ ਕਰੇਇਥੋ, ਫਿਲਮ ਨਾਗਾ ਮੰਡਲਾ ਤੋਂ "ਗੇਡੀਆਬੇਕੂ ਮਗਲਾ", "ਹੁਡੂਗੀ ਹੂ ਹੂਡੂਗੀ"। == ਅਵਾਰਡ == === '''ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ''': === 2016 - [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ-ਸੁਗਮਾ ਸੰਗੀਤਾ]] । <ref>{{Cite web |title=SNA {{!}}{{!}} List of Awardees |url=https://sangeetnatak.gov.in/sna/Awardees.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817135029/http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/Awardees.php |archive-date=2016-08-17 |website=sangeetnatak.gov.in}}</ref> === '''ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ''' === * 2016 - ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਭਾਗ, ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ''ਸਾਂਤਾ ਸ਼ਿਸ਼ੂਨਲਾ ਸ਼ਰੀਫ ਅਵਾਰਡ'' । <ref>{{Cite web |date=10 November 2016 |title=T Chowdiah Award for tabla artiste Talwalkar |url=https://www.deccanherald.com/content/580274/t-chowdiah-award-tabla-artiste.html}}</ref> * 1991 - ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਪੁਰਸਕਾਰ । <ref>{{Cite web |title=CUR_TITLE |url=https://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=1896&at=2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180912101120/http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=1896&at=2 |archive-date=2018-09-12 |website=sangeetnatak.gov.in}}</ref> * 1990 – ''ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤਾ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰਨਾਟਕ ਕਲਾਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ'' । === '''ਹੋਰ''' '''ਪੁਰਸਕਾਰ''' === # 2017 - ''ਅਲਵਾ ਦਾ ਨੂਡੀਸਿਰੀ ਅਵਾਰਡ'' <ref>{{Cite web |date=29 November 2017 |title=Three-day Alva's Nudisiri at Moodbidri from Dec.1 |url=https://starofmysore.com/three-day-alvas-nudisiri-moodbidri-dec-1/}}</ref> # 2014 - ਰੋਟਰੀ ਕਲੱਬ ਦੁਆਰਾ ''ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ'' # 2012 - ਬਾਲਾ ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ''ਸਾਲ ਦਾ ਕਲਾਕਾਰ'' ਪੁਰਸਕਾਰ # ''ਕੇਐਸ ਨਰਸਿਮਹਾਸਵਾਮੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ ਅਵਾਰਡ'' # ਡੀ. ਸੁਬਾਰਾਮਈਆ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ ''ਸੁਗਮਾ ਸੰਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ'' # 2010 - ਹਨਗਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ''ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹਨਗਲ ਪੁਰਸਕਾਰ'' ''<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/ratnamala-prakash-presented-award/article760350.ece|title=Ratnamala Prakash presented award|date=3 May 2010|work=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>'' == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 8eizumusvgr7ryg62deilc7f8c8joa1 0 158566 848474 654126 2026-09-29T18:32:47Z Nitesh Gill 8973 /* ਕੈਰੀਅਰ */ 848474 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਨੇਹਾ ਉਲਾਲ | image = Mahurat of kaash mere hote.jpg | image_upright = | caption = ਡੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਟਕ 'ਬੇਗਮ ਜਾਨ' 'ਤੇ ਉੱਲਾਲ | birth_date = {{birth date and age|1987|12|18|df=y}} | birth_place = [[ਮਸਕਟ]], ਓਮਾਨ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | years_active = 2005–ਮੌਜੂਦ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸਨੇਹਾ ਉੱਲਾਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sneha Ullal;''' ਜਨਮ 18 ਦਸੰਬਰ 1987) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title='Lucky-No Time for Love' actress, Sneha Ullal's pictures are breaking the internet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/lucky-actress-sneha-ullals-vacation-pictures-are-causing-a-frenzy-on-the-internet/videoshow/67251838.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ''ਉਲਸਾਮਗਾ ਉਤਸਾਹਮਗਾ'', ''ਸਿਮਹਾ'' ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਲੱਕੀ: ਨੋ ਟਾਈਮ ਫਾਰ ਲਵ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਨੇਹਾ ਉਲਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਮਸਕਟ|ਮਸਕਟ, ਓਮਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਮੈਂਗਲੋਰ/ਮੈਂਗਲੂਰ|ਮੰਗਲੌਰ]] ਦੇ ਇੱਕ [[ਤੁਲੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਲੂ]] ਦੇਵਡਿਗਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ|ਸਿੰਧੀ]] ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Mohandas |first=B.G. (1 May 2005) |title=A Bubbly Community Girl Sneha Ullal Speaks To Devadiga.Com |url=http://www.devadiga.com/special/womens-corner/75-a-bubbly-community-girl-sneha-ullal-speaks-to-devadiga-com-1st-may-2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813172628/http://www.devadiga.com/special/womens-corner/75-a-bubbly-community-girl-sneha-ullal-speaks-to-devadiga-com-1st-may-2005 |archive-date=13 August 2015 |access-date=12 June 2014 |website=Devadiga}}</ref> ਉਸਨੇ ਓਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਵਾਦੀ ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ, ਸਲਾਲਾਹ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਡੁਰੇਲੋ ਕਾਨਵੈਂਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਉੱਲਾਲ ਨੇ 2005 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਲੱਕੀ: ਨੋ ਟਾਈਮ ਫਾਰ ਲਵ'' ਵਿੱਚ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ|ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ]] ਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=TNN |date=18 September 2006 |title=Sneha follows Aishwarya! – The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/lucknow-times/sneha-follows-aishwarya/articleshow/2003886.cms |access-date=12 December 2010 |website=The Times of India}}</ref> ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਲਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਇਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ।<ref name="realbolly">{{Cite web |date=5 January 2009 |title=Sneha on her upcoming movie |url=http://www.realbollywood.com/news/2009/01/sneha-ullal-kaash-mere-hote.html |access-date=16 May 2011 |publisher=RealBollywood.com}}</ref> ਉਲਾਲ ਫਿਰ ਖਾਨ ਦੇ ਭਰਾ ਸੋਹੇਲ ਖਾਨ ਨਾਲ ''ਆਰੀਅਨ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ, ਜੋ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ਇਸ ਡਰ ਤੋਂ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਤੋਂ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਉਲਸਾਮਗਾ ਉਤਸਾਹਮਗਾ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ''ਨੇਨੂ ਮੀਕੁ ਟੇਲੁਸਾ...?'' ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਤੇਲਗੂ ਰਿਲੀਜ਼ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਕਿੰਗ'' ਵਿੱਚ ''ਨੂਵੂ ਤਿਆਰ'' ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 2007 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਡਰਾਉਣੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਦਾਕਾਰ ਸਟੈਗ ਡੋਰ ਦੁਆਰਾ ''ਪਾਈਰੇਟਸ ਬਲੱਡ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ, ਡੋਰ ਕਹੇਗਾ "ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ” ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਮਾਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਮੈਮੂਨ ਅਲ-ਬਲੂਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਕਾਸ਼ . . ਮੇਰੇ ਹੋਤੇ'' ਉੱਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਕੁਝ ਫਿਲਮਾਂ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ 2010 ਵਿੱਚ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ''ਸਿਮਹਾ'' ਇੱਕ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |title=Simha box office results |url=http://www.bollywoodraj.com/2010/05/telugu-movie-simha-box-office-record.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708082105/http://www.bollywoodraj.com/2010/05/telugu-movie-simha-box-office-record.html |archive-date=8 July 2011 |access-date=16 May 2011 |publisher=BollywoodRaj.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] arb6ioltn2e2586u98d05b2uth978dd 848475 848474 2026-09-29T18:44:19Z Nitesh Gill 8973 848475 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਨੇਹਾ ਉਲਾਲ | image = Mahurat of kaash mere hote.jpg | image_upright = | caption = ਡੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਟਕ 'ਬੇਗਮ ਜਾਨ' 'ਤੇ ਉੱਲਾਲ | birth_date = {{birth date and age|1987|12|18|df=y}} | birth_place = [[ਮਸਕਟ]], ਓਮਾਨ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | years_active = 2005–ਮੌਜੂਦ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸਨੇਹਾ ਉੱਲਾਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sneha Ullal;''' ਜਨਮ 18 ਦਸੰਬਰ 1987) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title='Lucky-No Time for Love' actress, Sneha Ullal's pictures are breaking the internet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/lucky-actress-sneha-ullals-vacation-pictures-are-causing-a-frenzy-on-the-internet/videoshow/67251838.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਉਲਸਾਮਗਾ ਉਤਸਾਹਮਗਾ'', ''ਸਿਮਹਾ'' ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਲੱਕੀ: ਨੋ ਟਾਈਮ ਫਾਰ ਲਵ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਨੇਹਾ ਉਲਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਮਸਕਟ|ਮਸਕਟ, ਓਮਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਮੈਂਗਲੋਰ/ਮੈਂਗਲੂਰ|ਮੰਗਲੌਰ]] ਦੇ ਇੱਕ [[ਤੁਲੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਲੂ]] ਦੇਵਡਿਗਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ|ਸਿੰਧੀ]] ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Mohandas |first=B.G. (1 May 2005) |title=A Bubbly Community Girl Sneha Ullal Speaks To Devadiga.Com |url=http://www.devadiga.com/special/womens-corner/75-a-bubbly-community-girl-sneha-ullal-speaks-to-devadiga-com-1st-may-2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813172628/http://www.devadiga.com/special/womens-corner/75-a-bubbly-community-girl-sneha-ullal-speaks-to-devadiga-com-1st-may-2005 |archive-date=13 August 2015 |access-date=12 June 2014 |website=Devadiga}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਓਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਵਾਦੀ ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ, ਸਲਾਲਾਹ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਡੁਰੇਲੋ ਕਾਨਵੈਂਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਉਲਾਲ ਨੇ 2005 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਲੱਕੀ: ਨੋ ਟਾਈਮ ਫਾਰ ਲਵ'' ਵਿੱਚ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ|ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ]] ਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=TNN |date=18 September 2006 |title=Sneha follows Aishwarya! – The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/lucknow-times/sneha-follows-aishwarya/articleshow/2003886.cms |access-date=12 December 2010 |website=The Times of India}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਲਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ।<ref name="realbolly">{{Cite web |date=5 January 2009 |title=Sneha on her upcoming movie |url=http://www.realbollywood.com/news/2009/01/sneha-ullal-kaash-mere-hote.html |access-date=16 May 2011 |publisher=RealBollywood.com}}</ref> ਫਿਰ ਉਲਾਲ, [[ਸੋਹੇਲ ਖ਼ਾਨ]] ਨਾਲ ''ਆਰੀਅਨ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜੋ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਤੋਂ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਉਲਸਾਮਗਾ ਉਤਸਾਹਮਗਾ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ''ਨੇਨੂ ਮੀਕੁ ਟੇਲੁਸਾ...?'' ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਤੇਲਗੂ ਰਿਲੀਜ਼ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕਿੰਗ'' ਵਿੱਚ ''ਨੂਵੂ ਤਿਆਰ'' ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 2007 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਡਰਾਉਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਦਾਕਾਰ ਸਟੈਗ ਡੋਰ ਦੁਆਰਾ ''ਪਾਈਰੇਟਸ ਬਲੱਡ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ, ਡੋਰ ਕਹੇਗਾ "ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।” ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਮਾਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਮੈਮੂਨ ਅਲ-ਬਲੂਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ''ਕਾਸ਼ . . ਮੇਰੇ ਹੋਤੇ'' ਉੱਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ 2010 ਵਿੱਚ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ''ਸਿਮਹਾ'' ਇੱਕ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |title=Simha box office results |url=http://www.bollywoodraj.com/2010/05/telugu-movie-simha-box-office-record.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708082105/http://www.bollywoodraj.com/2010/05/telugu-movie-simha-box-office-record.html |archive-date=8 July 2011 |access-date=16 May 2011 |publisher=BollywoodRaj.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] hj840iih5z21956cw7pu282qa6j8673 848476 848475 2026-09-29T18:45:24Z Nitesh Gill 8973 848476 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਨੇਹਾ ਉਲਾਲ | image = Mahurat of kaash mere hote.jpg | image_upright = | caption = ਡੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਟਕ 'ਬੇਗਮ ਜਾਨ' 'ਤੇ ਉੱਲਾਲ | birth_date = {{birth date and age|1987|12|18|df=y}} | birth_place = [[ਮਸਕਟ]], ਓਮਾਨ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | years_active = 2005–ਮੌਜੂਦ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸਨੇਹਾ ਉਲਾਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sneha Ullal;''' ਜਨਮ 18 ਦਸੰਬਰ 1987) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title='Lucky-No Time for Love' actress, Sneha Ullal's pictures are breaking the internet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/lucky-actress-sneha-ullals-vacation-pictures-are-causing-a-frenzy-on-the-internet/videoshow/67251838.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਉਲਸਾਮਗਾ ਉਤਸਾਹਮਗਾ'', ''ਸਿਮਹਾ'' ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਲੱਕੀ: ਨੋ ਟਾਈਮ ਫਾਰ ਲਵ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਨੇਹਾ ਉਲਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਮਸਕਟ|ਮਸਕਟ, ਓਮਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਮੈਂਗਲੋਰ/ਮੈਂਗਲੂਰ|ਮੰਗਲੌਰ]] ਦੇ ਇੱਕ [[ਤੁਲੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਲੂ]] ਦੇਵਡਿਗਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ|ਸਿੰਧੀ]] ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Mohandas |first=B.G. (1 May 2005) |title=A Bubbly Community Girl Sneha Ullal Speaks To Devadiga.Com |url=http://www.devadiga.com/special/womens-corner/75-a-bubbly-community-girl-sneha-ullal-speaks-to-devadiga-com-1st-may-2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813172628/http://www.devadiga.com/special/womens-corner/75-a-bubbly-community-girl-sneha-ullal-speaks-to-devadiga-com-1st-may-2005 |archive-date=13 August 2015 |access-date=12 June 2014 |website=Devadiga}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਓਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਵਾਦੀ ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ, ਸਲਾਲਾਹ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਡੁਰੇਲੋ ਕਾਨਵੈਂਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਉਲਾਲ ਨੇ 2005 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਲੱਕੀ: ਨੋ ਟਾਈਮ ਫਾਰ ਲਵ'' ਵਿੱਚ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ|ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ]] ਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=TNN |date=18 September 2006 |title=Sneha follows Aishwarya! – The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/lucknow-times/sneha-follows-aishwarya/articleshow/2003886.cms |access-date=12 December 2010 |website=The Times of India}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਲਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ।<ref name="realbolly">{{Cite web |date=5 January 2009 |title=Sneha on her upcoming movie |url=http://www.realbollywood.com/news/2009/01/sneha-ullal-kaash-mere-hote.html |access-date=16 May 2011 |publisher=RealBollywood.com}}</ref> ਫਿਰ ਉਲਾਲ, [[ਸੋਹੇਲ ਖ਼ਾਨ]] ਨਾਲ ''ਆਰੀਅਨ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜੋ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਤੋਂ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਉਲਸਾਮਗਾ ਉਤਸਾਹਮਗਾ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ''ਨੇਨੂ ਮੀਕੁ ਟੇਲੁਸਾ...?'' ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਤੇਲਗੂ ਰਿਲੀਜ਼ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕਿੰਗ'' ਵਿੱਚ ''ਨੂਵੂ ਤਿਆਰ'' ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 2007 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਡਰਾਉਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਦਾਕਾਰ ਸਟੈਗ ਡੋਰ ਦੁਆਰਾ ''ਪਾਈਰੇਟਸ ਬਲੱਡ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ, ਡੋਰ ਕਹੇਗਾ "ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।” ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਮਾਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਮੈਮੂਨ ਅਲ-ਬਲੂਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ''ਕਾਸ਼ . . ਮੇਰੇ ਹੋਤੇ'' ਉੱਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ 2010 ਵਿੱਚ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ''ਸਿਮਹਾ'' ਇੱਕ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |title=Simha box office results |url=http://www.bollywoodraj.com/2010/05/telugu-movie-simha-box-office-record.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708082105/http://www.bollywoodraj.com/2010/05/telugu-movie-simha-box-office-record.html |archive-date=8 July 2011 |access-date=16 May 2011 |publisher=BollywoodRaj.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] ho4bhb8whuspujfbhqnh49670wey0gg 848481 848476 2026-09-29T18:59:43Z Nitesh Gill 8973 848481 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਨੇਹਾ ਉਲਾਲ | image = Mahurat of kaash mere hote.jpg | image_upright = | caption = ਡੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਟਕ 'ਬੇਗਮ ਜਾਨ' 'ਤੇ ਉੱਲਾਲ | birth_date = {{birth date and age|1987|12|18|df=y}} | birth_place = [[ਮਸਕਟ]], ਓਮਾਨ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | years_active = 2005–ਮੌਜੂਦ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸਨੇਹਾ ਉਲਾਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sneha Ullal;''' ਜਨਮ 18 ਦਸੰਬਰ 1987) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title='Lucky-No Time for Love' actress, Sneha Ullal's pictures are breaking the internet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/lucky-actress-sneha-ullals-vacation-pictures-are-causing-a-frenzy-on-the-internet/videoshow/67251838.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਉਲਸਾਮਗਾ ਉਤਸਾਹਮਗਾ'', ''ਸਿਮਹਾ'' ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਲੱਕੀ: ਨੋ ਟਾਈਮ ਫਾਰ ਲਵ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਨੇਹਾ ਉਲਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਮਸਕਟ|ਮਸਕਟ, ਓਮਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਮੈਂਗਲੋਰ/ਮੈਂਗਲੂਰ|ਮੰਗਲੌਰ]] ਦੇ ਇੱਕ [[ਤੁਲੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਲੂ]] ਦੇਵਡਿਗਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ|ਸਿੰਧੀ]] ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Mohandas |first=B.G. (1 May 2005) |title=A Bubbly Community Girl Sneha Ullal Speaks To Devadiga.Com |url=http://www.devadiga.com/special/womens-corner/75-a-bubbly-community-girl-sneha-ullal-speaks-to-devadiga-com-1st-may-2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813172628/http://www.devadiga.com/special/womens-corner/75-a-bubbly-community-girl-sneha-ullal-speaks-to-devadiga-com-1st-may-2005 |archive-date=13 August 2015 |access-date=12 June 2014 |website=Devadiga}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਓਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਵਾਦੀ ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ, ਸਲਾਲਾਹ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਡੁਰੇਲੋ ਕਾਨਵੈਂਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਉਲਾਲ ਨੇ 2005 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਲੱਕੀ: ਨੋ ਟਾਈਮ ਫਾਰ ਲਵ'' ਵਿੱਚ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ|ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ]] ਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=TNN |date=18 September 2006 |title=Sneha follows Aishwarya! – The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/lucknow-times/sneha-follows-aishwarya/articleshow/2003886.cms |access-date=12 December 2010 |website=The Times of India}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਲਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ।<ref name="realbolly">{{Cite web |date=5 January 2009 |title=Sneha on her upcoming movie |url=http://www.realbollywood.com/news/2009/01/sneha-ullal-kaash-mere-hote.html |access-date=16 May 2011 |publisher=RealBollywood.com}}</ref> ਫਿਰ ਉਲਾਲ, [[ਸੋਹੇਲ ਖ਼ਾਨ]] ਨਾਲ ''ਆਰੀਅਨ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜੋ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਤੋਂ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਉਲਸਾਮਗਾ ਉਤਸਾਹਮਗਾ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ''ਨੇਨੂ ਮੀਕੁ ਟੇਲੁਸਾ...?'' ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਤੇਲਗੂ ਰਿਲੀਜ਼ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕਿੰਗ'' ਵਿੱਚ ''ਨੂਵੂ ਤਿਆਰ'' ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 2007 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਡਰਾਉਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਦਾਕਾਰ ਸਟੈਗ ਡੋਰ ਦੁਆਰਾ ''ਪਾਈਰੇਟਸ ਬਲੱਡ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ, ਡੋਰ ਕਹੇਗਾ "ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।” ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਮਾਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਮੈਮੂਨ ਅਲ-ਬਲੂਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ''ਕਾਸ਼ . . ਮੇਰੇ ਹੋਤੇ'' ਉੱਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ 2010 ਵਿੱਚ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ''ਸਿਮਹਾ'' ਇੱਕ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |title=Simha box office results |url=http://www.bollywoodraj.com/2010/05/telugu-movie-simha-box-office-record.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708082105/http://www.bollywoodraj.com/2010/05/telugu-movie-simha-box-office-record.html |archive-date=8 July 2011 |access-date=16 May 2011 |publisher=BollywoodRaj.com}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable" ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" | ਭਾਸ਼ਾ ! scope="col" class="unsortable" | ਨੋਟਸ ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|Ref.|References}} |- | rowspan="1" |2005 || ''[[ਲੱਕੀ: ਨੋ ਟਾਈਮ ਫ਼ਾਰ ਲਵ]]'' || ਲੱਕੀ ਨੇਗੀ || rowspan="3" | [[ਹਿੰਦੀ]] || || |- | rowspan="1" |2006 || ''[[ਆਰੀਅਨ (2006 ਫ਼ਿਲਮ)|ਆਰੀਅਨ]]'' || ਨੇਹਾ ਏ. ਵਰਮਾ || || |- | rowspan="1" |2007 || ''[[ਜਾਨੇ ਭੀ ਦੋ ਯਾਰੋਂ (2007 ਫ਼ਿਲਮ)|ਜਾਨੇ ਭੀ ਦੋ ਯਾਰੋਂ]]'' || ਖ਼ੁਦ || ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ || |- | rowspan="3" |2008|| ''[[ਉਲਸਾਮਗਾ ਉਤਸਾਹਮਗਾ]]'' || ਧਨਲਕਸ਼ਮੀ || rowspan="3" | [[ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] || [[ਸੰਤੋਸ਼ਮ ਸਰਵੋਤਮ ਨਵੀਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.idlebrain.com/news/functions/santoshamawards2009.html |title=Santosham film awards 2009 – Telugu cinema function |publisher=Idlebrain.com |date=21 August 2009 |access-date=12 December 2010}}</ref> |- | ''[[ਨੇਨੂ ਮੀਕੂ ਤੇਲੁਸਾ?]]'' || ਅੰਜਲੀ || || |- | ''[[ਕਿੰਗ (2008 ਫ਼ਿਲਮ])|ਕਿੰਗ]]'' || ਖ਼ੁਦ || ਗੀਤ “ਨੁਵੂ ਰੈਡੀ” ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ || |- | rowspan="2" |2009 || ''ਕਾਸ਼... ਮੇਰੇ ਹੋਤੇ'' || ਰਾਧਿਕਾ || ਹਿੰਦੀ || || |- | ''[[ਕਰੰਟ (2009 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਰੰਟ]]'' || ਸਨੇਹਾ || ਤੇਲੁਗੂ || || |- | rowspan="3" |2010 || ''[[ਕਲਿੱਕ (2010 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਲਿੱਕ]]'' || ਆਰਤੀ ਕੌਸ਼ਿਕ || ਹਿੰਦੀ || || |- | ''[[ਵਰੁਡੂ]]'' || ਨਿਸ਼ਾ || rowspan="3" | ਤੇਲੁਗੂ || ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ || |- | ''[[ਸਿਮਹਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਿਮਹਾ]]'' || ਜਾਨਕੀ || || |- | rowspan="4" |2011 || ''[[ਅਲਾ ਮੋਦਲਾਇੰਦੀ]]'' || ਕਾਵਿਆ || || |- | ''ਦੇਵੀ'' || || [[ਕੰਨੜ]] || || |- | ''ਗਾਂਧੀ ਪਾਰਕ'' || ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਫਿਲਿਪ || [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]|| || |- | ''[[ਮਡਾਥਾ ਕਾਜਾ]]'' || ਸਵਪਨਾ || ਤੇਲਗੂ || || |- | 2012 || ''[[ਮੋਸਟ ਵੈਲਕਮ]]'' || ਖ਼ੁਦ || [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] || ਗੀਤ “ਮੋਸਟ ਵੈਲਕਮ” ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ || |- | 2013 || ''[[ਐਕਸ਼ਨ 3D]]'' || ਸਮੀਰਾ || rowspan="2" | ਤੇਲੁਗੂ || || |- | 2014 || ''ਅੰਤਾ ਨੀ ਮਾਯਾਲੋਨੇ'' || || || |- | 2015 || ''[[ਬੇਜ਼ੁਬਾਨ ਇਸ਼ਕ਼]]'' || ਰੁਮਜ਼ੁਮ || rowspan="3" | ਹਿੰਦੀ || || |- | 2022 || ''ਲਵ ਯੂ ਲੋਕਤੰਤਰ'' || || || |- |2025|| ''ਸਾਕੋ 363'' ||ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੇਵੀ ਬਿਸ਼ਨੋਈ|| ||<ref>{{Cite web | title=Saako 363 Cast List {{!}} Saako 363 Movie Star Cast {{!}} Release Date {{!}} Movie Trailer {{!}} Review- Bollywood Hungama | url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/saako-363/cast/ | access-date=2026-09-25 | website=www.bollywoodhungama.com}}</ref> |- | 2026 || ''[[ਨੀਲਕਾਂਤ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਨੀਲਕਾਂਤ]]'' || || ਤੇਲਗੂ |||| |} === Web series === {| class="wikitable" !Year !Title !Role(s) !Language(s) !Platform |- |2020 |[[Expiry Date (miniseries)|''Expiry Date'']] |Disha |Telugu, Hindi |[[ZEE5]] |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] hf229yulupfrh99oucayodorxj41l49 848482 848481 2026-09-29T19:00:11Z Nitesh Gill 8973 /* ਫ਼ਿਲਮਾਂ */ 848482 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਨੇਹਾ ਉਲਾਲ | image = Mahurat of kaash mere hote.jpg | image_upright = | caption = ਡੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਟਕ 'ਬੇਗਮ ਜਾਨ' 'ਤੇ ਉੱਲਾਲ | birth_date = {{birth date and age|1987|12|18|df=y}} | birth_place = [[ਮਸਕਟ]], ਓਮਾਨ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | years_active = 2005–ਮੌਜੂਦ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸਨੇਹਾ ਉਲਾਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sneha Ullal;''' ਜਨਮ 18 ਦਸੰਬਰ 1987) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title='Lucky-No Time for Love' actress, Sneha Ullal's pictures are breaking the internet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/lucky-actress-sneha-ullals-vacation-pictures-are-causing-a-frenzy-on-the-internet/videoshow/67251838.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਉਲਸਾਮਗਾ ਉਤਸਾਹਮਗਾ'', ''ਸਿਮਹਾ'' ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਲੱਕੀ: ਨੋ ਟਾਈਮ ਫਾਰ ਲਵ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਨੇਹਾ ਉਲਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਮਸਕਟ|ਮਸਕਟ, ਓਮਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਮੈਂਗਲੋਰ/ਮੈਂਗਲੂਰ|ਮੰਗਲੌਰ]] ਦੇ ਇੱਕ [[ਤੁਲੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਲੂ]] ਦੇਵਡਿਗਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ|ਸਿੰਧੀ]] ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Mohandas |first=B.G. (1 May 2005) |title=A Bubbly Community Girl Sneha Ullal Speaks To Devadiga.Com |url=http://www.devadiga.com/special/womens-corner/75-a-bubbly-community-girl-sneha-ullal-speaks-to-devadiga-com-1st-may-2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813172628/http://www.devadiga.com/special/womens-corner/75-a-bubbly-community-girl-sneha-ullal-speaks-to-devadiga-com-1st-may-2005 |archive-date=13 August 2015 |access-date=12 June 2014 |website=Devadiga}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਓਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਵਾਦੀ ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ, ਸਲਾਲਾਹ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਡੁਰੇਲੋ ਕਾਨਵੈਂਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਉਲਾਲ ਨੇ 2005 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਲੱਕੀ: ਨੋ ਟਾਈਮ ਫਾਰ ਲਵ'' ਵਿੱਚ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ|ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ]] ਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=TNN |date=18 September 2006 |title=Sneha follows Aishwarya! – The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/lucknow-times/sneha-follows-aishwarya/articleshow/2003886.cms |access-date=12 December 2010 |website=The Times of India}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਲਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ।<ref name="realbolly">{{Cite web |date=5 January 2009 |title=Sneha on her upcoming movie |url=http://www.realbollywood.com/news/2009/01/sneha-ullal-kaash-mere-hote.html |access-date=16 May 2011 |publisher=RealBollywood.com}}</ref> ਫਿਰ ਉਲਾਲ, [[ਸੋਹੇਲ ਖ਼ਾਨ]] ਨਾਲ ''ਆਰੀਅਨ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜੋ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਤੋਂ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਉਲਸਾਮਗਾ ਉਤਸਾਹਮਗਾ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ''ਨੇਨੂ ਮੀਕੁ ਟੇਲੁਸਾ...?'' ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਤੇਲਗੂ ਰਿਲੀਜ਼ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕਿੰਗ'' ਵਿੱਚ ''ਨੂਵੂ ਤਿਆਰ'' ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 2007 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਡਰਾਉਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਦਾਕਾਰ ਸਟੈਗ ਡੋਰ ਦੁਆਰਾ ''ਪਾਈਰੇਟਸ ਬਲੱਡ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ, ਡੋਰ ਕਹੇਗਾ "ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।” ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਮਾਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਮੈਮੂਨ ਅਲ-ਬਲੂਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ''ਕਾਸ਼ . . ਮੇਰੇ ਹੋਤੇ'' ਉੱਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ 2010 ਵਿੱਚ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ''ਸਿਮਹਾ'' ਇੱਕ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |title=Simha box office results |url=http://www.bollywoodraj.com/2010/05/telugu-movie-simha-box-office-record.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708082105/http://www.bollywoodraj.com/2010/05/telugu-movie-simha-box-office-record.html |archive-date=8 July 2011 |access-date=16 May 2011 |publisher=BollywoodRaj.com}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable" ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" | ਭਾਸ਼ਾ ! scope="col" class="unsortable" | ਨੋਟਸ ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|Ref.|References}} |- | rowspan="1" |2005 || ''[[ਲੱਕੀ: ਨੋ ਟਾਈਮ ਫ਼ਾਰ ਲਵ]]'' || ਲੱਕੀ ਨੇਗੀ || rowspan="3" | [[ਹਿੰਦੀ]] || || |- | rowspan="1" |2006 || ''[[ਆਰੀਅਨ (2006 ਫ਼ਿਲਮ)|ਆਰੀਅਨ]]'' || ਨੇਹਾ ਏ. ਵਰਮਾ || || |- | rowspan="1" |2007 || ''[[ਜਾਨੇ ਭੀ ਦੋ ਯਾਰੋਂ (2007 ਫ਼ਿਲਮ)|ਜਾਨੇ ਭੀ ਦੋ ਯਾਰੋਂ]]'' || ਖ਼ੁਦ || ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ || |- | rowspan="3" |2008|| ''[[ਉਲਸਾਮਗਾ ਉਤਸਾਹਮਗਾ]]'' || ਧਨਲਕਸ਼ਮੀ || rowspan="3" | [[ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] || [[ਸੰਤੋਸ਼ਮ ਸਰਵੋਤਮ ਨਵੀਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.idlebrain.com/news/functions/santoshamawards2009.html |title=Santosham film awards 2009 – Telugu cinema function |publisher=Idlebrain.com |date=21 August 2009 |access-date=12 December 2010}}</ref> |- | ''[[ਨੇਨੂ ਮੀਕੂ ਤੇਲੁਸਾ?]]'' || ਅੰਜਲੀ || || |- | ''[[ਕਿੰਗ (2008 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਿੰਗ]]'' || ਖ਼ੁਦ || ਗੀਤ “ਨੁਵੂ ਰੈਡੀ” ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ || |- | rowspan="2" |2009 || ''ਕਾਸ਼... ਮੇਰੇ ਹੋਤੇ'' || ਰਾਧਿਕਾ || ਹਿੰਦੀ || || |- | ''[[ਕਰੰਟ (2009 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਰੰਟ]]'' || ਸਨੇਹਾ || ਤੇਲੁਗੂ || || |- | rowspan="3" |2010 || ''[[ਕਲਿੱਕ (2010 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਲਿੱਕ]]'' || ਆਰਤੀ ਕੌਸ਼ਿਕ || ਹਿੰਦੀ || || |- | ''[[ਵਰੁਡੂ]]'' || ਨਿਸ਼ਾ || rowspan="3" | ਤੇਲੁਗੂ || ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ || |- | ''[[ਸਿਮਹਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਿਮਹਾ]]'' || ਜਾਨਕੀ || || |- | rowspan="4" |2011 || ''[[ਅਲਾ ਮੋਦਲਾਇੰਦੀ]]'' || ਕਾਵਿਆ || || |- | ''ਦੇਵੀ'' || || [[ਕੰਨੜ]] || || |- | ''ਗਾਂਧੀ ਪਾਰਕ'' || ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਫਿਲਿਪ || [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]|| || |- | ''[[ਮਡਾਥਾ ਕਾਜਾ]]'' || ਸਵਪਨਾ || ਤੇਲਗੂ || || |- | 2012 || ''[[ਮੋਸਟ ਵੈਲਕਮ]]'' || ਖ਼ੁਦ || [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] || ਗੀਤ “ਮੋਸਟ ਵੈਲਕਮ” ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ || |- | 2013 || ''[[ਐਕਸ਼ਨ 3D]]'' || ਸਮੀਰਾ || rowspan="2" | ਤੇਲੁਗੂ || || |- | 2014 || ''ਅੰਤਾ ਨੀ ਮਾਯਾਲੋਨੇ'' || || || |- | 2015 || ''[[ਬੇਜ਼ੁਬਾਨ ਇਸ਼ਕ਼]]'' || ਰੁਮਜ਼ੁਮ || rowspan="3" | ਹਿੰਦੀ || || |- | 2022 || ''ਲਵ ਯੂ ਲੋਕਤੰਤਰ'' || || || |- |2025|| ''ਸਾਕੋ 363'' ||ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੇਵੀ ਬਿਸ਼ਨੋਈ|| ||<ref>{{Cite web | title=Saako 363 Cast List {{!}} Saako 363 Movie Star Cast {{!}} Release Date {{!}} Movie Trailer {{!}} Review- Bollywood Hungama | url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/saako-363/cast/ | access-date=2026-09-25 | website=www.bollywoodhungama.com}}</ref> |- | 2026 || ''[[ਨੀਲਕਾਂਤ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਨੀਲਕਾਂਤ]]'' || || ਤੇਲਗੂ |||| |} === Web series === {| class="wikitable" !Year !Title !Role(s) !Language(s) !Platform |- |2020 |[[Expiry Date (miniseries)|''Expiry Date'']] |Disha |Telugu, Hindi |[[ZEE5]] |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] noz5aag6se6la4gkk328jcaqm9xqrn7 848484 848482 2026-09-29T19:02:03Z Nitesh Gill 8973 /* Web series */ 848484 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਨੇਹਾ ਉਲਾਲ | image = Mahurat of kaash mere hote.jpg | image_upright = | caption = ਡੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਟਕ 'ਬੇਗਮ ਜਾਨ' 'ਤੇ ਉੱਲਾਲ | birth_date = {{birth date and age|1987|12|18|df=y}} | birth_place = [[ਮਸਕਟ]], ਓਮਾਨ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | years_active = 2005–ਮੌਜੂਦ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸਨੇਹਾ ਉਲਾਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sneha Ullal;''' ਜਨਮ 18 ਦਸੰਬਰ 1987) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title='Lucky-No Time for Love' actress, Sneha Ullal's pictures are breaking the internet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/lucky-actress-sneha-ullals-vacation-pictures-are-causing-a-frenzy-on-the-internet/videoshow/67251838.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਉਲਸਾਮਗਾ ਉਤਸਾਹਮਗਾ'', ''ਸਿਮਹਾ'' ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਲੱਕੀ: ਨੋ ਟਾਈਮ ਫਾਰ ਲਵ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਨੇਹਾ ਉਲਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਮਸਕਟ|ਮਸਕਟ, ਓਮਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਮੈਂਗਲੋਰ/ਮੈਂਗਲੂਰ|ਮੰਗਲੌਰ]] ਦੇ ਇੱਕ [[ਤੁਲੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਲੂ]] ਦੇਵਡਿਗਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ|ਸਿੰਧੀ]] ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Mohandas |first=B.G. (1 May 2005) |title=A Bubbly Community Girl Sneha Ullal Speaks To Devadiga.Com |url=http://www.devadiga.com/special/womens-corner/75-a-bubbly-community-girl-sneha-ullal-speaks-to-devadiga-com-1st-may-2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813172628/http://www.devadiga.com/special/womens-corner/75-a-bubbly-community-girl-sneha-ullal-speaks-to-devadiga-com-1st-may-2005 |archive-date=13 August 2015 |access-date=12 June 2014 |website=Devadiga}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਓਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਵਾਦੀ ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ, ਸਲਾਲਾਹ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਡੁਰੇਲੋ ਕਾਨਵੈਂਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਉਲਾਲ ਨੇ 2005 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਲੱਕੀ: ਨੋ ਟਾਈਮ ਫਾਰ ਲਵ'' ਵਿੱਚ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ|ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ]] ਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=TNN |date=18 September 2006 |title=Sneha follows Aishwarya! – The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/lucknow-times/sneha-follows-aishwarya/articleshow/2003886.cms |access-date=12 December 2010 |website=The Times of India}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਲਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ।<ref name="realbolly">{{Cite web |date=5 January 2009 |title=Sneha on her upcoming movie |url=http://www.realbollywood.com/news/2009/01/sneha-ullal-kaash-mere-hote.html |access-date=16 May 2011 |publisher=RealBollywood.com}}</ref> ਫਿਰ ਉਲਾਲ, [[ਸੋਹੇਲ ਖ਼ਾਨ]] ਨਾਲ ''ਆਰੀਅਨ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜੋ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਤੋਂ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਉਲਸਾਮਗਾ ਉਤਸਾਹਮਗਾ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ''ਨੇਨੂ ਮੀਕੁ ਟੇਲੁਸਾ...?'' ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਤੇਲਗੂ ਰਿਲੀਜ਼ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕਿੰਗ'' ਵਿੱਚ ''ਨੂਵੂ ਤਿਆਰ'' ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 2007 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਡਰਾਉਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਦਾਕਾਰ ਸਟੈਗ ਡੋਰ ਦੁਆਰਾ ''ਪਾਈਰੇਟਸ ਬਲੱਡ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ, ਡੋਰ ਕਹੇਗਾ "ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।” ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਮਾਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਮੈਮੂਨ ਅਲ-ਬਲੂਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ''ਕਾਸ਼ . . ਮੇਰੇ ਹੋਤੇ'' ਉੱਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ 2010 ਵਿੱਚ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ''ਸਿਮਹਾ'' ਇੱਕ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |title=Simha box office results |url=http://www.bollywoodraj.com/2010/05/telugu-movie-simha-box-office-record.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708082105/http://www.bollywoodraj.com/2010/05/telugu-movie-simha-box-office-record.html |archive-date=8 July 2011 |access-date=16 May 2011 |publisher=BollywoodRaj.com}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable" ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" | ਭਾਸ਼ਾ ! scope="col" class="unsortable" | ਨੋਟਸ ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|Ref.|References}} |- | rowspan="1" |2005 || ''[[ਲੱਕੀ: ਨੋ ਟਾਈਮ ਫ਼ਾਰ ਲਵ]]'' || ਲੱਕੀ ਨੇਗੀ || rowspan="3" | [[ਹਿੰਦੀ]] || || |- | rowspan="1" |2006 || ''[[ਆਰੀਅਨ (2006 ਫ਼ਿਲਮ)|ਆਰੀਅਨ]]'' || ਨੇਹਾ ਏ. ਵਰਮਾ || || |- | rowspan="1" |2007 || ''[[ਜਾਨੇ ਭੀ ਦੋ ਯਾਰੋਂ (2007 ਫ਼ਿਲਮ)|ਜਾਨੇ ਭੀ ਦੋ ਯਾਰੋਂ]]'' || ਖ਼ੁਦ || ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ || |- | rowspan="3" |2008|| ''[[ਉਲਸਾਮਗਾ ਉਤਸਾਹਮਗਾ]]'' || ਧਨਲਕਸ਼ਮੀ || rowspan="3" | [[ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] || [[ਸੰਤੋਸ਼ਮ ਸਰਵੋਤਮ ਨਵੀਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.idlebrain.com/news/functions/santoshamawards2009.html |title=Santosham film awards 2009 – Telugu cinema function |publisher=Idlebrain.com |date=21 August 2009 |access-date=12 December 2010}}</ref> |- | ''[[ਨੇਨੂ ਮੀਕੂ ਤੇਲੁਸਾ?]]'' || ਅੰਜਲੀ || || |- | ''[[ਕਿੰਗ (2008 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਿੰਗ]]'' || ਖ਼ੁਦ || ਗੀਤ “ਨੁਵੂ ਰੈਡੀ” ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ || |- | rowspan="2" |2009 || ''ਕਾਸ਼... ਮੇਰੇ ਹੋਤੇ'' || ਰਾਧਿਕਾ || ਹਿੰਦੀ || || |- | ''[[ਕਰੰਟ (2009 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਰੰਟ]]'' || ਸਨੇਹਾ || ਤੇਲੁਗੂ || || |- | rowspan="3" |2010 || ''[[ਕਲਿੱਕ (2010 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਲਿੱਕ]]'' || ਆਰਤੀ ਕੌਸ਼ਿਕ || ਹਿੰਦੀ || || |- | ''[[ਵਰੁਡੂ]]'' || ਨਿਸ਼ਾ || rowspan="3" | ਤੇਲੁਗੂ || ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ || |- | ''[[ਸਿਮਹਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਿਮਹਾ]]'' || ਜਾਨਕੀ || || |- | rowspan="4" |2011 || ''[[ਅਲਾ ਮੋਦਲਾਇੰਦੀ]]'' || ਕਾਵਿਆ || || |- | ''ਦੇਵੀ'' || || [[ਕੰਨੜ]] || || |- | ''ਗਾਂਧੀ ਪਾਰਕ'' || ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਫਿਲਿਪ || [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]|| || |- | ''[[ਮਡਾਥਾ ਕਾਜਾ]]'' || ਸਵਪਨਾ || ਤੇਲਗੂ || || |- | 2012 || ''[[ਮੋਸਟ ਵੈਲਕਮ]]'' || ਖ਼ੁਦ || [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] || ਗੀਤ “ਮੋਸਟ ਵੈਲਕਮ” ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ || |- | 2013 || ''[[ਐਕਸ਼ਨ 3D]]'' || ਸਮੀਰਾ || rowspan="2" | ਤੇਲੁਗੂ || || |- | 2014 || ''ਅੰਤਾ ਨੀ ਮਾਯਾਲੋਨੇ'' || || || |- | 2015 || ''[[ਬੇਜ਼ੁਬਾਨ ਇਸ਼ਕ਼]]'' || ਰੁਮਜ਼ੁਮ || rowspan="3" | ਹਿੰਦੀ || || |- | 2022 || ''ਲਵ ਯੂ ਲੋਕਤੰਤਰ'' || || || |- |2025|| ''ਸਾਕੋ 363'' ||ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੇਵੀ ਬਿਸ਼ਨੋਈ|| ||<ref>{{Cite web | title=Saako 363 Cast List {{!}} Saako 363 Movie Star Cast {{!}} Release Date {{!}} Movie Trailer {{!}} Review- Bollywood Hungama | url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/saako-363/cast/ | access-date=2026-09-25 | website=www.bollywoodhungama.com}}</ref> |- | 2026 || ''[[ਨੀਲਕਾਂਤ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਨੀਲਕਾਂਤ]]'' || || ਤੇਲਗੂ |||| |} === ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ !ਪਲੇਟਫਾਰਮ |- |2020 |[[ਐਕਸਪਾਇਰੀ ਡੇਟ (ਮਿੰਨੀ ਸੀਰੀਜ਼)|''ਐਕਸਪਾਇਰੀ ਡੇਟ'']] |ਦਿਸ਼ਾ |ਤੇਲੁਗੂ, ਹਿੰਦੀ |[[ਜ਼ੀ5]] |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] 7wpfohzxm20khqkrshzmtnca33boqw1 0 158666 848518 847270 2026-09-29T21:29:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848518 wikitext text/x-wiki '''ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਐਨ.''' (ਜਨਮ 1956) [[ਬੰਗਲੌਰ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਰੁਚੀ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ।<ref name="Beholder">{{Cite web |title=Eye of the beholder: Pushpamala N |url=http://thebigindianpicture.com/2012/11/eye-of-the-beholder-pushpamala-n/ |access-date=2 December 2013 |website=thebigindianpicture.com |publisher=The Big Indian Picture}}</ref> ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਨੂੰ "ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਨੋਰੰਜਕ ਕਲਾਕਾਰ-ਆਈਕੋਨੋਕਲਾਸਟ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Beyond">{{Cite web |title=Beyond the Self |url=http://www.portrait.gov.au/site/exhibition_subsite_beyondtheself_artist.php?artistID=15 |access-date=2 December 2013 |website=portrait.gov.au/ |publisher=National Portrait Gallery, Canberra |archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000606/http://www.portrait.gov.au/site/exhibition_subsite_beyondtheself_artist.php?artistID=15 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Noorderlicht.com |url=http://www.noorderlicht.com/eng/fest06/asian/pushpamala/index.html |access-date=2023-03-22 |archive-date=2008-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081224125202/http://noorderlicht.com/eng/fest06/asian/pushpamala/index.html |url-status=dead }}</ref> " ਉਹ ਆਪਣੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਈ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਪਕ ਕਲਾ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੂਰਤੀ, ਸੰਕਲਪਿਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਖੋਜੀ ਕੰਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਅਭਿਆਸ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ<ref>{{Cite web |title=Biography - Pushpamala N |url=http://www.pushpamala.com/biography/ |access-date=2021-04-24 |language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Pushpamala N |url=http://www.naturemorte.com/artists/pushpamalan/ |access-date=2021-04-24 |website=www.naturemorte.com |language=en |archive-date=2022-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417154552/http://www.naturemorte.com/artists/pushpamalan |url-status=dead }}</ref> ਉਹ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ]] (1984) ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ;<ref name="Guardian">{{Cite news|url=http://www.sunday-guardian.com/artbeat/classical-kitsch-art-of-the-commons|title=Classical kitsch: Art of the commons?|last=Dayal|first=Mahima|date=30 November 2013|work=The Sunday Guardian|access-date=2 December 2013|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203024747/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/classical-kitsch-art-of-the-commons|url-status=dead}}</ref> ਛੇਵੇਂ ਟ੍ਰਾਈਨੇਲ, ਭਾਰਤ (1986) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨ ਤਗਮਾ; ਚਾਰਲਸ ਵੈਲੇਸ ਟਰੱਸਟ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ (1992-93); ਭਾਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ (1995-97) ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਆਰਟਸ (2000) ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਲਾ ਸਹਿਯੋਗ ਗ੍ਰਾਂਟ।<ref name="Passionate performance">{{Cite web |title=Passionate performance art of Pushpamala N |url=http://www.theartstrust.com/Magazine_article.aspx?articleid=186 |access-date=2 December 2013 |website=theartstrust.com |publisher=The Arts Trust |archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203201738/http://www.theartstrust.com/Magazine_article.aspx?articleid=186 |url-status=dead }}</ref><ref name="Bose">{{Cite web |title=Pushpamala N. |url=http://www.bosepacia.com/artists/pushpamala-n/artist-cv/ |access-date=2 December 2013 |website=bosepacia.com |publisher=Bose Pacia}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਐਨ. ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਲੌਰ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1977 ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰਸ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਬਾਲਨ ਨਾਂਬਿਆਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। [https://www.deccanherald.com/content/641042/a-silver-celebration.html ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ]<ref name="auto">{{Cite web |last=Nagy |first=Peter A. |year=2017 |title=Pushpamala N. |url=https://www.oxfordartonline.com/groveart/view/10.1093/gao/9781884446054.001.0001/oao-9781884446054-e-7000097946 |access-date=2021-04-24 |website=Grove Art Online |language=en |doi=10.1093/gao/9781884446054.article.T097946}}</ref> ਉਸਨੇ ਫਿਰ [[ਵਡੋਦਰਾ|ਬੜੌਦਾ]] ਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ<ref name="auto" /> ਬੜੌਦਾ ਵਿਖੇ, ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਰਾਘਵ ਕਨੇਰੀਆ, [[ਭੂਪੇਨ ਖੱਖੜ]] ਅਤੇ ਕੇਜੀ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਨ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2018}} == ਕੰਮ == ਇੱਕ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਐਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੋਲੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 1983 ਵਿੱਚ ਵੈਂਕਟੱਪਾ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2018}} ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਟੈਰਾਕੋਟਾ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਦੀ ਮਾਚ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਵਿਵਾਨ ਸੁੰਦਰਮ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 'ਸੈਵਨ ਯੰਗ ਸਕਲਪਟਰਜ਼' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ<ref name="Lady and the vamp">{{Cite news|url=http://archive.tehelka.com/story_main38.asp?filename=hub050408lady_vamp.asp|title=The Lady and the Vamp|last=Indrasimhan|first=Lakshmi|date=5 April 2008|work=Tehelka|access-date=3 December 2013|archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207133830/http://archive.tehelka.com/story_main38.asp?filename=hub050408lady_vamp.asp|url-status=dead}}</ref> [[ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਢਹਾਈ|ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਢਾਹੇ ਜਾਣ]] ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 1992-93 ਦੇ ਬੰਬਈ ਦੰਗਿਆਂ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਗੈਲਰੀ ਕੇਮੋਲਡ, ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ੋਅ, 'ਖੋਦਾਈ' ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ<ref name="Bose" /> 'ਖੋਦਾਈ' ਉਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਲੰਕਾਰਿਕ ਮੂਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਸਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਅਸੈਂਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref name="Artnews" /> ਉਹ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, "ਮੇਰੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਰਾਕੋਟਾ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਘਟੀਆ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, "ਭਾਰਤੀਤਾ" ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਭਰੀਆਂ ਹਕੀਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਵਿਗਾੜਾਂ ਅਤੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ।"<ref name="Artnews" /> 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ, ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਐਨ. ਨੇ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="Artnews">{{Cite web |last=N. |first=Pushpamala |title=Towards Cutting Edge Art: Definitive Attempts |url=http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=towards-cutting-edge-art-definitive-attempts&iid=28&articleid=750 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140722150917/http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=towards-cutting-edge-art-definitive-attempts&iid=28&articleid=750 |archive-date=22 ਜੁਲਾਈ 2014 |access-date=5 December 2013 |website=artnewsnviews.com |publisher=art etc. news & views }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFN.">N., Pushpamala. . ''artnewsnviews.com''. art etc. news & views. Archived from the original on 22 July 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 December</span> 2013</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ਫਰਮਾ:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: unfit URL ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 ਮੇਨਟ: ਅਯੋਗ URL|link]])</span> [[Category:CS1 maint: unfit URL]]</ref> ਅਕਸਰ ਲੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ, ਕਲਾਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ 'ਫੋਟੋ-ਰੋਮਾਂਸ' ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ [[ਭੂਪੇਨ ਖੱਖੜ|ਭੁਪੇਨ ਖੱਖਰ]], ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੋਟੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Lady and the vamp" /> ਇਹਨਾਂ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਦੇ 'ਫੋਟੋ-ਰੋਮਾਂਸ' ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।<ref name="Beyond" /><ref name="Lady and the vamp" /> "ਫੈਂਟਮ ਲੇਡੀ ਜਾਂ ਕਿਸਮਤ, ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਰੋਮਾਂਸ," 1998 ਵਿੱਚ ਗੈਲਰੀ ਕੈਮੋਲਡ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕਲਾਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਗੈਂਗਸਟਰ ਦੇ ਮੋਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਸਾਹਸੀ ਵਜੋਂ ਵਿਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀਆਂ ਨੋਇਰ-ਥ੍ਰਿਲਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਬਣਾਈ।<ref name="Outlook">{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?235001|title=The Self, Out There|last=Ravindran|first=Shruti|date=2 July 2007|work=Outlook, India|access-date=5 December 2013|archive-date=17 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017060038/http://www.outlookindia.com/article.aspx?235001|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ 'ਸੁਨਹੇਰੇ ਸਪਨੇ' (ਸੁਨਹਿਰੇ ਸੁਪਨੇ) ਦੇ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਫੋਟੋ-ਰੋਮਾਂਸ ਲੜੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜੋ 1998 ਦੇ ਮੋਦੀਨਗਰ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਖੋਜ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੌਰਾਨ ਸਾਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੇ ਇੱਕ ਔਸਤ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਾਊਸਕੋਟ ਅਤੇ ਪੇਟੀਕੋਟ ਦਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬਦਲੀ ਹਉਮੈ, ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਫਰੌਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਫੈਂਟ ਹੇਅਰਸਟਾਇਲ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ।<ref name="Portrait">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/16/stories/2002121601140100.htm|title=Portrait of an artist as an actress|date=16 December 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=5 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20030624165518/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/16/stories/2002121601140100.htm|archive-date=24 June 2003}}</ref> ਉਸਨੇ 2002 ਵਿੱਚ 'ਦਰਦ-ਏ-ਦਿਲ' (ਦ ਐਂਗੁਈਸ਼ਡ ਹਾਰਟ) ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਫੋਟੋ-ਰੋਮਾਂਸ ਲੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ, ਚਾਵੜੀ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਫੋਟੋ ਕ੍ਰਮ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ 'ਬੰਬੇ ਫੋਟੋ ਸਟੂਡੀਓ' ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਜੋ ਉਸਨੇ 2000-03 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Bose" /> 2004 ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਔਰਤਾਂ', ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਕਲੇਰ ਅਰਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਟੂਲ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਮੂਲ' ਔਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ।<ref name="Artnews" /> ਫੋਟੋ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਵੀਡੀਓ ਫਿਲਮਾਂ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਠਹਿਰਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਗੌਥਿਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਗਲਪ ਦਾ ਕੰਮ, 'ਪੈਰਿਸ ਆਟਮ' ਬਣਾਇਆ। ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵ੍ਹਾਈਟ ਸਟਿਲ ਫੋਟੋਆਂ ਦੀ 35 ਮਿੰਟ ਦੀ ਫਿਲਮ ਗੈਲਰੀ ਜ਼ੁਰਚਰ, ਪੈਰਿਸ, ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="Bose" /><ref name="Lady and the vamp" /> ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ, 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੀਰ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਸਲਾਦ', 2007 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਗਿਆਰਾਂ ਮਿੰਟ ਦੀ ਫਿਲਮ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਸੱਸ ਦੀਆਂ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ।<ref name="Video Films">{{cite news|author=Staff Reporter|title=Pushpamala comes up with two new works|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/pushpamala-comes-up-with-two-new-works/article1843071.ece|accessdate=5 December 2013|newspaper=The Hindu|date=16 May 2007}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਐਨ. ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਅਕਸਰ ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸਿੰਡੀ ਸ਼ਰਮਨ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="Lady and the vamp" /> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956]] e6z8oen3n0qgam44p2g347lyd1860gl 0 158909 848656 823381 2026-09-30T08:05:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848656 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੈਥਿਲੀ | image = Actress Mythili (cropped).png | image_size = | caption = | other_names = | birth_name = ਬ੍ਰਾਇਟੀ ਬਾਲਚੰਦਰਨ<ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/features/cinema/flying-high/article3280648.ece|title = Flying high|newspaper = The Hindu|date = 4 April 2012|last1 = Nagarajan|first1 = Saraswathy|archive-url = https://web.archive.org/web/20230325194725/https://www.thehindu.com/features/cinema/flying-high/article3280648.ece|archive-date = 25 ਮਾਰਚ 2023|access-date = 24 ਮਾਰਚ 2023|url-status = dead}}</ref> | birth_date = | birth_place = ਕੋਨੀ, ਪਠਾਨਮਥਿੱਟਾ, ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ | years_active = 2009–ਮੌਜੂਦ | spouse = {{marriage|ਸੰਪਤ|2022}} | parents = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਬ੍ਰਾਈਟੀ ਬਾਲਚੰਦਰਨ''', ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਮੈਥਿਲੀ''' ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2009 ਦੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਪਲੇਰੀ ਮਾਨਿਕਯਮ: ਓਰੂ ਪਾਥੀਰਕੋਲਾਪਾਥਕਥਿੰਤੇ ਕਥਾ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਟੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref>{{Citation |last=Sanal, Vasudev. Haneef, Haseeb. Joseph, Anto. Fazil, Fahad. Lal. Śr̲īnivāsan. Talwar, Isha. Sunder, Gopi. |title=Gods own country |date=2014 |url=http://worldcat.org/oclc/893634422 |publisher=AP International |oclc=893634422 |access-date=2020-09-12}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮੈਥਿਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਾਈਟੀ ਬਾਲਚੰਦਰਨ ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੋਨੀ]], ਪਠਾਨਮਥਿੱਟਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਬਾਲਚੰਦਰਨ, ਇੱਕ ਲੇਖਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਂ ਬੀਨਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਬੀਬੀਨ ਹੈ। ਮੈਥਿਲੀ ਨੇ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਨੂੰ ਸੰਪਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੱਤਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਏਲੀਯਾਰਕਲ, ਕੋਨੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਵੀਐਚਐਸਐਸ, ਕੋਨੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਰਕਾਰੀ ਐਚਐਸਐਸ, ਕੋਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਫਲਾਈਟ ਅਟੈਂਡੈਂਟ ਕੋਰਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਬੀਕੋਮ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ]] ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ]] ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title='മൈഥിലി' മാണിക്യം, Interview - Mathrubhumi Movies |url=http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/48562/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219055950/http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/48562/ |archive-date=19 December 2013 |access-date=19 December 2013}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਰੰਜੀਤ ਦੀ ਕ੍ਰਾਈਮ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ''ਪਾਲੇਰੀ ਮਾਨਿਕਯਮ: ਓਰੂ ਪਾਥੀਰਕੋਲਾਪਾਥਕਥਿੰਤੇ ਕਥਾ'' ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=മാണിക്യം മൈഥിലി, Interview - Mathrubhumi Movies |url=http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/54693/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219055837/http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/54693/ |archive-date=19 December 2013 |access-date=19 December 2013}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਸਾਲਟ ਐਨ' ਪੇਪਰ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ 59ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਲੋਹਮ'' ( ''ਦ ਯੈਲੋ ਮੈਟਲ'' ) ਨਾਲ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" | ਨੋਟਸ |- | rowspan="3" | 2009 | ''ਪਾਲੇਰੀ ਮਾਨਿਕਯਮ:<br />'' ''ਓਰੁ ਪਥਿਰਕੋਲਾਪਾਥਕਥਿਨਤੇ ਕਥਾ'' | ਮਾਨਿਕਯਮ | ਡੈਬਿਊ ਫਿਲਮ |- | ''ਕੇਰਲ ਕੈਫੇ'' | ਕੈਫੇ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ | ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ<br /><br /> ਭਾਗ ''ਹੈਪੀ ਜਰਨੀ'' |- | ''ਚਤੰਬਿਨਾਦੁ'' | ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ | |- | rowspan="2" | 2010 | ''ਨਲਾਵਨ'' | ਮੱਲੀ | |- | ''ਸ਼ਿਕਰ'' | ਗਾਇਤਰੀ | |- | rowspan="2" | 2011 | ''ਕਨਕੋਮਪਥੁ'' | ਗੀਤੁ | |- | ''ਲੂਣ ਅਤੇ ਮਿਰਚ'' | ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ | ਨਾਮਜ਼ਦ- ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ - ਮਲਿਆਲਮ<br /><br /><br /><br />ਜਿੱਤਿਆ-ਏਸ਼ੀਅਨੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ 2012: ਸਰਵੋਤਮ ਸਟਾਰ ਜੋੜੀ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ 2011: ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ |- | rowspan="6" |2012 | ''ਏਇ ਅਦੁਥਾ ਕਲਥੁ'' | ਰੀਮਾਨੀ | ਨਾਮਜ਼ਦ- ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ - ਮਲਿਆਲਮ |- | ''ਮਾਯਾਮੋਹਿਨੀ'' | ਸੰਗੀਤਾ | |- | ''ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ'' | ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ | "ਜੀਗਾ ਜਿੰਗਾ" ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਾਜ਼ਰੀ |- | ''ਭੂਮਿਯੁਦੇ ਆਕਾਸ਼ਿਕਲ'' | ਸੁਨੀਤਾ | |- | ''ਪੋਪਿਨਸ'' | ਗੌਰੀ | |- | ''ਮੈਟੀਨੀ'' | ਸਾਵਿਤਰੀ | ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ("ਅਯਾਲਥੇ ਵੀਟਾਇਲ") |- | rowspan="7" | 2013 | ''ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਨਿਊਜ਼ ਲਾਈਵ'' | ਸਨੇਹਾ | |- | ''ਕਾਉਬੁਆਏ'' | ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ | |- | ''ਮਧੂ ਮੱਖੀ'' | ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਔਰਤ | ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ |- | ''ਕਦਲ ਕਦਨੁ ਓਰੁ ਮਾਥੁਕੁਟੀ'' | ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ | ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ |- | ''ਬਲੈਕ ਬੇਰੀ'' | ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ | |- | ''ਨਦੋਦਿਮਨਨ'' | ਰੀਮਾ | |- | ''ਵੇਦੀਵਾਝਿਪਡੁ'' | ਵਿਦਿਆ | |- | rowspan="3" | 2014 | ''ਰੱਬ ਦਾ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼'' | ਅਭਿਰਾਮੀ | |- | ''ਵਿਲਾਲੀ ਵੀਰਾਂ'' | ਐਸ਼ਵਰਿਆ | |- | ''ਨਜਾਨ'' | ਦੇਵਯਾਨਿਅੰਮਾ (ਦੇਵੂ) | |- | rowspan="2" | 2015 | ''ਸ੍ਵਰ੍ਗਥੇਕਲ ਸੁਨ੍ਦਰਮ੍'' | ਜਯਾ | |- | ''ਲੋਹਮ'' | ਰਫੀਕ ਦੀ ਪਤਨੀ | ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ("ਕਨਕਾ ਮਾਯਿਲਾਂਚੀ") |- | 2016 | ''ਮੋਹਵਲਯਾਮ'' | ਪ੍ਰਮੀਲਾ | |- | rowspan="3" | 2017 | ''ਰੱਬ ਕਹੋ'' | ਮੈਗਡੇਲੇਨਾ ਗੋਮੇਜ਼ | |- | ''ਕਰਾਸਰੋਡ'' | ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ | ਖੰਡ ਵਿੱਚ: ਪਕਸ਼ਿਕਲੁਦੇ ਮਾਨਮ |- | ''ਸਿੰਜਰ'' | ਸੁਹਾਰਾ | |- | 2018 | ''ਪਥਿਰਕਲਮ'' | ਜਹਾਨਰਾ | |- | rowspan="2" | 2019 | ''ਓਰੁ ਕਾਤਿਲ ਓਰੁ ਪੇਕਪਾਲ'' | ਸਾਰਾ | |- | ''ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸਾਜੀ'' | ਲੈਲਾ ਸ਼ਾਜੀ | |- | rowspan="1" | 2022 | ''ਚਟੰਬੀ'' | ਰਾਜੀ | |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|3755823}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] expz9eotwh7u0jf6qu7ijxxmeb82714 0 158916 848638 655333 2026-09-30T07:16:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848638 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Meesha Ghoshal | image = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1989|11|26|df=y}}{{Citation needed|date=December 2022}} | birth_place = [[Chennai]], [[Tamil Nadu]], India | education = | occupation = Actress | years_active = 2011-present | height = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮੀਸ਼ਾ ਘੋਸ਼ਾਲ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ''ਪੋਕੀਸ਼ਮ'' (2009) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਏ.ਆਰ. ਮੁਰੁਗਾਦੌਸ ਦੀ ''7aum ਅਰੀਵੂ'' ਅਤੇ ਅਟਲੀ ਦੀ ''ਰਾਜਾ ਰਾਣੀ'' ਸਮੇਤ ਉੱਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। == ਕਰੀਅਰ == ਮੀਸ਼ਾ ਘੋਸ਼ਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ''180'' (2011) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਏ.ਆਰ. ਮੁਰੂਗਾਦੌਸ ਵਿੱਚ [[ਕਾਜਲ ਅਗਰਵਾਲ]] ਦੀ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ''ਨਾਨ ਮਹਾਨ ਅੱਲਾ'' (2010) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ''7aum Arivu'' (2011), ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਿਆ ਅਤੇ [[ਸ਼ਰੂਤੀ ਹਸਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਮਿਸ਼ਕਿਨ ਦੀ ''ਮੁਗਾਮੂਦੀ'' ਅਤੇ ਫਿਰ ''ਇਸ਼ਟਮ'' ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ''ਰਾਜਾ ਰਾਣੀ'' ਵਿੱਚ [[ਨਯਨਤਾਰਾ]] ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਦੋਸਤ ਮਧੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ''ਵਨੱਕਮ ਚੇਨਈ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇਮੈਨੁਅਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''ਅੱਕੂ'' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ(ਜ਼) ! ਨੋਟਸ ! ਰੈਫ. |- | 2009 | ''ਪੋਕੀਸ਼ਮ'' | ਨਾਦਿਰਾ ਦੀ ਭੈਣ | ਡੈਬਿਊ ਫਿਲਮ | |- | 2010 | ''ਨਾਨ ਮਹਾਨ ਅੱਲਾ'' | ਪ੍ਰਿਆ ਦਾ ਦੋਸਤ | | |- | rowspan="3" |2011 | ''180'' | rowspan="2" | ਜੂਲੀ | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਫਿਲਮ | |- | ''ਨੂਟਰੇਨਬਾਧੁ'' | | |- | ''7ਉਮ ਅਰਿਵੁ'' | ਨਿਸ਼ਾ | | |- | rowspan="2" |2012 | ''ਇਸ਼ਟਮ'' | ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਦੋਸਤ | | |- | ''ਮੁਗਮੂਦੀ'' | ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ | | |- | rowspan="3" |2013 | ''ਰਾਜਾ ਰਾਣੀ'' | ਦੀਪਿਕਾ | | |- | ''ਸੁਦਾਤ੍ਤਮ'' | ਉਮਾ | | |- | ''ਵਨੱਕਮ ਚੇਨਈ'' | ਲੀਨਾ | | |- | rowspan="3" |2014 | ''ਏਂਡਰੇਂਡ੍ਰਮ'' | | | |- | ''ਵਡਾਕੁਰੀ'' | ਨਵੀਨਾ ਦਾ frnd | | |- | ''ਵੀਝੀ ਮੂਡੀ ਯੋਸਿਥਲ'' | ਹਸੀਨੀ | | |- | rowspan="2" |2015 | ''ਵਾਲੂ'' | ਪ੍ਰਿਆ ਦਾ ਦੋਸਤ | | |- | ''ਮੂਚ'' | | | |- | rowspan="3" | 2016 | ''ਵਿਸਾਰਣੈ'' | ਸਿੰਧੂ | | |- | ''ਉਨਨੋਦੁ ਕਾ'' | ਸੁੰਦਰਮਬਲ | | <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Etcetera/article14028669.ece|title=Tamil cinema snippets - The Hindu|last=Raghavan|first=Nikhil|date=30 January 2016|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712184553/https://www.thehindu.com/features/cinema/Etcetera/article14028669.ece|archive-date=12 ਜੁਲਾਈ 2022|access-date=24 ਮਾਰਚ 2023|url-status=dead}}</ref> |- | ''ਲੈਂਸ'' | ਸਵਾਤੀ | [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | |- | rowspan="4" | 2017 | ''ਕੁੱਤਰਮ ੨੩'' | ਜੈਸਿਕਾ | | |- | ''ਲੈਂਸ'' | ਸਵਾਤੀ | | |- | ''ਮਰਸਲ'' | ਥਾਰਾ ਦਾ ਦੋਸਤ | | |- | ''ਯਜ਼'' | ਯਾਜਿਨੀ | | |- | 2020 | ''ਅੰਧਘਾਰਮ'' | ਮਾਨਸੀ | [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|Netflix]] ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | |- | rowspan="2" | 2022 | ''ਰਾਕੇਟਰੀ: ਨਾਮਬੀ ਪ੍ਰਭਾਵ'' | ਗੀਤਾ ਨਾਰਾਇਣਨ | |- | ''ਲੱਠਥੀ'' | ਕਮਲ ਦੀ ਧੀ | | |- |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable" |+ !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਚੈਨਲ ! ਨੋਟਸ ! ਰੈਫ. |- | 2021 | ''ਯਾਮਿਨੀ ਬੀ.ਏ.ਬੀ.ਐਲ'' | ''ਯਾਮਿਨੀ ਬੀ.ਏ.ਬੀ.ਐਲ'' | ਪੋਲੀਮਰ ਟੀ.ਵੀ | | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Misha Ghoshal at IMDb [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ]] jhtkg9vjidvk4a1w19ja0w08dhe0m1v 0 159120 848528 655928 2026-09-29T21:45:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848528 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Pongala.jpg|thumb| ਪੋਂਗਾਲਾ ਸਮੂਹ ਪੜਾਅ]] '''''ਪੋਂਗਾਲਾ''''' ਕੇਰਲ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਢੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। 'ਪੋਂਗਾਲਾ' ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਉਬਾਲਣਾ' ਅਤੇ ਇਹ ਚਾਵਲ, ਮਿੱਠੇ ਭੂਰੇ ਗੁੜ, ਨਾਰੀਅਲ ਦੀਆਂ ਛਾਲਿਆਂ, ਗਿਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੌਗੀ ਦੇ ਬਣੇ ਦਲੀਆ ਦੀ ਰਸਮੀ ਭੇਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਮਿਲ ਲੋਕ [[ਪੋਂਗਲ (ਤਿਉਹਾਰ)|ਪੋਂਗਲ]] ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=12 January 2013 |title=Pongal - Tamil festival |url=http://tamilnadu.com/arts/pongal.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140705003946/http://tamilnadu.com/arts/pongal.html |archive-date=5 July 2014 |publisher=Tamilnadu.com}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਪੋਂਗਾਲਾ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name="The Hindu20082">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/meaning-of-thai-pongal/article1178529.ece|title=Meaning of 'Thai Pongal' - Tamil Nadu - The Hindu|date=14 January 2008|work=|access-date=4 July 2015|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110080204/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/meaning-of-thai-pongal/article1178529.ece|archive-date=10 ਜਨਵਰੀ 2016|url-status=dead}}</ref> ਐਪੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸਬੂਤ ਮੱਧਕਾਲੀ ਚੋਲ [[ਸਲਤਨਤ|ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ]] ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ''ਪੁਥੀਏਦੁ'' ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ''ਪੁਥੀਏਡੂ'' ਸਾਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਢੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Thai Pongal |url=http://www.sangam.org/CULTURE/pongal.htm |publisher=sangam.org}}</ref> == ਅਤੁਕਲ ਭਗਵਤੀ ਮੰਦਿਰ == ਪੋਂਗਾਲਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਟੂਕਲ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ, ਕੇਰਲ ਦੇ ਅਟੂਕਲ ਭਗਵਤੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲਗਭਗ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਟੂਕਲ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੁਆਰਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Meena2">{{Cite book|title=Temples in South India|last=V.|first=Meena|publisher=Harikumar Arts|year=1974|edition=1st|location=Kanniyakumari|page=52}}</ref> ਅਤੁਕਲ ਭਗਵਤੀ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਪੋਂਗਾਲਾ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਗਿਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਭਾ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Hindu1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article163738.ece|title=Guinness revises 'pongala' record|date=17 October 2009|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20140516174930/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article163738.ece|archive-date=16 ਮਈ 2014|access-date=25 ਮਾਰਚ 2023|url-status=dead}}</ref><ref name="Hindu2">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article123849.ece|title=Pongala fascinates foreigners|last=Radhakrishnan|first=S. Anil|date=28 February 2010|work=The Hindu}}</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ 2.5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੋਂਗਾਲਾ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨ ਲਈ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿਉਹਾਰ]] oww49rme6zlpcl0ik8dlka4tfldztlj 0 159124 848539 656129 2026-09-29T22:17:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848539 wikitext text/x-wiki  {{Infobox recurring event|name=Pranahita Pushkaram|native_name=|native_name_lang=te|logo=|logo_alt=|logo_caption=|logo_size=100px|image=|image_size=200px|alt=|caption=|status=Active|genre=[[Hindu festivals]]|begins=|ends=|frequency=every 12 years|venue={{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; <!--Hides borders and improves row spacing--> |title=List of Major [[Ghats]] |1=Tummidi Hatti |2=Arjunigutta|3=Vemanpalli|4=[[Kaleshwaram]]}}<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/all-set-for-pranahita-pushkaram-today/article934982.ece |title=All set for Pranahita Pushkaram today - ANDHRA PRADESH |publisher=The Hindu |date=2010-12-06 |accessdate=2015-07-10}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|location=[[Pranahita River]]|coordinates=|country=[[India]]|first=|founder_name=|last=2010|prev=|next=April 13 - 24, 2022|participants=|attendance=|capacity=|area=[[South India]]|budget=|activity=[[Holy river]] dip|leader_name=|patron=|organised=<!-- "organized=" also works -->|people=|member=|website=|footnotes=}} '''ਪ੍ਰਾਣਹਿਤਾ ਪੁਸ਼ਕਰਾਲੂ''' ਪ੍ਰਾਣਹਿਤਾ ਨਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 12 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [[ਮੀਨ|ਮੀਨ ਰਾਸ਼ੀ]] ( ''ਮੀਨਾ'' ਰਾਸੀ) ਵਿੱਚ ਜੁਪੀਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ 12 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਪੁਸ਼ਕਰਮ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zrk0AwAAQBAJ&pg=PT921|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|last=Roshen Dalal|date=18 April 2014|publisher=Penguin Books Limited|isbn=978-81-8475-277-9|pages=921–}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਗੋਦਾਵਰੀ ਮਹਾ ਪੁਸ਼ਕਰਮ|ਗੋਦਾਵਰੀ ਪੁਸ਼ਕਰਾਲੂ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਤਿਉਹਾਰ]] pq9qyguexbemho2ndcf8nxgii9ym19y 0 159670 848607 844213 2026-09-30T05:05:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848607 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮਨੋਰਮਾ | image = File:Manorama at Cinema Journalist Association Event.jpg | image_size = | caption = ਸਿਨੇਮਾ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰਮਾ | other_names = ਆਚੀ | birth_name = ਗੋਪੀਸੰਥਾ | birth_date = {{birth date|df=yes|1937|05|26}} | birth_place = [[ਮੰਨਾਰਗੁੜੀ]], [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] (ਮੌਜੂਦਾ ਦਿਨ [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਭਾਰਤ]]) | death_date = {{death date and age|df=yes|2015|10|10|1937|05|26}} | death_place = [[ਚੇਨਈ]], [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਭਾਰਤ]] | years_active = 1958–2015 | spouse = {{marriage |S. M. Ramanathan|1954|1956|end=div}} | children = ਭੂਪਥੀ (ਬੀ. 1955) | parents = ਕਾਸਿਯੱਪਨ ਕਿਲਕੁਦਾਈਅਰ (ਪਿਤਾ)<br/> ਰਾਮਾਮੀਰਥਮ (ਮਾਤਾ) }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਗੋਪੀਸੰਥਾ''' (26 ਮਈ 1937 - 10 ਅਕਤੂਬਰ 2015), ਆਪਣੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਮਨੋਰਮਾ''', ਜਿਸਨੂੰ '''ਚਾਚੀ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ]] ਅਤੇ [[ਕਮੇਡੀਅਨ|ਕਾਮੇਡੀਅਨ]] ਸੀ ਜੋ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ 5000 ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 2015 ਤੱਕ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ।<ref>{{Cite web |date=10 October 2015 |title=Actor 'Aachi' Manorama dies at 78 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Actor-Aachi-Manorama-dies-at-78/articleshow/49307013.cms |access-date=10 October 2015 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref name="hindu2003">{{Cite web |date=7 July 2003 |title=The endearing 'aachi' |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/07/07/stories/2003070701340300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20031230132332/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/07/07/stories/2003070701340300.htm |archive-date=30 December 2003 |access-date=26 May 2010 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਉਹ ਕਾਲੀਮਮਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ। 2002 ਵਿੱਚ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ]] ਮਨੋਰਮਾ ਨੂੰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ]] ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮ ''ਪੁਧੀਆ ਪੜਾਈ'' (1989) ਅਤੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ - ਦੱਖਣ (1995) ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>[http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/(docid)/CC6AD5E199D0CD62E5256B660035DB25 Class performer – Deccan Herald]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20121110132732/http://www.hindu.com/mp/2009/01/31/stories/2009013152800800.htm The Hindu : Metro Plus Madurai : There ain’t any stopping her]</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਨੋਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ|ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤੰਜਾਵੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ, ਮੰਨਾਰਗੁੜੀ ਵਿੱਚ ਕਾਸਿਯੱਪਨ ਕਿਲਾਕੁਦਯਾਰ ਅਤੇ ਰਾਮਾਮੀਰਥਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="maalaimalar.com">{{Cite web |title=வாழ்க்கையில் எதிர்நீச்சல் போட்ட மனோரமா: 1,300 படங்களில் நடித்து 'கின்னஸ்' சாதனை |url=http://cinema.maalaimalar.com/2013/11/29222621/manorama-cinema-history.html |access-date=20 July 2014 |website=[[Maalai Malar]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=5 Things to know about Tamil legend 'Aachi' Manorama&nbsp;— MotivateMe.in |url=http://motivateme.in/5-things-to-know-about-tamil-legend-aachi-manorama/# |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711090738/http://motivateme.in/5-things-to-know-about-tamil-legend-aachi-manorama/ |archive-date=11 July 2018 |access-date=13 October 2015 |website=MotivateMe.in}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੌਕਰਾਣੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਕੇ ਪਾਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title='Aachi' Manorama's last public speech [VIDEO] |url=http://www.ibtimes.co.in/aachi-manoramas-last-public-speech-video-650121 |access-date=13 October 2015 |website=International Business Times, India Edition}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ: ਉਸਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈਆਂ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ-ਜੁਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਕਰਾਈਕੁੜੀ]] ਨੇੜੇ ਪੱਲਾਥੁਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।<ref name="hinduonnet.com">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article652268.ece|title=There's no stopping her|date=2 February 2009|work=The Hindu|access-date=12 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160113003941/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article652268.ece|archive-date=13 ਜਨਵਰੀ 2016|url-status=dead}}</ref> ਪਲਥੁਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਉਲਟੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੋਰਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਨੌਕਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਮੰਡਲੀ ਪੱਲਥੁਰ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ, ਪਰ ਜਿਸ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਚਾਨਕ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮੰਡਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਸੀ ਜੋ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਾ ਵੀ ਸਕੇ। ਨਾਟਕ ਮੰਡਲੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ''ਅੰਧਮਾਨ ਕਢਲੀ'' ਨਾਮਕ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਤਿਰੂਵੇਂਗਦਮ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨਿਸਟ ਥਿਆਗਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਮਨੋਰਮਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਨੋਰਮਾ ਗਈ ਅਤੇ ਐਸਐਸ ਰਾਜੇਂਦਰਨ (ਐਸਐਸਆਰ) ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕ ਮੰਡਲੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ। ਉਸਨੂੰ ਕਲੈਗਨਾਰ ਐਮ ਕਰੁਣਾਨਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਉਸਦੇ ਮਨੀਮਾਗੁਡਮ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] ਵਜੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਜਾਨਕੀਰਾਮਨ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ, ''ਇਨਬਾਵਜ਼ਵੂ'' ਨਾਮ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ 40% ਅਧੂਰੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੰਨੜਸਨ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਫਿਲਮ, ''ਉਨਮਾਇੰਕੋਟਈ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਲਗਭਗ 40% ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੁਕ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਕੁਝ ''ਵੈਰਾਮ ਨਾਟਕ ਸਭਾ ਦੇ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਪੁਡੂਕੋਟਾਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਐਸਐਸ ਰਾਜੇਂਦਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਦੇਖਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਪੀਏ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਰਾਜੇਂਦਰਨ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ। ਉਸਨੇ ਡਾਇਲਾਗ ਡਿਲੀਵਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਹੁਨਰ ਦਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ SSR ਨਾਟਕ ਮੰਦਰਮ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ: ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ''ਮਨੀਮਾਗੁਡਮ, ਥੇਨਪਾਂਦੀਵੀਰਨ'' ਅਤੇ ''ਪੁਧੁਵੇਲਮ'' ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਹ ''ਮਨੀਮਾਗੁਡਮ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ।<ref name="maalaimalar">{{Cite web |title=நடிகை மனோரமா காதல் திருமணம் தோல்வியில் முடிந்தது &#124;&#124; actress manorama cinema history |url=http://cinema.maalaimalar.com/2013/12/01202352/actress-manorama-cinema-histor.html |access-date=20 July 2014 |publisher=cinema.maalaimalar.com}}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਧੂਰੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਸ ਐਸ ਰਾਜੇਂਦਰਨ ਅਤੇ ਦੇਵਿਕਾ ਸੀ। == ਮੌਤ == 2013 ਅਤੇ 2015 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਨੋਰਮਾ ਦੀ ਸਿਹਤ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=9 April 2014 |title=Actor Manorama discharged from hospital |url=http://www.thehindu.com/news/actor-manorama-discharged-from-hospital/article5890797.ece |website=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 February 2015 |title=Manorama clarifies death rumours, says 'I'm hale and hearty' |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/im-hale-and-hearty-manorama-on-death-rumours/ |website=[[The Indian Express]]}}</ref> 10 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ ਰਾਤ 11.20 ਵਜੇ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ<ref>{{Cite web |date=11 October 2015 |title=Legendary Tamil actress Manorama no more |url=http://www.ptinews.com/news/6601331_Legendary-Tamil-actress-Manorama-no-more.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018075748/http://ptinews.com/news/6601331_Legendary-Tamil-actress-Manorama-no-more.html |archive-date=18 October 2015 |agency=[[Press Trust of India]]}}</ref> 78 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ<ref>{{Cite web |date=11 October 2015 |title=Manorama, who matched protagonists of her day, passes away |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/legendary-tamil-actor-legendary-tamil-actor-manorama-passes-away/article7747877.ece?homepage=true |website=[[The Hindu]] |access-date=26 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113003941/http://www.thehindu.com/features/cinema/legendary-tamil-actor-legendary-tamil-actor-manorama-passes-away/article7747877.ece?homepage=true |archive-date=13 ਜਨਵਰੀ 2016 |url-status=dead}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * [[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|ਗਿਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡ]] - 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਨੀਜ਼ ਰਿਕਾਰਡ (1985)। * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] - 2002 {| class="wikitable" !ਘਟਨਾ ! ਸਾਲ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਮੂਵੀ ! ਨਤੀਜਾ |- | ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ | 1989 | ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | ''ਪੁਧੀਆ ਪਢਾਇ <ref>{{Cite news|url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/(docid)/CC6AD5E199D0CD62E5256B660035DB25|title=Class performer|last=Aravind|first=C. V.|date=17 February 2002|work=[[Deccan Herald]]|access-date=7 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322152331/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/(docid)/CC6AD5E199D0CD62E5256B660035DB25|archive-date=22 March 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2009/01/31/stories/2009013152800800.htm|title=There ain’t any stopping her|last=Kavitha|first=S.S.|date=31 January 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=7 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110132732/http://www.hindu.com/mp/2009/01/31/stories/2009013152800800.htm|archive-date=10 November 2012}}</ref>'' |ਜੇਤੂ |- | rowspan="3" | ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ | 1995 | ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ - ਦੱਖਣ | |ਜੇਤੂ |- | 2009 | ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਤੇਲਗੂ | ''ਅਰੁੰਧਤੀ'' | ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ |- | 2010 | ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਤਮਿਲ | ''ਸਿੰਗਮ'' | ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ |- | rowspan="5" | ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ | 1968 | ਵਧੀਆ ਚਰਿੱਤਰ ਕਲਾਕਾਰ (ਔਰਤ) | ''ਥਿਲਿਆਣਾ ਮੋਹਨਬਲ'' |ਜੇਤੂ |- | 1979 | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਨਾਮ | ''ਅਵਨ ਅਵਲ ਅਧੁ ॥'' |ਜੇਤੂ |- | 1985 | ਵਧੀਆ ਕਾਮੇਡੀਅਨ - ਔਰਤ | ''ਪਾਯੁਮ ਪੁਲੀ'' |ਜੇਤੂ |- | 1990 | ਆਨਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡ - ਐਮਜੀਆਰ ਅਵਾਰਡ | |ਜੇਤੂ |- | 1992 | ਆਨਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡ - ਜੈਲਲਿਤਾ ਅਵਾਰਡ | |ਜੇਤੂ |- | ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਿਨੇਮਾ ਕਲਾਇਮੰਦਰਮ ਅਵਾਰਡ | 2013 | ਮਨਪਸੰਦ ਫਿਲਮ ਸਟਾਰ | |ਜੇਤੂ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|7390393|Aachi Manorama}} * [http://www.nilacharal.com/enter/celeb/manorama.html Profile at Nilacharal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221130204009/http://www.nilacharal.com/enter/celeb/manorama.html |date=2022-11-30 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937]] 4e83h0e8frhp7b9dfmftf1s6t75h9xl 0 159755 848687 840882 2026-09-30T10:01:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848687 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Raja_Doli_khela_Odia_festival.jpg|thumb|ਰਾਜੇ ਦੇ ਝੂਲੇ 'ਤੇ ਝੂਲਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ]] '''ਰਾਜਾ ਪਰਬਾ''' ( {{Lang-or|ରଜ ପର୍ବ}} ), ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਮਿਥੁਨਾ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਓਡੀਸ਼ਾ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤਿੰਨ-ਦਿਨ-ਲੰਬਾ ਔਰਤਵਾਦ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਮਿਥੁਨਾ ਦੇ ਸੂਰਜੀ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਦਾ ਮੌਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.newsgram.com/four-day-festival-of-Odisha-rajo-parba-is-all-about-wishing-a-happy-raja-festival-2018|title=Four-day Festival of Odisha 'Rajo Parba' is all about celebrating Womanhood}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਮਿਥਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Jagannatha_naya.jpg|right|thumb|200x200px|ਨਯਾਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਭੂਦੇਵੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਜਗਨਨਾਥ (ਹਨੇਰੇ) ਦੇ ਹੇਠਾਂ।]] ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਭਗਵਾਨ [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ]] ਦੀ ਬ੍ਰਹਮ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ [[ਮਾਹਵਾਰੀ]] ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ''ਵਸੁਮਤੀ ਸਨਾਨਾ'' ਜਾਂ [[ਭੂਮੀ|ਭੂਦੇਵੀ]] ਦਾ ਰਸਮੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ' ''ਰਾਜਸ'' ' ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਾਹਵਾਰੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਹਵਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ' ''ਰਾਜਸਵਾਲਾ'' ' ਜਾਂ ਮਾਹਵਾਰੀ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ [[ਭੂਮੀ|ਭੂਦੇਵੀ]] ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਛੁੱਟੀ ਵਜੋਂ ਤਿਉਹਾਰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। [[ਭੂਮੀ|ਭੂਦੇਵੀ]] ਦੀ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਦੇ ਕੋਲ ਪੁਰੀ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਹੈ। == ਰਾਜਪਰਬਾ == ਇਹ ਅੱਧ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/raja-parba-2016-this-4-day-odiya-festival-honours-womanhood-picture-greetings-682628|title=Raja Parba 2016: This 4-day Odiya festival honours womanhood [PICTURE GREETINGS]|last=Sen|first=Sushmita|access-date=4 October 2016|language=en}}</ref> ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ '''ਪਹਿਲੀ ਰਾਜਾ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web |title=CHECK: RAJA Sankaranti festival 2021 date, Pahili Raja Quotes,Wishes,Shayari Images Online |url=https://www.pixnama.com/raja-sankranti/ |access-date=14 June 2021 |website=Pixnama.com |archive-date=21 ਜੂਨ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621042949/https://www.pixnama.com/raja-sankranti/ |url-status=dead }}</ref> ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਿਥੁਨਾ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਤੀਜਾ ਦਿਨ '''ਭੂਦਾਹਾ''' ਜਾਂ '''ਬਸੀ ਰਾਜਾ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਖਰੀ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਨੂੰ '''ਬਾਸੁਮਤੀ ਸਨਾਣਾ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ [[ਭੂਮੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਪੀਸਣ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਹਲਦੀ ਦੇ ਪੇਸਟ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫੁੱਲ, ਸਿੰਦੂਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਂ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੌਸਮੀ ਫਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ '''ਸੱਜਾਬਾਜਾ''' ਜਾਂ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਘਰ, ਰਸੋਈ ਸਮੇਤ ਪੀਸਣ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਸਾਲਾ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਪੀਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਕੰਮ ਤੋਂ ਆਰਾਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂਆਂ [[ਸਾੜ੍ਹੀ|ਸਾੜੀਆਂ]], ਅਲਤਾ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਬੂਬਾਚੀ ਮੇਲੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਰਾਜ<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/raja-utsav-to-be-celebrated-tomorrow/article1856168.ece|title='Raja Utsav' to be celebrated tomorrow|date=14 June 2007|work=The Hindu|access-date=29 September 2016|language=en-IN}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਅਣਵਿਆਹੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਰਾਹੀਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਰਫ ਕੱਚਾ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਪੋਦਾਪੀਠਾ'', ਨਹਾਉਣਾ ਜਾਂ ਨਮਕ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ, ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਨਹੀਂ ਚੱਲਣਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤਮੰਦ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਦੀ ਸਹੁੰ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਅਨੰਦਮਈ ਯਾਦਾਂ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬੋਹੜ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਤੇ ਰੱਸੀ ਦੇ ਝੂਲੇ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਦੇ ਗੀਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ ਨਬੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://odishatv.in/odisha/body-slider/raja-festival-odishas-unique-fest-to-raise-toast-to-womanhood-nature-221937|title=Raja Festival : Odisha's unique fest to raise toast to womanhood & Nature|work=OdishaTv|access-date=15 June 2017|language=en-IN|archive-date=12 ਜੂਨ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612041648/https://odishatv.in/odisha/body-slider/raja-festival-odishas-unique-fest-to-raise-toast-to-womanhood-nature-221937|url-status=dead}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਉੜੀਆ ਭਾਸ਼ਾ]] * [[ਤੀਜ]] == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Commons category inline}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ]] 552mf7sz69klp8lpe63t7i27vt0oyxs 0 159821 848380 657355 2026-09-29T13:34:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848380 wikitext text/x-wiki '''ਟੀ. ਕੇ. ਕਾਲਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''T. K. Kala''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜੋ ਤਾਮਿਲ, ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਲਾ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਵਾਜ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/grill-mill/article902519.ece|title=Grill mill|last=S. R.|first=Ashok Kumar|date=21 November 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=8 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129021945/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/grill-mill/article902519.ece|archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2014|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਕਲਾਮਮਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2006/02/17/stories/2006021702890500.htm|title=Honoured by the State for contribution to arts|date=17 February 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=8 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20060813083521/http://www.hindu.com/fr/2006/02/17/stories/2006021702890500.htm|archive-date=13 August 2006}}</ref> ਉਹ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸ਼ਨਮੁਗਸੁੰਦਰੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼ਨਮੁਗਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੀ, ਕਲਾ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਪਸੰਦ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਏਪੀ ਨਾਗਾਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ "ਅਗਥਿਆਰ" ਵਿੱਚ "ਥੈਇਰ ਸਿਰੰਧਾ ਕੋਵਿਲਮ ਇਲੈ" ਗੀਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ''ਗਿੱਲੀ'' (2004) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2005/10/02/stories/2005100214320200.htm|title=She lent her voice to many a famous face|date=2 October 2005|work=[[The Hindu]]|access-date=8 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20060907025045/http://www.hindu.com/2005/10/02/stories/2005100214320200.htm|archive-date=7 September 2006}}</ref> == ਫਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ |- | 2004 | ''ਘੀਲੀ'' | ਮੁਥੁਪਾਂਡੀ ਦੀ ਮਾਂ | |- | 2005 | ''ਕਸਤੂਰੀ ਮਾਨ'' | | |- | 2006 | ''ਵੇਇਲ'' | | |- | rowspan="2" | 2008 | ''ਕੁਰੁਵੀ'' | ਪਾਰਵਤੀ, ਵੇਲੂ ਦੀ ਮਾਂ | |- | ''ਪਿਰੀਵੋਮ ਸੰਤਿਪਪੋਮ'' | ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ, ਨਟੇਸਨ ਦੀ ਮਾਂ | |- | 2009 | ''ਨੀ ਉਨੈ ਅਰਿੰਧਾਲ'' | ਗੋਪਾਲ ਦੀ ਮਾਤਾ | |- | 2009 | ''ਮਾਸੀਲਾਮਣੀ'' | | |- | 2010 | ''ਮਾਗੀਝਚੀ'' | ਕੁਟੀਮਾਈ | |- | 2014 | ''ਕਾਦੂ'' | ਵੇਲੂ ਦੀ ਮਾਂ | |- | 2015 | ''ਆਈ'' | ਲਿੰਗੇਸਨ ਦੀ ਮਾਂ | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] qi2pzlana01nw6tj0mv3ucz1qt1s71z 0 159823 848381 657525 2026-09-29T13:35:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848381 wikitext text/x-wiki '''ਟੀ. ਪੀ. ਮੁਥੂਲਕਸ਼ਮੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''T. P. Muthulakshmi;''' ਮੂਲ ਨਾਮ: தமிழ்: டி. பி. முத்துலட்சுமி) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਜੋ 1950 ਤੋਂ 1969 ਤੱਕ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਉਹ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਹਾਸਰਸ|ਕਾਮੇਡੀ]] ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 350 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ 1950 ਵਿੱਚ ''ਪੋਂਮੁਦੀ'' ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਐਲਿਸ ਆਰ. ਡੰਗਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="thehindu1">{{Cite web |date=2008-05-30 |title=tp muthulakshmi passes away |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/tp-muthulakshmi-passes-away/article1267758.ece |access-date=2016-01-25 |publisher="[[The Hindu]]" |archive-url=https://web.archive.org/web/20141201021651/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/tp-muthulakshmi-passes-away/article1267758.ece |archive-date=2014-12-01 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=t p muthulakshmi |url=http://spicyonion.com/actress/t-p-muthulakshmi/ |access-date=2016-01-25 |publisher=spicyonion |archive-date=2016-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203135057/http://spicyonion.com/actress/t-p-muthulakshmi/ |url-status=dead }}</ref><ref name="thehindu">{{Cite web |last=Randor Guy |date=October 10, 2016 |title=Sparkling Presence |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Sparkling-presence/article15398893.ece |access-date=2017-06-19 |publisher="[[The Hindu]]"}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮੁਥੂਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 1931 ਵਿੱਚ ਥੋਥੁਕੁਡੀ, [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ|ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] (ਹੁਣ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ) ਵਿਖੇ ਪੋਨਈਆਪਾਂਡੀਅਨ ਅਤੇ ਸ਼ਨਮੁਗਥਾਮਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ]] ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸਿਨੇਮਾ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੋਵੇਗੀ। [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ ਐਮ. ਪੇਰੂਮਲ ਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇ. ਸੁਬਰਾਮਣੀਅਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਪੇਰੂਮਲ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਮੁਥੂਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ''ਚੰਦਰਲੇਖਾ'' (1948) ਦੇ ਮੂਰਲ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਮੁਥੂਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਡਾਂਸ ਸੀਨ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀ ਆਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਡਾਂਸ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਜੇਮਿਨੀ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ 65 ਰੁਪਏ ਦੀ ਤਨਖਾਹ 'ਤੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="antrukandamugam">{{Cite web |date=17 September 2012 |title=அன்று கண்ட முகம் - பழம்பெரும் நகைச்சுவை நடிகை - டி. பி. முத்துலட்சுமி |url=https://antrukandamugam.wordpress.com/2013/09/t-p-muthulakshmi/ |access-date=26 May 2019 |publisher=antrukandamugam.worpress}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ''ਮਹਾਬਾਹਲੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ'' ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ''ਮਿਨਮਿਨੀ'', ''ਦੇਥਵਾ ਮਨੋਹਰੀ'' ਅਤੇ ''ਪਾਰਿਜਾਥਮ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1950 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਾਡਰਨ ਥੀਏਟਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ''ਪੋਨਮੁਡੀ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਮੇਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜਿਸਨੇ ਮੁਥੂਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਲਿਆ। ''ਓਰ ਇਰਾਵੂ'' (1951), [[ਸੀ ਐਨ ਅੰਨਾਦੁਰੈ|ਸੀਐਨ ਅੰਨਾਦੁਰਾਈ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਏਵੀਐਮ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਕੇਆਰ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਭਵਾਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ''ਥਿਰੁੰਬੀ ਪਾਰ'' (1953) ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਗੂੰਗੀ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਮੁਥੂਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਕੇਏ ਥੰਗਾਵੇਲੂ, ਕਾਕਾ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਏ ਕਰੁਣਾਨਿਧੀ, ਜੇਪੀ ਚੰਦਰ ਬਾਬੂ, ਟੀ ਆਰ ਰਾਮਾਚੰਦਰਨ, ਮੇਜਰ ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ, ਐਸ . ਰਾਮਾ ਰਾਓ, ਅਤੇ ਐਮ ਆਰ ਰਾਧਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Glamour role - T. P. Muthulakshmi |url=http://www.maalaimalar.com/2012/08/01203632/glamour-role-tb-muthu-lakshmi.html |access-date=24 May 2019 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮੁਥੂਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ 1958 ਵਿੱਚ ਪੀਕੇ ਮੁਥੁਰਾਮਲਿੰਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਟੇਟ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਸੀ। ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ। ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਟੀਪੀ ਗਜੇਂਦਰਨ ਦੀ ਭਾਬੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=13 July 2019 |title=T.P.Gajendran Exclusive Interview |url=https://www.youtube.com/watch?v=7L0p8yo1Ob8 |via=www.Youtube.com}}</ref> ਉਸ ਦੀ 29 ਮਈ 2008 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਸਿਹਤ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਵਿਜਯਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਡਾਕਟਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਚੇਨਈ ਦੇ ਨੁੰਗਾਮਾਬੱਕਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=30 May 2008 |title=Veteran actress Muthulakshmi cremated |url=http://www.cinemanirubar.blogspot.com/2008/05/blog-post_3537.html |access-date=24 May 2019}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 350 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|3510864}} * <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/T._P._Gajendran" rel="mw:ExtLink" title="T. P. Gajendran" class="cx-link" data-linkid="345">T. P. Gajendran</a> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931]] 0w92ucot9ufrvkpd6x8agnvd9c6h13g 0 159842 848395 657461 2026-09-29T14:57:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848395 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਤਨੂ ਰਾਏ | image = | image_size = | alt = | caption = | other_names = ਤਨੂ ਰਾਏ, ਤਨੁਸ਼੍ਰੀ ਘੋਸ਼ | birth_name = ਤਨੂ ਰਾਏ | birth_date = | birth_place = [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ | years_active = 2001-2013, 2017 | spouse = | partner = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਤਨੂ ਰਾਏ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Tanu Roy''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਇੱਕ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]], ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਤਾਮਿਲ, ਮਲਿਆਲਮ, ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ''ਮਾਸ'' ਅਤੇ ''ਹੀਰੋ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ "''Ee Adutha Kalathu"'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਤਨੂ ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="thehindu1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/lovely-chechi/article3387643.ece|title=Lovely 'chechi'|last=Prema Manmadhan|date=6 May 2012|work=The Hindu|access-date=3 October 2013|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220750/http://www.thehindu.com/features/cinema/lovely-chechi/article3387643.ece|archive-date=4 ਅਕਤੂਬਰ 2013|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਕਾਮਰਸ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਪੁਰੀ ਜਗਨਾਧ ਦੀ ''ਇਟਲੂ ਸ੍ਰਾਵਣੀ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ''ਆਨੰਦਮ'' ਅਤੇ ''ਮਨਸੰਥਾ ਨੁਵਵੇ'' ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।<ref>{{Cite web |date=18 June 2002 |title=Telugu Cinema Etc |url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/news222.html |access-date=3 October 2013 |publisher=Idlebrain.com}}</ref> ਉਹ ''ਅਵਨੁ ਨਿਜਾਮੇ''<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2004/04/06/stories/2004040600560400.htm|title=Don's story|date=6 April 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=3 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20040530134049/http://www.hindu.com/mp/2004/04/06/stories/2004040600560400.htm|archive-date=30 May 2004|location=Chennai, India}}</ref> ਅਤੇ ਕੋਡੀ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ''ਕੀਲੁਗੁਰਰਮ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://hindu.com/thehindu/lf/2005/02/05/stories/2005020513400200.htm|title=Life Hyderabad : A big letdown|date=5 February 2005|work=[[The Hindu]]|access-date=3 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004213848/http://hindu.com/thehindu/lf/2005/02/05/stories/2005020513400200.htm|archive-date=4 October 2013|location=Chennai, India}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਘੱਟ ਬਜਟ ਦੀਆਂ ਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ''ਸੱਤਿਅਮ'',<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2004/08/10/stories/2004081000730300.htm|title=Diluting talent|date=10 August 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=3 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20040823081301/http://www.hindu.com/mp/2004/08/10/stories/2004081000730300.htm|archive-date=23 August 2004|location=Chennai, India}}</ref> ''ਮਾਸ'', ''ਨੋ'',<ref>{{Cite web |date=3 December 2004 |title=No - Telugu cinema Review - Taraka Ratna, Chaya Singh - Pappu |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-no.html |access-date=3 October 2013 |publisher=Idlebrain.com}}</ref> ''ਵਿਯਾਲਾਵਰੀ ਕਯਾਲੂ''<ref>{{Cite web |date=15 February 2007 |title=Uday Kiran- Second Innings |url=http://www.sify.com/movies/uday-kiran-second-innings-news-telugu-kkfveHachcb.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030062748/http://www.sify.com/movies/uday-kiran-second-innings-news-telugu-kkfveHachcb.html |archive-date=30 October 2013 |access-date=3 October 2013 |website=[[Sify]]}}</ref> ਅਤੇ ''ਪੇਲਿਕਨੀ ਪ੍ਰਸਾਦ'' ਸਮੇਤ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |date=27 February 2008 |title=Pellikani Prasad review: Pellikani Prasad (Telugu) Movie Review |url=http://movies.fullhyderabad.com/pellikani-prasad/telugu/pellikani-prasad-movie-reviews-2181-2.html |access-date=3 October 2013 |publisher=Movies.fullhyderabad.com}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ''ਬਾਸ਼ੋ ਨਾ'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਵਿਧਵਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਅਤੇ ''ਮੋਨੇਰ ਮਾਝੋ ਤੁਮਹੀ'', ਜੋ ਕਿ ''ਮਨਸੰਤ ਨੁਵਵੇ'' ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਸੀ,<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2004/12/14/stories/2004121400700100.htm|title=Metro Plus Hyderabad / Personality : It takes Tanu to tango|date=14 December 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=3 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20041226102047/http://www.hindu.com/mp/2004/12/14/stories/2004121400700100.htm|archive-date=26 December 2004|location=Chennai, India}}</ref> ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮਾਂ ''ਲਵ ਸਟੋਰੀ'' ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਮਾਰੋ ਚਰਿਤਰਾ'' ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ। ''ਪ੍ਰੇਮਾ ਚਰਿਤ੍ਰ''<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2004/03/01/stories/2004030100360200.htm|title=As fresh as before|date=1 March 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=3 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20040730150445/http://www.hindu.com/mp/2004/03/01/stories/2004030100360200.htm|archive-date=30 July 2004|location=Chennai, India}}</ref> ਪਹਿਲੀ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਸੀ, ''ਪ੍ਰੀਤੀ ਮਾਦਾਬਾਰਾਦੂ'',<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-10-26/bangalore/27233130_1_kannada-film-nanna-preethiya-hudugi-om-prakash-rao|title=Dhyan, Tanu Roy in Preethi Maadabaaradu|date=26 October 2001|work=[[The Times of India]]|access-date=3 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215316/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-10-26/bangalore/27233130_1_kannada-film-nanna-preethiya-hudugi-om-prakash-rao|archive-date=4 October 2013|agency=TNN}}</ref> ਨੂੰ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=1 February 2006 |title=Dhyaan brimming with happiness - Kannada Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/20134.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060210145603/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/20134.html |archive-date=10 February 2006 |access-date=3 October 2013 |publisher=Indiaglitz.com}}</ref> ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਹਮਰਾਜ਼'' ਦੀ ਰੀਮੇਕ, ''ਇੰਦਰੂ''<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2004/01/02/stories/2004010201720300.htm|title=Indru|date=2 January 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=3 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20040820212906/http://www.hindu.com/fr/2004/01/02/stories/2004010201720300.htm|archive-date=20 August 2004|location=Chennai, India}}</ref> ਅਤੇ ''ਗਿਰੀਵਲਮ'' ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2004/09/24/stories/2004092402000800.htm|title=Entertainment / Cinema : 'Dreams' in the making|date=24 September 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=3 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20050201020927/http://www.hindu.com/fr/2004/09/24/stories/2004092402000800.htm|archive-date=1 February 2005|location=Chennai, India}}</ref> ਤਨੂ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2012 ਵਿੱਚ ਤਨੁਸ਼੍ਰੀ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ''ਆਈ ਅਦੁਥਾ ਕਾਲਥੂ'' ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ 10 ਸਾਲ ਦੇ ਲੜਕੇ ਦੀ ਮਾਂ ਮਾਧੁਰੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ''ਉੜੀਸਾ'' ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="indiatimes1">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-17/news-and-interviews/35851286_1_tanushree-ghosh-m-town-debut-hashim-marikar-s-preview|title=Tanushree to play a social activist|date=17 December 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=3 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004214211/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-17/news-and-interviews/35851286_1_tanushree-ghosh-m-town-debut-hashim-marikar-s-preview|archive-date=4 October 2013|agency=TNN}}</ref> ਉਸਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਅਮਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ''ਅਲਾ ਜਾਰਿਗਿੰਦੀ ਓਕਾ ਰੋਜੂ'' ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2006 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕ੍ਰਾਈਮ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ, ''ਬਿਗ ਨਥਿੰਗ'' ਦਾ ਤੇਲਗੂ ਰੀਮੇਕ ਹੈ। <ref name="indiatimes2">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-05/news-and-interviews/34907819_1_telugu-mollywood-debut|title=I won't call it an item number: Tanushree|date=5 November 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=3 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004214002/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-05/news-and-interviews/34907819_1_telugu-mollywood-debut|archive-date=4 October 2013}}</ref> ਉਸਨੇ ਹਾਸ਼ਿਮ ਮੈਰੀਕਰ ਦੇ ''ਪ੍ਰੀਵਿਊ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ''ਨਾਚੋ ਰੇ''<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/article871515.ece|title=Dance baby dance|last=neeraja murthy|date=7 November 2010|work=The Hindu|access-date=3 October 2013|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220847/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/article871515.ece|archive-date=4 ਅਕਤੂਬਰ 2013|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ''ਹੁਮਾ ਹੁਮਾ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 49kxbfqxhfo8ebu9etviv197su0hxjo 0 159981 848414 774855 2026-09-29T16:03:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848414 wikitext text/x-wiki '''ਥੰਗਮ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਫਿਲਿਪ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Thangam Elizabeth Philip;''' 1921–2009) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੋਸ਼ਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਢੀ ਸੀ।<ref name="Padmashree Thangam E. Philip">{{Cite web |date=2015 |title=Padmashree Thangam E. Philip |url=https://www.keralatourism.org/leadinglights/padmashree-thangam-e-philip/22 |access-date=22 June 2015 |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |archive-date=22 ਜੂਨ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622174353/https://www.keralatourism.org/leadinglights/padmashree-thangam-e-philip/22 |url-status=dead }}</ref><ref name="Encyclopaedia of women biography">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wZMrAQAAIAAJ&q=Thangam+E.+Philip|title=Encyclopaedia of women biography|last=Nagendra Kr Singh|date=2001|publisher=A.P.H. Pub. Corp|isbn=9788176482646|access-date=22 June 2015}}</ref> ਉਹ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਹੋਟਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਐਮਰੀਟਸ ਸੀ।<ref name="Obituary">{{Cite web |date=2015 |title=Obituary |url=http://www.hospitalitybizindia.com/events/obituary/obituary.htm |access-date=22 June 2015 |publisher=Hospitality Biz India}}</ref><ref name="The Institute">{{Cite web |date=2015 |title=The Institute |url=http://www.ihmctan.edu/the-institute.html |access-date=22 June 2015 |publisher=Institute of Hotel Management}}</ref> ਓਹ [[ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣਾ|ਕੁਕਰੀ]] 'ਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਸੀ।<ref name="About this author - GoodReads">{{Cite web |date=2015 |title=About this author - GoodReads |url=https://www.goodreads.com/author/show/1759991.Thangam_E_Philip |access-date=22 June 2015 |publisher=GoodReads}}</ref><ref name="Nutritionist Thangam Philip passes away">{{Cite web |date=28 January 2009 |title=Nutritionist Thangam Philip passes away |url=http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20090128/1163197.html |access-date=22 June 2015 |publisher=Web India News |archive-date=22 ਜੂਨ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622212645/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20090128/1163197.html |url-status=dead }}</ref> ''FAO ਸੇਰੇਸ ਮੈਡਲ''<ref name="FAO Ceres Medal">{{Cite web |date=2015 |title=FAO Ceres Medal |url=http://fao-coins.info/fao-4a.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160606153243/http://fao-coins.info/fao-4a.html |archive-date=6 June 2016 |access-date=22 June 2015 |publisher=Food and Agriculture Organization}}</ref> ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਕੋਰਡਨ ਬਲੂ ਡੂ ਸੇਂਟ ਐਸਪ੍ਰਿਟ ਦੇ ਆਰਡਰ ਦਾ ਨਾਈਟਹੁੱਡ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ,<ref name="Tellicherry Pepper Chicken - Succulent Chicken with Pepper, Spices & aromatic Kari leaves">{{Cite web |date=2015 |title=Tellicherry Pepper Chicken - Succulent Chicken with Pepper, Spices & aromatic Kari leaves |url=http://www.weavethousandflavors.com/2010/06/tellicherry-malabar-pepper-chicken-southern-india.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028145123/https://www.weavethousandflavors.com/2010/06/tellicherry-malabar-pepper-chicken-southern-india.html |archive-date=28 October 2019 |access-date=22 June 2015 |publisher=Weave a Thousand Flavors}}</ref> ਫਿਲਿਪ ਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]]<ref name="Padma Shri">{{Cite web |date=2015 |title=Padma Shri |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |access-date=18 June 2015 |publisher=Padma Shri |archive-date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead }}</ref> ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == [[ਤਸਵੀਰ:FAO_CERES_Philip_Silver_Obverse.jpg|thumb| FAO CERES ਫਿਲਿਪ ਸਿਲਵਰ ਓਵਰਵਰਸ]] ਫਿਲਿਪ ਹੋਟਲ ਕੇਟਰਿੰਗ ਐਂਡ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁੱਕਰੀ ਐਂਡ ਫੂਡ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਯੂ.ਕੇ. ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਸੀ।<ref name="Thangam Elizabeth Philip Bloomberg bio">{{Cite web |date=2015 |title=Thangam Elizabeth Philip Bloomberg bio |url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=24421030&ticker=KHI:IN&previousCapId=20346347&previousTitle=Kamat%2520Hotels%2520(India)%2520Ltd |access-date=22 June 2015 |publisher=Bloomberg}}</ref> ਉਸਨੇ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ, ਯੂਕੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਫੂਡ ਐਂਡ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ FAO ਸੇਰੇਸ ਮੈਡਲ, ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੈਡਲ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਤੋਂ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 1982 ਵਿੱਚ ਨਾਈਟਹੁੱਡ ਆਫ਼ ਦਾ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ''ਕੋਰਡਨ ਬਲੂ ਡੂ ਸੇਂਟ ਐਸਪ੍ਰਿਟ ਨਾਲ'' ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Thangam E Philip - Express Travel World">{{Cite web |date=2015 |title=Thangam E Philip - Express Travel World |url=http://archivetravel.financialexpress.com/20100315/management09.shtml |access-date=22 June 2015 |publisher=Express Travel World |archive-date=22 ਜੂਨ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622202330/http://archivetravel.financialexpress.com/20100315/management09.shtml |url-status=dead }}</ref> ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਹ IHM ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਐਮਰੀਟਸ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="Thangam Philip dead">{{Cite web |date=29 January 2009 |title=Thangam Philip dead |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thangam-philip-dead/article385025.ece |access-date=22 June 2015 |website=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਆਕੂਪੇਸ਼ਨਲ ਹੈਲਥ ਤੋਂ ''ਫਾਇਰਸਟੋਨ ਅਵਾਰਡ'' ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921]] rqv0hycoce8o32rtswt9d70bnwhnjt8 0 160028 848462 733962 2026-09-29T18:24:12Z Nitesh Gill 8973 848462 wikitext text/x-wiki '''ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ''' [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਲੇਖਕ ਸੀ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== *''ਸ਼ੇਅਰ ਤੇ ਬੈਂਤ'' *''ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਤਾਵਲੀ'' (ਚਾਰ ਭਾਗ) *''ਰਾਜਾ ਨਲ ਤੇ ਰਾਣੀ ਦਮਯੰਤੀ'' *''ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਚੰਦ'' *''ਕੀਮਾ ਮਲਕੀ'' *''ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' *''ਘੋੜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] pjsgfjm8bjl1seip6vkmwt7l6s95h58 848463 848462 2026-09-29T18:24:48Z Nitesh Gill 8973 848463 wikitext text/x-wiki {{ਬੇਹਵਾਲਾ|}} '''ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ''' [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਲੇਖਕ ਸੀ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== *''ਸ਼ੇਅਰ ਤੇ ਬੈਂਤ'' *''ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਤਾਵਲੀ'' (ਚਾਰ ਭਾਗ) *''ਰਾਜਾ ਨਲ ਤੇ ਰਾਣੀ ਦਮਯੰਤੀ'' *''ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਚੰਦ'' *''ਕੀਮਾ ਮਲਕੀ'' *''ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' *''ਘੋੜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] 3s48r3s0psjqorq0iw5jhenbu313umc 848464 848463 2026-09-29T18:25:15Z Nitesh Gill 8973 848464 wikitext text/x-wiki {{ਬੇਹਵਾਲਾ|}} '''ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ''' [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਲੇਖਕ ਸੀ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== *''ਸ਼ੇਅਰ ਤੇ ਬੈਂਤ'' *''ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਤਾਵਲੀ'' (ਚਾਰ ਭਾਗ) *''ਰਾਜਾ ਨਲ ਤੇ ਰਾਣੀ ਦਮਯੰਤੀ'' *''ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਚੰਦ'' *''ਕੀਮਾ ਮਲਕੀ'' *''ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' *''ਘੋੜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} {{ਆਧਾਰ|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] ljvil12b3y1ted0my2nx1gqhldkgx1t 0 160157 848645 731180 2026-09-30T07:26:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848645 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਮੂਰਲਾ ਮਰਵਾੜਾ | origin = [[ਕੱਛ]], ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ | genre = [[ਸੂਫੀ]] | occupation = ਗਾਇਕ | associated_acts = ਮਾਟੀ ਬਾਣੀ }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Pages using infobox musical artist with associated acts]] '''ਮੁਰਾਲਾ ਮਰਵਾੜਾ''' ਕੱਛ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਜਨਾਨਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫ਼ੀ]] ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Ganesh |first=Deepa |date=26 November 2010 |title=Four eyes to see, two to perceive |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article913667.ece |access-date=12 April 2012 |website=[[The Hindu]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮਾਰਵਾੜਾ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕੱਛ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੇਘਵਾਲ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। ਉਹ [[ਕਬੀਰ]], [[ਮੀਰਾ ਬਾਈ|ਮੀਰਾਬਾਈ]], [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ|ਰਵਿਦਾਸ]] ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Music &#124; the Kabir Festival - Mumbai |url=http://www.thekabirfest.com/2012/music.php |access-date=2023-03-29 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304103012/http://www.thekabirfest.com/2012/music.php |url-status=dead }}</ref> ਮੂਰਲਾਲਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕਾਫੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ [[ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ਼ ਭਟਾਈ|ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ ਭੱਟਾਈ]] ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.soundbox.co.in/seeking-the-beloved-a-festival-of-sindhi-sufi-poetry/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-03-29 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073617/http://www.soundbox.co.in/seeking-the-beloved-a-festival-of-sindhi-sufi-poetry/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੂੰ [[ਸ਼ਬਨਮ ਵਿਰਮਾਨੀ|ਕਬੀਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=About Us &#124; the kabir project |url=http://www.kabirproject.org/about%20us |access-date=2023-03-29 |archive-date=2023-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329040036/http://www.kabirproject.org/about%20us |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਗੁਜਰਾਤੀ ਫਿਲਮ ਹੇਲਾਰੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 0bh7zpvy6jhbyagw4xaw7ngx4ndiq6e 0 160208 848679 718999 2026-09-30T09:41:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848679 wikitext text/x-wiki '''ਰਸ਼ਮੀ ਗੌਤਮ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਹੈ ਜੋ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ ''ਐਕਸਟਰਾ ਜਬਰਦਸਥ'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਡਾਂਸ ਸ਼ੋਅ ਧੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪਿਤ ਟੀਮ ਲੀਡਰ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਗੌਤਮ ਦਾ ਜਨਮ [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਇੱਕ [[ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਪਰਿਵਾਰ<ref>{{Cite web |date=2020-05-08 |title=Rashmi Gautam argues over being a 'privileged Brahmin' - Telugu News |url=https://www.indiaglitz.com/rashmi-gautam-argues-over-being-a-privileged-brahmin-telugu-news-259906 |access-date=2021-11-30 |website=IndiaGlitz.com |archive-date=2021-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127183119/https://www.indiaglitz.com/rashmi-gautam-argues-over-being-a-privileged-brahmin-telugu-news-259906 |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਉੜੀਆ]] ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਿਤਾ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite tweet|user=rashmigautam27}}</ref> ਤੇਲਗੂ 2010 ਫਿਲਮ, ''ਪ੍ਰਸਥਾਨਮ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਿਐਲਿਟੀ ਡਾਂਸ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਸੰਗੀਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼|ਸੰਗੀਤਾ]] ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਗਿਲ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ 2011 ਦੀ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ]] ''ਕੰਡੇਨ'' ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2057094.ece|title=Arts / Cinema : Itsy Bitsy|last=Nikhil Raghavan|date=28 May 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=9 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110817131755/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2057094.ece|archive-date=17 ਅਗਸਤ 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-19/news-interviews/29559575_1_shanthnoo-director-mugil-film|title=Rashmi Gautam spills the beans|date=19 May 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=9 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120614052914/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-19/news-interviews/29559575_1_shanthnoo-director-mugil-film|archive-date=14 June 2012}}</ref><ref>{{Cite web |last=Malathi Rangarajan |date=21 May 2011 |title=Arts / Cinema : Kanden – Cool treat |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2037793.ece |access-date=9 January 2012 |website=[[The Hindu]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110827005301/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2037793.ece |archive-date=27 ਅਗਸਤ 2011 |url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਕੰਨੜ]] ਫਿਲਮ ''ਗੁਰੂ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 1jyo4j1b52nj7jjix9j3pfuqncewl1z 0 160281 848706 728973 2026-09-30T11:51:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848706 wikitext text/x-wiki '''ਰੇਸ਼ਮੀ ਮੇਨਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == 2008 ਵਿੱਚ, ਮੇਨਨ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ "ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ"।<ref name="ie">{{Cite web |title=Brewing a new love saga |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article414858.ece |website=The New Indian Express |access-date=2023-03-30 |archive-date=2016-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160503203615/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article414858.ece |url-status=dead }}</ref> ਉਹ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਾਜ]] ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ, ''ਇਨਿਧੂ ਇਨਿਧੂ'' (2010) ਦੇ ਆਡੀਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਨਾਲ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫਿਲਮ ਲਈ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ WCC ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਾਂ ਛੱਡਣੀਆਂ ਪਈਆਂ।<ref name="ie" /> ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਈ ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ''ਇਨਿਧੂ ਇਨਿਧੂ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਹੈਪੀ ਡੇਜ਼'' ਦੀ ਰੀਮੇਕ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤਮੰਨਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਆਲੋਚਕ ਵੰਡੇ ਗਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ''ਹਿੰਦੂ ਨੇ'' ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ "ਮਿੱਠੀ ਖੋਜ" ਸੀ,<ref>{{Cite web |last=MALATHI RANGARAJAN |title=Inidhu Inidhu - A saga so sweet |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/inidhu-inidhu-a-saga-so-sweet/article600430.ece |website=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਿਫੀ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ "ਦੁਖਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਵਾਂਗ ਚਿਪਕਦੀ ਹੈ"।<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.sify.com/movies/inidhu-inidhu-review-tamil-14953936.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924173557/http://www.sify.com/movies/inidhu-inidhu-review-tamil-14953936.html |archive-date=24 September 2015 |access-date=17 January 2022 |website=www.sify.com}}</ref> ਮੂਲ ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸੇਖਰ ਕਮੂਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਤਮੰਨਾ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਹੀ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਰੀਮੇਕ ਦੇਖਿਆ ਸੀ।<ref name="ie" /> ਰੇਸ਼ਮੀ ਨੇ ਫਿਰ ਜਾਨਕੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸੁਤੰਤਰ ਫਿਲਮ ''ਓਮ ਓਬਾਮਾ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Obama's Support For Village Politician - Om Obama - Janaki Viswanathan - Tamil Movie News - Behindwoods.com |url=http://behindwoods.com/tamil-movie-news-1/jul-11-01/om-obama-janaki-viswanathan-05-07-11.html |website=behindwoods.com}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ 2010 ਵਿੱਚ 35 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ,<ref>{{Cite web |title=Now, Tamil movie says Om Obama - NDTV Movies |url=http://movies.ndtv.com/regional/now-tamil-movie-says-om-obama-617230 |website=NDTVMovies.com}}</ref> ਪਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਰਿਲੀਜ਼, ਕਾਮੇਡੀ-ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਬਰਮਾ'', ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/burma-movie-review/article6407724.ece|title=Burma: Wild romp in the dark|last=Baradwaj Rangan|date=16 September 2014|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20141210170517/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/burma-movie-review/article6407724.ece|archive-date=10 ਦਸੰਬਰ 2014|access-date=30 ਮਾਰਚ 2023|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Burma Movie Review |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/Burma/movie-review/42397383.cms |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Movie Review : Burma |url=http://www.sify.com/movies/burma-review-tamil-15058263.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912100333/http://www.sify.com/movies/burma-review-tamil-15058263.html |archive-date=12 September 2014 |access-date=17 January 2022 |website=www.sify.com}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Burma, a Breezy Roller Coaster Ride |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Burma-a-Breezy-Roller-Coaster-Ride/2014/09/13/article2427762.ece |website=The New Indian Express |access-date=2023-03-30 |archive-date=2015-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706073836/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Burma-a-Breezy-Roller-Coaster-Ride/2014/09/13/article2427762.ece |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੀਆਂ ਨਵੀਨਤਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਂਟੇਸੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਉਰੂਮੀਨ'',<ref>{{Cite web |title='Urumeen is a Dream come True For Me' |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Urumeen-is-a-Dream-come-True-For-Me/2015/02/02/article2647648.ece |website=The New Indian Express |access-date=2023-03-30 |archive-date=2016-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160503213417/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Urumeen-is-a-Dream-come-True-For-Me/2015/02/02/article2647648.ece |url-status=dead }}</ref> ''ਕਿਰੂਮੀ'', "ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲਾ ਡਰਾਮਾ",<ref>{{Cite web |title='I Aim to Make Simple Movies' |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/I-Aim-to-Make-Simple-Movies/2014/09/29/article2453724.ece |website=The New Indian Express |access-date=2023-03-30 |archive-date=2016-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160610163817/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/I-Aim-to-Make-Simple-Movies/2014/09/29/article2453724.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kirumi Shooting Complete |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Kirumi-Shooting-Complete/2015/01/15/article2619672.ece |website=The New Indian Express |access-date=2023-03-30 |archive-date=2016-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511070050/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Kirumi-Shooting-Complete/2015/01/15/article2619672.ece |url-status=dead }}</ref> ''ਨਟਪਧੀਗਰਮ 79'', ਰਵੀਚੰਦਰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ<ref>{{Cite web |title='I Romanced on Chennai Road for the First Time' |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/%E2%80%98I-Romanced-on-Chennai-Road-for-the-First-Time%E2%80%99/2014/10/09/article2468025.ece |website=The New Indian Express |access-date=2023-03-30 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304100812/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/%E2%80%98I-Romanced-on-Chennai-Road-for-the-First-Time%E2%80%99/2014/10/09/article2468025.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=6 October 2014 |title=Reshmi Menon bags yet another film on friendship |url=http://www.deccanchronicle.com/141006/entertainment-kollywood/article/reshmi-menon-bags-yet-another-film-friendship |website=Deccan Chronicle}}</ref> ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਫਲਿਕ ''ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਲਵ ਸਟੋਰੀ'', ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਤੇਲਗੂ ਉੱਦਮ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/dignity-of-love/article5487691.ece|title=Dignity of love|last=m.l. narasimham|date=22 December 2013|work=The Hindu}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮੇਨਨ ਨੇ 8 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਅਭਿਨੇਤਾ ''ਬੌਬੀ ਸਿਮਹਾ'' ਨਾਲ ਮੰਗਣੀ ਕੀਤੀ,<ref>{{Cite web |date=8 November 2015 |title=Bobby Simha-Reshmi Menon's engagement held on Sunday |url=http://www.ibtimes.co.in/bobby-simha-reshmi-menons-engagement-be-held-sunday-photos-653750 |website=[[International Business Times]]}}</ref> ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਟੀ ਮੁਧਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 11 ਨਵੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=13 November 2019 |title=Bobby Simhaa and Reshmi Menon welcome their second child together, a baby boy |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/bobby-simhaa-and-reshmi-menon-welcome-their-second-child-together-a-baby-boy-1618364-2019-11-13 |access-date=11 May 2020}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 0h3rr61szclzvioys050j414cac98i5 0 160541 848521 806765 2026-09-29T21:32:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848521 wikitext text/x-wiki   '''ਪੂਜਾ ਸਹਾਸ੍ਰਬੁੱਧੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Pooja Sahasrabudhe''') [[ਠਾਣੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ]] ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਮਰ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਠਾਣੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪਾਲੀ-ਪੋਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਿਖਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਕੋਚ ਸ੍ਰੀਮਤੀ. ਬੂਸਟਰਜ਼ ਟੀਟੀ ਅਕੈਡਮੀ,<ref>{{Cite web |title=Booster's Academy, Thane |url=http://www.boosters-tt.com/player-profile.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204021429/http://boosters-tt.com/player-profile.php |archive-date=4 February 2016 |access-date=27 February 2016}}</ref> ਵਿਖੇ ਸ਼ੈਲਜਾ ਗੋਹਦ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਪੂਜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦੀ]] ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪੂਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ [[ਠਾਣੇ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ [[ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|ਓਐਨਜੀਸੀ]] ਦੁਆਰਾ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਪੂਜਾ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ [[ਪੂਨੇ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਰੋਹਿਤ ਚੌਧਰੀ - ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ ਛਤਰਪਟੀ ਅਵਾਰਡੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅਨਿਕੇਤ ਕੋਪਾਰਕਰ - ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ U-17 ਅਤੇ U-21 ਈਵੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 2016 ਤੱਕ ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਰਗ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 3 ਰੈਂਕ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Sharath-led team leaves for World Championships |url=http://www.ttfi.org/news/show/769 |access-date=2023-03-31 |archive-date=2023-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331165801/http://www.ttfi.org/news/show/769 |url-status=dead }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == * [[ਕਟਕ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਖੇ ਅੰਡਰ-17 ਜੂਨੀਅਰ ਗਰਲਜ਼ ਸਿੰਗਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨ 2006-07<ref>http://news.webindia123.com/news/ar_showdetails.asp?id=701010644&cat=&n_date=20070101</ref> * [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਯੁਵਕ ਖੇਡਾਂ 2008 ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ<ref>{{Cite web |title=India on a Shooting Spree &#124; 2008 Pune Youth Games |url=http://www.thesportscampus.com/20081015161/2008-pune-youth-games/india-on-a-shooting-spree |access-date=2023-03-31 |archive-date=2017-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827170145/http://www.thesportscampus.com/20081015161/2008-pune-youth-games/india-on-a-shooting-spree |url-status=dead }}</ref> * U-21 ਯੂਥ ਗਰਲਜ਼ ਸਿੰਗਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨ 2009-10 [[ਰਾਇਪੁਰ|ਰਾਏਪੁਰ]], [[ਭਾਰਤ]] * [[2010 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ|2010 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ<ref>{{Cite web |title=11th South Asian Games :: Dhaka - 2010 |url=http://www.11sagdhaka2010.com.bd/Pages/Medals/Default.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100213012928/http://www.11sagdhaka2010.com.bd/Pages/Medals/Default.aspx |archive-date=13 February 2010 |access-date=12 January 2022 |website=www.11sagdhaka2010.com.bd}}</ref> * ITTF ਵਿਸ਼ਵ ਟੂਰ, [[ਮਰਾਕਿਸ਼|ਮੋਰੋਕੋ]] ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ<ref>{{Cite web |title=R E S U L T S |url=http://www.ittf.com/competitions/test/matches_per_round1.asp?competition_ID=2225&rnd=4&s_Event_Type=WS |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305182310/http://www.ittf.com/competitions/test/matches_per_round1.asp?competition_ID=2225&rnd=4&s_Event_Type=WS |archive-date=2016-03-05}}</ref> * ਤੀਸਰੇ ਫਜਰ ਕੱਪ 2014, [[ਤਹਿਰਾਨ]] [[ਈਰਾਨ]] ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/sahasrabuddhe-reason-to-be-proud/article8103880.ece|title=Sahasrabuddhe: Reason to be proud|last=Karhadkar|first=Amol|date=14 January 2016|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web |title=TT Pro Agency – Table Tennis |url=http://www.ttproagency.com/news.php?new=187 |access-date=2023-03-31 |archive-date=2023-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331165906/https://www.ttproagency.com/news.php?new=187 |url-status=dead }}</ref> * [[ਟੋਕੀਓ]] [[ਜਪਾਨ|ਜਾਪਾਨ]] ਵਿਖੇ 2014 ਵਿਸ਼ਵ ਟੀਮ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ<ref>{{Cite web |title=Sharath Kamal to lead India at Tokyo World Table Tennis Championships - Other Sports More |url=http://sports.ndtv.com/othersports/news/221850-sharath-kamal-to-lead-india-at-tokyo-world-table-tennis-championships |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304154125/http://sports.ndtv.com/othersports/news/221850-sharath-kamal-to-lead-india-at-tokyo-world-table-tennis-championships |archive-date=4 March 2016 |access-date=27 February 2016}}</ref> * ਪੱਟਾਯਾ [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2015 ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ<ref>{{Cite web |title=10-member squad leaves for Asian Championships &#124; More sports News - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/10-member-squad-leaves-for-Asian-Championships/articleshow/49102341.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=10-member squad leaves for Asian Championships |url=http://www.ttfi.org/news/show/751 |access-date=2023-03-31 |archive-date=2023-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331165902/http://www.ttfi.org/news/show/751 |url-status=dead }}</ref> * ਟੀਮ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ (ਪੀਐਸਪੀਬੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ), ਸਾਥੀ ਪੀਐਸਪੀਬੀ ਟੀਮ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਰਮੀਤ ਦੇਸਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਅਤੇ 77ਵੇਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਈਵੈਂਟ<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/sahasrabuddhe-reason-to-be-proud/article8105136.ece|title=Sahasrabuddhe: reason to be proud - SPORT - The Hindu|last=Karhadkar|first=Amol|date=14 January 2016|work=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Welcome to TTFI |url=http://www.ttfi.org/app/webroot/eventquaImage/euO_11.WS%20MAIN%20DRAW.pdf |access-date=2023-03-31 |archive-date=2023-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331165901/http://www.ttfi.org/app/webroot/eventquaImage/euO_11.WS%20MAIN%20DRAW.pdf |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ ਅਤੇ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] [[ਭਾਰਤ|ਇੰਡੀਆ]] ਵਿਖੇ ਅੰਤਰ-ਰਾਜ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ * [[ਸ਼ਿਲਾਂਗ]] [[ਭਾਰਤ|ਇੰਡੀਆ]] ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ [[2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਈਵੈਂਟ ਅਤੇ ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ 2 ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ<ref>{{Cite web |title=Business News Today: Read Latest Business news, India Business News Live, Share Market & Economy News |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2016-02-10/news/70509795_1_second-gold-fourth-gold-pooja-sahasrabudhe |access-date=2023-03-31 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306132855/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2016-02-10/news/70509795_1_second-gold-fourth-gold-pooja-sahasrabudhe |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Asian Games, Asian Games2022, UEFA Champions League, UEFA Champions League 2022, UEFA, India Olympics medals, Mirabai chanu, silver medal,India tour of Sri Lanka, India tour of Sri Lanka 2021, olympic games tokyo,olympic games tokyo 2020,India tour of England, India tour of England 2021 |url=http://www.tensports.com/news/south-asian-games-india-clean-sweeps-12-medals-table-tennis |access-date=2023-03-31 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305055351/http://www.tensports.com/news/south-asian-games-india-clean-sweeps-12-medals-table-tennis |url-status=dead }}</ref> * [[ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ]] [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਵਿਖੇ 2016 ਵਿਸ਼ਵ ਟੀਮ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ<ref>{{Cite web |title=Sharath-led team leaves for World Championships |url=http://www.ttfi.org/news/show/769 |access-date=2023-03-31 |archive-date=2023-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331165801/http://www.ttfi.org/news/show/769 |url-status=dead }}</ref> * [[ਮਣੀਕਾ ਬਤਰਾ|ਮਨਿਕਾ ਬੱਤਰਾ]], [[ਮੌਮਾ ਦਾਸ]], [[ਸੁਤੀਰਥਾ ਮੁਖਰਜੀ|ਸੁਤੀਰਥ ਮੁਖਰਜੀ]] ਅਤੇ [[ਮਧੁਰਿਕਾ ਪਾਟਕਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ 2018 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |date=8 April 2018 |title=Manika Batra leads India to historic women Table Tennis gold at Commonwealth Games |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/manika-batra-leads-india-to-historic-women-table-tennis-gold-at-commonwealth-games/articleshow/63668849.cms |access-date=8 April 2018 |publisher=[[The Economic Times]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] n3z9q2srpxp106l2l2qkruf2ept1m2o 0 160680 848689 781412 2026-09-30T10:07:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848689 wikitext text/x-wiki [[File:Statue of Rajeshwari Chatterjee.jpg|thumb|ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਚੈਟਰਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਬਿਰਲਾ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ]] '''ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਚੈਟਰਜੀ''' (24 ਜਨਵਰੀ 1922 – 3 ਸਤੰਬਰ 2010)<ref name="Jayaram">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/04/18/stories/2002041800540200.htm|title=The nuts and bolts of a superachiever|last=A. Jayaram|date=18 April 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=15 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20030701073631/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/04/18/stories/2002041800540200.htm|archive-date=1 July 2003}}</ref><ref name="On her own terms">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/on-her-own-terms/article805338.ece|title=On her own terms|last=D.P. Sen Gupta|date=1 October 2010|work=The Hindu|access-date=15 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140315041123/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/on-her-own-terms/article805338.ece|archive-date=15 ਮਾਰਚ 2014|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੀ। ਉਹ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ।<ref name="Jayaram" /> [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ]] (IISc), [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਚੈਟਰਜੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ।<ref name="On her own terms" /> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਚੈਟਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1922 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ, ਕਮਲੰਮਾ ਦਾਸੱਪਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਇੱਕ "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਕੂਲ" ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਮੈਸੂਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਜਾੜ ਵਾਲੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।<ref name="auto1">{{Cite web |last=Shashikala |first=K |title=Lucky to be where I am, Rajeshwari Chatterjee |url=http://www.ias.ac.in/public/Resources/Initiatives/Women_in_Science/Contributors/rajeshwarichatt.pdf}}</ref> ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਲੈਣ ਲਈ ਪਰਤਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਨੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. (ਆਨਰਜ਼) ਅਤੇ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀਆਂ<ref name="Jayaram" /> ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮੁੰਮਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਰਾਜਾ ਵੌਡੇਯਾਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਐਮਟੀ ਨਰਾਇਣ ਅਯੰਗਰ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਵਾਲਟਰਸ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name="thebetterindia.com">{{Cite web |date=2017-07-27 |title=All You Need to Know About Late Rajeshwari Chatterjee, One of India's First Women Engineers |url=https://www.thebetterindia.com/109876/things-to-know-rajeshwari-chatterjee-first-woman-achiever-posthumous-award/ |access-date=2020-06-20 |website=The Better India |language=en-US}}</ref> 1943 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ]] (IISc), ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।<ref name="hackers">{{Cite web |last=hackers |last2=artists |last3=designers |last4=engineers! |title=Remembering Rajeswari Chatterjee, IISc’s First Woman Engineer – Connect with IISc |url=https://connect.iisc.ac.in/2017/05/rememberinm-rajeswari-chatterjee-iiscs-first-woman-engineer/ |access-date=2020-06-20 |language=en-GB }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਸੀਵੀ ਰਮਨ ਕੋਲ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਗਈ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰਮਨ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਕੋਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਡਿਗਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ <ref name="auto">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/On-her-own-terms/article15764097.ece|title=On her own terms|last=Gupta|first=D. p Sen|date=2010-10-01|work=The Hindu|access-date=2018-01-20|last2=Gupta|first2=D. p Sen|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Remembering Rajeswari Chatterjee, IISc’s First Woman Engineer – Connect with IISc |url=http://connect.iisc.ac.in/2017/05/remembering-rajeswari-chatterjee-iiscs-first-woman-engineer/ |access-date=2018-01-20 |website=connect.iisc.ac.in |language=en-GB}}</ref> ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਿਮ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵਜ਼ੀਫੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਇੱਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ 1946 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ "ਚਮਕਦਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ" ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਐਨ ਆਰਬਰ ਵਿੱਚ<ref name="auto1" /> 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਪਰ ਚੈਟਰਜੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ 1947 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਫੌਜੀ ਜਹਾਜ਼ ਐਸਐਸ ਮਰੀਨ ਐਡਰ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 30 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੀ।<ref name="auto" /> ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਸਟੈਂਡਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਮਾਪ ਦੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ, ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ। ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1949 ਵਿੱਚ ਬਾਰਬਰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref name="auto1" /> 1953 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਗੋਲਡ ਡੋ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Rajeswari Chatterjee {{!}} ECE Bicentennial Alumni Awards |url=http://ece.umich.edu/alumni/awards/bicentennial/chatterjee.html |access-date=2020-06-20 |website=ece.umich.edu |archive-date=2020-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622113909/http://ece.umich.edu/alumni/awards/bicentennial/chatterjee.html |url-status=dead }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਬੀ.ਐਮ.ਸ਼ਿਵਰਾਮਾਜਾਹ, ਨੰਜਨਗੁੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=2002-04-18 |title=The nuts and bolts of a superachiever |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/18/stories/2002041800540200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20020820113227/http://thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/18/stories/2002041800540200.htm |archive-date=2002-08-20 |access-date=2018-01-20 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ, ਕਮਲੰਮਾ ਦਾਸੱਪਾ, ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="auto1" /> ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਆਈਆਈਐਸਸੀ ਦੇ ਇੱਕ ਫੈਕਲਟੀ ਸਿਸਿਰ ਕੁਮਾਰ ਚੈਟਰਜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ [[Indira Chatterjee|ਇੰਦਰਾ ਚੈਟਰਜੀ]] ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਨੇਵਾਡਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਰੇਨੋ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਅਤੇ ਬਾਇਓਮੈਡੀਕਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ<ref name="hackers" /> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922]] kbjqkqneh5jcbflecw9nokdff9mrzuw 0 160876 848616 660956 2026-09-30T05:26:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848616 wikitext text/x-wiki  {{Infobox cyclist|name=ਮਹਿਤਾ ਮੋਹਨ|image=|image_size=|caption=|fullname=|nickname=|birth_date=|birth_place=|height=|weight=|currentteam=|discipline=ਰੋਡ ਸਾਈਕਲ ਰੇਸਿੰਗ, ਟਰੈਕ ਸਾਈਕਲਿੰਗ, ਮਾਊਂਟੇਨ ਬਾਈਕ ਰੇਸਿੰਗ|role=ਰਾਈਡਰ|ridertype=|amateuryears1=|amateurteam1=|proyears1=|proteam1=|majorwins=|medaltemplates=|show-medals=}} '''ਮਹਿਤਾ ਮੋਹਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mahitha Mohan''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਈਕਲਿਸਟ ਹੈ ਜੋ ਕਈ [[ਸਾਈਕਲ ਦੌੜ|ਰੋਡ]], ਟ੍ਰੈਕ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਬਾਈਕ ਈਵੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=23 February 2011 |title=Mahitha Mohan ends on a high with three gold in cycling |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-23/national-games-2011/28625875_1_three-gold-gold-medals-silver-and-bronze |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928094243/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-23/national-games-2011/28625875_1_three-gold-gold-medals-silver-and-bronze |archive-date=28 September 2013 |access-date=9 May 2014 |agency=[[Press Trust of India]]}}</ref> [[2010 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ|2010 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ, ਉਹ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਮਾਸ ਸਟਾਰਟ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜੇਤੂ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Sabanayakan |first=S. |date=2 February 2010 |title=Good haul by Indian contingent |url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article98820.ece |access-date=9 May 2014}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਈਕਲਿਸਟ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਮਹਿਤਾ ਮੋਹਨ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ, 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਾਂਥਾਨੂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। [[ਕੇਰਲਾ]], ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਥੋਡੁਪੁਝਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਟਰੈਕ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 5 ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। == ਪਾਲਮਾਰਸ  == ; 2007 : ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਊਂਟੇਨ ਬਾਈਕ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ :: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ - ਮਾਸ ਸਟਾਰਟ (19 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ) ; 2008 : ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ :: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ - ਮਾਸ ਸਟਾਰਟ (ਔਰਤਾਂ ; 2009 : ਨੈਸ਼ਨਲ ਟਰੈਕ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ :: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ - ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਦੌੜ (ਔਰਤਾਂ) ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ : ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ - ਮਾਸ ਸਟਾਰਟ (ਔਰਤਾਂ) ; 2010 : ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ :: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ - ਮਾਸ ਸਟਾਰਟ 50 ਕਿ.ਮੀ :: == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 0bdycvofdwd31vbxszir4uuit1tdptc 0 160900 848610 680058 2026-09-30T05:07:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848610 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਮਯੂਖਾ ਜੌਨੀ | image = Mayookha Jhony at the 12th South Asian Games 2016, in Guwahati.jpg | image_size = | caption = ਗੁਹਾਟੀ ਵਿੱਚ 12ਵੀਆਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ 2016 ਵਿੱਚ ਮਯੂਖਾ ਜੌਨੀ | full_name = ਮਯੋਖਾ ਜੋਨੀ ਮਥਲੀਕੁੰਨਲ | nickname = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1988|4|9}} | birth_place = ਕੂਰਾਚੁੰਡ.ਕੋਝੀਕੋਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ | death_date = | death_place = | height = {{convert|1.70|m|ftin|abbr=on}} | weight = {{convert|58|kg|lb|abbr=on}} (2014) | country = {{flagcountry|ਭਾਰਤ}} | sport = ਟਰੈਕ ਐਂਡ ਫ਼ੀਲਡ ਅਥਲੈਟਿਕਸ | event = ਲੰਮੀ ਛਾਲ, ਤੀਹਰੀ ਛਾਲ | club = | team = | turnedpro = | retired = | coaching = | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | highestranking = | pb = | medaltemplates = | updated = }} '''ਮਯੂਖਾ ਜੌਨੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mayookha Johny;''' ਜਨਮ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1988) [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫ਼ੀਲਡ|ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ]] ਐਥਲੀਟ ਹੈ ਜੋ [[ਲੰਮੀ ਛਾਲ|ਲੰਬੀ ਛਾਲ]] ਅਤੇ ਤੀਹਰੀ ਛਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 14.11 ਦੇ ਅੰਕ ਨਾਲ ਤੀਹਰੀ ਛਾਲ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮਯੂਖਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਅਗਸਤ 1988 ਨੂੰ ਕੋਰਾਚੁੰਡ, ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ, [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਰਾਜ, [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="sportstar">{{Cite news|title=Mayookha, Tintu in the spotlight|date=4 October 2008|publisher=[[Sportstar]]}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਐਮਡੀ ਜੌਨੀ ਇੱਕ ਬਾਡੀ ਬਿਲਡਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮਿਸਟਰ ਬੰਬੇ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਕੋਚ ਸ਼ਿਆਮ ਕੁਮਾਰ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਵਿਖੇ 50ਵੀਂ ਕੇਰਲਾ ਸਟੇਟ ਐਥਲੈਟਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ [[ਕਨੂਰ|ਕੰਨੂਰ]] ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਯੂਖਾ ਨੇ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਅਤੇ ਤੀਹਰੀ ਛਾਲ (12.38 ਮੀਟਰ) ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। 2006 ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-20 ਵਰਗ ਵਿੱਚ। ਤੀਹਰੀ ਛਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਧੇਰੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਐਮ.ਏ. ਪ੍ਰਜੂਸ਼ਾ ਅਤੇ ਟਿੰਸੀ ਮੈਥਿਊ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।<ref name="hindu_oct06">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2006/10/23/stories/2006102308901800.htm|title=Mayookha completes a fine double|date=23 October 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=9 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107222834/http://www.hindu.com/2006/10/23/stories/2006102308901800.htm|archive-date=7 November 2012|location=Chennai, India}}</ref> 2010 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਹੀ। ਜੌਨੀ ਨੇ ਅਗਲੇ ਫਰਵਰੀ 2011 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਤੀਹਰੀ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ [[ਐੱਮ. ਏ. ਪ੍ਰਜੂਸ਼ਾ|ਐੱਮ.ਏ. ਪ੍ਰਜੂਸ਼ਾ]] ਤੋਂ ਡਬਲ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>Krishnan, Ram. </ref> ਟ੍ਰਿਪਲ ਜੰਪਰ ਮੇਓਖਾ ਜੌਨੀ ਚੀਨ ਦੇ ਵੁਜਿਆਂਗ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿੱਤ ਕੇ 14 ਮੀਟਰ ਦੇ ਅੰਕ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਡੇਗੂ 2011 ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਈਵੈਂਟ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਤੀਜੀ ਭਾਰਤੀ ਬਣ ਗਈ।<ref>[https://archive.today/20120717103239/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/athletics/Indias-Mayookha-finishes-ninth-in-long-jump/articleshow/9772122.cms Mayookha finishes ninth]</ref> ਉਹ 6.37 ਮੀਟਰ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਛਾਲ ਨਾਲ 9ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ, ਆਪਣੇ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਦੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਿੱਛੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 6.53 ਮੀਟਰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=2011 World Championships in Athletics, Daegu. Women's Long jump results |url=http://daegu2011.iaaf.org/ResultsByDate.aspx?racedate=08-28-2011%2Fsex%3DW%2FdiscCode%3DLJ%2FcombCode%3Dhash%2FroundCode%3Df%2Fresults.html#detW_LJ_hash_f |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113160946/http://daegu2011.iaaf.org/ResultsByDate.aspx?racedate=08-28-2011%2Fsex%3DW%2FdiscCode%3DLJ%2FcombCode%3Dhash%2FroundCode%3Df%2Fresults.html#detW_LJ_hash_f |archive-date=13 November 2013 |access-date=1 February 2020}}</ref> 2012 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਾਂਗਜ਼ੂ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ, ਮੇਓਖਾ ਨੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਜੰਪ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ 6.44 ਮੀਟਰ ਨਾਲ ਸਬਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਲਈ ਹੋਰ 0.21 ਮੀਟਰ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ।<ref name="hindu_mar05">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/article2961754.ece|title=Mayookha Johny to miss long jump|date=5 March 2012|work=The Hindu|location=Chennai, India}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 22 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ, ਮੇਓਖਾ ਜੌਨੀ ਨੇ 13.91 ਮੀਟਰ ਦੀ ਤੀਹਰੀ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਡਿਲਿੰਗੇਨ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੀਵੇਂ-ਪੱਧਰ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/athletics/article3675410.ece|title=Mayookha jumps 13.91m|date=25 July 2012|work=The Hindu|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120725195234/http://www.thehindu.com/sport/athletics/article3675410.ece|archive-date=25 ਜੁਲਾਈ 2012|access-date=4 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ [[2012 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2012 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ ਤੀਹਰੀ ਛਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Mayookha Johny Bio, Stats, and Results |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/jo/mayookha-johny-1.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418075947/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/jo/mayookha-johny-1.html |archive-date=2020-04-18 |access-date=2017-07-19 |website=Olympics at Sports-Reference.com |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2014|2014 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Glasgow 2014 - Mayookha M. Devassya Johny Profile |url=http://g2014results.thecgf.com/athlete/athletics/1031497/mayookha_m_devassya_johny.html |access-date=2017-07-19 |website=g2014results.thecgf.com |language=es |archive-date=2023-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404052909/http://g2014results.thecgf.com/athlete/athletics/1031497/mayookha_m_devassya_johny.html |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਲੰਪਿਕ ਅਥਲੀਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] qzrvem5f3akdl8ic8hea73gl8n9558d 0 161137 848376 817017 2026-09-29T13:10:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848376 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜੋਸ਼ਨਾ ਫਰਨਾਂਡੋ | image = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1991|11|12|df=y}} | birth_place = [[ਲੰਡਨ]], [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]] | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ / ਮਾਡਲ | years_active = 1999;2012-ਮੌਜੂਦ | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਜੋਸ਼ਨਾ ਫਰਨਾਂਡੋ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Joshna Fernando;''' ਜਨਮ 12 ਨਵੰਬਰ 1991) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂv ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Chat with Saroja's daughter Joshna - Tamil Cinema News, Movies, TV Serial, TV Shows |url=http://tamilomovie.com/tamilo/chat-with-sarojas-daughter-joshna/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304200407/http://tamilomovie.com/tamilo/chat-with-sarojas-daughter-joshna/ |archive-date=4 March 2016 |access-date=2015-11-22}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 November 2008 |title=High-spirited Josna makes her debut |url=http://www.kollywoodtoday.net/news/high-spirited-josna-makes-her-debut/ |access-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-date=19 ਜਨਵਰੀ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119112915/http://www.kollywoodtoday.net/news/high-spirited-josna-makes-her-debut/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ayngaran International |url=http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=newsdetails.php%3Fnewsid%3D2300 |access-date=2023-04-06 |archive-date=2015-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122201105/http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=newsdetails.php%3Fnewsid%3D2300 |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਕੇ. ਬਾਲਚੰਦਰ ਦੀ ''ਮਾਰੋ ਚਰਿਤ੍ਰ'' (1978) ਅਤੇ ਵਾਲੀ ਦੀ ''ਵਦਾਮਲਾਈ'' (1982) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸਾਬਕਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸਰੋਜਾ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਾਮਿਲ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਜੋਸ਼ਨਾ ਨੇ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛੁਕ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/easy-on-the-ears/article501578.ece|title=Easy on the ears|last=Kumar|first=S. R. Ashok|date=5 July 2010|work=The Hindu}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਸਟੈਨਲੀ ਫਰਨਾਂਡੋ, ਐਮਆਰ ਰਾਧਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਜੋਸ਼ਨਾ [[ਰਾਧਿਕਾ ਸਰਥਕੁਮਾਰ|ਰਾਧਿਕਾ]] ਅਤੇ ਨਿਰੋਸ਼ਾ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title={{pipe}}{{pipe}} Obituaries |url=http://archives.dailynews.lk/2006/03/09/main_Obituaries.asp}}</ref> ਜੋਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਧਿਕਾ ਸਾਰਥਕੁਮਾਰ ਦੀ ਟੈਲੀ-ਫਿਲਮ ''ਸਿਰਾਗੁਗਲ'' (1999) ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਵਿਕਰਮ (ਅਭਿਨੇਤਾ)|ਵਿਕਰਮ]] ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Joshna Interview - Tamil Event Video - Josna {{pipe}} Interview {{pipe}} Marupadiyum Oru Kadhal {{pipe}} Anirudh |url=http://behindwoods.com/new-videos/videos-q1-09/actor-actress-events/jun-12-04/josna-interview-23-06-12.html}}</ref> 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ''ਮਾਰੂਪਾਡੀਅਮ ਓਰੂ ਕਢਲ'' (2012) ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜੋਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੂੰ ਕਾਸਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Another Vadivelu film to hit screens |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article520695.ece?service=print }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/shot-cuts-vishwaroopam-gathers-pace/article3397283.ece|title=Shot Cuts: "Vishwaroopam" gathers pace|last=Manigandan|first=K. R.|date=8 May 2012|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406140924/https://www.thehindu.com/features/cinema/shot-cuts-vishwaroopam-gathers-pace/article3397283.ece|archive-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|access-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|url-status=dead}}</ref> ਫਿਲਮ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਮੁੱਖ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਸੀ "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ"।<ref>{{Cite web |title=Marupadiyum Oru Kadhal Movie Review {1.5/5}: Critic Review of Marupadiyum Oru Kadhal by Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/Marupadiyum-Oru-Kadhal/movie-review/14175087.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Marupadiyum Oru Kadhal Review - Marupadiyum Oru Kadhal Movie Review |url=http://behindwoods.com/tamil-movie-reviews/reviews-2/jun-12-03/marupadiyum-oru-kadhal-review.html}}</ref> ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''ਕਾਈ'' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ 2012 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Kai Review - Kai Movie Review |url=http://behindwoods.com/tamil-movie-reviews/reviews-2/nov-12-04/kai-review.html}}</ref> ਇਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਸੂ ਮਧੁਰਾਵਨ ਦੀ ''ਪਾਰਥੋਮ ਪਜ਼ਾਗਿਨੋਮ,'' ਅਭਿਨੇਤਾ ਮੇਇਲਸਾਮੀ ਦੇ ਬੇਟੇ ਅਨਬੂ ਦੇ ਨਾਲ, ਲਾਂਚ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Ayngaran International |url=http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=home.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100126013101/http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=home.php |archive-date=26 January 2010 |access-date=1 December 2015}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਮਿਸ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜੋਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ''ਇਰੰਬੂ ਕੁਥਿਰਾਈ'' (2014) ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਰਾਏ ਲਕਸ਼ਮੀ|ਲਕਸ਼ਮੀ ਰਾਏ]] ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋਸ਼ਨਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੈਡਿਊਲ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸੀਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੀਤ ਲਈ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Joshna is the latest addition to Irumbu Kuthirai - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Joshna-is-the-latest-addition-to-Irumbu-Kuthirai/articleshow/25507107.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 2014 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮੋੜ ਵਿੱਚ, [[ਰਾਏ ਲਕਸ਼ਮੀ|ਲਕਸ਼ਮੀ ਰਾਏ]] ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਖਾਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ਨਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਰਾਏ ਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਗੋਦਾਮ ਵਿੱਚ ਅਧਰਵਾ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਿਆ ਆਨੰਦ]] ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਪਰਬਾਈਕ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Confusion sorted: Lakshmi Rai is back in Irumbu Kuthirai - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news-interviews/Confusion-sorted-Lakshmi-Rai-is-back-in-Irumbu-Kuthirai/articleshow/32671544.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਘੱਟ ਬਜਟ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ''<nowiki/>'ਮਨਮ ਨੀਲੂਨਾ ਨਿੱਕਧਾੜੀ''' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। == ਫਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable" |'''ਸਾਲ''' | '''ਫਿਲਮ''' | '''ਭੂਮਿਕਾ''' | '''ਨੋਟਸ''' |- | 1999 | ''ਸਿਰਾਗੁਗਲ'' | ਸ਼ਿਲਪਾ | |- | 2012 | ''ਮਰੁਪਾਦਿਯੁਮ ਓਰੁ ਕਢਲ'' | ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ | |- | 2012 | ''ਕਾਈ'' | ਪ੍ਰਿਯਾ | |- | 2014 | ''ਇਰੁੰਬੁ ਕੁਥਿਰਾਈ'' | ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਦੀ ਭੈਣ | |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 868jk1r46usxufu7j86idmo1pftjadu 0 161613 848619 662902 2026-09-30T05:49:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848619 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮਾਇਆ | image = | image_size = | other_names = ਪ੍ਰੀਤੀ | birth_name = ਮਾਇਆ | birth_date = {{birth year and age|1989}} | birth_place = ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ | occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਡਾਕਟਰ (ਬੀ.ਡੀ.ਐਸ.) | years_active = | parents = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮਾਇਆ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Maya''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਏ.ਆਰ. ਮੁਰੁਗਾਦੌਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ''ਮਾਨ ਕਰਾਟੇ'' (2014) ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਪ੍ਰੀਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ SRM ਡੈਂਟਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ''ਮਾਨ ਕਰਾਟੇ'' (2014) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੰਜ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜੋ ਸ਼ਿਵਕਾਰਤਿਕੇਅਨ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title='Darling' Dentist Has 1 More Film |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2016/jan/23/Darling-Dentist-Has-1-More-Film-872154.html |access-date=29 November 2021}}</ref> ਪ੍ਰੀਤੀ ਨੇ ਫਿਰ ਡਰਾਉਣੀ ਫਿਲਮ ''ਡਾਰਲਿੰਗ 2'' ਦੁਆਰਾ, ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਾਇਆ ਦਾ ਸਟੇਜ ਨਾਮ ਅਪਣਾਇਆ। ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ, ਫਿਲਮ ਨੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{Cite web |last=Menon |first=Vishal |date=2 April 2016 |title=Darling-II: Estate of despair |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/darlingii-review-estate-of-despair/article8426609.ece |access-date=29 November 2021 |website=Thehindu.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402115331/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/darlingii-review-estate-of-despair/article8426609.ece |archive-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 |url-status=dead}}</ref> ਮਾਇਆ ਨੇ ਫਿਰ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ' ''ਉੰਨੋਡੂ ਕਾ''' 'ਚ ਆਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ''ਡਾਰਲਿੰਗ 2'' ਤੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/240316/no-glamour-for-maya.html|title=No glamour for Maya|last=Subhakeerthana|first=S.|date=24 March 2016|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=29 November 2021}}</ref> == ਫਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ |- | 2013 | ''ਅੰਬਾ ਅਜ਼ਗਾ'' | ਅੰਜਨਾ | |- | 2014 | ''ਮਾਨ ਕਰਾਟੇ'' | ਵੈਸ਼ਨਵੀ | |- | 2016 | ''ਡਾਰਲਿੰਗ 2'' | ਆਇਸ਼ਾ | |- | 2016 | ''ਉਨਨੋਦੁ ਕਾ'' | ਅਭਿਰਾਮੀ | |- | 2016 | ''ਮੈਟਰੋ'' | ਸ਼ਵੇਤਾ | |- | 2023 | ''ਪ੍ਰੇਮਦੇਸਮ (2023 ਫਿਲਮ)'' | ਮਾਇਆ | ਤੇਲਗੂ |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] jxc5lxpsnyjrshacnnop4kyt8xovdah 0 161694 848499 799156 2026-09-29T20:10:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848499 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨੰਦਿਨੀ ਰਾਏ | birth_name = ਨੀਲਮ ਗੋਹਰਾਨੀ | birth_place = ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ, [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]], ਭਾਰਤ | occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਾਡਲ | years_active = 2010–ਮੌਜੂਦ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਨੀਲਮ ਗੋਹਰਾਨੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Neelam Gouhrani'''), ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਨੰਦਿਨੀ ਰਾਏ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="Nandini Rai prefers intense roles">{{Cite news|url=https://telanganatoday.com/nandini-rai-prefers-intense-roles|title=Nandini Rai prefers intense roles|last=Pecheti|first=Prakash|date=21 May 2021|work=Telangana Today|access-date=21 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608111558/https://telanganatoday.com/nandini-rai-prefers-intense-roles|archive-date=21 June 2021}}</ref> ਉਹ 2010 ਦੀ ਮਿਸ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਖਿਤਾਬ ਦੀ ਜੇਤੂ ਹੈ।<ref name="sakshi.com">{{Cite web |date=18 June 2018 |title=Who is Bigg Boss 2 Contestant Nandini Rai? |url=https://english.sakshi.com/entertainment/2018/06/18/who-is-bigg-boss-2-contestant-nandini-rai }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮਾਡਲਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਐਕਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। == ਜੀਵਨੀ == ਨੰਦਿਨੀ [[ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ|ਸਿੰਧੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਐਲਬੰਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, 2005 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 80 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="thehindu1">{{Cite web |last=Anasuya Menon |date=25 February 2012 |title=Hello Mollywood! |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2931949.ece |access-date=17 August 2013 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20120719091002/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2931949.ece |archive-date=19 ਜੁਲਾਈ 2012 |url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਵਿੱਤ ਵਿੱਚ ਐਮਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਸ ਹੈਦਰਾਬਾਦ 2008, ਮਿਸ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 2010, ਮਿਸ ਪੈਂਟਾਲੂਨ ਫਰੈਸ਼ ਫੇਸ ਆਫ ਏਪੀ 2009 ਅਤੇ ਮਿਸ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ ਆਈਜ਼ ਆਫ ਏਪੀ 2010 ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਫੈਮਿਲੀ ਪੈਕ'' ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਮਾਇਆ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਮੋਸਾਗੱਲਕੂ ਮੋਸਾਗਾਦੂ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ''ਲੌਗ ਇਨ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਏ. ਸਾਜਿਦ ਦੀ ''ਅਲਵਿਦਾ ਦਸੰਬਰ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। "ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ" ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ, ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ ''ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀਆਗੀ'',<ref>{{Cite web |title=It's final, Ganesh's next is Kushi Kushiyalli - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Its-final-Ganeshs-next-is-Kushi-Kushiyalli/articleshow/33559502.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Nandini Rai comes between Ganesh and Amoolya - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Nandini-Rai-comes-between-Ganesh-and-Amoolya/articleshow/33166132.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ, ''ਗ੍ਰਾਹਨਮ'' ਨਾਮਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਸੁਦੀਗਾਡੂ 2'' ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਬੇਲੇ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Nandini Rai to debut in Tamil - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Nandini-Rai-to-debut-in-Tamil/articleshow/46903043.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਹ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 2'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨਾਨੀ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] h90xlgfnf0jdlq97qa4tttmk0uyh87y 0 161812 848368 847919 2026-09-29T12:14:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848368 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Will-Wilde_memorial.JPG|right|thumb| ਮਾਉਂਟ ਜੇਰੋਮ ਕਬਰਸਤਾਨ, ਡਬਲਿਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਲੇਡੀ ਵਾਈਲਡ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ]] '''ਜੇਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕਾ ਐਗਨੇਸ, ਲੇਡੀ ਵਾਈਲਡ''' (née '''Elgee''' ; 27 ਦਸੰਬਰ 1821 – 3 ਫਰਵਰੀ 1896)<ref>Marhorie Howes, "Lady Wilde and the Emergence of Irish Cultural Nationalism," in ''Ideology and Ireland in the Nineteenth Century'', ed. Foley and Ryder, Dublin: Four Courts Press, 1998.</ref> ਕਲਮ ਨਾਮ '''ਸਪੇਰਾਂਜ਼ਾ'''<ref>[https://web.archive.org/web/20070213045433/http://www.irishwriters-online.com/speranza.html "Speranza (Jane Francesca Wilde)"], Irish Writers Online.</ref> ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਆਇਰਿਸ਼ ਕਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸਮਰਥਕ ਸੀ। ਲੇਡੀ ਵਾਈਲਡ ਨੂੰ ਆਇਰਿਸ਼ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ<ref>Robeto Rosaspini Reynolds, ''Cuentos de hadas irlandeses''.</ref> ਅਤੇ ਉਹ [[ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਆਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]] ਅਤੇ ਵਿਲੀ ਵਾਈਲਡ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਜੇਨ ਚਾਰਲਸ ਐਲਗੀ (1783–1824) ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖ਼ਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਆਰਚਡੀਕਨ ਜੌਹਨ ਐਲਗੀ, ਇੱਕ ਵੇਕਸਫੋਰਡ ਵਕੀਲ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਸਾਰਾਹ (ਨੀ ਕਿੰਗਸਬਰੀ, ਮੌਤ 1851) ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਵੈ-ਸਿੱਖਿਅਤ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ 10 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪੜਦਾਦਾ ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਸੀ ਜੋ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵੈਕਸਫੋਰਡ ਆਇਆ ਸੀ; ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ, ਐਲਜੀਜ਼ ਡਰਹਮ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2FNNDwAAQBAJ&pg=PP26|title=Oscar: A Life|last=Sturgis|first=Matthew|publisher=Head of Zeus|year=2019|isbn=9781788545983|location=London|page=9|quote=Jane had also convinced herself that the Elgee name derived from the Italian 'Algiati' – and from this (imaginary) connection she was happy to make the short leap to claiming kinship with [[Dante]] Alighieri (in fact the Elgees descended from a long line of Durham labourers).|author-link=Matthew Sturgis|access-date=28 June 2022|orig-year=2018}}</ref> 12 ਨਵੰਬਰ 1851 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਡਬਲਿਨ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਵਾਈਲਡ, ਇੱਕ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨ ਦੇ ਸਰਜਨ (ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ,<ref>[https://churchrecords.irishgenealogy.ie/churchrecords/details/b293f70572815?b=https%3A%2F%2Fchurchrecords.irishgenealogy.ie%2Fchurchrecords%2Fsearch.jsp%3Fnamefm%3D%26namel%3Delgee%26location%3D%26yyfrom%3D%26yyto%3D%26submit%3DSearch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231002014541/https://churchrecords.irishgenealogy.ie/churchrecords/captcha.jsp |date=2023-10-02 }} {{Cite web |url=https://churchrecords.irishgenealogy.ie/churchrecords/captcha.jsp |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002014541/https://churchrecords.irishgenealogy.ie/churchrecords/captcha.jsp |archive-date=2023-10-02 |url-status=bot: unknown}} The church no longer exists.</ref> ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ: ਵਿਲੀਅਮ ਚਾਰਲਸ ਕਿੰਗਸਬਰੀ ਵਾਈਲਡ (26 ਸਤੰਬਰ 1852 – 13 ਮਾਰਚ 1899), [[ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਆਸਕਰ ਫਿੰਗਲ ਓ'ਫਲਾਹਰਟੀ ਵਿਲਸ ਵਾਈਲਡ]] (16 ਅਕਤੂਬਰ 1854 - 30 ਨਵੰਬਰ 1900), ਅਤੇ ਆਈਸੋਲਾ ਫਰਾਂਸਿਸਕਾ ਐਮਿਲੀ ਵਾਈਲਡ (2 ਅਪ੍ਰੈਲ 1857 - 23 ਫਰਵਰੀ 1867)। ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਲੀਅਮ ਵਾਈਲਡ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਆਸਕਰ ਵਾਈਲਡ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧੀ ਆਈਸੋਲਾ ਵਾਈਲਡ ਦੀ ਬੁਖਾਰ ਦੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਜੇਨ ਆਸਕਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਿਰਿਲ ਅਤੇ ਵਿਵਯਾਨ ਹਾਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵਿਲੀ ਦੀ ਧੀ ਡੋਰਥੀ ਵਾਈਲਡ ਦੀ ਦਾਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ 1876 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀਆ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>Terence de Vere White, ''The Parents of Oscar Wilde'', Hodder & Stoughton, 1967.</ref> ਜੇਨ ਵਾਈਲਡ - ਹੁਣ ਲੇਡੀ ਵਾਈਲਡ, 1864 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਨਾਈਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ - 1879 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਵਿਲੀ ਅਤੇ ਆਸਕਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਫੈਸ਼ਨੇਬਲ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਲਿਖ ਕੇ ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ [[ਲੋਕਧਾਰਾ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਰਹੂਮ ਪਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਮੂਲੀ ਆਮਦਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ, ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਚਾਰਮਸ, ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ' (1887) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਸਕਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਉਸਦੀ 'ਬੈਲਡ ਆਫ਼ ਰੀਡਿੰਗ ਗੌਲ' ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ 'ਦ ਬ੍ਰਦਰਜ਼' (1798 ਦੇ ਬਗਾਵਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ) ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/culture/like-mother-like-son-1.26539|title=Like Mother, Like Son|work=The Irish Times}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Lady_Wilde_-_Speranza_-_by_J_Morosini.jpg|right|thumb| ਜੇ ਮੋਰੋਸਿਨੀ ਦੁਆਰਾ ਲੇਡੀ ਜੇਨ ਵਾਈਲਡ]] [[ਤਸਵੀਰ:London_Library's_copy_of_Lady_Wilde's,_'Ancient_legends,_mystic_charms,_&_superstitions_of_Ireland,_with_sketches_of_the_Irish_past'._Ward_and_Downey,_London,_1888.jpg|thumb|180x180px| ''ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ'' ਦੀ ਲੰਡਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਕਾਪੀ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Lady_Jane_Francesca_Wilde_'Speranza'_1821-1896_Poet_and_Essayist_lived_here_1887-1896.jpg|thumb| ਲੇਡੀ ਜੇਨ ਫਰਾਂਸੇਸਕਾ ਵਾਈਲਡ 'ਸਪੇਰੇਂਜ਼ਾ' 1821-1896 ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ 1887-1896 ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1896]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1821]] g2vseswbhpkhjib9sepw5j14ki0fsx9 0 161907 848532 665685 2026-09-29T22:09:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848532 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪ੍ਰਭਾ | image = | image_size = | caption = | other_names = ਜੈਯਾਪ੍ਰਭਾ | birth_name = ਕੋਟਿ ਸੂਰਯਾ ਪ੍ਰਭਾ | birth_date = | birth_place = ਤੇਨਾਲੀ, [[ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = | occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ | years_active = 1974 - ਮੌਜੂਦ | spouse = ਰਮੇਸ਼ | children = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਪ੍ਰਭਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Prabha''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੀ [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ|ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਡਾਂਸਰ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ]]<ref name="maastars">{{Cite web |last=MAA |first=Stars |title=Prabha profile |url=http://www.maastars.com/prabha-profile/ |access-date=8 July 2016 |website=maastars.com |publisher=Movie Artists Association}}</ref><ref name="cinegoer">{{Cite web |last=Y |first=Sunita Chowdhary |title=Prabha |url=http://www.cinegoer.net/telugu-cinema/interviews/interview-with-prabha-260611.html |access-date=8 July 2016 |website=cinegoer.net |publisher=Cinegoer}}</ref> ਵਿੱਚ 125 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਨ.ਟੀ. ਰਾਮਾ ਰਾਓ|ਐਨਟੀ ਰਾਮਾ ਰਾਓ]] ਅਤੇ [[ਅੱਕਿਨੇਨੀ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ|ਅਕੀਨੇਨੀ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ]] ਆਦਿ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਨੰਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। == ਕੈਰੀਅਰ == === ਡਾਂਸਰ === ਉਸਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਡਾਂਸ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਹੀ ਗੁਰੂ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਡਾਂਸ ਡੈਬਿਊ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 40 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ।<ref name="thehindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-the-limelight/article2134360.ece|title=Back in the lime light|last=Y|first=Sunitha Chowdhary|date=25 June 2011|work=The Hindu|access-date=8 July 2016|publisher=Kasturi and Sons|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020185243/https://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-the-limelight/article2134360.ece|archive-date=20 ਅਕਤੂਬਰ 2020|url-status=dead}}</ref> === ਦੁਰਘਟਨਾ === ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਕਾਰ ਉੱਤੇ ਝੁਕ ਗਈ ਅਤੇ ਰੇਡੀਏਟਰ ਤੋਂ ਉਬਲਦਾ ਪਾਣੀ ਉਸਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਰੀਬ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੜਨ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇੱਕ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ''ਅਲੀਥੋ ਸਾਰਦਾਗਾ''<ref>{{Cite web |title=Alitho Saradaga {{!}} 1st October 2018 {{!}} Prabha (actress) {{!}} ETV Telugu |url=https://www.youtube.com/watch?v=-YUxpn5Nj0Q |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408051512/https://www.youtube.com/watch?v=-YUxpn5Nj0Q&gl=US&hl=en |archive-date=2023-04-08 |website=[[YouTube]] |access-date=2023-04-08 }}</ref> ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ETV ਉੱਤੇ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਟੀਵੀ ਲੜੀਆਂ == * ''ਆਨੰਧਮ'' (2007-2009, ਤਮਿਲ) ਚਾਰੁਲਥਾ/ਮੁਥੁਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਕਲਸੀ ਉਨਤੇ ਕਲਾਦੂ ਸੂਖਮ (2021-ਮੌਜੂਦਾ, ਤੇਲਗੂ) ਗੀਤਾ ਵਜੋਂ == ਅਵਾਰਡ == ; ਨੰਦੀ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008) |trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008) |url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf |access-date=21 August 2020 |publisher=[[Andhra Pradesh (magazine)|Information & Public Relations of Andhra Pradesh]]}}(in [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|Telugu]])</ref> * ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ''ਧਰਮਾ ਵਦੀ'' (1981) * ਸਪੈਸ਼ਲ ਜਿਊਰੀ ਅਵਾਰਡ - ''ਵੇਗੂ ਚੁਕਾਲੂ'' (2003) == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|1554748}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] 3ctrza1qc8u91lpme47uhbg11th2lmn 0 162206 848704 773080 2026-09-30T11:47:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848704 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰੇਤਿਕਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ | image = | image_size = | other_names = | birth_place = [[ਚੇਨਈ]], [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = | spouse = | parents = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਰੇਤਿਕਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rethika Srinivas''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ ਜੋ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Rethika Srinivas is on a high |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Rethika-Srinivas-is-on-a-high/articleshow/13131577.cms |access-date=2019-09-19 |website=The Times of India}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰੇਤਿਕਾ ਨੇ SRM ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪਨੀ, ਆਈਸ ਬ੍ਰੇਕਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਅ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜਦਕਿ ਕਈ ਵਿਗਿਆਪਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Ayngaran International |url=http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=newsdetails.php?newsid=8014 |access-date=2019-09-19 |website=www.ayngaran.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਟੀਵੀਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਾਲਾਜੀ ਸ਼ਕਤੀਵੇਲ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਉੱਦਮ ਲਈ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਸਟ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਰੇਤਿਕਾ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ''ਵਜ਼ਾਕਕੂ ਐਨ 18/9'' (2012) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੰਕਾਰੀ, ਜਵਾਨ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਉੱਦਮਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/etcetera-comedys-loss/article5848250.ece|title=Etcetera: Comedy's loss?|last=Raghavan|first=Nikhil|date=2014-03-29|work=The Hindu|access-date=2019-09-19|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20140401102053/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/etcetera-comedys-loss/article5848250.ece|archive-date=2014-04-01|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ''ਬਿਰਯਾਨੀ'' (2013) ਅਤੇ ''ਮੱਸੂ ਅੰਗੀਰਾ ਮਸੀਲਾਮਨੀ'' (2015)<ref>{{Cite web |title=Rethika srinivas is on a roll - Sify |url=https://www.sify.com/movies/rethika-is-on-a-roll-after-vazhakku-enn-18-9-news-tamil-mfolu8hbhddsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925215841/http://www.sify.com/movies/rethika-is-on-a-roll-after-vazhakku-enn-18-9-news-tamil-mfolu8hbhddsi.html |archive-date=25 September 2018 |access-date=2019-09-19 |website=Sify |language=en}}</ref> ਬਾਲੂ ਮਹਿੰਦਰ ਕਢਾਈ ਨੇਰਮ ਸਮੇਤ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === # ਚਿਨਾ ਮਾਪਲੇ ਪੇਰੀਆ ਮਾਪਲੇ<ref>{{Citation |last=S Ve Shekher Fun TV |title=Chinna Maapley Periya Maapley {{!}} Episode 1 {{!}} S. Ve Shekher Fun TV |url=https://www.youtube.com/watch?v=3t3-Q0NVmkM |access-date=2018-12-19}}</ref> (ਟੀ ਦੋਰਾਏਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਐਸ.ਵੀ.ਸ਼ੇਕਰ ਨਾਲ ਟੈਲੀਸੀਰੀਅਲ ਜੋੜੀ) # ਕਾਤੁਲਾ ਮਝਾਈ<ref>{{Citation |last=S Ve Shekher Drama |title=S Ve Sheker in Kattula Mazhai Full Drama |url=https://www.youtube.com/watch?v=kAWBlRpleqU |access-date=2018-12-19}}</ref> (ਸਵੇ ਸ਼ੇਕਰ ਦੇ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਸਟੇਜ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਟੀਵੀ ਰੂਪਾਂਤਰ) # ਕਥੈ ਨੇਰਮ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|5042848}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] gru0akq07ek4to0vi7okbe330rz72u4 0 162395 848405 729655 2026-09-29T15:30:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848405 wikitext text/x-wiki '''ਤੁਲਸੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Tulasi;''' ਜਾਂ '''ਤੁਲਸੀ ਸ਼ਿਵਮਣੀ''' ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਕੰਨੜ]], ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref name="in">{{Cite web |last=Rao |first=Subha J. |date=9 May 2015 |title=Chellamma chronicles Actress Tulasi |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/chellamma-chronicles-actress-tulasi/article7188335.ece |website=The Hindu |access-date=9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221215005452/https://www.thehindu.com/features/cinema/chellamma-chronicles-actress-tulasi/article7188335.ece |archive-date=15 ਦਸੰਬਰ 2022 |url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਕੰਨੜ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਅਤੇ [[ਭੋਜਪੁਰੀ ਬੋਲੀ|ਭੋਜਪੁਰੀ]] ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="newindianexpress.com">[http://newindianexpress.com/entertainment/reviews/Tulasi-rocks-in-her-third-innings/2013/11/13/article1883126.ece "Tulasi rocks in her third innings"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160424225127/http://www.newindianexpress.com/entertainment/reviews/Tulasi-rocks-in-her-third-innings/2013/11/13/article1883126.ece |date=2016-04-24 }}. ''The New Indian Express''. 13 November 2013</ref> ਉਸਨੇ ਦੋ ਨੰਦੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਤੁਲਸੀ ਨੇ 1967 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੀਤ ਲਈ, ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਸੀ, ਦੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਪੰਘੂੜੇ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="y.sunitachowdhary">Y. Sunita Chowdhary (9 July 2012). [http://www.thehindu.com/features/cinema/my-first-break-tulasi/article2214221.ece "My First Break: Tulasi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230608174921/https://www.thehindu.com/features/cinema/my-first-break-tulasi/article2214221.ece |date=2023-06-08 }}. ''The Hindu''.</ref> ਉਸ ਨੂੰ ''ਜੀਵਨਤਰੰਗਲੂ'' ਵਿੱਚ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਕਦੇ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ 28 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੰਨੜ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ਿਵਮਣੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਸਵੇਰੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਗੰਢ ਬੰਨ੍ਹ ਲਈ"।<ref>[http://www.cinegoer.net/telugu-cinema/news-archives/august-2011/actress-tulasi-prabhas-thinks-im-hot-100811.html "Actress Tulasi&nbsp;– Prabhas Thinks I'm Hot"]. ''cinegoer.net''. 10 August 2011</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸਾਈ ਤਰੁਣ ਹੈ। ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਦਾਕਾਰੀ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਵਾਜ਼ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਣੀ ਰਤਨਮ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਬੇਟਾ ਲਗਭਗ ਛੇ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਂ ਦੇ ਕਈ ਕਿਰਦਾਰ ਮਿਲੇ। ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ ''ਐਕਸਕਿਊਜ਼ ਮੀ ''' ਤੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਰਾਮਿਆ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|ਦਿਵਿਆ ਸਪੰਦਨਾ]] ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ''ਸਾਸੀਰੇਖਾ ਪਰਿਣਯਮ'', ''ਮਿਸਟਰ ਪਰਫੈਕਟ'', ''ਡਾਰਲਿੰਗ'', ਸ਼੍ਰੀਮੰਥੁਡੂ, ''ਇਦਦਾਰਮਾਈਲਾਥੋ'', ''ਨੇਨੂ ਲੋਕਲ'', ''ਮਹਾਨਤੀ'' ਅਤੇ ''ਪਿਆਰੇ ਕਾਮਰੇਡ'' ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ''ਪਿਲੈਯਾਰ ਥੇਰੂ ਕਦਾਸੀ ਵੀਡੂ'', ''ਈਸਨ'', ''ਮਨਕਥਾ'', ''ਸੁੰਦਰਾਪਦਲ'' ਅਤੇ ''ਤਾਮਿਲ, ਸੁੰਦਰਾਪਦਲ'' ਅਤੇ ''ਤਾਮਿਲ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ''ਅਧਲਾਲ ਕਢਲ ਸੀਵੀਰ'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਮਨੀਸ਼ਾ ਯਾਦਵ]] ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਨੇ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ "ਸਕਰੀਨ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ" ਦਿੱਤੀ। ''ਪੰਨਾਯਾਰੁਮ ਪਦਮਿਨਿਅਮ'' ਵਿੱਚ ਚੇਲੰਮਾ ਦੀ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ "ਸ਼ਾਨਦਾਰ" ਸੀ,<ref>{{Cite web |title=Pannaiyarum Padminiyum |url=https://www.sify.com/movies/pannaiyarum-padminiyum-review-tamil-pcmbjLjafbjec.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150607194309/http://www.sify.com/movies/pannaiyarum-padminiyum-review-tamil-pcmbjLjafbjec.html |archive-date=7 June 2015 |website=Sify}}</ref><ref>{{Cite web |title=Review: Pannaiyarum Padminiyum is refreshing |url=https://www.rediff.com/movies/review/review-pannaiyarum-padminiyum-is-refreshing/20140207.htm |website=Rediff}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਨੇ "ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ" ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=News18.com: CNN-News18 Breaking News India, Latest News Headlines, Live News Updates |url=http://ibnlive.in.com/news/pannaiyarum-padminiyum-review-this-tamil-film-is-emotionally-uplifting/450712-71-180.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222174713/http://ibnlive.in.com/news/pannaiyarum-padminiyum-review-this-tamil-film-is-emotionally-uplifting/450712-71-180.html |archive-date=22 February 2014 |website=News18}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == ; ਨੰਦੀ ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite web |title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008) |trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008) |url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf |access-date=21 August 2020 |website=[[Andhra Pradesh (magazine)|Information & Public Relations of Andhra Pradesh]]}} (in [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|Telugu]])</ref> * ਸਰਵੋਤਮ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਸੀਤਮਲਕਸ਼ਮੀ (1978) * ਸਰਵੋਤਮ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਸੰਕਰਭਰਨਮ (1980) ; ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ * ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ - ਕੰਨੜ - ਜੋਸ਼ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ncwy4koybhk88ycs09ha9jtr7fnync3 0 162608 848529 665680 2026-09-29T21:58:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848529 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਪ੍ਰਗਨਿਆ ਮੋਹਨ | image = South_Asian_Champion_2022_-_Indian_flag_-_edited.jpg | image_size = 285px | alt = | caption = 2022 ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟ੍ਰਾਇਥਲਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ | headercolor = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | full_name = | nickname = | nationality = ਭਾਰਤੀ | national_team = {{IND}} | citizenship = | birth_date = {{birth date and age|1994|10|19|df=y}} | birth_place = ਅੰਕਲੇਸ਼ਵਰ, [[ਗੁਜਰਾਤ]], ਭਾਰਤ | education = ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | agent = | spouse = | life_partner = | other_interests = | country = {{IND}} | sport = ਟ੍ਰਾਈਥਲੋਨ | position = | rank = | event = | coach = | retired = | coaching = | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | commonwealth = | highestranking = | pb = | medaltemplates = | module = | module2 = }} '''ਪ੍ਰਗਨਿਆ ਮੋਹਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Pragnya Mohan;''' ਜਨਮ 19 ਅਕਤੂਬਰ 1994) [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟ੍ਰਾਈਐਥਲੀਟ ਹੈ। ਬਰਮਿੰਘਮ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟਰਾਈਥਲੋਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਾਲੀ ਟ੍ਰਾਈਐਥਲੀਟ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਈਥਲਨ ਡੈਬਿਊ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਬਾਜ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਟ੍ਰਾਈਥਲਨ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਟ੍ਰਾਈਐਥਲੀਟ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟ੍ਰਾਇਥਲਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ ਅਤੇ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਏਕਲਵਯ ਅਵਾਰਡ (ਸੀਨੀਅਰ), ਸਰਵਉੱਚ ਰਾਜ ਖੇਡ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਵੀ ਹੈ। == ਟ੍ਰਾਈਥਲੋਨ ਕੈਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Pragnya_Mohan_at_2021_National_Road_Cycling_Championship_at_Kurukshetra_-_Individual_Time_Trial.jpg|right|thumb|315x315px| 2021 ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੋਡ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ]] ਮੋਹਨ ਨੇ [[ਨਾਸ਼ਿਕ|ਨਾਸਿਕ]], ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ 2014 ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟ੍ਰਾਈਥਲਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/City-girl-Pragnya-wins-national-triathlon/articleshow/29172999.cms|title=City girl Pragnya wins national triathlon|last=Singh|first=Shweta|date=22 January 2014|work=The Times of India|access-date=5 January 2021}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ [[ਪੋਖਰਾ]], ਨੇਪਾਲ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਟਿੰਗ - 2014 ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟ੍ਰਾਈਥਲਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Gujarat-girls-rule-South-Asian-Triathlon-Championship/articleshow/33304989.cms|title=Gujarat girls rule South Asian Triathlon Championship|last=Singh|first=Shweta|date=6 April 2014|work=The Times of India|access-date=5 January 2021}}</ref> ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਜ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ 31 ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ 14 ਫਰਵਰੀ 2015 ਤੱਕ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]], ਕੇਰਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ 2015 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Gujarat and Services grab triathlon honours |url=https://kerala2015.com/news/gujarat-and-services-grab-triathlon-honours |access-date=5 January 2021 |website=National Games Kerala 2015 |archive-date=5 ਜਨਵਰੀ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105075508/https://kerala2015.com/news/gujarat-and-services-grab-triathlon-honours |url-status=dead }}</ref> ਅਗਸਤ 2015 ਵਿੱਚ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੋਹਨ ਦੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ, ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਰਾਜ ਖੇਡ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਏਕਲਵਯ ਅਵਾਰਡ (ਸੀਨੀਅਰ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://ahmedabadmirror.com/citys-sports-stars-felicitated-for-excellence/48531599.html|title=City's Sports stars felicitated for excellence|date=19 August 2015|work=Ahmedabad Mirror|access-date=5 January 2021}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Pragnya_Mohan_ASTC_Rayong.jpg|left|thumb|255x255px| 2019 ਰੇਯੋਂਗ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ]] ਉਸਨੇ [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ]], ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ 2018 ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟ੍ਰਾਈਥਲੋਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਾਲ 2018 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://ahmedabadmirror.com/pragnya-settles-for-silver-medal/63290171.html|title=Senior National Triathlon Championship: Pragnya Mohan settles for silver medal|date=14 March 2018|work=Ahmedabad Mirror|access-date=5 January 2021}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪੋਖਰਾ, ਨੇਪਾਲ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ 2018 ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟ੍ਰਾਇਥਲਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://epaper.timesgroup.com/olive/apa/timesofindia/SharedView.Article.aspx?href=TOIA%2F2018%2F05%2F04&id=Ar01808&sk=DF258DFD&viewMode=image|title=City athlete wins silver at South Asian triathlon|date=4 May 2018|work=The Times of India|access-date=5 January 2021}}</ref> ਮੋਹਨ ਨੇ ਸਾਲ 2019 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੋਖਰਾ, ਨੇਪਾਲ ਵਿਖੇ ਹੋਈ 2019 ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟ੍ਰਾਈਥਲਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤ ਕੇ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://sandeshepaper.in/edition/57854/ahmedabad/page/17/zoom|title=અમદાવાદની પ્રજ્ઞાએ સાઉથ એશિયન ટ્રાયથ્લોનમાં ગોલ્ડ મેળવ્યો|date=1 May 2019|work=Sandesh (in Gujarati)|access-date=5 January 2021}}</ref> ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 5 ਮਈ 2019 ਨੂੰ [[ਮਾਦਰੀਦ|ਮੈਡ੍ਰਿਡ]], ਸਪੇਨ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ 2019 ਟ੍ਰਾਈਥਲੋਨ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/this-is-my-best-performance-at-an-international-event/articleshow/69185729.cms|title=This is my best performance at an international event: Pragnya Mohan|last=Das|first=Soumitra|date=5 May 2019|work=The Times of India|access-date=5 January 2021}}</ref> ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਟ੍ਰਾਈਐਥਲੀਟ ਬਣੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.triathlon.org/news/article/india_makes_its_debut_in_the_world_cup_circuit_with_pragnya_mohan|title=India makes its debut in the World Cup circuit with Pragnya Mohan|last=Cernuda|first=Olalla|date=14 May 2019|work=World Triathlon|access-date=5 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220061958/https://www.triathlon.org/news/article/india_makes_its_debut_in_the_world_cup_circuit_with_pragnya_mohan|archive-date=20 ਦਸੰਬਰ 2020|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ 2019 ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟ੍ਰਾਈਥਲੋਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤਣ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://sandeshepaper.in/m/415381/5d7437de2148c|title=સિટીની ગર્લ ટ્રાયથ્લોનમાં નેશનલ ચેમ્પિયન બની|date=8 September 2019|work=Sandesh (in Gujarati)|access-date=5 January 2021}}</ref> ਉਸਨੇ 1-10 ਦਸੰਬਰ 2019 ਤੱਕ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ 2019|2019 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਪੇਟ ਦੇ ਕੜਵੱਲ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ 2 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਟ੍ਰਾਈਥਲਨ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://ahmedabadmirror.com/against-all-odds/72339152.html|title=Against All Odds|date=3 December 2019|work=Ahmedabad Mirror|access-date=5 January 2021}}</ref> ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟ੍ਰਾਇਥਲੋਨ ਮਿਕਸਡ ਰੀਲੇਅ ਟੀਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਮਹਿਲਾ ਟ੍ਰਾਈਐਥਲੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਉਸਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://ahmedabadmirror.com/no-pain-for-a-golden-gain/72373864.html|title=No pain for a golden gain|date=5 December 2020|work=Ahmedabad Mirror|access-date=5 January 2021}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, ਮੋਹਨ ਨੇ 2022 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੈਰਾਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ {{Convert|2000|m|mi}} ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਦੌੜ ਪੋਰਬੰਦਰ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਖੇ ਹੋਈ।<ref name="toi1">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/pragnya-wins-gold-in-open-sea-swimming/articleshow/88820742.cms|title=Pragnya wins gold in open sea swimming|last=Cherian|first=Sabu|date=11 January 2022|work=The Times of India|access-date=24 March 2022}}</ref> ਮਾਰਚ 2022 ਵਿੱਚ, ਮੋਹਨ {{Convert|30|km|mi}} ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, [[ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਭਾਰਤੀ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਟੀਮ ਲਈ ਚੋਣ ਟਰਾਇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਮਾਂ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਦੌੜ ਲਈ 45:13.161 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ [[ਦੁਸ਼ਾਂਬੇ]], [[ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ|ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ 2022 ਏਸ਼ੀਅਨ ਰੋਡ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/citys-pragnya-qualifies-for-dushanbe-meet/articleshow/90039377.cms|title=City’s Pragnya qualifies for Dushanbe meet|date=7 March 2022|work=The Times of India|access-date=24 March 2022}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ, ਮੋਹਨ ਨੇ ਪੋਖਰਾ, ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2022 ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟ੍ਰਾਇਥਲਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਖਿਤਾਬ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ 17 ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ 12 ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਾਰਤੀ ਦਲ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/pragnya-mohan-defends-south-asian-champion-title-at-2022-asia-triathlon-cup-7853155/|title=Pragnya Mohan defends South Asian Champion title at 2022 Asia Triathlon Cup|date=5 April 2022|work=The Indian Express|access-date=12 April 2022}}</ref> ਉਸਨੇ 2022 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 26ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਈ।<ref>{{Cite web |title=Triathlon - Women's Individual Triathlon Results |url=https://www.bbc.co.uk/sport/commonwealth-games/62345649 |access-date=30 July 2022 |website=BBC Sport}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] qxabrofqtsf62ul12rh74iglnnjq9nk 0 162618 848514 840389 2026-09-29T21:15:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848514 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪੀ. ਸੁਸੀਲਾ | image = P. Susheela.jpg | image_size = | caption = 2014 ਵਿੱਚ ਸੁਸੀਲਾ | signature = }} '''ਪੁਲਪਾਕਾ ਸੁਸੀਲਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Pulapaka Suseela;''' ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ 1935) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਤੋਂ ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਐਵਰਗ੍ਰੀਨ ਨਾਈਟਿੰਗਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/veteran-playback-singer-p-susheela-recognised-by-guinness-and-asia-book-of-records/article8409692.ece?homepage=true|title=P. Susheela enters Guinness World Records|last=Naig|first=Udhav|date=29 March 2016|work=The Hindu|access-date=4 May 2020}}</ref> ਨੂੰ ਗਿੰਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਬੁੱਕ ਆਫ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="About">{{Cite web |title=About |url=http://thesouthernnightingale.net/about/ |website=The Southern Nightingale |access-date=2023-04-09 |archive-date=2020-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508135822/https://thesouthernnightingale.net/about/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Happy Birthday PSusheela">{{Cite web |date=13 November 2014 |title=Happy Birthday PSusheela |url=https://www.indiaglitz.com/happy-birthday-psusheela-telugu-news-118585.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924172238/https://www.indiaglitz.com/happy-birthday-psusheela-telugu-news-118585.html |archive-date=24 September 2015 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਪੰਜ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਕਈ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref name="psusheela.org">{{Cite web |title=Melody Queen P. Susheela - Interviews |url=http://psusheela.org/interviews/aug042000screen.html |website=psusheela.org}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amanda Weidman |title=South Asian Popular Culture Voices of Meenakumari: Sound, meaning, and self-fashioning in performances of an item number |url=https://www.academia.edu/5722704}}</ref> ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ 50,000 ਤੋਂ ਵੱਧ (ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ) ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਕੋਮਲ<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/voice-defying-age/article3190832.ece|title=Voice defying age|date=14 April 2006|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216094409/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/voice-defying-age/article3190832.ece|archive-date=16 December 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/a-well-composed-tribute-to-a-veteran-singer/article334162.ece|title=A well composed tribute to a veteran singer|date=17 March 2009|work=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਵੋਕਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ<ref>{{Cite web |date=2001-05-18 |title=Accent is on novelty |url=http://www.thehindu.com/2001/05/18/stories/09180705.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20150917150917/http://www.thehindu.com/2001/05/18/stories/09180705.htm |archive-date=2015-09-17 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ''ਉਯਾਰੰਧਾ ਮਨੀਧਨ'' ਦੇ ਗੀਤ "ਨਾਲਾਈ ਇੰਥਾ ਵੇਲਾਈ"<ref>{{Cite web |last=Dore |first=Shalini |date=19 July 2013 |title=Tamil Songwriter Vaali Dies at 83 |url=https://variety.com/2013/film/global/tamil-songwriter-vaali-dies-at-83-1200565558/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 16ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ,<ref>{{Cite web |date=13 February 1970 |title=Sixteenth National Awards For Films |url=http://dff.nic.in/2011/16th_nff_1970.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225234623/http://dff.nic.in/2011/16th_nff_1970.pdf |archive-date=25 February 2012}}</ref><ref name="National Awards Winners 1968: Complete list of winners of National Awards 1968">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/1968/108|title=National Awards Winners 1968: Complete list of winners of National Awards 1968|last=Times of India|first=Entertainment|work=timesofindia.indiatimes.com|access-date=11 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511142357/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/2005/108|archive-date=11 May 2021}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 1969 ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤ ਕੇ। ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾ ਬਣੀ।<ref name="aboutps">{{Cite web |title=Melody Queen P. Susheela - About Smt. P. Susheela |url=http://psusheela.org/aboutps.html |website=psusheela.org}}</ref> ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਟੀਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਵੱਧ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], ਤਮਿਲ, [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]], [[ਮਲਿਆਲਮ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਓਡੀਆ]], [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]], [[ਤੁਲੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਲੂ]] ਅਤੇ ਬਡਾਗਾ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 17695 ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ [[ਸਿੰਹਾਲਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਹਾਲੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਹੈ। ਉਹ ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਜਿਹੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]] ਨਾਲ ਤਮਿਲ ਵੀ ਬੋਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਪੁਲਪਾਕਾ ਮੁਕੁੰਦਾ ਰਾਓ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਜਿਆਨਗਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿਜਿਆ ਨਗਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਕੀਲ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਰਾਓ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ 1990 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਭਤੀਜੀ, ਸੰਧਿਆ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਨੂੰਹ ਬਣੀ, ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਨਾਲ ਫਿਲਮ '''ਇਰੂਵਰ''<nowiki/>' ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੋਤੀਆਂ ਹਨ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ੁਬਾ ਸ਼੍ਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਥਮਨ ਐਸ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਪੁਲਪਾਕਾ ਮੁਕੁੰਦਾ ਰਾਓ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਜਿਆਨਗਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿਜਿਆ ਨਗਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਕੀਲ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਰਾਓ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ 1990 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਭਤੀਜੀ, ਸੰਧਿਆ ਜੈਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਨੂੰਹ ਬਣੀ, ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਨਾਲ ਫਿਲਮ 'ਇਰੁਵਰ' ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਰਾਮਚੰਦਰ ਰਾਓ ਵੀ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਲੀਲਾਵਤੀ ਲਈ ਐਸ. ਜਾਨਕੀ ਨਾਲ ਸਦਾਬਹਾਰ ਕੰਨੜ ਗੀਤ ਡੋਨੀ ਸਾਗਲੀ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੋਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ੁਬਾ ਸ਼੍ਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਥਮਨ ਐਸ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦੁਆਰਮ ਵੈਂਕਟਸਵਾਮੀ ਨਾਇਡੂ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਜ਼ੀਆਨਗਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਨ, ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ 1950 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਬਣੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੰਦੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] 02p8zgm24mx6uu30kyfci0fgzmqoy10 0 163425 848627 667761 2026-09-30T06:20:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848627 wikitext text/x-wiki [[Category:Articles with hCards]] '''ਮਾਰੀਆ ਟੇਲਕੇਸ''' (12 ਦਸੰਬਰ, 1900 - 2 ਦਸੰਬਰ, 1995) ਇੱਕ ਹੰਗਰੀ-ਅਮਰੀਕੀ [[ਬਾਇਓਫਿਜ਼ਿਕਸ|ਜੀਵ-ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ [[ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ]] ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="auto3">{{Cite web |title=NIHF Inductee Maria Telkes Invented Solar Power Storage |url=https://www.invent.org/inductees/maria-telkes |access-date=2022-12-06 |website=www.invent.org |language=en}}</ref> ਉਹ ਬਾਇਓਫਿਜ਼ਿਸਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ 1925 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ 1937 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ 1939 ਵਿੱਚ ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ ਦੀ ਵਿਹਾਰਕ ਵਰਤੋਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ]] (MIT) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ<ref name="auto3" /> ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸੂਰਜੀ ਡਿਸਟਿਲੇਸ਼ਨ ਯੰਤਰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤੈਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਹਵਾਈ ਫੌਜੀਆਂ ਅਤੇ ਟਾਰਪੀਡੋਡ ਮਲਾਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ ਸੀ।<ref name="auto3" /><ref name="auto1">{{Cite web |title=Mária Telkes {{!}} American physical chemist and biophysicist {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Maria-Telkes |access-date=2022-12-06 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref><ref name="Rinde">{{Cite journal|last=Rinde|first=Meir|date=July 14, 2020|title=The Sun Queen and the Skeptic: Building the World's First Solar Houses|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/the-sun-queen-and-the-skeptic-building-the-worlds-first-solar-houses|journal=Distillations|access-date=5 July 2021}}</ref> ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ।<ref name="auto" /> ਟੇਲਕੇਸ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਹਿਯੋਗੀ '''ਦ ਸਨ ਕਵੀਨ''' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,<ref>{{Cite news|url=https://www.invent.org/blog/inventors/maria-telkes-the-sun-queen|title=How Mária Telkes Became 'The Sun Queen' {{!}} National Inventors Hall of Fame®|work=www.invent.org|access-date=14 March 2022|language=en}}</ref> ਸੋਲਰ ਥਰਮਲ ਸਟੋਰੇਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਐਮਆਈਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਈ। 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਐਲੇਨੋਰ ਰੇਮੰਡ ਨੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਊਰਜਾ ਸਟੋਰ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲੇ ਸੂਰਜੀ-ਗਰਮ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਡੋਵਰ ਸਨ ਹਾਊਸ ਬਣਾਇਆ।<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/08/13/us/maria-telkes-95-an-innovator-of-varied-uses-for-solar-power.html|title=Maria Telkes, 95, an Innovator Of Varied Uses for Solar Power|last=Saxon|first=Wolfgang|date=1996-08-13|work=The New York Times|access-date=2022-12-06|language=en-US|issn=0362-4331}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSaxon1996">Saxon, Wolfgang (1996-08-13). [https://www.nytimes.com/1996/08/13/us/maria-telkes-95-an-innovator-of-varied-uses-for-solar-power.html "Maria Telkes, 95, an Innovator Of Varied Uses for Solar Power"]. ''The New York Times''. [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ|ISSN]]&nbsp;[[issn:0362-4331|0362-4331]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-12-06</span></span>.</cite></ref><ref name="auto2">{{Cite web |title=Maria Telkes {{!}} Lemelson |url=https://lemelson.mit.edu/resources/maria-telkes |access-date=2022-12-06 |website=lemelson.mit.edu}}</ref> 1953 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੋਲਰ ਓਵਨ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="auto2" /> 1952 ਵਿੱਚ, ਟੇਲਕੇਸ ''ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਵੂਮੈਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ'' ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ 1977 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਬਿਲਡਿੰਗ ਰਿਸਰਚ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਬੋਰਡ ਵੱਲੋਂ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref name="auto1" /> ਟੇਲਕੇਸ ਨੇ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੇਟੈਂਟ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref name="Weerts">{{Cite news|url=https://spie.org/news/photonics-focus/julyaugust-2021/maria-telkes_all-hail-the-sun-queen?SSO=1|title=Mária Telkes: All hail the Sun Queen|last=Weerts|first=Gwen|date=1 July 2021|work=SPIE - The International Society of Optics and Photonics|access-date=14 March 2022}}</ref><ref name="Lemelson">{{Cite web |title=Maria Telkes {{!}} Lemelson-MIT Program |url=https://lemelson.mit.edu/resources/maria-telkes |access-date=2019-04-03 |website=lemelson.mit.edu}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਟੇਲਕੇਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬੁਦਾਪੈਸਤ|ਬੁਡਾਪੇਸਟ]], [[ਹੰਗਰੀ]] ਵਿੱਚ 1900 ਵਿੱਚ ਅਲਾਦਰ ਅਤੇ ਮਾਰੀਆ ਲੈਬਨ ਡੇ ਟੇਲਕੇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ [[:hu:Telkes Simon|ਸਾਈਮਨ ਟੈਲਕਸ]] ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ।<ref>{{Cite journal|date=1963|title=Telkes Aladárné Lábán Mária gyászjelentése|url=https://dspace.oszk.hu/handle/20.500.12346/514270|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213015428/https://dspace.oszk.hu/handle/20.500.12346/514270|archive-date=2022-12-13|access-date=2023-04-15|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Jewish Naming Customs |url=https://www.jewishgen.org/hungary/2003nameskinga.html |access-date=2022-12-13 |website=www.jewishgen.org}}</ref><ref>1879 végén [[Budapest|Budapesten]] mozgalmat indított a [[névmagyarosítás]] tömeges terjesztése érdekében és 1881-ban megalakította a Központi Névmagyarosító Társaságot, amelynek elnöke is lett. Rubin családi nevét 1881-ben változtatta Telkesre. Két évvel később belépett az [[Unitarizmus|unitárius egyházba]].Keresztény Magvető (1883) 1907. szeptember 17-én ''kelenföldi'' előnévvel magyar [[Nemesség|nemességet]] kapott.</ref> 1881 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਟੇਲਕੇਸ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। 1883 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਏਕਤਾਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ। 1907 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕੇਲਨਫੋਲਡੀ ਅਗੇਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਰੀਆ ਨੇ ਬੁਡਾਪੇਸਟ ਵਿੱਚ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਅਤੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ Eötvös Loránd ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, 1920 ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਅਤੇ 1924 ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ<ref name=":0">{{Cite web |title=Telkes, Maria {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/telkes-maria |access-date=2019-04-03 |website=www.encyclopedia.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1995]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1900]] jyt8xg8zfbt8i0aik1uar1r7zyqp0hl 0 163445 848559 671412 2026-09-30T00:31:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848559 wikitext text/x-wiki '''ਫੈਜ਼ਾ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Faiza Ahmad Khan''') [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।<ref name="dubaifilmfest-1">{{Cite web |title=Faiza Ahmad Khan |url=https://dubaifilmfest.com/en/cast/14836/faiza_ahmad_khan.html |publisher=Dubai Film Fest |access-date=2023-04-15 |archive-date=2018-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123072318/https://dubaifilmfest.com/en/cast/14836/faiza_ahmad_khan.html |url-status=dead }}</ref><ref name="thehindu-1">{{Cite web |title=Weaving a narrative |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/weaving-a-narrative/article3631247.ece |publisher=The Hindu |access-date=2023-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140121011720/http://www.thehindu.com/features/cinema/weaving-a-narrative/article3631247.ece |archive-date=2014-01-21 |url-status=dead}}</ref><ref name="timesofindia-1">{{Cite web |title=My film assumed a life of its own: Faiza Khan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/My-film-assumed-a-life-of-its-own-Faiza-Khan/articleshow/14433406.cms |publisher=Times Of India}}</ref> ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਕੰਮ ''ਮਾਲੇਗਾਓਂ ਦਾ ਸੁਪਰਮੈਨ'' ਹੈ, ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਜੋ ਉਸ ਜਨੂੰਨ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾਲੇਗਾਓਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ''ਦ ਕੌਸਟ ਆਫ਼ ਕੋਲਾ'' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ,<ref>{{Cite web |title=The Cost of Coal |url=https://amnesty.org.in/news-update/cost-coal-using-virtual-reality-tell-story-indias-coal-mining-affected-communitie/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201003103428/https://amnesty.org.in/news-update/cost-coal-using-virtual-reality-tell-story-indias-coal-mining-affected-communitie/ |archive-date=3 October 2020 |access-date=23 November 2019}}</ref> ਇੱਕ 360 '''°''' [[ਆਭਾਸੀ ਅਸਲੀਅਤ|ਵਰਚੁਅਲ ਅਸਲੀਅਤ]] ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕੋਰਬਾ, [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੁਸਮੁੰਡਾ ਖਾਨ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=THE COST OF COAL: Using virtual reality to tell the story of India's coal-mining affected communitie |url=https://amnesty.org.in/news-update/cost-coal-using-virtual-reality-tell-story-indias-coal-mining-affected-communitie/ |access-date=2019-11-23 |website=Amnesty International India |language=en-US |archive-date=2020-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201003103428/https://amnesty.org.in/news-update/cost-coal-using-virtual-reality-tell-story-indias-coal-mining-affected-communitie/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਗੋਲਿਬਾਰ ਝੁੱਗੀ<ref>[https://www.opendemocracy.net/en/opensecurity/battle-for-golibar-urban-splintering-in-mumbai/ 'redevelopment' of Golibar Slum]</ref> ਦੇ 'ਪੁਨਰਵਿਕਾਸ' ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |date=2012-07-08 |title=Malegaon Magic |url=https://openthemagazine.com/cinema/malegaon-magic/ |access-date=2019-11-23 |website=Open The Magazine |language=en-GB}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == 2002 ਵਿੱਚ, ਫੈਜ਼ਾ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਸੰਚਾਰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਪਨ ਏਜੰਸੀ ਲਈ ਇੱਕ ਉਤਪਾਦਨ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2005 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਮਨੀਸ਼ ਝਾਅ]] ਨਾਲ ਫਿਲਮ <nowiki><i id="mwJw">ਅਨਵਰ</i></nowiki> ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name=":2">{{Cite web |title=KVIFF {{!}} Supermen of Malegaon |url=https://www.kviff.com/en/programme/film/175062-supermen-ofmalegaon/ |access-date=2019-11-23 |website=www.kviff.com}}</ref> ''ਮਾਲੇਗਾਓਂ ਦੇ ਸੁਪਰਮੈਨ'' ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 15 ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ 'ਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫੈਜ਼ਾ ਲਈ, ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਲ [[ਨਰਮਦਾ ਦਰਿਆ|ਨਰਮਦਾ ਘਾਟ ']] ਤੇ ਇਸਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਸੀ। == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == === ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ === * ''ਸੁਪਰਮੈਨ ਆਫ਼ ਮਾਲੇਗਾਓਂ'' (2012) * ''ਵੈਨ ਆਲ ਲੈੰਡ ਇਜ਼ ਲੋਸਟ, ਡੂ ਵੁਈ ਈਟ ਕੋਲ?'' (2016) <ref name="dubaifilmfest-2">{{Cite web |title=When All Land Is Lost, Will We Eat Coal? |url=https://dubaifilmfest.com/en/films/46400/when_all_land_is_lost_will_we_eat_coal.html |publisher=Dubai Film Fest |access-date=2023-04-15 |archive-date=2018-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123072320/https://dubaifilmfest.com/en/films/46400/when_all_land_is_lost_will_we_eat_coal.html |url-status=dead }}</ref> * ''ਦਾ ਕੋਸਟ ਆਫ਼ ਕੋਲ'' (2017)<ref>{{Cite web |title=The Cost of Coal |url=https://amnesty.org.in/news-update/cost-coal-using-virtual-reality-tell-story-indias-coal-mining-affected-communitie/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201003103428/https://amnesty.org.in/news-update/cost-coal-using-virtual-reality-tell-story-indias-coal-mining-affected-communitie/ |archive-date=3 October 2020 |access-date=23 November 2019}}</ref> === ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ === == ਅਵਾਰਡ == === ''ਮਾਲੇਗਾਓਂ ਦੇ ਸੁਪਰਮੈਨਾਂ'' ਲਈ === * ਏਸ਼ੀਆਟਿਕਾ ਫਿਲਮ ਮੇਡੀਏਲ, ਰੋਮ ਵਿਖੇ ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਲਈ ਜਿਊਰੀ ਅਵਾਰਡ <ref name="glamshamawards">{{Cite web |title=Supermen of Malegaon winner of 15 awards at Film Festivals |url=http://bollyspice.com/45359/supermen-malegaon-winner-15-awards-film-festivals-now-theatrical-release |publisher=Glamsham}}</ref> * ਕਾਰਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਲਈ ਜਿਊਰੀ ਅਵਾਰਡ * ਫਿਲਮ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ, ਨੇਪਾਲ ਵਿਖੇ ਸਰਵੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਫਿਲਮ * ਏਸ਼ੀਅਨ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਫਸਟ ਫਿਲਮਜ਼, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਪਾਦਨ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ * ਏਸ਼ੀਅਨ ਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡਸ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਪਾਦਨ * ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਲਈ ਦਰਸ਼ਕ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ, ਇੰਡੀਅਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ (IFFLA) * ਸਰਬੋਤਮ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਲਈ ਗੋਲਡਨ ਕੈਮਰਾ ਅਵਾਰਡ, ਯੂਐਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਲਈ ਗੋਲਡ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਾਊਂਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਸਿਲਵਰ ਅਵਾਰਡ, ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੰਘ * ਬੌਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ ਬਾਇਓਂਡ, ਸਟਟਗਾਰਟ ਵਿਖੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ * ਵੇਸੌਲ ਏਸ਼ੀਅਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਯੂਥ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ * ਬੈਸਟ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਰੋਮਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] i4bpdj3pujkybry4qscq47pkplnndg6 0 163514 848695 816558 2026-09-30T10:24:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848695 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਮਿਆ ਨਾਂਬੀਸਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ramya Nambeesan''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਰਾਮਿਆ ਨਮਬੀਸਨ ਦਾ ਜਨਮ ਚੋਟਾਨਿਕਾਰਾ, ਕੋਚੀਨ, ਕੇਰਲਾ<ref name="TOIbio">{{Cite web |title=Remya Nambeesan News {{!}} Latest News of Remya Nambeesan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Remya-Nambeesan |access-date=1 February 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਵਿੱਚ ਸੁਬਰਾਮਣੀਅਮ ਉਨੀ ਅਤੇ ਜੈਸ੍ਰੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="The Hindu">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Dream-run/article14674147.ece|title=Dream run|last=Sathyendran|first=Nita|date=7 April 2011|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415134124/https://www.thehindu.com/features/cinema/Dream-run/article14674147.ece|archive-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|access-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|url-status=dead}}</ref><ref name="remyanambeesan">{{Cite web |title=Actress Remya Nambeesan Biography – Filmography {{!}} Actress Remya Nambeesan |url=http://www.remyanambeesan.com/12-actress-remya-nambeesan-biography-filmography/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110126030516/http://www.remyanambeesan.com/12-actress-remya-nambeesan-biography-filmography/ |archive-date=26 January 2011 |website=www.remyanambeesan.com}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ]] ਹਨ, ਜੋ "ਜੁਬਲੀ" ਅਤੇ "ਹਰੀਸ਼੍ਰੀ" ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ, ਰਾਹੁਲ, ਜਿਸਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਫਿਲਿਪਸ ਐਂਡ ਦ ਮੌਨਕੀ ਪੇਨ'' ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ''ਥੱਟਾਥਿਨ ਮਰਯਾਥੂ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="articles.timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-08/news-and-interviews/31037460_1_remya-nambeesan-song-film|title=Ramya Nambeesan on a singing spree!|date=8 February 2012|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104080350/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-08/news-and-interviews/31037460_1_remya-nambeesan-song-film|archive-date=4 November 2013}}</ref> ਉਸਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਅੰਬਾਦੀਮਾਲਾ ਨੇੜੇ ਚੋਟਾਨੀਕਾਰਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਟੇਰੇਸਾ ਕਾਲਜ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਤੋਂ ਕਮਿਊਨੀਕੇਟਿਵ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref name="hindu.com">{{Cite web |last=Sahacevan |first=Rajini V. |date=30 September 2006 |title=A different act |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/a-different-act/article3200488.ece |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180629131120/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/a-different-act/article3200488.ece |archive-date=29 June 2018 |website=[[The Hindu]]}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਰਮਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤਿਆਨ ਅੰਤਿਕਾਡ ਦੀ ਵਿਅੰਗ ਫਿਲਮ ''ਨਰੇਂਦਰਨ ਮਾਕਨ ਜੈਕਾਂਥਨ ਵਾਕਾ'' (2001)<ref>{{Cite web |date=14 October 2002 |title=Athu tho |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/10/14/stories/2002101400470400.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20021104153712/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/10/14/stories/2002101400470400.htm |archive-date=4 November 2002 |access-date=17 March 2011 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਅਤੇ ''ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ'' (2003) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Documentaries and short films of Malayalam |url=http://www.cinemaofmalayalam.net/documentary_inner2.html |access-date=12 July 2012 |publisher=Cinemaofmalayalam.net |archive-date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121027024349/http://www.cinemaofmalayalam.net/documentary_inner2.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=22 April 2006 |title=Bhoomikkoru Charama Geetham (A Requiem to Mother Earth) Zinemaya – Movie download service |url=http://www.zinemaya.com/zinemaya/movie?movieCode=bhumikorucharamageetham |access-date=12 July 2012 |publisher=Zinemaya |archive-date=24 ਮਾਰਚ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324230908/http://www.zinemaya.com/zinemaya/movie?movieCode=bhumikorucharamageetham |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕਮਾਤਰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਬੋਲਡ ਡਾਂਸ ਟੀਚਰ ਵਜੋਂ, 2006 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਆਨਾਚੰਦਮ'' ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=7 August 2006 |title=Aanachandam is watchable |url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/07aan.htm |access-date=14 July 2011 |publisher=Rediff}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 August 2006 |title=Aanachandam Malayalam Movie Review |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/8693.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060823010330/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/8693.html |archive-date=23 August 2006 |access-date=14 July 2011 |website=IndiaGlitz}}</ref><ref>{{Cite web |title=Movie Review:Changathi Poocha |url=http://www.sify.com/movies/changathi-poocha-review-malayalam-14381886.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150820134347/http://www.sify.com/movies/changathi-poocha-review-malayalam-14381886.html |archive-date=20 August 2015 |access-date=14 July 2011 |website=Sify}}</ref><ref>{{Cite web |title=Panthayakozhi is a big let down |url=http://www.rediff.com/movies/2007/apr/16sspant.htm |access-date=14 July 2011 |publisher=Rediff}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chat with actor Jayasurya |url=http://www.rediff.com/movies/2007/oct/30jaya.htm |access-date=14 July 2011 |publisher=Rediff}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top Ten Hits of 2007 – Part II |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/35611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080101172002/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/35611.html |archive-date=1 January 2008 |access-date=14 July 2011 |website=IndiaGlitz}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 February 2008 |title=Anthiponvettam Malayalam Movie Review |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/9353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071104004642/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/9353.html |archive-date=4 November 2007 |access-date=12 July 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref><ref>{{Cite web |title=Movie Review:Nammal Thammil |url=http://www.sify.com/movies/nammal-thammil-review-malayalam-14876596.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150815211724/http://www.sify.com/movies/nammal-thammil-review-malayalam-14876596.html |archive-date=15 August 2015 |access-date=12 July 2012 |website=Sify}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sarai Veerraju review: Sarai Veerraju (Telugu) Movie Review |url=http://www.fullhyderabad.com/profile/movies/3308/2/sarai-veerraju-movie-review |access-date=12 July 2012 |publisher=Fullhyderabad.com |archive-date=26 ਜਨਵਰੀ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126032755/http://www.fullhyderabad.com/profile/movies/3308/2/sarai-veerraju-movie-review |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saarai Veerraju Telugu Movie Review |url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/review/10749.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081226070901/http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/review/10749.html |archive-date=26 December 2008 |access-date=12 July 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-10/news-interviews/31045769_1_remya-nambeesan-kullanari-koottam-mollywood|title=Being sexy is not easy: Ramya Nambeesan|date=10 February 2012|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://archive.today/20120707085932/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-10/news-interviews/31045769_1_remya-nambeesan-kullanari-koottam-mollywood|archive-date=7 July 2012}}</ref><ref name="The New Indian Express">{{Cite web |date=18 June 2012 |title=I'm happy to do key roles: Remya Nambeesan |url=http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article425051.ece |access-date=12 July 2012 |website=The New Indian Express |archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131024062137/http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article425051.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2011 |title=Ramya gets things going |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/65666.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110410180356/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/65666.html |archive-date=10 April 2011 |access-date=12 July 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 January 2011 |title=Traffic Malayalam Movie Review |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/12067.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100819134719/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/12067.html |archive-date=19 August 2010 |access-date=12 July 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref><ref name="TOI">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-07/news-interviews/30257330_1_actress-remya-nambeesan-image-makeover-comedy-role|title=I've no regrets: Ramya Nambeesan|date=7 October 2011|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://archive.today/20130103113153/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-07/news-interviews/30257330_1_actress-remya-nambeesan-image-makeover-comedy-role|archive-date=3 January 2013}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 March 2011 |title=Review: Kullanari Koottam's a feel-good love story |url=http://www.rediff.com/movies/report/south-review-kullanari-koottam/20110328.htm |access-date=12 July 2012 |publisher=Rediff}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2600879.ece|title=Youngsters get a boost|last=Chowdhary|first=Y Sunita|date=5 November 2011|work=The Hindu|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120720210523/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2600879.ece|archive-date=20 ਜੁਲਾਈ 2012|access-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੂੰ ''ਬੈਚਲਰ ਪਾਰਟੀ'' (2012)<ref name="http">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-11/news-interviews/30615537_1_remya-nambeesan-comedy-role-mother-tongue|title=Ramya Nambeesan: Sauve, stylish and sexy|date=11 January 2012|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://archive.today/20120707195348/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-11/news-interviews/30615537_1_remya-nambeesan-comedy-role-mother-tongue|archive-date=7 July 2012}}</ref><ref>{{Cite web |last=Priya Sreekumar DC Kochi |date=10 January 2012 |title=Bachelors Party all set to rock Kerala |url=http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/mollywood/bachelors-party-all-set-rock-kerala-584 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114005253/http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/mollywood/bachelors-party-all-set-rock-kerala-584 |archive-date=14 January 2012 |access-date=12 July 2012 |website=Deccan Chronicle}}</ref> ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ''ਇਵਾਨ ਮੇਘਰੂਪਨ'' (2012) ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਾਜੀ ਸੁਰੇਂਦਰਨ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ''ਹਸਬੈਂਡਸ ਇਨ ਗੋਆ'' (2012) ਅਤੇ ''ਓਰੂ ਯਥਰਾਏਲ'' (2013) ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-04/news-interviews/31119749_1_gandhian-short-film-role|title=Vineeth Kumar turns 70!|date=4 March 2012|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://archive.today/20120711052545/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-04/news-interviews/31119749_1_gandhian-short-film-role|archive-date=11 July 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Interview with Remya Nambeesan - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/interview-with-remya-nambeesan/articleshow/32730464.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 February 2016 |title=Happy being single for now: Remya Nambeesan |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/230216/happy-being-single-for-now-remya-nambeesan.html}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 2016 |title=Remya Nambeesan, the Sethupathi girl who emotes through her heart |url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/remya-nambeesan-the-sethupathi-girl-who-emotes-through-her-heart/story-gC2vVwtaRoQFbQujUGLedI.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Making a Stylish Kannada Debut |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2016/may/03/Making-a-Stylish-Kannada-Debut-931956.html}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 March 2019 |title=Sibi Sathyaraj and Remya Nambeesan team up once again |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/sibi-sathyaraj-and-remya-nambeesan-team-up-once-again-5637735/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Remya Nambeesan denies wedding rumours |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/remya-nambeesan-denies-wedding-rumours-1.4364653 |access-date=2023-04-15 |archive-date=2021-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106120238/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/remya-nambeesan-denies-wedding-rumours-1.4364653 |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] kyylckisph23avkzqriy62b834jfc5d 0 163518 848620 818390 2026-09-30T05:52:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848620 wikitext text/x-wiki '''ਮਾਈਥਿਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mythili Prakash''')<ref>[https://web.archive.org/web/20150924151128/http://www.telegraphindia.com/1111011/jsp/orissa/story_14607468.jsp The Telegraph,, October 11, 2011, Of graceful moves, yogic connection-CHANDRIMA MAITRA]</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ ਜੋ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਰੂਪ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Kothari |first=Sunil |title=Footloose and Fancy Free - Globetrotting with Sunil Kothari |url=http://www.narthaki.com/info/gtsk/gtsk15.html}}</ref> ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਉਸਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ, ਪਰ ਖੋਜੀ ਪਹੁੰਚ ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸ਼ੈਲੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਡਾਂਸ ਦੀ ਭੌਤਿਕਤਾ, ਸੰਗੀਤਕਤਾ ਅਤੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਨਾਟਕੀਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਹੈ। <nowiki><i id="mwDg">ਲਾਈਫ ਆਫ ਪਾਈ</i></nowiki> ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=About |url=http://www.mythiliprakash.com/about.html |access-date=2023-04-15 |archive-date=2016-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160523023931/http://www.mythiliprakash.com/about.html |url-status=dead }}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਇੱਕ ਬਾਲ ਉੱਦਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ, ਮਿਥਿਲੀ ਨੇ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੱਕਾਰੀ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਮਿਥਿਲੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਵਿਜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼,<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article2759024.ece|title=Spirit that moves|last=Rajan|first=Anjana|date=December 30, 2011|work=The Hindu|access-date=December 30, 2011|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130010344/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article2759024.ece|archive-date=ਨਵੰਬਰ 30, 2012|url-status=dead}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਮਹਾਨ ਹਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਹੁਣ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਡੈਨਸੂਜ਼ ਮਾਲਵਿਕਾ ਸਰੂਕਾਈ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=From US to India and the world |url=http://www.mythiliprakash.com/documents/mythiliprakash_pulse.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121222053459/http://www.mythiliprakash.com/documents/mythiliprakash_pulse.pdf |archive-date=2012-12-22}}</ref> ਮਿਥਿਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੀ|ਯੂਸੀ ਬਰਕਲੇ]] ਤੋਂ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਪਰ 2004 ਵਿੱਚ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਲਈ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ।”<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2007/07/27/stories/2007072751190500.htm|title=Accent on Choreography|last=Srikanth|first=Rupa|date=July 27, 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=July 27, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071015082139/http://hindu.com/fr/2007/07/27/stories/2007072751190500.htm|archive-date=October 15, 2007|location=Chennai, India}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ == * ਜਨਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ NBC ਦੇ ਸੁਪਰਸਟਾਰਸ ਆਫ਼ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ * ਇੱਕ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਸੋਲੋਿਸਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Mythili Prakash on NBC's Superstars of Dance |url=https://www.youtube.com/watch?v=cB1G0ZrOtQM |publisher=bharatanatya}}</ref> * ਮਿਥਿਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਕੱਲੀ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। * ਉਸਨੇ ਇਰਵਿਨ ਡਾਂਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਏਸ਼ਨ ਟੂ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਗ੍ਰਾਂਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀਆਂ ਦੁਖਦਾਈ ਹੀਰੋਇਨਾਂ, ਸਟਰੀ ਕਥਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਕੈਨੇਡਾ, ਯੂਰਪ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਕੰਮ ਲਈ। * ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ, ਸ਼ਕਤੀ- ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਕਲਚਰਲ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਆਰਟਿਸਟਿਕ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Mythili Prakash On Tour with Shakti- the Sacred Force |url=http://www.wac.ucla.edu/cip/tour/mythili-prakash |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007071841/http://www.wac.ucla.edu/cip/tour/mythili-prakash |archive-date=2011-10-07 |access-date=2012-05-02 |publisher=UCLA Center for Intercultural Performance}}</ref> * ਮਿਥਿਲੀ, "ਦੇਵਦਾਸੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ" (ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ 2011),<ref>{{Cite web |title=Report: Mythili Prakash bags the Devdasi National Award |url=http://www.narthaki.com/info/rev11/rev1112.html |access-date=November 5, 2011 |publisher=www.narthaki.com}}</ref> ਕਾਰਤਿਕ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ (ਚੇਨਈ 2009) ਤੋਂ "ਨਾਦਨਮਾਮਨੀ ਅਵਾਰਡ", ਭਾਰਤ ਕਲਾਚਾਰ (ਚੇਨਈ 2007), "ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨ੍ਰਿਤ" ਤੋਂ "ਯੁਵਾ ਕਲਾ ਭਾਰਤੀ" ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਸਨਾਤਨ ਸੰਗੀਤ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ (ਦਿੱਲੀ 2007),<ref>{{Cite news|url=https://groups.yahoo.com/group/14vidya_64kala/message/5264|title=Newsletter - May 2007|work=Narthaki|access-date=May 2, 2007|archive-date=ਜੁਲਾਈ 8, 2012|archive-url=https://archive.today/20120708214512/http://groups.yahoo.com/group/14vidya_64kala/message/5264|url-status=dead}}</ref> ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ” ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ (ਚੇਨਈ 2007) ਵਿਖੇ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰਨ ਐਂਡੋਮੈਂਟ ਸਮਾਰੋਹ, ਕੁਝ ਨਾਮ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/rp/2009/12/27/stories/2009122750040200.htm|title=Choice Steps|last=Baliga|first=Laxmi|date=December 27, 2009|work=The Hindu|access-date=December 27, 2009|location=Chennai, India}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Mythili_Prakash_on_Stage.jpg ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਮਿਥਿਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 71blb81gnn4gq7xnrz0v8f1h2knwopv 0 163564 848604 667951 2026-09-30T04:46:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848604 wikitext text/x-wiki '''ਮਧੂਮਿਤਾ''' ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Kollywood's Top 25 Directors - Directors - Vetrimaran Balaji Sakthivel Lingusamy Vasanth Karu Pazhaniappan Simbudevan |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies-slide-shows/movie-2/top-directors/directors-25-21.html |website=www.behindwoods.com}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਮਧੂਮਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਚੇਨਈ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਲਜ ਲਈ [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]], ਯੂਐਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="hindu">{{Cite web |last=Chowdhary |first=Y. Sunita |date=4 January 2015 |title=Challenging sterotypes |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/moodu-mukkallo-cheppalante-marks-the-debut-of-director-madhumita-and-hero-rakendu-mouli-in-telugu-films/article6753905.ece |website=The Hindu}}</ref> ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਈ ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਸਟੂਡੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="hindu" /> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਨ ਲਈ ਚੇਨਈ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ''ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ'' ਟੀਮ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="hindu" /> ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਵਾਲਮਾਈ ਥਰਾਯੋ'' ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰ. ਪਾਰਥੀਪਨ ਅਤੇ ਛਾਇਆ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ,<ref>{{Cite web |title=Review: Vallamai Tharayo |url=https://www.rediff.com/movies/2008/jun/27ssvd.htm |website=www.rediff.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 June 2008 |title=Well begun, just half done - Vallamai Thaaraayo |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Well-begun-just-half-done-Vallamai-Thaaraayo/article15399090.ece |website=The Hindu}}</ref> ਸਿਫੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਨੂੰ "ਸ਼ੌਕੀਨ" ਕਿਹਾ,<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.sify.com/movies/vallamai-tharayo-review-tamil-14704805.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924211509/http://www.sify.com/movies/vallamai-tharayo-review-tamil-14704805.html |archive-date=24 September 2015 |access-date=9 August 2022 |website=www.sify.com}}</ref> ਫਿਲਮ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ 100 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite web |title=Vallamai Tharayo celebrates 100 days |url=http://www.sify.com/movies/vallamai-tharayo-celebrates-100-days-news-tamil-kkfsMGajidhsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421072846/http://www.sify.com/movies/vallamai-tharayo-celebrates-100-days-news-tamil-kkfsMGajidhsi.html |archive-date=21 April 2015 |access-date=9 August 2022 |website=www.sify.com}}</ref> ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। 2008 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ <ref>{{Cite web |title=Tamilnadu state awards (2007, 2008) announced! |url=https://www.sify.com/movies/tamilnadu-state-awards-2007-2008-announced-news-tamil-kkfr09fffbgsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925115710/https://www.sify.com/movies/tamilnadu-state-awards-2007-2008-announced-news-tamil-kkfr09fffbgsi.html |archive-date=25 September 2019 |access-date=9 August 2022 |website=www.sify.com}}</ref> ਮਧੂਮਿਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਨਿਊਪੋਰਟ ਬੀਚ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=25 March 2009 |title=Doing festival rounds |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Doing-festival-rounds/article15931543.ece |website=The Hindu}}</ref> ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਫਿਲਮ ਕਾਮੇਡੀ ''ਫਲਿਕ ਕੋਲਾ ਕੋਲਾਇਆ ਮੁੰਧੀਰਿਕਾ'' ਸੀ, ਜੋ ਕ੍ਰੇਜ਼ੀ ਮੋਹਨ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿ-ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਗਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀਜ਼, ''ਮੂਨ ਮੂਨੂ ਵਾਰਥਾਈ'' (ਤਾਮਿਲ) / ''ਮੂਡੂ ਮੁਕੱਲੋ ਚੇਪਲਾਂਤੇ'' ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗੀ।<ref>{{Cite web |last=Raghavan |first=Nikhil |date=20 December 2014 |title=Etcetera |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/etcetera/article6711013.ece |website=The Hindu |access-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415135400/https://www.thehindu.com/features/cinema/etcetera/article6711013.ece |archive-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Three words of love - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Three-words-of-love/articleshow/31789264.cms |website=The Times of India}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 844mlk2f9bad6fvpfbnu137tieblts2 0 163585 848399 667969 2026-09-29T15:13:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848399 wikitext text/x-wiki '''ਤਾਨਿਕਾ ਸਰਕਾਰ''' [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਆਧੁਨਿਕ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਇੱਕ [[ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]], ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਲਾਂਘਿਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਤਾਨਿਕਾਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਮਲ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ, ਅਤੇ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ, ਉੱਘੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸਾਥੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ [[ਸੁਮਿਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="nandigram"> {{Cite news|url=http://singur-singur.blogspot.co.uk/2007/03/nandigram-was-more-shocking-than.html|title=Nandigram was more shocking than Jallianwala Bagh|work=[[The Times of India]]|access-date=2008-03-21}} </ref> ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ, [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ|ਬੀ.ਏ.]] ਉਸਨੇ 1974 ਵਿੱਚ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1981 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.|ਪੀਐਚਡੀ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ|ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ]], ਅਤੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਕਾਲਜ, [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ।<ref name="CV"> {{Cite web |date=30 April 2005 |title=Curriculum Vitae: Tanika Sarkar |url=https://www.tcd.ie/iiis/documents/archive/pdf/visitorprog/Tanika%20Sarkar%20CV.pdf |access-date=2014-10-24 |publisher=Trinity College Dublin}} </ref> == ਮਾਨਤਾਵਾਂ == 2004 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਬੰਗਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ''ਰਬਿੰਦਰ ਪੁਰਸਕਾਰ'' ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਰਵਉੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਚ 2007 ਵਿੱਚ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/historians-to-return-award/article1812002.ece|title=Historians to return award|date=17 March 2007|work=The Hindu|access-date=2014-10-24}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://permanent-black.blogspot.co.uk/2011/04/0-false-18-pt-18-pt-0-0-false-false.html ਤਾਨਿਕਾ ਸਰਕਾਰ, ਪਰਮਾਨੈਂਟ ਬਲੈਕ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ] * [http://www.friendsofsouthasia.org/textbook/NCERT_Delhi_Historians__Group.pdf "ਦਿੱਲੀ ਹਿਸਟੋਰੀਅਨਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ''ਕਮਿਊਨਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ: ਦ ਹਿਸਟਰੀ ਟੈਕਸਟਬੁੱਕਸ ਵਿਵਾਦ'', 2002 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਭਾਰਤ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] m3hmiqeqvd2s9be9f3x26afqhy266la 0 163670 848685 668105 2026-09-30T10:01:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848685 wikitext text/x-wiki '''ਚਿੱਟਜੱਲੂ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨਾ''' (15 ਅਗਸਤ 1935 – 5 ਮਾਰਚ 2013), ਜੋ ਕਿ '''ਰਾਜਾਸੁਲੋਚਨਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ।<ref name="TimesObit">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-05/chennai/37469133_1_song-and-dance-film-historian-film-club|title=Veteran actress Rajasulochana passes away in Chennai|last=Soman|first=Sandhya|date=5 March 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=5 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502103741/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-05/chennai/37469133_1_song-and-dance-film-historian-film-club|archive-date=2 May 2013}}</ref> ਉਸਨੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੇਲਗੂ, ਤਾਮਿਲ, ਕੰਨੜ, ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>[http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article2418068.ece Memories linger, Randor Guy at The Hindu, 2 September 2011.]</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ 1935 ਨੂੰ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ [[ਵਿਜੈਵਾੜਾ|ਬੇਜ਼ਵਾੜਾ]] (ਹੁਣ [[ਵਿਜੈਵਾੜਾ|ਵਿਜੇਵਾੜਾ]] ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਪਿਲਿਆਰਚੇਟੀ ਭਗਤਵਤਸਲਮ ਨਾਇਡੂ ਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ M&SM ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਨੂੰ PA ਵਜੋਂ ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਰਾਜਸੁਲੋਚਨਾ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/the-queen-of-the-screen/article4478600.ece|title=The queen of the screen|last=Guy|first=Randor|date=5 March 2013|work=The Hindu|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20130410004951/http://www.thehindu.com/features/cinema/the-queen-of-the-screen/article4478600.ece|archive-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013|access-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|url-status=dead}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਲਲਿਥੰਮਾ, ਕੇ.ਐਨ. ਧਾਂਦਯੁਥਾਪਾਨੀ ਪਿੱਲਈ, ਅਚਾਰਯੁਲੂ ਅਤੇ ਵੇਮਪਤੀ ਚਿਨਾ ਸਤਯਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਾਈਸਰਕਰ, ਅਤੇ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਮਾਧਵਨ ਤੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ|ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ]] ਸਿੱਖਿਆ। ਕੰਨੜ ਸਟੇਜ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਮਾਸਟਰ [[H. L. N. Simha|ਐਚ ਐਲ ਐਨ ਸਿਮਹਾ ਨੇ]] ਉਸਨੂੰ ਗੁੱਬੀ ਵੀਰਨਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ''ਗੁਣਸਾਗਰੀ'' (ਕੰਨੜ, 1953) ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 274 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਮ ਜੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ|ਐਮਜੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ]], ਸਿਵਾਜੀ ਗਣੇਸ਼ਨ, [[ਐਨ.ਟੀ. ਰਾਮਾ ਰਾਓ|ਐਨਟੀ ਰਾਮਾ ਰਾਓ]], [[ਅੱਕਿਨੇਨੀ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ|ਅਕੀਨੇਨੀ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ]], ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਐਸਐਸ ਰਾਜੇਂਦਰਨ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਜ਼ੀਰ, ਏਪੀ ਨਾਗਾਰਾਜਨ ਅਤੇ ਐਮਐਨ ਨੰਬਿਆਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਤਲਾਕ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀਐਸ ਰਾਓ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੁੜਵਾਂ ਧੀਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਧੀ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਜੁੜਵਾਂ ਧੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ]], ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। == ਮੌਤ == ਰਾਜਸੁਲੋਚਨਾ ਦੀ 77 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 5 ਮਾਰਚ 2013 ਨੂੰ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-05/news-interviews/37469045_1_chennai-today-malayalam-hindi-language-films|title=Veteran actress Rajasulochana passes away|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://archive.today/20130411032852/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-05/news-interviews/37469045_1_chennai-today-malayalam-hindi-language-films|archive-date=11 April 2013}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਸੋਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਜੈਲਲਿਤਾ]] ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੇ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ 'ਚ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇਕ ਛਾਪ ਛੱਡੀ ਹੈ। [[ਜੈਲਲਿਤਾ]] ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ "ਪੁਸ਼ਪਾਂਜਲੀ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ" ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=5 March 2013 |title=Veteran South Indian actress Rajasulochana dies at 77 |url=http://www.indianexpress.com/news/veteran-south-indian-actress-rajasulochana-dies-at-77/1083440/}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]] so93xuytvo8lsnd4asv4mt27ysg4mfq 0 163671 848576 668107 2026-09-30T02:07:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848576 wikitext text/x-wiki '''ਬੀਵੀ ਨੰਦਿਨੀ ਰੈੱਡੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=15 September 2003 |title=Tollywood gives kiss a miss – The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad-times/Tollywood-gives-kiss-a-miss/articleshow/182110.cms |access-date=29 October 2012 |publisher=Timesofindia.indiatimes.com}}</ref> ਉਸਨੇ 2011 ਦੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ, ''ਅਲਾ ਮੋਦਲਿੰਦੀ'' ਨਾਲ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=M. L. Narasimham |date=22 July 2010 |title=Arts / Cinema : Charm of romantic comedies |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article528184.ece |access-date=29 October 2012 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20110116153635/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article528184.ece |archive-date=16 ਜਨਵਰੀ 2011 |url-status=dead}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਨੰਦਿਨੀ ਰੈੱਡੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਭਰਤ. ਵੀ. ਰੈੱਡੀ ਇੱਕ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਸੀ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿਤੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਰੂਪਾ ਰੈੱਡੀ [[ਵਾਰੰਗਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਵਾਰੰਗਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ "ਪਿੰਗਲੇ" ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਨੰਦਿਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਉੱਤਮ ਰੈਡੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=All you want to know about #NandiniReddy |url=https://www.filmibeat.com/celebs/nandini-reddy.html |access-date=2020-09-12 |website=FilmiBeat |language=en}}</ref> ਰੈੱਡੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਐਨਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ, ਕੋਟੀ ਤੋਂ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2018}} ਉਸਨੇ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="idlebrain">{{Cite web |title=Nandini Reddy interview – Telugu Cinema interview – Telugu film director |url=http://www.idlebrain.com/celeb/interview/nandinireddy.html |access-date=28 August 2017 |website=www.idlebrain.com}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਨਾਟਕੀ, ਭਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ। ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ''ਅਧੁਰਸ'' ਵਿੱਚ ਜੱਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2018}} [[ਤਸਵੀਰ:Nandini_Reddy.jpg|thumb| ਨੰਦਿਨੀ ਰੈੱਡੀ ਸਿਨਿਵਰਮ, ਰਵਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੰਦੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] hnikv6s2o71w7s319c949un9z9jnc0e 0 163872 848602 695958 2026-09-30T04:44:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848602 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮਧੁਮਿਲਾ | image = | other_names = ਮਥੁਮਿਲਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ | birth_place = ਜਾਫਨਾ, [[ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] | occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਟੀਵੀ ਐਂਕਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ | years_active = 2012–ਮੌਜੂਦ | website = https://www.instagram.com/officialmathumila/ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮਥੁਮਿਲਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mathumila;''' ਜਨਮ 23 ਮਈ 1988), ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਮਧੂਮਿਲਾ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਤਾਮਿਲ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਟੀਵੀ ਐਂਕਰ, ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੱਕਲ ਟੀਵੀ 'ਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ''ਆਫਿਸ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title='ஆபிஸ்' மதுமிலாவா இது? அதிர்ச்சியில் ரசிகர்கள்! |url=https://tamil.indianexpress.com/entertainment/vijay-tv-office-serial-actress-madhumila/}}</ref><ref name="TI1">{{Cite web |date=26 May 2014 |title=Vijay Television awards launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/Vijay-Television-awards-launched/articleshow/35617411.cms |access-date=1 July 2020}}</ref> ਉਹ ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਪੂਜਾ'', ''ਰੋਮੀਓ ਜੂਲੀਅਟ'', ਅਤੇ ''ਮੈਪਲਾ ਸਿੰਗਮ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਮਥੁਮਿਲਾ ਨੇ ਸੀਰੀਅਲ ''ਆਫਿਸ'' ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਨਪਸੰਦ ਖੋਜ ਲਈ ਵਿਜੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Vijay Television Awards Favorite Find |url=https://www.dailymotion.com/video/x1zlecr}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮਥੁਮਿਲਾ ਦਾ ਵਿਆਹ 2017 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਫਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable" |+ਫਿਲਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ! ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" | ਨੋਟਸ |- | 2014 | ''ਪੂਜਯ'' | ਸੇਲਵੀ | |- | 2015 | ''ਰੋਮੀਓ ਜੂਲੀਅਟ'' | ਪ੍ਰਿਯਾ | |- | 2016 | ''ਮੈਪਲਾ ਸਿੰਗਮ'' | ਵਿਨੋਧਿਨੀ | <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/mapla-singam-review-a-flat-comedy-with-serious-ambitions/article8346414.ece|title=Mapla Singam: A flat comedy with serious ambitions|last=Menon|first=Vishal|date=12 March 2016|work=The Hindu|access-date=25 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624210927/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/mapla-singam-review-a-flat-comedy-with-serious-ambitions/article8346414.ece|archive-date=24 ਜੂਨ 2021|url-status=dead}}</ref> |- | 2017 | ''ਸੇਂਜਿਤਲੇ ਏਨ ਕਢਲਾ'' | ਅਨੁਸ਼ਕਾ | <ref>{{Cite web |date=8 April 2017 |title=Senjittale en Kaadhala review: Inconsistency in presentation and lacks the fizz |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/080417/senjittale-en-kaadhala-review-inconsistency-in-presentation-and-lacks-the-fizz.html}}</ref> |- | 2017 | ''ਸੰਗਿਲੀ ਬੁੰਗੀਲੀ ਕਢਵਾ ਥੋਰੇ'' | ਸੰਧਿਆ | |- | 2018 | ''ਨੇਨਜਾਮੇਲਮ ਕਢਲ'' | ਸਰਣਿਆ | |} {| class="wikitable sortable" |+ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ! ਸਾਲ ! ਸੀਰੀਅਲ ! ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" | ਨੋਟਸ |- | 2012 | ''ਮੱਕਲ ਟੀ.ਵੀ'' | ਸਵੈ | |- | 2013-2014 | ''ਦਫ਼ਤਰ'' | ਲਕਸ਼ਮੀ | ਮਨਪਸੰਦ ਖੋਜ ਲਈ ਵਿਜੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ |- | 2013-2014 | ''ਥਯੁਮਾਨਵਾਨ'' | ਸੁਭਾ | |- | 2013-2014 | ''ਅਗਨਿ ਪਰਾਵੈ'' | ਅੰਮੂ | |- | 2015-2016 | ''ਕਿਚਨ ਸੁਪਰ ਸਟਾਰ (ਸੀਜ਼ਨ 4)'' | ਸਵੈ | ਫਾਈਨਲਿਸਟ |- | 2016-2016 | ''ਅੱਛਮ ਥਾਵੀਰ'' | ਸਵੈ | ਜੇਤੂ |- | 2016-2017 | ''ਵਿਨੈਤਾਨਦੀ ਵਰੁਵਾਯਾ'' | ਅਬਿਰਾਮੀ (ਅਬੀ) | <ref>{{Cite web |title=Vinnai Thandi Varuyava- new serial on Vijay - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/Vinnai-Thandi-Varuyava-new-serial-on-Vijay/articleshow/54604051.cms}}</ref> |- | 2020 | ਅੰਮਈ (ਯੂਟਿਊਬ ਲਘੂ ਫਿਲਮ) | ਵਿਜੀ | |} == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=nm9016759}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] t4wpkkq612ktduvbywti3v9qan4dfly 0 163919 848495 831128 2026-09-29T19:53:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848495 wikitext text/x-wiki '''ਨੈਨਾ ਅਸ਼ਵਿਨ ਕੁਮਾਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Naina Ashwin Kumar''') , ਜਿਸਨੂੰ ਨੈਨਾ ਵੰਡਰਕਿਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 22 ਮਾਰਚ 2000 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਧਿਐਨ == ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਰਲ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਇਹ ਦੋਖੀ<ref name="hindu">{{Cite web |last=V.V. Subrahmanyam |date=2011-01-12 |title=NATIONAL / ANDHRA PRADESH : Child prodigy dreams of reaching the skies |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article1082573.ece |access-date=2012-12-18 |website=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮੁਟਿਆਰ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਡ 10 ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਈ। ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਜ਼ਾਮੀਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਸੀਆਈਈ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਟੈਸਟ ਦੇ ਉਸ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੜਕੀ ਬਣ ਗਈ। ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਗ੍ਰੇਡ 11 ਅਤੇ 12 ਵੀ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਲਈ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਸਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date= |title=ST.MARY'S - Hall of Fame |url=http://www.stmaryscollege.in/Hall_of_Fame.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170506012347/http://www.stmaryscollege.in/Hall_of_Fame.aspx |archive-date=6 May 2017 |access-date=2013-02-06 |publisher=Stmaryscollege.in}}</ref> ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ। ਸੀਡੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਗਾਇਨ ''ਰਾਮਾਇਣ: ਦ ਐਪਿਕ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ''[[ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ|ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦਾ]]'' ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਨੈਨਾ ਨੇ 5 ਤੋਂ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖ ਲਈ। == ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ == [[ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ]] ਵਿੱਚ, ਨੈਨਾ ਅਸ਼ਵਿਨ ਕੁਮਾਰ ਸਬ-ਜੂਨੀਅਰ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣੀ। ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਜੂਨੀਅਰ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਨੈਨਾ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ, ਚੌਦਾਂ, ਅਤੇ ਸੋਲਾਂ ਉਮਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਬ-ਜੂਨੀਅਰ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਬੋਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਜ਼ੋਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਯੁਵਕ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਟੀਮ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਰ੍ਹਾਂ, ਚੌਦਾਂ ਅਤੇ ਸੋਲਾਂ ਉਮਰ ਦੇ ਬਰੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸਟੇਟ ਟਾਪਰ' ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਲਈ ਸਬ-ਜੂਨੀਅਰ ਲੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਨੈਨਾ ਨੇ [[ਆਸਟਰੀਆ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ]] ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 6ਵਾਂ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਏਸ਼ੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]] ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਜੂਨੀਅਰ ਅਤੇ ਕੈਡੇਟ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੇਡੀ ਅਤੇ ਕੈਡਿਟਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਸੋਨ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article1082573.ece ਅਕਾਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਬਾਲ ਉੱਤਮ] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://cityplus.jagran.com/city-news/naina-an-inborn-talent-with-excellence_1300425811.html ਨੈਨਾ, ਉੱਤਮਤਾ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤਿਭਾ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130126150003/http://cityplus.jagran.com/city-news/naina-an-inborn-talent-with-excellence_1300425811.html |date=2013-01-26 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] cuwusoaitrq4x1p0yy7arvx6nq0p6e3 0 164495 848641 752865 2026-09-30T07:22:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848641 wikitext text/x-wiki '''ਮੁਥੁਮਨੀ ਸੋਮਸੁੰਦਰਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Muthumani Somasundaran''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਸਤਯਾਨ ਅੰਤਿਕਾਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਰਾਸਥਾਨਥਰਮ'' ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/Muthumani-is-Manju-Warriers-friend/articleshow/32715820.cms|title=Muthumani is Manju Warrier's friend|date=26 March 2014|work=The Times of India}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮੁਥੁਮਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਏਰਨਾਕੁਲਮ, [[ਕੇਰਲਾ]] ਵਿੱਚ ਸੋਮਸੁੰਦਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਰਲੀ ਸੋਮਸੁੰਦਰਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਥੀਏਟਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਥੀਏਟਰ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀਜ਼ ਕਾਨਵੈਂਟ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਗਈ। ਉਸਨੇ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਲਈ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਡਾਂਸ ਸਿੱਖਿਆ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੋਨੋ-ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਕੇਰਲਾ ਸਕੂਲ ਕਲੋਲਸਵਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਮੋਨੋ-ਐਕਟ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਐਡਵਾਂਸਡ ਲੀਗਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ (NUALS), ਕੋਚੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=PRIYA SREEKUMAR |date=10 January 2016 |title=Role matters, not length: Actress Muthumani |url=http://www.deccanchronicle.com/140410/entertainment-mollywood/article/role-matters-not-length-actress-muthumani}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮ == ਮੁਥੁਮਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਤਯਾਨ ਅੰਤਿਕਾਡਜ਼, ''ਰਾਸਥਾਨਥਰਾਮ'' ਵਿੱਚ [[ਮੋਹਨਲਾਲ|ਮੋਹਨ ਲਾਲ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉਹ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਜੋ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਏ ਗਏ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Gayathri Krishna |date=1 September 2014 |title=I am lucky to have worked with Manju |url=http://www.sify.com/movies/i-am-lucky-to-have-worked-with-manju-news-malayalam-ojbjWGfafghfa.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901154440/http://www.sify.com/movies/i-am-lucky-to-have-worked-with-manju-news-malayalam-ojbjWGfafghfa.html |archive-date=1 September 2014 |website=SIFY}}</ref> ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ''ਕਦਲ ਕਦੰਨੂ ਓਰੂ ਮਾਥੁਕੁਟੀ'', ''ਹਾਓ ਓਲ੍ਡ ਆਰ ਯੂ?'', ''ਓਰੂ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰਣਾਇਕਧਾ'', ''ਨਜਾਨ'' ਅਤੇ ''ਲੁਕਾ ਛੁਪੀ'' ਆਦਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/exclusive-muthumani-somasundaram-opens-ranjiths-njan-609740|title=Exclusive: Muthumani Somasundaram Opens up on Ranjith's 'Njan'|last=Nicy V.P|date=23 September 2014}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮੁਥੁਮਨੀ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਐਡਵਾਂਸਡ ਲੀਗਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Law Graduates from Mollywood |url=http://www.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/Law-Graduates-from-Mollywood/photostory/50157646.cms}}</ref> ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕੇਰਲਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਹੁਣ, ਪ੍ਰੇਰਨਾ, ਇੱਕ ਜੀਵਨ-ਹੁਨਰ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ "ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟਾਂ ਲਈ ਲੋੜ-ਅਧਾਰਿਤ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite web |last=Athira M |date=8 August 2013 |title=In august company |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/in-august-company/article5003451.ece |access-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419145114/https://www.thehindu.com/features/cinema/in-august-company/article5003451.ece |archive-date=19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |url-status=dead}}</ref> ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ/ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਰੁਣ ਪੀਆਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ 2019 ਮਲਿਆਲਮ ਮੂਵੀ ਫਾਈਨਲਜ਼ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=10 September 2012 |title=Glam team to don legal robes |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article603885.ece |website=Express News Service - KOCHI }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 5mu92pm3ipady17k881kq8wp7c4urkf 0 166517 848519 677150 2026-09-29T21:30:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848519 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਪੁੜਲ ਝੀਲ | other_name = ਰੈਡਹਿਲਜ਼ ਝੀਲ | image = | caption = | image_bathymetry = | caption_bathymetry = |pushpin_map = Tamil Nadu | location = [[ਰੈਡ ਹਿਲਜ਼ , ਚੇਨਈ |ਰੈਡ ਹਿਲਜ਼ ]], [[ਚੇਨਈ ]], [[ਤਿਰੂਵੱਲੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] | coordinates = {{Coord|13|10|00|N|80|10|17.5|E|type:waterbody_region:IN|display=inline,title}} | type = [[ਜਲ ਭੰਡਾਰ]] | inflow = 9607 (cusecs) Highest | outflow = 5470 (cusecs) Highest | catchment = | basin_countries = ਭਾਰਤ | date-built = 1876 | length = | width = | area = {{convert|4500|acre|km2}} | depth = {{convert|50.20|ft|m}} | max-depth = | volume = {{convert|3,300|e6cuft|e6m3+acre.ft}} | residence_time = | shore = | elevation = | islands = | cities = [[ਚੇਨਈ ]], [[ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ']] }} '''ਪੁੜਲ ਐਰੀ''', ਜਾਂ ਪੁੜਲ ਝੀਲ, ਕਈ ਵਾਰ '''ਪੁਝਲ ਝੀਲ''', ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਰੈੱਡ ਹਿਲਜ਼ ਝੀਲ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਚੇਨਈ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਰੈੱਡ ਹਿਲਸ, ਚੇਨਈ|ਰੈੱਡ ਹਿਲਜ਼]] ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਤਿਰੂਵੱਲੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਿਰੂਵੱਲੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਬਾਰਿਸ਼ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ [[ਚੇਨਈ|ਚੇਨਈ ਸ਼ਹਿਰ]] ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਸਰਾ [[ਚੇਂਬਰਮਬਾਕੱਮ ਝੀਲ|ਚੇਂਬਰਮਬੱਕਮ ਝੀਲ]] ਅਤੇ [[ਪੋਰੁਰ ਝੀਲ|ਪੋਰੂਰ ਝੀਲ]] ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Puzhal_Capacity.JPG|left|thumb|215x215px| ਪੁੜਲ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਬੋਰਡ]] ਪੁੜਲ ਸਰੋਵਰ 1876 ਵਿੱਚ [[ਪੁਲਹਾਲ|ਪੁੜਲ]], [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ]] ਦੇ ਵੇਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਭੰਡਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 500 ਮਿਲੀਅਨ ਕਿਊਬਿਕ ਫੁੱਟ (mcft) ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਟੈਂਕ ਸੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਲੈਟਰਾਈਟ ਨਾਮ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ ਸਰਪਲੱਸ ਵਜੋਂ ਇਸਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਵਾਟਰ ਬਾਡੀ ਤੋਂ ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਛਡਿਆ ਜਾਂ ਸਕੇ । ਅੱਜ, ਇਹ ਚਿਣਿਆ ਹੋਈਆਂ ਤਾਰਾਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਸ਼ਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 1997 ਵਿੱਚ, ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਸਟੋਰੇਜ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 3,300 mcft ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 21.20 ਫੁੱਟ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ&nbsp; ਚੇਨਈ ਦੀਆਂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਤੋਂ [[ਪੂੰਡੀ ਜਲ ਭੰਡਾਰ|ਪੁੰਡੀ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ੋਲਾਵਰਮ ਏਰੀ|ਸ਼ੋਲਾਵਰਮ ਟੈਂਕ]] ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਰਿਆ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀ ਦੇ]] ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਲਈ। 2012 ਤੱਕ, ਜਲ ਸਰੋਤ ਵਿਭਾਗ (ਡਬਲਯੂਆਰਡੀ) ਨੇ ਹਰ ਸਾਲ ਸਿਰਫ {{Indian Rupee}} 500,000 ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref name="ReservoirGetsUpgrade">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/article3658970.ece|title=136-yr-old reservoir gets upgrade|last=Lakshmi|first=K.|date=20 Jul 2012|work=The Hindu|access-date=21 Jul 2012|publisher=The Hindu|location=Chennai}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਜੋਨਸ ਟਾਵਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Jones_tower.jpg|alt=Jones Tower was built in the year of 1881 in Pulhal lake. It is used to measure the depth of the water level in the lake.|thumb|218x218px| ਜੋਨਸ ਟਾਵਰ]] ਜੋਨਸ ਟਾਵਰ 1881 ਵਿੱਚ ਪੁੜਲ ਝੀਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੈਰ ਕਰਨ, ਦੌੜਨ ਵਰਗੀਆਂ ਕਸਰਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਮੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸਫਾਈ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਝੀਲ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਟੈਂਕ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ 11 ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਮੋਟਰ ਪੰਪ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸੁੱਕੇ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁੱਤ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਚੇਂਬਰਮਬਾਕੱਮ ਝੀਲ|ਚੈਂਬਰਮਬੱਕਮ ਝੀਲ]] * [[ਸ਼ੋਲਾਵਰਮ ਏਰੀ|ਸ਼ੋਲਾਵਰਮ ਤਲਾਬ]] * [[ਪੂੰਡੀ ਜਲ ਭੰਡਾਰ|ਪੁੰਡੀ ਸਰੋਵਰ]] * [[ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੇਨਈ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਜਲ ਭੰਡਾਰ]] 86kk2pjs3en1k9opzburg24u9y3nbhd 0 166871 848525 730257 2026-09-29T21:38:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848525 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ਪੇਰਿਂਗਲਕੁਥੂ ਡੈਮ | image = പെരിങ്ങൽകുത്ത് അണക്കെട്ട്.jpg | image_caption = ਪੇਰਿਂਗਲਕੁਥੂ ਡੈਮ ਦਾ ਸ਼ਟਰ | name_official = ਪੇਰਿਂਗਲਕੁਥੂ ਡੈਮ | dam_crosses = [[Chalakkudi River]] | res_name = [[Chalakkudi River]] | location = [[Chalakudy]], [[Thrissur]], [[ਕੇਰਲ]] | operator = [[Kerala State Electricity Board]] | dam_length = 290.25 ਮੀਟਰ | dam_height = 23 ਮੀਟਰ | dam_width_base = | construction_began = 1949 | opening = 15 ਮਈ 1957 | location_map = India#India Kerala | location_map_size = | location_map_caption = | coordinates = {{coord|10.3152|76.6344|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | extra = }} '''ਪੇਰੀਂਗਲਕੁਥੂ ਡੈਮ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲਾ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤ੍ਰਿਸੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ [[ਚਾਲਕੁੜੀ ਨਦੀ|ਚੱਲਾਕੁੜੀ ਨਦੀ]] ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਕੰਕਰੀਟ ਦਾ ਡੈਮ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Fact File on Major Dams owned by Kerala State Electricity Board |url=http://expert-eyes.org/dams.html |access-date=2013-06-27 |publisher=Expert Eyes}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ]] ਦਾ ਪੇਰੀਂਗਲਕੁਥੂ ਹਾਈਡਰੋ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਾਵਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਡੈਮ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। [[ਚਾਲਕੁੜੀ ਨਦੀ|ਚਾਲਕੁੜੀ ਨਦੀ ']] ਦੇ ਉੱਤੇ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਐਸਾ ਹਾਈਡਰੋ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਦਾ ਪਾਵਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ। ਡੈਮ ਦੀ ਕੁੱਲ ਭੰਡਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 32 ਮਿਲੀਅਨ ਘਣ ਮੀਟਰ (1.13 ਟੀਐਮਸੀ ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਡੈਮ ਡੂੰਘੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡੈਮ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਗਿਆ ਵੀ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਹਨ। <ref>{{Cite web |title=Rains fail to fill dams |url=http://www.deccanchronicle.com/130615/news-current-affairs/article/rains-fail-fill-dams |access-date=2013-07-26 |publisher=Deccan Chronicle }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/dam-shutters-likely-to-be-opened/article812294.ece|title=Dam shutters likely to be opened|date=4 October 2010|work=The Hindu|access-date=2013-07-26}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/heavy-rain-triggers-floods/article4825629.ece|title=Heavy rain triggers floods|date=18 June 2013|work=The Hindu|access-date=2013-07-26}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-fails-to-get-its-full-share-of-pap-waters/article4873593.ece|title=Kerala fails to get its full share of PAP waters|last=Prabhakaran|first=G.|date=3 July 2013|work=The Hindu|access-date=2013-07-26}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/residents-picking-up-the-pieces-as-sea-erosion-subsides/article3860883.ece|title=Residents picking up the pieces as sea erosion subsides|date=5 September 2012|work=The Hindu|access-date=2013-07-26}}</ref> == ਪੇਰਿਂਗਲਕੁਥੁ ਖੱਬੇ ਬੈਂਕ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Peringalkuthu_dam_Reservoir.jpg|left|thumb|250x250px| ਡੈਮ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ]] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਅਤੇ ਡੈਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Commons category|Peringalkuthu Dam|ਪੇਰਿਂਗਲਕੁਥੂ ਡੈਮ}} {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] c8tib3e3h6620t38usc20cupw2gc22s 0 167237 848696 710843 2026-09-30T10:24:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848696 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਰਾਮੱਪਾ ਝੀਲ | image = Historic Ramappa Lake-6.JPG | alt = ਰਾਮੱਪਾ ਝੀਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ | caption = Ramappa Lake | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ਵਾਰੰਗਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] | coordinates = {{coord|18.238477|N|79.939784|E}} | type = ਇਨਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ | inflow = | outflow = | pushpin_map = India Telangana | catchment = | basin_countries = {{flag|ਭਾਰਤ}} (ਤੇਲੰਗਾਨਾ) | length = | width = | area = | shore = {{convert|56|km}} | elevation = | islands = | cities = ਪਾਲਮਪੇਟ, ਵਾਰੰਗਲ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ }} '''ਰਾਮੱਪਾ ਝੀਲ''' [[ਵਾਰੰਗਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਵਾਰੰਗਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]], [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ [[ਕਾਕਤੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਕਾਕਤੀਆ]] ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/telangana/revival-of-old-irrigation-tanks-will-work-wonders-expert/article6201302.ece|title=Revival of old irrigation tanks will work wonders: expert|last=Rao|first=Gollapudi Srinivasa|date=11 July 2014|work=The Hindu|access-date=21 February 2020}}</ref> ਇਹ [[ਵਾਰੰਗਲ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। == ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਸਥਾਨ == ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ [[ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰ]] ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/telangana-gets-centres-boost-for-tourism/article9156304.ece|title=Telangana gets Centre's boost for tourism|date=28 September 2016|work=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] i93tqv6i3hfmjc8eihyecfr6zay2cn2 0 167779 848492 680772 2026-09-29T19:31:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848492 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = ਨੀਲਮ ਸੰਜੀਵਾ ਰੈਡੀ |native_name = నీలం సంజీవరెడ్డి |native_name_lang= te |image = NeelamSanjeevaReddy.jpg |image_size = 230px |order = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|6ਵਾਂ]] |office = ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ |primeminister = [[ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ]]<br>[[ਚਰਨ ਸਿੰਘ]]<br>[[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] |vicepresident = [[Basappa Danappa Jatti]]<br>[[Mohammad Hidayatullah]] |term_start = 25 ਜੁਲਾਈ 1977 |term_end =25 ਜੁਲਾਈ 1982 |predecessor = [[Basappa Danappa Jatti]] <small>(Acting)</small> |successor = [[ਜੈਲ ਸਿੰਘ]] |order2 = ਚੌਥਾ |office2 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰ |term_start2 = 26 ਮਾਰਚ 1977 |term_end2 = 13 ਜੁਲਾਈ 1977 |predecessor2 = [[ਬਲੀ ਰਾਮ ਭਗਤ]] |successor2 = [[K. S. Hegde|Kawdoor Sadananda Hegde]] |term_start3 = 17 ਮਾਰਚ 1967 |term_end3 = 19 ਜੁਲਾਈ 1969 |predecessor3 = [[ਸਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ]] |successor3 = [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਢਿਲੋਂ]] |office4 = [[List of Chief Ministers of Andhra Pradesh|Chief Minister of Andhra Pradesh]] |governor4 = [[ਭੀਮ ਸੈਨ ਸੱਚਰ]]<br>[[Satyawant Mallannah Shrinagesh]] |term_start4 = 12 ਮਾਰਚ 1962 |term_end4 = 20 ਫਰਵਰੀ 1964 |predecessor4 = [[Damodaram Sanjivayya]] |successor4 = [[Kasu Brahmananda Reddy]] |governor5 = [[Chandulal Madhavlal Trivedi]]<br>[[ਭੀਮ ਸੈਨ ਸੱਚਰ]] |term_start5 = 1 ਨਵੰਬਰ 1956 |term_end5 = 11 ਜਨਵਰੀ 1960 |predecessor5 = [[Burgula Ramakrishna Rao]] <small>([[Hyderabad State|Hyderabad]])</small><br>[[Bezawada Gopala Reddy]] <small>([[Andhra State|Andhra]])</small> |successor5 = [[Damodaram Sanjivayya]] |birth_date = {{birth date|1913|5|19|df=y}} |birth_place = Illur, [[Madras Presidency]], [[British Raj|British India]]<br/>(now in [[Andhra Pradesh]], India)</small> |death_date = {{death date and age|1996|6|1|1913|5|13|df=y}} |death_place = [[Bangalore]], Karnataka, India |party = [[ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] <small>(1977–ਅੰਤ ਤੱਕ)</small> |otherparty = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] <small>(1977 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ)</small> |alma_mater = Government Arts College, [[Anantapuram, Andhra Pradesh|Anantapuram]], [[University of Madras]] |religion = [[Hinduism]] |nationality = ਭਾਰਤੀ }} '''ਨੀਲਮ ਸੰਜੀਵ ਰੈਡੀ''' (Telugu: నీలం సంజీవరెడ్డి) {{audio|Nsr.ogg|pronunciation}} (27 ਅਕਤੂਬਰ 1920 - 1 ਜੂਨ 1996) ਭਾਰਤ ਦੇ ਛੇਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 25 ਜੁਲਾਈ 1977 ਤੋਂ 25 ਜੁਲਾਈ 1982 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਦੋ-ਵਾਰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਦੋ-ਵਾਰ [[ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਨਿਰਵਿਰੋਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite news|title=Sanjiva Reddy only President elected unopposed|url=http://www.thehindu.com/news/national/article3529044.ece?homepage=true|newspaper=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015201558/http://www.thehindu.com/news/national/article3529044.ece?homepage=true|archive-date=2015-10-15|access-date=2023-05-15|url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ad21byl5fez3wlnbh2c69mjmf79x7a3 0 167828 848592 847370 2026-09-30T04:04:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848592 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = ਕੇਂਦਰੀ ਸਕੱਤਰ | flag = Flag of India.svg | flagsize = 110px | flagborder= yes | flagcaption = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਝੰਡਾ]] | insignia = Emblem_of_India.svg | insigniasize = 175px | insigniacaption = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ]] | reports_to = {{hlist |[[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਸਦ]] | [[ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ]] | [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]]}} | residence = | seat = {{hlist|ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰਾਲੇ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]]}} | appointer = ਕੈਬਨਿਟ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਮੇਟੀ | appointer_qualified = | termlength = {{raise|0.0em|[[ਗ੍ਰਹਿ ਸਕੱਤਰ (ਭਾਰਤ)|ਗ੍ਰਹਿ ਸਕੱਤਰ]] ਅਤੇ [[ਰੱਖਿਆ ਸਕੱਤਰ (ਭਾਰਤ)|ਰੱਖਿਆ ਸਕੱਤਰ]] ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੋਈ ਮਿਆਦ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।}}<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/2005/02/09/stories/2005020906041100.htm|title=Fixed tenure planned for Home, Defence Secretaries|last=Khare|first=Harish|date=February 8, 2005|website=[[The Hindu]]|access-date=January 10, 2018}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/news/2005/sep/22fixed.htm|title=Fixed tenure for defence, home secretaries|date=September 22, 2005|website=[[Rediff.com]]|access-date=January 10, 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/fixed-tenure-for-defence-home-secretaries/324513|title=Fixed tenure for Defence, Home Secretaries|date=September 22, 2005|website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=ਮਈ 15, 2023|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420220518/https://www.outlookindia.com/newswire/story/fixed-tenure-for-defence-home-secretaries/324513|url-status=dead}}</ref> | succession = 23ਵਾਂ {{small|(on the [[Indian order of precedence]].)}} | inaugural = | formation = {{Start date and age|df=yes|1930}} | salary = {{INRConvert|225000}} ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ<ref name="7 ਪੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਿਪੋਰਟ" /><ref name=":India Today 7CPC" /> | website = | department = [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] | native_name = | member_of = ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਸਕੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ | termlength_qualified = ਮਿਆਦ ਵਧਣਯੋਗ | body = | image = | incumbent = }} '''ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਕੱਤਰ''', ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ '''ਸਕੱਤਰ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ''', ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ '''ਸਕੱਤਰ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਟਾਫਿੰਗ ਸਕੀਮ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਅਹੁਦਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੈਂਕ ਹੈ।<ref name="CSS">{{cite web|url=http://ccis.nic.in/WriteReadData/CircularPortal/D2/D02eod/36_77_94_EO(SM-I).pdf|title=The Central Staffing Scheme|date=January 1996|publisher=[[Ministry of Personnel, Public Grievances and Pensions]]|access-date=13 April 2016}}</ref> ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਕੋਲ ਹੈ।<ref name="Joint Secretary Cabinet India">{{cite web|title=Only Cabinet can create Joint Secretary, above level posts|url=http://www.ptinews.com/news/8615222_Only-Cabinet-can-create-Joint-Secretary--above-level-posts.html|publisher=[[Press Trust of India]]|access-date=18 April 2017}}</ref> ਸਥਿਤੀ ਧਾਰਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ|ਕੈਰੀਅਰ ਸਿਵਲ ਸਰਵੈਂਟ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ|ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ]] ਤੋਂ,<ref name="7 Pay Commission Report">{{cite web|url=http://7cpc.india.gov.in/pdf/sevencpcreport.pdf|title=Report of the 7th Central Pay Commission of India|publisher=Seventh Central [[Pay Commission]], [[Government of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120092637/http://7cpc.india.gov.in/pdf/sevencpcreport.pdf|archive-date=20 November 2015|url-status=dead|access-date=August 13, 2017|df=dmy-all}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.governancenow.com/news/regular-story/ias-emperor-the-kings|title=IAS: Emperor among the kings?|last=Tripathi|first=Shishir|date=December 8, 2015|work=Governance Now|access-date=August 13, 2017|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india/parity-between-ias-and-non-ias-the-ias-will-get-to-decide/story-9RijZjXY4DeaPlvo8m25mJ.html|title=Parity between IAS and non-IAS? The IAS will get to decide|last=Tikku|first=Aloke|date=January 15, 2016|work=[[Hindustan Times]]|access-date=August 13, 2017|language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://www.asianage.com/india/non-ias-bureaucrats-now-eligible-secretary-level-posts-288|title=Non-IAS bureaucrats now eligible for secretary-level posts|date=January 18, 2016|work=[[The Asian Age]]|access-date=August 13, 2017|language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/india-news/need-pay-parity-with-ias-officers-say-officials-of-20-civil-services-1426279|title=Need Pay Parity With IAS Officers, Say Officials Of 20 Civil Services|date=June 30, 2016|work=[[NDTV]]|access-date=August 13, 2017|language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/alleging-bias-non-ias-officers-petition-pm-modi-4473316/|title=Alleging bias, non-IAS officers petition PM Modi|last=Dastidar|first=Avishek G|date=January 14, 2017|work=[[The Indian Express]]|access-date=August 13, 2017|language=en-US}}</ref> ਅਤੇ ਉੱਚ ਸੀਨੀਆਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ। ਸਕੱਤਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ (ਡੈਪਿਊਟੇਸ਼ਨ; ਕਾਰਜਕਾਲ 'ਤੇ, ਪੈਨਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਜਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ (ਗਰੁੱਪ ਏ; ਪੈਨਲਮੈਂਟ 'ਤੇ) ਤੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਰੈਂਕ ਅਤੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਤਰੱਕੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੈਬਨਿਟ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿਚ<ref>{{Cite web|url=http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss(4).pdf|title=Part I of the Constitution of India- The Union and its territory - Article 1|website=[[Ministry of Law and Justice (India)|Ministry of Law and Justice]], [[Government of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010141832/http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss(4).pdf|archive-date=10 October 2017|url-status=dead|access-date=January 15, 2018|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss(17).pdf|title=Part XIV of the Constitution of India- Finance, Property, Contracts and Suits - Article 300|website=[[Ministry of Law and Justice (India)|Ministry of Law and Justice]], [[Government of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203131439/http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi%2Denglish/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss%2817%29.pdf|archive-date=2011-12-03|url-status=dead|access-date=October 6, 2017}}</ref><ref name="Services under the Union and the states">{{cite web|url=http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss(19).pdf|title=Part XIV of the Constitution of India- Services under the Union and the States - Article 312(2)|website=[[Ministry of Law and Justice (India)|Ministry of Law and Justice]], [[Government of India]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203131448/http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss(19).pdf|archive-date=2011-12-03|url-status=dead|access-date=16 August 2017}}</ref> ਇੱਕ ਸਕੱਤਰ ਇੱਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਜਾਂ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,<ref name="Governance India">{{cite book|title=Governance in India|last=Laxmikanth|first=M.|publisher=McGraw Hill Education|year=2014|isbn=978-9339204785|location=[[Noida]]|pages=3.1–3.10|edition=2nd}}</ref><ref name="CSMOP India">{{cite web|url=http://darpg.gov.in/sites/default/files/CSMOP_0_0.pdf|title=Central Secretariat Manual of Office Procedure - 14th Edition (2015)|publisher=[[Ministry of Personnel, Public Grievances and Pensions (India)|Ministry of Personnel, Public Grievances and Pension]]|page=6|access-date=15 November 2016}}</ref> ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਵਧੀਕ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਥਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚੀਫ਼, ਆਰਮੀ ਕਮਾਂਡਾਂ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਜਨਰਲ ਅਫ਼ਸਰ, ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਨਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ,<ref name="TGC Entry">{{cite web|url=https://joinindianarmy.nic.in/writereaddata/Portal/NotificationPDF/Notification_TES-47_.pdf|title=TGC Entry Advert, 2022|date=Jan 24, 2022|work=[[Ministry of Defence (India)|Ministry of Defence]], [[Government of India]]|access-date=April 17, 2022}}</ref> ਅਤੇ 23ਵੇਂ ਦਰਜੇ 'ਤੇ, ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਮ 'ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।<ref name="rajyasabha2">{{cite web|url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/guidline_govt_mp/chap11.pdf|title=Order of Precedence|date=July 26, 1979|work=[[Rajya Sabha]]|publisher=President's Secretariat|access-date=September 24, 2017}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/table_of_precedence.pdf|title=Table of Precedence|date=July 26, 1979|website=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]], [[Government of India]]|publisher=President's Secretariat|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527155701/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/table_of_precedence.pdf|archive-date=2014-05-27|url-status=dead|access-date=September 24, 2017}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/hindi/top|title=Table of Precedence|website=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]], [[Government of India]]|publisher=President's Secretariat|archive-url=https://web.archive.org/web/20140428030937/http://mha.nic.in/hindi/top|archive-date=2014-04-28|url-status=dead|access-date=September 24, 2017}}</ref><ref name="Maheshwari 2001 6662">{{cite book|title=Indian Administration|url=https://archive.org/details/indianadministra0000mahe|last=Maheshwari|first=S.R.|publisher=Orient Blackswan Private Ltd.|year=2000|isbn=9788125019886|location=[[New Delhi]]|edition=6th}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == {{Refbegin|}} * {{cite book|title=Governance in India|last=Laxmikanth|first=M.|publisher=McGraw Hill Education|year=2014|isbn=978-9339204785|location=[[Noida]]|edition=2nd}} * {{cite book|title=Indian Administration|url=https://archive.org/details/indianadministra0000mahe|last=Maheshwari|first=S.R.|publisher=Orient Blackswan Private Ltd.|year=2000|isbn=9788125019886|location=[[New Delhi]]|edition=6th}} * {{cite book|title=Britain's Imperial Administrators, 1858-1966|last=Kirk-Greene|first=A.|author-link = Anthony Kirk-Greene|publisher=Springer|year=2000|isbn=9780230286320|location=[[New York City]]}} * {{cite book|title=Indian Administration|last1=Singh|first1=Hoshiar|last2=Singh|first2=Pankaj|publisher=Pearson Education India|year=2011|isbn=978-8131761199|location=[[Delhi]]|edition=1st}} * {{Cite book|title=Readings In Indian Railway Finance|last=Verma|first=K.B.|publisher=Mittal Publications|year=1987|isbn=978-8171881215|location=[[New Delhi]]}} {{refend}} l7b4wk3v5dyqafueyog9xm7qzol01xc 0 167846 848445 814946 2026-09-29T17:41:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848445 wikitext text/x-wiki '''ਨਜਫ਼ਗੜ੍ਹ ਝੀਲ''', '''ਨਜਫ਼ਗੜ੍ਹ ਮਾਰਸ਼''' ਜਾਂ '''ਨਜਫ਼ਗੜ੍ਹ ਝੀਲ''' (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਝੀਲ), [[ਸਾਹਿਬੀ ਨਦੀ]] ਦੁਆਰਾ ਖੁਆਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਨਜਫਗੜ੍ਹ|ਨਜਫ਼ਗੜ੍ਹ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਝੀਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਨਾਮ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ [[ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ|ਯਮੁਨਾ]] ਨਦੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਖੋਖਲੇ ਨਾਲੇ ਜਾਂ ਨਾਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਨਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਹੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ [[ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ|ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ ਨੂੰ]] ਚੌੜਾ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮੀਰ ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਝੀਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਿਕਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਝੀਲ ਜਾਂ ਝੀਲ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੇ {{Convert|300|km2|mi2}} ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਮੰਦਭਾਗੀ ਨਿਕਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ. ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਝੀਲ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੇ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੂਰੇ ਜਲਵਾਯੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਝੀਲ ਦੇ ਅਮੀਰ ਵੈਟਲੈਂਡ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਜਲ ਟੇਬਲ ਨੂੰ ਰੀਚਾਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਜੋਂ ਇਸਦਾ ਮੁੱਲ। ਸੁੱਕੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਜਲਵਾਯੂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਝੀਲ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਣਗੌਲਿਆ ਅਤੇ ਅਣਗੌਲਿਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਜਨਤਾ, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀਆਂ ਜਾਂ ਸਬੰਧਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਭਾਗ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣ ਸਨ ਕਿ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ . ਹੁਣ ਵੀ ਇਹ ਤੱਥ ਕਿ ਇੱਥੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਝੀਲ ਕਦੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਲੋੜ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਚਰਚਾ ਵਾਲਾ ਮੁੱਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਿਕਾਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਵੈਟਲੈਂਡ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਹੋਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਝੀਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਝੀਲ ਬੇਸਿਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਅਧੀਨ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਡਿਵੈਲਪਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਬਕਾ ਝੀਲ ਬੇਸਿਨ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਊਸਿੰਗ ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹਾਊਸਿੰਗ ਕਲੋਨੀਆਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇ ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੂਲ ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਝੀਲ ਜਾਂ ਝੀਲ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਕਦੇ ਵੀ ਇਸਦੇ ਚੌੜੇ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਵਿਕਸਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਲੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਆ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨੀਵੇਂ ਝੀਲ ਜਾਂ ਝੀਲ ਦੇ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ ਹਨ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਕੰਟਰੋਲ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ ਨੂੰ ਚੌੜਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਝੀਲ ਦੇ ਮੰਦਭਾਗੇ ਪੂਰਨ ਨਿਕਾਸੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਨੇ {{Convert|300|km2|mi2}} ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਦਬਾਅ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਦਿਹਾਤੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਮੀਰ ਵੈਟਲੈਂਡ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਸੀ ਜੋ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪਨਾਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਝੀਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਹੀ ਸਾਈਬੇਰੀਅਨ ਕਰੇਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪਤਵੰਤੇ ਹਰ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। <ref>Najafgarh marsh: "The (Najafgarh) marsh was a favored duck-shoot ground of the British, but was eventually drained out into the Najafgarh Nallah." [http://dspace.mit.edu/bitstream/handle/1721.1/28802/60250107.pdf?sequence=1 Strategy Framework for Delhi beyond the Commonwealth Games 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029222016/http://dspace.mit.edu/bitstream/handle/1721.1/28802/60250107.pdf?sequence=1|date=2013-10-29}}, BY DANNY CHERIAN, 2004</ref> <ref>[A Guide to the Birds of the Delhi Area (1975) by Usha Ganguli, a member of the Delhi Birdwatching Society.]</ref> <ref>[Birdwatching Articles from 1961 -70 from Najafgarh lake by Usha Ganguli in "[[Newsletter for Birdwatchers]]" edited by Zafar Futehally]</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਭਲਸਵਾ ਝੀਲ|ਭਲਸਵਾ ਘੋੜਸਵਾਰ ਝੀਲ]] * [[ਨਜਫਗੜ੍ਹ]] ਸ਼ਹਿਰ, ਦਿੱਲੀ * [[ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ]], ਦਿੱਲੀ * [[ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ ਬਰਡ ਸੈਂਚੁਰੀ]], ਦਿੱਲੀ * [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਜ਼ੂਲੋਜੀਕਲ ਪਾਰਕ ਦਿੱਲੀ]] * [[ਓਖਲਾ ਸੈੰਕਚੂਰੀ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ * [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ [[ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁੜਗਾਓਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} * [http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=59995 'ਪੁਰਾਣੇ ਛੱਪੜਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ'] , 9 ਅਗਸਤ 2003, ਦਿ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * [http://www.governancenow.com/news/regular-story/action-plans-polluted-areas-delhi-soon ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਐਕਸ਼ਨ ਪਲਾਨ], GN ਬਿਊਰੋ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਮਾਰਚ 17, 2010, ਗਵਰਨੈਂਸ ਨਾਓ == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ == * ਦਿੱਲੀ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ 2021: [http://www.delhismartcities.com/mpd2021/ ਦਿੱਲੀ 2021 ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਦਾ ਪਲੈਨਿੰਗ ਜ਼ੋਨ-L, ਪੱਛਮੀ ਜ਼ੋਨ-III]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ''ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਝੀਲ ਖੇਤਰ'' ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। * [http://www.ddalandpoolingprojects.com/l-zone/ ਡਰਾਫਟ ਜ਼ੋਨਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਪਲਾਨ ਪਲੈਨਿੰਗ ਜ਼ੋਨ- 'ਐੱਲ', ਐੱਲ-ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਨਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪਿੰਡ।]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.delhi.gov.in/wps/wcm/connect/DoIT_Irrigation/irrigation+and+flood+control/extra2/flood+problem+due+to+sahibi+river ਸਾਹਿਬੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੜ੍ਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿਭਾਗ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਐਨਸੀਟੀ ਸਰਕਾਰ, ਭਾਰਤ।] * [http://www.green-ensys.org/site/publications/Wastewater%20management%20in%20Najafgarh%20drainage%20basin.pdf ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨੇਜ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ - ਗ੍ਰੀਨਟੈਕ ਐਨਵਾਇਰਮੈਂਟਲ ਸਿਸਟਮਜ਼ 1 ਲਈ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਸਿਤ ਨੇਮਾ ਅਤੇ ਟੋਕੀਓ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕੰਸਲਟੈਂਟਸ, ਜਪਾਨ2 ਦੇ ਡਾ. ਲਲਿਤ ਅਗਰਵਾਲ ਦੁਆਰਾ, ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਕੁੰਜੀ।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211111205553/http://www.green-ensys.org/site/publications/Wastewater%20management%20in%20Najafgarh%20drainage%20basin.pdf |date=2021-11-11 }} * [https://web.archive.org/web/20110814120836/http://delhiplanning.nic.in/PD/2008-09/Writeup/26-42%20%5BFlood%20Control%5D.pdf ਫਲੱਡ ਕੰਟਰੋਲ - ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ] * [https://web.archive.org/web/20120620203731/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article19406.ece 'ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਢੱਕਿਆ ਜਾਵੇਗਾ'], 12 ਸਤੰਬਰ 2009, ਦ ਹਿੰਦੂ * [https://web.archive.org/web/20110516053619/http://www.haryana-online.com/Fauna/Birds/how_sultanpur_happened.htm ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ: ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਅਤੇ ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਝੀਲਾਂ - ਪੀਟਰ ਜੈਕਸਨ ਦੁਆਰਾ], [https://web.archive.org/web/20110516053542/http://www.haryana-online.com/Fauna/Birds/peter_jackson.htm] * [http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=59995 'ਪੁਰਾਣੇ ਛੱਪੜਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ']{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=May 2023}}, 9 ਅਗਸਤ 2003, ਦਿ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * [ਕਿਤਾਬ: ਦਿੱਲੀ ਬਰਡਵਾਚਿੰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਊਸ਼ਾ ਗਾਂਗੁਲੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਲੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਗਾਈਡ (1975)। ਉਹ "ਦਿ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ" ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਣ ਅਤੇ ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਝੀਲ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ] * ਊਸ਼ਾ ਗਾਂਗੁਲੀ ਦੁਆਰਾ 1961 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਝੀਲ ਦੇ ਝੀਲਾਂ ਤੋਂ ਪੰਛੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਜ਼ਫਰ ਫੁਟੇਹਲੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ " ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਨਿਊਜ਼ਲੈਟਰ " ਵਿੱਚ] * [https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:-El8dIOzqkwJ:www.greensystems.net/images/Dr.Sharma%2520NCR%2520Planning%2520board%2520proposal.pdf+delhi+airport+najafgarh+drain+birds&hl=en&gl=us&pid=bl&srcid=ADGEESjhbihuGSYs5_rSivXrLO2N2CjqgXEXNVHeteUMUPkv-B3szQww1FL5CFYQveUkenriZow93Jf2W8yFsvlm3noD2YhFeFT0LF3GPr58B1KOBS3nZjH4Cnklte2B4nLtul4jl9QE&sig=AHIEtbR8FogSquJ5O7cDN-fVCq-spjNzZg ਡਾ. ਐਸ.ਕੇ. ਸ਼ਰਮਾ, ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰ], [https://web.archive.org/web/20111110051227/http://www.greensystems.net/images/Dr.Sharma%20NCR%20Planning%20board%20proposal.pdf], [https://web.archive.org/web/20110410050916/http://www.indiawaterportal.org/taxonomy/term/2891] ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ (NCR) ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੀਚਾਰਜ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵ * [https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:RabaBQDqo68J:www.wsscc.org/sites/default/files/india_singh_delhis_watery_woes_2006.pdf+bird+count+najafgarh+drain&hl=en&gl=ca&pid=bl&srcid=ADGEESjlgc68wrZgBbj0hEmWVk7HauQdWLh_BVFYvxYGw32kvR4U2mGAyaRPANgdq0RzGq6dzdIsioYliM4z5dvO5ZDY_I6_v1aFeTkZfywGTFbM3pRISW75Q2F_5Jf8aBgwHsZaOXra&sig=AHIEtbQHJIrk1sity8tW--Nbc_11UUCAQg], ਅਰੁਣ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ [https://web.archive.org/web/20110928022355/http://www.wsscc.org/sites/default/files/india_singh_delhis_watery_woes_2006.pdf ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ] * [https://web.archive.org/web/20110820100406/http://m.pressmart.com/Home.aspx?event=HTDelhi&dt=19082010&page=755_003&mdl= ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਝੀਲ ਵਿਖੇ ਪੰਛੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਹਨ], 19 08 2010, ਦਿੱਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ * [https://web.archive.org/web/20121024235832/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article66609.ece ਨਵੀਂ] ਦਿੱਲੀ, 17 ਦਸੰਬਰ 2009, ਦ ਹਿੰਦੂ * [https://archive.today/20130103075233/http://www.hindustantimes.com/Walls-to-be-constructed-around-Najafgarh-drain/Article1-196591.aspx ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 29 ਦਸੰਬਰ 2006, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਉਸਾਰੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ ਕੰਧਾਂ] * [https://web.archive.org/web/20070313143310/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=225921 ਨਜਫਗੜ੍ਹ, ਮੁੰਗੇਸ਼ਵਰ ਡਰੇਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਰੀਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ], 10 ਮਾਰਚ 2007, ਦਿ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * [http://www.indiaenvironmentportal.org.in/node/235442 ਗੁੜਗਾਓਂ ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਕੱਢਦਾ ਹੈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250224231433/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/node/235442/ |date=2025-02-24 }}, ਰਾਜੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ, 27/07/2006, [[ਪਾਇਨੀਅਰ (ਅਖਬਾਰ)|ਦਿ ਪਾਇਨੀਅਰ]] * [https://web.archive.org/web/20120425051921/http://m.pressmart.com/Home.aspx?event=HTDelhi&dt=03112011&page=751_007&mdl= ਵਿੰਗਡ ਸੈਲਾਨੀ ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਝੀਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 03/11/2011, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਵਿਖੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਹਨ] । ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ [https://web.archive.org/web/20120425051943/http://m.pressmart.com/Home.aspx?event=HTDelhi&dt=29102011&page=751_006&mdl=] * [https://web.archive.org/web/20120403121445/http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/Delhi%20Gazeetter%201912.pdf ਅਧਿਆਇ J. - ਗਜ਼ਟੀਅਰਜ਼, ਦਿੱਲੀ, 1912 ਤੋਂ ਵਰਣਨਯੋਗ · ਪੰਨੇ] * [https://web.archive.org/web/20110728104132/http://nidm.gov.in/idmc/Proceedings/Flood/B2%20-%2036.pdf ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੜ੍ਹ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ], 2006। ਇੰਡੀਆ ਡਿਜ਼ਾਸਟਰ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕਾਂਗਰਸ ਆਈਪੀਏ ਕੈਂਪਸ, ਆਈਪੀ ਅਸਟੇਟ, ਆਈਟੀਓ ਰੋਡ ਨੇੜੇ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਡਿਜ਼ਾਸਟਰ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ * [http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/Delhi.pdf ਐਕਸ਼ਨ ਪਲਾਨ, ਓਖਲਾ, ਨਰੈਣਾ, ਆਨੰਦ ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰਪੁਰ ਇੰਡੀਐਲ ਖੇਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਦ੍ਰਾਣ ਬੇਸਿਨ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ, ਦਿੱਲੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਦਿੱਲੀ-6, ਮਾਰਚ, 2011]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://force.org.in/BLUE_DELHI_DECLARATION_WHITE_PAPER.pdf ਨੀਲੀ ਦਿੱਲੀ ਘੋਸ਼ਣਾ, ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ 'ਤੇ: ਦਿੱਲੀ ਜਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਲਈ ਟੀਚਾ - ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਜਲ ਸੰਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240117023812/http://force.org.in/BLUE_DELHI_DECLARATION_WHITE_PAPER.pdf |date=2024-01-17 }}<sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="Dead link tagged April 2020">ਸਥਾਈ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਲਿੰਕ</span></nowiki>'' &#x5D;</span></sup> * [https://www.scribd.com/doc/45314818/Urban-Flooding ਸ਼ਸ਼ੀਕਾਂਤ ਨਿਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ] sns.sahil[at]gmail[dot]com 11/1/2010, ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪਲੈਨਿੰਗ ਐਂਡ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਦਿੱਲੀ * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12674375 ਆਟੋਕਥੋਨਸ ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਲ ਕੰਸੋਰਟੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਬਾਇਓਡੀਗਰੇਡੇਸ਼ਨ : ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਅਧਿਐਨ.] ਸ਼ਰਮਾ ਜੀ, ਮਹਿਰਾ ਐਨ.ਕੇ., ਕੁਮਾਰ ਆਰ. ਸਰੋਤ ਲਿਮਨੋਲੋਜੀ ਯੂਨਿਟ, ਜ਼ੂਆਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦਿੱਲੀ-1 10 007, ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ। * [http://www.indiaenvironmentportal.org.in/search/site/najafgarh%20drain ਇੰਡੀਆ ਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟਲ ਪੋਰਟਲ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ 'ਤੇ ਆਰਕਾਈਵ ਕੀਤੇ ਨਿਊਜ਼ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਖੋਜ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਬਰਡ ਸੈਂਚੁਰੀ, 15/02/2005, ਏਸ਼ੀਅਨ ਏਜ (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ) [http://www.indiaenvironmentportal.org.in/news/city-get-its-1st-bird-sanctuary ਮਿਲੇਗਾ।]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.asianage.com/content/new-camp-jazz-tourism-city-soon ਜਲਦੀ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਨਵਾਂ ਕੈਂਪ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230515123838/https://www.asianage.com/content/new-camp-jazz-tourism-city-soon |date=2023-05-15 }}, 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010, ਏਸ਼ੀਅਨ ਏਜ (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ) * [http://www.tribuneindia.com/2007/20071001/delhi.htm#10 ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਕ ਐਕਵਾ ਸਪੋਰਟਸ ਨਾਲ ਠੰਡਾ ਕਰਨਗੇ], ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 30 ਸਤੰਬਰ 2007, ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨਿਊਜ਼ ਸਰਵਿਸ, ਦਿ ਟਿਰੀਬਿਊਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ * [http://www.indiawaterportal.org/node/17361 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੀਚਾਰਜ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵ - ਐਸਕੇ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨ ਸਿਸਟਮ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120718124433/http://www.indiawaterportal.org/node/17361 |date=2012-07-18 }}, ਸਮੀਰ ਨਾਜ਼ਰੇਥ ਦੁਆਰਾ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇੰਡੀਆ ਵਾਟਰਪੋਰਟਲ - ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਟਿਕਾਊ ਪਾਣੀ == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://delhi.gov.in/wps/wcm/connect/doit_forest/Forest/Home/Forests+of+Delhi/Recorded+Forest ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਜੰਗਲ (ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੂਚਿਤ ਜੰਗਲਾਤ ਖੇਤਰ)], ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ * [http://delhi.gov.in:/wps/wcm/connect/doit_tourism/Tourism/Home/Infrastructure/Tourism+Infrastructure ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ], ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ * [http://delhi.gov.in:/wps/wcm/connect/doit_irrigation/Irrigation+and+Flood+Control/Home/About+Us ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿਭਾਗ], ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ * [https://web.archive.org/web/20111126100652/http://www.delhi.gov.in/wps/wcm/connect/environment/Environment/Home/Achievements ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣਾ/ਹਰਿਆਲੀ], ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਭਾਗ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਐਨਸੀਟੀ ਸਰਕਾਰ, ਭਾਰਤ * [http://www.facebook.com/topic.php?uid=5448197410&topic=7219 facebook ਵਿਸ਼ਾ: ਦਿੱਲੀ - ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ ਬਰਡਵਾਚਿੰਗ ਰਿਪੋਰਟ] * [http://www.facebook.com/topic.php?uid=121103404605452&topic=35 facebook: ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਝੀਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਚੈਕਲਿਸਟ - ਸਾਜੀਤ ਪੀ. ਮੋਹਨਨ ਦੁਆਰਾ, ਧਨਸਾ ਬੈਰਾਜ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਸਮੇਤ] * [http://groups.google.com/group/delhibirdpix/search?group=delhibirdpix&q=najafgarh+drain&qt_g=Search+this+group ਗੂਗਲ ਗਰੁੱਪ "delhibirdpix" 'ਤੇ ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਡਰੇਨ ਲਈ ਖੋਜ ਕਰੋ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130104143235/http://groups.google.com/group/delhibirdpix/search?group=delhibirdpix&q=najafgarh+drain&qt_g=Search+this+group |date=2013-01-04 }} * [http://www.indianrealestateforum.com/gurgaon/t-300-sqkm-lake-near-gurgaon-21695.html ਚਰਚਾ: !!!ਗੁੜਗਾਓਂ ਨੇੜੇ ਝੀਲ ਦਾ 300 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ &#x5B; sic &#x5D; !] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121122231105/http://www.indianrealestateforum.com/gurgaon/t-300-sqkm-lake-near-gurgaon-21695.html |date=2012-11-22 }} [http://www.indianrealestateforum.com/gurgaon/t-300-sqkm-lake-near-gurgaon-21695.html !] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121122231105/http://www.indianrealestateforum.com/gurgaon/t-300-sqkm-lake-near-gurgaon-21695.html |date=2012-11-22 }} [http://www.indianrealestateforum.com/gurgaon/t-300-sqkm-lake-near-gurgaon-21695.html !] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121122231105/http://www.indianrealestateforum.com/gurgaon/t-300-sqkm-lake-near-gurgaon-21695.html |date=2012-11-22 }} [http://www.indianrealestateforum.com/gurgaon/t-300-sqkm-lake-near-gurgaon-21695.html ਇੱਕ ਕੁੱਲ ਹੈਰਾਨੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121122231105/http://www.indianrealestateforum.com/gurgaon/t-300-sqkm-lake-near-gurgaon-21695.html |date=2012-11-22 }} - ਭਾਰਤੀ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਫੋਰਮ * [http://m.timesofindia.com/city/delhi/u-turn-haryana-will-identify-najafgarh-lake-as-wetland/articleshow/56382251.cms ਯੂ-ਟਰਨ: ਹਰਿਆਣਾ ਨਜਫਗੜ੍ਹ ਝੀਲ ਨੂੰ ਵੈਟਲੈਂਡ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣੇਗਾ, TNN, ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, 7 ਜਨਵਰੀ 2017] {{Coord|28.504|76.944|display=title}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|28.504|76.944|display=title}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] oxv6u197kj33dgwwtw74mlsi1wvwmor 0 168169 848440 681638 2026-09-29T17:30:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848440 wikitext text/x-wiki '''ਧੀਰ ਚਰਨ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ''' ਜਿਸਨੂੰ '''ਡੀਸੀ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜਨਮ 9 ਅਗਸਤ 1967), [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਰਿੱਤਰ ਅਦਾਕਾਰ, ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜੋ ਜਿਆਦਾਤਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਡੇਕਨੀ ਉਰਦੂ, ਟਾਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮਾਂ, ''ਦ ਅੰਗਰੇਜ਼'' (2006), ''ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਨਵਾਬਜ਼'' (2006) ਅਤੇ ''ਹੰਗਾਮਾ ਇਨ ਦੁਬਈ'' (2007) ਵਿੱਚ ''ਇਸਮਾਈਲ ਭਾਈ'' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2009/05/23/stories/2009052350190300.htm|title=The name is Ismail bhai|date=23 May 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=19 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120816022231/http://www.hindu.com/mp/2009/05/23/stories/2009052350190300.htm|archive-date=16 August 2012}}</ref> <ref name="hin07">{{Cite web |date=22 May 2007 |title=When Feroz Phekoo met Ismail Bhai |url=http://www.hindu.com/mp/2007/05/22/stories/2007052250580100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101228163345/http://www.hindu.com/mp/2007/05/22/stories/2007052250580100.htm |archive-date=28 December 2010 |access-date=19 February 2013 |website=[[The Hindu]]}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article582196.ece|title=Playing asli Hyderabadi: Actor Dheer Charan Shrivastav shot to fame as Ismail bhai and now he seems to enjoy his new identity|date=19 August 2010|work=The Hindu|access-date=19 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121222002306/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article582196.ece|archive-date=22 ਦਸੰਬਰ 2012|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਹਿਮਾਇਤਨਗਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਡੈਫੋਡਿਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਪੁਸ਼ਪਾ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਹਿੰਦੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1985 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਐਂਥਨੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1995 ਵਿੱਚ [[ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਉਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ <ref name="hin07"/> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967]] thby7djkaby3rmv6m7dpst2y0g8gbo8 0 168255 848570 847987 2026-09-30T01:48:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848570 wikitext text/x-wiki '''ਬਾੜੇਛੀਨਾ''' [[ਅਲਮੋੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅਲਮੋੜਾ ਜ਼ਿਲੇ]], [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ, [[ਅਲਮੋੜਾ]] ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। <ref>[http://www.envfor.nic.in/divisions/ee/neac/0506/rra_uttaranchal0506.html Barechhina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080507162724/http://www.envfor.nic.in/divisions/ee/neac/0506/rra_uttaranchal0506.html|date=7 May 2008}}</ref> ਇਹ [[ਅਲਮੋੜਾ]]-ਬਾੜੇਛੀਨਾ-ਧੌਲਚੀਨਾ-ਸ਼ੇਰਾਘਾਟ-ਰਾਏਗਰ-ਬੈਰੀਨਾਗ - ਚੌਕੋਰੀ -ਥਲ-ਤੇਜਮ ਤੋਂ ਮੁਨਸਿਆਰੀ ਤੱਕ ਹਾਈਵੇਅ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਲਾ == ਬਾੜੇਛੀਨਾ 'ਲਖੁਦੀਆਰ' (ਇਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ 'ਇੱਕ ਲੱਖ ਗੁਫਾਵਾਂ) ਵਿਖੇ ਸੁਆਲ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੋ [[ਪੂਰਵ ਇਤਿਹਾਸ|ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ]] ਸਚਿੱਤਰ ਚੱਟਾਨ-ਆਸਰਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://210.212.78.56/almora/English/indexvisitor.html Lakhudiyar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413011854/http://210.212.78.56/almora/English/indexvisitor.html|date=13 April 2009}} ''[[ਅਲਮੋੜਾ|Almora]] city, Official website.''</ref> ਇਥੇ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਟੀਫਾਰਮ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਕਾਲੇ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ <ref>{{Cite web |url=http://www.whereincity.com/india/uttaranchal/arts.php |title=Uttarakhand Arts |access-date=2023-05-18 |archive-date=2008-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081015182908/http://www.whereincity.com/india/uttaranchal/arts.php |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਸਵਾਸਤਿਕ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉੱਕਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹੁਣ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ <ref>[http://www.magical-india.com/city/cityDetails.asp?cityId=132 Places of Interest around Almora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080507181210/http://www.magical-india.com/City/CityDetails.asp?CityId=132 |date=2008-05-07 }} {{Cite web |url=http://www.magical-india.com/City/CityDetails.asp?CityId=132 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080507181210/http://www.magical-india.com/City/CityDetails.asp?CityId=132 |archive-date=2008-05-07 |url-status=dead}} www.magical-india.com.</ref> ਇਹ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ|ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਦ ਆਰਟਸ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਚੱਟਾਨਾਂ ਤੇ ਉੱਕਰੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ। <ref>[http://tdil.mit.gov.in/coilnet/ignca/asp/showbig.asp?projid=rock Engraved tree motif ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041121100139/http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/asp/showbig.asp?projid=rock |date=2004-11-21 }} {{Cite web |url=http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/asp/showbig.asp?projid=rock |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਮਈ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041121100139/http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/asp/showbig.asp?projid=rock |archive-date=21 ਨਵੰਬਰ 2004 |url-status=dead}} ''[[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ|Indira Gandhi National Centre for the Arts]]''</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Ancient_Cave_Paintings_at_Lakhudiyar,_Almora_District,_Uttarakhand_India_-_4.jpeg|thumb| ਲਖੂਦਿਆਰ, ਅਲਮੋੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੁਫਾ ਚਿੱਤਰ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲਮੋੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] c3kvvdjky6jrixtiu8f2y5czoi35rub 0 168364 848480 824667 2026-09-29T18:59:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 10 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848480 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" !Year !Song !Title !Language !Composer !Notes !{{Tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- |2010 |"Payasa" |''Aidondla Aidu'' |[[ਕੰਨੜ|Kannada]] |Abhijit-Joe | | |- | rowspan="2" |2011 |"Edo Anukunte" |''Ala Modalaindi'' |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|Telugu]] |[[ਕਲਿਆਨੀ ਮਲਿਕ|Kalyani Malik]] | | |- |"Ammammo Ammo" |''Ala Modalaindi'' |Telugu |[[ਕਲਿਆਨੀ ਮਲਿਕ|Kalyani Malik]] | | |- | rowspan="2" |2012 |"Oh Priya Priya" |<nowiki><i id="mwBRc">Ishq</i></nowiki> |Telugu |Anoop Rubens | | |- |"Payasam" |''Poppins'' |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |Ratheesh Vegha | | |- | rowspan="11" |2013 |"Arere Arere" |<nowiki><i id="mwBS0">Jabardasth</i></nowiki> |Telugu |S. Thaman | | |- |"Doore Doore Neengi" |<nowiki><i id="mwBTc">Natholi Oru Cheria Meenalla</i></nowiki> |Malayalam |Abhijith | | |- |"Modala Maleyante" |<nowiki><i id="mwBUA">Myna</i></nowiki> |Kannada |Jassie Gift |Solo singer | |- |"O Premada Poojari" |<nowiki><i id="mwBUo">Myna</i></nowiki> |Kannada |Jassie Gift |Duet with [[ਸ਼੍ਰੇਆ ਘੋਸ਼ਾਲ|Shreya Ghoshal]] | |- |"Thu Hi Rey" |''Gunde Jaari Gallanthayyinde'' |Telugu |Anoop Rubens | | |- |"Hi my name is malini" |''Malini 22 Palayamkottai'' |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] |Arvind & Shankar | | |- |"Kanneer Thulilye (Duet)" |''Malini 22 Palayamkottai'' |Tamil |Arvind & Shankar | | |- |"Madharthamma (Immigrant Mix)" |''Malini 22 Palayamkottai'' |Tamil |Arvind & Shankar | | |- |"Hi my name is malini" |<nowiki><i id="mwBXo">Malini 22</i></nowiki> |Telugu |Arvind & Shankar | | |- |"Navve Kaluva (Duet)" |<nowiki><i id="mwBYM">Malini 22</i></nowiki> |Telugu |Arvind & Shankar | | |- |"Yennali (Immigrant Mix)" |<nowiki><i id="mwBYw">Malini 22</i></nowiki> |Telugu |Arvind & Shankar | | |- |2015 |"Paalnilaa: Lets Do the Dandiya" |''Rockstar (2015 film)'' |Malayalam |Prashant Pillai | | |- | rowspan="2" |2016 |"Laalijo" |<nowiki><i id="mwBaE">24</i></nowiki> |Telugu |A. R. Rahman | | |- |"Hrudayam Kannulatho" |''100 Days of Love'' |Telugu |Govind Menon | |<ref>{{Cite web |title=Dulquer's 100 Days of Love to be remade in Telugu |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Dulquers-100-Days-of-Love-to-be-remade-in-Telugu/articleshow/51778643.cms |access-date=22 August 2016 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- |2018 |"Va Va Vo" |<nowiki><i id="mwBbY">Mohanlal</i></nowiki> |Malayalam |Tony Joseph Pallivathukal | | |- |2021 |"Thiruppavai" |''Margazhi Thingal'' |Tamil |Ravi G | | |- |2022 |Thaniye |Thaniye |Malayalam |Sidharth Menon |Music video | |- |2022 |Thanha |Thanha |Hindi |Sidharth Menon |Music video | |} {{Infobox person | name = Nithya Menon <!--Do not change to Menon. She and multiple reliable sources confirmed Menon, which is an acronym of her parents names – unusual, yes --> | image = Nithya Menen at the trailer launch of film 'Mission Mangal'.jpg | caption = Menon in 2019 | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1988|04|08}} | birth_place = [[Bangalore, Karnataka]], India | alma_mater = [[Mount Carmel College, Bangalore]]<br />[[Manipal Academy of Higher Education]] | occupation = Actress, producer | years_active = 1998–2002 (child artist)<br />2006–present (actress) }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਨਿਥਿਆ ਮੈਨਨ''' <ref name="rediff1">{{Cite web |date=17 April 2015 |title=Nithya Menon Latest Photos |url=http://tfpc.in/nithya-menon-latest-photos/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417004021/http://tfpc.in/nithya-menon-latest-photos/ |archive-date=17 April 2015 |access-date=17 April 2015 |publisher=TFPC}}</ref> <ref name="rediff5">{{Cite web |date=20 January 2011 |title='I'm not inclined towards commercial cinema' |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-nithya-menon-on-ala-modalaindi/20110120.htm |access-date=7 April 2011 |publisher=Rediff}}</ref> <ref name="thehindu1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article528184.ece|title=Arts / Cinema : Charm of romantic comedies|last=Narasimham, M. L.|date=22 July 2010|work=The Hindu|access-date=7 April 2011|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20110116153635/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article528184.ece|archive-date=16 ਜਨਵਰੀ 2011|url-status=dead}}</ref> (ਜਨਮ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1988) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਿਥਿਆ ਮੈਨਨ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਫ੍ਰੈਂਚ-ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ, ''ਹਨੂੰਮਾਨ'' (1998), ਵਿੱਚ [[ਤੱਬੂ]] ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 2006 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ ''7 ਓ' ਕਲਾਕ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ''ਆਕਾਸ਼ਾ ਗੋਪੁਰਮ'' (2008), ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ''ਅਲਾ ਮੋਦਲੈੰਡੀ'' (2011), ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ''ਨੂਟਰੇਨਬਧੂ'' (2011) ਵਿੱਚ ਅਤੇ ''ਮਿਸ਼ਨ ਮੰਗਲ'' (2019) ਵਿੱਚ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਨਿਥਿਆ ਮੈਨਨ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1988 ਨੂੰ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਮਲਿਆਲੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref name="newscrunch">{{Cite web |title=Melting pot India: I am not a Kerala kutti, Kannada my mother tongue, says Bangalore girl Nithya Menon |url=http://www.newscrunch.in/2016/09/melting-pot-india-i-am-not-kerala-kutti-kannada-my-mother-tongue-says-Kerwls-girl-nithya |archive-url=https://web.archive.org/web/20170815102819/http://www.newscrunch.in/2016/09/melting-pot-india-i-am-not-kerala-kutti-kannada-my-mother-tongue-says-bangalore-girl-nithya |archive-date=15 August 2017}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਜਨਾ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਮਾਉਂਟ ਕਾਰਮਲ ਕਾਲਜ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। <ref name=":3">{{Cite web |last=George |first=Nina C |date=23 August 2019 |title=Kanmani's dilemma |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/kanmani-s-dilemma-756476.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126161216/https://www.deccanherald.com/entertainment/kanmani-s-dilemma-756476.html |archive-date=26 January 2021 |access-date=19 July 2021 |website=[[Deccan Herald]] |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਣਨ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, <ref name="rediff2">{{Cite web |date=3 March 2010 |title=I love to do intelligent films like Kerala Cafe |url=http://movies.rediff.com/slide-show/2010/mar/03/slide-show-1-south-nithya-menon-on-apoorvaragam.htm |access-date=7 April 2011 |website=Rediff.com}}</ref> <ref name="indiatimes1">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-03/news-interviews/29374848_1_first-film-telugu-film-siddharth|title=Nithya plays a journalist in next|date=3 April 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=7 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503102846/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-03/news-interviews/29374848_1_first-film-telugu-film-siddharth|archive-date=3 May 2012}}</ref> ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, <ref name="indiatimes1" /> <ref name="indiatimes2">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-22/news-interviews/28625193_1_films-ala-modalaindi-nithya-menon|title=I forced myself to learn Telugu: Nithya|date=22 February 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=7 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426183828/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-22/news-interviews/28625193_1_films-ala-modalaindi-nithya-menon|archive-date=26 April 2012}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-30/news-interviews/28310303_1_film-nithya-menon-actress|title=I've never wanted to be an actress: Nithya|date=30 July 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=7 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426183819/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-30/news-interviews/28310303_1_film-nithya-menon-actress|archive-date=26 April 2012}}</ref> ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਕੋਰਸ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਵਿਖੇ [[ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ [[ਬੀ.ਵੀ. ਨੰਦਿਨੀ ਰੈੱਡੀ|ਬੀਵੀ ਨੰਦਿਨੀ ਰੈੱਡੀ]] ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਨੇਨ ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ। <ref name="indiatimes1" /> ਨਿਥਿਆ ਇੱਕ [[ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਵਾਦ|ਪੌਲੀਗਲੋਟ]] ਹੈ ਅਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]], [[ਕੰਨੜ]], [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਸਮੇਤ ਛੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/hbd-nithya-menen-lesser-known-facts-about-the-actress/photostory/99340107.cms?from=mdr#:~:text=Nithya%20Menen%20can%20speak%20six,Telugu,%20Hindi,%20and%20English.|title=HBD Nithya Menen: Lesser known facts about the actress|work=The Times of India|access-date=2023-05-11|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2022-07-06 |title=If audiences like me, they will watch a film irrespective of language: Nithya Menen |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/if-audiences-like-me-they-will-watch-a-film-irrespective-of-language-nithya-menen-8012410/ |access-date=2023-05-11 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Nithya Menen: Of Style and Substance |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/oct/25/nithya-menen-of-style-and-substance-2052568.html |access-date=2023-05-11 |website=The New Indian Express}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === 1998-2002: ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ === ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਨਿਥਿਆ ਨੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ''ਤਬੂ'' ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ-ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>Gupta, Rinku (6 April 2011) [http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article373258.ece Nithya Menen enters Kollywood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315102313/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article373258.ece |date=2016-03-15 }}. ''The New Indian Express''. Retrieved 29 April 2016.</ref> === 2006-2010: ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ === 2006 ਵਿੱਚ, ਮੈਨਨ ਨੇ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸੰਤੋਸ਼ ਰਾਏ ਪਤਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ [[ਕੰਨੜ]] ਫ਼ਿਲਮ ''7 ਓ' ਕਲਾਕ'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>[https://www.indiaglitz.com/nithya-menon-in-jogaiah-kannada-news-66798.html Nithya Menon in Jogaiah-Kannada Movie News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404072256/https://www.indiaglitz.com/nithya-menon-in-jogaiah-kannada-news-66798.html |date=2023-04-04 }}. M.indiaglitz.com (18 May 2011). Retrieved 29 April 2016.</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇਪੀ ਕੁਮਾਰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ 2008 ਦੀ ਆਫ-ਬੀਟ ਫ਼ਿਲਮ ''ਆਕਾਸ਼ਾ ਗੋਪੁਰਮ'', ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ [[ਮੋਹਨਲਾਲ|ਮੋਹਨ ਲਾਲ]] ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣੀ ਸੀ। ਮੋਹਨਲਾਲ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਸਟਾਰਕ ਵਰਲਡ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਫਰੰਟ ਕਵਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ। <ref name="rediff1"/> <ref name="rediff2"/> ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ "ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਉੱਦਮ ਵਿੱਚ ਚਮਕ" ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ "ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਂਟਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ", <ref name="india">{{Cite web |date=25 August 2008 |title=Akasha Gopuram Malayalam Movie Review |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/10003.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080227000017/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/10003.html |archive-date=27 February 2008 |access-date=7 April 2011 |website=IndiaGlitz}}</ref> <ref name="sify">{{Cite web |title=Movie Review:Aakasha Gopuram |url=http://www.sify.com/movies/aakasha-gopuram-review-malayalam-14744808.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140602111115/http://www.sify.com/movies/aakasha-gopuram-review-malayalam-14744808.html |archive-date=2 June 2014 |access-date=7 April 2011 |website=[[Sify]]}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਫ਼ਿਲਮ, ਨਾਰਵੇਈ ਨਾਟਕ ''<nowiki/>'ਦਿ ਮਾਸਟਰ ਬਿਲਡਰ' ''' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਅਸਫਲਤਾ ਸੀ। <ref name="india" /> <ref name="sify" /> ਉਸ ਨੇ ਅਗਲੀ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ ''ਜੋਸ਼'' ਨਾਲ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/kannada/movie-reviews/Josh/movie-review/4384074.cms|title=Josh movie review|last=Kumar, G. S.|date=10 April 2009|work=The Times of India|access-date=7 April 2011}}</ref> <ref>{{Cite web |date=14 April 2009 |title=Josh Kannada Movie Review |url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/review/10497.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915223233/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/review/10497.html |archive-date=15 September 2008 |access-date=7 April 2011 |website=IndiaGlitz}}</ref> ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਵੀ ਬਣ ਗਈ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ 57ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ, ਅਪੂਰਵਰਗਮ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨੈਨਸੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਜੋ ਦੋ ਪੁਰਸ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ( ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਆਸਿਫ਼ ਅਲੀ ) ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਖੋਜੇ ਗਏ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, <ref name=":0">{{Cite news|url=http://movies.rediff.com/report/2010/jul/19/south-review-apoorvaragam.htm|title=Apoorvaragam is disappointing|last=Palicha, Paresh C.|date=19 July 2010|work=Rediff|access-date=7 April 2021}}</ref> <ref>{{Cite web |date=24 July 2010 |title=Apoorvaragam Malayalam Movie Review |url=https://www.sify.com/movies/apoorvaragam-review-malayalam-pclxCPegghhcc.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183140/https://www.sify.com/movies/apoorvaragam-review-malayalam-pclxCPegghhcc.html |archive-date=9 July 2021 |access-date=7 April 2021 |website=[[Sify]]}}</ref> ਪਰ ਇਹ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਈ। [[ਤਸਵੀਰ:Nithya_Menen_Thalsamayam_2011.jpg|thumb| 2011 ਵਿੱਚ ''ਥਲਸਾਮਯਮ ਓਰੂ ਪੇਨਕੁਟੀ'' (2012) ਦੇ ਸ਼ਾਟ ਦੌਰਾਨ ਮੇਨਨ]] == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role !Language ! class="unsortable" |Notes ! class="unsortable" |{{Tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- |1998 |''Hanuman'' |Munna |English |Child artist |<ref name=":3">{{Cite web |last=George |first=Nina C |date=23 August 2019 |title=Kanmani's dilemma |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/kanmani-s-dilemma-756476.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126161216/https://www.deccanherald.com/entertainment/kanmani-s-dilemma-756476.html |archive-date=26 January 2021 |access-date=19 July 2021 |website=[[Deccan Herald]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=HOLLYWOOD படங்களில் நடித்த Top 10 தமிழ் நடிகர்கள் &#124; Top 10 Tamil Actors in Hollywood Movies |url=https://www.youtube.com/watchp?v=mKUNZg-LiHI&t=293s |via=[[YouTube]]}}</ref> |- |2006 |''7 O' Clock'' |Anu |[[ਕੰਨੜ|Kannada]] |Career debut | |- |2008 |''Aakasha Gopuram'' |Hilda Varghese |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |First lead role |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-castle-of-his-own/article1435337.ece|title=A castle of his own|last=Zaman|first=Rana Siddiqui|date=22 August 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=14 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160219143539/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-castle-of-his-own/article1435337.ece|archive-date=19 February 2016}}</ref> |- | rowspan="4" |2009 |''Josh'' |Meera |Kannada | |<ref>{{Cite web |last=SGV |first=Digital |title=Josh (2009) |url=https://m.youtube.com/watch?v=L86mFR9jth0 |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211220/L86mFR9jth0 |archive-date=20 December 2021 |access-date=17 September 2021 |language=Kannada |type=Motion Picture |via=[[YouTube]]}}</ref> |- |''Vellathooval'' |Jiya |Malayalam | |<ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/review/review-vellathooval/20090525.htm|title=Vellathooval is a let-down|last=Palicha|first=Paresh C.|date=25 May 2009|work=[[Rediff.com]]|access-date=15 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915062715/https://www.rediff.com/movies/review/review-vellathooval/20090525.htm|archive-date=15 September 2021|language=en}}</ref> |- |''Kerala Cafe'' |Nithya |Malayalam | |<ref>{{Cite web |title=Preview: Ten directors team up for Kerala Cafe |url=https://www.sify.com/movies/preview-ten-directors-team-up-for-kerala-cafe-imagegallery-malayalam-jk0nfngfedasi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915064043/https://www.sify.com/movies/preview-ten-directors-team-up-for-kerala-cafe-imagegallery-malayalam-jk0nfngfedasi.html |archive-date=15 September 2021 |access-date=15 September 2021 |website=[[Sify]] |language=en}}</ref><br /><br /><ref>{{Cite web |date=21 September 2009 |title=Kerala Cafe – the film |url=https://anjalimenon.in/filmography/kerala-cafe-the-film/ |access-date=15 September 2021 |website=Anjali Menon |language=en}}</ref> |- |''Angel John'' |Sofia |Malayalam | |<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |title=Review: Angel John is no Bruce Almighty |url=https://www.rediff.com/movies/report/south-malayalam-movie-review-angel-john/20091023.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2010 |''Apoorvaragam'' |Nancy |Malayalam | |<ref name=":0">{{Cite news|url=http://movies.rediff.com/report/2010/jul/19/south-review-apoorvaragam.htm|title=Apoorvaragam is disappointing|last=Palicha, Paresh C.|date=19 July 2010|work=Rediff|access-date=7 April 2021}}</ref> |- |''Anwar'' |Asna |Malayalam | | |- | rowspan="8" |2011 |''Ala Modalaindi'' |Nithya |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|Telugu]] | |<ref>{{Cite web |date=4 September 2020 |title=Nani-Nithya Menen film 'Ala Modalaindi' is a classic millennial Telugu rom-com |url=https://www.thenewsminute.com/article/nani-nithya-menen-film-ala-modalaindi-classic-millennial-telugu-rom-com-132347 |access-date=14 September 2021 |website=The News Minute |language=en}}</ref> |- |''Urumi'' |Chirakkal Bala/ Daisy da Cunha{{Efn|name="twonames"}} |Malayalam | |<ref name=":1">{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Happy Birthday, Nithya Menen: 5 Malayalam films of the diva that you must watch |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-birthday-nithya-menen-5-malayalam-films-of-the-diva-that-you-must-watch/photostory/81962709.cms |access-date=15 September 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref><br /><br /><ref>{{Cite web |title=Urumi was difficult to shoot for |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-nithya-menon-on-urumi/20110331.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |<nowiki><i id="mwAjQ">Nootrenbadhu</i></nowiki>/ <nowiki><i id="mwAjU">180</i></nowiki> | rowspan="2" |D. Vidya Lakshmi |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] | rowspan="2" |Bilingual film | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |date=25 June 2011 |title=180 film review – Telugu cinema Review – Siddharth, Priya Anand & Nitya Menen |url=http://idlebrain.com/movie/archive/mr-180.html |access-date=15 September 2011 |publisher=Idlebrain.com}}</ref> |- |Telugu |- |''Violin'' |Angel |Malayalam | |<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |title=Review: Sibi Malayil disappoints with Violin |url=https://www.rediff.com/movies/report/review-violin/20110704.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> |- |''Veppam'' |Revathy |Tamil | |<ref>{{Cite web |title=Mugen Rao's debut film with 'Veppam' director gets a winning title |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/mugen-raos-debut-film-with-veppam-director-gets-a-winning-title/articleshow/78362534.cms |access-date=15 September 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |''Aidondla Aidu'' |Gowri |Kannada |Anthology film |<ref>{{Cite web |title=Aidondla Aidu (2011) |url=https://www.hotstar.com/in/movies/aidondla-aidu/1000083004/watch |access-date=12 November 2021 |website=[[Hotstar]]}}</ref> |- |''Makaramanju'' |Model |Malayalam | |<ref>{{Cite web |title=Makara Manju is intricate |url=https://www.rediff.com/movies/review/south-reviews-makara-manju-is-intricate/20111003.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> |- | rowspan="7" |2012 |''Ishq'' |Priya |Telugu | |<ref>{{Cite web |last=Rajamani |first=Radhika |title=Review: Ishq is visually appealing |url=https://www.rediff.com/movies/report/south-review-ishq-is-visually-appealing/20120224.htm |access-date=14 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> |- |''Thalsamayam Oru Penkutty'' |Manjula Ayyapan |Malayalam | |<ref name=":1" /> |- |''Karmayogi'' |Moonumani |Malayalam | |{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}} |- |''Doctor Innocentanu'' |Anna |Malayalam |Special appearance |<ref>{{Cite web |last=API |first=Malayalam |title=Doctor Innocent Aanu (2012) |url=https://m.youtube.com/watch?v=tjqx7ar4mDg |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211220/tjqx7ar4mDg |archive-date=20 December 2021 |access-date=15 September 2021 |language=Malayalam |type=Motion Picture |via=[[YouTube]]}}</ref> |- |''Bachelor Party'' |Neethu |Malayalam | |<ref>{{Cite web |title=Review: Bachelor Party is unbearable |url=https://www.rediff.com/movies/report/south-review-bachelor-party-is-unbearable/20120618.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff.com}}</ref> |- |''Ustad Hotel'' |Shahana |Malayalam | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/savour-the-bond/article2899598.ece|title=Savour the bond|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=16 February 2012|work=The Hindu|access-date=15 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915074600/https://www.thehindu.com/features/cinema/savour-the-bond/article2899598.ece|archive-date=15 ਸਤੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref><br /><br /><ref name=":1" /> |- |''Poppins'' |Ammu |Malayalam |Anthology film |<ref>{{Cite web |title=Poppins (2012) |url=https://www.hotstar.com/in/movies/poppins/1000159030 |access-date=15 September 2021 |language=Malayalam |type=Motion Picture}}</ref> |- | rowspan="4" |2013 |''Okkadine'' |Shailaja |Telugu | |{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2022}} |- |''Jabardasth'' |Saraswati |Telugu | |<ref>{{Citation |title=Jabardasth Movie Review {2.5/5}: Critic Review of Jabardasth by Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/jabardasth/movie-review/18632561.cms |access-date=14 September 2021}}</ref> |- |''Myna'' |Myna |Kannada | |<ref>{{Cite web |title=Review: Mynaa is a beautiful love story |url=https://www.rediff.com/movies/review/south-review-mynaa/20130222.htm |access-date=17 September 2021 |website=Rediff.com}}</ref> |- |''Gunde Jaari Gallanthayyinde'' |Shravani / Bangaram{{Efn|Nithya Menen played a single character with two or more names.|name="twonames"}} |Telugu | |<ref>{{Cite web |last=Rajamani |first=Radhika |title=First look: Gunde Jaari Gallathayyinde |url=https://www.rediff.com/movies/report/south-first-look-gunde-jaari-gallathayyinde/20130326.htm |access-date=14 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref><br /><br /><ref>{{Citation |title=Gunde Jaari Gallanthayyinde Movie Review {3/5}: Critic Review of Gunde Jaari Gallanthayyinde by Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/gunde-jaari-gallanthayyinde/movie-review/19637373.cms |access-date=14 September 2021}}</ref> |- | rowspan="2" |2014 |''Malini 22 Palayamkottai'' |Malini |Tamil | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/malini-22-palayamkottai-hell-hath-no-fury/article5617473.ece|title=Malini 22 Palayamkottai: Hell hath no fury...|last=Rangan|first=Baradwaj|date=25 January 2014|work=The Hindu|access-date=15 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915030244/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/malini-22-palayamkottai-hell-hath-no-fury/article5617473.ece|archive-date=15 ਸਤੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 January 2014 |title=Movie review: Malini 22 Palayamkkotai's a revenge saga that offers nothing novel |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/movie-review-malini-22-palayamkkotai-s-a-revenge-saga-that-offers-nothing-novel/story-yMNdyqp38QCMtFclGczOZL.html |access-date=15 September 2021 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |- |''Bangalore Days'' |Natasha Francis |Malayalam |Cameo appearance |<ref>{{Cite web |title=Nithya Menen to do a special appearance in Bangalore Days |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/nithya-menen-to-do-a-special-appearance-in-bangalore-days/articleshow/34330487.cms |access-date=15 September 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bangalore Days is a young film |url=https://www.rediff.com/movies/report/slide-show-1-bangalore-days-is-a-young-film/20140514.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> |- | rowspan="7" |2015 |''Malli Malli Idi Rani Roju'' |Nazeera Khanum |Telugu | |<ref>{{Cite web |last=Rajamani |first=Radhika |title=The 5 BEST Telugu Actresses |url=https://www.rediff.com/movies/report/the-5-best-telugu-actresses/20160114.htm |access-date=14 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/malli-malli-idi-rani-roju-savour-these-moments/article6864993.ece|title=Malli Malli Idi Rani Roju: Savour these moments|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=6 February 2015|work=The Hindu|access-date=14 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914170012/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/malli-malli-idi-rani-roju-savour-these-moments/article6864993.ece|archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref> |- |''JK Enum Nanbanin Vaazhkai'' |Nithya |Tamil |Telugu version ''Rajadhi Raja'' released in 2016 |<ref name="primevideo.com">{{Cite web |title=Prime Video: Cheran's JK Enum Nanbanin Vaazhkai |url=https://www.primevideo.com/detail/Cherans-JK-Enum-Nanbanin-Vaazhkai/0TVOJWYARR6OALN46CFSMK9V3P |access-date=15 September 2021 |website=Primevideo.com |language=en-us }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Rangan">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/jk-enum-nanbanin-vaazhkai-movie-review/article6990853.ece|title=JK Enum Nanbanin Vaazhkai: A melodrama pulls its punches by getting all hip on us|last=Rangan|first=Baradwaj|date=13 March 2015|work=The Hindu|access-date=15 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424042701/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/jk-enum-nanbanin-vaazhkai-movie-review/article6990853.ece|archive-date=24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017|url-status=dead}}</ref> |- |''100 Days of Love'' |Sheela |Malayalam | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/love-in-bengaluru/article7011171.ece|title=Love in Bengaluru|last=George|first=Vijay|date=19 March 2015|work=The Hindu|access-date=15 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=100 Days of Love |url=https://www.sify.com/movies/100-days-of-love-review-malayalam-pdvliagajbjej.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150321233322/http://www.sify.com/movies/100-days-of-love-review-malayalam-pdvliagajbjej.html |archive-date=21 March 2015 |access-date=15 September 2021 |website=[[Sify]] |language=en}}</ref> |- |''S/O Satyamurthy'' |Valli |Telugu | |<ref>{{Cite web |last=Girl |first=Gossip |date=17 February 2015 |title=Nithya Menen plays bunny's sister in son of sathyamurthy |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2015-02-17/Nithya-Menen-plays-bunnys-sister-in-son-of-sathyamurthy/132035 |access-date=14 September 2021 |website=Thehansindia.com |language=en}}</ref> |- |''Kanchana 2'' |Ganga |Tamil | |<ref>{{Cite web |last=Srinivasan |first=Sudhir |date=17 April 2015 |title=Kanchana-2: Humour in a dated horror template |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/kanchana2-some-laughs-in-a-dated-horror-template/article7114023.ece |access-date=11 December 2021 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115093714/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/kanchana2-some-laughs-in-a-dated-horror-template/article7114023.ece |archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2020 |url-status=dead}}</ref> |- |''O Kadhal Kanmani'' |Tara Kalingarayar |Tamil | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/a-lightweight-but-enjoyable-romance/article7113868.ece|title=O Kadhal Kanmani: A lightweight but enjoyable romance|last=Rangan|first=Baradwaj|date=17 April 2015|work=The Hindu|access-date=14 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027223824/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/a-lightweight-but-enjoyable-romance/article7113868.ece|archive-date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Saraswathi |first=S. |title=Review: O Kadhal Kanmani is a celebration of love |url=https://www.rediff.com/movies/review/review-o-kadhal-kanmani-is-a-celebration-of-love-south/20150417.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff.com |language=en}}</ref> |- |''Rudhramadevi'' |Muktamba |Telugu | |<ref>{{Cite web |title=Nithya Menen is Mummidamma in Rudhramadevi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/nithya-menen-is-mummidamma-in-rudhramadevi/articleshow/35796420.cms |access-date=14 September 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/rudhramadevi-great-story-weak-movie/article7773348.ece|title=Rudhramadevi: great story, weak movie|last=Rangan|first=Baradwaj|date=17 October 2015|work=The Hindu|access-date=14 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102182645/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/rudhramadevi-great-story-weak-movie/article7773348.ece|archive-date=2 ਨਵੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="6" |2016 |''24'' |Priya |Tamil | |<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/nitya-menen-in-suriyas-24/|title=Nitya Menen in Suriya's '24'|date=30 July 2015|work=[[The Indian Express]]|access-date=15 September 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Saraswathi |first=S. |title=Review: 24 is an interesting thriller |url=https://www.rediff.com/movies/review/review-24-is-an-interesting-thriller-/20160506.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff.com |language=en}}</ref> |- |''Okka Ammayi Thappa'' |Mango / Satyabhama{{Efn|name="twonames"}} | rowspan="1" |Telugu | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Okka-Ammayi-Thappa-An-idea-that-goes-waste/article14416621.ece|title=Okka Ammayi Thappa: An idea that goes waste|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=10 June 2016|work=The Hindu|access-date=14 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914183621/https://www.thehindu.com/features/cinema/Okka-Ammayi-Thappa-An-idea-that-goes-waste/article14416621.ece|archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |''Kotigobba 2 /'' ''Mudinja Ivana Pudi'' | rowspan="2" |Subhashini / Shubha |Kannada | rowspan="2" |Bilingual film | rowspan="2" |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/Kotigobba-2-review-A-self-indulgent-star-vehicle/article14568035.ece|title=Kotigobba 2 review: A self-indulgent star vehicle|date=13 August 2016|work=The Hindu|access-date=17 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917072159/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/Kotigobba-2-review-A-self-indulgent-star-vehicle/article14568035.ece|archive-date=17 ਸਤੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref> |- |Tamil |- |''Janatha Garage'' |Anu |Telugu | |<ref>{{Cite web |date=1 September 2020 |title=4 Years for Janatha Garage: 5 reasons why the Jr NTR starrer makes for an entertaining watch |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/4-years-for-janatha-garage-5-reasons-why-the-jr-ntr-starrer-makes-for-an-entertaining-watch/photostory/77866731.cms |access-date=14 September 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |''Iru Mugan'' |Ayushi |Tamil | |<ref>{{Cite web |title=Iru Mugan: 10 Things to Know About Vikram's Film |url=https://www.ndtv.com/entertainment/iru-mugan-10-things-to-know-about-vikrams-film-1456494 |access-date=15 September 2021 |website=Ndtv.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Iru Mugan review:Thrilling entertainer |url=https://www.sify.com/movies/iru-mugan-reviewthrilling-entertainer-review-tamil-qjinJBhbjafaa.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160909182401/http://www.sify.com/movies/iru-mugan-reviewthrilling-entertainer-review-tamil-qjinJBhbjafaa.html |archive-date=9 September 2016 |access-date=15 September 2021 |website=[[Sify]] |language=en}}</ref> |- | rowspan="1" |2017 |''Mersal'' |Aishwarya Vetrimaaran |Tamil | |<ref>{{Cite web |title=Mersal- A crowd-pleaser that knows exactly who its audience is! |url=https://www.sify.com/movies/mersal--a-crowd-pleaser-that-knows-exactly-who-its-audience-is-review-tamil-rkskL9aebjffd.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018073506/http://www.sify.com/movies/mersal--a-crowd-pleaser-that-knows-exactly-who-its-audience-is-review-tamil-rkskL9aebjffd.html |archive-date=18 October 2017 |access-date=15 September 2021 |website=[[Sify]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 October 2017 |title=Mersal movie review: There is never a dull moment in this Ilayathalapathy Vijay starrer |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/mersal-movie-review-vijay-atlee-samantha-ruth-prabhu-kajal-aggarwal-star-rating-4895175/ |access-date=15 September 2021 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2018 |''Awe'' |Krishnaveni (Krish){{Efn|name="twonames"}} |Telugu | |<ref>{{Cite web |date=16 February 2018 |title=Awe movie review: Nani and Prasanth Varma's film is technically brilliant |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/awe-movie-review-in-awe-of-this-nani-film-its-director-prasanth-varma/story-DtVNKVlpQxLMNrhLiDUMXM.html |access-date=14 September 2021 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |- |''Geetha Govindam'' |Nithya |Telugu |Special appearance |<ref>{{Cite web |date=18 August 2018 |title=Do You Know How Many Hours Nithya Shot For Geeta Govindam? |url=https://menglish.tupaki.com/post/7188508/Nithya-Menon-for-Geetha-Govindam-Movie |website=Tupaki.com |access-date=18 ਮਈ 2023 |archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914094324/https://menglish.tupaki.com/post/7188508/Nithya-Menon-for-Geetha-Govindam-Movie |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/geetha-govindam-review-this-vijay-deverakonda-film-is-an-antithesis-to-arjun-reddy/article24696712.ece|title='Geetha Govindam' review: The good guy takes over|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=16 August 2018|work=The Hindu}}</ref> |- | rowspan="3" |2019 |''NTR: Kathanayakudu'' |Savitri |Telugu |Special appearance |<ref>{{Cite web |date=5 November 2018 |title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/ |access-date=14 September 2021 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- |''Praana'' |Tara Anuradha |Malayalam |Multilingual film |<ref name=":1" /><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/praana-review-a-thin-plot-pulled-off-well/article26037480.ece|title='Praana' review: A thin plot pulled off well|last=Praveen|first=S. R.|date=19 January 2019|work=The Hindu|access-date=15 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> |- |''Mission Mangal'' |Varsha Pillai |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|Hindi]] | |<ref>{{Cite web |title=Nithya Menen to debut in Bollywood through Akshay Kumar's 'Mission Mangal' |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/nithya-menen-to-debut-in-bollywood-through-akshay-kumars-mission-mangal/amp_articleshow/66523158.cms |access-date=14 September 2021 |website=The Times of India}}</ref> |- | rowspan="1" |2020 |''Psycho'' |Kamala Das IPS |Tamil | |<ref>{{Cite web |title=Nithya Menen was curious about her character in Psycho. This is why |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/nithya-menen-was-curious-about-her-character-in-psycho-this-is-why-1640052-2020-01-25 |access-date=29 July 2021 |website=India Today |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |2021 |''Ninnila Ninnila'' |Maya |Telugu | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ninnila-ninnila-to-release-on-zeeplex-this-friday/article33903090.ece|title='Ninnila Ninnila' opts for a digital release|date=22 February 2021|work=The Hindu|access-date=14 September 2021|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> |- |''Gamanam'' |Shailaputri Devi |Telugu |Anthology film; cameo appearance |<ref name="Gamanam2">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/shriya-sarans-gamanam-in-five-languages/article32580156.ece|title=Shriya Saran's 'Gamanam' in five languages|date=11 September 2020|work=[[The Hindu]]|access-date=18 September 2020}}</ref> |- |''Skylab'' |Gouri |Telugu |Also producer |<ref>{{Cite web |last=Vyas |date=11 July 2021 |title=Milky Beauty Tamannaah unveils First Look, Title of 'Skylab' |url=https://www.thehansindia.com/cinema/tollywood/milky-beauty-tamannaah-unveils-first-look-title-of-skylab-695290 |access-date=11 July 2021 |website=[[The Hans India]]}}</ref> |- | rowspan="4" |2022 |''Bheemla Nayak'' |Suguna |Telugu | |<ref>{{Cite web |title=Ayyappanum Koshiyum Telugu remake gets an interesting title? |url=https://www.thehansindia.com/cinema/tollywood/ayyappanum-koshiyum-telugu-remake-gets-an-interesting-title-693903 |access-date=5 July 2021 |website=Hans India |language=en}}</ref> |- |''19(1)(a)'' |Penkutty |Malayalam | |<ref>{{Cite web |last=Balach |first=Logesh |title=Vijay Sethupathi and Nithya Menen begin shooting for their Malayalam film 19 (1) (a) |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/vijay-sethupathi-and-nithya-menen-begin-shooting-for-their-malayalam-film-19-1-a-1738651-2020-11-06 |access-date=6 April 2021 |website=India Today |language=en}}</ref> |- |''Thiruchitrambalam'' |Shobana |Tamil | |<ref>{{Cite web |date=5 August 2021 |title=Dhanush and Nithya Menen's upcoming film 'D44' is titled 'Thiruchitrambalam' |url=https://www.thenewsminute.com/article/dhanush-and-nithya-menen-s-upcoming-film-d44-titled-thiruchitrambalam-153498 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805152531/https://www.thenewsminute.com/article/dhanush-and-nithya-menen-s-upcoming-film-d44-titled-thiruchitrambalam-153498 |archive-date=5 August 2021 |access-date=5 August 2021 |website=[[The News Minute]]}}</ref> |- |''Wonder Women'' |Nora Joseph |English | |<ref>{{Cite web |date=2022-11-02 |title='What A Level Of Promotion', Fans Perplexed As Nithya Menen Unveils 'Wonder Women' Pregnancy |url=https://www.indiatimes.com/entertainment/binge/what-a-level-of-promotion-nithiya-unveils-wonder-women-pregnancy-583643.html |access-date=2 Nov 2022 |website=Hans India |language=en |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102121345/https://www.indiatimes.com/entertainment/binge/what-a-level-of-promotion-nithiya-unveils-wonder-women-pregnancy-583643.html |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="2" |2023 |''Kolaambi'' |Arundhathi |Malayalam | |<ref>{{Cite web |title=Kolaambi is one of my all-time favourite film: Nithya Menen |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kolaambi-is-one-of-my-all-time-favourite-film-nithya-menen/articleshow/70723492.cms |access-date=15 September 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |{{Pending film|Aaram Thirukalpana}} |Celine |Malayalam | | |- |{{TBA}} |{{Pending film|Appavin Meesai}} |Sunanda |Tamil |Delayed | |} === ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! class="unsortable" | ਨੋਟਸ |-|{{Pending film|Color of a Nation}} | ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ | ਤੇਲਗੂ | ਲਘੂ ਫਿਲਮ | <ref>{{Cite web |date=7 July 2020 |title=3 Big International Awards for Nithya Menen's Colour of a Nation film |url=https://filmykeema.com/3-big-international-awards-for-nithya-menens-color-of-a-nation-film/amp/ |access-date=15 September 2021 |website=FilmyKeema}}</ref> |} === ਆਵਾਜ਼ ਕਲਾਕਾਰ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! class="unsortable" | ਨੋਟਸ |- | 2013 | ''ਗੁੰਡੇ ਜਾਰਿ ਗਲੰਥਯਿਂਦੇ ॥'' | [[ਈਸ਼ਾ ਤਲਵਾਰ|ਸ਼ਰੁਤੀ]] | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] | |- | rowspan="2" | 2019 | ''ਜੰਮੇ ਹੋਏ 2'' | ਐਲਸਾ | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] | |} == ੇਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" !Year !Song !Title !Language !Composer !Notes !{{Tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- |2010 |"Payasa" |''Aidondla Aidu'' |[[ਕੰਨੜ|Kannada]] |Abhijit-Joe | | |- | rowspan="2" |2011 |"Edo Anukunte" |''Ala Modalaindi'' |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|Telugu]] |[[ਕਲਿਆਨੀ ਮਲਿਕ|Kalyani Malik]] | | |- |"Ammammo Ammo" |''Ala Modalaindi'' |Telugu |[[ਕਲਿਆਨੀ ਮਲਿਕ|Kalyani Malik]] | | |- | rowspan="2" |2012 |"Oh Priya Priya" |<nowiki><i id="mwBRc">Ishq</i></nowiki> |Telugu |Anoop Rubens | | |- |"Payasam" |''Poppins'' |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |Ratheesh Vegha | | |- | rowspan="11" |2013 |"Arere Arere" |<nowiki><i id="mwBS0">Jabardasth</i></nowiki> |Telugu |S. Thaman | | |- |"Doore Doore Neengi" |<nowiki><i id="mwBTc">Natholi Oru Cheria Meenalla</i></nowiki> |Malayalam |Abhijith | | |- |"Modala Maleyante" |<nowiki><i id="mwBUA">Myna</i></nowiki> |Kannada |Jassie Gift |Solo singer | |- |"O Premada Poojari" |<nowiki><i id="mwBUo">Myna</i></nowiki> |Kannada |Jassie Gift |Duet with [[ਸ਼੍ਰੇਆ ਘੋਸ਼ਾਲ|Shreya Ghoshal]] | |- |"Thu Hi Rey" |''Gunde Jaari Gallanthayyinde'' |Telugu |Anoop Rubens | | |- |"Hi my name is malini" |''Malini 22 Palayamkottai'' |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] |Arvind & Shankar | | |- |"Kanneer Thulilye (Duet)" |''Malini 22 Palayamkottai'' |Tamil |Arvind & Shankar | | |- |"Madharthamma (Immigrant Mix)" |''Malini 22 Palayamkottai'' |Tamil |Arvind & Shankar | | |- |"Hi my name is malini" |<nowiki><i id="mwBXo">Malini 22</i></nowiki> |Telugu |Arvind & Shankar | | |- |"Navve Kaluva (Duet)" |<nowiki><i id="mwBYM">Malini 22</i></nowiki> |Telugu |Arvind & Shankar | | |- |"Yennali (Immigrant Mix)" |<nowiki><i id="mwBYw">Malini 22</i></nowiki> |Telugu |Arvind & Shankar | | |- |2015 |"Paalnilaa: Lets Do the Dandiya" |''Rockstar (2015 film)'' |Malayalam |Prashant Pillai | | |- | rowspan="2" |2016 |"Laalijo" |<nowiki><i id="mwBaE">24</i></nowiki> |Telugu |A. R. Rahman | | |- |"Hrudayam Kannulatho" |''100 Days of Love'' |Telugu |Govind Menon | |<ref>{{Cite web |title=Dulquer's 100 Days of Love to be remade in Telugu |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Dulquers-100-Days-of-Love-to-be-remade-in-Telugu/articleshow/51778643.cms |access-date=22 August 2016 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- |2018 |"Va Va Vo" |<nowiki><i id="mwBbY">Mohanlal</i></nowiki> |Malayalam |Tony Joseph Pallivathukal | | |- |2021 |"Thiruppavai" |''Margazhi Thingal'' |Tamil |Ravi G | | |- |2022 |Thaniye |Thaniye |Malayalam |Sidharth Menon |Music video | |- |2022 |Thanha |Thanha |Hindi |Sidharth Menon |Music video | |} == ਨੋਟਸ == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name}} * {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੰਦੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] fixhej0w79tc4ne4sq4m7gd5o7604zc 848552 848480 2026-09-29T22:48:27Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v3.1.1s 848552 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" !Year !Song !Title !Language !Composer !Notes !{{Tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- |2010 |"Payasa" |''Aidondla Aidu'' |[[ਕੰਨੜ|Kannada]] |Abhijit-Joe | | |- | rowspan="2" |2011 |"Edo Anukunte" |''Ala Modalaindi'' |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|Telugu]] |[[ਕਲਿਆਨੀ ਮਲਿਕ|Kalyani Malik]] | | |- |"Ammammo Ammo" |''Ala Modalaindi'' |Telugu |[[ਕਲਿਆਨੀ ਮਲਿਕ|Kalyani Malik]] | | |- | rowspan="2" |2012 |"Oh Priya Priya" |<nowiki><i id="mwBRc">Ishq</i></nowiki> |Telugu |Anoop Rubens | | |- |"Payasam" |''Poppins'' |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |Ratheesh Vegha | | |- | rowspan="11" |2013 |"Arere Arere" |<nowiki><i id="mwBS0">Jabardasth</i></nowiki> |Telugu |S. Thaman | | |- |"Doore Doore Neengi" |<nowiki><i id="mwBTc">Natholi Oru Cheria Meenalla</i></nowiki> |Malayalam |Abhijith | | |- |"Modala Maleyante" |<nowiki><i id="mwBUA">Myna</i></nowiki> |Kannada |Jassie Gift |Solo singer | |- |"O Premada Poojari" |<nowiki><i id="mwBUo">Myna</i></nowiki> |Kannada |Jassie Gift |Duet with [[ਸ਼੍ਰੇਆ ਘੋਸ਼ਾਲ|Shreya Ghoshal]] | |- |"Thu Hi Rey" |''Gunde Jaari Gallanthayyinde'' |Telugu |Anoop Rubens | | |- |"Hi my name is malini" |''Malini 22 Palayamkottai'' |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] |Arvind & Shankar | | |- |"Kanneer Thulilye (Duet)" |''Malini 22 Palayamkottai'' |Tamil |Arvind & Shankar | | |- |"Madharthamma (Immigrant Mix)" |''Malini 22 Palayamkottai'' |Tamil |Arvind & Shankar | | |- |"Hi my name is malini" |<nowiki><i id="mwBXo">Malini 22</i></nowiki> |Telugu |Arvind & Shankar | | |- |"Navve Kaluva (Duet)" |<nowiki><i id="mwBYM">Malini 22</i></nowiki> |Telugu |Arvind & Shankar | | |- |"Yennali (Immigrant Mix)" |<nowiki><i id="mwBYw">Malini 22</i></nowiki> |Telugu |Arvind & Shankar | | |- |2015 |"Paalnilaa: Lets Do the Dandiya" |''Rockstar (2015 film)'' |Malayalam |Prashant Pillai | | |- | rowspan="2" |2016 |"Laalijo" |<nowiki><i id="mwBaE">24</i></nowiki> |Telugu |A. R. Rahman | | |- |"Hrudayam Kannulatho" |''100 Days of Love'' |Telugu |Govind Menon | |<ref>{{Cite web |title=Dulquer's 100 Days of Love to be remade in Telugu |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Dulquers-100-Days-of-Love-to-be-remade-in-Telugu/articleshow/51778643.cms |access-date=22 August 2016 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- |2018 |"Va Va Vo" |<nowiki><i id="mwBbY">Mohanlal</i></nowiki> |Malayalam |Tony Joseph Pallivathukal | | |- |2021 |"Thiruppavai" |''Margazhi Thingal'' |Tamil |Ravi G | | |- |2022 |Thaniye |Thaniye |Malayalam |Sidharth Menon |Music video | |- |2022 |Thanha |Thanha |Hindi |Sidharth Menon |Music video | |} {{Infobox person | name = Nithya Menon <!--Do not change to Menon. She and multiple reliable sources confirmed Menon, which is an acronym of her parents names – unusual, yes --> | image = Nithya Menen at the trailer launch of film 'Mission Mangal'.jpg | caption = Menon in 2019 | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1988|04|08}} | birth_place = [[Bangalore, Karnataka]], India | alma_mater = [[Mount Carmel College, Bangalore]]<br />[[Manipal Academy of Higher Education]] | occupation = Actress, producer | years_active = 1998–2002 (child artist)<br />2006–present (actress) }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਨਿਥਿਆ ਮੈਨਨ''' <ref name="rediff1">{{Cite web |date=17 April 2015 |title=Nithya Menon Latest Photos |url=http://tfpc.in/nithya-menon-latest-photos/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417004021/http://tfpc.in/nithya-menon-latest-photos/ |archive-date=17 April 2015 |access-date=17 April 2015 |publisher=TFPC}}</ref> <ref name="rediff5">{{Cite web |date=20 January 2011 |title='I'm not inclined towards commercial cinema' |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-nithya-menon-on-ala-modalaindi/20110120.htm |access-date=7 April 2011 |publisher=Rediff}}</ref> <ref name="thehindu1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article528184.ece|title=Arts / Cinema : Charm of romantic comedies|last=Narasimham, M. L.|date=22 July 2010|work=The Hindu|access-date=7 April 2011|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20110116153635/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article528184.ece|archive-date=16 ਜਨਵਰੀ 2011|url-status=dead}}</ref> (ਜਨਮ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1988) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਿਥਿਆ ਮੈਨਨ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਫ੍ਰੈਂਚ-ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ, ''ਹਨੂੰਮਾਨ'' (1998), ਵਿੱਚ [[ਤੱਬੂ]] ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 2006 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ ''7 ਓ' ਕਲਾਕ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ''ਆਕਾਸ਼ਾ ਗੋਪੁਰਮ'' (2008), ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ''ਅਲਾ ਮੋਦਲੈੰਡੀ'' (2011), ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ''ਨੂਟਰੇਨਬਧੂ'' (2011) ਵਿੱਚ ਅਤੇ ''ਮਿਸ਼ਨ ਮੰਗਲ'' (2019) ਵਿੱਚ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਨਿਥਿਆ ਮੈਨਨ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1988 ਨੂੰ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਮਲਿਆਲੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref name="newscrunch">{{Cite web |title=Melting pot India: I am not a Kerala kutti, Kannada my mother tongue, says Bangalore girl Nithya Menon |url=http://www.newscrunch.in/2016/09/melting-pot-india-i-am-not-kerala-kutti-kannada-my-mother-tongue-says-Kerwls-girl-nithya |archive-url=https://web.archive.org/web/20170815102819/http://www.newscrunch.in/2016/09/melting-pot-india-i-am-not-kerala-kutti-kannada-my-mother-tongue-says-bangalore-girl-nithya |archive-date=15 August 2017}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਜਨਾ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਮਾਉਂਟ ਕਾਰਮਲ ਕਾਲਜ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। <ref name=":3">{{Cite web |last=George |first=Nina C |date=23 August 2019 |title=Kanmani's dilemma |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/kanmani-s-dilemma-756476.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126161216/https://www.deccanherald.com/entertainment/kanmani-s-dilemma-756476.html |archive-date=26 January 2021 |access-date=19 July 2021 |website=[[Deccan Herald]] |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਣਨ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, <ref name="rediff2">{{Cite web |date=3 March 2010 |title=I love to do intelligent films like Kerala Cafe |url=http://movies.rediff.com/slide-show/2010/mar/03/slide-show-1-south-nithya-menon-on-apoorvaragam.htm |access-date=7 April 2011 |website=Rediff.com}}</ref> <ref name="indiatimes1">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-03/news-interviews/29374848_1_first-film-telugu-film-siddharth|title=Nithya plays a journalist in next|date=3 April 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=7 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503102846/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-03/news-interviews/29374848_1_first-film-telugu-film-siddharth|archive-date=3 May 2012}}</ref> ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, <ref name="indiatimes1" /> <ref name="indiatimes2">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-22/news-interviews/28625193_1_films-ala-modalaindi-nithya-menon|title=I forced myself to learn Telugu: Nithya|date=22 February 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=7 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426183828/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-22/news-interviews/28625193_1_films-ala-modalaindi-nithya-menon|archive-date=26 April 2012}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-30/news-interviews/28310303_1_film-nithya-menon-actress|title=I've never wanted to be an actress: Nithya|date=30 July 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=7 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426183819/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-30/news-interviews/28310303_1_film-nithya-menon-actress|archive-date=26 April 2012}}</ref> ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਕੋਰਸ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਵਿਖੇ [[ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ [[ਬੀ.ਵੀ. ਨੰਦਿਨੀ ਰੈੱਡੀ|ਬੀਵੀ ਨੰਦਿਨੀ ਰੈੱਡੀ]] ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਨੇਨ ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ। <ref name="indiatimes1" /> ਨਿਥਿਆ ਇੱਕ [[ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਵਾਦ|ਪੌਲੀਗਲੋਟ]] ਹੈ ਅਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]], [[ਕੰਨੜ]], [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਸਮੇਤ ਛੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/hbd-nithya-menen-lesser-known-facts-about-the-actress/photostory/99340107.cms?from=mdr#:~:text=Nithya%20Menen%20can%20speak%20six,Telugu,%20Hindi,%20and%20English.|title=HBD Nithya Menen: Lesser known facts about the actress|work=The Times of India|access-date=2023-05-11|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2022-07-06 |title=If audiences like me, they will watch a film irrespective of language: Nithya Menen |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/if-audiences-like-me-they-will-watch-a-film-irrespective-of-language-nithya-menen-8012410/ |access-date=2023-05-11 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Nithya Menen: Of Style and Substance |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/oct/25/nithya-menen-of-style-and-substance-2052568.html |access-date=2023-05-11 |website=The New Indian Express}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === 1998-2002: ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ === ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਨਿਥਿਆ ਨੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ''ਤਬੂ'' ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ-ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>Gupta, Rinku (6 April 2011) [http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article373258.ece Nithya Menen enters Kollywood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315102313/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article373258.ece |date=2016-03-15 }}. ''The New Indian Express''. Retrieved 29 April 2016.</ref> === 2006-2010: ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ === 2006 ਵਿੱਚ, ਮੈਨਨ ਨੇ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸੰਤੋਸ਼ ਰਾਏ ਪਤਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ [[ਕੰਨੜ]] ਫ਼ਿਲਮ ''7 ਓ' ਕਲਾਕ'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>[https://www.indiaglitz.com/nithya-menon-in-jogaiah-kannada-news-66798.html Nithya Menon in Jogaiah-Kannada Movie News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404072256/https://www.indiaglitz.com/nithya-menon-in-jogaiah-kannada-news-66798.html |date=2023-04-04 }}. M.indiaglitz.com (18 May 2011). Retrieved 29 April 2016.</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇਪੀ ਕੁਮਾਰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ 2008 ਦੀ ਆਫ-ਬੀਟ ਫ਼ਿਲਮ ''ਆਕਾਸ਼ਾ ਗੋਪੁਰਮ'', ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ [[ਮੋਹਨਲਾਲ|ਮੋਹਨ ਲਾਲ]] ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣੀ ਸੀ। ਮੋਹਨਲਾਲ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਸਟਾਰਕ ਵਰਲਡ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਫਰੰਟ ਕਵਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ। <ref name="rediff1"/> <ref name="rediff2"/> ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ "ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਉੱਦਮ ਵਿੱਚ ਚਮਕ" ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ "ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਂਟਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ", <ref name="india">{{Cite web |date=25 August 2008 |title=Akasha Gopuram Malayalam Movie Review |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/10003.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080227000017/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/10003.html |archive-date=27 February 2008 |access-date=7 April 2011 |website=IndiaGlitz}}</ref> <ref name="sify">{{Cite web |title=Movie Review:Aakasha Gopuram |url=http://www.sify.com/movies/aakasha-gopuram-review-malayalam-14744808.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140602111115/http://www.sify.com/movies/aakasha-gopuram-review-malayalam-14744808.html |archive-date=2 June 2014 |access-date=7 April 2011 |website=[[Sify]]}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਫ਼ਿਲਮ, ਨਾਰਵੇਈ ਨਾਟਕ ''<nowiki/>'ਦਿ ਮਾਸਟਰ ਬਿਲਡਰ' ''' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਅਸਫਲਤਾ ਸੀ। <ref name="india" /> <ref name="sify" /> ਉਸ ਨੇ ਅਗਲੀ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ ''ਜੋਸ਼'' ਨਾਲ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/kannada/movie-reviews/Josh/movie-review/4384074.cms|title=Josh movie review|last=Kumar, G. S.|date=10 April 2009|work=The Times of India|access-date=7 April 2011}}</ref> <ref>{{Cite web |date=14 April 2009 |title=Josh Kannada Movie Review |url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/review/10497.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915223233/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/review/10497.html |archive-date=15 September 2008 |access-date=7 April 2011 |website=IndiaGlitz}}</ref> ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਵੀ ਬਣ ਗਈ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ 57ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ, ਅਪੂਰਵਰਗਮ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨੈਨਸੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਜੋ ਦੋ ਪੁਰਸ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ( ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਆਸਿਫ਼ ਅਲੀ ) ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਖੋਜੇ ਗਏ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, <ref name=":0">{{Cite news|url=http://movies.rediff.com/report/2010/jul/19/south-review-apoorvaragam.htm|title=Apoorvaragam is disappointing|last=Palicha, Paresh C.|date=19 July 2010|work=Rediff|access-date=7 April 2021}}</ref> <ref>{{Cite web |date=24 July 2010 |title=Apoorvaragam Malayalam Movie Review |url=https://www.sify.com/movies/apoorvaragam-review-malayalam-pclxCPegghhcc.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183140/https://www.sify.com/movies/apoorvaragam-review-malayalam-pclxCPegghhcc.html |archive-date=9 July 2021 |access-date=7 April 2021 |website=[[Sify]]}}</ref> ਪਰ ਇਹ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਈ। [[ਤਸਵੀਰ:Nithya_Menen_Thalsamayam_2011.jpg|thumb| 2011 ਵਿੱਚ ''ਥਲਸਾਮਯਮ ਓਰੂ ਪੇਨਕੁਟੀ'' (2012) ਦੇ ਸ਼ਾਟ ਦੌਰਾਨ ਮੇਨਨ]] == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role !Language ! class="unsortable" |Notes ! class="unsortable" |{{Tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- |1998 |''Hanuman'' |Munna |English |Child artist |<ref name=":3">{{Cite web |last=George |first=Nina C |date=23 August 2019 |title=Kanmani's dilemma |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/kanmani-s-dilemma-756476.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126161216/https://www.deccanherald.com/entertainment/kanmani-s-dilemma-756476.html |archive-date=26 January 2021 |access-date=19 July 2021 |website=[[Deccan Herald]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=HOLLYWOOD படங்களில் நடித்த Top 10 தமிழ் நடிகர்கள் &#124; Top 10 Tamil Actors in Hollywood Movies |url=https://www.youtube.com/watchp?v=mKUNZg-LiHI&t=293s |via=[[YouTube]]}}</ref> |- |2006 |''7 O' Clock'' |Anu |[[ਕੰਨੜ|Kannada]] |Career debut | |- |2008 |''Aakasha Gopuram'' |Hilda Varghese |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |First lead role |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-castle-of-his-own/article1435337.ece|title=A castle of his own|last=Zaman|first=Rana Siddiqui|date=22 August 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=14 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160219143539/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-castle-of-his-own/article1435337.ece|archive-date=19 February 2016}}</ref> |- | rowspan="4" |2009 |''Josh'' |Meera |Kannada | |<ref>{{Cite web |last=SGV |first=Digital |title=Josh (2009) |url=https://m.youtube.com/watch?v=L86mFR9jth0 |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211220/L86mFR9jth0 |archive-date=20 December 2021 |access-date=17 September 2021 |language=Kannada |type=Motion Picture |via=[[YouTube]]}}</ref> |- |''Vellathooval'' |Jiya |Malayalam | |<ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/review/review-vellathooval/20090525.htm|title=Vellathooval is a let-down|last=Palicha|first=Paresh C.|date=25 May 2009|work=[[Rediff.com]]|access-date=15 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915062715/https://www.rediff.com/movies/review/review-vellathooval/20090525.htm|archive-date=15 September 2021|language=en}}</ref> |- |''Kerala Cafe'' |Nithya |Malayalam | |<ref>{{Cite web |title=Preview: Ten directors team up for Kerala Cafe |url=https://www.sify.com/movies/preview-ten-directors-team-up-for-kerala-cafe-imagegallery-malayalam-jk0nfngfedasi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915064043/https://www.sify.com/movies/preview-ten-directors-team-up-for-kerala-cafe-imagegallery-malayalam-jk0nfngfedasi.html |archive-date=15 September 2021 |access-date=15 September 2021 |website=[[Sify]] |language=en}}</ref><br /><br /><ref>{{Cite web |date=21 September 2009 |title=Kerala Cafe – the film |url=https://anjalimenon.in/filmography/kerala-cafe-the-film/ |access-date=15 September 2021 |website=Anjali Menon |language=en}}</ref> |- |''Angel John'' |Sofia |Malayalam | |<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |title=Review: Angel John is no Bruce Almighty |url=https://www.rediff.com/movies/report/south-malayalam-movie-review-angel-john/20091023.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2010 |''Apoorvaragam'' |Nancy |Malayalam | |<ref name=":0">{{Cite news|url=http://movies.rediff.com/report/2010/jul/19/south-review-apoorvaragam.htm|title=Apoorvaragam is disappointing|last=Palicha, Paresh C.|date=19 July 2010|work=Rediff|access-date=7 April 2021}}</ref> |- |''Anwar'' |Asna |Malayalam | | |- | rowspan="8" |2011 |''Ala Modalaindi'' |Nithya |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|Telugu]] | |<ref>{{Cite web |date=4 September 2020 |title=Nani-Nithya Menen film 'Ala Modalaindi' is a classic millennial Telugu rom-com |url=https://www.thenewsminute.com/article/nani-nithya-menen-film-ala-modalaindi-classic-millennial-telugu-rom-com-132347 |access-date=14 September 2021 |website=The News Minute |language=en}}</ref> |- |''Urumi'' |Chirakkal Bala/ Daisy da Cunha{{Efn|name="twonames"}} |Malayalam | |<ref name=":1">{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Happy Birthday, Nithya Menen: 5 Malayalam films of the diva that you must watch |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-birthday-nithya-menen-5-malayalam-films-of-the-diva-that-you-must-watch/photostory/81962709.cms |access-date=15 September 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref><br /><br /><ref>{{Cite web |title=Urumi was difficult to shoot for |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-nithya-menon-on-urumi/20110331.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |<nowiki><i id="mwAjQ">Nootrenbadhu</i></nowiki>/ <nowiki><i id="mwAjU">180</i></nowiki> | rowspan="2" |D. Vidya Lakshmi |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] | rowspan="2" |Bilingual film | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |date=25 June 2011 |title=180 film review – Telugu cinema Review – Siddharth, Priya Anand & Nitya Menen |url=http://idlebrain.com/movie/archive/mr-180.html |access-date=15 September 2011 |publisher=Idlebrain.com}}</ref> |- |Telugu |- |''Violin'' |Angel |Malayalam | |<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |title=Review: Sibi Malayil disappoints with Violin |url=https://www.rediff.com/movies/report/review-violin/20110704.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> |- |''Veppam'' |Revathy |Tamil | |<ref>{{Cite web |title=Mugen Rao's debut film with 'Veppam' director gets a winning title |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/mugen-raos-debut-film-with-veppam-director-gets-a-winning-title/articleshow/78362534.cms |access-date=15 September 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |''Aidondla Aidu'' |Gowri |Kannada |Anthology film |<ref>{{Cite web |title=Aidondla Aidu (2011) |url=https://www.hotstar.com/in/movies/aidondla-aidu/1000083004/watch |access-date=12 November 2021 |website=[[Hotstar]]}}</ref> |- |''Makaramanju'' |Model |Malayalam | |<ref>{{Cite web |title=Makara Manju is intricate |url=https://www.rediff.com/movies/review/south-reviews-makara-manju-is-intricate/20111003.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> |- | rowspan="7" |2012 |''Ishq'' |Priya |Telugu | |<ref>{{Cite web |last=Rajamani |first=Radhika |title=Review: Ishq is visually appealing |url=https://www.rediff.com/movies/report/south-review-ishq-is-visually-appealing/20120224.htm |access-date=14 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> |- |''Thalsamayam Oru Penkutty'' |Manjula Ayyapan |Malayalam | |<ref name=":1" /> |- |''Karmayogi'' |Moonumani |Malayalam | |{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}} |- |''Doctor Innocentanu'' |Anna |Malayalam |Special appearance |<ref>{{Cite web |last=API |first=Malayalam |title=Doctor Innocent Aanu (2012) |url=https://m.youtube.com/watch?v=tjqx7ar4mDg |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211220/tjqx7ar4mDg |archive-date=20 December 2021 |access-date=15 September 2021 |language=Malayalam |type=Motion Picture |via=[[YouTube]]}}</ref> |- |''Bachelor Party'' |Neethu |Malayalam | |<ref>{{Cite web |title=Review: Bachelor Party is unbearable |url=https://www.rediff.com/movies/report/south-review-bachelor-party-is-unbearable/20120618.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff.com}}</ref> |- |''Ustad Hotel'' |Shahana |Malayalam | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/savour-the-bond/article2899598.ece|title=Savour the bond|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=16 February 2012|work=The Hindu|access-date=15 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915074600/https://www.thehindu.com/features/cinema/savour-the-bond/article2899598.ece|archive-date=15 ਸਤੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref><br /><br /><ref name=":1" /> |- |''Poppins'' |Ammu |Malayalam |Anthology film |<ref>{{Cite web |title=Poppins (2012) |url=https://www.hotstar.com/in/movies/poppins/1000159030 |access-date=15 September 2021 |language=Malayalam |type=Motion Picture}}</ref> |- | rowspan="4" |2013 |''Okkadine'' |Shailaja |Telugu | |{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2022}} |- |''Jabardasth'' |Saraswati |Telugu | |<ref>{{Citation |title=Jabardasth Movie Review {2.5/5}: Critic Review of Jabardasth by Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/jabardasth/movie-review/18632561.cms |access-date=14 September 2021}}</ref> |- |''Myna'' |Myna |Kannada | |<ref>{{Cite web |title=Review: Mynaa is a beautiful love story |url=https://www.rediff.com/movies/review/south-review-mynaa/20130222.htm |access-date=17 September 2021 |website=Rediff.com}}</ref> |- |''Gunde Jaari Gallanthayyinde'' |Shravani / Bangaram{{Efn|Nithya Menen played a single character with two or more names.|name="twonames"}} |Telugu | |<ref>{{Cite web |last=Rajamani |first=Radhika |title=First look: Gunde Jaari Gallathayyinde |url=https://www.rediff.com/movies/report/south-first-look-gunde-jaari-gallathayyinde/20130326.htm |access-date=14 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref><br /><br /><ref>{{Citation |title=Gunde Jaari Gallanthayyinde Movie Review {3/5}: Critic Review of Gunde Jaari Gallanthayyinde by Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/gunde-jaari-gallanthayyinde/movie-review/19637373.cms |access-date=14 September 2021}}</ref> |- | rowspan="2" |2014 |''Malini 22 Palayamkottai'' |Malini |Tamil | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/malini-22-palayamkottai-hell-hath-no-fury/article5617473.ece|title=Malini 22 Palayamkottai: Hell hath no fury...|last=Rangan|first=Baradwaj|date=25 January 2014|work=The Hindu|access-date=15 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915030244/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/malini-22-palayamkottai-hell-hath-no-fury/article5617473.ece|archive-date=15 ਸਤੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 January 2014 |title=Movie review: Malini 22 Palayamkkotai's a revenge saga that offers nothing novel |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/movie-review-malini-22-palayamkkotai-s-a-revenge-saga-that-offers-nothing-novel/story-yMNdyqp38QCMtFclGczOZL.html |access-date=15 September 2021 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |- |''Bangalore Days'' |Natasha Francis |Malayalam |Cameo appearance |<ref>{{Cite web |title=Nithya Menen to do a special appearance in Bangalore Days |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/nithya-menen-to-do-a-special-appearance-in-bangalore-days/articleshow/34330487.cms |access-date=15 September 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bangalore Days is a young film |url=https://www.rediff.com/movies/report/slide-show-1-bangalore-days-is-a-young-film/20140514.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> |- | rowspan="7" |2015 |''Malli Malli Idi Rani Roju'' |Nazeera Khanum |Telugu | |<ref>{{Cite web |last=Rajamani |first=Radhika |title=The 5 BEST Telugu Actresses |url=https://www.rediff.com/movies/report/the-5-best-telugu-actresses/20160114.htm |access-date=14 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/malli-malli-idi-rani-roju-savour-these-moments/article6864993.ece|title=Malli Malli Idi Rani Roju: Savour these moments|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=6 February 2015|work=The Hindu|access-date=14 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914170012/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/malli-malli-idi-rani-roju-savour-these-moments/article6864993.ece|archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref> |- |''JK Enum Nanbanin Vaazhkai'' |Nithya |Tamil |Telugu version ''Rajadhi Raja'' released in 2016 |<ref name="primevideo.com">{{Cite web |title=Prime Video: Cheran's JK Enum Nanbanin Vaazhkai |url=https://www.primevideo.com/detail/Cherans-JK-Enum-Nanbanin-Vaazhkai/0TVOJWYARR6OALN46CFSMK9V3P |access-date=15 September 2021 |website=Primevideo.com |language=en-us }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Rangan">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/jk-enum-nanbanin-vaazhkai-movie-review/article6990853.ece|title=JK Enum Nanbanin Vaazhkai: A melodrama pulls its punches by getting all hip on us|last=Rangan|first=Baradwaj|date=13 March 2015|work=The Hindu|access-date=15 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424042701/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/jk-enum-nanbanin-vaazhkai-movie-review/article6990853.ece|archive-date=24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017|url-status=dead}}</ref> |- |''100 Days of Love'' |Sheela |Malayalam | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/love-in-bengaluru/article7011171.ece|title=Love in Bengaluru|last=George|first=Vijay|date=19 March 2015|work=The Hindu|access-date=15 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=100 Days of Love |url=https://www.sify.com/movies/100-days-of-love-review-malayalam-pdvliagajbjej.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150321233322/http://www.sify.com/movies/100-days-of-love-review-malayalam-pdvliagajbjej.html |archive-date=21 March 2015 |access-date=15 September 2021 |website=[[Sify]] |language=en}}</ref> |- |''S/O Satyamurthy'' |Valli |Telugu | |<ref>{{Cite web |last=Girl |first=Gossip |date=17 February 2015 |title=Nithya Menen plays bunny's sister in son of sathyamurthy |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2015-02-17/Nithya-Menen-plays-bunnys-sister-in-son-of-sathyamurthy/132035 |access-date=14 September 2021 |website=Thehansindia.com |language=en}}</ref> |- |''Kanchana 2'' |Ganga |Tamil | |<ref>{{Cite web |last=Srinivasan |first=Sudhir |date=17 April 2015 |title=Kanchana-2: Humour in a dated horror template |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/kanchana2-some-laughs-in-a-dated-horror-template/article7114023.ece |access-date=11 December 2021 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115093714/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/kanchana2-some-laughs-in-a-dated-horror-template/article7114023.ece |archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2020 |url-status=dead}}</ref> |- |''O Kadhal Kanmani'' |Tara Kalingarayar |Tamil | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/a-lightweight-but-enjoyable-romance/article7113868.ece|title=O Kadhal Kanmani: A lightweight but enjoyable romance|last=Rangan|first=Baradwaj|date=17 April 2015|work=The Hindu|access-date=14 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027223824/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/a-lightweight-but-enjoyable-romance/article7113868.ece|archive-date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Saraswathi |first=S. |title=Review: O Kadhal Kanmani is a celebration of love |url=https://www.rediff.com/movies/review/review-o-kadhal-kanmani-is-a-celebration-of-love-south/20150417.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff.com |language=en}}</ref> |- |''Rudhramadevi'' |Muktamba |Telugu | |<ref>{{Cite web |title=Nithya Menen is Mummidamma in Rudhramadevi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/nithya-menen-is-mummidamma-in-rudhramadevi/articleshow/35796420.cms |access-date=14 September 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/rudhramadevi-great-story-weak-movie/article7773348.ece|title=Rudhramadevi: great story, weak movie|last=Rangan|first=Baradwaj|date=17 October 2015|work=The Hindu|access-date=14 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102182645/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/rudhramadevi-great-story-weak-movie/article7773348.ece|archive-date=2 ਨਵੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="6" |2016 |''24'' |Priya |Tamil | |<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/nitya-menen-in-suriyas-24/|title=Nitya Menen in Suriya's '24'|date=30 July 2015|work=[[The Indian Express]]|access-date=15 September 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Saraswathi |first=S. |title=Review: 24 is an interesting thriller |url=https://www.rediff.com/movies/review/review-24-is-an-interesting-thriller-/20160506.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff.com |language=en}}</ref> |- |''Okka Ammayi Thappa'' |Mango / Satyabhama{{Efn|name="twonames"}} | rowspan="1" |Telugu | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Okka-Ammayi-Thappa-An-idea-that-goes-waste/article14416621.ece|title=Okka Ammayi Thappa: An idea that goes waste|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=10 June 2016|work=The Hindu|access-date=14 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914183621/https://www.thehindu.com/features/cinema/Okka-Ammayi-Thappa-An-idea-that-goes-waste/article14416621.ece|archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |''Kotigobba 2 /'' ''Mudinja Ivana Pudi'' | rowspan="2" |Subhashini / Shubha |Kannada | rowspan="2" |Bilingual film | rowspan="2" |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/Kotigobba-2-review-A-self-indulgent-star-vehicle/article14568035.ece|title=Kotigobba 2 review: A self-indulgent star vehicle|date=13 August 2016|work=The Hindu|access-date=17 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917072159/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/Kotigobba-2-review-A-self-indulgent-star-vehicle/article14568035.ece|archive-date=17 ਸਤੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref> |- |Tamil |- |''Janatha Garage'' |Anu |Telugu | |<ref>{{Cite web |date=1 September 2020 |title=4 Years for Janatha Garage: 5 reasons why the Jr NTR starrer makes for an entertaining watch |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/4-years-for-janatha-garage-5-reasons-why-the-jr-ntr-starrer-makes-for-an-entertaining-watch/photostory/77866731.cms |access-date=14 September 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |''Iru Mugan'' |Ayushi |Tamil | |<ref>{{Cite web |title=Iru Mugan: 10 Things to Know About Vikram's Film |url=https://www.ndtv.com/entertainment/iru-mugan-10-things-to-know-about-vikrams-film-1456494 |access-date=15 September 2021 |website=Ndtv.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Iru Mugan review:Thrilling entertainer |url=https://www.sify.com/movies/iru-mugan-reviewthrilling-entertainer-review-tamil-qjinJBhbjafaa.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160909182401/http://www.sify.com/movies/iru-mugan-reviewthrilling-entertainer-review-tamil-qjinJBhbjafaa.html |archive-date=9 September 2016 |access-date=15 September 2021 |website=[[Sify]] |language=en}}</ref> |- | rowspan="1" |2017 |''Mersal'' |Aishwarya Vetrimaaran |Tamil | |<ref>{{Cite web |title=Mersal- A crowd-pleaser that knows exactly who its audience is! |url=https://www.sify.com/movies/mersal--a-crowd-pleaser-that-knows-exactly-who-its-audience-is-review-tamil-rkskL9aebjffd.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018073506/http://www.sify.com/movies/mersal--a-crowd-pleaser-that-knows-exactly-who-its-audience-is-review-tamil-rkskL9aebjffd.html |archive-date=18 October 2017 |access-date=15 September 2021 |website=[[Sify]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 October 2017 |title=Mersal movie review: There is never a dull moment in this Ilayathalapathy Vijay starrer |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/mersal-movie-review-vijay-atlee-samantha-ruth-prabhu-kajal-aggarwal-star-rating-4895175/ |access-date=15 September 2021 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2018 |''Awe'' |Krishnaveni (Krish){{Efn|name="twonames"}} |Telugu | |<ref>{{Cite web |date=16 February 2018 |title=Awe movie review: Nani and Prasanth Varma's film is technically brilliant |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/awe-movie-review-in-awe-of-this-nani-film-its-director-prasanth-varma/story-DtVNKVlpQxLMNrhLiDUMXM.html |access-date=14 September 2021 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |- |''Geetha Govindam'' |Nithya |Telugu |Special appearance |<ref>{{Cite web |date=18 August 2018 |title=Do You Know How Many Hours Nithya Shot For Geeta Govindam? |url=https://menglish.tupaki.com/post/7188508/Nithya-Menon-for-Geetha-Govindam-Movie |website=Tupaki.com |access-date=18 ਮਈ 2023 |archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914094324/https://menglish.tupaki.com/post/7188508/Nithya-Menon-for-Geetha-Govindam-Movie |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/geetha-govindam-review-this-vijay-deverakonda-film-is-an-antithesis-to-arjun-reddy/article24696712.ece|title='Geetha Govindam' review: The good guy takes over|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=16 August 2018|work=The Hindu}}</ref> |- | rowspan="3" |2019 |''NTR: Kathanayakudu'' |Savitri |Telugu |Special appearance |<ref>{{Cite web |date=5 November 2018 |title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/ |access-date=14 September 2021 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- |''Praana'' |Tara Anuradha |Malayalam |Multilingual film |<ref name=":1" /><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/praana-review-a-thin-plot-pulled-off-well/article26037480.ece|title='Praana' review: A thin plot pulled off well|last=Praveen|first=S. R.|date=19 January 2019|work=The Hindu|access-date=15 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> |- |''Mission Mangal'' |Varsha Pillai |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|Hindi]] | |<ref>{{Cite web |title=Nithya Menen to debut in Bollywood through Akshay Kumar's 'Mission Mangal' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/nithya-menen-to-debut-in-bollywood-through-akshay-kumars-mission-mangal/articleshow/66523158.cms |access-date=14 September 2021 |website=The Times of India}}</ref> |- | rowspan="1" |2020 |''Psycho'' |Kamala Das IPS |Tamil | |<ref>{{Cite web |title=Nithya Menen was curious about her character in Psycho. This is why |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/nithya-menen-was-curious-about-her-character-in-psycho-this-is-why-1640052-2020-01-25 |access-date=29 July 2021 |website=India Today |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |2021 |''Ninnila Ninnila'' |Maya |Telugu | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ninnila-ninnila-to-release-on-zeeplex-this-friday/article33903090.ece|title='Ninnila Ninnila' opts for a digital release|date=22 February 2021|work=The Hindu|access-date=14 September 2021|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> |- |''Gamanam'' |Shailaputri Devi |Telugu |Anthology film; cameo appearance |<ref name="Gamanam2">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/shriya-sarans-gamanam-in-five-languages/article32580156.ece|title=Shriya Saran's 'Gamanam' in five languages|date=11 September 2020|work=[[The Hindu]]|access-date=18 September 2020}}</ref> |- |''Skylab'' |Gouri |Telugu |Also producer |<ref>{{Cite web |last=Vyas |date=11 July 2021 |title=Milky Beauty Tamannaah unveils First Look, Title of 'Skylab' |url=https://www.thehansindia.com/cinema/tollywood/milky-beauty-tamannaah-unveils-first-look-title-of-skylab-695290 |access-date=11 July 2021 |website=[[The Hans India]]}}</ref> |- | rowspan="4" |2022 |''Bheemla Nayak'' |Suguna |Telugu | |<ref>{{Cite web |title=Ayyappanum Koshiyum Telugu remake gets an interesting title? |url=https://www.thehansindia.com/cinema/tollywood/ayyappanum-koshiyum-telugu-remake-gets-an-interesting-title-693903 |access-date=5 July 2021 |website=Hans India |language=en}}</ref> |- |''19(1)(a)'' |Penkutty |Malayalam | |<ref>{{Cite web |last=Balach |first=Logesh |title=Vijay Sethupathi and Nithya Menen begin shooting for their Malayalam film 19 (1) (a) |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/vijay-sethupathi-and-nithya-menen-begin-shooting-for-their-malayalam-film-19-1-a-1738651-2020-11-06 |access-date=6 April 2021 |website=India Today |language=en}}</ref> |- |''Thiruchitrambalam'' |Shobana |Tamil | |<ref>{{Cite web |date=5 August 2021 |title=Dhanush and Nithya Menen's upcoming film 'D44' is titled 'Thiruchitrambalam' |url=https://www.thenewsminute.com/article/dhanush-and-nithya-menen-s-upcoming-film-d44-titled-thiruchitrambalam-153498 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805152531/https://www.thenewsminute.com/article/dhanush-and-nithya-menen-s-upcoming-film-d44-titled-thiruchitrambalam-153498 |archive-date=5 August 2021 |access-date=5 August 2021 |website=[[The News Minute]]}}</ref> |- |''Wonder Women'' |Nora Joseph |English | |<ref>{{Cite web |date=2022-11-02 |title='What A Level Of Promotion', Fans Perplexed As Nithya Menen Unveils 'Wonder Women' Pregnancy |url=https://www.indiatimes.com/entertainment/binge/what-a-level-of-promotion-nithiya-unveils-wonder-women-pregnancy-583643.html |access-date=2 Nov 2022 |website=Hans India |language=en |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102121345/https://www.indiatimes.com/entertainment/binge/what-a-level-of-promotion-nithiya-unveils-wonder-women-pregnancy-583643.html |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="2" |2023 |''Kolaambi'' |Arundhathi |Malayalam | |<ref>{{Cite web |title=Kolaambi is one of my all-time favourite film: Nithya Menen |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kolaambi-is-one-of-my-all-time-favourite-film-nithya-menen/articleshow/70723492.cms |access-date=15 September 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |{{Pending film|Aaram Thirukalpana}} |Celine |Malayalam | | |- |{{TBA}} |{{Pending film|Appavin Meesai}} |Sunanda |Tamil |Delayed | |} === ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! class="unsortable" | ਨੋਟਸ |-|{{Pending film|Color of a Nation}} | ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ | ਤੇਲਗੂ | ਲਘੂ ਫਿਲਮ | <ref>{{Cite web |date=7 July 2020 |title=3 Big International Awards for Nithya Menen's Colour of a Nation film |url=https://filmykeema.com/3-big-international-awards-for-nithya-menens-color-of-a-nation-film/amp/ |access-date=15 September 2021 |website=FilmyKeema}}</ref> |} === ਆਵਾਜ਼ ਕਲਾਕਾਰ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! class="unsortable" | ਨੋਟਸ |- | 2013 | ''ਗੁੰਡੇ ਜਾਰਿ ਗਲੰਥਯਿਂਦੇ ॥'' | [[ਈਸ਼ਾ ਤਲਵਾਰ|ਸ਼ਰੁਤੀ]] | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] | |- | rowspan="2" | 2019 | ''ਜੰਮੇ ਹੋਏ 2'' | ਐਲਸਾ | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] | |} == ੇਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" !Year !Song !Title !Language !Composer !Notes !{{Tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- |2010 |"Payasa" |''Aidondla Aidu'' |[[ਕੰਨੜ|Kannada]] |Abhijit-Joe | | |- | rowspan="2" |2011 |"Edo Anukunte" |''Ala Modalaindi'' |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|Telugu]] |[[ਕਲਿਆਨੀ ਮਲਿਕ|Kalyani Malik]] | | |- |"Ammammo Ammo" |''Ala Modalaindi'' |Telugu |[[ਕਲਿਆਨੀ ਮਲਿਕ|Kalyani Malik]] | | |- | rowspan="2" |2012 |"Oh Priya Priya" |<nowiki><i id="mwBRc">Ishq</i></nowiki> |Telugu |Anoop Rubens | | |- |"Payasam" |''Poppins'' |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |Ratheesh Vegha | | |- | rowspan="11" |2013 |"Arere Arere" |<nowiki><i id="mwBS0">Jabardasth</i></nowiki> |Telugu |S. Thaman | | |- |"Doore Doore Neengi" |<nowiki><i id="mwBTc">Natholi Oru Cheria Meenalla</i></nowiki> |Malayalam |Abhijith | | |- |"Modala Maleyante" |<nowiki><i id="mwBUA">Myna</i></nowiki> |Kannada |Jassie Gift |Solo singer | |- |"O Premada Poojari" |<nowiki><i id="mwBUo">Myna</i></nowiki> |Kannada |Jassie Gift |Duet with [[ਸ਼੍ਰੇਆ ਘੋਸ਼ਾਲ|Shreya Ghoshal]] | |- |"Thu Hi Rey" |''Gunde Jaari Gallanthayyinde'' |Telugu |Anoop Rubens | | |- |"Hi my name is malini" |''Malini 22 Palayamkottai'' |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] |Arvind & Shankar | | |- |"Kanneer Thulilye (Duet)" |''Malini 22 Palayamkottai'' |Tamil |Arvind & Shankar | | |- |"Madharthamma (Immigrant Mix)" |''Malini 22 Palayamkottai'' |Tamil |Arvind & Shankar | | |- |"Hi my name is malini" |<nowiki><i id="mwBXo">Malini 22</i></nowiki> |Telugu |Arvind & Shankar | | |- |"Navve Kaluva (Duet)" |<nowiki><i id="mwBYM">Malini 22</i></nowiki> |Telugu |Arvind & Shankar | | |- |"Yennali (Immigrant Mix)" |<nowiki><i id="mwBYw">Malini 22</i></nowiki> |Telugu |Arvind & Shankar | | |- |2015 |"Paalnilaa: Lets Do the Dandiya" |''Rockstar (2015 film)'' |Malayalam |Prashant Pillai | | |- | rowspan="2" |2016 |"Laalijo" |<nowiki><i id="mwBaE">24</i></nowiki> |Telugu |A. R. Rahman | | |- |"Hrudayam Kannulatho" |''100 Days of Love'' |Telugu |Govind Menon | |<ref>{{Cite web |title=Dulquer's 100 Days of Love to be remade in Telugu |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Dulquers-100-Days-of-Love-to-be-remade-in-Telugu/articleshow/51778643.cms |access-date=22 August 2016 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- |2018 |"Va Va Vo" |<nowiki><i id="mwBbY">Mohanlal</i></nowiki> |Malayalam |Tony Joseph Pallivathukal | | |- |2021 |"Thiruppavai" |''Margazhi Thingal'' |Tamil |Ravi G | | |- |2022 |Thaniye |Thaniye |Malayalam |Sidharth Menon |Music video | |- |2022 |Thanha |Thanha |Hindi |Sidharth Menon |Music video | |} == ਨੋਟਸ == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name}} * {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੰਦੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 73yudn9shy3cx4rxit1ebwx0998i0c9 0 169859 848649 848012 2026-09-30T07:42:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848649 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infobox film | name = ਮੂਸਾ ਜੱਟ | image = | alt = | caption = ਪੋਸਟਰ | native_name = <!-- {{Infobox name module|language|title}} or {{Infobox name module|title}} --> | director = ਦਿਲਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ | producer = {{ubl|ਰੁਪਾਲੀ ਗੁਪਤਾ}} | writer = ਗੁਰਿੰਦਰ ਡਿੰਪੀ | starring = {{ubl|[[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]]|ਸਵੀਤਾਜ ਬਰਾੜ}} | music = ਦ ਕਿਡ | cinematography = ਸੋਨੀ ਸਿੰਘ | editing = ਤਰੁਣ ਸਿੰਘ | production_companies = {{ubl|ਫਰਾਇਡੇ ਰਸ਼ ਪਿਕਚਰਜ਼|ਵਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓਜ਼}} | distributors = ਫਰਾਇਡੇ ਰਸ਼ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ | released = {{Film date|df=y|2021|10|1|ref1=<ref name="kiddaan.com">{{Cite web|url = https://kiddaan.com/release-date-of-sidhu-moosewalas-upcoming-movie-moosa-jatt-changed/|title = Release Date of Sidhu Moosewala's Upcoming Movie Moosa Jatt Changed|date = 18 June 2021|access-date = 30 ਮਈ 2023|archive-date = 4 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210904053019/https://kiddaan.com/release-date-of-sidhu-moosewalas-upcoming-movie-moosa-jatt-changed/amp/|url-status = dead}}</ref>}} | runtime = 130 ਮਿੰਟ <ref>{{cite web|title=Moosa Jatt|url=https://www.bbfc.co.uk/release/moosa-jatt-q29sbgvjdglvbjpwwc01mzm4oti|work=[[British Board of Film Classification]]|date=29 May 2023}}</ref> | country = ਭਾਰਤ | language = ਪੰਜਾਬੀ | budget = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> | gross = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> }} '''''ਮੂਸਾ ਜੱਟ''''' ਇੱਕ 2021 ਦੀ ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰਿੰਦਰ ਡਿੰਪੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਰੂਪਾਲੀ ਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਅਤੇ ਟਰੂ ਮੇਕਰਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|date=2020-11-11|title=Moosa Jatt movie trailer {{!}} review {{!}} story {{!}} cast {{!}} songs {{!}} release date|url=https://punjabipollywood.com/moosa-jatt-movie/|access-date=2021-09-03|website=PunjabiPollywood.com|language=en}}</ref><ref>https://news/bangladesh/english/santabanta+english-epaper-santaen/sidhu+moosewala+s+film+moosa+jatt+goes+on+the+floor+sweetaj+brar+will+feature+in+the+film+opposite+him-newsid-n231510820{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਵੀਤਾਜ ਬਰਾੜ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 8 ਅਕਤੂਬਰ, 2021 ਨੂੰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web|last=Gupta|first=Kajal|title=Moosa Jatt Box Office Collection Day 1 & 2 Worldwide: Sidhu Moosewala Film Earn 1.5 Crores On First Day|url=https://getindianews.com/moosa-jatt-box-office-collection-day-1-2-worldwide-sidhu-moosewala-film-earn-1-5-crores-on-first-day/|access-date=2021-12-20|website=getindianews.com|language=en-US|archive-date=2021-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220100433/https://getindianews.com/moosa-jatt-box-office-collection-day-1-2-worldwide-sidhu-moosewala-film-earn-1-5-crores-on-first-day/|url-status=dead}}</ref> == Cast == * [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] 'ਮੂਸਾ' ਵਜੋਂ<ref>{{Cite web|url=https://in.bookmyshow.com/movies/moosa-jatt/ET00311458|title=Moosa Jatt (2021) - Movie &#124; Reviews, Cast & Release Date - BookMyShow}}</ref> * 'ਰਾਣੀ' ਵਜੋਂ ਸਵੀਤਾਜ ਬਰਾੜ * ਮਹਾਬੀਰ ਭੁੱਲਰ "ਜੰਗ ਸਿੰਘ" (ਮੂਸਾ ਦਾ ਚਾਚਾ) ਵਜੋਂ * ਤਰਸੇਮ ਪਾਲ "ਸੰਘਾ" ਵਜੋਂ * ਭਾਨਾ ਸਿੱਧੂ "ਭਾਊ" ਵਜੋਂ * ਗੁਰਿੰਦਰ ਡਿੰਪੀ "ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ" ਵਜੋਂ * [[ਯਾਦ ਗਰੇਵਾਲ]] "" ਵਜੋਂ * ਸੰਜੂ ਸੋਲੰਕੀ "ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ" ਵਜੋਂ * ਸੁਰਿੰਦਰ ਬਾਠ "ਰਹਿਮਤ ਤਾਇਆ" ਵਜੋਂ * [[ਸਮੀਪ ਸਿੰਘ ਰਣੌਤ]] "ਮੂਸਾ" ਵਜੋਂ * ਪਰਦੀਪ ਬਰਾੜ "ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਬਰਾੜ" ਵਜੋਂ * ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ "ਟੋਚੀ" ਵਜੋਂ * ਸੁੱਖ ਦੰਦੀਵਾਲ "ਪਸਤੌਲ" ਵਜੋਂ * ਕੁਲਵੀਰ ਮੁਸ਼ਕਾਬਾਦ "ਪਾਲਾ ਸਿੰਘ" ਵਜੋਂ * ਮਨਜਿੰਦਰ ਮਾਖਾ "ਗੇਲਾ" ਵਜੋਂ == ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ == 12 ਨਵੰਬਰ, 2020 ਨੂੰ, ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਟੀਮ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਫ਼ਿਲਮ ਮੂਸਾਜੱਟ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite web|date=2020-11-12|title=Home|url=https://www.ptcpunjabi.co.in/moosa-jatt-sidhu-moosewala-announces-his-next-film|access-date=2021-08-25|website=PTC Punjabi}}</ref> ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ ਦਸੰਬਰ 2020 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ 18 ਜੂਨ 2021 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਚੱਲ ਰਹੀ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|COVID-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 29 ਮਈ 2022 ਨੂੰ ਹੋਈ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। == ਰਿਲੀਜ਼ == ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਆਖਰਕਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>https://m.tribuneindia.com/news/lifestyle/sidhu-moosewalas-first-movie-moosa-jatt-will-not-be-releasing-in-india-318232 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210930115221/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/sidhu-moosewalas-first-movie-moosa-jatt-will-not-be-releasing-in-india-318232 |date=2021-09-30 }} {{Cite web |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/sidhu-moosewalas-first-movie-moosa-jatt-will-not-be-releasing-in-india-318232 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2026-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210930115221/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/sidhu-moosewalas-first-movie-moosa-jatt-will-not-be-releasing-in-india-318232 |archive-date=2021-09-30 |url-status=bot: unknown}} {{Dead link|date=February 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newznew.com/sidhu-moose-walas-first-movie-moosa-jatt-will-no-longer-be-releasing-in-india/|title=Sidhu Moose Wala's first movie " Moosa Jatt" will no longer be releasing in India|date=29 September 2021}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ, ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਵੰਡ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":0"/><ref name="kiddaan.com">{{Cite web|url = https://kiddaan.com/release-date-of-sidhu-moosewalas-upcoming-movie-moosa-jatt-changed/|title = Release Date of Sidhu Moosewala's Upcoming Movie Moosa Jatt Changed|date = 18 June 2021|access-date = 30 ਮਈ 2023|archive-date = 4 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210904053019/https://kiddaan.com/release-date-of-sidhu-moosewalas-upcoming-movie-moosa-jatt-changed/amp/|url-status = dead}}</ref> == ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ == {{Infobox album | name = ਮੂਸਾ ਜੱਟ | type = ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ | artist = ਕਿਡ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਰੂਟਜ਼ | cover = | alt = | released = ਸਤੰਬਰ 2021 | recorded = | venue = | studio = | genre = ਫ਼ਿਲਮ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ | length = 10:28 | label = ਟਾਈਮਜ਼ ਮਿਊਜ਼ਕ | producer = | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = | misc = | audio1 = }} 1 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ, ਦ ਲੇਬਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਟ੍ਰੈਕ, "ਜੈਲਾਨ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਖੁਦ [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦ ਕਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|date=2021-09-01|title=Jailaan (Moosa Jatt) Review: The First Song From Sidhu Moosewala's Moosa Jatt Is Finally Out|url=https://kiddaan.com/jailaan-song-moosa-jatt-review/|access-date=2021-09-03|website=Kiddaan|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|title=Jailaan: The first song from Sidhu Moose Wala's 'Moosa Jatt' is out - Times of India|website=[[The Times of India]]|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/music/jailaan-the-first-song-from-sidhu-moose-walas-moosa-jatt-is-out/articleshow/85858829.cms}}</ref><ref>{{Cite web|title=Jailaan: Sidhu Moose Wala's Song From His Film 'Moosa Jatt' Is Most Viewed On YouTube Amongst Punjabi Songs|url=https://www.spotboye.com/pollywood/pollywood-music/jailaan-sidhu-moose-wala-s-song-from-his-film-moosa-jatt-is-most-viewed-on-youtube-amongst-punjabi-songs/61321b47e002610f016787f0|access-date=2021-09-03|website=www.spotboye.com|language=en}}</ref> ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਸਿੰਗਲ, "ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ", ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 7 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਟਰੈਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|date=2021-09-07|title=Moosa Jatt: Sidhu Moosewala and Sweetaj Brar's song 'Ikk Duje De!' fills hearts with love.|url=https://www.ptcpunjabi.co.in/moosa-jatt-sidhu-moosewala-and-sweetaj-brars-song-ikk-duje-de-fills-hearts-with-love|access-date=2021-09-10|website=PTC Punjabi}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-09-08|title=Ikk Duje De - Sweetaj Brar-SIDHU MOOSE WALA - Moosa Jatt -|url=https://thetamashah.com/ikk-duje-de-sweetaj-brar-sidhu-moose-wala-moosa-jatt/|access-date=2021-09-10|website=The Tamashah|language=en-US|archive-date=2021-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210910065229/https://thetamashah.com/ikk-duje-de-sweetaj-brar-sidhu-moose-wala-moosa-jatt/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=सिद्धू मूसे वालाच्या चित्रपटातील नवीन गाणे 'जेलान' रिलीज|url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/bollywood-news/sidhu-moose-wala-debut-film-moosa-jatt-song-jailaan-released/articleshow/85925360.cms}}</ref> {{Tracklist | headline = ਗੀਤ ਦੀ ਸੂਚੀ | total_length = 10:28 | extra_column = ਗਾਇਕ | title1 = ਜੇਲਾਂ | extra1 = [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] | length1 = 2:58<ref>{{Cite web|url = https://kiddaan.com/jailaan-song-moosa-jatt-review/|title = Jailaan (Moosa Jatt) Review: The First Song from Sidhu Moosewala's Moosa Jatt is Finally Out|date = September 2021|access-date = 2023-05-30|archive-date = 2023-04-20|archive-url = https://web.archive.org/web/20230420054322/https://kiddaan.com/jailaan-song-moosa-jatt-review/amp/|url-status = dead}}</ref> | title2 = ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ | extra2 = ਸਵੀਤਾਜ ਬਰਾੜ | length2 = 4:12<ref>{{Cite web|url=https://kiddaan.com/ikk-duje-de-review-sweetaj-brar-and-sidhu-moosewalas-chemistry-has-left-us-wanting-for-more/|title = Ikk Duje de Review: Sweetaj Brar and Sidhu Moosewala's Chemistry Has Left Us Wanting for More|date = 7 September 2021}}</ref> | lyrics1 = ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ | lyrics2 = ਮਨਿੰਦਰ ਕੈਲੇ | lyrics3 = ਬੱਬੂ ਬਰਾੜ | music1 = ਦ ਕਿਡ | music2 = ਦੇਸੀ ਰੂਟਜ਼ | music3 = ਦ ਕਿਡ | title3 = ਥਾਪੀਆਂ | extra3 = ਬਲਕਾਰ ਅਣਖੀਲਾ, ਮਨਜਿੰਦਰ ਗੁਲਸ਼ਨ | length3 = 03:58 }} <ref>{{Cite web|last=Kahlon|first=Sukhpreet|title=Moosa Jatt review: Sidhu Moosewala's debut film is an action thriller with a confused plot|url=https://www.cinestaan.com/reviews/moosa-jatt-47543|access-date=2021-12-20|website=Cinestaan|archive-date=2021-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009052951/https://www.cinestaan.com/reviews/moosa-jatt-47543|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{IMDb title|tt15122330}} {{Sidhu Moose Wala}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2021 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] n5basmtmfqirf82awzhej3miinsgcly 0 171469 848432 742348 2026-09-29T16:56:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848432 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਦੁਰਸੂ ਝੀਲ | other_name = ਟੇਰਕੋਸ ਝੀਲ <!-- Images -->| image = | alt = | caption = | image_bathymetry = | alt_bathymetry = | caption_bathymetry = <!-- Stats --> | location = [[ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਸੂਬਾ]], [[ਤੁਰਕੀ]] | group = | coordinates = {{coord|41|20|N|28|34|E|region:TR_type:waterbody|display =inline,title}} | type = [[ਝੀਲ]] | etymology = | part_of = | inflow = | outflow = | catchment = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | basin_countries = ਤੁਰਕੀ | agency = | date-built = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | date-flooded = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | length = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | width = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | area = {{convert|39|km2}} | depth = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | max-depth = {{convert|11|m}} | volume = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | residence_time = | shore = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | elevation = {{convert|4.5|m}} | frozen = | islands = | cities = <!-- Map --> | reference = }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description matches Wikidata]] [[Category:Pages using infobox body of water with auto short description]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''ਦੁਰਸੂ ਝੀਲ''' (ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਟੇਰਕੋਸ''' ਜਾਂ '''ਟਾਰਗਸ''' ਝੀਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="paris">{{Cite web |date=23 January 2020 |title=Erdogan allows son-in-law, Qatar's Moza to own lands on new Istanbul Canal route |url=https://www.thereference-paris.com/9517 |access-date=27 ਜੂਨ 2023 |archive-date=10 ਜੂਨ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610164116/https://www.thereference-paris.com/9517 |url-status=dead }}</ref> ) [[ਤੁਰਕੀ]] ਦੇ [[ਈਸਟ ਥਰੇਸ|ਥਰੇਸ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾਬੱਧ [[ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਨਹਿਰ]] ਦੁਆਰਾ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<ref name="paris" /> ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਝੀਲ ਸਥਿਤ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਗਭਗ 900 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Durusu gölü ve tarihi ( in Turkish ) |url=https://www.goller.gen.tr/durusu-golu.html}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਖੇਤਰ ਮੱਧਕਾਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂਆਂ ਦੀ ਬਸਤੀ ਸੀ। ''ਟ੍ਰਾਈਕੋਸ'' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮੱਠ [[ਜੇਨੋਆ ਗਣਰਾਜ|ਜੀਨੋਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਨੂੰ [[ਇਸਤਾਨਬੁਲ|ਇਸਤਾਂਬੁਲ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਜਲ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1868 ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਰਿਆਇਤ ਇੱਕ ਓਟੋਮੈਨ - ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਵਰਣਨ == ਝੀਲ [[ਇਸਤਾਨਬੁਲ|ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਪ੍ਰਾਂਤ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਝੀਲ ਦਾ ਮੱਧ ਬਿੰਦੂ ਲਗਭਗ {{coord|41|20|N|28|34|E}} ਹੈ। ਇਹ ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਦੂਰੀ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (25 ਮੀਲ) ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ ਲਗਭਗ 4.5 ਮੀਟਰ (15 ਫੁੱਟ) ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਡੂੰਘਾਈ 11 ਮੀਟਰ (36 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 39 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (15 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ। ਬਾਰਸ਼ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ, 162 ਮਿਲੀਅਨ m3 ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀ ਇਹ ਝੀਲ ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਅਤੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 20% ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੁਰਸੂ ਝੀਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ [[ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ|ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ]] ਤੱਟ ਤੋਂ 700 ਮੀਟਰ (2,300 ਫੁੱਟ) ਚੌੜੀ ਪੱਟੀ ਕਰਕੇ ਵੱਖ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਈਸਟ੍ਰੈਂਸ ਕ੍ਰੀਕ ਹੈ। ਡਰੇਨੇਜ ਬੇਸਿਨ 619 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (239 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ।<ref>[https://eodev.com/gorev/404724 Eodev page {{In lang|tr}}]</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] glenrvq4os095csclp1ir2dke7pxpr9 0 172649 848436 734910 2026-09-29T17:03:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848436 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਦੋਰਜੀ ਖਾਂਡੂ | image = Dorjee Khandu.jpg | caption = | birth_date = {{Birth date|1955|3|19|df=y}}<ref name=express>{{cite news|title=A state politics veteran|url=http://www.indianexpress.com/news/a-state-politics-veteran/27943/|accessdate=5 May 2011|newspaper=Indian Express|date=10 April 2007}}</ref> | death_date = {{Death date and age|2011|04|30|1955|3|19|df=y}} | birth_place = ਗਯਾਂਗਖਰ ਪਿੰਡ, [[ਨਾਰਥ ਈਸਟ ਫਰੰਟੀਅਰ ਏਜੰਸੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | residence = | alma_mater = | death_place = [[ਤਵਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੋਬੋਟਾਂਗ]], [[ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = ਸਿਆਸਤਦਾਨ | profession = | nationality = [[ਭਾਰਤ]]ੀ | party = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | spouse = | children = [[ਪੇਮਾ ਖਾਂਡੂ]] | order = 6ਵਾਂ | office = ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ | termstart = 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2007 | termend = 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 | predecessor = ਗੇਗੋਂਗ ਅਪਾਂਗ | successor = ਜਾਰਬੋਮ ਗ੍ਰੈਮਲਿਨ | termstart2 = | termend2 = | predecessor2 = | successor2 = | signature = | awards = | website = | footnotes = | date = | year = | source = }} '''ਦੋਰਜੀ ਖਾਂਡੂ''' (19 ਮਾਰਚ 1955 – 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਅਰੁਨਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ|ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ 2009 ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ; ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੁਰੂਆਤ ਦੋਰਜੀ ਖਾਂਡੂ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਲੇਕੀ ਦੋਰਜੀ ਦੇ ਘਰ [[ਨਾਰਥ-ਈਸਟ ਫ੍ਰੰਟੀਅਰ ਅਜੰਸੀ|ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਸਰਹੱਦੀ ਏਜੰਸੀ]], [[ਤਵਾਂਗ]] ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਗਯਾਂਗਖਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/004200704091873.htm|title=Dorjee Khandu to be new Arunachal CM|date=9 April 2007|work=The Hindu|access-date=5 May 2011}}</ref> ; ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਦੋਰਜੀ ਖਾਂਡੂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪਤਨੀਆਂ, ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ]] ਅਤੇ ਡੋਨੀ-ਪੋਲੋਇਜ਼ਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਸੀ। <ref>[https://web.archive.org/web/20110507122927/http://www.sify.com/news/arunachal-chief-minister-s-family-prays-for-his-safe-return-news-national-lfblD4dafci.html "Arunachal chief minister's family prays for his safe return"]. </ref> ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਪੇਮਾ ਖਾਂਡੂ, ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੂਬੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਦੋਰਜੀ ਖਾਂਡੂ ਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ|ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ]] ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤਵਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝ ਗਿਆ। <ref name="Dorjee Khandu Reference1">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india/dorjee-khandu-sworn-in-as-arunachal-cm/story-qQZvhAEwlJOc8I5gesJu0H.html|title=Dorjee Khandu sworn in as Arunachal CM|date=25 October 2009|access-date=19 February 2021|publisher=Hindustan Times|language=en}}</ref> 1980 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਏਐਸਐਮ ਵਜੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ 1983 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। * 1982: ਚੇਅਰਮੈਨ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ। * 1983-87: ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪੱਛਮੀ ਕਾਮੇਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ 1983-87 ਵਜੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। === ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ === ਲੋਕ-ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਆਧੁਨਿਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ-ਏ-ਵਿਜ਼ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ। ਟਰਾਂਸ-ਅਰੁਣਾਚਲ ਹਾਈਵੇਅ, ਗ੍ਰੀਨ ਫੀਲਡ ਏਅਰਪੋਰਟ, ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨਾਂ, ਨਵਾਂ ਰਾਜ ਸਿਵਲ ਸਕੱਤਰੇਤ, ਨਵੀਂ ਅਸੈਂਬਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਆਦਿ। ਉਸ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਰਮਵੀਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਚ 1990 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਥਿੰਗਬੂ-ਮੁਕਟੋ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਨਿਰਵਿਰੋਧ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਮਾਰਚ 1995 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਸੇ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 21 ਮਾਰਚ 1995 ਤੋਂ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। * 21 ਸਤੰਬਰ 1996, ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਵੈਟਰਨਰੀ, ਡੇਅਰੀ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। * 1998, ਉਹ 1998-2006 ਤੱਕ ਬਿਜਲੀ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। * ਅਕਤੂਬਰ 1999, ਉਹ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਤੀਜੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ 15 ਅਕਤੂਬਰ 2002 ਤੋਂ 27 ਜੁਲਾਈ 2003 ਤੱਕ ਖਾਣਾਂ, ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। * 28 ਜੁਲਾਈ 2003, ਉਹ ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। * 2004, ਉਹ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੋ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਨਿਰਵਿਰੋਧ ਮੁੜ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ, ਐਨਸੀਈਆਰ, ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ। <ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1040427/asp/northeast/story_3137518.asp|title=Arunachal Pradesh to ask Centre for relief|last=Bhattacharyya|first=Rajeev|date=26 April 2004|work=Telegraph|access-date=5 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026062455/http://www.telegraphindia.com/1040427/asp/northeast/story_3137518.asp|archive-date=26 October 2012}}</ref> === ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ === 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2007 ਨੂੰ, ਉਹ [[ਗੇਗੋਂਗ ਅਪਾਂਗ]] ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਕੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। <ref name="Dorjee Khandu Reference2">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india/factfile-dorjee-khandu/story-w1kusXYOOFZCAZBDIaJo2O.html|title=Factfile: Dorjee Khandu|date=4 May 2011|access-date=19 February 2021|publisher=Hindustan Times|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=360e14e1-e618-49ad-a9a4-36fd203fd259&MatchID1=4443&TeamID1=4&TeamID2=3&MatchType1=2&SeriesID1=1104&PrimaryID=4443|title=Khandu Dorjee becomes Arunachal Chief Minister|date=9 April 2007|work=Hindustan Times|access-date=25 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20071228182839/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=360e14e1-e618-49ad-a9a4-36fd203fd259&MatchID1=4443&TeamID1=4&TeamID2=3&MatchType1=2&SeriesID1=1104&PrimaryID=4443|archive-date=28 December 2007|location=India}}</ref> ਦੁਬਾਰਾ 2009 ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਉਸੇ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਨਿਰਵਿਰੋਧ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ 25 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। <ref name="Dorjee Khandu Reference2" /> <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Dorjee-Khandu-sworn-in-as-chief-minister-of-Arunachal/articleshow/5159323.cms|title=Dorjee Khandu sworn in as chief minister of Arunachal|date=25 October 2009|work=The Times of India|access-date=25 October 2009|location=India}}</ref> == ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਮੌਤ == 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਨੂੰ [[ਤਵਾਂਗ]] ਤੋਂ [[ਈਟਾਨਗਰ|ਈਟਾਨਗਰ ਦੀ]] ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਖਾਂਡੂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਲੀਕਪਟਰ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article1980769.ece|title=Arunachal Pradesh CM's helicopter goes missing|last=Talukdar|first=Sushanta|date=30 April 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=2 May 2011|location=[[Paris]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503063815/http://www.thehindu.com/news/national/article1980769.ece|archive-date=3 ਮਈ 2011|url-status=dead}}</ref> 2 ਮਈ ਨੂੰ, ਖ਼ਰਾਬ ਮੌਸਮ ਕਾਰਨ ਖਾਂਡੂ ਦੀ ਹਵਾਈ ਖੋਜ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ|ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ]], ਪੁਲਿਸ, SSB ਅਤੇ ITBP ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਖੋਜ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ। <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-02/guwahati/29495549_1_operation-tashi-yangshi-district-ground-search|title=Weather hurdle shifts focus on ground ops|date=2 May 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=2 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105085935/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-02/guwahati/29495549_1_operation-tashi-yangshi-district-ground-search|archive-date=5 November 2012}}</ref> ਕਰਮਚਾਰੀ ਪੱਛਮੀ ਕਾਮੇਂਗ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ 66 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਭਾਰੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ। ਗਵਾਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਧਮਾਕੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਹੈਲੀਕਪਟਰ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Site-for-chopper-crash-identified/Article1-692461.aspx|title=Khandu's chopper search confined to 66 sq km|date=2 May 2011|work=Hindustan Times|access-date=2 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110504230125/http://www.hindustantimes.com/Site-for-chopper-crash-identified/Article1-692461.aspx|archive-date=4 May 2011}}</ref> 4 ਮਈ 2011 ਨੂੰ, ਸਵੇਰੇ 11 ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ, ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਕਰੈਸ਼ ਹੋਏ ਹੈਲੀਕਪਟਰ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਲੱਭੇ ਗਏ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੁਰਘਟਨਾਂ ਲਈ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਦੀ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਇੰਜਣ ਚਾਰ ਸੀਟਰ ਯੂਰੋਕਾਪਟਰ ਬੀ8 ਜੋ ਪਵਨ ਹੰਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,ਹੈਲੀਕਪਟਰ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ <ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/will-government-overhaul-pawan-hans/151264-3.html|title=Will government overhaul Pawan Hans?|date=4 May 2011|work=CNN IBN|access-date=5 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015064013/http://ibnlive.in.com/news/will-government-overhaul-pawan-hans/151264-3.html|archive-date=15 October 2012}}</ref> [[ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ|ਪੀ ਚਿਦੰਬਰਮ]], ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ (ਭਾਰਤ)|ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਨੇ]] 5 ਮਈ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਦੋਰਜੀ ਖਾਂਡੂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖਬਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/rssfeed/NewDelhi/Arunachal-CM-Dorjee-s-body-recovered-Chidambaram/Article1-693607.aspx|title=Arunachal CM Dorjee's body recovered: Chidambaram|date=5 May 2011|work=Hindustan Times|access-date=5 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110508100556/http://www.hindustantimes.com/rssfeed/NewDelhi/Arunachal-CM-Dorjee-s-body-recovered-Chidambaram/Article1-693607.aspx|archive-date=8 May 2011}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰੀਫਿੰਗ ਵਿੱਚ [[ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ|ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ]], ਐਸਐਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਦੋਰਜੀ ਖਾਂਡੂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਨ। <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-04/india/29508455_1_chopper-crash-handique-helicopter-crash|title=Arunachal CM Dorjee Khandu killed in chopper crash|date=4 May 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=5 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105091239/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-04/india/29508455_1_chopper-crash-handique-helicopter-crash|archive-date=5 November 2012}}</ref> ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਮੋਨਪਾ ਬੋਧੀ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਵਾਂਗ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਗਿਆਂਗਖਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/other-states/article1993889.ece|title=Last rites of Khandu at Gyangkhar village|date=2011-05-05|work=The Hindu|access-date=2011-05-05}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਮੰਤਰੀ ਜਾਰਬੋਮ ਗੈਮਲਿਨ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ, ਉਸੇ ਸਾਲ 31 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਵਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] h7w7h1519c5lkda3c7f7zz2qy08opoy 0 173176 848422 828276 2026-09-29T16:25:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848422 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Mandodari_based_on_Raja_Ravi_Varma's_painting_(cropped).jpg|thumb|239x239px|ਦਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Ajaan_Geoff_Almsround.jpg|alt=Buddhist Dana|thumb|ਬੋਧੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਦਾਨ (donation) ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਨੂੰ ਮਾਲਕੀ ਛੱਡਣਾ ਹੈ।]] [[ਤਸਵੀਰ:343-The-Buddha-on-Alms-Round-Original.jpg|alt=Dana|thumb]] '''ਦਾਨ''' (ਦੇਵਨਾਗਰੀ:{{lang|sa|दान}} ਅੰਗਰੇਜੀ :{{IAST|Dāna}} (donation )<ref>{{Cite web |date=2019-08-11 |title=Danam, Dānam: 1 definition |url=https://www.wisdomlib.org/definition/danam |access-date=2022-10-23 |website=Wisdom Library |language=en}}</ref> ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦਾਰਤਾ, ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਕੁਝ ਦੇਣ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Moral Issues in Six Religions|last=Cole|first=William Owen|publisher=Heinemann|year=1991|isbn=978-0435302993|pages=104–105}}</ref>{{R|ckc}} [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]], [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੁੱਧ ਧਰਮ,]] [[ਜੈਨ ਧਰਮ]] ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਵਿੱਚ, ਦਾਨ ਉਦਾਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਕਟ ਜਾਂ ਲੋੜ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਜਨਤਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="ganguli2">{{cite book|title=Mahabharata|publisher=Bharata Press|year=1893|location=Calcutta|at=LVIII|translator-last=Ganguli|translator-first=Kisari Mohan|chapter=Anusasana Parva|chapter-url=https://archive.org/details/mahabharataofkri08royp/page/306/mode/2up?view=theater}}</ref> ਦਾਨ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਭਿਆਸ ਹੈ, ਜੋ [[ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ|ਵੈਦਿਕ]] ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="shahsoulful2">{{cite book|title=Soulful Corporations: A Values-Based Perspective on Corporate Social Responsibility|last1=Shah|first1=Shashank|last2=Ramamoorthy|first2=V.E.|publisher=Springer|year=2013|isbn=978-81-322-1274-4|page=125|quote=The concept of Daana (charity) dates back to the Vedic period. The Rig Veda enjoins charity as a duty and responsibility of every citizen.}}</ref><ref name="birunihind2">{{cite book|title=Alberuni's India|last=Bīrūnī|first=Muḥammad ibn Aḥmad|date=1910|publisher=Kegan Paul, Trübner & Co.|volume=2|location=London|pages=149–150|chapter=LXVII: On Alms, and how a man must spend what he earns|chapter-url=http://www.columbia.edu/cu/lweb/digital/collections/cul/texts/ldpd_5949073_002/pages/ldpd_5949073_002_00000157.html?toggle=image&menu=maximize&top=&left=}}</ref> {{ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ}} == ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ == ਦਾਨ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: {{lang|sa|दान}}) ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕੁਝ ਦੇਣਾ ਦਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ(ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ) ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="sedict2">{{cite web |title=Spoken Sanskrit Dictionary: दान |url=http://spokensanskrit.de/index.php?tinput=dAna&direction=SE&script=HK&link=yes&beginning=0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214071820/http://spokensanskrit.de/index.php?tinput=dAna&direction=SE&script=HK&link=yes&beginning=0 |archive-date=2014-12-14 |publisher=University of Koeln, Germany}}</ref> ਹੋਰ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦੇਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="sedict3">{{cite web |title=Spoken Sanskrit Dictionary: दान |url=http://spokensanskrit.de/index.php?tinput=dAna&direction=SE&script=HK&link=yes&beginning=0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214071820/http://spokensanskrit.de/index.php?tinput=dAna&direction=SE&script=HK&link=yes&beginning=0 |archive-date=2014-12-14 |publisher=University of Koeln, Germany}}</ref> ਦਾਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੋਪਾਕਾਰਾ (ਤ੍ਰਿਕਾਰਾ) ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਕੰਮ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ; ਦੱਖਣਾ (ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਰਾਸ਼ੀ ਜਾਂ ਫੀਸ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਿਕਸ਼ਾ () ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਭੀਖ।) ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਦਾਨ ਦੇਣਾ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦੇਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਦਾਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੋਪਾਕਾਰ ({{lang|sa|परोपकार}}) ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਕੰਮ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ;<ref>{{cite web |title=Spoken Sanskrit Dictionary: दक्षिणा |url=http://spokensanskrit.de/index.php?tinput=dakSiNA&direction=SE&script=HK&link=yes&beginning=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427213425/http://spokensanskrit.de/index.php?tinput=dakSiNA&direction=SE&script=HK&link=yes&beginning=0 |archive-date=2015-04-27 |publisher=University of Koeln, Germany}} * {{cite book|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism|last=Lochtefeld|first=James G.|publisher=Rosen Publishing Group|year=2002|isbn=978-0-8239-3179-8|volume=A–M|page=169}}</ref> ਦੱਖਣਾ ({{lang|sa|दक्षिणा}}) ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਰਾਸ਼ੀ (ਫੀਸ, शुल्क) ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਿਕਸ਼ਾ ({{lang|sa|भिक्षा}}) ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਭੀਖ।<ref>{{cite web |title=Spoken Sanskrit Dictionary: bhikSA |url=http://spokensanskrit.de/index.php?tinput=dakSiNA&direction=SE&script=HK&link=yes&beginning=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427213425/http://spokensanskrit.de/index.php?tinput=dakSiNA&direction=SE&script=HK&link=yes&beginning=0 |archive-date=2015-04-27 |publisher=University of Koeln, Germany}} * {{cite book|title=Religious Perspectives on Human Vulnerability in Bioethics|last1=Gomez|first1=Alberto Garcia|last2=Garcia|first2=Alberto|last3=Miranda|first3=Gonzalo|publisher=Springer|year=2014|isbn=978-94-017-8735-2|pages=170–171}}</ref> ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂ ਪਛਾਣੀ ਗਈ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[13] ਜਦੋਂ ਕਿ ਦਾਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਜਨਤਕ ਲਾਭ ਲਈ ਦਾਨ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦੀ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਉਤਸਰਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ, ਸਕੂਲ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਸਿੰਚਾਈ ਦਾ ਖੂਹ ਬਣਾਉਣਾ, ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣਾ, ਜਾਂ ਦੇਖਭਾਲ ਸਹੂਲਤ ਬਣਾਉਣਾ, ਆਦਿ 'ਤੇ ਹੈ।[14]: 54–62 === ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ === ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਗਵੇਦ 'ਚ ਦਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਚਰਚਾ ਹੈ।<ref name=rhdana>{{cite journal|first=R.|last=Hindery|title=Comparative ethics in Hindu and Buddhist traditions|journal=The Journal of the International Association of Buddhist Studies|volume=2|number=1|page=105}}</ref> ਰਿਗਵੇਦ ਇਸ ਨੂੰ ਸਤਿਆ "ਸੱਚ" ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਜਨ ਵਿੱਚ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੋਸ਼ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name=rhdana/> ਇਹ ਆਪਣੇ ਭਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਦਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 17.20 ਤੋਂ 17.22 ਤੱਕ ਦਾਨ ਦੇ ਸਹੀ ਅਤੇ ਗਲਤ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name=rthg>[[s:The Rig Veda/Mandala 10/Hymn 117|The Rig Veda]], Mandala 10, Hymn 117, Ralph T. H. Griffith (Translator)</ref>: 653–655  ਇਹ 17.20 ਆਇਤ ਵਿੱਚ ਸਾਤਵਿਕਮ (ਚੰਗਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸ਼ੁੱਧ) ਦਾਨ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 17.21 ਆਇਤ ਵਿੱਚ ਰਜਸ (ਜਨੂੰਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ) ਦਾਨ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਬੇਰੁਖੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 17.22 ਆਇਤ ਵਿੱਚ ਤਮਸ (ਅਗਿਆਨ, ਹਨੇਰਾ, ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ) ਦਾਨ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਲਤ ਜਗ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਅਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ(ਆਂ) ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ 17 ਵਿੱਚ, ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਸਾਤਵਿਕਮ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਦਾਨ ਦਾ ਚੰਗਾ ਰੂਪ ਬਿਹਤਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਤਾਮਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।[4]: 634–661  ਹਿੰਦੂ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://sanskritdocuments.org/all_sa/brinew-proofed_sa.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214104135/http://sanskritdocuments.org/all_sa/brinew-proofed_sa.html|archive-date=2014-12-14|title=॥ बृहदारण्यकोपनिषत् ॥|work=sanskritdocuments.org}}</ref><br/> Learn three cardinal virtues — [[Temperance (virtue)|self restraint]], charity and [[Compassion#Hinduism|compassion]] for all life.|Brihadaranyaka Upanishad, V.ii.3|<ref name=kane/><ref>{{cite book|url=https://archive.org/stream/Brihadaranyaka.Upanishad.Shankara.Bhashya.by.Swami.Madhavananda#page/n843/mode/2up|title=Brihadaranyaka Upanishad|year=1950 |translator-first=Swami|translator-last=Madhavananda|publisher=Advaita Ashrama|page=816|postscript=. For discussion: pages 814–821.}}</ref>}} [[Chandogya Upanishad]], Book III, similarly, states that a virtuous life requires: {{transliteration|sa|[[Tapas (Sanskrit)|tapas]]}} (asceticism), {{transliteration|sa|dāna}} (charity), {{transliteration|sa|arjava}} (straightforwardness), {{transliteration|sa|[[ahimsa]]}} (non-injury to all sentinent beings) and {{transliteration|sa|satyavacana}} (truthfulness).<ref name=kane>{{cite book|first=Pandurang Vaman|last=Kane|chapter-url=https://archive.org/stream/historyofdharmas029210mbp#page/n61/mode/2up|chapter=Samanya Dharma|title=History of Dharmasastra|year=1941 |publisher=Bhandarkar Oriental Research Institute|location=Poona|volume=2, Part 1|page=5}}</ref> ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਆਦਿ ਪਰਵ, ਅਧਿਆਇ 91 ਵਿੱਚ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਮਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਉਹ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book|translator-first=M.N.|translator-last=Dutt|chapter-url=https://archive.org/stream/aproseenglishtr00duttgoog#page/n143/mode/2up|chapter=XCI: Sambhava Parva|title=Adi Parva |year=1895 | page=132|publisher=Calcutta, Printed by H.C. Dass }}</ref>: 3–4  ਆਦਿ ਪਰਵ ਦੇ ਅਧਿਆਇ 87 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਨ ਪਰਵ, ਅਧਿਆਇ 194 ਵਿੱਚ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ, "ਨੀਚ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਅਸੱਤ ਨੂੰ ਸੱਚ ਨਾਲ, ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ"।<ref>{{cite book|translator-first=M.N.|translator-last=Dutt|chapter-url=https://archive.org/stream/aproseenglishtr00duttgoog#page/n737/mode/2up|title=Vana Parva|chapter=CXCIV: Markandeya Samasya Parva|year=1895 |page=291|publisher=Calcutta, Printed by H.C. Dass }}</ref>: 6  ਅਧਿਆਇ 58 ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਪਰਵ, ਜਨਤਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name=ganguli>{{cite book|chapter-url=https://archive.org/details/mahabharataofkri08royp/page/306/mode/2up?view=theater|title=Mahabharata|chapter=Anusasana Parva|at=LVIII|translator-last=Ganguli|translator-first=Kisari Mohan|year=1893|location=Calcutta|publisher=Bharata Press}}</ref> ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਟੈਂਕੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਚਰਚਾ ਦਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਹਨੇਰੇ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਦੀਵੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।[6] ਅਧਿਆਇ 58 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਜਨਤਕ ਬਗੀਚੇ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਅਜਨਬੀਆਂ ਨੂੰ ਫਲ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਦਾਨ ਦੇ ਗੁਣਕਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=ganguli/> ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ 13ਵੇਂ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਧਿਆਇ 59 ਵਿੱਚ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਟ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦਿਆਲਤਾ ਅਤੇ ਉਪਕਾਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ, ਜੋ ਵੀ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਬਿਨਾ ਦਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਸੋਚੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੋਹਫ਼ੇ (ਦਾਨ) ਬਣਦੇ ਹਨ। — ਮਹਾਭਾਰਤ, XIII.59[5] ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਦਾਨ ਕਦੋਂ ਸਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਇਹ ਅਣਉਚਿਤ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ 8, ਅਧਿਆਇ 19, 36ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦਾਨ ਅਣਉਚਿਤ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਨਿਰਭਰ ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਬਾਹ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਧਾਰਨ ਜੀਵਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਵਾਧੂ ਆਮਦਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[14]:9<ref name=ganguli311>{{cite book|chapter-url=https://archive.org/details/mahabharataofkri08royp/page/310/mode/2up?view=theater|title=Mahabharata|chapter=Anusasana Parva|at=LIX|translator-last=Ganguli|translator-first=Kisari Mohan|year=1893|location=Calcutta|publisher=Bharata Press|quote=अभयं सर्वभूतेभ्यॊ वयसने चाप्य अनुग्रहम<br>यच चाभिलषितं दद्यात तृषितायाभियाचते<br>दत्तं मन्येत यद दत्त्वा तद '''दानं''' शरेष्ठम उच्यते<br>दत्तं दातारम अन्वेति यद '''दानं''' भरतर्षभ}}</ref> ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਤਿਰੂਕੁਰਾਲ, ਜੋ ਕਿ 200 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਅਤੇ 400 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਇ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰੀਆਂ ਕਲਾਸਿਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। === ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ === ਦਾਨ ਨੂੰ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ, ਦਾਨਕੰਨਿਆਦਾਨ (कन्यादान) ਉਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਧਰਮ (ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜੀਵਨ), ਅਰਥ (ਧਨ) ਅਤੇ ਕਾਮ (ਪਿਆਰ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਲਾੜਾ ਲਾੜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਵਾਹ ਵਜੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{multiref2 |1={{cite book | last=Prabhu | first=Pandharinath H. | title=Hindu Social Organization | publisher=Popular Prakashan | date=1991 | isbn=978-81-7154-206-2 | pages=164–165}} |2={{cite book|last=Kane|first=P.V.|year=1974|title=History of Dharmasastra: Ancient and Medieval Civil Law in India|volume=2|issue=1 |publisher=Bhandarkar Oriental Research Institute|pages=531–538}} }}</ref> ਦਾਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਸਰੋਤ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗੋਦਾਨਾ (ਗਊ ਦਾ ਦਾਨ),<ref>{{cite book|last=Padma|first=Eṃ. Bi|year=1993|title=The Position of Women in Mediaeval Karnataka|location=Prasaranga|publisher=University of Mysore Press|page=164}}</ref> ਭੂਦਾਨ (ਭੂਮੀ ਦਾ ਦਾਨ), ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਦਾਨ ਜਾਂ ਗਿਆਨਦਾਨ (ਵਿਦਿਆਦਾਨ, ਗਿਆਨਦਾਨ): ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ, ਔਸ਼ਧਾਨ: ਬਿਮਾਰ ਅਤੇ ਰੋਗੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦਾ ਦਾਨ (ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰ, ਅਭਯਾਦਨਾ), ਅਭਯਾਦਨਾ; ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ (ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੱਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ), ਅਤੇ ਅੰਨਦਾਨ: ਗਰੀਬਾਂ, ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ।<ref>{{cite book | last=Dubois | first=Abbe J.A. | translator-last=Beauchamp| translator-first=Henry K.| title=Hindu Manners, Customs and Ceremonies | publisher=Cosimo, Inc. | date=1906 | pages=223, 483–495|url=https://archive.org/details/hindumannerscust1906dubo/page/482/mode/2up}}</ref> === ਦਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ === [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੇਕ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=kandm3/> ਕੁਝ ਗ੍ਰੰਥ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਤਰਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਾਨ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਦਾਨ ਕਾਰਜ ਪਰਸਪਰਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚੰਗੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name=kandm3/> {{Blockquote| <poem>Living creatures get influenced through {{transliteration|sa|dānam}}, Enemies lose hostility through {{transliteration|sa|dānam}}, A stranger may become a loved one through {{transliteration|sa|dānam}}, Vices are killed by {{transliteration|sa|dānam}}.</poem> ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਆਸ ਸੰਹਿਤਾ, ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਸਪਰਤਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮਜਾਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਦਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਣ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਉੱਚਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book|translator-first=Manmatha Nath|translator-last=Dutt|title=The Dharam Shastra: Hindu Religious Codes|date=1979|orig-date=1906|volume=3|publisher=Cosmo Publishers|location=New Delhi|pages=526–533|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.46055/page/n34/mode/1up?q=reciprocity}}</ref> ਇਹ ਲਿਖਤਾਂ ਅਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੱਟ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਾਨ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ-ਆਦਰਸ਼ਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਦਰਭ ਹੈ।<ref name=kandm3/> ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਮਿਹਨਤ ਲਈ ਦਾਨੀ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਓਨੀ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਦਾਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਦਾਨੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੰਭਾਵਿਤ ਵਾਪਸੀ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਯਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name=kandm3/> ਕੁਝ ਮੱਧਯੁਗੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਲੇਖਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਰਧਾ (ਵਿਸ਼ਵਾਸ) ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਇੱਛਾ, ਖੁਸ਼ੀ, ਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਨਸੁਆ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕਮੀਆਂ ਲੱਭਣ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਣ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=bilimoriadaana>{{cite book|first=Maria|last=Heim|editor-first1=P.|editor-last1=Bilimoria|editor-last2=Prabhu|editor-first2=J.|editor-last3=Sharma|editor-first3=R.|year=2007|chapter=Dana as a Moral Category|title=Indian Ethics: Classical Traditions and Contemporary Challenges|volume=1|isbn=978-0754633013}}</ref>{{rp|196–197}} : 196–197  ਕੋਹਲਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਇਹ ਵਿਦਵਾਨ [ਨਿਰਧਾਰਤ] ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, "ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ" ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਜਿੱਥੇ ਦਾਨ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।: 196–197 === ਇਤਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ === ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੀਨੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀ, ਜ਼ੁਆਨਜ਼ਾਂਗ, ਆਪਣੀ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਣਿਆ-ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ (ਚੰਗਿਆਈ, ਗੁਣ, ਦਾਨ ਦੇ ਘਰ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name=Beal1968/><ref>{{cite journal|author=Tan Chung|year=1970|title=Ancient Indian Life Through Chinese Eyes|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=32|pages=137–149|jstor=44141059}}</ref> ਉਹ ਟੱਕਾ (ਪੰਜਾਬ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਹਰਿਦੁਆਰ ਦੇ ਦੇਵ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਮੂਲਸਥਾਨਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਦੇਵ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਪੁਣਿਆਸਾਲਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ, ਦਰਜ ਜ਼ੁਆਨਜ਼ਾਂਗ, ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ, ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਇੰਨੇ ਆਮ ਸਨ, ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ, ਕਿ "[ਉਸ ਵਰਗੇ] ਯਾਤਰੀ ਕਦੇ ਵੀ ਬੁਰੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਨ।"<ref name=Beal1968>{{cite book|author=Hiuen Tsiang|translator-first=Samuel|translator-last=Beal|date=1906|title=Si-yu-ki: Buddhist Records of the Western World|orig-date=629|location=London|publisher=Kegan Paul, Trench, Trubner, & Co.|pages=[https://archive.org/details/in.gov.ignca.34983/page/n271/mode/2up 165–166] (Vol. 1), [https://archive.org/details/in.gov.ignca.34983/page/n304/mode/1up 198] (Vol. 1), [https://archive.org/details/dli.csl.6122/page/n295/mode/2up 274–275] (Vol. 2)}}</ref> ਅਲ-ਬੀਰੂਨੀ, ਫਾਰਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜੋ ਲਗਭਗ 1017 ਈਸਵੀ ਤੋਂ 16 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਆਇਆ ਅਤੇ ਰਿਹਾ, ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਠਹਿਰਨ ਦੌਰਾਨ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਉਨ੍ਹਾਂ (ਹਿੰਦੂਆਂ) ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।"<ref name=birunihind>{{cite book|last=Bīrūnī|first=Muḥammad ibn Aḥmad|title=Alberuni's India|volume=2|chapter-url=http://www.columbia.edu/cu/lweb/digital/collections/cul/texts/ldpd_5949073_002/pages/ldpd_5949073_002_00000157.html?toggle=image&menu=maximize&top=&left= |chapter=LXVII: On Alms, and how a man must spend what he earns|location=London|publisher=Kegan Paul, Trübner & Co.|date=1910|pages=149–150}}</ref> ਟੈਕਸਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਖਰਚਣਾ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ। ਕੁਝ ਇਸ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਦਾਨ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>Al Biruni states that another one-ninth is put into savings/reserve, one-ninth in investment/trade for profits</ref> ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਆਮਦਨ (ਟੈਕਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਆਮ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਇੱਕ ਨੇਕ ਮਨ ਦੇ ਉਦਾਰ ਕੰਮਾਂ ਲਈ, ਤੀਜਾ ਦਾਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ। — ਅਬੂ ਰੇਹਾਨ ਅਲ-ਬੀਰੂਨੀ, ਤਾਰੀਖ਼ ਅਲ-ਹਿੰਦ, 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ<ref name="birunihind"/> ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੌਲਟਰੀ, ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ, ਜਾਂ ਚਥਰਾਮ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਸਤਰਾਮ, ਹਿੰਦੂ ਦਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਤਰਾਮ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ (ਆਰਾਮ ਘਰ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮੁਫਤ ਭੋਜਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref>{{multiref2 |1={{cite book | last=Kumari | first=Koutha Nirmala | title=History of the Hindu Religious Endowments in Andhra Pradesh | publisher=Northern Book Centre | date=1998 | isbn=978-81-7211-085-7 | page=128}} |2={{cite book | last=Neelima | first=Kota | title=Tirupati | url=https://archive.org/details/tirupatiguidetol0000neel | date=2012 | isbn=978-81-8400-198-3 | pages=[https://archive.org/details/tirupatiguidetol0000neel/page/50 50]–52 | publisher=Random House Publishers India }} |3={{cite book | last=Reddy | first=Prabhavati C. | title=Hindu Pilgrimage: Shifting Patterns of Worldview of Srisailam in South India | publisher=Routledge Hindu Studies | date=2014 | isbn=978-0-415-65997-0 | page=190}} |4={{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/sanctuaries-of-times-past/article487938.ece|title=Sanctuaries of times past|work=The Hindu|date=June 27, 2010|first=Pradeep|last=Chakravarthy}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} }}</ref> ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਰਟਨ ਸਟਾਈਨ[33] ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਮੰਦਰਾਂ ਨੇ ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਜੇਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਈਸਵੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਤੋਂ ਦਾਨ (ਮੇਲਵਰਮ) ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite book | last=Aiyangar | first=Sakkottai Krishnaswami | title=Ancient India: Collected Essays on the Literary and Political History | url=https://archive.org/details/ancientindiacoll0000kris | publisher=Asian Educational Services | date=2004 | isbn=978-81-206-1850-3 | pages=[https://archive.org/details/ancientindiacoll0000kris/page/158 158]–164}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਦਾਣਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫਿਰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਸੁਧਾਰ ਵਰਗੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name=burste>{{cite journal|first=Burton|last=Stein|author-link=Burton Stein|title=The Economic Function of a Medieval South Indian Temple|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_1960-02_19_2/page/162|journal=The Journal of Asian Studies|volume=19|date=February 1960|issue=2 |pages=163–76|doi=10.2307/2943547 |jstor=2943547 |s2cid=162283012 }}</ref><ref>{{cite journal|first=Burton|last=Stein|author-link=Burton Stein|date=February 4, 1961|title=The state, the temple and agriculture development|journal=The Economic Weekly Annual|pages=179–187}}</ref> == ਬੁੱਧ ਧਰਮ == [[ਤਸਵੀਰ:Three_monks_chanting_in_Lhasa,_1993.jpg|thumb|250x250px|ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਲਹਾਸਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ [[ਭਿਖਸ਼ੂ]] ਜਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। 1993]] ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜ ਵਜੋਂ ਦਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਮੱਠ ਜਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਧੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿਚ, ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਦਲਣ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book|title=Buddhism|last=McFarlane|first=Stewart|date=2001|publisher=Continuum|isbn=0826453503|editor-last=Harvey|editor-first=Peter|location=New York|page=186|chapter=The structure of Buddhist ethical teaching}}</ref> == ਜੈਨ ਧਰਮ == ਦਾਨ, ਮਿਤਕਸਾਰ ਅਤੇ ਵਾਹਨੀ ਪੁਰਾਣ ਵਰਗੇ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੈਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਣ ਅਤੇ ਕਰਤੱਵ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਦਇਆ ਦਾ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,{{r|Heim2004|pages=47–49}} ਅਤੇ ਇਹ ਭੌਤਿਕ ਲਾਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ: ਅਹਾਰ-ਦਾਨ (ਭੋਜਨ ਦਾ ਦਾਨ), ਔਸਧ-ਦਾਨ (ਦਵਾਈ ਦਾ ਦਾਨ), ਗਿਆਨ-ਦਾਨ (ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਾਨ) ਅਤੇ ਅਭਿਆ-ਦਾਨ (ਡਰ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇਣਾ, ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦੇਣਾ)ਆਦਿ।<ref name="thomaswatts2">{{cite book|title=Encyclopedia of World Poverty|last=Watts|first=Thomas D.|date=2006|publisher=SAGE|isbn=978-1-4129-1807-7|editor-last=Odekon|editor-first=Mehmet|page=143|chapter=Charity}}</ref> == ਸਿੱਖ ਧਰਮ == ਦਾਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੰਡ ਛਕੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਫਰਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਤੱਵ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ ਅਤੇ [[ਲੰਗਰ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{cite book|title=Thinking about God and Morality|last=Fleming|first=Marianne|date=2003|publisher=Heinemann|isbn=978-0-435-30700-4|page=45}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ]] * [[ਗੁਣ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ == * {{Cite book|url=https://www.ubs.com/content/dam/ubs/global/wealth_management/philanthropy_valuesbased_investments/indian-philanthrophy.pdf|title=Revealing Indian Philanthropy|publisher=Alliance Publishing Trust|year=2013|isbn=9781907376191|editor-last=Cantegreil|editor-first=Mathieu|editor-last2=Chanana|editor-first2=Dweep|editor-last3=Kattumuri|editor-first3=Ruth|access-date=2023-08-07|archive-date=2023-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705153545/https://www.ubs.com/content/dam/ubs/global/wealth_management/philanthropy_valuesbased_investments/indian-philanthrophy.pdf|url-status=dead}} * {{Cite book|title=Dāna, Gift System in Ancient India, c. 600 B.C.–c. A.D. 300: a socio-economic perspective|url=https://archive.org/details/danagiftsystemin0000nath|last=Nath|first=Vijay|publisher=Munshiram Manoharlal Publishers|year=1987|isbn=978-81-215-0054-8|location=New Delhi}} * {{Cite web |last=Singh |first=K.A.N. |date=September 2002 |title=Current Status of Philanthropy in India |url=http://eprints.qut.edu.au/49998/1/49998.pdf}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼]] a1g9zcs6snnmzsge7nw6179jkst3tap 0 174876 848387 786836 2026-09-29T14:00:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848387 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | image = Dwight D. Eisenhower, official photo portrait, May 29, 1959.jpg | caption = ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਿੱਤਰ, {{circa|1959}} | order = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|34ਵੇਂ]] | office = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | predecessor = [[ਹੈਰੀ ਐਸ. ਟਰੂਮੈਨ]] | successor = [[ਜੌਨ ਐੱਫ. ਕੈਨੇਡੀ]] | term_end = 20 ਜਨਵਰੀ 1961 | term_start = 20 ਜਨਵਰੀ 1953 | vicepresident = [[ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ]] | office2 = 16ਵਾਂ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਮੁਖੀ | president2 = ਹੈਰੀ ਐਸ. ਟਰੂਮੈਨ | predecessor2 = ਜਾਰਜ ਸੀ. ਮਾਰਸ਼ਲ | termstart2 = 19 ਨਵੰਬਰ 1945 | termend2 = 6 ਫਰਵਰੀ 1948 | successor2 = ਓਮਰ ਬ੍ਰੈਡਲੀ | birth_name = ਡਵਾਈਟ ਡੇਵਿਡ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ | birth_date = {{birth date|1890|10|14}} | birth_place = ਡੈਨੀਸਨ, [[ਟੈਕਸਸ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] | death_place = [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ.|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | death_date = {{death date and age|1969|3|28|1890|10|14}} | spouse = {{Marriage|ਮੈਮੀ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ|1916}} | children = 2 | party = [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ]] | signature = Dwight Eisenhower Signature.svg | branch = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਫੌਜ | serviceyears = {{Plainlist| * 1915–1953 * 1951–1969 }} | commands = {{Plainlist| * [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] * [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਸਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] }} | rank = ਫੌਜ ਦੇ ਜਨਰਲ }} '''ਡਵਾਈਟ ਡੇਵਿਡ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ''' (ਜਨਮ 14 ਅਕਤੂਬਰ 1890 – 28 ਮਾਰਚ 1969) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਨੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 34ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਵਜੋ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ 1915 ਵਿਚ ਫੌਜ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਨੇ [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲੀ]] ਅਤੇ [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਜੀ]] ਦੋਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, 1935 ਵਿੱਚ, ਜਨਰਲ ਮੈਕਆਰਥਰ ਨੇ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ ਨੂੰ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਦਾ ਉਪ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਜਨਰਲ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਮਾਲ ਦੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |date=2023-09-04 |title=Dwight D. Eisenhower {{!}} Biography, Cold War, Presidency, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Dwight-D-Eisenhower |access-date=2023-09-16 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਲਗਭਗ 40 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। 1955 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 8 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯਤਨ ਇਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੱਛਮੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਕਾਇਮ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ [[ਨਾਸਾ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਨਰਸ ਦਿਵਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ 12 ਮਈ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਰਸ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite news|url=https://independentnews.in/know-about-international-nurses-day-2020/|title=International nurses day 2020 : क्यों मनाया जाता है Nurse Day, जानिए कैसे हुई इस दिन को मनाने की शुरुआत|last=|first=|date=|work=Independent News|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813134538/https://independentnews.in/know-about-international-nurses-day-2020/|archive-date=2020-08-13|url-status=dead}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|25em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Sister project links |wikt=no |b=no |n=no |s= |v=no}} * [https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/presidents/dwight-d-eisenhower/ White House biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230301090327/https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/presidents/dwight-d-eisenhower/ |date=2023-03-01 }} * [https://www.eisenhowerlibrary.gov/ Eisenhower Presidential Library and Museum] * [http://www.nps.gov/eise/index.htm Eisenhower National Historic Site] * [http://eisenhowerfoundation.net/ Eisenhower Foundation] * [https://www.eisenhowerlibrary.gov/eisenhowers/speeches Major speeches of Dwight Eisenhower] * {{New York Times topic|new_id=person/dwight-david-eisenhower|name=Dwight David Eisenhower}} * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/eisenhower/index.html Dwight D. Eisenhower: A Resource Guide] from the Library of Congress * [http://millercenter.org/president/eisenhower Extensive essays on Dwight Eisenhower] and shorter essays on each member of his cabinet and First Lady from the [[Miller Center of Public Affairs]] * [http://www.c-span.org/video/?151630-1/life-portrait-dwight-d-eisenhower "Life Portrait of Dwight D. Eisenhower"], from [[C-SPAN]]'s ''[[American Presidents: Life Portraits]]'', October 25, 1999 * {{Gutenberg author | id=1665| name=Dwight David Eisenhower}} * {{Internet Archive author |sname=Eisenhower}} * {{C-SPAN|3465}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1890]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1969]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] lb0745b0d6g0z2saoyumsqwiykj6kwj 0 175105 848577 841048 2026-09-30T02:11:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848577 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = {{Lang|hi-latn|ਬੀਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ}} | image = Bees Saal Baad 1962 poster.jpg | image_size = | caption = | director = [[ਬੀਰੇਨ ਨਾਗ]] | writer = ਦੇਵਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਸੰਵਾਦ) | screenplay = [[ਧਰੁਵਾ ਚੈਟਰਜੀ]] | based_on = {{Based on|''[[The Hound of the Baskervilles]]''|[[Arthur Conan Doyle]]}}, ''Nishithini Bivishika'' (novel) by [[Hemendra Kumar Roy]] | producer = [[ਹੇਮੰਤ ਮੁਖਰਜੀ]] | starring = {{ubl|[[ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ]]|[[ਵਾਹਿਦਾ ਰਹਿਮਾਨ]]|[[ਮਦਨ ਪੁਰੀ]]|[[ਅਸਿਤ ਸੇਨ]]}} | narrator = | cinematography = ਮਾਰਸ਼ਲ ਬਰਗੈਂਜ਼ਾ | editing = ਕੇਸ਼ਵ ਨੰਦਾ | music = [[ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ]] | studio = ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਪਿਕਚਰਜ | distributor = ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਪਿਕਚਰਜ | released = {{Film date|1962|01|01|df=y}} | runtime = | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ | budget = | gross = {{INR|30 million}}<ref name="BOI"/> }} '''{{Lang|hi-latn|ਬੀਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ}}''' ( {{Translation|Twenty Years Later}} ) ਇੱਕ 1962 ਦੀ ਭਾਰਤੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਬੀਰੇਨ ਨਾਗ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਗੀਤ ਗਾਏ ਸਨ। <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Bees-Saal-Baad-1962/article16880458.ece|title=Bees Saal Baad (1962)|last=Kumar|first=Anuj|date=2009-09-10|work=The Hindu|access-date=2021-12-19|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219145807/https://www.thehindu.com/features/cinema/Bees-Saal-Baad-1962/article16880458.ece|archive-date=2021-12-19|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ ਬੀਰੇਨ ਨਾਗ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਿਸਵਾਜੀਤ, [[ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ]], ਮਦਨ ਪੁਰੀ, ਸੱਜਣ ਅਤੇ ਅਸਿਤ ਸੇਨ ਹਨ। <ref>{{Cite web |title=Bees Saal Baad (1962) - Review, Star Cast, News, Photos |url=https://www.cinestaan.com/movies/bees-saal-baad-2937 |access-date=2021-12-19 |website=Cinestaan |archive-date=2020-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202194208/https://www.cinestaan.com/movies/bees-saal-baad-2937 |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ ਬੰਗਾਲੀ ਹਿੱਟ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਜਿਘਾਂਸਾ'' (1951) ਦਾ ਢਿੱਲਾ ਰੂਪਾਂਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਰ ਆਰਥਰ ਕੋਨਨ ਡੋਇਲ ਦੀ ''ਦ ਹਾਉਂਡ ਆਫ ਦ ਬਾਕਰਵਿਲਜ਼'' ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੇਮੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਰਾਏ ਦੇ ਨਾਵਲ ''ਨਿਸ਼ੀਥਨੀ ਬਿਵਿਸ਼ਿਕਾ ''' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। <ref name="encyc">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8y8vN9A14nkC&q=Bees+saal+baad+hound+of+baskervilles|title=Encyclopaedia of Hindi cinema|last=Chatterjee|first=ed. board Gulzar, Govind Nihalani, Saibal|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2003|isbn=978-81-7991-066-5|location=New Delhi|pages=659}}</ref> ਫਿਲਮ 1962 ਵਿੱਚ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰਹੀ, ਇੱਕ "ਸੁਪਰ ਹਿੱਟ" ਬਣ ਗਈ। <ref name="BOI">[http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=168&catName=MTk2Mg== BoxOffice India.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120922021831/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=168&catName=MTk2Mg%3D%3D|date=22 September 2012}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਅਤੇ [[ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੂਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਗੀਤ " ਕਹੀਂ ਦੀਪ ਜਲੇ " ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। <ref name="Lata">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vaafAAAAMAAJ&q=Bees+saal+baad+hemant|title=In search of Lata Mangeshkar|last=Bhimani|first=Harish|publisher=Indus|year=1995|isbn=978-81-7223-170-5|location=New Delhi}}</ref> == ਕਾਸਟ == * ਕੁਮਾਰ ਵਿਜੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਸਵਜੀਤ ਚੈਟਰਜੀ * [[ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ]] ਰਾਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਮਨਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਮਲਾਲ/ਰਾਧੇਸ਼ਿਆਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਮਦਨ ਪੁਰੀ]]-ਡਾ. ਪਾਂਡੇ * ਗੋਪੀਚੰਦ ਜਾਸੂਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਿਤ ਸੇਨ * ਜਾਸੂਸ ਮੋਹਨ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਵਜੋਂ ਸੱਜਣ * ਲਤਾ ਸਿਨਹਾ * ਦੇਵ ਕਿਸ਼ਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} s2kfgf3ei0jaoz3lmxm8183jbz9i5c8 0 175699 848643 714761 2026-09-30T07:24:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848643 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Photo_of_Azhikode_Munakkal_Beach.jpg|right|thumb|300x300px| ਮੁਨੱਕਲ ਬੀਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ]] '''ਮੁਨੱਕਲ ਬੀਚ''' [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ]] ਦੇ [[ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ [[ਅਜ਼ੀਕੋਡ, ਤ੍ਰਿਸੂਰ|ਅਜ਼ੀਕੋਡ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੀਚ ਹੈ। ਇਹ [[ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤ੍ਰਿਸੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੀਚ ਹੈ<ref>{{Cite web |title=Munakkal Beach |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15166215&tabId=21&BV_ID=@@@ |access-date=2013-10-11 |publisher=Manoramaonline.com}}</ref> ਅਤੇ [[ਅਰਬ ਸਾਗਰ]] ਦੇ ਤੱਟ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਬੀਚ [[ਕੋਡੁੰਗਲੂਰ|ਕੋਡੁਨਗਲੂਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਾਰਬਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਸੁਨਾਮੀ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬੀਚ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ 400-ਮੀਟਰ ਓਪਨ-ਏਅਰ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ, 1300 ਮੀਟਰ ਵਾਕਵੇਅ, ਪਖਾਨੇ, ਫੂਡ ਕੋਰਟ, ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਕੇਟਬੋਰਡਿੰਗ ਪਕੜ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੇਨ ਸ਼ੈਲਟਰ ਬੀਚ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹਨ। ਕੇਰਲ ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਕੈਸੁਰੀਨਾ ਜੰਗਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਾਧੂ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2009-11-12 |title=Munakkal beach gets a facelift |url=http://www.hindu.com/2009/11/09/stories/2009110951760300.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20131011232553/http://www.hindu.com/2009/11/09/stories/2009110951760300.htm |archive-date=2013-10-11 |access-date=2013-10-11 |website=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Munakkal beach gets a facelift |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/munakkal-beach-gets-a-facelift/article135414.ece |access-date=2013-10-11 |website=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Destination management council for Azhikode-Munakkal beach |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/destination-management-council-for-azhikodemunakkal-beach/article502504.ece |access-date=2013-10-11 |website=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2008-06-02 |title=Nod for tourism projects worth Rs. 18. 41 crore |url=http://www.hindu.com/2008/06/02/stories/2008060257470300.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20131011232635/http://www.hindu.com/2008/06/02/stories/2008060257470300.htm |archive-date=2013-10-11 |access-date=2013-10-11 |website=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2009-06-08 |title=Beaches near Kochi being beautified |url=http://www.hindu.com/2009/06/08/stories/2009060850740200.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20131011232550/http://www.hindu.com/2009/06/08/stories/2009060850740200.htm |archive-date=2013-10-11 |access-date=2013-10-11 |website=[[The Hindu]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} 2o7eshgpap7322p1zq28z4s6ie69y2u 0 177246 848415 846385 2026-09-29T16:03:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848415 wikitext text/x-wiki {{Infobox hotel | hotel_name = ਦ ਓਬਰਾਏ, ਗੁੜਗਾਓਂ | logo = | logo_width = | logo_caption = | image = The_Oberoi_Gurgaon.jpg | image_width = | caption = ਦ ਓਬਰਾਏ, ਗੁੜਗਾਓਂ | pushpin_map = | location = [[ਗੁੜਗਾਓਂ ]] | address =443 ਉਦਯੋਗ ਵਿਹਾਰ, ਫੇਜ਼ V, ਗੁੜਗਾਓਂ, ਹਰਿਆਣਾ 122,016 | coordinates = {{coord|28.50217|77.088228|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} <ref>{{Cite web|url=https://www.google.co.in/maps/place/The+Oberoi,+Gurgaon/|title = Google Maps}}</ref> | chain = [[ਓਬਰਾਏ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ੋਰਟ]] | opening_date = 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 | closing_date = | developer = | architect = | operator = | owner = | cost ={{INRConvert|4|b}}<ref name=bus/> | number_of_rooms = 202 | number_of_suites = 15 | number_of_restaurants =2 | floor_area = 60,000m2 | floors = 6 | height = 21m | parking = | website =[http://www.oberoihotels.com/oberoi_gurgaon/index.asp The Oberoi, Gurgaon] | footnotes = }} '''ਓਬਰਾਏ, ਗੁੜਗਾਉਂ''', ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ, [[ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ|ਗੁੜਗਾਉਂ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਹੋਟਲ|ਲਗਜ਼ਰੀ ਹੋਟਲ]] ਹੈ। ਗੁੜਗਾਓਂ-ਅਧਾਰਤ ਡਿਵੈਲਪਰ ''ਔਰਬਿਟ ਰਿਜ਼ੌਰਟਸ'' ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਾਲਕ [[ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ|ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] ਹੈ ਅਤੇ [[ਓਬਰਾਏ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ੋਰਟ|ਓਬਰਾਏ ਹੋਟਲਜ਼ ਐਂਡ ਰਿਜ਼ੋਰਟਜ਼]] ਚੇਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਇਹ {{INRConvert|4|b}} ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਹੋਟਲ [[NH-8]] ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਟ੍ਰਾਈਡੈਂਟ ਹੋਟਲ]] ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਔਰਬਿਟ ਰਿਜ਼ੌਰਟਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵੀ।<ref name="bus">{{Cite news|url=http://business-standard.com/india/news/oberoi-opens-5-star-hotel-in-gurgaon/432071/|title=Oberoi opens 5-star hotel in Gurgaon|date=13 April 2011|publisher=[[Business Standard]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/business/companies/article1691651.ece|title=Oberoi group opens property in Gurgaon|date=12 April 2011|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110827005742/http://www.thehindu.com/business/companies/article1691651.ece|archive-date=27 ਅਗਸਤ 2011|access-date=19 ਨਵੰਬਰ 2023|url-status=dead}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਾਲਾਨਾ 'ਵਰਲਡ ਟ੍ਰੈਵਲ ਅਵਾਰਡਸ' ਵਿੱਚ "2011 ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲਗਜ਼ਰੀ ਹੋਟਲ" ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਲਗਜ਼ਰੀ ਹੋਟਲ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/the-oberoi-gurgaon-is-worlds-leading-luxury-hotel/461702/|title=The Oberoi, Gurgaon is World's Leading Luxury Hotel|date=12 January 2012|publisher=Business Standard}}</ref> ਪਹਿਲਾਂ ਦਸੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ, ''[[CNNGo|CNNGo ਨੇ]]'' ਇਸਨੂੰ "2012 ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਲਈ 11 ਭਾਰਤੀ ਹੋਟਲਾਂ" ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.cnngo.com/mumbai/visit/11-indian-hotels-to-visit-2012-533712|title=11 Indian hotels to visit in 2012|date=13 December 2011|publisher=[[CNNGo]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.oberoihotels.com/hotels-in-gurgaon/ ਓਬਰਾਏ, ਗੁੜਗਾਓਂ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [https://www.dezineinnovation.com/interior-designers-in-gurgaon/ ਗੁੜਗਾਓਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ ਫਰਮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231119150801/https://www.dezineinnovation.com/interior-designers-in-gurgaon/ |date=2023-11-19 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦ ਓਬਰਾਏ ਗਰੁੱਪ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਟਲ]] hp6sjjxkn9noytxbnbzgmvf6t1pc6xy 0 178373 848598 726000 2026-09-30T04:33:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848598 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਭੰਵਰੀ ਦੇਵੀ | image = <!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] --> | caption = | other_names = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date based on age at death|36|2011|09|01|df=yes}}<ref>{{cite news|title=Maderna held in nurse case|url=https://www.telegraphindia.com/1111203/jsp/nation/story_14833368.jsp|archive-url=https://archive.today/20130203113534/http://www.telegraphindia.com/1111203/jsp/nation/story_14833368.jsp|url-status=dead|archive-date=3 February 2013|access-date=31 January 2018|work=The Telegraph|date=3 December 2011}}</ref> | birth_place = ਕਿਸਨਗੜ੍ਹ ਬਲਾਕ, [[ਅਜਮੇਰ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], ਭਾਰਤ | death_date = {{disappeared date|2011|09|01|df=yes}} (ਉਮਰ 36) | death_cause = ਕਤਲ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = | known_for = }} '''ਭੰਵਰੀ ਦੇਵੀ''' ਇੱਕ 36 ਸਾਲ ਦੀ <ref name="Investigation update">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Bhanwari-Devi-case-Police-find-crucial-evidence-in-Rajasthan-canal/articleshow/11387700.cms|title=Police find crucial evidence in Rajasthan canal|date=6 January 2012|work=The Times of India|access-date=7 January 2012}}</ref> ਸਹਾਇਕ ਨਰਸ ਦਾਈ ਸੀ। == ਪਿਛੋਕੜ == ਭੰਵਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ [[ਅਜਮੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅਜਮੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਕਿਸ਼ਨਗੜ੍ਹ ਬਲਾਕ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਦੇਵੀ ਨੇ 8ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ [[ਜੋਧਪੁਰ]] ਦੇ ਬੋਰੁੰਡਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅਮਰਚੰਦ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ [[ਦਾਈਪੁਣਾ|ਦਾਈ]] ਦੀ ਪੜ੍ਹ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਨਰਸ ਦਾਈ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref name="dh1"/> ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ [[ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਜਾਲੀਵਾੜਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਬ-ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ।<ref name="th3">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/cbi-arrests-bhanwaris-husband/article2698624.ece|title=CBI arrests Bhanwari's husband|date=8 December 2011|work=The Hindu|access-date=1 February 2018|agency=Press Trust of India}}</ref> ''ਡੇਕਨ ਹੇਰਾਲਡ'' ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਦਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਤਬਾਦਲੇ ਅਤੇ ਤਾਇਨਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੱਤਾਧਾਰੀ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] (INC) ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ "ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਅਪੀਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪੋਸਟਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਕੀਮਤ ਲਈ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਕੀਤਾ।" <ref name="dh1"/> ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਇੱਕ ਦਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਮਹਿੰਗੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਖਰੀਦਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰਚੰਦ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਾਹਨ ਚਾਲਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ "ਇੱਕ ਸ਼ਰਾਬੀ ਵਜੋਂ ਬ੍ਰਾਂਡਡ" ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ। <ref name="dh1" /> ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਦੇਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਭੋਪਾਲਗੜ੍ਹ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 2013 ਦੀ ਰਾਜ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਟਿਕਟ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਅਸਫ਼ਲ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਕਤ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਬਲੈਕਮੇਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 52 ਮਿੰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਸੀਡੀ <ref name="it2">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/how-bhanwari-devi-was-abducted-and-killed-88616-2012-01-05|title=How Bhanwari Devi was abducted and killed|last=Khelkar|first=Pankaj|date=5 January 2012|work=India Today|access-date=1 February 2018}}</ref> ਦੇ ਬਦਲੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਮਹੀਪਾਲ ਮਦੇਰਨਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਇਕ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਸਬੰਧ ਬਣਾ ਰੱਖੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਨੂੰ ਧਮਕੀ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ 7 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੁਦਾਏ ਦੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਜਾਇਜ਼ ਬੱਚੇ (ਦੇਵੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਧੀ) ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 20 ਕਿਲੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰੇ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। <ref name="Hindustan Times">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/how-bhanwari-devi-case-destroyed-political-careers-of-two-influential-jodhpur-families/story-T1rbeKvlS7ETTfPNNlVFQL.html|title=How Bhanwari Devi case destroyed political careers of two influential Jodhpur families|date=5 June 2017|work=Hindustan Times|access-date=31 January 2018}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਜਣੇਪੇ ਦੇ ਟੈਸਟ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। <ref name="th2">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/article2614684.ece|title=Bhanwari case: CBI grills former Rajasthan minister|date=10 November 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=10 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111112140524/http://www.thehindu.com/news/article2614684.ece|archive-date=12 ਨਵੰਬਰ 2011|url-status=dead}}</ref> ਜਦੋਂ ਮਦੇਰਨਾ ਸੀਡੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੌਦਾ ਕਰਨ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ 24 ਅਗਸਤ 2011 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਊਜ਼ ਚੈਨਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੂੰ ਸੀਡੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਲੀਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸੀਡੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲੀਕ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਰਾਗ ਕਿ ਇਹ ਮਦੇਰਨਾ ਸੀ। <ref name="dh1">{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/214125/a-suspect-husbands-worst-kept.html|title=A 'suspect' husband's worst-kept secret|last=Joychen|first=P. J.|date=24 December 2011|work=[[Deccan Herald]]|access-date=31 January 2018}}</ref> ਦੇਵੀ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 1 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਮਦੇਰਨਾ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="th2" /> == ਜਾਂਚ == ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਮਦੇਰਨਾ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 15 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸੀਬੀਆਈ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। 23 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਦੇਰਨਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ [[ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ.|ਐਫਆਈਆਰ]] ਦਰਜ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। <ref name="IndiaToday1">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/photo/bhanwari-devi-mahipal-maderna-ashok-gehlot-366646-2011-11-16/2|title=How the Bhanwari case unfolded|work=India Today|access-date=31 January 2018}}</ref> ਰਾਜਸਥਾਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਫਟਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, <ref>{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/rajasthan-hc-pulls-up-cbi-over-bhanwari-devi-probe-12068.html|title=Rajasthan HC Pulls Up CBI Over Bhanwari Devi Probe|date=14 November 2011|access-date=29 November 2018|publisher=India TV News}}</ref> ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਅਸ਼ੋਕ ਗਹਿਲੋਤ]] ਨੇ ਮਦੇਰਨਾ ਨੂੰ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹੀਪਾਲ ਮਦੇਰਨਾ ਨੂੰ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਤੋਂ 16 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-15331086|title=India minister Mahipal Maderna sacked over missing nurse|date=17 October 2011|work=BBC|access-date=31 January 2018}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article2684201.ece|title=Bhanwari Case: Maderna sent to CBI Custody|date=3 December 2011|work=The Hindu|access-date=16 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111073235/http://www.thehindu.com/news/national/article2684201.ece|archive-date=11 ਜਨਵਰੀ 2012|url-status=dead}}</ref> ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਦੇਰਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਪਾਤਰ ਸਹਿਰਾਮ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਨੂੰ ਲਿਆਂਦਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇੱਕ ਠੇਕੇਦਾਰ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦੋਸਤ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਬੂਦੀਨ, ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ, ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਸੀਡੀ ਦੇ ਲੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਗਸਤ 2011 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਸਰਕਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸੀਡੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਫੜਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ ਸੀ। ਮਾਮਲਾ 50 [[ਲੱਖ]] {{Indian Rupee}} ਵਿੱਚ ਨਿਪਟਾਉਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਦੇਰਨਾ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2.5 ਲੱਖ {{Indian Rupee}} ਦੀ ਪੇਸ਼ਗੀ ਰਕਮ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਬਾਕੀ ਰਕਮ ਅਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਨੇ ਭੰਵਰੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੌਦਾ ਕੀਤਾ; ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਰ, ਇੱਕ ਮਾਰੂਤੀ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਸਵਿਫਟ {{Indian Rupee}} 4.5 ਲੱਖ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ {{Indian Rupee}} 50,000 ਦੀ ਪੇਸ਼ਗੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। <ref name="dh1"/> ਸੀਬੀਆਈ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ 1 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਨੇ ਕਾਰ ਦਾ ਬਾਕੀ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਲਾਲਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਸੀਡੀ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਸ਼ਹਾਬੁਦੀਨ ਦੀ ਮਹਿੰਦਰਾ ਬੋਲੈਰੋ ਗੱਡੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੀਡੀਓ ਸੀਡੀ ਪਲੇਅਰ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/news/report/bhanwari-case-hc-slams-cbi-over-probe-maderna-skips-questioning/20111114.htm|title=Bhanwari case: Sunil Gurjar Jaipur|access-date=29 November 2018|publisher=[[Rediff News]]}}</ref> ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਦੋਂ ਪੂਰੀ ਸੀਡੀ ਦੇਖੀ ਸੀ। <ref name="it2"/> ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਿਲਾਰਾ ਵਿੱਚ, ਗਰੋਹ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਸਦਾ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਹਿਰਾਮ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਡੀ, ਇਕ [[ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ|ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ']] ਤੇ ਸਵਾਰ ਸਨ। <ref name="dh1"/> == ਪਰਿਵਾਰ == ਭੰਵਰੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਮਰ ਚੰਦ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ - ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਅਸ਼ਵਨੀ ਅਤੇ ਸੁਹਾਨੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਸਾਹਿਲ ਸਨ। ਕਤਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਸੁਹਾਨੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਸੀ। <ref name="Hindustan Times"/> ਕੁਝ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ 'ਤੇ ਕਤਲ ਨੂੰ ਉਕਸਾਉਣ ਅਤੇ ਜੁਰਮ ਲਈ ਪੈਸੇ ਲੈਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਮਰ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਆਂਇਕ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਸ਼ੋਕ ਗਹਿਲੋਤ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਮੁਆਵਜ਼ਾ, ਕੰਮ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲ ਸਮਾਜਿਕ ਕਲੰਕ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/rajasthan-announces-aid-for-bhanwari-devis-children/article13368298.ece|title=Rajasthan announces aid for Bhanwari Devi's children|date=16 January 2011|work=The Hindu|access-date=16 January 2012}}</ref> == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ == ਡਰਟੀ ਪਾਲੀਟਿਕਸ ਇੱਕ 2015 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਓਮ ਪੁਰੀ]] ਅਤੇ [[ਮੱਲਿਕਾ ਸ਼ੇਰਾਵਤ|ਮਲਿਕਾ ਸ਼ੇਰਾਵਤ]] ਸਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |date=29 February 2012 |title=Bhanwari Devi murder case: Top 10 facts |url=https://www.ndtv.com/india-news/bhanwari-devi-murder-case-top-10-facts-469399 |access-date=31 January 2018 |publisher=NDTV}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2011 ਕਤਲ ਮਾਮਲੇ]] 1slnxeh9i7141w9nv8obyprgq4u1fez 0 179361 848694 828938 2026-09-30T10:16:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848694 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰਾਮ ਪੋਥੀਨੇਨੀ | image = Ram at Unnadi Okate Zindagi interview.png | caption = 2017 ਵਿੱਚ ਪੋਥੀਨੇਨੀ | other_names = ਉਸਤਾਦ, ਉਰਜਾਵਾਨ ਸਟਾਰ, RAPO | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1988|05|15}} | birth_place = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਭਾਰਤ | occupation = ਅਦਾਕਾਰ | years_active = 2006–ਵਰਤਮਾਨ | relatives = [[ਸ੍ਰਾਵੰਥੀ ਰਵੀ ਕਿਸ਼ੋਰ]] (ਅੰਕਲ)<br /> [[ਸ਼ਰਵਾਨੰਦ]] (ਕਜ਼ਨ) }} '''ਰਾਮ ਪੋਥੀਨੇਨੀ''' (ਜਨਮ 15 ਮਈ 1988) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾਵਾਨ ਸਕ੍ਰੀਨ ਮੌਜੂਦਗੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ SIIMA ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=15 May 2019 |title=Happy Birthday Ram Pothineni: Do You Know These Lesser-known Facts About the Tollywood Star? |url=https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-ram-pothineni-do-you-know-these-lesser-known-facts-about-this-tollywood-actor-2141929.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190606014906/https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-ram-pothineni-do-you-know-these-lesser-known-facts-about-this-tollywood-actor-2141929.html |archive-date=6 June 2019 |access-date=28 August 2020 |website=News18}}</ref> ਪੋਥੀਨੇਨੀ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇਵਦਾਸੁ (2006) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣ - ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਡੈਬਿਊ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਐਕਸ਼ਨ ਕਾਮੇਡੀ ਰੈਡੀ (2008) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪੋਥੀਨੇਨੀ ਨੇ ''ਮਾਸਕਾ'' (2009), ''ਕੰਡੀਰੀਗਾ'' (2011), ''ਪੰਡਗਾ ਚੇਸਕੋ'' (2015), ''ਨੇਨੂ ਸੈਲਜਾ'' (2016), ''ਹੈਲੋ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰੇਮਾ ਕੋਸਾਮੇ'' (2018), ''ਈਸਮਾਰਟ ਸ਼ੰਕਰ (2019) ਅਤੇ ਰੈੱਡ (2021)'' ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ।<ref>{{Cite web |date=15 May 2020 |title=Happy Birthday Ram Pothineni: 5 career-best performances of the energetic star |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-ram-pothineni-5-career-best-performances-of-the-energetic-star/photostory/75733226.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524221200/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-ram-pothineni-5-career-best-performances-of-the-energetic-star/photostory/75733226.cms |archive-date=24 May 2020 |access-date=28 August 2020 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪੋਥੀਨੇਨੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਰਨੀਅਰ ਲਈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹੈ। == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਰਾਮ ਪੋਥੀਨੇਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਮਈ 1988 ਨੂੰ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਮੁਰਲੀ ਪੋਥੀਨੇਨੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, [[ਸ੍ਰਵੰਤੀ ਰਵੀ ਕਿਸ਼ੋਰ|ਸ੍ਰਾਵੰਥੀ ਰਵੀ ਕਿਸ਼ੋਰ]] ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=1 July 2008 |title=Stars : Star Interviews : 'Sravanthi' Ravi Kishore – Interview |url=http://www.telugucinema.com/c/publish/stars/sravanthiravikishore_interview_2.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705154556/http://www.telugucinema.com/c/publish/stars/sravanthiravikishore_interview_2.php |archive-date=5 July 2008 |website=[[Telugucinema.com]]}}</ref> ਅਦਾਕਾਰ [[ਸ਼ਰਵਾਨੰਦ]] ਉਸ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=22 August 2021 |title=8 lesser-known Siblings of Tollywood, see the list |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/telugu/movies/news/8-lesser-known-siblings-of-tollywood/amp_etphotostory/85456230.cms |website=Times Of India |access-date=24 ਜਨਵਰੀ 2024 |archive-date=28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220428184420/https://m.timesofindia.com/entertainment/telugu/movies/news/8-lesser-known-siblings-of-tollywood/amp_etphotostory/85456230.cms |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਵਿਜੈਵਾੜਾ|ਵਿਜੇਵਾੜਾ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ (2006-2010) === ਪੋਥੀਨੇਨੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ]] [[ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ|ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ]] ''ਅਦਯਾਲਮ'' (2002) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ 18 ਸਾਲ ਦੇ ਨਸ਼ੇੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |date=15 May 2019 |title=Happy Birthday Ram Pothineni: Do You Know These Lesser-known Facts About the Tollywood Star? |url=https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-ram-pothineni-do-you-know-these-lesser-known-facts-about-this-tollywood-actor-2141929.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190606014906/https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-ram-pothineni-do-you-know-these-lesser-known-facts-about-this-tollywood-actor-2141929.html |archive-date=6 June 2019 |access-date=28 August 2020 |website=News18}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-ram-pothineni-do-you-know-these-lesser-known-facts-about-this-tollywood-actor-2141929.html "Happy Birthday Ram Pothineni: Do You Know These Lesser-known Facts About the Tollywood Star?"]. ''News18''. 15 May 2019. [https://web.archive.org/web/20190606014906/https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-ram-pothineni-do-you-know-these-lesser-known-facts-about-this-tollywood-actor-2141929.html Archived] from the original on 6 June 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 August</span> 2020</span>.</cite></ref> ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ''ਦੇਵਦਾਸੂ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਾਟਕੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>[http://idlebrain.com/trade/index.html Telugu cinema trade report for the first half of year 2006 – idlebrain.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120805054518/http://www.idlebrain.com/trade/index.html|date=5 August 2012}}</ref><ref>[http://www.cinegoer.com/alltimelongrun.htm CineGoer.com – Box-Office Records And Collections – All Time Long Run List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070515123606/http://www.cinegoer.com/alltimelongrun.htm|date=15 May 2007}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਈਸ਼ਾ ਸਾਹਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ''ਜਗਦਮ'' ਸੁਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਨੂ ਵੈਤਲਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ [[ਜੇਨੇਲੀਆ ਡੀਸੂਜ਼ਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ''ਰੈਡੀ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਜੋ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Surprise success<!-- Bot generated title --> |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-27/news-interviews/27923690_1_pleasant-surprise-hansika-ram |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120918111025/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-27/news-interviews/27923690_1_pleasant-surprise-hansika-ram |archive-date=18 September 2012 |access-date=3 August 2011 |website=[[The Times of India]]}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ''ਮਸਕਾ'' ਅਤੇ ''ਗਣੇਸ਼: ਜਸਟ ਗਣੇਸ਼'' ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ। 2010 ਵਿੱਚ, ਪੋਥੀਨੇਨੀ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ''ਰਾਮਾ ਰਾਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ'', ਜੋ ਦਿਲ ਰਾਜੂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸੀ। === ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ (2011-2016) === ਪੋਥੀਨੇਨੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕੰਡੀਰੀਗਾ'' (2011) ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/kandireega-this-bee-has-no-buzz/article2353784.ece|title=Kandireega: This bee has no buzz|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=13 August 2011|work=The Hindu|access-date=28 August 2020|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011192532/https://www.thehindu.com/features/cinema/kandireega-this-bee-has-no-buzz/article2353784.ece|archive-date=11 ਅਕਤੂਬਰ 2020|url-status=dead}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ''ਐਂਡੁਕਾਂਤੇ ...'' ''ਪ੍ਰੇਮੰਤਾ!'' (2012) ਵਿੱਚ [[ਤਮੰਨਾ ਭਾਟੀਆ|ਤਮੰਨਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਰੁਣਾਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸ੍ਰਵੰਤੀ ਰਵੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਪੋਥੀਨੇਨੀ ਭਾਸਕਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਬੀਵੀਐਸਐਨ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ [[ਕ੍ਰਿਤੀ ਖਰਬੰਦਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ''ਓਂਗੋਲ ਗੀਤਾ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ [[ਦਗੁਬਤੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼|ਵੈਂਕਟੇਸ਼]] ਦੇ ਨਾਲ ਐਕਸ਼ਨ ਕਾਮੇਡੀ ''ਮਸਾਲਾ'', ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਬੋਲ ਬੱਚਨ ਦੀ ਰੀਮੇਕ,'' ਕੇ. ਵਿਜੇ ਭਾਸਕਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਵੰਤੀ ਰਵੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਤੇ ਡੀ. ਸੁਰੇਸ਼ ਬਾਬੂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਮਿਤ, ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=30 January 2013 |title=Venkatesh joining hands with Ram for Bol Bachchan remake |url=http://entertainment.oneindia.in/telugu/news/2013/venkatesh-join-hands-ram-bol-bachchan-remake-103086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104024952/http://entertainment.oneindia.in/telugu/news/2013/venkatesh-join-hands-ram-bol-bachchan-remake-103086.html |archive-date=4 November 2013 |access-date=30 January 2013<!-- 17:07 IST--> |publisher=Oneindia Entertainment}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਪੋਥੀਨੇਨੀ ਨੇ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ''ਪਾਂਡਾਗਾ ਚੇਸਕੋ'' ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਮ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੋਪੀਚੰਦ ਮਲੀਨੇਨੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''ਪੰਡਗਾ ਚੇਸਕੋ'', ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਸੀ,<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/twitterati-shower-love-on-rams-pandaga-chesko-as-the-film-completes-five-years/articleshow/76086655.cms|title=Twitterati shower love on Ram's Pandaga Chesko as the film completes five years|date=29 May 2020|work=The Times of India|access-date=28 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601134755/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/twitterati-shower-love-on-rams-pandaga-chesko-as-the-film-completes-five-years/articleshow/76086655.cms|archive-date=1 June 2020|language=en}}</ref> ਸ਼ਿਵਮ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਸਫਲਤਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Girl |first=Gossip |date=23 December 2015 |title=Hero Ram Pothineni is desperate |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2015-12-23/Hero-Ram-Pothineni-is-desperate/195063 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011192615/https://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2015-12-23/Hero-Ram-Pothineni-is-desperate/195063 |archive-date=11 October 2020 |access-date=28 August 2020 |website=www.thehansindia.com |language=en}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼੍ਰਾਵੰਤੀ ਮੂਵੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ''ਨੇਨੂ ਸੈਲਜਾ'' ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ<ref>{{Cite web |last=kavirayani |first=suresh |date=28 September 2016 |title=I love spending time with myself: Ram |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/280916/i-love-spending-time-with-myself-ram.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171123132542/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/280916/i-love-spending-time-with-myself-ram.html |archive-date=23 November 2017 |access-date=28 August 2020 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> ਅਤੇ ਸੰਤੋਸ਼ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ''ਹਾਈਪਰ'' ਜੋ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਔਸਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Ram speaks on his gap after Hyper flop |url=https://www.myfirstshow.com/ram-speaks-gap-hyper-flop/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011192610/https://www.myfirstshow.com/ram-speaks-gap-hyper-flop/ |archive-date=11 October 2020 |website=My First Show}}</ref> === ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਹਾਲੀਆ ਕੰਮ (2017-ਮੌਜੂਦਾ) === ਉਸ ਦੀ 2017 ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਵੁਨਦੀ ਓਕੇਟੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ'' ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਨਾਧਾ ਰਾਓ ਨਕੀਨਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਹੈਲੋ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰੇਮਾ ਕੋਸਮੇ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਈਸਮਾਰਟ ਸ਼ੰਕਰ'' ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪੁਰੀ ਜਗਨਧ ਨਾਲ ਕੰਮਕੀਤਾ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਕਈ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੋਥੀਨੇਨੀ ਲਈ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=12 April 2020 |title=Ram Pothineni's Red to have a digital release? The iSmart Shankar actor responds |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/ram-pothineni-s-red-to-have-a-digital-release-the-ismart-shankar-actor-responds-1666159-2020-04-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526172610/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/ram-pothineni-s-red-to-have-a-digital-release-the-ismart-shankar-actor-responds-1666159-2020-04-12 |archive-date=26 May 2020 |access-date=28 August 2020 |website=India Today |language=en}}</ref> ਇਸ ਨੇ {{Indian Rupee|90 [[ਕਰੋੜ]]}} ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/ismart-shankar-completes-100-days-ram-puri-and-charmme-reminisce-the-success/articleshow/71754273.cms|title=iSmart Shankar completes 100 days; Ram, Puri and Charmme reminisce the success|date=25 October 2019|work=The Times of India|access-date=28 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111003227/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/ismart-shankar-completes-100-days-ram-puri-and-charmme-reminisce-the-success/articleshow/71754273.cms|archive-date=11 January 2020|language=en}}</ref> ਉਸ ਦੀ 2021 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਰੈੱਡ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇਹ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਫ਼ਿਲਮ ''ਥਦਾਮ'' (2018) ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਹੈ। 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗੁਸਾਮੀ - ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ''ਦ ਵਾਰੀਅਰ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/ram-pothinenis-the-warrior-will-be-something-beyond-the-usual-cop-film-lingusamy/articleshow/88945917.cms|title=Ram Pothineni's The Warrior will be something beyond the usual cop film: Lingusamy|date=17 January 2022|work=The Times of India|access-date=17 January 2022}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਅਸਫਲਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/box-office/the-warrior-day-5-box-office-collection-here-is-how-much-ram-pothineni-and-krithi-shettys-bilingual-action-drama-mints-over-the-first-weekend/articleshow/92985117.cms|title='The Warrior' Day 5 box office collection: Here is how much Ram Pothineni and Krithi Shetty's bilingual action drama mints over the first weekend|date=19 July 2022|work=[[The Times of India]]|access-date=5 August 2022|language=en}}</ref> ਪੋਥੀਨੇਨੀ ਨੇ ਫਿਰ ਬੋਯਾਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀਨੂ ਦੇ ਸਕੰਦਾ (2023)<ref>{{Cite web |date=19 February 2022 |title=RAPO20: Ram Pothineni says he is excited to see himself 'through the eyes of daddy of mass emotions' Boyapati |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/rapo20-ram-pothineni-says-he-excited-see-himself-through-eyes-daddy-mass-emotions-boyapati-1026970?amp |website=Pinkvilla |access-date=24 ਜਨਵਰੀ 2024 |archive-date=4 ਦਸੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204161622/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/rapo20-ram-pothineni-says-he-excited-see-himself-through-eyes-daddy-mass-emotions-boyapati-1026970?amp |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੀਲਾ ਦੇ ਉਲਟ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਕਸ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। 2024 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ''ਡਬਲ'' ''ਈਸਮਾਰਟ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਮੀਡੀਆ ਚਿੱਤਰ == ਪੋਥੀਨੇਨੀ ਕਈ ਵਾਰ [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਮੋਸਟ ਡਿਜ਼ਾਇਰੇਬਲ ਪੁਰਸ਼ਾਂ]] ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ 2017 ਵਿੱਚ 11ਵੇਂ,<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Vijay turns most desirable man of 2017, beating Prabhas, Mahesh, Ram Pothineni and Allu Arjun |url=https://www.ibtimes.co.in/vijay-turns-most-desirable-man-2017-beating-prabhas-mahesh-ram-charan-763683 |website=IB Times}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ 11ਵੇਂ,<ref>{{Cite web |date=14 March 2019 |title=These Dishy dudes score high in Hyderabad's desirable man of 2018 list |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/hyderabad/these-dishy-dudes-score-high/articleshow/68394268.cms |website=Times Of India}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ<ref>{{Cite web |date=18 March 2020 |title=Hyderabad Times Most Desirable Men of 2019 List |url=https://www.theprimetalks.com/hyderabad-times-most-desirable-men-of-2019-list/?amp |website=The Prime Talks |access-date=24 ਜਨਵਰੀ 2024 |archive-date=5 ਦਸੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205131040/https://www.theprimetalks.com/hyderabad-times-most-desirable-men-of-2019-list/?amp |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ<ref>{{Cite web |date=2 June 2021 |title=Hyderabad Times Most Desirable Men: See the top 10 on the list |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/telugu/web-stories/hyderabad-times-most-desirable-men-2020-top-10/photostory/83146601.cms |website=Times Of India}}</ref> ਪੋਥੀਨੇਨੀ ਨੇ [[ਜਾਨ ਅਬ੍ਰਾਹਮ|ਜੌਨ ਅਬ੍ਰਾਹਮ]] ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਰਨੀਅਰ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਐਂਡੋਰਸਮੈਂਟ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=6 October 2020 |title=Ram Pothineni first ever brand endorsement for Garnier |url=https://www.tollywood.net/ram-pothineni-first-ever-brand-endorsement/ |website=Tollywood.net |access-date=24 ਜਨਵਰੀ 2024 |archive-date=28 ਅਗਸਤ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230828025903/https://www.tollywood.net/ram-pothineni-first-ever-brand-endorsement/ |url-status=dead }}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਬਤੌਰ ਅਦਾਕਾਰ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ(ਜ਼) ! ਨੋਟਸ ! {{Abbr|Ref(s)|Reference}} |- | 2002 | ''ਅਦਯਾਲਮ'' | ਨਰੇਨ | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਲਘੂ ਫਿਲਮ | <ref>{{Citation |title=Ram pothineni first short film {{!}} Adayalam |url=https://www.youtube.com/watch?v=Me6VOH0SIY4 |language=en |access-date=18 July 2021}}</ref> |- | 2006 | ''ਦੇਵਦਾਸੁ'' | ਦੇਵਦਾਸ | | |- | 2007 | ''ਜਗਦਮ'' | ਸੀਨੁ | | |- | 2008 | ''ਰੈਡੀ'' | ਚੰਦੁ (ਦਾਨਿਆ) {{Efn|Pothineni played a single character with two or more names.|name=character}} | | |- | rowspan="2" | 2009 | ''ਮਾਸਕਾ'' | ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ "ਕ੍ਰਿਸ਼" | | |- | ''ਗਣੇਸ਼'' | ਗਣੇਸ਼ | | |- | 2010 | ''ਰਾਮ ਰਾਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ'' | ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ | | |- | 2011 | ''ਕੰਡੀਰੇਗਾ'' | ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ "ਸ੍ਰੀਨੂ" | | |- | 2012 | ''ਐਂਡੁਕਾਂਤੇ...'' ''ਪ੍ਰੇਮੰਤਾ!'' | ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਮ {{Efn|Pothineni played two characters.|name=dual}} | ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | <ref>{{Cite web |date=4 October 2021 |title=Ram Pothineni's neck injury halts the shoot of his next with director N Lingusamy |url=https://www.ottplay.com/news/ram-pothinenis-neck-injury-halts-the-shoot-of-his-next-with-director-n-lingusamy/e6c788f574351 |access-date=3 October 2021 |website=OTTPlay}}</ref> |- | rowspan="2" | 2013 | ''ਓਂਗੋਲ ਗੀਤਾ'' | ਦੋਰਾਬਾਬੂ (ਚਿੱਟਾ) {{Efn|name=character}} | | |- |''ਮਸਾਲਾ'' | ਰਾਮ (ਰਹਿਮਾਨ) {{Efn|name=character}} | | |- | rowspan="2" | 2015 | ''ਪਾਂਡਾਗਾ ਚੇਸਕੋ'' | ਕਾਰਤਿਕ | | |- |''ਸ਼ਿਵਮ'' | ਸ਼ਿਵ (ਰਾਮ) {{Efn|name=character}} | | |- | rowspan="2" | 2016 | ''ਨੇਨੁ ਸੈਲਜਾ'' | ਹਰੀ | | |- |''ਹਾਈਪਰ'' | ਸੂਰਿਆਨਾਰਾਇਣ ਮੂਰਤੀ | | |- |2017 | ''ਵੰਞਦੀ ਓਕਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' | ਅਭਿਰਾਮ | | |- |2018 | ''ਨਮਸਕਾਰ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰੇਮਾ ਕੋਸਮੇ'' | ਸੰਜੂ | "Idea Cheppu Friendu" ਲਈ ਗਾਇਕ ਵੀ। | |- | 2019 | ''iSmart ਸ਼ੰਕਰ'' | ਸ਼ੰਕਰ (ਅਰੁਣ) {{Efn|Pothineni played a single character with two different personalities.|name=personality}} | | |- |2021 | ''ਲਾਲ'' | ਆਦਿਤਿਆ ਅਤੇ ਸਿਧਾਰਥ {{Efn|name=dual}} | ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ | |- | 2022 | ''ਵਾਰੀਅਰ'' | ਸਤਿਆ | ਤੇਲਗੂ/ਤਾਮਿਲ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਡੈਬਿਊ | <ref name="TW">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/ram-pothinenis-the-warrior-will-be-something-beyond-the-usual-cop-film-lingusamy/articleshow/88945917.cms|title=Ram Pothineni's The Warrior will be something beyond the usual cop film: Lingusamy|date=17 January 2022|work=The Times of India|access-date=17 January 2022}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/ram-pothinenis-the-warrior-will-be-something-beyond-the-usual-cop-film-lingusamy/articleshow/88945917.cms "Ram Pothineni's The Warrior will be something beyond the usual cop film: Lingusamy"]. ''The Times of India''. 17 January 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 January</span> 2022</span>.</cite></ref> |- | 2023 | ''ਸਕੰਦ'' | ਭਾਸਕਰ ਰਾਜੂ ਅਤੇ ਸਕੰਦ {{Efn|name=dual}} | ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ | |- | 2024|{{Pending film|[[Double iSmart]]}} | ਸ਼ੰਕਰ (ਅਰੁਣ) | ਫਿਲਮਾਂਕਣ | <ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title=Ram Pothineni-Puri Jagannadh return for Double iSmart, film to release in 2024 |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ram-pothineni-puri-jagannadh-return-for-double-ismart-film-to-release-in-2024-8609209/ |access-date=2023-05-15 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |-|{{TBA}}|{{Pending film|Untitled film with [[Gautham Vasudev Menon]]}}|{{TBA}} | | <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/the-life-of-muthu-director-gautham-vasudev-menon-to-do-a-film-with-rampothineni-next-year-under-sri-sravanthi-movies/articleshow/94217498.cms|title='The Life of Muthu' director Gautham Vasudev Menon to do a film with Rampothineni next year under 'Sri Sravanthi Movies'|date=2022-11-03|work=The Times of India|access-date=2023-05-26|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/gautham-vasudev-menon-to-team-up-with-ram-pothineni-next/articleshow/94217826.cms|title=Gautham Vasudev Menon to team up with Ram Pothineni next|date=2022-09-15|work=The Times of India|access-date=2023-05-26|issn=0971-8257}}</ref> |} === ਹੋਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ(ਜ਼) ! ਨੋਟਸ ! {{Abbr|Ref(s)|Reference}} |- | 2015 | ''ਰੇ''|{{N/a}} | ਕਥਾਵਾਚਕ | |- | 2021 | ''ਰੋਮਾਂਟਿਕ'' | ਸ਼ੰਕਰ | ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ | |} == ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਇਨਾਮ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਕੰਮ ! ਨਤੀਜਾ ! {{Abbr|Ref.|Reference}} |- | 2002 | ਯੂਰਪ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ | ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ | ''ਅਦਯਾਲਮ''|ਜੇਤੂ |<ref>{{Cite web |date=15 May 2019 |title=Happy Birthday Ram Pothineni: Do You Know These Lesser-known Facts About this Tollywood Actor? |url=https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-ram-pothineni-do-you-know-these-lesser-known-facts-about-this-tollywood-actor-2141929.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190606014906/https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-ram-pothineni-do-you-know-these-lesser-known-facts-about-this-tollywood-actor-2141929.html |archive-date=6 June 2019 |access-date=28 August 2020}}</ref> |- | 2007 | ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ | ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਡੈਬਿਊ | ਦੇਵਦਾਸੁ|ਜੇਤੂ | <ref>{{Cite web |date=4 August 2007 |title=54th Fair One Filmfare Awards 2007 |url=http://www.idlebrain.com/news/functions/filmfareswards2007.html |access-date=14 March 2020 |website=Idlebrain.com}}</ref> |- | 2008 | ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ | rowspan="2" | ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ - ਤੇਲਗੂ | ਰੈਡੀ|ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ | <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/56th-Idea-Filmfare-Awards-2008-South-The-winners/articleshow/4845030.cms|title=56th Idea Filmfare Awards 2008 South: The winners|date=August 2009|work=The Times of India|access-date=20 May 2020|language=en}}</ref> |- | 2011 | ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ | ''ਕੰਡੀਰੇਗਾ''|ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ | <ref>{{Cite web |date=4 July 2011 |title=The 58th Filmfare Award (South) winners |url=https://www.news18.com/news/india/allu-arjun-mamooty-win-at-south-filmfare-awards-381403.html |access-date=12 March 2020 |website=CNN-News18}}</ref> |- | rowspan="2" | 2020 | rowspan="2" | ਜ਼ੀ ਸਿਨੇ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਤੇਲਗੂ | ਸਾਲ ਦਾ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਸਿਤਾਰਾ | rowspan="3" | ''ਈਸਮਾਰਟ ਸ਼ੰਕਰ''|ਜੇਤੂ | <ref>{{Cite web |title=Zee Cine Awards Telugu 2020 Full Winners List: Megastar Chiranjeevi, Samantha Akkineni, Pooja Hegde win big |url=https://www.msn.com/en-in/entertainment/southcinema/zee-cine-awards-telugu-2020-full-winners-list-megastar-chiranjeevi-samantha-akkineni-pooja-hegde-win-big/ar-BBYRtmn |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011192607/https://www.msn.com/en-in/entertainment/southcinema/zee-cine-awards-telugu-2020-full-winners-list-megastar-chiranjeevi-samantha-akkineni-pooja-hegde-win-big/ar-BBYRtmn |archive-date=11 October 2020 |access-date=20 May 2020 |website=www.msn.com}}</ref> |- | rowspan="2" | ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ|ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ | <ref>{{Cite web |date=12 January 2020 |title=Complete winner list of Zee Cine awards Telugu 2020 |url=https://www.tollywood.net/complete-winner-list-of-zee-cine-awards-telugu-2020/ |access-date=18 January 2020 |archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201103034734/https://www.tollywood.net/complete-winner-list-of-zee-cine-awards-telugu-2020/ |url-status=dead }}</ref> |- | 2021 | 10ਵਾਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੂਵੀ ਅਵਾਰਡ|{{Nom}} | <ref>{{Cite web |date=2022-09-11 |title=Team 'Pushpa' wins big in 'SIIMA 2022' Winners list |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/team-pushpa-wins-big-in-siima-2022-winners-list-check-out-the-full-list-of-winners-in-all-the-other-categories-for-the-year-2021/articleshow/94131928.cms |access-date=2022-09-11 |website=[[The Times of India]] |language=en}}</ref> |} == ਨੋਟਸ == {{Notelist}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=2433460}} * {{ਟਵਿਟਰ|ramsayz}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 1fy7ltia6p85z2v6aor9bqlgnlgtpnp 0 180034 848465 732490 2026-09-29T18:26:26Z Nitesh Gill 8973 /* ਆਧਾਰ */ 848465 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ: ਐਨ ਓਡ ਟੂ ਰੰਗੀਲਾ | image = | caption = | director = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | writer = ਕੇ.ਕੇ.ਬਿਨੋਜੀ | screenplay = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | story = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | producer = ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ.ਟੀ<br>ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਟੀ.<br>[[ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ]] | starring = [[ਨੈਨਾ ਗਾਂਗੁਲੀ]]<br>ਕੇ.ਕੇ.ਬਿਨੋਜੀ <br>ਪਾਰਥ ਸੂਰੀ | cinematography = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | editing = ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਓਜਹਾ | music = ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ | studio = | distributor = | released = {{Film date|2020|01|01|df=y}} | runtime = 123 ਮਿੰਟ | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ }} '''''ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ: ਐਨ ਓਡ ਟੂ ਰੰਗੀਲਾ''''' 2020<ref>{{Cite web |last= |date=2020-01-01 |title=RGV's Beautiful Movie Review |url=https://www.telugubulletin.com/rgv-beautiful-movie-review-47089 |access-date=2024-01-14 |website=TeluguBulletin.com |language=en-US}}</ref> ਭਾਰਤੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਗਸਤਿਆ [[ਨੈਨਾ ਗਾਂਗੁਲੀ|ਮੰਜੂ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ<ref>{{Cite web |date=2019-10-09 |title=Ram Gopal Varma's next is Beautiful |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/101019/ram-gopal-varmas-next-is-beautiful.html |access-date=2024-01-13 |website=Deccan Chronicle}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਇਹ 1 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡੱਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rgvs-beautiful-release-date-is-finally-here/articleshow/72885707.cms?from=mdr|title=RGV's Beautiful release date is finally here|date=2019-12-19|work=[[The Times of India]]|access-date=2024-01-14|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2019-11-12 |title=RGV's 'Beautiful': Release date announced - Telugu News |url=https://www.indiaglitz.com/rgvs-beautiful-release-date-announced-telugu-news-247620 |access-date=2024-01-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == ਆਧਾਰ == ਇਹ ਫਿਲਮ ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ ਦੀ ਕਲਾਸਿਕ ਰੰਗੀਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਮਕੈਨਿਕ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Adivi |first=Sashidhar |date=2020-01-07 |title=Naina Ganguly-Ram Gopal Varma team up again? |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/080120/naina-ganguly-ram-gopal-varma-team-up-again.html |access-date=2024-01-13 |website=Deccan Chronicle}}</ref> == ਕਾਸਟ == * [[ਨੈਨਾ ਗਾਂਗੁਲੀ]] * ਕੇ ਕੇ ਬਿਨੋਜੀ * ਪਾਰਥ ਸੂਰੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{IMDb title|tt11095208}} mmy1kyfpobep6xtfzzbj8pg97qdjn1h 848468 848465 2026-09-29T18:27:44Z Nitesh Gill 8973 /* ਆਧਾਰ */ 848468 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ: ਐਨ ਓਡ ਟੂ ਰੰਗੀਲਾ | image = | caption = | director = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | writer = ਕੇ.ਕੇ.ਬਿਨੋਜੀ | screenplay = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | story = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | producer = ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ.ਟੀ<br>ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਟੀ.<br>[[ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ]] | starring = [[ਨੈਨਾ ਗਾਂਗੁਲੀ]]<br>ਕੇ.ਕੇ.ਬਿਨੋਜੀ <br>ਪਾਰਥ ਸੂਰੀ | cinematography = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | editing = ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਓਜਹਾ | music = ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ | studio = | distributor = | released = {{Film date|2020|01|01|df=y}} | runtime = 123 ਮਿੰਟ | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ }} '''''ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ: ਐਨ ਓਡ ਟੂ ਰੰਗੀਲਾ''''' 2020<ref>{{Cite web |last= |date=2020-01-01 |title=RGV's Beautiful Movie Review |url=https://www.telugubulletin.com/rgv-beautiful-movie-review-47089 |access-date=2024-01-14 |website=TeluguBulletin.com |language=en-US}}</ref> ਭਾਰਤੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਗਸਤਿਆ [[ਨੈਨਾ ਗਾਂਗੁਲੀ|ਮੰਜੂ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ<ref>{{Cite web |date=2019-10-09 |title=Ram Gopal Varma's next is Beautiful |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/101019/ram-gopal-varmas-next-is-beautiful.html |access-date=2024-01-13 |website=Deccan Chronicle}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਇਹ 1 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡੱਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rgvs-beautiful-release-date-is-finally-here/articleshow/72885707.cms?from=mdr|title=RGV's Beautiful release date is finally here|date=2019-12-19|work=[[The Times of India]]|access-date=2024-01-14|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2019-11-12 |title=RGV's 'Beautiful': Release date announced - Telugu News |url=https://www.indiaglitz.com/rgvs-beautiful-release-date-announced-telugu-news-247620 |access-date=2024-01-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == ਕਥਾ-ਆਧਾਰ == ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ ਦੀ ਕਲਾਸਿਕ ਰੰਗੀਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਮਕੈਨਿਕ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Adivi |first=Sashidhar |date=2020-01-07 |title=Naina Ganguly-Ram Gopal Varma team up again? |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/080120/naina-ganguly-ram-gopal-varma-team-up-again.html |access-date=2024-01-13 |website=Deccan Chronicle}}</ref> == ਕਾਸਟ == * [[ਨੈਨਾ ਗਾਂਗੁਲੀ]] * ਕੇ ਕੇ ਬਿਨੋਜੀ * ਪਾਰਥ ਸੂਰੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{IMDb title|tt11095208}} nq1cjy4sl85az0weqtyhqje1i0dxloe 848469 848468 2026-09-29T18:28:50Z Nitesh Gill 8973 848469 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ: ਐਨ ਓਡ ਟੂ ਰੰਗੀਲਾ | image = | caption = | director = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | writer = ਕੇ.ਕੇ.ਬਿਨੋਜੀ | screenplay = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | story = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | producer = ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ.ਟੀ<br>ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਟੀ.<br>[[ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ]] | starring = [[ਨੈਨਾ ਗਾਂਗੁਲੀ]]<br>ਕੇ.ਕੇ.ਬਿਨੋਜੀ <br>ਪਾਰਥ ਸੂਰੀ | cinematography = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | editing = ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਓਜਹਾ | music = ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ | studio = | distributor = | released = {{Film date|2020|01|01|df=y}} | runtime = 123 ਮਿੰਟ | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ }} '''''ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ: ਐਨ ਓਡ ਟੂ ਰੰਗੀਲਾ''''' 2020<ref>{{Cite web |last= |date=2020-01-01 |title=RGV's Beautiful Movie Review |url=https://www.telugubulletin.com/rgv-beautiful-movie-review-47089 |access-date=2024-01-14 |website=TeluguBulletin.com |language=en-US}}</ref> ਭਾਰਤੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਗਸਤਿਆ [[ਨੈਨਾ ਗਾਂਗੁਲੀ|ਮੰਜੂ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ<ref>{{Cite web |date=2019-10-09 |title=Ram Gopal Varma's next is Beautiful |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/101019/ram-gopal-varmas-next-is-beautiful.html |access-date=2024-01-13 |website=Deccan Chronicle}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਇਹ 1 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡੱਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rgvs-beautiful-release-date-is-finally-here/articleshow/72885707.cms?from=mdr|title=RGV's Beautiful release date is finally here|date=2019-12-19|work=[[The Times of India]]|access-date=2024-01-14|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2019-11-12 |title=RGV's 'Beautiful': Release date announced - Telugu News |url=https://www.indiaglitz.com/rgvs-beautiful-release-date-announced-telugu-news-247620 |access-date=2024-01-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == ਕਥਾ-ਆਧਾਰ == ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ ਦੀ ਕਲਾਸਿਕ ਰੰਗੀਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਮਕੈਨਿਕ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Adivi |first=Sashidhar |date=2020-01-07 |title=Naina Ganguly-Ram Gopal Varma team up again? |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/080120/naina-ganguly-ram-gopal-varma-team-up-again.html |access-date=2024-01-13 |website=Deccan Chronicle}}</ref> == ਕਾਸਟ == * [[ਨੈਨਾ ਗਾਂਗੁਲੀ]] * ਕੇ ਕੇ ਬਿਨੋਜੀ * ਪਾਰਥ ਸੂਰੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{IMDb title|tt11095208}} 7yvg7prp2x11gqgmcrq0e8zfqnbaxks 848470 848469 2026-09-29T18:29:36Z Nitesh Gill 8973 848470 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ: ਐਨ ਓਡ ਟੂ ਰੰਗੀਲਾ | image = | caption = | director = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | writer = ਕੇ.ਕੇ.ਬਿਨੋਜੀ | screenplay = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | story = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | producer = ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ.ਟੀ<br>ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਟੀ.<br>[[ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ]] | starring = [[ਨੈਨਾ ਗਾਂਗੁਲੀ]]<br>ਕੇ.ਕੇ.ਬਿਨੋਜੀ <br>ਪਾਰਥ ਸੂਰੀ | cinematography = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | editing = ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਓਜਹਾ | music = ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ | studio = | distributor = | released = {{Film date|2020|01|01|df=y}} | runtime = 123 ਮਿੰਟ | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ }} '''''ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ: ਐਨ ਓਡ ਟੂ ਰੰਗੀਲਾ''''' 2020<ref>{{Cite web |last= |date=2020-01-01 |title=RGV's Beautiful Movie Review |url=https://www.telugubulletin.com/rgv-beautiful-movie-review-47089 |access-date=2024-01-14 |website=TeluguBulletin.com |language=en-US}}</ref> ਭਾਰਤੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਗਸਤਿਆ [[ਨੈਨਾ ਗਾਂਗੁਲੀ|ਮੰਜੂ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ<ref>{{Cite web |date=2019-10-09 |title=Ram Gopal Varma's next is Beautiful |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/101019/ram-gopal-varmas-next-is-beautiful.html |access-date=2024-01-13 |website=Deccan Chronicle}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[1 ਜਨਵਰੀ]] [[2020]] ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡੱਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rgvs-beautiful-release-date-is-finally-here/articleshow/72885707.cms?from=mdr|title=RGV's Beautiful release date is finally here|date=2019-12-19|work=[[The Times of India]]|access-date=2024-01-14|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2019-11-12 |title=RGV's 'Beautiful': Release date announced - Telugu News |url=https://www.indiaglitz.com/rgvs-beautiful-release-date-announced-telugu-news-247620 |access-date=2024-01-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == ਕਥਾ-ਆਧਾਰ == ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ ਦੀ ਕਲਾਸਿਕ ਰੰਗੀਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਮਕੈਨਿਕ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Adivi |first=Sashidhar |date=2020-01-07 |title=Naina Ganguly-Ram Gopal Varma team up again? |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/080120/naina-ganguly-ram-gopal-varma-team-up-again.html |access-date=2024-01-13 |website=Deccan Chronicle}}</ref> == ਕਾਸਟ == * [[ਨੈਨਾ ਗਾਂਗੁਲੀ]] * ਕੇ ਕੇ ਬਿਨੋਜੀ * ਪਾਰਥ ਸੂਰੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{IMDb title|tt11095208}} dpbkquzwicliwthnydq0ep0qeodklvs 848471 848470 2026-09-29T18:30:10Z Nitesh Gill 8973 848471 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ: ਐਨ ਓਡ ਟੂ ਰੰਗੀਲਾ | image = | caption = | director = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | writer = ਕੇ.ਕੇ.ਬਿਨੋਜੀ | screenplay = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | story = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | producer = ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ.ਟੀ<br>ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਟੀ.<br>[[ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ]] | starring = [[ਨੈਨਾ ਗਾਂਗੁਲੀ]]<br>ਕੇ.ਕੇ.ਬਿਨੋਜੀ <br>ਪਾਰਥ ਸੂਰੀ | cinematography = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | editing = ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਓਜਹਾ | music = ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ | studio = | distributor = | released = {{Film date|2020|01|01|df=y}} | runtime = 123 ਮਿੰਟ | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ }} '''''ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ: ਐਨ ਓਡ ਟੂ ਰੰਗੀਲਾ''''' 2020<ref>{{Cite web |last= |date=2020-01-01 |title=RGV's Beautiful Movie Review |url=https://www.telugubulletin.com/rgv-beautiful-movie-review-47089 |access-date=2024-01-14 |website=TeluguBulletin.com |language=en-US}}</ref> ਭਾਰਤੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਗਸਤਿਆ [[ਨੈਨਾ ਗਾਂਗੁਲੀ|ਮੰਜੂ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ<ref>{{Cite web |date=2019-10-09 |title=Ram Gopal Varma's next is Beautiful |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/101019/ram-gopal-varmas-next-is-beautiful.html |access-date=2024-01-13 |website=Deccan Chronicle}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[1 ਜਨਵਰੀ]] [[2020]] ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡੱਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rgvs-beautiful-release-date-is-finally-here/articleshow/72885707.cms?from=mdr|title=RGV's Beautiful release date is finally here|date=2019-12-19|work=[[The Times of India]]|access-date=2024-01-14|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-11-12 |title=RGV's 'Beautiful': Release date announced - Telugu News |url=https://www.indiaglitz.com/rgvs-beautiful-release-date-announced-telugu-news-247620 |access-date=2024-01-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == ਕਥਾ-ਆਧਾਰ == ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ ਦੀ ਕਲਾਸਿਕ ਰੰਗੀਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਮਕੈਨਿਕ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Adivi |first=Sashidhar |date=2020-01-07 |title=Naina Ganguly-Ram Gopal Varma team up again? |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/080120/naina-ganguly-ram-gopal-varma-team-up-again.html |access-date=2024-01-13 |website=Deccan Chronicle}}</ref> == ਕਾਸਟ == * [[ਨੈਨਾ ਗਾਂਗੁਲੀ]] * ਕੇ ਕੇ ਬਿਨੋਜੀ * ਪਾਰਥ ਸੂਰੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{IMDb title|tt11095208}} tnecrwgscaqqdbj33p4kltgbqrfqy6j 848472 848471 2026-09-29T18:30:51Z Nitesh Gill 8973 848472 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ: ਐਨ ਓਡ ਟੂ ਰੰਗੀਲਾ | image = | caption = | director = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | writer = ਕੇ.ਕੇ.ਬਿਨੋਜੀ | screenplay = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | story = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | producer = ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ.ਟੀ<br>ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਟੀ.<br>[[ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ]] | starring = [[ਨੈਨਾ ਗਾਂਗੁਲੀ]]<br>ਕੇ.ਕੇ.ਬਿਨੋਜੀ <br>ਪਾਰਥ ਸੂਰੀ | cinematography = ਅਗਸਤਿਆ ਮੰਜੂ | editing = ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਓਜਹਾ | music = ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ | studio = | distributor = | released = {{Film date|2020|01|01|df=y}} | runtime = 123 ਮਿੰਟ | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ }} '''''ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ: ਐਨ ਓਡ ਟੂ ਰੰਗੀਲਾ''''' 2020<ref>{{Cite web |last= |date=2020-01-01 |title=RGV's Beautiful Movie Review |url=https://www.telugubulletin.com/rgv-beautiful-movie-review-47089 |access-date=2024-01-14 |website=TeluguBulletin.com |language=en-US}}</ref> ਭਾਰਤੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਗਸਤਿਆ [[ਨੈਨਾ ਗਾਂਗੁਲੀ|ਮੰਜੂ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ<ref>{{Cite web |date=2019-10-09 |title=Ram Gopal Varma's next is Beautiful |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/101019/ram-gopal-varmas-next-is-beautiful.html |access-date=2024-01-13 |website=Deccan Chronicle}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[1 ਜਨਵਰੀ]] [[2020]] ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡੱਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rgvs-beautiful-release-date-is-finally-here/articleshow/72885707.cms?from=mdr|title=RGV's Beautiful release date is finally here|date=2019-12-19|work=[[The Times of India]]|access-date=2024-01-14|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-11-12 |title=RGV's 'Beautiful': Release date announced - Telugu News |url=https://www.indiaglitz.com/rgvs-beautiful-release-date-announced-telugu-news-247620 |access-date=2024-01-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == ਕਥਾ-ਆਧਾਰ == ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ ਦੀ ਕਲਾਸਿਕ ਰੰਗੀਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਮਕੈਨਿਕ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Adivi |first=Sashidhar |date=2020-01-07 |title=Naina Ganguly-Ram Gopal Varma team up again? |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/080120/naina-ganguly-ram-gopal-varma-team-up-again.html |access-date=2024-01-13 |website=Deccan Chronicle}}</ref> == ਕਾਸਟ == * [[ਨੈਨਾ ਗਾਂਗੁਲੀ]] * ਕੇ ਕੇ ਬਿਨੋਜੀ * ਪਾਰਥ ਸੂਰੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{IMDb title|tt11095208}} {{ਆਧਾਰ|}} oejhxhj81y4kfdqkdcv1dh5al5esxom 0 180286 848587 837337 2026-09-30T03:36:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848587 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਭਾਗਿਆਲਕਸ਼ਮੀ | image = Bhagya_lakshmi.jpg | caption = ਭਾਗਿਆਲਕਸ਼ਮੀ 2019 ਵਿੱਚ | other_names = ਭਾਗਿਆਮ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1961|11|01}} | birth_place = ਕੋਜ਼ਿਕੋਡੇ [[ਕੇਰਲਾ]], ਭਾਰਤ | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] | occupation = | years_active = 1972–ਵਰਤਮਾਨ<ref>{{harvnb|Bhagyalakshmi|2012|p=49}}</ref> | spouse = {{marriage|ਕੇ. ਰਮੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ|1985|2014|end=div}} | partner = | website = }} '''ਭਾਗਿਆਲਕਸ਼ਮੀ''' (ਜਨਮ 1 ਨਵੰਬਰ 1961) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਕਾਰਕੁਨ, ਅਤੇ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ 4,700 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ [[ਸ਼ੋਬਾਨਾ]], [[ਰੇਵਥੀ|ਰੇਵਤੀ]] ਅਤੇ [[ਉਰਵਸ਼ੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|ਉਰਵਸ਼ੀ]] ਵਰਗੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>Mahadevan, G. (20 August 2007) [https://web.archive.org/web/20080921151253/http://www.hindu.com/2007/08/20/stories/2007082052522300.htm "A CD full of morals"]. ''The Hindu''. Retrieved 21 September 2014.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20131002045032/http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article379962.ece?service=print "Resul Pookutty makes his onscreen debut"]. ''The New Indian Express''. 15 April 2011. Retrieved 21 September 2014.</ref><ref>Karnaver, Aswathy. (1 December 2012) [https://web.archive.org/web/20121214202339/http://newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article1362193.ece News New Indian Express 1 December 2012]. ''The New Indian Express''. Retrieved 5 January 2014.</ref> ਭਾਗਿਆਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ''ਸਵਰਾਭੇਦੰਗਲ,''<ref>{{Cite web |title=സ്വരഭേദങ്ങൾ {{!}} Swarabhedhangal |url=https://www.goodreads.com/work/24162239 |access-date=2023-06-29 |website=Goodreads |language=en}}</ref> ਨੂੰ ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਆਤਮਕਥਾ ਲਈ ਕੇਰਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=December 2014 |title=2013–ലെ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാര്‍ഡുകള്‍ പ്രഖ്യാപിച്ചു |url=http://www.keralasahityaakademi.org/pdf/Akademi%20Award%20-%202013_final.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613132951/http://www.keralasahityaakademi.org/pdf/Akademi%20Award%20-%202013_final.pdf |archive-date=13 June 2018 |access-date=28 December 2014 |publisher=[[Kerala Sahitya Akademi]]}}</ref> ਭਾਗਿਆਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਡਬਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, <ref>{{Cite web |title=Magical sounds of film industry: Bhagyalekshmi & Krishnachandran |url=http://mathrubhuminews.in/ee/Programs/Episode/2970/magical-sounds-of-film-industry-bhagyalekshmi-krishnachandran-avar-kandumut/E |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034552/http://mathrubhuminews.in/ee/Programs/Episode/2970/magical-sounds-of-film-industry-bhagyalekshmi-krishnachandran-avar-kandumut/E |archive-date=4 March 2016 |access-date=3 May 2015 |publisher=mathrubhuminews.in}}</ref> ਅਤੇ ''ਮਾਨਸੂ'' (1973) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref name="mathrubhumi.com">{{Cite web |title=അതിജീവനത്തിന്റെ ശബ്ദവീചികള്‍ |url=http://www.mathrubhumi.com/books/article/interview/2824/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140321065423/http://www.mathrubhumi.com/books/article/interview/2824/ |archive-date=21 March 2014 |access-date=21 March 2014 |website=Mathrubhumi}}</ref> ਉਸ ਨੇ ''ਅਪਰਾਥੀ'' (1977) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਡਬਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ,<ref name="mathrubhumi.com" /> ਅਤੇ 1978 ਤੋਂ 1980 ਤੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਡਬਿੰਗ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ''ਕੋਲੀਲਕਮ'' (1981) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ [[ਸੁਮਾਲਾਥਾ|ਸੁਮਲਤਾ]] ਲਈ ਡਬ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ''ਨੋਕਕੇਥਧੂਰਾਥੂ ਕੰਨੂਮ ਨੱਟੂ'' (1984) ਨਾਲ ਆਈ। 2021 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਮਲਿਆਲਮ ਸੀਜ਼ਨ 3'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਪਰ 49ਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸਰਬੋਤਮ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।<ref>[http://www.mangalam.com/mangalam-varika/64966_വിവാഹവും_വിവാഹമോചനവും]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=June 2019|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}. mangalam.com (10 June 2013). Retrieved 5 January 2014.</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਵੀ ਸੀ ਜੋ ਸਫਾਰੀ ਚੈਨਲ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ "ਏਂਤੇ ਯਾਰੇ" ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Bhagyalakshmi.jpg|right|thumb|267x267px| ਭਾਗਲਕਸ਼ਮੀ 2010 ਵਿੱਚ]] ਭਾਗਿਆਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਨਵੰਬਰ 1962 ਨੂੰ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ, [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲਾ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰਨ ਨਾਇਰ ਅਤੇ ਭਾਰਗਵੀ ਅੰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="bio">{{Harvard citation no brackets|Bhagyalakshmi|2012}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਇੰਦਰਾ ਨਾਇਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਉਨੀ ਨਾਇਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=29 January 2013 |title=ഭാഗ്യതാരകം |url=http://www.mangalam.com/women/personality/29065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207095911/http://www.mangalam.com/women/personality/29065 |archive-date=7 December 2013 |website=mangalam.com}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੋਟੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੀ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="mathrubhumi.com"/> ਭਾਗਿਆਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੇ. ਰਮੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ 27 ਅਕਤੂਬਰ 1985 ਨੂੰ ਹੋਇਆ<ref>{{Cite web |title=Mangalam-Varika-10-Jun-2013 |url=http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/91/14 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130613115919/http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/91/14 |archive-date=13 June 2013 |access-date=31 October 2013 |publisher=mangalamvarika.com}}</ref> ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਉਹ 2011 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="divorce">[http://www.mathrubhumi.com/movies/malayalam/485547/.htm "ഭാഗ്യലക്ഷ്മി വിവാഹമോചിതയായി"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=November 2016|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}. ''Mathrubhumi''. Retrieved 21 September 2014.</ref> == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == ਭਾਗਿਆਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ [[ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ]], ''ਸਵਰਾਭੇਦੰਗਲ,''<ref>[http://www.mangalam.com/mangalam-varika/66818 ആ മനുഷ്യന്‍ എന്തിനായിരുന്നു എന്നെ പ്രണയിച്ചിരുന്നത്?]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. mangalam.com (16 June 2013). Retrieved 5 January 2014.</ref><ref>{{Cite web |date=10 December 2013 |title=ഉള്ളില്‍ തീക്കനല്‍ സ്വരങ്ങള്‍ – articles, infocus_interview – Mathrubhumi Eves |url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-352069 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131210154135/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-352069 |archive-date=10 December 2013 |website=Mathrubhumi.com}}</ref> ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੀਲਸਨ ਡੇਟਾ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਲਿਆਲਮ ਕਿਤਾਬ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/making-herself-heard/article4484366.ece|title=Making herself heard|last=M|first=Athira|date=2013-03-07|work=The Hindu|access-date=2022-10-05|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005160019/https://www.thehindu.com/features/cinema/making-herself-heard/article4484366.ece|archive-date=2022-10-05|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2014 |title=അതിജീവനത്തിന്റെ ശബ്ദവീചികള്‍ – articles, infocus_interview – Mathrubhumi Eves |url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-100499 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905005440/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-100499 |archive-date=5 September 2014 |website=Mathrubhumi.com}}</ref> == ਵਿਵਾਦ == === ਕੁੱਟਮਾਰ ਦਾ ਮਾਮਲਾ === 26 ਸਤੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਭਾਗਿਆਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਕਾਰਕੁਨਾਂ, ਦੀਆ, ਸਨਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲਕਸ਼ਮੀ ਅਰੱਕਲ, ਨੇ ਆਪਣੇ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਨਿਵਾਸ 'ਤੇ ਵਿਜੇ ਪੀ. ਨਾਇਰ ਨਾਮਕ [[ਯੂਟਿਊਬਰ|ਯੂਟਿਊਬ ਵੀਲੋਗਰ ']]<nowiki/>ਤੇ ਕਾਲਾ ਮੋਟਰ ਦਾ ਤੇਲ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਇਰ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=10 November 2020 |title=YouTuber assault case: Kerala HC grants anticipatory bail to Bhagyalakshmi, 2 activists |url=https://www.thenewsminute.com/article/youtuber-assault-case-kerala-hc-grants-anticipatory-bail-bhagyalakshmi-2-activists-137305}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਅਪਮਾਨ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ 'ਤੇ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰਾਂ 'ਤੇ [[ਜ਼ਮਾਨਤ|ਗੈਰ-ਜ਼ਮਾਨਤੀ]] ਅਪਰਾਧਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਘੁਸਪੈਠ ਅਤੇ ਧਮਕਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=12 October 2020 |title=YouTuber assault case: Bhagyalakshmi, two others approach HC seeking anticipatory bail |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2020/oct/12/youtuber-assault-case-bhagyalakshmi-two-others-approach-hc-seeking-anticipatory-bail-2209352.html}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਅਵਾਰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੰਮ ! ਲਈ ਡੱਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ |- | 1991 | ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ | ਵਧੀਆ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ | ਉਲਦੱਕਮ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਏਂਤੇ ਸੂਰ੍ਯਪੁਤ੍ਰਿਕੁ ਬਾਲੀ | [[ਅਮਲਾ ਅੱਕੀਨੇਨੀ|ਅਮਲਾ]] ਕੰਨਿਆ ਭਾਰਤੀ |- | 1995 | ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ | ਵਧੀਆ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ | ਓਰਮਾਯੁਨ੍ਦਯਿਰਿਕਾਣਾਮ੍<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਕੁਸਰੁਤਿਕੱਟੂ ਸ਼ਸ਼ੀਨਾਸ | ਪ੍ਰਿਅੰਬਦਾ ਰੇ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਕਨਕਾ ਗੀਤਾ ਵਿਜਯਨ |- | 2002 | ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ | ਵਧੀਆ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ | ਯਤ੍ਰਕਾਰੁਦੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਕਃ | [[ਸੌਂਦਰਿਆ]] |- | 2002 | ਕੇਰਲ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਵੋਤਮ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਕੇਰਲ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕ ਅਵਾਰਡ | ਯਤ੍ਰਕਾਰੁਦੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਕਃ | ਸੌਂਦਰਿਆ |- | 2015 | ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ | ਵਧੀਆ ਐਂਕਰ | ਸੈਲਫੀ (ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ) | |- | 2013 | ਕੇਰਲ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕ ਅਵਾਰਡ | ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਆਤਮਕਥਾ ਲਈ ਕੇਰਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ | ''ਸਵਰਾਭੇਦੰਗਲ'' <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Sahitya-Akademi-award-for-Meeras-Aarachar/articleshow/45583043.cms|title=Sahitya Akademi award for Meera's 'Aarachar'|date=20 December 2014|work=The Times of India|access-date=23 December 2014}}</ref> | |- |2012 | ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ | ਵਧੀਆ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ | ਕੁਮਕੁਮਾਪੂਵੁ | ਆਸ਼ਾ ਸ਼ਰਤ |- | 2018 | ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ | ਚਲਚਿਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਵਾਰਡ | ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਿਲਮੀ ਕੰਮਾਂ ਲਈ | |- | 2014 | ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ | ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ (ਇੱਕ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ) | |- | 2017 | ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ | ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ/ਏਥਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ | ਨਾਮ, ਸਥਾਨ, ਜਾਨਵਰ, ਚੀਜ਼ | |} * {{Citation |last=Bhagyalakshmi |title=Swarabhedhangal |year=2012 |place=Kottayam, Kerala |publisher=[[DC Books]] |language=Malayalam |isbn=9788126439348}} == ਅੰਸ਼ਕ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਬਤੌਰ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ === {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" !Dubbed for !Films |- |Child Artist |Chanchala (1974) |- |Master Raghu |Aparadhi (1977) |- |Child artist |Air hostess (1980) |- |Renu Chandra |Thiranottam (1978)<br /><br />Manassinte Theerthayathra (1981) |- |[[ਜਯੰਤੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Jayanthi]] |Deepam (1980) |- |[[ਜੈਸ਼੍ਰੀ ਤਲਪੜੇ|Jayshree Talpade]] |Abhinayam (1981) |- |[[ਸੁਮਾਲਾਥਾ|Sumalatha]] |Kolilakkam (1981)<br /><br />Aranjanam (1982)<br /><br />Ee Thanutha Veluppan Kalathu (1990) |- |[[ਅੰਬਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|Ambika]] |Premageethangal (1981)<br /><br />Marakkillorikkalum (1983)<br /><br />Puzhayozhukum Vazhi (1985)<br /><br />Nirabhedangal (1987)<br /><br />Swathi Thirunal (1987) |- |[[ਰਾਧਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Radha]] |Revathikkoru Pavakutty (1986) |- |Sathyakala |Thaalam Thettiya Tharattu (1983)<br /><br />Changatham (1983) |- |[[ਵਿਧੂਬਾਲਾ|Vidhubala]] |Abhinayam (1981) (One scene only) |- |Jalaja |Onnu Chirikku (1983)<br /><br />Kudumbam Oru Swargam Bharya Oru Devatha (1984) |- |Rani Padmini |Kathayariyathe (1981) |- |Nithya |Paanchajanyam (1981)<br /><br />Maniyan Pilla Adhava Maniyan Pilla (1981) |- |Sadhana |Ariyappedatha Rahasyam (1981) |- |Anjali Naidu |Angachamayam (1982) |- |[[ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|Rajyalakshmi]] |Aarambham (1982) <br /><br />Ahankaram (1983) |- |Poornima Jayaram |Gaanam (1982) |- |Arundhati |Kakka (1982) |- |[[ਉਮਾ ਭਰਾਨੀ|Uma]] |Ashtapadi (1983) |- |Vanitha Krishnachandran |Belt Mathai (1983) |- |Kanakalatha |Parasparam (1983) |- |[[ਮੇਨਕਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Menaka]] |Shesham Kazhchayil (1983)<br /><br />Thirakal (1984)<br /><br />Onnum Mindatha Bharya (1984)<br /><br />Veendum Chalikkunna Chakram (1984)<br /><br />Naale Njangalude Vivahum (1986)<br /><br />Doore Doore Oru Koodu Koottam (1986)<br /><br />Living Together (2011)<br /><br />Vaadhyar (2012) |- |Bhagyalakshmi |Manasariyathe (1984) |- |Sumithra |Aalkkoottathil Thaniye (1984) |- |Anuradha |Raajavembaala (1984)<br /><br />Jeevante Jeevan (1985)<br /><br />Ithu Nalla Thamasha (1985) |- |Swapna |Postmortem (1982)<br /><br />Minimol Vathicanil (1984)<br /><br />Kadathanadan Ambadi (1990) |- |Kuthiravattam Pappu |Post Mortem (1982) (Female portion) |- |Ilavarasi |Oru Kochu Swapnam (1984) |- |Mammootty |Sandarbham (1984) (Female portion-One scene only) |- |Unni Mary |Poomadathe Pennu (1984)<br /><br />Pathamudayam (1985)<br /><br />Arapatta Kettiya Gramathil (1986) |- |Nadiya Moidu |Nokkethadhoorathu Kannum Nattu (1984)<br /><br />Kandu Kandarinju (1984)<br /><br />Onningu Vannengil (1985)<br /><br />Koodum Thedi (1985)<br /><br />Vannu Kandu Keezhadakki (1985)<br /><br />Panchagni (1986)<br /><br />Shyama (1986) Poovinu Puthiya PoonthennalSevenes (2011)Girls (2016) |- |[[ਸ਼ੋਬਾਨਾ|Shobhana]] |Ithiri Poove Chuvannapoove (1984)<br /><br />Eeran Sandhya (1985)<br /><br />Thammil Thammil (1985)<br /><br />Upahaaram (1985) <br /><br />Yatra (1985)<br /><br />Aalorungi Arangorungi (1986)<br /><br />Chilambu (1986)<br /><br />[[ee Thedi]] (1986) <br /><br />Rareeram (1986)<br /><br />Kshamichu Ennoru Vakku (1986)<br /><br />Moonu Masangalkk Munpe (1986)<br /><br />Naalkavala (1987)<br /><br />[[Aalilakkuruvikal]] (1988)<br /><br />Kalikkalam (1990)<br /><br />Innale (1990)<br /><br />Meleparambil Anveedu (1993)<br /><br />Manichithrathazhu (1993) (only Ganga's character)<br /><br />Minnaram (1994) <br /><br />Commissioner (1994) Vishnu (1994)Thenmavin Kombathu (1994)Manathe Vellitheru (1994)Mazhayethum Munpe (1995)Minnaminuginum Minnukettu (1995)Sindoora Rekha (1995)Aramana Veedum Anjoorekkarum (1996)Hitler (1996)Rajaputhran (1996)Kunkumacheppu (1996)Superman (1997)Kalyana Kacheri (1997)Kaliyoonjal (1997)Agnisakshi (1999)Valliettan (2000)Mampazhakkalam (2004)Sagar Alias Jacky (2009)Varane Aavashyamundu (2020) |- |[[ਰੇਵਥੀ|Revathi]] |Ente Kaanakkuyil (1985)<br /><br />Aankiliyude Tharattu (1987) <br /><br />Puravrutham (1988)<br /><br />Najagalude Kochu Doctor (1989)<br /><br />Kilukkam (1991) (after interval scenes)<br /><br />Adhwaytham (1992)<br /><br />Devasuram (1993)<br /><br />Padheyam (1993)<br /><br />Raavanaprabhu (2001)<br /><br />Krishna Pakshakilikal (2002)<br /><br />Nandanam (2002)<br /><br /> Gramaphone) (2003)<br /><br /> Kilukkam Kilukilukkam (2006) (Phone call)<br /><br />Paattinte Palazhy (2010)<br /><br /> Penpattanam (2010)Virus (2019) |- |Kalaranjini |Swandam Enna Padam (1980)<br /><br />Ente Mohangal Poovaninju (1982)<br /><br />Paavam Krooran (1984) |- |[[ਉਰਵਸ਼ੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Urvashi]] |Ente Ammu Ninte Tulasi Avante Chakki (1985)<br /><br />Dheivatheyorthu (1985)<br /><br />Karimpoovinakkare (1985)<br /><br />Pathamudayam (1985)<br /><br />Nirakootu (1985)<br /><br />Mizhineerppoovukal (1986)<br /><br />Kshamichu Ennoru Vakku (1986)<br /><br />Moonnu Masangalkku Munpe (1986)<br /><br />Onnu Randu Moonnu (1986)<br /><br />Sukhamo Devi (1986)<br /><br />Sunil Vayassu 20 (1986)<br /><br />Yuvaganostavam (1986)<br /><br />New Delhi (1987)<br /><br />Anuragi (1988)<br /><br />Mattoral (1988)<br /><br />Mazhavilkavadi (1989)<br /><br />New Year (1989)<br /><br />Swagatham (1989)<br /><br />Kuttettan (1990)<br /><br />[[ਲਾਲ ਸਲਾਮ|Lal salam]] (1990)<br /><br />Nanma Niranja Sreenivasan (1990)<br /><br />Thalayanamanthram (1990)<br /><br />Vyuham (1990)<br /><br />Kalippattam (1993)<br /><br />Kanalkattu (1991)<br /><br />Thiruthalvaadi (1992)<br /><br />Midhunam (1993)<br /><br />[[ਉਰਵਸ਼ੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Sthreedhanam]] (1993)<br /><br />Aayirappara (1993)<br /><br />Injakkadan Mathai &amp;amp; Sons (1993)<br /><br />Venkalam (1993)<br /><br />[[ਉਰਵਸ਼ੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Kudumbavishesham]] (1994)<br /><br />The City (1994)<br /><br />Pidakkozhi Koovunna Noottandu (1994)<br /><br />Bharya (1994)<br /><br />Sukham Sukhakaram (1994)<br /><br />[[Thovalapookkal]] (1995)<br /><br />Simhavalan Menon (1995)<br /><br />Spadikam (1995)<br /><br />Apartha (1992)<br /><br />Garshom (1999) |- |[[ਨੀਲਿਮਾ ਅਜ਼ੀਮ|Neelima Azeem]] |Kaliyil Alpam Karyam (1984) |- |Aarti Gupta |Jeevante Jeevan (1985) |- |Surekha Marie |Muhurtham Pathnonnu Muppathinu (1985) |- |Mahalakshmi |Angadikkappurathu (1985)<br /><br />Vilichu Vilikettu (1985) |- |Mucherla Aruna |Mulamoottil Adima (1985)<br /><br />Sreekrishna Parunthu (1984) |- |Ahalya |Surabhi Yaamangal (1986) |- |Sunanda Biswas |Parasparam (1983)<br /><br />Kochu Themmadi (1986) |- |[[ਲਿਸੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Lissy]] |Dheem Tharikida Thom (1986)<br /><br />Hello My Dear Wrong Number (1986)<br /><br />Sarvakalashala (1987)<br /><br />Rugmini (1989) Manivathoorile Aayiram Sivarathrikal (1987) |- |Karthika |Thalavattam (1986)<br /><br />Kariyilakkattu Pole (1986)<br /><br />Gandhinagar 2nd Street (1986)<br /><br />Deshadanakkili Karayarilla (1986)<br /><br />January Oru Orma (1987) |- |Soniya |Ennennum Kannettante (1986) |- |Asha Jayaram |Onnu Muthal Poojyam Vare (1986) |- |[[ਚਿੱਤਰਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Chithra]] |Annoru Ravil (1986)<br /><br />Kaiyethum Dhoorathu(1987)<br /><br />Asthikal Pookkunnu (1989) |- |Jayaragini |Hello My Dear Wrong Number (1986) |- |[[ਸਬਿਤਾ ਆਨੰਦ|Sabitha Anand]] |Kanamarayathu (1984)<br /><br />Kaveri (1986) |- |Kannur Sreelatha |Muhurtham Pathnonnu Muppathinu (1985) |- |[[ਸੁਧਾ ਚੰਦਰਨ|Sudha Chandran]] |Malarum Kiliyum (1986)<br /><br />Cleopatra (2013) |- |Cecily |Poomukhappadiyil Ninneyum Kaathu (1986) |- |[[ਨਾਲੀਨੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|Nalini]] |Snehamulla Simham (1986) |- |Jayalalita |Uppu (1987) |- |[[ਪੱਲਵੀ ਜੋਸ਼ੀ|Pallavi Joshi]] |Theertham (1987) |- |[[ਪਾਰਵਤੀ ਜਯਾਰਾਮ|Parvathy]] |Vivahithare Ithile (1986)<br /><br />Oru Minnaminunginte Nurunguvettam (1987)<br /><br />Aparan (1988)<br /><br />Witness (1988)<br /><br />Jagratha (1989)<br /><br />Adhipan (1989)<br /><br />[[Anagha (film)|Anagha]] (1989)<br /><br />Vadakkunokkiyantram (1989)<br /><br />Akkare Akkare Akkare (1990)<br /><br />Radha Madhavam (1990) |- |[[ਰੋਹਿਨੀ|Rohini]] |Achuvettante Veedu (1987)<br /><br />CID Unnikrishnan B.A., B.Ed. (1994)<br /><br />Payyans (2011)<br /><br />Diamond Necklace (2012) Rock and Roll (2007) Cheriya lokavum valiya Manushyarum (1990) |- |Reshmi Kailas |Varshangal Poyathariyathe (1987) |- |Shari |Archana Pookal (1987)<br /><br />Naradhan Keralathil (1987)<br /><br />Savidham(1992) |- |[[ਰੰਜਨੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Ranjini]] |Chithram (1988)<br /><br />Mukunthetta Sumitra Vilikkunnu (1988)<br /><br />Nanma Niranjavan Sreenivasan (1990)<br /><br />Anantha Vruthantham (1990)<br /><br />Agni Nilavu (1991) |- |Sandhya Rani |[[Vida Parayan Mathram]] (1988) |- |[[ਸਲੀਮਾ|Saleema]] |Aranyakam (1988) |- |[[ਰਾਮਿਆ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ|Ramya Krishnan]] |Aryan (1988) <br /><br />Janmandharam (1988)<br /><br />[[ਰਾਮਿਆ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ|Appavum Veenjum]] (2015)<br /><br />Aadupuliyattam (2016) Akashanga 2 (2019) |- |Sudha Swarnalakshmi |Aksharathettu (1989) |- |Girija Shettar |Vandanam (1989) |- |[[ਸੁਨੀਥਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Sunitha]] |Mrigaya (1989)<br /><br />Snehasagaram (1992)<br /><br />Aardram (1992) |- |[[ਮਾਧਵੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Madhavi]] |Hello Madras Girl (1983)<br /><br />Oru Vadakkan Veeragatha (1989) |- |Saranya |Artham (1989)<br /><br />Aakasha Kottayile Sultan (1991) |- |Devishri |Ponnaranjanam (1990) |- |[[ਰਾਧੂ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|Raadhu]] |Ennu Nathante Nimmi (1986)<br /><br />Kadathanadan Ambadi (1990) |- |Sreeja |[[Annakutty Kodambakkam Vilikkunnu]] (1989)<br /><br />Cheriya Lokavum Valiya Manushyarum (1990)<br /><br />Uncle Bun (1991) |- |[[ਰੇਖਾ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ)|Rekha]] |Ramji Rao Speaking (1989)<br /><br />Randam Varavu (1990) Pavam Pavam Rajakumaran (1990)Aye Auto (1990)Pookkalam Varavayi (1991) Swanthwanam (1991) Kizhakkunarum Pakshi(1991) ''Mumpe Parakkunna Pakshi (1995)''Ivar Vivahitharayal (2009) 2 Harihar Nagar (2009)Bangalore Days (2014) Jo and the Boy (2015) |- |Maathu |Kuttettan (1990) |- |Geetha Vijayan |In Harihar Nagar (1990)<br /><br /> Ganamela (1991)<br /><br />Sasinas (1995) |- |[[ਰੁਪਿਨੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|Rupini]] |Midhya (1990)<br /><br />Bandhukkal Sathrukkal (1993) |- |[[ਅਮਲਾ ਅੱਕੀਨੇਨੀ|Amala]] |Ente Sooryaputhrikku (1991)<br /><br />Ulladakkam (1991) |- |Shyama |Kilukkam (1991) (One Scene only) |- |[[ਰੂਪਾ ਸ੍ਰੀ|Roopa Sree]] |Kallanum polisum (1992) |- |[[ਸ਼ਨਾਥੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ|Santhi Krishna]] |Tharattu (1981)<br /><br />Ennum Nanmakal (1991)<br /><br />Sukrutham (1994) |- |Radha Prashanthi |Pavam I.A. Ivachan (1994) |- |[[ਮਧੂ|Madhu Bala]] |Neelagiri (1991)<br /><br />Ottayal Pattalam (1992)<br /><br />Ennodu Ishtam Koodamo (1992)<br /><br />Yoddha (1992) |- |[[ਚਾਰਮਿਲਾ|Charmila]] |Kabooliwala (1994) |- |[[ਅਸ਼ਵਿਨੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Ashwini]] |Ee Kannu Koodi (1990) |- |Rani |Uncle Bun (1991) |- |Kanaka |Godfather (1991)<br /><br />Ezhara Ponnana (1991)<br /><br />Vietnam Colony (1992)<br /><br />Golanthara Vartha (1993)<br /><br />Pingami (1994)<br /><br />Vardhakyapuranam (1994)<br /><br />Kusruthikaatu (1995)<br /><br />Mangalyasootram (1995)<br /><br />Mannadiar Penninu Chenkotta Checkan (1996)<br /><br />Manthrikochamma (1998)<br /><br />Narasimham (2000) |- |Geetha |Athirathan (1991)<br /><br />Panthaya Kozhi (2007) |- |[[ਸੁਚਿਤਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ|Suchitra Krishnamoorthi]] |Kilukkampetti(1991) |- |Neeta Puri |Mahanagaram (1992) |- |[[ਨੀਨਾ ਗੁਪਤਾ|Neena Gupta]] |Aham (1992) |- |[[ਗੌਤਮੀ|Gautami]] |Daddy (1992)<br /><br />Ayalathe Adheham (1992)<br /><br />Jackpot (1993)<br /><br />Aayiram Naavulla Ananthan (1996) |- |Seena Dadi |Pappayude Swantham Appoos (1992) |- |Madhurima Nerla |My Dear Muthachan (1992) |- |Rudra |Kauravar (1992) |- |[[ਖੁਸ਼ਬੂ|Khushbu]] |Yaadhavam (1993)<br /><br />Anubhoothi (1997)<br /><br />Stalin Sivadas (1999)<br /><br />Independence (1999)<br /><br />Mr. Marumakan (2012) |- |[[ਸਿਥਾਰਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Sithara]] |Vachanam (1990)<br /><br />Bhagyavan (1993)<br /><br />Journalist (1993)<br /><br />[[ਬਲੈਕ ਬਟਰਫਲਾਈ (2013 ਫ਼ਿਲਮ)|Black Butterfly]] (2013) |- |[[ਸੁਚਿਤਰਾ ਮੁਰਲੀ|Suchitra Murali]] |[[Kanyakumariyil Oru Kavitha]] (1993) |- |Mohini |Ghazal (1993)<br /><br />Parinayam (1994)<br /><br />Kudumbakodathi (1996)<br /><br />Mayoora Nirtham (1996)<br /><br />Meenakshi Kalyanam (1998)<br /><br />Vesham (2004) |- |[[ਸੁਹਾਸਿਨੀ ਮਨੀਰਤਨਮ|Suhasini Maniratnam]] |Samooham (1993)<br /><br />[[Bharatheeyam|Bhaaratheeyam]] (1997)<br /><br />Nammal (2002)<br /><br />Vilapangalkkappuram (2008)<br /><br />Love 24x7 (2015)<br /><br />Salt Mango Tree (2015) Kalimannu (2013)Solo (2017) Marakkar: Lion of the Arabian Sea (2021-2022) |- |[[ਪ੍ਰਿਯਾ ਰਮਨ|Priya Raman]] |Arthana (1993)<br /><br />Sainyam (1994)<br /><br />No. 1 Snehatheeram Bangalore North (1995)<br /><br />Bhoopathi (1997) |- |[[ਕੰਚਨ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Kanchan]] |Gandharvam (1993) |- |Ranjitha |Chamayam (1993)<br /><br />Sundari Neeyum Sundaran Njanum (1994) |- |Priyanka Anoop |Venkalam (1993) |- |[[ਅੰਜੂ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Anju]] |Varaphalam (1994) |- |[[ਚਿੱਪੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|Chippy]] |Santhanagopalam (1994)<br /><br />Sargavasantham (1995) |- |[[ਉਰਮਿਲਾ ਮਾਤੋਂਡਕਰ|Urmila Matondkar]] |Chanakyan (1989)<br /><br />Thacholi Varghese Chekavar (1995) |- |Shivaranjini |Manikya Chempazhukka (1995) |- |[[Suma Jayaram]] |Mazhayathum munpe (1995) (One scene only) |- |[[ਸੁਧਾ ਰਾਣੀ|Sudha Rani]] |Aadyathe Kanmani (1995) |- |[[ਵਿੰਦੂਜਾ ਮੇਨਨ|Vinduja Menon]] |Sreeragam (1995) |- |[[ਵਾਨੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ|Vani Viswanath]] |Mannar Mathai Speaking (1995)<br /><br />Mangalam Veettil Manaseswari Gupta (1995)<br /><br />Hitler (1996)<br /><br />Swarna Kireedam (1996)<br /><br />Kaliveedu (1996)<br /><br />Kilukil Pambaram (1997)<br /><br />The Truth (1998)<br /><br />[[Harthaal]] (1998)<br /><br />James Bond (1999)<br /><br />[[India Gate (film)|India Gate]] (2000)<br /><br />Indriyam (2000) (Except Ghost scenes)<br /><br />Nagaravadhu (2001)<br /><br />Puthooramputhri Unniyarcha (2002)<br /><br />Black Dalia (2009) |- |Priyamvatha Rai |Ormakalundayirikanam (1995) |- |Heera Rajagopal |Nirnayam (1995) Minnaminuginum Minnukettu (1995) Oru Abhibhashakante Case Diary(1995) ''Poothiruvathira Ravil'' (1998) |- |Kasthuri |Chakravarthy (1991) Aniyan Bava Chetan Bava (1995)Panchapandavar (1999) |- |Annie |Puthukkottayile Puthumanavalan (1995)<br /><br />Swapna Lokathe Balabhaskaran (1996) |- |Prema |The Prince (1996) |- |[[ਵਿਜਾਯਾਸ਼ਾਂਤੀ|Vijayashanti]] |Yuvathurki (1996) |- |[[ਅਰਚਨਾ(ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Archana]] |Madamma (1996) |- |[[ਭਾਨੂਪ੍ਰਿਆ|Bhanupriya]] |Azhakiya Ravanan (1996)<br /><br />Kulam (1997)<br /><br />Rishyasringan(1997)<br /><br />Manjupoloru Penkutti (2004) |- |[[ਦਿਵਿਆ ਉਨੀ|Divya Unni]] |[[Churam]] (1996)<br /><br />[[Shibiram]] (1997)<br /><br />Karunyam (1997)<br /><br />Sooryaputhran (1998)<br /><br />Mark Antony (2000)<br /><br />Nakshathragal Parayathirunnathu (2000) |- |[[ਸੁਕੰਨਿਆ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Sukanya]] |Thooval Kottaram (1996)<br /><br />Kaanaakkinaavu (1996) Udayon (2007)Innathe Chintha Vishayam (2008) |- |[[ਤੱਬੂ|Tabu]] |Kaalapani (1996)<br /><br />Cover Story (2000) |- |[[ਕੰਨਿਆ ਭਾਰਤੀ|Kanya Bharathi]] |The Hitlist (1996) |- |Aparna Rao |Masmaram (1997) |- |Meena |Varnapakittu (1997)<br /><br />Friends (1999)<br /><br />Olympian Anthony Adam (1999)<br /><br />Dreams (2000)<br /><br />Rakshasa Rajav (2001)<br /><br />Mr. Brahmachari (2003)<br /><br />Udayananu Tharam(2005)<br /><br />Chandrolsavam (2005)<br /><br />Magic Lamp (2008) |- |[[ਪੂਜਾ ਬਤਰਾ|Pooja Batra]] |Chandralekha (1997)<br /><br />Daivathinte Makan (2000) |- |[[ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਮੈਕਡੋਨਲਡ|Vaishnavi MacDonald]] |Oru Mutham Manimutham (1997) |- |Sangita Madhavan Nair |[[Kattathoru Penpoovu]] (1998)<br /><br />Chinthavishtayaya Shyamala (1998)<br /><br />Vazhunnor (1999)<br /><br />Saphalyam (1999)<br /><br />Pallavur Devanarayanan (1999)<br /><br />Nagara Varidhi Naduvil Njan (2014) |- |[[ਸ੍ਰੀਲਕਸ਼ਮੀ|Sreelakshmi]] |Mattupetti Machan (1998) |- |Jayaswathi |Malabaril Ninnoru Manimaran (1998) |- |[[ਰੇਨੁਕਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Renuka]] |Samantharangal (1998) |- |Vineetha |Mayajalam (1998) |- |[[ਸ਼ਰੂਤੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Shruti]] |Oral Mathram (1997)<br /><br />Kottaram Veettile Apputtan (1998) |- |[[ਕੌਸੱਲਿਆ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Nandini]] |Ayal Kadha Ezhuthukayanu (1998)<br /><br />Karumadikkuttan (2001) Thachiledathu Chundan (1999) Naranathu Thampuran (2001) Sundara Purushan (2001) Jameendar (2001) IG (2009) Elinjikkavu (2015)Udayam (2004) Anuraga Karikkin Vellam (2016) Mandharam (2018) |- |Anitha Nair |My Dear Karadi (1999) |- |[[ਪ੍ਰਿਆ ਗਿੱਲ|Priya Gill]] |Megham (1999) |- |[[ਸੰਗੀਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼|Sangeetha Krish]] |English Medium (1999) |- |Indraja |Ustaad (1999)<br /><br />Chronic Bachelor (2003)<br /><br />''Ben Johnson'' (2005) |- |Samyuktha Varma |Veendum Chila Veettukaryangal (1999) <br /><br />Angene Oru Avadhikkalathu (1999)<br /><br />Chandranudikkunna Dikhil (1999)<br /><br />Thenkasi Pattanam (2000)<br /><br />Life Is Beautiful (2000)<br /><br />Madhuranombarakattu (2000)<br /><br />Nadanpennum Naattupramaaniyum (2000)<br /><br />One Man Show (2001)<br /><br />Saivar Thirumeni (2001)<br /><br />Meghamalhar (2001)<br /><br />Narendran Makan Jayakanthan Vaka (2001)<br /><br />Kuberan (2002) |- |[[ਨਮਰਤਾ ਸ਼ਿਰੋਡਕਰ|Namrata Shirodkar]] |Ezhupunna Tharakan (1999) |- |Athira |Dada Sahib (2000)<br /><br /> Www.anukudumbam.com (2002) |- |[[ਗੀਤੂ ਮੋਹਨਦਾਸ|Geethu Mohandas]] |Thenkasi Pattanam (2000)<br /><br />Valkannadi (2002)<br /><br />Pakalppooram (2002) Bharathan Effect (2007) |- |Rehana Navas |Neelakasham Niraye (2002) |- |[[ਪੂਰਨਿਮਾ ਇੰਦਰਾਜੀਤ|Poornima Indrajith]] |Varnakkazhchakal (2000) |- |[[ਜਯਾ ਪ੍ਰਦਾ|Jaya Prada]] |Devadoothan (2000) |- |Aswathi Menon |Sathyam Sivam Sundaram (2000) |- |[[ਲਕਸ਼ਮੀ ਗੋਪਾਲਾਸਵਾਮੀ|Lakshmi Gopalaswami]] |Kochu Kochu Santhoshangal (2000)<br /><br />Achaneyanenikkishtam (2001)<br /><br />Punyam (2001)<br /><br />Smart City (2006)<br /><br />Evidam Swargamanu (2009)<br /><br />Oru Indian Pranayakatha (2013) |- |[[ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਭਾਸਕਰਨ|Aishwarya]] |Sathyameva Jayathe (2000)<br /><br />Praja (2001) |- |[[ਮਾਨਿਆ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Manya]] |One Man Show (2001)<br /><br />Vakkalathu Narayanankutty (2001)<br /><br />Aparichithan (2004) |- |Rajashree Nair |Megasandesam (2001)<br /><br />Ravanaprabhu(2001)<br /><br />Bhoopadathil Illatha Oridam (2012)<br /><br />Grandmaster (2012) |- |Anjala Zaveri |Dubai (2001) |- |[[ਆਰਜ਼ੂ ਗੋਵਿਤਰੀਕਰ|Arzoo Govitrikar]] |Kakkakuyil (2001) |- |[[ਨੰਦਿਤਾ ਦਾਸ|Nandita Das]] |Kannaki (2001) |- |[[ਜਯਾਸੁਧਾ|Jayasudha]] |Ishtam (2001) |- |Sophia Sudeep Kumar |Www.anukudumbam.com (2002) |- |[[ਸੌਂਦਰਿਆ|Soundarya]] |Yathrakarude Sradhakku (2002)<br /><br />Kilichundan Mampazham (2003) |- |Roja |Gangotri (1997)<br /><br />Malayali Mamanu Vanakkam (2002) |- |[[ਨਗਮਾ|Nagma]] |Chathurangam (2002) |- |Nivedita |[[Uttara (2003 film)|Uttara]] (2003) |- |[[ਟੇਸਾ ਜੋਸਫ਼|Tessa Joseph]] |Pattalam (2003) |- |Saritha |Ammakilikkoodu (2003)<br /><br />Kathodu Kathoram (1986) |- |Devayani |Balettan (2003)<br /><br />Naran (2005) Oru Naal Varum (2010) |- |[[ਗਾਇਤਰੀ ਜਯਾਰਮਨ|Gayatri Jayaraman]] |Njan Salperu Ramankutty (2004) |- |Gayatri Shastri |Thekkekara Superfast (2004) |- |Navya Nair |Chathikkatha Chanthu (2004) (Ghost portions only) |- |Padmapriya |Kaazhcha (2004)<br /><br />Rajamanikam (2005)<br /><br />Bhargava charitham moonnam khandam (2006)<br /><br />Paradesi (2007)<br /><br />Time (2007)<br /><br />Pachamarathanalil (2008)<br /><br />Bharya Swanham Suhruthu (2009)<br /><br />Mad Dad (2012) |- |[[ਭਾਵਨਾ ਪਾਨੀ|Bhavna Pani]] |Vettam (2004) |- |[[ਰੀਆ ਸੇਨ|Riya Sen]] |Ananthabhadram (2005) |- |[[ਸ੍ਰੀਆ ਰੈਡੀ|Shriya Reddy]] |Oraal (2005) |- |Vindhya |Dubai (2001)<br /><br />Isra (2005) |- |[[ਸੀਤਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Seetha]] |Notebook (2006)<br /><br />Vinodayathra (2007)<br /><br />Currency (2007)<br /><br />My Boss (2012) Arattu (2022) |- |[[ਲਾਯਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Laya]] |Udayon (2005)<br /><br />Alice In Wonderland (2005)<br /><br />Thommanum Makkalum (2005)<br /><br />Rashtram (2006) |- |[[ਮਮਤਾ ਮੋਹਨਦਾਸ|Mamta Mohandas]] |Baba Kalyani (2006) |- |[[ਸਿੰਧੂ ਮੇਨਨ|Sindhu Menon]] |Pathaka (2006)<br /><br />Thommanum Makkalum(2005)<br /><br />Vesham (2004)<br /><br />Rajamanikyam (2005) |- |[[ਕੀਰਤੀ ਸੁਰੇਸ਼|Keerthy Suresh]] |Marakar: Arabikadalinte Simham (2021) Effects only |- |Radhika |Classmates (2006) |- |[[ਗੋਪਿਕਾ|Gopika]] |Smart City (2006) Effects only |- |Meera Vasudevan |Eakantham (2006)<br /><br />Oruvan (2006) |- |[[ਲਕਸ਼ਮੀ ਸ਼ਰਮਾ|Lakshmi Sharma]] |Ayur Rekha (2007)<br /><br />Nagaram (2007)<br /><br />Makaramanju (2011) |- |[[ਜਯੋਤਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|Jyothika]] |Rakkilippattu (2007) |- |Bharathi |Aayudham (2008) |- |[[ਕਾਵਿਆ ਮਾਧਵਨ|Kavya Madhavan]] |Madampi (2008) |- |[[ਨਿਥਿਆ ਮੈਨਨ|Nithya Menon]] |Aakasha Gopuram (2008) |- |Bhavana |Winter (2009) |- |Gowri Munjal |Paler Manikyam (2009) |- |Saba Khan |Red Chillies (2009) |- |[[ਸ਼ਰਬਾਨੀ ਮੁਖਰਜੀ|Sharbani Mukherjee]] |Sufi Paranja Katha (2010) |- |[[ਨਯਨਤਾਰਾ|Nayanthara]] |Bodyguard (2010)<br /><br />Lakshmi (2005) (Malayalam-dubbed movie)<br /><br />Yogi (2007) (Malayalam-dubbed movie) |- |[[ਸਨੇਹਾ|Sneha]] |Pramaani (2010) |- |[[ਕਿਰਨ ਰਾਠੌੜ|Kiran Rathod]] |Manushyamrugam (2011) |- |[[ਸ਼ਵੇਤਾ ਮੇਨੈਨ|Shwetha Menon]] |Salt N' Pepper (2011)<br /><br />Ithramatram (2012) |- |Dileep |Mayamohini (2012) Effects only |- |[[ਜ਼ਰੀਨਾ ਵਹਾਬ|Zarina Wahab]] |Aaru Sundarimaarude Katha (2013) |- |[[ਮਨੀਸ਼ਾ ਕੋਇਰਾਲਾ|Manisha Koirala]] |Dil Se (1998) (Malayalam-dubbed movie) |- |[[ਰਾਧਿਕਾ ਸਰਥਕੁਮਾਰ|Radhika]] |Ramaleela (2017) <br /><br />Ittymani: Made in China (2019) |- |[[ਮੁਥੁਮਨੀ|Muthumani]] |Njaan (2014) |- |Maya Vishwanath |Alroopangal (2016) |- |[[ਸੀਮਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Seema]] |Stand Up (2019) |- |[[ਲੀਨਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Lena]] |Indriyam (2000) |- |Kaniha |Bavuttiyude Namathil(2012) To Noora with Love (2014) |- |[[ਰਾਮਿਆ ਨਾਮਬੀਸਨ|Remya Nambeesan]] |Soorya Kireedam (2007) Frenzy part |- |Jyothirmayi |Kerala Cafe (2009) <br /><br />Pakal (2006) |- |Chanchal |Ormacheppu (1998) |- |Vinaya Prasad |Mookilla Rajyathu (1991)<br /><br />Bhadra (2001) |- |[[ਨਿਥਿਆ ਦਾਸ|Nithya Das]] |Soorya Kireedam (2007) |- |[[ਮੋਨੀਸ਼ਾ ਉਨੀ|Monisha]] |Oru Kochu Bhoomikulukkam (1992) |- |[[ਕਾਵੇਰੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Kaveri]] |Thillana Thillana (2003) |- |[[ਰਾਏ ਲਕਸ਼ਮੀ|Lakshmi Rai]] |[[Oru Marubhoomikadha]] (2012) |- |[[ਰੀਨਾ ਬਸ਼ੀਰ|Reena Basheer]] |Pakal Nakshatrangal (2008) |- |[[ਰਿਚਾ ਪੱਲੋਡ|Richa Pallod]] |Salt N' Pepper (2011) (One scene only) |- |[[ਸੋਨੀਆ ਅਗਰਵਾਲ|Sonia Agarwal]] |Grihanathan (2012) |- |[[ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਇਰ|Parvati Nair]] |Yakshi - Faithfully Yours (2012) |- |Vimala Raman |Oppam (2016) |- |[[ਕੈਟਰੀਨਾ ਕੈਫ਼|Katrina Kaif]] |Malleshwari (2004) (Malayalam-dubbed movie) |- |[[ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ|Sreedevi]] |English Vinglish (2012) (Malayalam-dubbed movie) |- |[[ਉਮਾ ਸ਼ੰਕਰੀ|Uma Shankari]] |Lakshmi (2005) (Malayalam Dubbed Movie) |- |[[ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ੇੱਟੀ|Anushka Shetty]] |Arundhati (2009)<br /><br />Rudrama Devi (2018) (Malayalam-dubbed movies) |- |[[ਸਿਮਰਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|Simran]] |Kannathil Muthamittal (2002) (Malayalam-dubbed movie) |- |[[ਵਿਦਿਆ ਬਾਲਨ|Vidya Balan]] |Kahaani (2012) (Malayalam-dubbed movie) |- |} {| class="wikitable sortable" !Film !Year !Dubbed for !Notes |- !Solo ! ! ! |- |Aadupuliyattam |2016 |[[ਰਾਮਿਆ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ|Ramya Krishnan]] | |- |Aadyathe Kanmani | |[[ਸੁਧਾ ਰਾਣੀ|Sudha Rani]] | |- |Aankiliyude Tharattu | |[[ਰੇਵਥੀ|Revathy]] | |- |Aaru Sundarimaarude Katha | |[[ਜ਼ਰੀਨਾ ਵਹਾਬ|Zarina Wahab]] |- |Achaneyanenikkishtam | |[[ਲਕਸ਼ਮੀ ਗੋਪਾਲਾਸਵਾਮੀ|Lakshmi Gopalaswamy]] | |- |''Agni Sakshi'' | |Shobana | |- |Aakasha Gopuram | |[[ਨਿਥਿਆ ਮੈਨਨ|Nithya Menen]] | |- |Alice in Wonderland | |[[ਲਾਯਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Laya]] | |- |Alippazhangal | |..... | |- |Ammakilikkoodu | |Saritha |- |[[Anagha (film)|Anagha]] | |[[ਪਾਰਵਤੀ ਜਯਾਰਾਮ|Parvathy]] | |- |Anandabhadram | |[[ਰੀਆ ਸੇਨ|Riya Sen]] |- |Angane oru avadhikkalathu | |Samyuktha Varma | |- |[[Annakutty Kodambakkam Vilikkunnu]] | |Sreeja | |- |Annoru Ravil | |[[ਚਿੱਤਰਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Chitra]] | |- |Anuboothi | |[[ਖੁਸ਼ਬੂ|Khushbu]] | |- |Aparadhi |1977 |Master Raghu/ Karan | |- |Appavum Veenjum |2015 |Ramya Krishnan | |- |Aparichithan | |[[ਮਾਨਿਆ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Manya]] | |- |Aramana Veedum Anjoorekkarum | |Shobana | |- |Ariyapedatha Rahasyam | |Sadhana | |- |Aryan | |Ramya Krishnan | |- |Athirathan | |Geetha | |- |Azhakiya Ravanan | |[[ਭਾਨੂਪ੍ਰਿਆ|Bhanupriya]] | |- |Ayal Kadha Ezhuthukayanu | |[[ਕੌਸੱਲਿਆ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Nandini]] | |- |Ayalathe Addeham | |[[ਗੌਤਮੀ|Gauthami]] | |- |Aye Auto | |[[ਰੇਖਾ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ)|Rekha]] | |- |Ayur Rekha | |[[ਲਕਸ਼ਮੀ ਸ਼ਰਮਾ|Lakshmi Sharma]] | |- |Baba Kalyani | |[[ਮਮਤਾ ਮੋਹਨਦਾਸ|Mamta Mohandas]] | |- |Balettan | |Devayani | |- |Bali | |........... | |- |Bangalore Days | |Rekha | |- |Ben Johnson | |Indraja | |- |Bharya | |[[ਉਰਵਸ਼ੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Urvashi]] | |- |Bhoopadathil Illatha Oridam | |Rajasree nair |- |[[ਬਲੈਕ ਬਟਰਫਲਾਈ (2013 ਫ਼ਿਲਮ)|Black Butterfly]] | |Sithara | |- |Bodyguard | |[[ਨਯਨਤਾਰਾ|Nayantara]] | |- |[[Chanakya Soothrangal]] | |[[ਲਿਸੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Lissy]] | |- |Chandralekha | |[[ਪੂਜਾ ਬਤਰਾ|Pooja Batra]] | |- |Chandranudikkunna Dikhil | |Samyuktha Varma | |- |Chandrolsavam | |Meena | |- |Chathurangam | |[[ਨਗਮਾ|Nagma]] | |- |''Chilambu'' | |Shobana | |- |Chinthavishtayaya Shyamala | |Sangeetha |Sangeetha won Kerala State Film Award for Best Actress |- |Chitram | |[[ਰੰਜਨੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Ranjini]] | |- |Chronic Bachelor | |Indraja | |- |CID Unnikrishnan B.A., B.Ed. | |[[ਰੋਹਿਨੀ|Rohini]] | |- |Classmates | |Radhika |Radhika won Best Supporting Actress in Amrita Film Awards 2006 |- |Commissioner | |Shobana | |- |Cover Story | |[[ਤੱਬੂ|Tabu]] |- |Currency | |[[ਸੀਤਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Seetha]] | |- |Deepam | |Priya | |- |Devadoothan | |[[ਜਯਾ ਪ੍ਰਦਾ|Jayapradha]] | |- |Devasuram | |Revathi | |- |Daivathinte Makan | |Pooja Batra | |- |Dheem Tharikida Thom | |Lissy | |- |Diamond Necklace | |Rohini | |- |Dreams | |Meena | |- |Dubai | |Anjala Zaveri | |- |Innathe Chintha Vishayam | |[[ਸੁਕੰਨਿਆ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Sukanya]] | |- |Eakantham | |Meera Vasudev | |- |Edavappathy |2016 |[[ਮਨੀਸ਼ਾ ਕੋਇਰਾਲਾ|Manisha Koirala]] | |- |Ente Sooryaputhrikku | |[[ਅਮਲਾ ਅੱਕੀਨੇਨੀ|Amala]] |Kerala State Film Award for Best Dubbing Artist |- |Friends | |Meena | |- |Ganamela | |Geetha Vijayan | |- |Gandharvam | |[[ਕੰਚਨ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Kanchan]] | |- |Gandhinagar Second Street | |Karthika | |- |Godfather | |Kanaka | |- |Golanthara Vartha | |Kanaka | |- |Hello My Dear Wrong Number | |Lissy | |- |''Hitler'' | |[[ਵਾਨੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ|Vani Viswanath]]<br /><br />Shobana | |- |Hitlist | |Kanya | |- |[[Ilaneer]] | |Shobana | |- |[[Indiriam]] | |Lena<br /><br />Geetha Nair<br /><br />Vani Vishwanath | |- |[[India Gate (film)|India Gate]] | |Vani Viswanath | |- |In Harihar Nagar | |Geetha Vijayan | |- |Ishtam | |[[ਜਯਾਸੁਧਾ|Jayasudha]] | |- |Ithramatham | |[[ਸ਼ਵੇਤਾ ਮੇਨੈਨ|Swetha Menon]] | |- |Isra | |Vindhya | |- |Ithu Nalla Thamasha | |Anuradha | |- |Ivar vivahitarayal | |[[ਰੇਖਾ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ)|Rekha]] | |- |Ividan swargamnanu | |[[ਲਕਸ਼ਮੀ ਗੋਪਾਲਾਸਵਾਮੀ|Lakshmi Gopalaswamy]] | |- |Janmadharam | |Ramya Krishnan | |- |January Oru Orma | |karthika | |- |Jeevante Jeevan | |Aarti Gupta | |- |Journalist | |[[ਸਿਥਾਰਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Sithara]] | |- |Kaiyethum Doorath | |RevathiMm | |- |Kakkakuyil | |Aarzoo Gowitrikar | |- |Kala Pani | |[[ਤੱਬੂ|Tabu]] | |- |Kallipattam | |Urvashi |- |Kalliyuungal | |Shobana | |- |Kalyana Kacheri | |Shobana | |- |Kanakkinavu | |[[ਸੁਕੰਨਿਆ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Sukanya]] | |- |Kandu Kandarinju | |Nadia Moidu | |- |Kannaki | |[[ਨੰਦਿਤਾ ਦਾਸ|Nandita Das]] | |- |Kareelakattupole | |karthika |- |Karumadikuttan | |[[ਕੌਸੱਲਿਆ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Nandini]] | |- |Karunyam | |[[ਦਿਵਿਆ ਉਨੀ|Divya Unni]] | |- |Kattodu Kathoram | |Saritha | |- |Kazhcha | |Padmapriya | |- |Kerala Cafe | |Jyothirmayi, [[ਸ਼ਵੇਤਾ ਮੇਨੈਨ|Swetha Menon]] | |- |Kilichundan Mampazham | |[[ਸੌਂਦਰਿਆ|Soundarya]] | |- |Kilukkam | |[[ਰੇਵਥੀ|Revathi]], Shyama | |- |Kochu Kochu Santhoshangal | |[[ਲਕਸ਼ਮੀ ਗੋਪਾਲਾਸਵਾਮੀ|Lakshmi Gopalaswamy]] |- |Kochu Themmadi | |Sunanda | |- |Kollilakam | |Sumalatha | |- |Koodum Thedi | |Nadia Moidu | |- |Kottaram Veetil Apuutan | |[[ਸ਼ਰੂਤੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Shruti]] | |- |Krishna Pakshakkilikal | |Revathi | |- |Kshamichu ennoru vakku | |Shobana | |- |Kuberan | |Samyuktha Varma | |- |Kukumacheppu | |Shobana | |- |Kusruthikaatu | |Kanaka |Kerala State Film Award for Best Dubbing Artist |- |Koritharicha Naal | |Various | |- |Kudumbam Oru Swargam Bharya Oru Devatha | |Jalaja | |- |Life is beautiful | |Samyuktha Varma | |- |Living together | |[[ਮੇਨਕਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Menaka]] | |- |Love 24x7 |2015 |[[ਸੁਹਾਸਿਨੀ ਮਨੀਰਤਨਮ|Suhasini Maniratnam]] | |- |Madambi | |[[ਕਾਵਿਆ ਮਾਧਵਨ|Kavya Madhavan]] | |- |Madamma | |Archana | |- |Madhuranombarakattu | |Samyuktha Varma |Samyuktha won Kerala State Film Award for Best Actress |- |Magic Lamp | |Meena | |- |Makaramanju | |[[ਲਕਸ਼ਮੀ ਸ਼ਰਮਾ|Lakshmi Sharma]] | |- |Malayali Mamanu Vanakkam | |Roja | |- |''Mambazhakkalam'' | |Shobana | |- |Manar mathayi speaking | |Vani Viswanath | |- |Manathe Vellitheru | |Shobana | |- |Manichithrathazhu | |Shobana |Only for Ganga's character (Nagavalli's voice was dubbed by Tamil dubbing artist Durga<ref>{{Cite web |date=10 January 2016 |title=Fazil gives dubbing artist Durga her due after 23 years, maybe she should have said 'Vidamaate' |url=https://www.thenewsminute.com/article/fazil-gives-dubbing-artist-durga-her-due-after-23-years-maybe-she-should-have-said-vidamaate}}</ref><br /><br />[[ਸ਼ੋਬਾਨਾ|Shobana]] won Kerala State Film Award for Best Actress and National Film Award for Best Actress. |- |Maniyanpilla Athava Maniyanpilla | |Nithya | |- |Manjupoloru penkutty | |[[ਭਾਨੂਪ੍ਰਿਆ|Bhanupriya]] | |- |Mannadiar Penninu Chenkotta Checkan | |Kanaka | |- |Manthri Kochamma | |Kanaka | |- |Manushyamrugam | |[[ਕਿਰਨ ਰਾਠੌੜ|Kiran Rathod]] | |- |Mazhavil Kavadi | |Urvashi |Urvashi won Kerala State Film Award for Best Actress |- |Mazhayethum Munpe | |Shobana | |- |Meenakshi Kalyanam | |Mohini | |- |Megasandesam | |Rajasree Nair | |- |Megham | |[[ਪ੍ਰਿਆ ਗਿੱਲ|Priya Gill]] | |- |Meghamalhar | |Samyuktha Varma | |- |Meleparambil Aanveedu | |Shobana | |- |Midhunam | |Urvashi | |- |Minnaminunginum Minnukettu | |Shobana | |- |Minnaram | |Shobana | |- |Moonu Masangalk munpe | |Urvashi | |- |Mr bhramachari | |Meena | |- |Mr Marumakan | |[[ਖੁਸ਼ਬੂ|Khushbu]] | |- |Mukunthetta Sumitra Vilikkunnu | |[[ਰੰਜਨੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Ranjini]] | |- |My DearMuthachann | |[[ਮਧੂਰਿਮਾ|Madhurima]] | |- |Nadan Pennum Natupramaniyum | |Samyuktha Varma | |- |Nagaram | |[[ਲਕਸ਼ਮੀ ਸ਼ਰਮਾ|Lakshmi Sharma]] | |- |Naale Njagalude Vivaham | |[[ਮੇਨਕਾ|Menaka]] | |- |Nammal | |Suhasini | |- |Nandanam | |Revathi | |- |Naran | |Devayani) | |- |Narasimham | |Kanaka | |- |Narendran Makan Jayakanthan Vaka | |Samyuktha Varma | |- |Neelagiri | |[[ਮਧੂ|Madhubala]] | |- |Neeyethra Dhanya | |karthika | |- |Njan Salperu Ramankutty | |[[ਗਾਇਤਰੀ ਜਯਾਰਮਨ|Gayatri Jayaraman]] | |- |No. 1 Snehatheeram Bangalore North | |[[ਪ੍ਰਿਯਾ ਰਮਨ|Priya Raman]] | |- |Nokketha Doorathu Kannum Nattu | |Nadia Moidu | |- |Notebook | |[[ਸੀਤਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Seetha]] | |- |Olympiyan Anthony Adam | |Meena | |- |One man show | |Samyuktha Varma, [[ਮਾਨਿਆ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Manya]] | |- |Onningu Vannengil | |Nadia Moidu | |- |Onnu Muthal Poojyam Vare | |Asha jayaram | |- |Onnum Mindatha Bharya | |[[ਮੇਨਕਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Menaka]] | |- |Oraal | |[[ਸ੍ਰੀਆ ਰੈਡੀ|Shriya Reddy]] | |- |Oral Mathram | |[[ਸ਼ਰੂਤੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Shruti]] | |- |Ormakalundayirikanam | |Sreeja |Kerala State Film Award for Best Dubbing Artist |- |Oru Indian Pranayakatha | |[[ਲਕਸ਼ਮੀ ਗੋਪਾਲਾਸਵਾਮੀ|Lakshmi Gopalaswamy]] | |- |Oru marubhomi kadha | |[[ਰਾਏ ਲਕਸ਼ਮੀ|Lakshmi Rai]] | |- |Oru Minnaminunginte Nurunguvettam | |Parvathy | |- |Oru vadakan veeragadha | |[[ਮਾਧਵੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Madhavi]] | |- |Ottayal Pattalam | |[[ਮਧੂ|Madhu Bala]] | |- |Pachamarathanalil | |Padmapriya | |- |Pakal | |Jyothirmayi | |- |Pakal Nakshatrangal | |Reena Bhasheer | |- |Pakalppooram | |[[ਗੀਤੂ ਮੋਹਨਦਾਸ|Geethu Mohandas]] | |- |Pakshe | |Shobana | |- |Paleri Manikyam: Oru Pathirakolapathakathinte Katha (film) | |Gowri Munjal | |- |Panchagni | |Nadia Moidu | |- |Panthayakozhi | |Geetha | |- |Pappayude Swantham Appoos | |Sainu dadi (Seena Dadi) | |- |Parinayam | |Mohini | |- |Pattalam | |Tessa | |- |Pattente palazhy | |Revathi | |- |Pavam Krooran | |Kalaranjini | |- |Payyans | |Rohini | |- |Penpattanam | |Revathi | |- |Pidakkozhi Koovunna Noottandu | |Urvashi | |- |Pingami | |Kanaka | |- |Pramani | |[[ਸਨੇਹਾ|Sneha]] | |- |Putturam puthri unniyarcha | |Vani Viswanath | |- |Puzhayozhugum Vazhi | |[[ਅੰਬਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|Ambika]] | |- |Rajamanikyam | |[[ਸਿੰਧੂ ਮੇਨਨ|Sindhu Menon]]/ Padmapriya | |- |''Rakkilippattu'' | |[[ਜਯੋਤਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|Jyothika]] |Priyadarshan's 50th movie<br /><br />Remade into other languages. |- |ramaleela |2017 |[[ਰਾਧਿਕਾ ਸਰਥਕੁਮਾਰ|Radhika]] | |- |Ramji Rao Speaking | |[[ਰੇਖਾ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ)|Rekha]] | |- |Raskshasa rajavu | |Meena | |- |Rashtram | |[[ਲਾਯਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Laya]] | |- |Ravanaprabhu | |Rajasree nair, Revathi | |- |Red chillies | |Sana khan | |- |Rugmini | |[[ਲਿਸੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Lissy]] | |- |Sagar alias Jacky Reloaded | |Shobana | |- |Sainyam | |Priya Raman | |- |Saivar Thirumeni | |Samyuktha Varma | |- |Salt Mango Tree |2015 |[[ਸੁਹਾਸਿਨੀ ਮਨੀਰਤਨਮ|Suhasini Maniratnam]] | |- |Salt n pepper | |[[ਸ਼ਵੇਤਾ ਮੇਨੈਨ|Shwetha Menon]] |Shweta won Kerala State Film Award for Best Actress |- |Samaantharangal | |Renuka okk | |- |Sammohanam | |Archana | |- |Samooham | |Suhasini | |- |Santhanagopalam | |[[ਚਿੱਪੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|Chippy]] | |- |Sarvakalashala | |[[ਲਿਸੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Lissy]] | |- |Savidham | |Shari (actress) | |- |Sevenes | |Nadia Moidu | |- |Sindoora Rekha | |Shobana | |- |Solo |2017 |Suhasini | |- |Spadikam | |Urvashi | |- |Sradha | |Shobana | |- |Sufi paranja kadha | |[[ਸ਼ਰਬਾਨੀ ਮੁਖਰਜੀ|Sharbani Mukherjee]] | |- |Superman | |Shobana |- |Shyama | |Nadia Moidu | |- |Thalavattom | |karthika | |- |Thalayana Manthram | |Urvashi | |- |Thanmathra | |[[ਸੀਤਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Seetha]] | |- |Thenkashi pattanam | |[[ਗੀਤੂ ਮੋਹਨਦਾਸ|Geethu Mohandas]], Samyuktha Varma | |- |Thenmavin Kombath | |Shobana | |- |Thillana Thillana | |[[ਕਾਵੇਰੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Kaveri]] | |- |Thommanum Makkalum | |[[ਲਾਯਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Laya]], Sindhu | |- |Thooval Kottaram | |[[ਸੁਕੰਨਿਆ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Sukanya]] | |- |Time | |Padmapriya | |- |Udayon | |[[ਲਾਯਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Laya]], [[ਸੁਕੰਨਿਆ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Sukanya]] | |- |Ulladakkam | |[[ਅਮਲਾ ਅੱਕੀਨੇਨੀ|Amala]] |Kerala State Film Award for Best Dubbing Artist |- |Uncle Bun | |[[ਚਾਰਮਿਲਾ|Charmila]] / Sreeja / Rani (Raksha) | |- |Unnikale Oru Kadha Parayam | |Karthika | |- |Ustaad | |Indraja | |- |[[Uthara]] | |Heroine | |- |Vadhyyar | |[[ਮੇਨਕਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Menaka]] | |- |[[Vadhu Doctoranu]] | |Nadia Moidu | |- |Vakkalathu Narayanankutty | |[[ਮਾਨਿਆ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Manya]] | |- |Vallyettan | |Shobana | |- |Vallkannadi | |[[ਗੀਤੂ ਮੋਹਨਦਾਸ|Geethu Mohandas]] | |- |Vandanam | |Girija Shettar |- |Varaphalam | |[[ਅੰਜੂ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Anju]] | |- |Varavelpu | |Revathi | |- |Vardhakyapuranam | |Kanaka | |- |Varnapakittu | |Meena | |- |Varnakkazchchakal | |[[ਪੂਰਨਿਮਾ ਇੰਦਰਾਜੀਤ|Poornima Indrajith]] | |- |Veendum Chila Veettukaryangal | |Samyuktha Varma | |- |Venkalam | |Urvashi, Priyanka | |- |Vesham | |[[ਸਿੰਧੂ ਮੇਨਨ|Sindhu Menon]], Mohini | |- |Vettam | |[[ਭਾਵਨਾ ਪਾਨੀ|Bhavna Pani]] | |- |Vietnam Colony | |Kanaka | |- |Vilapangalkkappuram | |Suhasini | |- |Vinodayathra | |[[ਸੀਤਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Seetha]] | |- |V I P | |Heroine | |- |Winter | |[[ਭਾਵਨਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|Bhavana]] | |- |Yathrakarude Sradhakku | |[[ਸੌਂਦਰਿਆ|Soundarya]] | |- |Thenkasipattanam |2000 |Samyuktha Varma/ Geetu Mohandas | |- |Rajamanikyam |2005 |Padmapriya Janakiraman/ Sindhu Menon | |- |Thommanum Makkalum |2006 |Laya/ Sindhu Menon | |- |Vesham |2005 |Mohini/ Sindhu Menon | |- |One Man Show |2001 |Samyuktha Varma/ Mayana | |- |Udayon |2005 |Laya/ Sukanya | |- |Kshamichu Ennoru Vakku |1986 |Shobhana/Uruvashi |- |Hitler |1996 |Vani Viswanath/ Sobhana | |- |Kerala Cafe |2009 |Jyothirmayi/ Shweta Menon/ Dhanya Mary Varghese | |- |Twenty:20 |2008 |Sindhu Menon/ Karthika Mathew | |- |Uncle Bun |1991 |Charmila/ Khushbu | |- |''Venkalam'' |1994 |Urvashi/ Sonia | |- |Pakalppooram |2002 |Geethu Mohandas/ Kavitha Jose | |- |Soorya Kireedam |2007 |Nitya Das/ Ramya Nambeesan | |- |Aamayum Muyalum |2015 |Sukanya/ Ambika | |- |Lakshmi |2007 |Nayanthara/ |- | |} === ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ === === ਮਲਿਆਲਮ === === ਤਾਮਿਲ === # ''ਆਦਿਤਿਆ ਵਰਮਾ'' (2019) === ਗੀਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਵਾਦ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਫਿਲਮ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਕੰਪੋਜ਼ਰ ! ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰ ! ਲਈ ਡੱਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ |- | 1995 | "ਪਰੁਮਾਲਾ ਥੇਰੁਵਿਲੇ ਪਾਦਿਪੁਰਾ ਵੇਤਿਲ ਪਥਿਨੇਤਮ੍ | ''ਸਫਾਦਿਕਮ'' | [[ਮਲਿਆਲਮ]] | ਐਸਪੀ ਵੈਂਕਿਤੇਸ਼ | [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇਐਸ ਚਿਤਰਾ]] | ਉਰੁਵਸ਼ੀ |- | 1990 | "AEIOU ਪਦਮ ਚੋਲੀਪਾਡੀਚੁਮ" | ''ਐਈ ਆਟੋ'' | ਮਲਿਆਲਮ | ਬਿਖੁ ਤਿਰੁਮਾਲਾ | [[ਮੋਹਨਲਾਲ|ਮੋਹਨ ਲਾਲ]], ਸੁਜਾਤਾ ਮੋਹਨ | ਰੇਖਾ |- | 1995 | "ਕਵਿਲਾਨਯਿਲ ਕੁੰਗੁਮਾਮੋ ਪਰਿਭਾ" | ''ਵੰਦਨਮ'' | ਮਲਿਆਲਮ | ਓਸੇਪਚਨ | ਐਮ ਜੀ ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰ | ਗਿਰੀਜਾ ਸ਼ੈੱਟਰ |- | 1998 | "ਥਾਨਿਥਾਂਗਕਿਨਪੋਂਕਲ" | ''ਦੋਸਤੋ'' | ਮਲਿਆਲਮ | ਇਲਯਾਰਾਜਾ | [[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ]] ਅਤੇ ਕੇਐਸ ਚਿਤਰਾ | ਮੀਨਾ |- | 1998 | "ਕੁਪੀਵਾਲਕਿਲੁਕਿਲੁੰਗੱਟੇ" | ''ਅਯਾਲ ਕਢੇਝੂਠੁਨਾਥ'' | ਮਲਿਆਲਮ | ਰਵਿੰਦਰਨ | ਸੁਜਾਤਾ | ਨੰਧਿਨੀ |- | 2000 | "ਕਨਿਲ ਕਾਸ਼ੀ ਥੰਬਿਕਲ" | ''ਸੁਪਨੇ'' | ਮਲਿਆਲਮ | ਗਿਰੇਸ਼ ਪੁਥੇਨਚੇਰੀ | ਪੀ ਜੈਚੰਦਰਨ ਅਤੇ ਗਾਇਤਰੀ ਅਸੋਕਨ | ਮੀਨਾ |- | 2004 | "ਮਿੰਨਾ ਮਿੰਨੂਗੇ ਨਿੰਨੀ" | ''ਚਥਿਕਕਥਾ ਛੰਤੁ'' | ਮਲਿਆਲਮ | ਗਿਰੇਸ਼ ਪੁਥੇਨਚੇਰੀ | ਡਾਕਟਰ ਫਹਾਦ ਜਯੋਤਸਨਾ ਅਤੇ ਰਿਮੀ ਟੋਮੀ | ਨਵਿਆ ਨਾਇਰ |- | 2006 | "ਐਂਤੇ ਖਲਬੀਲੇ ਵੇਨੀਲਾਵੁ" | <nowiki><i id="mwDnk">ਜਮਾਤੀ</i></nowiki> | ਮਲਿਆਲਮ | ਅਲੈਕਸ ਪਾਲ | ਵਿਨੀਤ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਅਤੇ ਸੁਜਾਤਾ | ਰਾਧਿਕਾ |- | 2004 | "ਓਰੁ ਕਥੀਲੋਲਾ ਨਜਾਨ ਕੰਦੀਲਾ" | ''ਵੇਟਮ'' | ਮਲਿਆਲਮ | ਬਰਨੀ ਇਗਨੇਸ਼ੀਅਸ | ਐਮਜੀ ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰ | ਭਾਵਨਾ ਪਾਨੀ |- | 2010 | "ਏਨੇਯਾਨੋ" | ''ਬਾਡੀਗਾਰਡ'' | ਮਲਿਆਲਮ | ਅਨਿਲ ਪੰਚੂਰਨ | ਐਮਜੀ ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰ, ਬੀਜੂ ਨਾਰਾਇਣਨ ਅਤੇ [[ਰਿਮੀ ਟੋਮੀ]] | ਨਯਨਥਾਰਾ |} === ਡੱਬ ਕੀਤੀਆਂ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ === * ''ਕਿਲਿੰਜਲਗਲ'' - ਪੂਰਨਿਮਾ ਰਾਓ (1981) ਲਈ ਡਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == === ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਵਜੋਂ === * ਮਾਨਸੀਲੋਰੂ ਮਜ਼ਾਵਿਲੂ ਸੀਜ਼ਨ 1, 2 ( ਕੈਰਾਲੀ ਟੀਵੀ ) * ਸੈਲਫੀ ( ਕੈਰਾਲੀ ਟੀਵੀ ) * ਫਾਸਟ ਟ੍ਰੈਕ * ਡਰੀਮ ਡਰਾਈਵ * ਚਰਿਥਰਾਮ ਐਨੀਲੋਡ * ਚੱਕਰਪਾਨਾਥਲ (ਸ਼ੋਭਨਾ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ) === ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ === * ਥਰੋਲਸਵਮ 1, 2 ( ਕੈਰਾਲੀ ਟੀ.ਵੀ. ) * ਸਟਾਰ ਸਿੰਗਰ 2008 ( ਏਸ਼ਿਆਨੈੱਟ ) === ਭਾਗੀਦਾਰ ਵਜੋਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ === * ਮੇਰੀ ਜੀ ਫੁੱਲ ਓਰੁ ਕੋਡੀ * ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਮਲਿਆਲਮ ਸੀਜ਼ਨ 3) * ਸਮਾਰਟ ਸ਼ੋਅ === ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ === * ''ਮਿਸ ਮੈਰੀ ਥੇਰਾਸਾ ਪਾਲ'' - [[ਬੀਨਾ ਐਂਟਨੀ]] ਲਈ ਡੱਬ ਕੀਤੀ ਗਈ: (ਉਸਨੇ ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ (1996) ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਟੈਲੀਫਿਲਮ ਜਿੱਤੀ) * ''ਮੇਲਾਪਦਮ'' - ਮਿੰਨੀ ਨਾਇਰ ਲਈ ਡੱਬ (1996) * ''ਕਿਲੀਵਾਥਿਲ'' - ਅੰਬਿਕਾ ਲਈ ਡੱਬ (1999) === ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੀਰੀਅਲ === === ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੀਰੀਅਲ === * ਮੰਗਲੀਅਮ (2023) ਐਡਵ. ਰਾਧਿਕਾ ਰਮਨ ਵਜੋਂ * ਸੁਕਾਮੋ ਦੇਵੀ (2023) ਡਾ. ਜਾਨਕੀ ਵਜੋਂ === ਵਿਗਿਆਪਨ === * ''ਸਵੈਮਵਰਾ ਸਿਲਕਸ'' - [[ਸ਼ੋਬਾਨਾ|ਸ਼ੋਭਨਾ]] (2021) ਲਈ ਡੱਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|nm2366511}} == ਸਰੋਤ == * [https://web.archive.org/web/20140203000230/http://msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Bhagyalakshmi ਭਾਗਲਕਸ਼ਮੀ ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ] * [https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/dubbing-artist-bhagyalakshmi-upset-over-social-media-attacks/articleshow/67850531.cms] * [https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2019/02/04/bhagyalakshmi-new-look-cancer-day.html] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] p415mmmcm4uaya61fl6kvjipf8qljbn 0 182154 848650 773051 2026-09-30T07:44:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848650 wikitext text/x-wiki '''ਹਰੀਨੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ,''' ਜੋ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ ਉੱਤੇ '''ਮੇਘਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਜਨਮ 18 ਮਾਰਚ 1987) ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਤਮਿਲ, [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]] ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Times of India">{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-05-30/news/50211321_1_bad-memories-soe-rs-200-crore|title=Life coaching business to cross Rs 1,000 crore mark in FY15|work=Times of India|access-date=19 June 2015|archive-date=2015-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150619090618/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-05-30/news/50211321_1_bad-memories-soe-rs-200-crore|url-status=dead}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਮੇਘਾ ਇੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪਾਪਨਾਸਮ ਸਿਵਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪੋਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Who is Megha? |url=http://www.lakshmansruthi.com/news/sep2010/who-is-megha.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619090440/http://www.lakshmansruthi.com/news/sep2010/who-is-megha.asp |archive-date=19 June 2015 |access-date=19 June 2015}}</ref> ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦੀ। ਉਸ ਨੇ ਚੇਨਈ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਆਗਸਟੀਨ ਪਾਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਤੋਂ 8ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=28 December 2011 |title=Megha (Singer) – Harini Ramachandran &#124; Icelebs |url=http://icelebs.wordpress.com/2011/12/28/megha-singer-harini-ramachandran/ |access-date=18 February 2015 |publisher=Icelebs.wordpress.com}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਮੇਘਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਿਜੈ ਐਂਟਨੀ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮ ''ਨਾਨ ਅਵਨੀਲਾਈ'' (2007) ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]], ਹੈਰਿਸ ਜੈਰਾਜ, ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਵਿਜੈ ਐਂਟੋਨੀ ਅਤੇ ਡੀ. ਇਮਾਨ ਸਮੇਤ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਊਰੋ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਤਕਨੀਕਾਂ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਐਨਐਲਪੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਜੌਹਨ ਗ੍ਰਿੰਡਰ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31808&articlexml=THE-MORE-FLEXIBLE-YOU-ARETHE-MORE-POWER-YOU-27052015015030|title=The more flexible you are,the more power you have over the other person|last=Ankita Shreeram|work=Times of India|access-date=19 June 2015|archive-date=19 ਜੂਨ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150619090118/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31808&articlexml=THE-MORE-FLEXIBLE-YOU-ARETHE-MORE-POWER-YOU-27052015015030|url-status=dead}}{{Dead link|date=May 2023|bot=medic}}</ref> ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, 2011 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿੱਜੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਐਨਐਲਪੀ ਮਾਡਲਿੰਗ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Antano & Harini conduct Internationally Accredited NLP Program in Mumbai |url=http://indiaeducationdiary.in/Shownews.asp?newsid=34795 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619064100/http://indiaeducationdiary.in/Shownews.asp?newsid=34795 |archive-date=19 June 2015 |access-date=19 June 2015}}</ref> ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਐੱਨਐੱਲਪੀ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਆਫ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜਨਤਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਆਯੋਜਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਵੰਚਿਤ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਐੱਨਐੱਲਪੀ ਸੈਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/nlp-session-for-underprivileged-kids-to-boost-confidence-114121200271_1.html|title=NLP session for underprivileged kids to boost confidence|work=[[Business Standard]]|access-date=19 June 2015}}</ref><ref name="Times of India" /> == ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ == ਮੇਘਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਰੋਹ, ਸਟਾਰ ਨਾਈਟਸ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੈਰਿਸ ਜੈਰਾਜ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ (ਵਿਸ਼ਵ ਟੂਰ-"ਹੈਰਿਸਃ ਆਨ ਦ ਐਜ") ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article2972221.ece|title=Cultural extravaganza at NIT Warangal from tomorrow|date=8 March 2012|work=The Hindu|access-date=18 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160202065424/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article2972221.ece|archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Spring Spree '07 |url=http://www.springspree.org/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070128092719/http://www.springspree.org/ |archive-date=28 January 2007 |access-date=15 January 2022 |website=www.springspree.org}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/music/article2744789.ece|title=Harris On The Edge|date=24 December 2011|work=The Hindu|access-date=18 February 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article2525627.ece|title=Music on the edge|last=Sudhish Kamath|date=10 October 2011|work=The Hindu|access-date=18 February 2015}}</ref> ਉਹ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ '''ਮਦਰਾਸ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ''' ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The Madras Musical Association |url=http://mma.ind.in/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906130214/http://mma.ind.in/index.html |archive-date=6 September 2015 |access-date=18 February 2015 |publisher=Mma.ind.in}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singer Megha |date=29 August 2011 |title=Music, Me and You: The Kodai Trip with the MMA Choir |url=http://singermegha.blogspot.in/2011/08/kodai-trip-with-mma-choir.html |access-date=18 February 2015 |publisher=Singermegha.blogspot.in}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == * [[ਕੰਦਾਸਨ|ਕੰਨਦਾਸਨ]] ਅਵਾਰਡ-ਅਜੰਤਾ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ * 2010: ਨਾਮਜ਼ਦ, ਵਿਜੈ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਗੀਤ-''ਸਿੰਗਮ'' ਤੋਂ "ਸਿੰਘਮ ਸਿੰਘਮ" == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] mi32h5gud1b6c5lqa44yky3qati58tm 0 182195 848512 840387 2026-09-29T21:14:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848512 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = solo_singer | name = ਪੀ.ਲੀਲਾ | image = PLeela.jpg | alias = | birth_date = {{birth date|df=yes|1934|5|19}} | death_date = {{death date and age|df=yes|2005|10|31|1934|5|19}} | years_active = 1948–2005 }} '''ਪੋਰਯਥ ਲੀਲਾ''' (19 ਮਈ 1934-31 ਅਕਤੂਬਰ 2005) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ, ਕਰਨਾਟਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=P. Leela |url=https://musicbrainz.org/artist/be044867-c5ab-4e03-865c-165607d10326 |website=musicbrainz.org}}</ref> ਉਸ ਨੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]], [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], ਤਮਿਲ, [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]], [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਓਡੀਆ]], [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]], ਮਰਾਠੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚ 5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਸਿੰਘਲੇ ਵੀ। ਲੀਲਾ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਅਤੇ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਨੇ ਗਨਮਾਨੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ''[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]]'' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=PREVIOUS AWARDEES |url=https://dashboard-padmaawards.gov.in/?Award=Padma%20Bhushan |website=padmaawards.gov.in}}</ref> ਉਸ ਨੇ 1948 ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਕੰਗਕਾਨਮ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਲੀਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 1934 ਵਿੱਚ ਚਿਤੂਰ, ਪਲੱਕਡ਼, [[ਕੇਰਲ]] ਵਿੱਚ ਵੀ. ਕੇ. ਕੁੰਜਨਮੇਨਨ ਅਤੇ ਪੋਰਯਾਤ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਅੰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਬੇਟੀਆਂ-ਸ਼ਰਧਾ, ਭਾਨੂਮਤੀ ਅਤੇ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਵੀ. ਕੇ. ਕੁੰਜਨਮੇਨਨ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਦੇ ਰਾਮਵਰਮਾ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਲੀਲਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਾਰਨ ਉਹ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਬਣੀ। 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ-ਤਮਿਲ, [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]] ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ [[ਸਿੰਹਾਲਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਹਾਲਾ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਆਪਣੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਛੋਹ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਿੱਗਜਾਂ-ਸੁੱਬੁਲਕਸ਼ਮੀ, ਐੱਮ. ਐੱਲ. ਵਸੰਤਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਡੀ. ਕੇ. ਪੱਟਮੱਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨ ਮੰਨਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਹਾਨ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਲੀਲਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵਿਆਹ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੀਲਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਲੀਲਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਡਿਫੈਂਸ ਕਲੋਨੀ, ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਮਾਊਂਟ (ਪਰੰਗੀਮਲਾਈ) ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। == ਵਿਰਾਸਤ, ਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ == ਉਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਛੋਹ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=P.Leela passes away |url=http://www.telusuna.org/all-articles/p_leela.html |access-date=2021-06-25 |website=www.telusuna.org}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਚਿਲੰਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਿਯਮਾਨਸਾ ਨੀ ਵੀ ਦਕਸ਼ਿਨਾਮੂਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=സി.കരുണാകരന്‍ |title=പാടിമറഞ്ഞ പൂങ്കുയില്‍ |url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/music/p-leela-10th-death-anniversary-malayalam-news-1.639909 |access-date=2021-07-12 |website=Mathrubhumi |language=en}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ 'ਤੇ ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਜੈਲਲਿਤਾ|ਜੈਅਲਿੱਤਾ]] ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ {{Blockquote|ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਵੋਕਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿਸਨੇ ਮਲਿਆਲਮ, ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ। ” ਉਸਨੇ ਸੁਰੀਲੇ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ ਸਨ। .{{pb}}<nowiki>ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ 1991-92 ਲਈ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਲਾਮਮਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਨਿਮਰ ਸੇਵਾ ਸਮਝਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਭੇਟਾ।{pb}}ਉਸ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਖਲਾਅ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।</nowiki><ref>{{Cite web|date=2016-01-14|title= ਦ ਹਿੰਦੂ : ਕੇਰਲਾ ਨਿਊਜ਼ : ਪੀ. ਲੀਲਾ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਸੋਗ |website=[[The Hindu]]|url=http://www.thehindu.com/2005/11/01/stories/2005110108140400.htm|access-date=2021 {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} -06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160114193037/http://www.thehindu.com/2005/11/01/stories/2005110108140400.htm%7Carchive-date%3D14 ਜਨਵਰੀ 2016}</ref>}} == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਪੀ.ਲੀਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਮਈ 1934 ਨੂੰ ਚਿਤੂਰ, ਪਲੱਕਡ਼, [[ਕੇਰਲ]] ਵਿੱਚ ਵੀ. ਕੇ. ਕੁੰਜਨਮੇਨਨ (ਮੇਨੋਨ ਅਤੇ ਪੋਰਯਾਤ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਅੰਮਾ) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਭਾਨੂਮਤੀ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਵੀ. ਕੇ. ਕੁੰਜਨਮੇਨਨ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਦੇ ਰਾਮਵਰਮਾ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੇਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੀ. ਲੀਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਾਉਣ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।<ref>{{Cite web |title=P. Leela |url=https://www.veethi.com/india-people/p._leela-profile-2767-24.htm |access-date=2025-08-01 |website=veethi.com}}</ref> 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ, ਪੀ. ਲੀਲਾ ਨੇ ਤਾਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ, ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਕੰਨਡ਼ ਦੀਆਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ ਗਾਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=admin |date=2012-05-19 |title=Singer P Leela - Business of Tollywood |url=https://www.businessoftollywood.com/singer-p-leela/ |access-date=2025-08-01 |website=businessoftollywood |language=en-US}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਸਿੰਹਾਲਾ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪੀ. ਲੀਲਾ ਨੇ ਉਸੇ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਗਾਇਆ ਜਦੋਂ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਸੁੱਬੁਲਕਸ਼ਮੀ|ਐਮ. ਐਸ. ਸੁੱਬੁਲਕਸ਼ਮੀ]], ਐਮ. ਐਲ. ਵਸੰਤਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਡੀ. ਕੇ. ਪੱਟਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2010-10-01 |title=P. Leela Female Playback Singer of India |url=https://singers-in-india.blogspot.com/2010/10/p-leela-female-playback-singer-of-india.html |access-date=2025-08-01 |website=singers in india}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2005]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934]] 4vb78ecrn59ziqjbuk7r9hzuc2vacje 0 182205 848479 846044 2026-09-29T18:58:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848479 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ | image = Nithyasree_mahadevan.jpg | image_size = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1973|8|25}} | birth_place = | occupation = ਗਾਇਕਾ | years_active = 1987 – ਹੁਣ }} '''ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ''' (ਜਨਮ 25 ਅਗਸਤ 1973), ਜਿਸ ਨੂੰ ਐੱਸ. ਨਿਤਿਆਸ਼ਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਈ [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਲਬਮਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਦੀ ਰਚਨਾ, "ਕੰਨੋਡੂ ਕਾਨਬਦੇਲਮ"-ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਜੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਡੈਬਿਊ ਗੀਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="IndiaToday2000">{{Cite journal|last=Methil Renuka|date=2000|title=Keeping tune with times|journal=[[India Today]]|publisher=Thomson Living Media India Limited|volume=25|page=292}}</ref> == ਪਰਿਵਾਰ == ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰਨ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ, ਡੀ. ਕੇ. ਪੱਟਮਲ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਡ਼ਦਾਦਾ, ਡੀ. ਜੇ. ਜੈਰਾਮਨ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਰਨਾਟਕ ਗਾਇਕ ਸਨ ਜੋ ਅੰਬੀ ਦੀਕਸ਼ਿਥਾਰ, ਪਾਪਨਾਸਮ ਸਿਵਨ, ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਚੇਲੇ ਸਨ।<ref name="HinduNov07">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/11/20/stories/2007112055120500.htm|title=Tamil Nadu / Coimbatore News : D.K. Pattammal's biography to be released|date=20 November 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=6 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201151848/http://www.hindu.com/2007/11/20/stories/2007112055120500.htm|archive-date=1 December 2007}}</ref><ref name="HinduMay05">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2005/05/20/stories/2005052004020300.htm|title=Entertainment Bangalore / Music : Proud pedigree is not all|last=Aruna Chandaraju|date=20 May 2005|work=[[The Hindu]]|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140416182743/http://www.hindu.com/fr/2005/05/20/stories/2005052004020300.htm|archive-date=16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014|url-status=bot: unknown}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAruna_Chandaraju2005">Aruna Chandaraju (20 May 2005). . ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ|The Hindu]]''. Archived from [http://www.hindu.com/fr/2005/05/20/stories/2005052004020300.htm the original] on 16 April 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">14 April</span> 2014</span>.</cite></ref> ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ ''ਮ੍ਰਿਦੰਗਮ'' ਵਾਦਕ ਪਾਲਘਾਟ ਮਣੀ ਅਈਅਰ ਸਨ।<ref name="NIE21Dec12">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Singer-Nithyasrees-husband-ends-life-by-jumping-into-river/articleshow/17701139.cms|title=Singer Nithyasree's husband ends life by jumping in river – The Times of India|date=21 December 2012|work=[[Times of India]]|access-date=18 April 2014}}</ref> ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, [[ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ]] ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ।<ref name="HinduMay05" /> ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਵੀ ਡੀ. ਕੇ. ਪੱਟਮੱਲ ਦੀ ਚੇਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="HinduNov03">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2003/11/06/stories/2003110601280200.htm|title=A masterly performance|last=M.K.Balagopal|date=6 November 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=21 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20031231005119/http://www.hindu.com/mp/2003/11/06/stories/2003110601280200.htm|archive-date=31 ਦਸੰਬਰ 2003|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFM.K.Balagopal2003">M.K.Balagopal (6 November 2003). . ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ|The Hindu]]''. Archived from [http://www.hindu.com/mp/2003/11/06/stories/2003110601280200.htm the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031231005119/http://www.hindu.com/mp/2003/11/06/stories/2003110601280200.htm |date=2003-12-31 }} on 31 December 2003<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 April</span> 2014</span>.</cite></ref><ref name="HinduOct08">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/rp/2008/10/17/stories/2008101750100200.htm|title=The Hindu : Retail Plus Hyderabad : Audio Release|date=17 October 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2014}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਮ੍ਰਿਦੰਗਵਾਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਪਾਲਘਾਟ ਮਨੀ ਅਈਅਰ ਦਾ ਚੇਲਾ, ਲਗਾਤਾਰ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="HinduJun03">{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/06/30/stories/2003063001210300.htm|title=The Hindu : Singing soothing notes|last=Rayan Rozario|date=30 June 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20100811140555/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/06/30/stories/2003063001210300.htm|archive-date=11 August 2010}}</ref> ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਅਤੇ ਚੇਲੇ ਲਾਵਨੀਆ ਸੁੰਦਰਰਮਨ ਦੁਆਰਾ ਕੁਝ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="MMJul11">{{Cite news|url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/Blooming-bud/articleshow/16148494.cms|title=Blooming bud – Mumbai Mirror|last=Bhanu Kumar|date=23 July 2011|work=[[Mumbai Mirror]]|access-date=20 March 2015|archive-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402093111/http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/Blooming-bud/articleshow/16148494.cms|url-status=dead}}</ref><ref name="HinduMar09">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/an-evening-of-melody/article657828.ece|title=The Hindu: An Evening of Melody|date=20 March 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140416210427/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/an-evening-of-melody/article657828.ece|archive-date=16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014|url-status=dead}}</ref> ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵੀ. ਮਹਾਦੇਵਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="HinduDec12">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/a-big-shock-to-music-lovers/article4224320.ece|title=A big shock to music lovers – The Hindu|last=Petlee Peter|date=21 December 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2014|last2=R. Sujatha}}</ref> ਤਨੁਜਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਤੇਜਸ਼੍ਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ, ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।<ref name="NIE21Dec12" /><ref name="NIEDec12">{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/article1388142.ece|title=Pall of gloom descends on Kotturpuram – The New Indian Express|last=Rajagopalan Venkataraman|date=21 December 2012|work=[[New Indian Express]]|access-date=16 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224021122/http://newindianexpress.com/cities/chennai/article1388142.ece|archive-date=24 December 2012}}</ref> == ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ == ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="HinduNov03" /> 10 ਅਗਸਤ 1987 ਨੂੰ ਯੂਥ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਲਈ 1 ਘੰਟੇ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ, ਜੋ ਸ਼ਾਮ 6 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 7 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੀ. ਕੇ. ਪੱਟਮਲ, ਡੀ. ਕੇ, ਜੈਰਾਮਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ, ਕੇ. ਵੀ. ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। [[ਤਸਵੀਰ:D.K.Pattammal,_Nithyasree_Mahadevan.jpg|right|thumb|ਡੀ. ਕੇ. ਪੱਟਮੱਲ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ) ਅਤੇ ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਕੋਲਾਜ ਫੋਟੋ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] 6la62w9detf66h44z33i9gqggmig9ck 0 183269 848526 746036 2026-09-29T21:39:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848526 wikitext text/x-wiki '''ਪੈਟਰੀਸੀਆ ਮੁਖਿਮ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Patricia Mukhim''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ, ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ<ref name="BBC">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6215497.stm|title=Cash boost for tribal families|last=Bhaumik|first=Subir|date=10 January 2007|access-date=31 December 2014|publisher=BBC}}</ref><ref name="NSAB">{{Cite web |date=2014 |title=NSAB |url=http://www.nsab.gov.in/?1003 |access-date=31 December 2014 |publisher=Government of India |archive-date=26 ਨਵੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141126033157/http://www.nsab.gov.in/?1003 |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ''[[ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ,<ref name="hindu20201118">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/the-shillong-times-editor-patricia-mukhim-resigns-from-editors-guild-of-india/article33122911.ece?homepage=true|title=The Shillong Times editor Patricia Mukhim resigns from Editors Guild of India|date=18 November 2020|work=The Hindu|access-date=18 November 2020|agency=PTI}}</ref> ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Faced with changing times">{{Cite web |date=19 February 2013 |title=Faced with changing times |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/faced-with-changing-times/article4428449.ece |access-date=30 December 2014 |website=The Hindu}}</ref> ਚਮੇਲੀ ਦੇਵੀ ਜੈਨ ਅਵਾਰਡ,<ref name="E Pao">{{Cite web |date=2014 |title=E Pao |url=http://e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=features.Attributes_of_Women_from_NE.Patricia_Mukhim |access-date=30 December 2014 |publisher=E Pao}}</ref> ਵਨ ਇੰਡੀਆ ਅਵਾਰਡ,<ref name="Shillong Times">{{Cite web |date=2014 |title=Shillong Times |url=http://www.theshillongtimes.com/2014/12/30/patricia-mukhim-receives-o-n-e-india-award/ |access-date=30 December 2014 |publisher=Shillong Times |archive-date=6 ਅਗਸਤ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170806021920/http://www.theshillongtimes.com/2014/12/30/patricia-mukhim-receives-o-n-e-india-award/ |url-status=dead }}</ref> ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਚੈਂਬਰਜ਼ ਆਫ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇੰਡਸਟਰੀ FLO ਅਵਾਰਡ, ਉਪੇਂਦਰ ਨਾਥ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੋਲਜਰ ਆਫ ਹਿਊਮੈਨਿਟੀ ਅਵਾਰਡ,<ref name="The Hindu">{{Cite web |date=12 May 2008 |title=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/patricia-mukhim-receives-u-n-brahma-award/article1256523.ece |access-date=30 December 2014 |website=[[The Hindu]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਿਵਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਰੂਹਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਈਸਟ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ,<ref name="Indianict">{{Cite web |date=2014 |title=Indianict |url=http://www.indianict.com/nict12/pdf/shillong/Patricia_Mukhim.pdf |access-date=30 December 2014 |publisher=Indianict |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113927/http://www.indianict.com/nict12/pdf/shillong/Patricia_Mukhim.pdf |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ 2000 ਵਿੱਚ, [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2014 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=11 November 2014 |publisher=Padma Awards}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਮੁਖਿਮ ਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਚਮੇਲੀ ਦੇਵੀ ਜੈਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref name="Women's Regional Network">{{Cite web |date=2014 |title=Women's Regional Network |url=http://www.womensregionalnetwork.org/about-us/bios/ |access-date=31 December 2014 |publisher=Women's Regional Network}}</ref><ref name="Journalism Mentor">{{Cite web |date=2014 |title=Journalism Mentor |url=http://journalismmentor.in/mentors/ |access-date=31 December 2014 |publisher=Journalism Mentor |archive-date=1 ਜਨਵਰੀ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150101025858/http://journalismmentor.in/mentors/ |url-status=dead }}</ref> ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਚੈਂਬਰਜ਼ ਆਫ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇੰਡਸਟਰੀ (ਫਿੱਕੀ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਆਪਣਾ FLO ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਉਪੇਂਦਰ ਨਾਥ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੋਲਜਰ ਆਫ਼ ਹਿਊਮੈਨਿਟੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਿਵਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਰੂਆ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ]] ਉਸਨੂੰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਸਨਮਾਨ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।<ref name="Mode Shift">{{Cite web |date=2014 |title=Mode Shift |url=http://modeshift.org/419/shillong-times-courageous-editor-patricia-mukhim-wins-national-hearing-on-coal-mine-safety/ |access-date=30 December 2014 |publisher=Mode Shift}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਵਨ ਇੰਡੀਆ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 1995 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਮ ਮਹਿਲਾ ਮੀਡੀਆਪਰਸਨ ਲਈ ਚਮੇਲੀ ਦੇਵੀ ਜੈਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Oinam |first=G.S. |title=Patricia Mukhim |url=http://e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=features.Attributes_of_Women_from_NE.Patricia_Mukhim |access-date=9 March 2019 |website=e-pao.net}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]] hbgdpecex2vso9pbdh43sbotm24rv70 0 183524 848701 744925 2026-09-30T11:36:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848701 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਰੂਪਾ ਰੇਵਥੀ | image = Roopa Revathi.jpg | native_name = രൂപ രേവതി | birth_name = ਰੂਪਾ ਕੁੰਨੁਮੇਲ ਰਮਾਪਾਈ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1984|7|31}} | birth_place = [[ਏਰਨਾਕੁਲਮ]], [[ਕੇਰਲਾ]] | genre = ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ, ਫਿਊਜ਼ਨ ਸੰਗੀਤ, ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ, ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ, ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤ | occupation = ''''ਵਾਇਲਿਨਿਸਟ'''' ਅਤੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ | instrument = ਵਾਇਲਿਨ | years_active = 2008–ਮੌਜੂਦ | website = [http://www.rooparevathi.com/ Roopa Revathi official site] }} '''ਰੂਪਾ ਰੇਵਥੀ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Roopa Revathi;''' ਮਲਿਆਲਮ: രൂപ രേവതി), ਜਿਸਨੂੰ ਰੂਪਾ ਕੇ.ਆਰ. ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੇਰਲ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਸੰਗੀਤਕਾਰ]], ਵਾਇਲਨਵਾਦਕ ਅਤੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਮਦਮਪੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗੀਤ ਵੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀਵੀ ਸੁਪਰ ਸਟਾਰ ਗਲੋਬਲ ਦੀ ਜੇਤੂ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀਵੀ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਖੋਜ ਸ਼ੋਅ ਸੀ।<ref name="m22">{{cite web |date=n.d. |title=Reaching the stars |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/reaching-the-stars/article1433659.ece |accessdate=16 October 2014 |work=[[The Hindu]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="m32">{{cite web |date=n.d. |title=Roopa crowned Amrita Super Star Global: Bags a mercedes |url=http://www.indiantelevision.org.in/release/y2k8/apr/aprrel20.php |accessdate=16 October 2014 |publisher=indiantelevision.org.in}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਰੇਵਥੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਏਰਨਾਕੁਲਮ]], ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਸ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਲਿਨੀ ਹਰੀਹਰਨ ਅਤੇ ਤਾਮਾਰੱਕਾਡੂ ਗੋਵਿੰਦਨ ਨੰਬੂਥਿਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਹੁਣ, ਉਹ ਪੀ. ਉੱਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਤੇ ਐੱਮ. ਜੈਚੰਦਰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਰੇਵਥੀ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਐਮ. ਜੈਚੰਦਰਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬੀ. ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਮਡਮਪੀ ਵਿੱਚ "ਐਂਤੇ ਸ਼ਰੀਕੇ" ਗੀਤ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/Roopa-will-make-a-mark-in-near-future-M-Jayachandran/articleshow/43716352.cms|title=Roopa will make a mark in near future: M Jayachandran - Times of India|work=[[The Times of India]]|access-date=19 December 2020}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਸੁਕੁਮਾਰਨ-ਸਟਾਰਰ ਉਰੂਮੀ ਦੁਆਰਾ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਇਲਿਨਿਸਟ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਦੀਪਕ ਦੇਵ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। === ਸ਼ੋਅ === * 2007-ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀ. ਵੀ. ਸੁਪਰ ਸਟਾਰ ਗਲੋਬਲ ਜੇਤੂ <ref name="m3">{{Cite web |date=n.d. |title=Roopa crowned Amrita Super Star Global: Bags a mercedes |url=http://www.indiantelevision.org.in/release/y2k8/apr/aprrel20.php |access-date=16 October 2014 |publisher=indiantelevision.org.in}}</ref>  == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://rooparevathi.blogspot.in/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬਲੌਗ] * [https://www.youtube.com/channel/UCQctWHnF6QMotNK4bPM9P9Q ਅਧਿਕਾਰਤ YouTube ਚੈਨਲ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] c9828lweyzufitk7yeh2pf22ydk9fvc 0 183601 848690 845362 2026-09-30T10:09:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848690 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਰਾਧਾ ਜੈਯਾਲਕਸ਼ਮੀ <br>ராதா ஜெயலட்சுமி | image = Radha Jayalakshmi (1).jpg | image_size = | alt = | caption = ਰਾਧਾ, ਜੈਯਾਲਕਸ਼ਮੀ | birth_date = 1932 | origin = | death_date = ਰਾਧਾ, ਜੈਯਾਲਕਸ਼ਮੀ- {{Death date and age|2014|05|27|1932|1|1}} | genre = ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ | occupation = ਗਾਇਕ | instrument = | years_active = | label = | website = | associated_acts = }} '''ਰਾਧਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Radha;''' ਜਨਮ 1932)<ref>{{Cite web |title=Radha Jayalakshmi |url=https://swaramaadhuri-annamayyasankeerthananidhi.weebly.com/radha-jayalakshmi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222123609/https://swaramaadhuri-annamayyasankeerthananidhi.weebly.com/radha-jayalakshmi.html |archive-date=22 December 2019 |access-date=22 December 2019}}</ref> ਅਤੇ ਜਯਾਲਕਸ਼ਮੀ ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Jayalakshmi;''' 1932 - 2014),<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/carnatic-singer-dead-in-chennai/article6054441.ece|title=Carnatic singer dead in Chennai|date=28 May 2014|work=The Hindu}}</ref> ਇਕੱਠੇ '''ਰਾਧਾ ਜਯਾਲਕਸ਼ਮੀ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ 1940 ਅਤੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜੋੜੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] ਸਨ। ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਜੈਲਕਸ਼ਮੀ ਇਸ ਜੋੜੀ ਦੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਿਨੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਧਾ ਜੈਲਕਸ਼ਮੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਰਾਧਾ ਉਸ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ 'ਤੇ ਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਾਥੀ ਸੀ। ਉਹ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਜੋੜੀ ਦੇ ਗਾਉਣ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗਾਇਕ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਂਬੇ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਅਤੇ ਸੂਲਮੰਗਲਮ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਆ ਸਿਸਟਰਜ਼, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੇਲਿਆਂ, ਰੰਜਨੀ ਗਾਇਤਰੀ, ਅਕਰਾਈ ਭੈਣਾਂ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article95639.ece|title=Sisters in song|date=30 January 2010|work=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ - ਵੋਕਲ ਵਿੱਚ 1981 ਦਾ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ]], ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਫਾਰ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=SNA: List of Akademi Awardees |url=http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120217185616/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |archive-date=17 February 2012 |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]] Official website}} </ref><ref>{{Cite web |date=27 May 2014 |title=Vidushi Jayalakshmi is no more |url=http://srutimag.blogspot.co.uk/2014/05/vidushi-jayalakshmi-is-no-more.html}} </ref> ਜੈਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ 27 ਮਈ 2014 ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ == ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਜੈਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਜੀ. ਐਨ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਯਨ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/fr/2003/05/23/stories/2003052301640700.htm|title=GNB, the good friend|date=23 May 2003|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606133814/http://www.hinduonnet.com/fr/2003/05/23/stories/2003052301640700.htm|archive-date=6 June 2011}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਜੈਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਤਾਮਿਲ, ਮਲਿਆਲਮ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ 'ਰਿੰਗਿੰਗ' ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਉਸ ਕੋਲ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਪਲੇਬੈਕ ਸਿੰਗਿੰਗ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵੀ ਹਨ। ਦੇਵਾਮ ਵਿੱਚ, ਕੁੰਨੱਕੂਡੀ ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ ਨੇ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਜੈਲਕਸ਼ਮੀ ਦੋਨੋਂ ਰੈਂਡਰ ''ਤਿਰੂਚੇਂਦੂਰੀਲ ਪੋਰ ਪੁਰਿਂਧੂ'', ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਤਿਰੂਥਨੀ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਾਧਾ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ ਹੈ। ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜੈਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਅਧਿਆਪਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਨਮੁਖਪ੍ਰਿਯਾ ਅਤੇ ਹਰੀਪ੍ਰਿਯਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਿਆ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2008/04/04/stories/2008040451310200.htm|title=We owe it to Radha-Jayalakshmi|date=4 April 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=18 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409025206/http://www.hindu.com/fr/2008/04/04/stories/2008040451310200.htm|archive-date=9 April 2008}}</ref> === ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ ਜੈਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਗਾਇਆ === ਜੈਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਪੁਰਸ਼ ਗਾਇਕਾਂ ਟੀ.ਐਮ. ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ, ਸੀਰਕਾਜ਼ੀ ਗੋਵਿੰਦਰਾਜਨ ਅਤੇ ਏ.ਐਮ. ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਲਈ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਮਰਦ ਗਾਇਕਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਟੀਏ ਮੋਥੀ, ਘੰਟਾਸਲਾ, ਐਸ. ਬਲਾਚੰਦਰ, ਤਿਰੂਚੀ ਲੋਗਾਨਾਥਨ, ਕੇ. ਪ੍ਰਸਾਦ ਰਾਓ, ਵੀ.ਐਨ. ਸੁੰਦਰਮ, ਸੁਬਰਾਮਣੀਅਮ ਅਤੇ ਪੀਥਾਪੁਰਮ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ । ਉਸਨੇ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਦੋਗਾਣਾ ਵੀ ਗਾਇਆ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੀ. ਲੀਲਾ ਅਤੇ ਸੂਲਮੰਗਲਮ ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਐੱਮ.ਐੱਲ. ਵਸੰਤਕੁਮਾਰੀ, ਪੀਏ ਪੇਰੀਯਾਨਾਕੀ, ਐੱਨ ਐੱਲ ਗਣਸਰਸਵਤੀ, ਏਪੀ ਕੋਮਲਾ, ਟੀਵੀ ਰਥਨਮ, ਐੱਮ ਐੱਸ ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀ, ਕੇ . ਰਾਣੀ, ਜਿੱਕੀ, ਕੇਆਰ ਰਾਮਾਸਾਮੀ ਅਤੇ ਐਸ. ਵਰਾਲਕਸ਼ਮੀ ਜਿਹੇ ਗਾਇਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਸੀ। == ਮੌਤ == ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਜੈਲਕਸ਼ਮੀ, 82 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, 26 ਮਈ 2014 ਨੂੰ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/carnatic-singer-dead-in-chennai/article6054441.ece|title=Carnatic singer dead in Chennai|date=28 May 2014|work=The Hindu|access-date=15 June 2014}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014]] q15k9pbeg6aev17ou8megqw9cshbbtf 0 183785 848478 768912 2026-09-29T18:51:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848478 wikitext text/x-wiki '''ਨਿਕੋਲ ਡਨਸਨ''' (ਜਨਮ 7 ਨਵੰਬਰ, 1970) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਧਾਰਕ ਹੈ ਜੋ 1992 ਵਿੱਚ ਰੱਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਸ ਕੈਨੇਡਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਆਖਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਰਲੇਖ 2009 ਵਿੱਚ ਮੁਡ਼ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਡਨਜ਼ਡਨ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਨਵੰਬਰ 1970 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਮਰਲੈਂਡ, [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਤੋਂ ਹੈ।<ref name="Vancouver">{{Cite news|url=http://www.canada.com/vancouversun/news/westcoastnews/story.html?id=a7e0ff28-8290-4fe8-82a6-efd6b3221040|title=Fort Langley activist crowned|date=February 1, 2011|work=[[The Vancouver Sun]]|access-date=April 6, 2013}}</ref> ਉਸਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਸਮਰਲੈਂਡ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ [[ਅਲਬਰਟਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ 1994 ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ [[ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ]] ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ [[ਪੱਤਰਕਾਰੀ]] ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਓਨਟਾਰੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ।<ref name="School">{{Cite web |title=Nicole Dunsdon: Journalist |url=http://www.sd67.bc.ca/media/images/celebrations/WallofFame/2005-2006/Dunsdon.pdf |access-date=June 24, 2013 |publisher=[[School District 67 Okanagan Skaha]] |archive-date=ਮਈ 13, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513102108/http://www.sd67.bc.ca/media/images/celebrations/WallofFame/2005-2006/Dunsdon.pdf |url-status=dead }}</ref> ਡਨਸਨ ਨੂੰ ਅਕਤੂਬਰ 1991 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.simcoe.com/news-story/2013113-sidelines-jan-3/|title=This Week in History|date=January 3, 2007|work=[[Barrie Advance]]|access-date=June 24, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108195025/http://www.simcoe.com/news-story/2013113-sidelines-jan-3/|archive-date=ਜਨਵਰੀ 8, 2014|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਬੈਂਕਾਕ]], [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 1992 ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|title=No More Pageant?|date=January 4, 1992|work=[[Sarasota Herald-Tribune]]|page=2A}}</ref> ਕੁੱਝ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਵਸਤੂਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਸ ਕੈਨੇਡਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ। ਡਨਸਨ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਹਨ ਜੋ ਰੂਡ਼੍ਹੀਵਾਦੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ "ਹੰਕਾਰੀ, ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ, ਥੋਡ਼ੇ ਹਵਾ-ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ... ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਦੇ". ਉਸਨੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੰਦੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਕਿ "ਮਿਸ ਕੈਨੇਡਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਰਗੀ ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਜ਼ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦੁਆਰਾ ਛੋਹੀ ਗਈ ਸੀ"।<ref>{{Cite news|url=http://www.canada.com/story.html?id=404ca171-38b0-4e7f-8996-d4205b5f0876|title=And the winner is... Miss Whoever|date=May 19, 2009|work=[[Ottawa Citizen]]|access-date=June 24, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140422111910/http://www.canada.com/story.html?id=404ca171-38b0-4e7f-8996-d4205b5f0876|archive-date=April 22, 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.chicagotribune.com/1992-01-19/features/9201060272_1_pageant-miss-canada-beauty-contest|title=Missing Congeniality|date=January 19, 1992|work=[[Chicago Tribune]]|access-date=June 24, 2013|archive-date=ਜਨਵਰੀ 8, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108195713/http://articles.chicagotribune.com/1992-01-19/features/9201060272_1_pageant-miss-canada-beauty-contest|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹੈਰੋਲਡ ਮੈਕਗਿੱਲ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Medicine and Duty: The World War I Memoir of Captain Harold W. McGill, Medical Officer, 31st Battalion, C.E.F.|url=https://archive.org/details/medicinedutyworl0000mcgi|last=Harold McGill|publisher=[[University of Calgary Press]]|year=2007|isbn=978-1552381939|editor-last=Marjorie Barron Norris|author-link=Harold McGill|editor-last2=Nicole Dunsdon}}</ref> ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡਨਸਨ ਨੇ ਸੈੱਟ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਦੇ ਅਪਲਾਈਡ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹੁਦਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ''ਕੈਲਗਰੀ ਹੈਰਲਡ'' ਅਤੇ ''ਦ ਗਲੋਬ ਐਂਡ ਮੇਲ'' ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਡਨਸਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਕੈਲਗਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਸ਼ੁਲਿਚ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਚਾਰ ਮਾਹਰ ਬਣ ਗਿਆ। == ਪਰਿਵਾਰ == ਡਨਸਡਨ ਨੇ ਪੈਟਰਿਕ ਕ੍ਰਾਈਜ਼ਕਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਕ੍ਰਾਈਜ਼ਕ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ। ਉਹ 2015 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਡਨਸਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਈਜ਼ਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਪੈਂਸਰ ਨੇ ਓਕੋਟੋਕਸ ਆਇਲਰਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਟਾਈਗਰਜ਼ ਲਈ ਹਾਕੀ ਖੇਡੀ।<ref>{{Cite web |title=Spencer Kryczka |url=https://goprincetontigers.com/roster.aspx?rp_id=12720 |access-date=2018-10-23 |website=Princeton Athletics}}</ref><ref>{{Cite web |last=Greer |first=Remy |date=2012-10-03 |title=Oiler proud of family's Summit Series legacy |url=https://www.westernwheel.com/article/oiler-proud-of-familys-summit-series-legacy-20121003 |access-date=2018-07-14 |website=Okotoks Western Wheel}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]] q1r34zokblqb5davcl5fia7eppgb6d5 0 183826 848385 790549 2026-09-29T13:45:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848385 wikitext text/x-wiki '''ਟੈਮੀ ਗਿਲਿਸ''' ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਗਿਲਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਡੌਫਿਨ, ਮੈਨੀਟੋਬਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="ent">[http://www.entertaim.net/interviews/interviews/1202/interview-tammy-gillis-01.html "Interview Tammy Gillis"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131022055839/http://www.entertaim.net/interviews/interviews/1202/interview-tammy-gillis-01.html |date=2013-10-22 }}. ''entertaim.net'' {{Dead link|date=November 2023}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੀਟੋਬਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀ-ਲਾਅ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.thesnipenews.com/homepage-features/tammy-gillis/ |title=Vancouver actress Tammy Gillis interview |access-date=2024-03-29 |archive-date=2021-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419124021/https://www.thesnipenews.com/homepage-features/tammy-gillis/ |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਟੈਮੀ ਗਿਲਿਸ ਪੇਂਡੂ ਮੈਨੀਟੋਬਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਕੂਲ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਦਾਦਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਇੱਕ ਮਾਡਲਿੰਗ ਏਜੰਸੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਲਾਈਲ ਲੋਵੇਟ ਸਟਾਰਰ ਗ੍ਰੀਨਕਿਡਸ ਲਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲਡ਼ੀ ਬੁੱਕ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਲਟ ਫ਼ਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਗਾਈ ਮੈਡਿਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਦ ਹਾਰਟ ਆਫ਼ ਦ ਵਰਲਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |date=February 8, 2002 |title=Canada's Genies snatched by The Fast Runner |url=https://www.screendaily.com/canadas-genies-snatched-by-the-fast-runner/408271.article |website=screendaily.com}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਆਨਸਕ੍ਰੀਨ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿੱਚ ਵ੍ਹਾਈਟ ਨੋਇਜ਼ 2 ਵਿੱਚ ਨਾਥਨ ਫਿੱਲੀਅਨ ਅਤੇ ''ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼'' ਵਿੱਚ [[ਮਾਰਕ ਵਾਲਬਰਗ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>[http://www.eyeforfilm.co.uk/review/white-noise-the-light-film-review-by-scott-macdonald White Noise: The Light (2007) Movie Review from ''Eye for Film'']</ref> ਟੈਮੀ ਨੇ ਇੰਡੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਅੰਡਰ ਦ ਐਪਲ ਬਾਕਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2013 ਵਿੱਚ ਮਿਆਮੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=February 11, 2013 |title=New Jersey Film Festival Spring 2013 Competition Winners Announced |url=https://patch.com/new-jersey/newbrunswick/bp--new-jersey-film-festival-spring-2013-competition-3dc8c066ee |website=patch.com}}</ref> ਉਹ ਬਰਾਵੋ ਸੀਰੀਜ਼ ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ ਗਾਈਡ ਟੂ ਤਲਾਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਏ ਨਾਵਲ ਰੋਮਾਂਸ ਵਿੱਚ [[ਐਮੀ ਅਕਰ|ਐਮੀ ਏਕਰ]] ਅਤੇ ਡਾਇਲਨ ਬਰੂਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਲੌਰਾ ਮੇਨੇਲ ਅਤੇ ਲਾਰੀਸਾ ਓਲੇਨਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਥ੍ਰਿਲਰ ਸਟੋਲਨ ਫਰੌਮ ਦ ਵੂਮਬ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |date=June 22, 2015 |title=From Pet Rocks to Pinocchio for Tammy Gillis |url=http://hnmag.ca/todays-top-stories/from-pet-rocks-to-pinocchio-for-tammy-gillis/ |website=hnmag.ca}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਦੇ ਡਰਾਮਾ ਮੋਟਿਵ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਐਚ. ਬੀ. ਓ. ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਲਡ਼ੀ ਲੇਸ ਥਾਨ ਕਾਇੰਡ ਅਤੇ ਡਗਲਸ ਕਪਲੈਂਡ ਸੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਕਾਮੇਡੀ "ਜੇਪੌਡ" ਟੀਵੀ ਲਡ਼ੀ ਲੇਸ ਦੇਨ ਕਾਇੰਡ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref name="screenspy">[http://www.screenspy.com/articles/tv/editorials/abc-motives-detour-addiction-as-motivator-for-bad-behavior/ "ABC Motive’s “Detour”: Addiction as Motivator for Bad Behavior"]. ''ScreenSpy''</ref><ref>[http://www.tv-eh.com/2013/03/12/motive-moves-to-thursdays/ "Motive moves to Thursdays"]. ''TV, eh?''. March 12, 2013 Diane Wild</ref><ref>{{Cite web |date=November 8, 2016 |title=Press Release: Tammy Gillis continues busy year with world premiere of feature film 'Menorca' at the Whistler Film Festival |url=https://www.wireservice.ca/index.php?module=News&func=display&sid=20116 |website=wireservice.ca}}</ref> ਉਹ ਸੀ ਡਬਲਯੂ ਦੇ ਸੁਪਰਨੈਚੁਰਲ, ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਦੀ ਲੌਸਟ ਗਰਲ, ਸਪਾਈਕ ਟੀਵੀ ਦੇ ''ਬਲੂ ਮਾਉਂਟੇਨ ਸਟੇਟ'', ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਦੇ ਐਂਡਗੈਮ, ''ਰੀਪਰ'', ਦਿ ਐਲ ਵਰਡ ਅਤੇ ''ਬੈਟਲਸਟਾਰ ਗੈਲੈਕਟਿਕਾ'' ਦੇ ਅੰਤਮ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref name="nfr">[http://www.niagarafallsreview.ca/2011/02/07/a-true-team-player-2 A true team player | Niagara Falls Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171228112503/http://www.niagarafallsreview.ca/2011/02/07/a-true-team-player-2 |date=2017-12-28 }} ''Niagara Falls Review''.</ref> ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ. ਉਸ ਦੇ ਐਮਓਡਬਲਯੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਸਟੀਲਿੰਗ ਪੈਰਾਡਾਈਜ਼ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਚੇਲ ਲੇਹ ਕੁੱਕ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਕਿਮ ਬੇਸਿੰਗਰ ਨੇ ਮਰਮੇਡ ਚੇਅਰ ਅਤੇ ਲਿੰਡਾ ਹੈਮਿਲਟਨ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਦੁਆਰਾ ਹੋਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |url=http://www.radiotimes.com/film/n4v5r/stealing-paradise |title=Stealing Paradise {{!}} Film review and movie reviews {{!}} ''Radio Times'' |access-date=2024-03-29 |archive-date=2018-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180926185505/https://www.radiotimes.com/film/n4v5r/stealing-paradise/ |url-status=dead }}</ref><ref name="autogenerated1">[http://www.themoviescene.co.uk/reviews/stealing-paradise/stealing-paradise.html Stealing Paradise (2011)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230804060414/https://www.themoviescene.co.uk/reviews/stealing-paradise/stealing-paradise.html |date=2023-08-04 }} ''The Movie Scene''.</ref> ਗਿਲਿਸ ਹਾਲਮਾਰਕ ਚੈਨਲ ਦੀ ਮੂਲ ਫਿਲਮ ਫ੍ਰੋਜ਼ਨ ਇਨ ਲਵ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਚੇਲ ਲੇਹ ਕੁੱਕ ਅਤੇ ਨੀਲ ਮੈਟਰ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite tweet|user=RealTammyGillis|date=December 9, 2017|title=That's a wrap on #FrozenInLove ❄️ So much fun working with talented director @HDalhousie, the very special @jimheadjr, @RachaelLCook, @niallmatter, DOP extraordinaire @ronstannett 💕💕💕 & the rest of our #hallmarkfamily 😘}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਚੈਨਲ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Frozen">{{Cite web |title=Frozen in Love |url=http://www.hallmarkchannel.com/frozen-in-love |access-date=December 16, 2017 |website=Hallmark Channel}}</ref> 2018 ਤੱਕ, ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀਫਾਰਮ ਦੀ ਡਰਾਮਾ-ਕਲਪਨਾ ਲਡ਼ੀ ਸਾਇਰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਸਾ ਸਟਾਬ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਨੇਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] coiodtztuj0cifebc9pvxydmgp7x97p 0 183837 848398 847936 2026-09-29T15:12:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848398 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | image = Tanya Davis au Casa Del Popolo.jpg }} '''ਤਾਨਿਆ ਡੇਵਿਸ''' ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਗਾਇਕਾ-ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ, ਜੋ [[ਹੈਲੀਫ਼ੈਕਸ, ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ਾ|ਹੈਲੀਫੈਕਸ]], ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਕਵਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। == ਪਿਛੋਕਡ਼ == ਸਮਰਸਾਈਡ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਉਹ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਨ ਲਈ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ [[ਓਟਾਵਾ]] ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਹੈਲੀਫੈਕਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="coast2008">[http://www.thecoast.ca/halifax/tanya-davis-gorgeous-talk/Content?oid=963094 "Tanya Davis' ''Gorgeous'' talk"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233037/http://www.thecoast.ca/halifax/tanya-davis-gorgeous-talk/Content?oid=963094 |date=2016-03-03 }}. ''[[The Coast (newspaper)|The Coast]]'', June 19, 2008.</ref><ref name="coast2006">[http://www.thecoast.ca/halifax/the-evolution-of-tanya-davis/Content?oid=959947 "The Evolution of Tanya Davis"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203111633/https://www.thecoast.ca/halifax/the-evolution-of-tanya-davis/Content?oid=959947 |date=2022-12-03 }}. ''[[The Coast (newspaper)|The Coast]]'', November 16, 2006.</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਹੈਲੀਫੈਕਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੈਫੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇੱਕ ਐਲਬਮ, ਮੇਕ ਏ ਲਿਸਟ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ੀਆ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ, ਸਾਲ ਦੀ ਵਿਕਲਪਿਕ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੀ ਐਲਬਮ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਡੇਵਿਸ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਪੀ. ਈ. ਆਈ. ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਚਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ।<ref name="coast2006"/><ref name="coast2008"/> ਉਸ ਨੂੰ 2007 ਲਈ ਦ ਕੋ''ਤੱਟ ''' ਸਾਲਾਨਾ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਪਾਠਕ ਪੋਲ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀ ਕਵੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਗੋਰਜੀਅਸ ਮਾਰਨਿੰਗ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ।<ref name="coast2008"/> ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਇਕੱਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਜੇਨ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦੇ ਨਾਲ।<ref>"Singers giving concert at the Haviland Club". ''[[The Guardian (Charlottetown)|Charlottetown Guardian]]'', March 30, 2007.</ref> ਡੇਵਿਸ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਜਦੋਂ ਐਂਡਰੀਆ ਡੋਰਫਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ "ਹਾਉ ਟੂ ਬੀ ਅਲੋਨ" ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀਡੀਓ ਯੂਟਿਊਬ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।<ref>[https://www.thecoast.ca/halifax/tanya-davis-isnt-alone-anymore-shes-in-the-guardian/Content?oid=1771592 "Tanya Davis isn't alone anymore, she's in the Guardian"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120403040841/http://www.thecoast.ca/HaliwoodInsider/archives/2010/08/13/tanya-davis-isnt-alone-anymore-shes-in-the-guardian |date=2012-04-03 }} {{Cite web |url=http://www.thecoast.ca/HaliwoodInsider/archives/2010/08/13/tanya-davis-isnt-alone-anymore-shes-in-the-guardian |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=ਮਾਰਚ 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403040841/http://www.thecoast.ca/HaliwoodInsider/archives/2010/08/13/tanya-davis-isnt-alone-anymore-shes-in-the-guardian |archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 3, 2012 |url-status=bot: unknown}}. ''[[ਦ ਕੋਸਟ (ਅਖਬਾਰ)|The Coast]]'', August 13, 2010.</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਐਲਬਮ, ਘਡ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।<ref name="going">[http://www.thecoast.ca/halifax/tanya-davis-keeps-going/Content?oid=2011189 "Tanya Davis keeps going"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203111641/https://www.thecoast.ca/halifax/tanya-davis-keeps-going/Content?oid=2011189 |date=2022-12-03 }}. ''The Coast'', November 18, 2010.</ref> ਐਲਬਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜਿਮ ਬ੍ਰਾਇਸਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।[2]<ref name="going" /> ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਐਟ ਫਸਟ, ਲੋਨਲੀ ਇਨ ਬਸੰਤ 2011, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਦ ਐਕੋਰਨ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>"At first, lovely; Mayor's poet laureate for Halifax, Tanya Davis, shines in her debut book of poetry". ''[[The Telegraph-Journal]]'', June 25, 2011.</ref> ਉਸਨੇ 2011 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ ਹੈਲੀਫੈਕਸ ਰੀਜਨਲ ਮਿਊਂਸਪੈਲਿਟੀ ਦੇ ਕਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>"Davis returns to province". ''[[The Telegraph-Journal]]'', June 10, 2011.</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ|ਪੀ. ਈ. ਆਈ.]] ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਬਾਰੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਮਿਲੇਫੀਅਰ ਕਲਾਰਕਸ ਦੇ ਟਾਪੂ ਗ੍ਰੀਨ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲਿਖਿਆ।<ref>"Documentary Island Green contemplates an all organic P.E.I.". ''[[The Guardian (Charlottetown)|Charlottetown Guardian]]'', January 25, 2014.</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਂਡਰੀਆ ਡੋਰਫਮੈਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹਾਰਟਬੀਟ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>"Director invites you – and only you". ''[[The Globe and Mail]]'', September 6, 2014.</ref> 2020 ਵਿੱਚ ਡੋਰਫਮੈਨ ਅਤੇ ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਲਘੂ ਫਿਲਮ 'ਹਾਉ ਟੂ ਬੀ ਐਟ ਹੋਮ' ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਡੇਵਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਹੈ।<ref>Morgan Mullin, [https://www.thecoast.ca/halifax/andrea-dorfman-and-tanya-davis-teach-us-how-to-be-at-home/Content?oid=24871129 "Andrea Dorfman and Tanya Davis teach us How To Be At Home"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203111629/https://www.thecoast.ca/halifax/andrea-dorfman-and-tanya-davis-teach-us-how-to-be-at-home/Content?oid=24871129 |date=2022-12-03 }}. ''[[The Coast (newspaper)|The Coast]]'', September 24, 2020.</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ 2020 ਲਈ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਸ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>Victoria Ahearn, [https://www.squamishchief.com/toronto-international-film-festival-releases-top-ten-lists-for-2020-1.24252475 "Toronto International Film Festival releases Top Ten lists for 2020"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210104154028/https://www.squamishchief.com/toronto-international-film-festival-releases-top-ten-lists-for-2020-1.24252475|date=January 4, 2021}}. ''[[ਸਕੁਆਮਿਸ਼ ਚੀਫ਼|Squamish Chief]]'', December 9, 2020.</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਨੇਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਲਿੰਗੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] g663j49m7xg4ig9lz3hn35ji3wtqzyg 0 184450 848364 756517 2026-09-29T12:03:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848364 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜੀਵਿਧਾ ਸ਼ਰਮਾ | image = | other_names = | birth_date = | birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 1998{{endash}}2019 | known_for = ਅਦਾਕਾਰੀ | height = | relatives = }} '''ਜੀਵਧਾ ਸ਼ਰਮਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Jividha Sharma''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਦਿੱਲੀ-ਅਧਾਰਤ ਪੰਜਾਬੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਸ ''ਕਾਧਲੇ ਨਿੰਮਧੀ'' (1998) ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।<ref name="Bhaskar">{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/UT-DEL-HMU-NEW-actress-jividha-astha-reached-chandigarh-5170786-PHO.html|title=एेश्वर्या के साथ शुरू किया था फिल्मी करियर, अब पंजाबी फिल्मों में कर रहीं काम|last=Sachdeva|first=Jamcy|date=17 November 2015|work=[[Dainik Bhaskar]]|access-date=1 November 2017|language=Hindi|trans-title=Began her film career with Aishwarya, now working in Punjabi films}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/cities/ludhiana/punjab-mail-4/|title=Punjab Mail|last=Kapoor|first=Jaskiran|date=30 March 2009|work=[[The Indian Express]]|access-date=1 November 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/Yeh-Dil-Ashiqana/articleshow/1033447091.cms|title=Yeh Dil Ashiqana|last=Singh|first=Harneet|date=24 January 2002|work=[[The Times of India]]|access-date=1 November 2017}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ [[ਸੁਭਾਸ਼ ਘਈ]] ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਡਰਾਮੇ ''[[ਤਾਲ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਤਾਲ]]'' (1999) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="Elated">{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2009/20090325/jplus.htm#10|title=Dream comes true for Jividha: Actress Jividha Sharma is elated working with Gurdas Mann in movie Mini Punjab|last=Arora|first=Kusum|date=25 March 2009|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=1 November 2017}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ''ਯੇ ਦਿਲ ਆਸ਼ਿਕਨਾ'' (2002) ਨਾਲ ਆਈ। ਕੁਕੂ ਕੋਹਲੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਰਨ ਨਾਥ ਦੇ ਉਲਟ ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।<ref name="TOI">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/Jividha-has-her-plate-full/articleshow/21526203.cms|title=Jividha has her plate full|last=Shrikhand|first=Ananta|date=1 August 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=1 November 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/12/30/stories/2002123000480100.htm|title=Fresh arrivals?|last=Salam|first=Ziya Us|date=30 December 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=1 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20030324212933/http://thehindu.com/thehindu/mp/2002/12/30/stories/2002123000480100.htm|archive-date=24 March 2003}}</ref> [[ਰੈਡਿਫ.ਕਾੱਮ|Rediff.com]] ਦੇ ਸਮੀਖਿਅਕ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ "ਚੰਗਾ ਕੰਮ" ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Kulkarni |first=Ronjita |date=18 January 2002 |title=Cupid meets Kandahar |url=http://www.rediff.com/movies/2002/jan/18yeh.htm |access-date=1 November 2017 |website=[[Rediff.com]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-yeh-dil-aashiqanaa-is-not-a-remarkable-film/1/220810.html|title=Film review: 'Yeh Dil Aashiqanaa' is not a remarkable film|last=Vetticad|first=Anna M.M.|date=28 January 2002|work=[[India Today]]|access-date=1 November 2017}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਯੁਵਾ ਰਤਨਾ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ ਨੇ ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ]]'' ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਆਖਰੀ ਕੁਝ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਰਮਾ "ਭਰ ਵਿੱਚ ਬੇਜਾਨ" ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/12/02/stories/2002120200870400.htm|title=Hardly heroic|date=2 December 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=1 November 2017}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=April 2021|bot=medic}}</ref> ਪੂਰੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਸਮੀਖਿਅਕ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ "ਟੌਲੀਵੁੱਡ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਅਸੈਂਬਲੀ-ਲਾਈਨ ਹੀਰੋਇਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ"।<ref>{{Cite web |last=Kalanidhi |first=Manju Latha |title=Yuvaratna Review |url=http://movies.fullhyderabad.com/yuvaratna/telugu/yuvaratna-movie-reviews-801-2.html |access-date=1 November 2017 |publisher=Fullhyd.com}}</ref> ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਸਿਲਾ ਦਾ'' ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |date=29 August 2002 |title=Rakesh-Jividha-Aashima teamed |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/rakesh-jividha-aashima-teamed/ |access-date=1 November 2017 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ਮਿੰਨੀ ਪੰਜਾਬ (2009) ਨੇ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੋੜੀ [[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]] ਨਾਲ ਬਣੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2009/20090422/jplus.htm#6|title=Gurdas' latest flick boasts of animated song|date=22 April 2009|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=1 November 2017}}</ref> ਉਸਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਦ ਲਾਇਨ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ'' (2011), ''[[ਯਾਰ ਅਣਮੁੱਲੇ]]'' (2011),<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110926/asrtrib.htm#3|title=Yaar Anmule cast seeks divine blessings for reel friendship|last=Saini|first=Neha|date=26 September 2011|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=1 November 2017}}</ref> ਦਿਲ ਸਦਾ ਲੁਟਿਆ ਗਿਆ (2013) ਅਤੇ ਦਿਲ ਲੇ ਗਈ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ (2015) ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜੋੜੀ ਅਸ਼ਮਿਤ ਪਟੇਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2013/20131106/asrtrib.htm|title=Now, Bollywood dudes enter Pollywood|date=6 November 2013|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=1 November 2017}}</ref> ''ਯੇ ਦਿਲ ਆਸ਼ਿਕਨਾ'' ਦੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਰੁਣਾ ਇਰਾਨੀ ਨੇ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ''ਤੁਮ ਬਿਨ ਜਾਉਂ ਕਹਾਂ'' ਅਤੇ ''ਜ਼ਮੀਨ ਸੇ ਅਸਮਾਨ ਤਕ'' ਲਈ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ। ਸਾਬਕਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2003/20031228/spectrum/tv.htm|title=Communicating with the dead|date=28 December 2003|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=1 November 2017}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] hn7tqep8ciq9y0fewqxmrh5qk13b29r 0 184679 848611 805287 2026-09-30T05:08:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848611 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Arts Practicum - Artist Mariam Ghani in her Brooklyn studio (48379882472) (cropped).jpg | native_name = {{lang|fa| مریم غنی}} | birth_name = | birth_date = {{birth year and age|1978}} }} '''ਮਰੀਅਮ ਗਨੀ''' ([[ਪਸ਼ਤੋ]]/[[ਦਰੀ ਫ਼ਾਰਸੀ|ਦਾਰੀ]] مریم غنی) (ਜਨਮ 1978) ਇੱਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਮਰੀਅਮ ਗਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 1978 ਵਿੱਚ ਬਰੁਕਲਿਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਅਫਗਾਨ ਅਤੇ ਲੇਬਨਾਨੀ ਮੂਲ ਦੀ ਸੀ।<ref name="childhood">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/02/22/nyregion/mariam-ghani-a-brooklyn-artist-whose-father-leads-afghanistan.html?_r=1|title=Mariam Ghani, a Brooklyn Artist Whose Father Leads Afghanistan|last=Liz|first=Robbins|date=20 February 2015|work=The New York Times|access-date=1 August 2015|location=New York, New York}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ [[ਅਸ਼ਰਫ਼ ਗਨੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਅਸ਼ਰਫ ਗਨੀ]] ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ।<ref name="Biography">{{Cite news|url=http://www.france24.com/en/20150312-norway-oil-kabul-ferguson-afghanistan-first-daughter-mariam-ghani-artist|title=What links Kabul with Alaska, Norway's oil capital and St. Louis, Missouri?|last=Pilgrim|first=Sophie|date=15 March 2015|access-date=1 August 2015|publisher=France 24|location=Paris, France}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਰੁਲਾ ਸਾਡੇ, ਇੱਕ ਲੇਬਨਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ।<ref name="mother">{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/asia/2014/09/afghan-first-lady-shadow-1920s-queen-2014930142515254965.html?utm=from_old_mobile|title=Afghan first lady in shadow of 1920s queen?|last=Goudsouzian|first=Tanya|date=1 October 2014|access-date=1 August 2015|publisher=Al Jazeera|location=Doha, Qatar}}</ref> ਗ਼ਨੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 2002 ਤੱਕ 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਦੇ ਉਪਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਗਨੀ ਨੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਮੈਨਹੱਟਨ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟਸ ਤੋਂ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="exhibits">{{Cite web |date=26 June 2012 |title=Mariam Ghani |url=http://www.hr-online.de/website/specials/documenta13/index.jsp?rubrik=74684&key=standard_document_44942618 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20141009190235/http://www.hr-online.de/website/specials/documenta13/index.jsp?rubrik=74684&key=standard_document_44942618 |archive-date=9 October 2014 |access-date=1 August 2015 |website=Documenta HR Online |publisher=Hessian Broadcasting |language=de |location=Frankfurt, Germany}}</ref> ਗਨੀ ਇੱਕ ਆਈਬੀਮ ਨਿਵਾਸੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Mariam Ghani {{!}} eyebeam.org |url=http://eyebeam.org/people/mariam-ghani |access-date=2016-01-28 |website=eyebeam.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20160206044617/http://eyebeam.org/people/mariam-ghani |archive-date=2016-02-06 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mariam Ghani {{!}} P.S.1 Studio Visit |url=http://momaps1.org/studio-visit/artist/mariam-ghani |access-date=2016-02-01 |website=momaps1.org}}</ref> ਉਹ ਬੈਨਿੰਗਟਨ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟਸ ਫੈਕਲਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Mariam Ghani |url=https://www.bennington.edu/academics/faculty/mariam-ghani}}</ref> == ਕੰਮ == 2004 ਤੋਂ, ਗਨੀ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਚਿਤਰਾ ਗਣੇਸ਼ ਨਾਲ "ਇੰਡੈਕਸ ਆਫ਼ ਦ ਡਿਸਅਪੀਅਰਡ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਮਲਟੀ-ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Ganesh|first=Chitra|last2=Ghani|first2=Mariam|date=2011-09-01|title=Introduction to an Index|url=http://rhr.dukejournals.org/content/2011/111/110|journal=Radical History Review|language=en|volume=2011|issue=111|pages=110&ndash;129|doi=10.1215/01636545-1268740|issn=0163-6545}}</ref> ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 9/11 ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ, 'ਤੁਸੀਂ ਅਲੋਪ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋ? "''ਤੁਸੀਂ ਅਲੋਪ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖਦੇ ਹੋ?'', ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ <ref>{{Cite book|title=One Story, Thirty Stories: An Anthology of Contemporary Afghan American Literature|publisher=University of Arkansas Press|year=2010|isbn=9781610752909|editor-last=Saed|editor-first=Zohra|pages=10–12|editor-last2=Muradi|editor-first2=Sahar}}</ref> ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਟ੍ਰਾਂਸਕ੍ਰਿਪਟ ਹਨ, ਕੁਝ ਵੀਡੀਓ ਜਾਂ ਰੇਡੀਓ ਕਲਿੱਪਾਂ ਦੇ ਸਕ੍ਰੈਪ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਟ੍ਰਾਂਸਮੀਡੀਅਲ ਬਰਲਿਨ (2003) ਲਿਵਰਪੂਲ (2004) ਈ. ਐਮ. ਏ. ਪੀ. ਸਿਓਲ (2005) ਟੇਟ ਮਾਡਰਨ ਲੰਡਨ (2007) ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ (2008) ਬੀਜਿੰਗ (2009) ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਜਾਹ (2009) ਵਿਖੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਡੈਕਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਈਕ ਵਾਟਰ ਫਰੌਮ ਏ ਸਟੋਨ ਇੱਕ 2013 ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗਨੀ ਨੂੰ ਸਟਾਵੈਂਜਰ, ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਹੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਸੀ ਜਾਂ ਫਰਗੂਸਨ, ਮਿਸੂਰੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀ 2014 ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 2014 ਵਿੱਚ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਦ ਟ੍ਰੈਸਪਾਸਰਜ਼, [[ਅਨੁਵਾਦ]] ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.latimes.com/entertainment/arts/miranda/la-et-cam-islamic-arts-initiative-diversity-20140813-column.html#page=1|title=How L.A.'s Islamic art shows might expand our 'Middle East' vision|last=Miranda|first=Carolina A.|date=16 August 2014|work=Los Angeles Times|access-date=2015-08-01|issn=0458-3035}}</ref> ਗਨੀ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟੂਲਕਿੱਟ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Heuer|first=Megan|date=September 2013|title=Digital Effects|url=http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=a9h&AN=90252964&site=ehost-live|journal=Art in America|volume=101|issue=8|pages=96&ndash;105|url-access=subscription|access-date=31 July 2015}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕਲਾ ਕਾਰਜਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗਨੀ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਅਤੇ ਖਾਡ਼ੀ ਲੇਬਰ ਵਰਕਿੰਗ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਲਿਖਦੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਅਬੂ ਧਾਬੀ]] ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਕਾਲਤ ਸਮੂਹ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Uncommon Grounds: New Media and Critical Practices in North Africa and the Middle East|publisher=I.B. Tauris & Co. Ltd.|year=2014|isbn=9781784530358|location=London|pages=346&ndash;347}}</ref> ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅਫਗਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ 1978 ਅਤੇ 1991 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁਡ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਆਰਕਾਈਵਿਸਟ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਰੇਡੀਓ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਕੋਲ "ਵਿਆਪਕ ਧਿਆਨ ਦੇ ਯੋਗ ਆਡੀਓਵਿਜ਼ੁਅਲ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਅਮੀਰ ਪੁਰਾਲੇਖ ਹੈ". ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Mohammad |first=Niala |date=31 October 2014 |title=The First Daughter of Afghanistan-Mariam Ghani |url=http://blogs.voanews.com/durand/2014/10/31/the-first-daughter-of-afghanistan-mariam-ghani/ |access-date=31 July 2015 |website=Across the Durand |publisher=Voice of America |archive-date=1 ਜੁਲਾਈ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701083624/http://blogs.voanews.com/durand/2014/10/31/the-first-daughter-of-afghanistan-mariam-ghani/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਗਨੀ ਦੀ ਫੀਚਰ-ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਵਾਟ ਵੀ ਲੈਫਟ ਅਨਫਿਨਿਸ਼ਡ' 1978 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ ਬਣੀਆਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਅਫਗਾਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹੈ। ''ਆਰਟ ਫੋਰਮ'' ਨਾਲ 2021 ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਗਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਵਾਟ ਵੀ ਲੈਫਟ ਅਨਫਿਨਿਸ਼ਡ' ਨੂੰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਸਥਿਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਦੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ, ਅਧੂਰੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਧੂਰੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਤੱਕ।<ref>{{Cite web |title=Mariam Ghani on Afghanistan’s unfinished histories |url=https://www.artforum.com/interviews/mariam-ghani-on-afghanistan-s-unfinished-histories-86692 |access-date=2021-09-28 |website=www.artforum.com |language=en-US}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]] t2cy5gs9rhkp6rhsbpfm6n8t94eke6w 0 185310 848409 822227 2026-09-29T15:34:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848409 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Tejaswini_Niranjana.jpg|thumb|ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਿਆਂ ਤੇਜਸ੍ਵਿਨੀ ਨਿਰੰਜਨਾ।]] '''ਤੇਜਸਿਵਨੀ ਨਿਰੰਜਨਾ''' (ਜਨਮ 26 ਜੁਲਾਈ 1958) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਧਿਐਨ, [[ਜੈਂਡਰ ਅਧਿਐਨ|ਲਿੰਗ ਅਧਿਐਨ]], [[ਅਨੁਵਾਦ]] ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨ (ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ) ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੰਨਡ਼ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨਿਰੰਜਨਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ [[ਅਨੁਪਮਾ ਨਿਰੰਜਨਾ]] ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਾਥੀ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ, ਆਸ਼ੀਸ਼ ਰਾਜਾਧਿਆਕਸ਼ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2024}} ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ, ਤੇਜਸਵਿਨੀ ਨਿਰੰਜਨਾ ਨੂੰ 'ਨੋ ਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟਸ ਪਲੀਜ਼' ਲਈ ਪ੍ਰੋਸ ਫਿਕਸ਼ਨ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ '''ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਨੁਵਾਦਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਪੁਰਸਕਾਰ''' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਲੇਖਕ [[ਜੈਅੰਤ ਕੈਕਿਨੀ|ਜਯੰਤ ਕੈਕਿਨੀ]] ਦੀਆਂ ਮੁੰਬਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ, ਨੋ ਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟਸ ਕਿਰਪਾ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ 2018 ਲਈ ਡੀ. ਐਸ. ਸੀ. ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਰੰਜਨਾ ਨੇ ਜਯੰਤ ਕੈਕਿਨੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ 2018 ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, ਰਿਸਰਚ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕੌਂਸਲ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਨਿਰੰਜਨਾ ਨੂੰ 1994 ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ '''ਕਰਨਾਟਕ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ''' ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਿਰੰਜਨਾ ਬਸਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤ'','' ਨਾਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 'ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ' ਉੱਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਭਿਆਸ-ਅਧਾਰਤ ਖੋਜ (ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਸੰਗੀਤ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਹਿਯੋਗ) ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਰੰਜਨਾ ਨੇ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਐੱਮ. ਏ., ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐੱਮਫਿਲ ਅਤੇ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਤੋਂ ਪੀਐੱਚ. ਡੀ. ਕੀਤੀ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2024}} ਨਿਰੰਜਨਾ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਟੱਡੀ ਆਫ਼ ਕਲਚਰ ਐਂਡ ਸੁਸਾਇਟੀ, [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ [http://heira.in/ ਹੀਰਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170919172433/http://heira.in/ |date=2017-09-19 }} ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਰਿਸਰਚਰ ਵੀ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Distinguished Fellows — The Centre for Internet and Society |url=http://cis-india.org/about/people/distinguished-fellows |access-date=2017-06-09 |website=cis-india.org |language=en}}</ref> ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਨਿਰੰਜਨਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰ-ਏਸ਼ੀਅਨ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਔਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਡੀਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੰਮ == ਕੰਨਡ਼ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨਿਰੰਜਨਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ [[ਅਨੁਪਮਾ ਨਿਰੰਜਨਾ]] ਦੇ ਘਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਧਾਰਵਾਡ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਨਿਰੰਜਨਾ 2 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਲੌਰ]], ਭਾਰਤ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਦਿ ਹੋਮ ਸਕੂਲ ਮਹਿਲਾ ਸੇਵਾ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਜਯਾਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਬਸਵਨਗੁਡੀ, ਬੰਗਲੋਰ ਤੋਂ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਐੱਮ. ਏ., ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐੱਮਫਿਲ ਅਤੇ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਤੋਂ ਪੀਐਚ. ਡੀ. ਕੀਤੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2024}} 2021 ਤੋਂ, ਨਿਰੰਜਨਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰ-ਏਸ਼ੀਅਨ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਔਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਡੀਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2024}} ਨਿਰੰਜਨਾ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਟੱਡੀ ਆਫ਼ ਕਲਚਰ ਐਂਡ ਸੁਸਾਇਟੀ, [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ [http://heira.in/ ਹੀਰਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170919172433/http://heira.in/ |date=2017-09-19 }} ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਰਿਸਰਚਰ ਵੀ ਸੀ।<ref name=":0" /> ਉਹ 2012 ਤੋਂ 2016 ਤੱਕ ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼, [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿਖੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਚੇਅਰ ਸੀ।<ref name="Prof Tejaswini NIRANJANA - ARI">{{Cite web |title=Prof Tejaswini NIRANJANA - ARI |url=https://ari.nus.edu.sg/Peoples/Detail/18e62327-4ea0-4fe3-af08-b32aa53e54e0 |access-date=2017-06-09 |website=ari.nus.edu.sg}}</ref> 2016 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ, ਉਹ ਲਿੰਗਨਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿਖੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸ ਨਾਲ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=author |title=Lingnan University |url=https://www.ln.edu.hk/cultural/staff/niranjana-tejaswini/ |access-date=2017-06-09 |website=www.ln.edu.hk |archive-date=2018-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180224173653/https://www.ln.edu.hk/cultural/staff/niranjana-tejaswini/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Tejaswini Niranjana &#124; Ahmedabad University |url=https://ahduni.edu.in/tejaswini-niranjana |access-date=2024-04-04 |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128011303/https://ahduni.edu.in/tejaswini-niranjana |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਇੰਟਰ-ਏਸ਼ੀਆ ਕਲਚਰਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਚੇਅਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://culturalstudies.asia/about-us/ |access-date=2018-02-24 |website=culturalstudies.asia |language=en-US}}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤੀ-ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰੇਮੋ ਫਰਨਾਂਡੀਜ਼ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ 'ਜਹਾਜੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ' ਦੀ ਸੰਕਲਪਿਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/entertainment/sailing-across-cultures/article8496980.ece|title=Sailing across cultures|last=Basu|first=Indira|date=2016-04-19|work=The Hindu}}</ref><ref name="Prof Tejaswini NIRANJANA - ARI" /> ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਸ਼ਿਪਸ " ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ ਜੋ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਫਰਾਂਸੀਸੀ-ਤ੍ਰਿਨਿਦਾਦ ਤੱਕ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=2016-09-15 |title="Saucy Wow" in the film Jahaji Music: India in the Caribbean |url=http://www.tarshi.net/inplainspeak/review-saucy-wow-jahaji-music/}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੁਰਭੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਿਤ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਲਿੰਗ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਜੋਡ਼ਿਆ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=DNA |url=http://www.dnaindia.com/locality/news-tags/jahaji-music-india-caribbean}}</ref><ref name="The connecting rhythm">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/music/exploring-mumbais-musical-past/article20010694.ece|title=The connecting rhythm|last=Swaminathan|first=Chitra|date=2017-11-09|work=The Hindu}}</ref> ਉਹ ਮਿਊਜ਼ਿਕਫਿਲਿਆ ਇਨ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੁੰਬਈ (ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਬਈ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੇਂਦਰ ਕਿਉਂ ਬਣ ਗਿਆ। ਔਨਲਾਈਨ ਇੰਡੀਅਨ ਵੁਮੈਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦ ਲੇਡੀਜ਼ ਫਿੰਗਰ ਨਾਲ 2014 ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਹਿੱਸਾ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਕਈ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2014-07-30 |title=The Varied Social Life of Hindustani Classical Music Before Respectability Took over |url=http://theladiesfinger.com/the-wild-varied-social-life-of-hindustani-classical-music-before-respectability-took-over/}}</ref> ਉਸੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੁਰਭੀ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਫ਼ਿਲਮ ''ਫਿਰ ਸੇ ਸੈਮ ਪੇ ਆਨਾ'' (ਪਹਿਲੀ ਬੀਟ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ।<ref name="The connecting rhythm" /> ਉਹ 2013 ਤੋਂ 2016 ਤੱਕ [[ਸੈਂਟਰ ਫ਼ਾਰ ਇੰਟਰਨੈਟ ਐਂਡ ਸੋਸਾਇਟੀ (ਭਾਰਤ)|ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਐਂਡ ਸੁਸਾਇਟੀ]], ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫੈਲੋ ਸੀ। ਉਹ ਸੇਫਿਸ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ (1997-1999), [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਰਾੱਕਫੈਲਰ ਫੈਲੋ, [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ ਹੋਮੀ ਭਾਭਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (1993) ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਨੁਵਾਦਕ ਲਈ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਰਾਜ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=文化研究教學研究營Teaching Cultural Studies Workshop 2006 |url=http://english.ncu.edu.tw/tcs/sp_teja.htm |access-date=2017-06-09 |website=english.ncu.edu.tw |archive-date=2018-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180224173454/http://english.ncu.edu.tw/tcs/sp_teja.htm |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਜਪਾਨ, ਤਾਈਵਾਨ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂ. ਕੇ. ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=thrki |date=2005-03-06 |title=Magazine / People : Caribbean connect |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mag/2005/03/06/stories/2005030600740500.htm |access-date=2017-06-09 |website=[[The Hindu]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=April 2021|bot=medic}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ-ਅਧਾਰਤ [[ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣਾ|ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ]] ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਨੀਲਾ ਭਾਗਵਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/article/669446/the-little-known-story-of-how-mumbai-nurtured-hindustani-classical-music-and-helped-it-thrive|title=The little-known story of how Mumbai nurtured Hindustani classical music and helped it thrive|last=Ramanan|first=Sumana|work=Scroll.in|access-date=2017-06-09|language=en-US}}</ref> ਤੇਜੂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਕਲਾਸਰੂਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਰੂਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਦੋ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਮੈਨੂਅਲ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੱਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖੋਜ ਸਾਥੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਿਦਵਾਨ [[ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਰੇਗੇ]] ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2013-07-23 |title=Sharmila Rege: The Feminist as Translator |url=http://theladiesfinger.com/sharmila-rege-the-feminist-as-translator/}}</ref> ਉਹ 2009 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕਾਂ ਦੀ 180 ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੂਚੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਧਾਰਾ 377 ਦਾ ਇਸ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2011-02-08 |title=Academics Support Delhi High Court Decision in Section 377 Case |url=http://orinam.net/academics-support-delhi-high-court-decision-in-section-377-case/}}</ref> == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == === ਕਿਤਾਬਾਂ === * ''ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਮਿਊਜ਼ਿਕੋਫਿਲਿਆ: ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਸਬਜੈਕਟਸ ਐਂਡ ਦਿ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਬੇਹੋਸ਼'' (ਡਰਹਮ: ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 2020) <ref>{{Cite web |last=Press |first=Berkeley Electronic |title=SelectedWorks - Prof. NIRANJANA Tejaswini:Musicophilia in Mumbai |url=https://www.dukeupress.edu/musicophilia-in-mumbai |access-date=2017-06-09 |website=works.bepress.com |language=en}}</ref> * ''ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਰਨਾ: ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਵਿਚਕਾਰ ਔਰਤਾਂ, ਪ੍ਰਵਾਸ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ'' (ਡਰਹਮ: ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 2006) <ref>{{Cite web |last=Press |first=Berkeley Electronic |title=SelectedWorks - Prof. NIRANJANA Tejaswini:Mobilizing India |url=https://works.bepress.com/tniranjana/ |access-date=2017-06-09 |website=works.bepress.com |language=en |archive-date=2018-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180224173536/https://works.bepress.com/tniranjana/ |url-status=dead }}</ref> * ''ਸਾਈਟਿੰਗ ਅਨੁਵਾਦ: ਇਤਿਹਾਸ, ਪੋਸਟ-ਸਟ੍ਰਕਚਰਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸੰਦਰਭ'' (ਬਰਕਲੇ: ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਪ੍ਰੈਸ, 1992) <ref>{{Cite web |last=Press |first=Berkeley Electronic |title=SelectedWorks - Prof. NIRANJANA Tejaswini:Siting Translation |url=https://works.bepress.com/tniranjana/ |access-date=2017-06-09 |website=works.bepress.com |language=en |archive-date=2018-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180224173536/https://works.bepress.com/tniranjana/ |url-status=dead }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਸਬਾਲਟਰਨ ਅਧਿਐਨ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.ln.edu.hk/cultural/staff/niranjana-tejaswini/index.php ਫੈਕਲਟੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ, ਲਿੰਗਨਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਾਂਗਕਾਂਗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180926072825/http://www.ln.edu.hk/cultural/staff/niranjana-tejaswini/index.php |date=2018-09-26 }} * [http://cscs.res.in/Members/people-cscs/faculty-cscs/tejaswini-niranjana ਫੈਕਲਟੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ, ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਟੱਡੀ ਆਫ ਕਲਚਰ ਐਂਡ ਸੁਸਾਇਟੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180322123234/http://cscs.res.in/Members/people-cscs/faculty-cscs/tejaswini-niranjana |date=2018-03-22 }} * [https://ahduni.edu.in/tejaswini-niranjana ਫੈਕਲਟੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ, ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128011303/https://ahduni.edu.in/tejaswini-niranjana |date=2020-11-28 }} * [https://www.ln.edu.hk/chronicle/46/interview-with-new-cultural-studies-department-head ਲਿੰਗਨਨ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦੀ ਤੇਜਸ੍ਵਿਨੀ ਨਿਰੰਜਨਾ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180225011611/https://www.ln.edu.hk/chronicle/46/interview-with-new-cultural-studies-department-head |date=2018-02-25 }} * [http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14649373.2012.690233?journalCode=riac20 ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਾਵਾਦਃ ਤੇਜਸਵਿਨੀ ਨਿਰੰਜਨਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਯੀਫਾਨ ਜਿਆਂਗ ਦੁਆਰਾ, ''ਅੰਤਰ-ਏਸ਼ੀਆ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਐਨ, 2012''] * [http://www.thehindu.com/thehindu/mag/2005/03/06/stories/2005030600740500.htm ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ 'ਤੇ ਤੇਜਸ੍ਵਿਨੀ ਨਿਰੰਜਨਾ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ, ਦ ਹਿੰਦੂ] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=April 2021|bot=medic}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] alfdcjdbfuq6ylw34fe90ba6rd1phnc 0 185513 848644 773047 2026-09-30T07:25:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848644 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੁਰਲੀ ਸ਼ਰਮਾ | image = MuraliSharma.jpg | caption = 2013 ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਾ | birth_date = {{Birth-date and age|9 August 1972}} | birth_place = [[ਗੁੰਟੂਰ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = ਅਦਾਕਾਰ | years_active = 1996–ਵਰਤਮਾਨ | spouse = {{marriage|ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕਾਲੇਸਕਰ|2009}} }} '''ਮੁਰਲੀ ਸ਼ਰਮਾ''' (ਜਨਮ 9 ਅਗਸਤ 1972) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Murali Sharma is the most demanded actor in South film industry |url=http://www.merinews.com/article/murli-sharma-is-one-of-the-most-demanded-actor-in-south-film-industry/15909147.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181027101426/http://www.merinews.com/article/murli-sharma-is-the-most-demanded-actor-in-south-film-industry/15909147.shtml |archive-date=27 October 2018 |access-date=6 February 2016}}</ref><ref name="auto">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/poised-for-the-big-innings/article6869176.ece|title=Poised for the big innings|last=S. RAVI|date=8 February 2015|work=The Hindu}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFS._RAVI2015">S. RAVI (8 February 2015). [http://www.thehindu.com/features/metroplus/poised-for-the-big-innings/article6869176.ece "Poised for the big innings"]. ''The Hindu''.</cite></ref><ref name="auto1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/striving-to-entertain/article2906872.ece|title=Striving to entertain|last=Y. Sunita Chowdhary|date=18 February 2012|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212020539/http://www.thehindu.com/features/cinema/striving-to-entertain/article2906872.ece|archive-date=12 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017|access-date=13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2024|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFY._Sunita_Chowdhary2012">Y. Sunita Chowdhary (18 February 2012). [http://www.thehindu.com/features/cinema/striving-to-entertain/article2906872.ece "Striving to entertain"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170212020539/http://www.thehindu.com/features/cinema/striving-to-entertain/article2906872.ece |date=2017-02-12 }}. ''The Hindu''.</cite></ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Murli-Sharma-does-a-guest-appearance-in-the-film-Gaur-Hari-Dastan-without-any-remuneration/articleshow/48342092.cms|title=Murli Sharma does a guest appearance in the film 'Gaur Hari Dastan' without any remuneration!|last=Kotwani|first=Hiren|work=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 December 2015 |title=Murli Sharma |url=https://www.cinetalkers.com/murli-sharma/ |publisher=Cine Talkers}}</ref> ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਤੇਲਗੂ, ਹਿੰਦੀ, ਤਮਿਲ, [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]], [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨੜ]] ਅਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਸਿਨੇਮਾ ਸਮੇਤ 130 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=B-Town demand Murali Sharma in cop role |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-13/news-interviews/32662566_1_cop-role-murli-sharma-veena-malik |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202000145/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-13/news-interviews/32662566_1_cop-role-murli-sharma-veena-malik |archive-date=2 February 2014 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mahie Gill, Murali Sharma, Deepak Dobriyal are some of the new-age villains in Bollywood |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-11-12/news/30391228_1_first-film-mahie-gill-deepak-dobriyal/2 |website=timesofindia-economictimes |access-date=2024-04-13 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305102137/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-11-12/news/30391228_1_first-film-mahie-gill-deepak-dobriyal/2 |url-status=dead }}</ref> ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਦੇ ''ਪਲਟਨ'' ਨਾਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਰਨਲ ''ਆਰ. ਐਸ. ਸਜਵਾਨ'' ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਮਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੰਨਜ਼ ਐਂਡ ਰੋਜ਼ਜ਼, ''ਸਿਧਾਂਤ'', ਲਾਗੀ ਤੁਮਸੇ ਲਗਨ, ''ਮਹਾਆਗਿਆ'', ਵਿਰਾਸਤ, ''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ'', ''ਰਿਸ਼ਤੇ'', ''ਹਮਨੇ ਲੀ ਹੈ ਸ਼ਪਥ'', ਅਤੇ ''ਰੰਗੀਲਾ ਰਤਨ ਸਿਸੋਦੀਆ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref name="auto"/><ref name="auto1"/> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮੁਰਲੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਅਗਸਤ 1972 ਨੂੰ [[ਗੁੰਟੂਰ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/popular-tollywood-actor-murali-sharma-turns-a-year-older-heres-a-look-at-his-spectacular-work/articleshow/65340537.cms|title=Popular Tollywood actor Murali Sharma turns a year older, here's a look at his spectacular work|work=The Times of India|access-date=15 March 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tanmayi |first=Bhawana |title=Positive roles increased my age on-screen, says Murali Sharma |url=https://telanganatoday.com/positive-roles-increased-my-age-on-screen-says-murali-sharma |access-date=15 March 2021 |website=Telangana Today |language=en-US}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਵ੍ਰਿਜਭੂਸ਼ਣ ਸ਼ਰਮਾ ਇੱਕ [[ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ|ਮਰਾਠੀ]] ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਪਦਮ ਸ਼ਰਮਾ ਤੇਲਗੂ ਹੈ ਜੋ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2020 |title=నటుడు మురళీ శర్మకు మాతృ వియోగం! |url=https://www.ntnews.com/cinema/murali-sharma-mother-dies-43094 |access-date=15 March 2021 |website=[[Namasthe Telangana]] |language=te}}</ref> ਸ਼ਰਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "''[[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬੇਵਾਲਾ]]''" ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਰੋਸ਼ਨ ਤਨੇਜਾ ਐਕਟਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=11 August 2004 |title=Indian Television Dot Com - "If I had a chocolate face, I would have been driving a Ford Ikon and doing three Balaji shows; two on Star Plus and one on Sony" : Murli Sharma |url=http://www.indiantelevision.com/interviews/y2k4/actor/murli_sharma.htm |website=Indian Television Dot Com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bhandaram |first=Vishnupriya |date=16 September 2012 |title=One shade darker |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/one-shade-darker/article3902411.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223114437/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/one-shade-darker/article3902411.ece |archive-date=23 December 2021 |website=[[The Hindu]]}}</ref>  ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕਲੇਸ਼ਕਰ|ਅਸ਼ਵਨੀ ਕਲਸੇਕਰ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=25 July 2014 |title=Murli Sharma and wife Ashwini in Poshter Boyz |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/screen/murli-sharma-and-wife-ashwini-in-poshter-boyz/ |website=The Indian Express}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Ashwini_murali_sharma.jpg|thumb|ਸ਼ਰਮਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ [[ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕਲੇਸ਼ਕਰ|ਅਸ਼ਵਨੀ ਕਲਸੇਕਰ]] ਨਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ]] == ਕਰੀਅਰ == ਮੁਰਲੀ ਸ਼ਰਮਾ 2004 ਦੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਮੈਂ ਹੂੰ ਨਾ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖ਼ਾਨ|ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਪਟਨ ਖਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।<ref name="auto2">{{Cite web |title=The Sunday Tribune - Spectrum - Television |url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040502/spectrum/tv.htm |website=www.tribuneindia.com}}</ref> ਸੰਨ 2007 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਢੋਲ'', ''ਧਮਾਲ'', ਬਲੈਕ ਫ੍ਰਾਈਡੇ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ''ਅਥਿਧੀ'' ਅਤੇ ਕਾਂਤਰੀ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਥਿਧੀ ਵਿੱਚ ਕੈਸਰ/ਅਜੈ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਨੰਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫ਼ਿਲਮ 'ਜਾਨੇ ਤੂੰ...' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ''ਤੂੰ ਜਾਨੇ... ''ਯਾ ਜਾਨੇ ਨਾ ਅਤੇ ''ਗੋਲਮਾਲ ਰਿਟਰਨਜ਼'' ਅਤੇ ਸੰਡੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਜੂਨੀਅਰ ਐੱਨ. ਟੀ. ਆਰ. ਅਤੇ ''ਧੋਨੀ'' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲੀ ''ਸਿੰਘਮ'', ਊਸਰਾਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਮੋਹਨਲਾਲ]] ਦੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕਰਮਯੋਧਾ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਸੰਨ 2013 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ''ਗੋਪਾਲਾ ਗੋਪਾਲਾ'' ਅਤੇ ਭਾਲੇ ਭਾਲੇ ਮਗਾਦਿਵਾਏ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ''ਬਦਲਾਪੁਰ'', ''[[ਏਬੀਸੀਡੀ 2|ਏ. ਬੀ. ਸੀ. ਡੀ. 2]]'' ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਇਮ ਪੁਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਗਾੜੀ ਵੀਰਾ ਪ੍ਰੇਮਾ ਗਾਧਾ, ''ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ'', ''ਸਨਮ ਤੇਰੀ ਕਸਮ'' ਅਤੇ ''[[ਵਜੀਰ (ਫਿਲਮ)|ਵਜ਼ੀਰ]]'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ''ਡੀ. ਜੇ.: ਦੁਵਵਾੜਾ ਜਗਨਾਧਮ'' ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ''ਸਾਹੋ'', 2020 ਵਿੱਚ ''ਅਲਾ ਵੈਕੁੰਠਪੁਰਮੁਲੋ'', ''ਸਰਿਲਰੂ ਨੀਕੇਵਰੁ'' ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੀਟ ਡਾਂਸਰ 3ਡੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ <nowiki><i id="mwnA">ਅਲਾ ਵੈਕੁੰਠਪੁਰਮਲੋ</i></nowiki> ਵਿੱਚ ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="H">{{Cite web |last=Dundoo |first=Sangeetha Devi |date=25 January 2020 |title=Murali Sharma discusses the making of his character Valmiki in ‘Ala Vaikunthapurramuloo’ and heaps praises on Trivikram Srinivas and Allu Arjun |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/murali-sharma-discusses-the-making-of-his-character-valmiki-in-ala-vaikunthapurramuloo-and-heaps-praises-on-trivikram-srinivas-and-allu-arjun/article59860554.ece |via=www.thehindu.com}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਏ 1 ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਸ਼੍ਰੀਕਰਮ, ''ਜਾਤੀ ਰਤਨਾਲੂ'' ਅਤੇ ''ਚਾਵੂ ਕਬੁਰੂ ਚਲਾਗਾ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। == ਇਨਾਮ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ''ਅਥਿਧੀ'' ਲਈ ਬੈਸਟ ਵਿਲੇਨ ਦਾ ਨੰਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref name="H"/> ਉਸ ਨੂੰ 2021 ਵਿੱਚ ਅਲਾ ਵੈਕੁੰਠਪੁਰਮਲੋ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ-ਤੇਲਗੂ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਸਾਊਥ ਅਤੇ SIIMA ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2021-09-19 |title=SIIMA: Soorarai Pottru, Ala Vaikunthapurramuloo win big, K Viswanath honoured with Lifetime Achievement Award |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlal-dhanush-manju-warrier-samantha-akkineni-among-big-winners-at-siima-2021-7519773/ |access-date=2022-09-22 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 'ਨਿਊ ਲਾਈਫ ਥੀਓਲਾਜੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ' ਨੇ ਮੁਰਲੀ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ 2021 ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2021-11-28 |title=Actor Murali Sharma conferred with an honorary doctorate |url=https://telanganatoday.com/actor-murali-sharma-conferred-with-an-honorary-doctorate |access-date=2022-09-22 |website=Telangana Today |language=en-US}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|1302330}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੰਦੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] sgkxk33nz8ui7rolya82dpz3wv4y02k 0 189607 848636 842071 2026-09-30T06:57:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848636 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | image = | image_size = 200px | name = ਮਿੱਤਰਾ ਫੁਕਾਨ | caption = | pseudonym = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | occupation = [[ਨਾਵਲਕਾਰ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | period = 1986–ਵਰਤਮਾਨ | genre = ਗਲਪ, ਅਨੁਵਾਦ, ਨਿਬੰਧ. | subject = | movement = | notable_works = ''ਦ ਕਲੈਕਟਰ'ਸ ਵਾਈਫ'' | website = }} '''ਮਿੱਤਰਾ ਫੁਕਾਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦਕ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਗੁਹਾਟੀ]], [[ਅਸਾਮ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=SAWNET |url=http://www.sawnet.org/books/authors.php?Phukan+Mitra |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217131800/http://www.sawnet.org/books/authors.php?Phukan+Mitra |archive-date=17 December 2007 |website=sawnet.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mitra Phukan – Speaking Tiger Books |url=https://speakingtigerbooks.com/authors-name/mitra-phukan/ |access-date=2023-05-06 |language=en-US}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ, ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ, "ਦਿ ਕੁਲੈਕਟਰ'ਸ ਵਾਈਫ" "ਏ ਮਾਨਸੂਨ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ" (ਪੈਨਗੁਇਨ-ਜ਼ੁਬਾਨ) ਅਤੇ "ਵੱਟ ਵਿਲ ਪੀਪਲ ਸੇਅ?" (ਸਪੀਕਿੰਗ ਟਾਈਗਰ), ਹੋਰ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਜਿਲਦਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜਾਹ ਕਾਲਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, "ਗੁਹਾਟੀ ਗਜ਼", ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਾਲੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਪੇਨ ਹਜ਼ਾਰਿਕਾ (ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ) ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}} ਉਹ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਅਕ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਖ਼ੁਦ ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਗਲਪ ਦੇ ਕੁਝ ਉੱਤਮ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਅਸਾਮੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ", ਗਿਆਨਪੀਠ ਅਵਾਰਡੀ ਬੀਰੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ ਦੀ "ਕੋਬੋਰ ਅਰੂ ਫੂਲ" ਅਤੇ "ਗੁਨਾਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ" ਦਾ ਆਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਹਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਡੇਕਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}} ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ "ਦ ਗ੍ਰੇਟੈਸਟ ਅਸਾਮੀ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਏਵਰ ਟੋਲਡ", ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀਆਂ 25 ਕਹਾਣੀਆਂ, ਅਤੇ "ਏ ਫੁਲ ਨਾਈਟਜ਼ ਥੀਵਰੀ", ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਹ ''ਅਸਾਮ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਲਮ "ਆਲ ਥਿੰਗਸ ਸਾਈਡਿਡ" ਲਿਖਦੀ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}} ਉਹ ''ਕਲੈਕਟਰਜ਼ ਵਾਈਫ਼'' (2005) ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ,<ref>{{Cite web |url=http://pratilipi.in/mitra-phukan/ |title=Profile in ''Pratilipi'' |access-date=2024-09-09 |archive-date=2019-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330051540/http://pratilipi.in/mitra-phukan/ |url-status=dead }}</ref> ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਜੋ 1970 ਅਤੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਸਾਮ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date= |title=The Collector's Wife/Mitra Phukan |url=https://www.vedamsbooks.com/no40473.htm |access-date=2012-12-29 |publisher=Vedamsbooks.com |archive-date=2006-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061022142907/https://www.vedamsbooks.com/no40473.htm |url-status=dead }}</ref> ''ਕਲੈਕਟਰਜ਼ ਵਾਈਫ਼'' ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਾਮੀ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਪਹਿਲੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਘਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫੁਕਾਨ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ<ref>{{Cite web |title=A Bowstring Winter |url=http://assamnet.org/pipermail/assam_assamnet.org/2006-August/007977.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081119085303/http://assamnet.org/pipermail/assam_assamnet.org/2006-August/007977.html |archive-date=19 November 2008 |access-date=30 November 2009 |website=assamnet.org}}</ref> ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। == ਕੰਮ == * ''ਮਾਮੋਨੀਜ਼ ਐਡਵੈਂਚਰਜ਼'' (1986, ਚਿਲਡਰਨਜ਼ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ) * ''ਚੁਮਕੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ'' (1989, ਚਿਲਡਰਨ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ) * ''ਬਿਰਾਟਪੁਰ ਐਡਵੈਂਚਰ'' (1994, ਚਿਲਡਰਨ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ) * ''ਆਰਜੀ ਬਰੂਆ ਆਧੁਨਿਕ ਅਸਾਮ ਦਾ ਆਰਕੀਟੈਕਟ'' (2004, ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼) * ''ਕਲੈਕਟਰ ਦੀ ਪਤਨੀ'' (2005, ਜ਼ੁਬਾਨ/ਪੈਨਗੁਇਨ) * ''ਟੈਰਰਿਸਟ ਕੈਂਪ ਐਡਵੈਂਚਰ'' (2003, ਸਕਾਲਸਟਿਕ) * ''ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮਾਨਸੂਨ'' (2011, ਜ਼ੁਬਾਨ/ਪੈਨਗੁਇਨ) * ''ਗੁਹਾਟੀ ਗਾਜ਼'' (2013, ਭਬਾਨੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼) * ''ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ'' (2016, ਨਿਯੋਗੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼) * ''ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਦੀ ਚੋਰੀ'' (2016, ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਟਾਈਗਰ) * ''ਅਘੋਨੀ ਬਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ'' (2019, EBH ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ) * ''ਪਤਮੁਗੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ'' (2021, ਅਸਾਮ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਗਾਇਤਰੀ ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ ਨਾਲ) * ''ਗਿਲਟ ਐਂਡ ਅਦਰ ਸਟੋਰੀਜ਼'' (2021, ਸਪੀਕਿੰਗ ਟਾਈਗਰ) * ''ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਸਾਮੀ ਕਹਾਣੀਆਂ'' (2021, ਅਲੇਫ. ਮਿੱਤਰਾ ਫੁਕਨ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ) * "ਲੋਕ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ?" (2023, ਸਪੀਕਿੰਗ ਟਾਈਗਰ) * "ਭੁਪੇਨ ਹਜ਼ਾਰਿਕਾ." (2023, ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ) * "ਕਾਹਿਨੀ: ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ। (ਧਰੁਬਜਯੋਤੀ ਬੋਰਾਹ ਦੁਆਰਾ, ਮਿੱਤਰਾ ਫੁਕਨ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦਿਤ) (2024, ਓਮ ਬੁਕਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ) == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article2397962.ece?css=print {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://pratilipi.in/2009/03/the-reckoning-mitra-phukan/ ਗਲਪ : "ਹਿਸਾਬ"] * [http://pratilipi.in/2008/10/the-homecoming-mitra-phukan/ ਗਲਪ : "ਘਰ ਵਾਪਸੀ"] * [https://web.archive.org/web/20090511050905/http://www.el-ghibli.provincia.bologna.it/id_1-issue_05_21-section_3-index_pos_2-inlingua_t.html ਗਲਪ : "ਬਸੰਤ ਗੀਤ"] * [https://web.archive.org/web/20090621054227/http://www.el-ghibli.provincia.bologna.it/id_1-issue_05_21-section_3-index_pos_2.html ਮਿੱਤਰਾ ਫੁਕਨ ਦੀ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ "ਬਸੰਤ ਗੀਤ" ਦਾ ਇਤਾਲਵੀ ਅਨੁਵਾਦ] * https://literaryjournal.in/index.php/clri/article/view/57/77{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * https://www.audible.in/pd/A-Monsoon-of-Music-Audiobook/B07J5BPWFD * https://literaryjournal.in/index.php/clri/article/view/57/77 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240909062936/https://literaryjournal.in/index.php/clri/article/view/57/77 |date=2024-09-09 }} * http://www.jellonline.com/index.php/jell/article/view/N9V2.309 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210516122806/https://www.jellonline.com/index.php/jell/article/view/N9V2.309 |date=2021-05-16 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 5940ja51kvk84xg4eqyge4x5c3txpdb 0 189634 848382 768774 2026-09-29T13:36:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848382 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer| | name = ਟੀ. ਸੁਨੰਦੰਮਾ | image = [[File:T Sunandamma.png]] | birth_place = [[ਤੁਮਕੁਰ]], ਭਾਰਤ | birth_date = 1917 | death_date = 27 ਜਨਵਰੀ 2006 | occupation = ਲੇਖਿਕਾ | genre = ਕਾਮਿਕ }} '''ਤੁਮਕੁਰ ਸੁਨੰਦੰਮਾ''' ({{lang-kn|ಟಿ. ಸುನಂದಮ್ಮ}}, ਜਨਮ ਤੁਮਕੁਰ, 1917 &ndash; ਮੌਤ [[ਬੰਗਲੌਰ]], 27 ਜਨਵਰੀ 2006) [[ਕੰਨੜ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਹਾਸਰਸਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ। == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਸੁਨੰਦੰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 1917 ਵਿੱਚ ਤੁਮਕੁਰ, ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|}} ਉਹ [[ਮੈਸੂਰ ਦਾ ਰਾਜ|ਮੈਸੂਰ ਕਿੰਗਡਮ]] ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਕਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਟੀ. ਰਮਈਆ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/t-sunandamma-is-dead/article3246507.ece|title=T. Sunandamma is dead|date=29 January 2006|work=The Hindu}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਮਾਜਿਕ ਸਖ਼ਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਕਲਾਸ ਦੀ ਇਕੱਲੀ ਕੁੜੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article3217066.ece|title=Grandmom of laughter|last=Bageshree S.|date=3 February 2006|work=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਸੁਨੰਦੰਮਾ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ''ਮੱਕਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾ'' ਲਈ [[ਕਵਿਤਾ]] ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਨਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਾਸਰਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਕੋਰਾਵਨਜੀ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article3217066.ece|title=Grandmom of laughter|last=Bageshree S.|date=3 February 2006|work=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBageshree_S.2006">Bageshree S. (3 February 2006). [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article3217066.ece "Grandmom of laughter"] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''The Hindu''.</cite></ref> ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਚਲੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਸਵਾਨਗੁੜੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੱਧ-ਵਰਗ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ''ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਤਿੱਖੀ'' ਵਜੋਂ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3Y6AQAAIAAJ|title=The Illustrated Weekly of India|date=October 1981|publisher=Bennett, Coleman & Company|volume=102|page=37|issue=4}}</ref> ਸੁਨੰਦੰਮਾ ਨੇ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਲਈ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/t-sunandamma-is-dead/article3246507.ece|title=T. Sunandamma is dead|date=29 January 2006|work=The Hindu}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/t-sunandamma-is-dead/article3246507.ece "T. Sunandamma is dead"]. ''The Hindu''. 29 January 2006.</cite></ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਦੂਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਆਲ ਇਜ਼ ਵੈੱਲ'', ਸੁਨੰਦੰਮਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ''ਅਡਾਡੇਲਾ ਓਲੀਥੇ...?'' 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕੰਨੜ ਨਾਟਕ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਮੋਦ ਸ਼ਿਗਾਓਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://archive.mid-day.com/news/2008/oct/061008-alls-well-comedy-plays-ranga-shankara-theatre-reviews.htm|title=A happy couple and time pass|date=6 October 2008|work=Mid-Day}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''ਹੀਗਦਰੇ ਹੇਗੇ?'' ਕੇ.ਵਾਈ ਨਰਾਇਣ ਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੋਦ ਸ਼ਿਗਾਓਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/199544/in-brief.html|title=In Brief: Kannada play|date=21 October 2011|work=Deccan Herald}}</ref> == ਸਨਮਾਨ == ਸੁਨੰਦੰਮਾ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 1995 ਵਿੱਚ ਦਾਨਾ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਅਤਿਮਬੇ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਲੇਖਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Daana Chintamani Attimabbe Awards |url=https://karnataka.gov.in/page/Awards/State+Awards/Daana+Chintamani+Attimabbe+Awards/en |access-date=23 Oct 2020 |website=Department of Kannada and Culture Official website of Government of Karnataka}}</ref> 1979 ਵਿੱਚ, ਸੁਨੰਦੰਮਾ ਕਰਨਾਟਕ ਲੇਖਕਾ ਸੰਘਾ (ਕਰਨਾਟਕ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ ਸੰਘ) ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੀ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/lounge/Sangha-for-the-women-writers/articleshow/25451931.cms|title=Sangha for the women writers|last=Prathibha Nandakumar|date=8 November 2013|work=Bangalore Mirror}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 1981 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। 2004 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ ਸੰਘ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਨੁਪਮਾ ਪ੍ਰਸਤੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Sunandamma-bags-award/articleshow/679449.cms|title=Sunandamma bags award|date=17 May 2004|work=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 2014 |title=Women writers in Kannada get noticed, by The New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2014/jul/01/women-writers-in-kannada-get-noticed-630596.html}}</ref> == ਚੁਨਿੰਦਾ ਕੰਮ == * ''ਜੰਭਦਾ ਚੇਲਾ'' * ''ਬੰਨਾਡਾ ਚਿੱਟੇ'' * ''ਪੇਪਰਾਮੈਂਟੂ'' * ''ਮੁਟਿਨਾ ਛਿੰਦਾ'' * ''ਰੁੜ੍ਹੀ ਗਾਡੀ'' * ''ਵਰਕਸ਼ਾ ਵਾਹਨ'' * ''ਨੰਨਾ ਅਟੇਗਿਰੀ'' * ''ਡਾਕਟਰ ਐਮ. ਸ਼ਿਵਰਾਮ'' &#x2013; ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ * ''ਤੇਨਾਲੀ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ'' &#x2013; ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨੀ * ''ਸਮਾਇਆ ਸਿੰਦੂ'' == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੇਖਕ]] pe8b7fefu9nsw34qh6n6ycybx9lai6h 0 189676 848524 817699 2026-09-29T21:38:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848524 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪੇਪਿਤਾ ਸੇਠ | image = Pepita Seth(1).jpg | caption = | birth_date = | birth_place = [[ਸੱਫਲੋਕ]], ਇੰਗਲੈਂਡ | death_date = | death_place = | othername = | occupation = ਲੇਖਿਕਾ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ | yearsactive = | spouse = [[ਰੋਸ਼ਨ ਸੇਠ]] (div. 2004) | domesticpartner = | children = | parents = | website = | awards = [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] }} '''ਪੇਪਿਤਾ ਸੇਠ''' ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੂਲ ਦੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ, ਜੋ [[ਕੇਰਲ]] ਦੀਆਂ ਮੰਦਰ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੰਦੀ ਹਾਥੀ, ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਕੇਸ਼ਵਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Padma">{{Cite web |date=25 January 2011 |title=Padma |url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=79881 |access-date=22 August 2014 |publisher=Government of India}}</ref><ref name="Padma news">{{Cite web |date=23 March 2012 |title=President confers Padma Awards |url=http://theindianawaaz.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6708%3Apresident-confers-padma-awards&catid=9%3ATOP+AWAAZ&Itemid=57 |access-date=22 August 2014 |publisher=The India Awaaz.com |archive-date=26 ਅਗਸਤ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826114342/http://theindianawaaz.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6708:president-confers-padma-awards&catid=9:TOP+AWAAZ&Itemid=57 |url-status=dead }}</ref> == ਜੀਵਨ == {{Quote box|"Oh, he was not an animal. I still remember the look he gave me as I positioned my camera… it was divine, as though he sensed that it was the beginning of my bond with the temple." says Pepitha Seth on [[Guruvayur Keshavan]]<ref name="Guruvayur Keshavan">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/crowning-glory/article2876734.ece | title=Crowning glory | work=The Hindu | date=10 February 2012 | access-date=22 August 2014 | author=Geetha Venkitaraman}}</ref> | align = right | width = 20em | qalign = center }} [[ਤਸਵੀਰ:Guruvayoor_Kesavan_Statue.jpg|thumb|250x250px| ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਕੇਸਵਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Pepita_Seth_taking_photograph.jpg|thumb|298x298px| ਤਸਵੀਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਪਪੀਤਾ ਸੇਠ]] ਪੇਪਿਤਾ ਸੇਠ ਦਾ ਜਨਮ ਸਫੋਲਕ, ਪੂਰਬੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੇਪਿਤਾ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ ਜੋ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਵਾਜ ਸੀ, ਪੇਪਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਚੁਣਦੇ ਹੋਏ, ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਪਾਦਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਟੇਡ ਕੋਚੈਫ ਅਤੇ ਸਟੈਨਲੀ ਡੋਨੇਨ ਵਰਗੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੇਪਿਤਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੇ ਇੱਕ ਮੋੜ ਲੈ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਡਾਇਰੀ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਾਰਗਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1970 ਵਿੱਚ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਪਹੁੰਚੀ।<ref name="Lila Interactions">{{Cite web |date=3 March 2014 |title=Lila Interactions Article |url=http://www.lilainteractions.in/2014-3-8-pepita-seth-eddin-khoo-plurality-co-writing-wider-history/ |access-date=22 August 2014 |publisher=Lila Interactions |archive-date=26 ਅਗਸਤ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826120241/http://www.lilainteractions.in/2014-3-8-pepita-seth-eddin-khoo-plurality-co-writing-wider-history/ |url-status=dead }}</ref><ref name="The Penguin Book of New Writing from India, Volume 2">{{Cite book|title=The Penguin Book of New Writing from India, Volume 2|last=Penguin Books|publisher=Penguin India|year=2006|isbn=9780144001071|location=Delhi|pages=134 of 308}}</ref><ref name="Marunadan Malayalee">{{Cite web |date=29 January 2012 |title=Marunadan Malayalee |url=http://marunadanmalayalee.com/pepitha-seth-66215.html |access-date=22 August 2014 |publisher=Marunadan Malayalee.com |archive-date=6 ਅਗਸਤ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140806050301/http://marunadanmalayalee.com/pepitha-seth-66215.html |url-status=dead }}</ref> ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੇਰਲ ਦੀਆਂ ਮੰਦਰ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਤੋਂ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਗਲੇ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੇਰਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ, 1979 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਘਰ ਲੱਭਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਈ।<ref name="Marunadan Malayalee"/><ref name="The Hindu Heaven on Earth">{{Cite web |date=7 December 2008 |title=From the Blurb |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-literaryreview/from-the-blurb/article1438266.ece |access-date=23 August 2014 |website=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਨੇ ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਦੇਵਸਵੋਮ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਹਿ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Lila Interactions"/><ref name="Heaven on Earth">{{Cite web |date=2013 |title=Heaven on Earth |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/heaven-in-a-book/article1429939.ece |access-date=23 August 2014 |website=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੇਪਿਤਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰੋਸ਼ਨ ਸੇਠ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜੋੜੇ ਦਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="Roshan Seth">{{Cite web |date=2014 |title=Roshan Seth |url=http://www.veethi.com/india-people/roshan_seth-profile-6294-14.htm |access-date=22 August 2014 |publisher=Veethi.com}}</ref> ਪੇਪਿਤਾ ਸੇਠ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੇਰਲ ਦੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਥੀ, ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਕੇਸ਼ਵਨ ਦੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]] ਅਤੇ ਗਾਰਡੀਅਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref name="Marunadan Malayalee"/> ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਰਲਾ ਦੀਆਂ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਪੀਤਾ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਅਕਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="Marunadan Malayalee" /> ਪੇਪਿਤਾ ਸੇਠ ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="Heaven on Earth"/> == ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ == ਪੇਪਿਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਵਰਦਾਨ ''ਇਨ ਗੌਡਜ਼ ਮਿਰਰ: ਦ ਥੀਯਾਮਜ਼ ਆਫ਼ ਮਾਲਾਬਾਰ,'' 2,000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਰੀਤੀ, ਥੀਯਮ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। * {{Cite book|title=In God's Mirror: The Theyyams of Malabar|last=Pepita Seth|date=2023|publisher=Scala|isbn=9781785514111|location=London}} ਪੇਪਿਤਾ ਸੇਠ ਨੇ ਕੇਰਲ 'ਤੇ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਾ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ == ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਲਈ, 2012 ਵਿੱਚ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਵਲੋਂ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Padma"/><ref name="Padma news"/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20140826120329/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article125028.ece ਪੇਪੀਥਾ ਸੇਠ ਦਾ ਸਨਮਾਨ - ਨਿਊਜ਼ ਰਿਪੋਰਟ] * [http://video.webindia123.com/interviews/photographers/pepitaseth/new ਪੇਪਿਤਾ ਸੇਠ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ] * [http://www.narthaki.com/info/intervw/intrvw74.html Narthaki.com 'ਤੇ ਹਵਾਲਾ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ]] gzq48aug7w41kx0581ympu3tl554avm 0 189935 848567 847986 2026-09-30T01:42:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848567 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਬਾਰਾਨ ਇਜਲਾਲ | image = Baaraan Ijlal.jpg | caption = 2023 ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਨ ਇਜਲਾਲ | birth_place = ਭੋਪਾਲ, ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਕਲਾਕਾਰ | known_for = ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਲਾਵਾਂ, ਸ਼੍ਰਵ ਕਲਾ | notable_works = Diary Entries (2020-); Hostile Witness (2014-); Change Room (2018-); Coal Couture (2018); Silent Minarets, Whispering Winds (2015-16); BirdBox (2016) }} '''ਬਾਰਾਨ ਇਜਲਾਲ''' [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸਿਖਿਅਤ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਗੁਮਨਾਮਤਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ [[ਆਜ਼ਾਦੀ|ਸੁਤੰਤਰਤਾ]] ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਗੁਮਨਾਮਤਾ ਨਿੱਜੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਇੱਕ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਫੋਕਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਰਾਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦੀਆਂ ਅਣਕਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਗਵਾਹ ਬਣਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਐਕਰੀਲਿਕ ਪੇਂਟ, ਧੁਨੀ, ਵੀਡੀਓ, ਰੋਸ਼ਨੀ, ਕਢਾਈ, ਗੈਲਵੇਨਾਈਜ਼ਡ ਆਇਰਨ, ਰੈਜ਼ਿਨ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿਖੇ [[ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਵਸਤੂ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ|ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਵਾਸਤੂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ]] ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਿਕੋਲਸਨ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਵਿਖੇ ਕਨਫਲੀਕਟੋਰੀਅਮ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, [[ਕੋਲੰਬੋ]] ਵਿਖੇ ਕੋਲੰਬੋਸਕੋਪ, [[ਇੰਡੀਆ ਆਰਟ ਫੇਅਰ]], ਆਰਟ ਦੁਬਈ, ਆਰਟ ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਟੋਕੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਵਿਖੇ ਚਿੰਟ੍ਰੇਟਸੁਕਨ ਗੈਲੇਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਸਥਾਨ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Artists - Baaraan Ijlal - Bio |url=https://www.shrineempiregallery.com/artist/baaraan-ijlal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127212712/https://www.shrineempiregallery.com/artist/baaraan-ijlal/ |archive-date=27 January 2023 |access-date=9 June 2024 |website=Shrine Empire Gallery}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=11 October 2021 |title=Recording SIlence: Baaraan Ijlal |url=https://indiaartfair.in/recording-silence-baaraan-ijlal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007224140/https://indiaartfair.in/recording-silence-baaraan-ijlal |archive-date=7 October 2023 |access-date=9 June 2024 |website=[[India Art Fair]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rajendran |first=Anushka |date=16 December 2021 |title=Listening for change: Baaraan Ijlal’s practice of collecting stories |url=https://www.4a.com.au/articles/baaraan-ijlal-practice-anushka-rajendran |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240610-025230/https://4a.com.au/articles/baaraan-ijlal-practice-anushka-rajendran |archive-date=10 June 2024 |access-date=26 September 2023 |website=[[4A Centre for Contemporary Asian Art]] |language=en-US}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਬਾਰਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਭੋਪਾਲ|ਭੋਪਾਲ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Faizal |date=2 February 2019 |title=A broadening canvas of cultures and conversations |url=https://www.cnbctv18.com/buzz/a-broadening-canvas-of-cultures-and-conversations-2172311.htm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007224137/https://www.cnbctv18.com/buzz/a-broadening-canvas-of-cultures-and-conversations-2172311.htm |archive-date=7 October 2023 |access-date=9 June 2024 |website=[[CNBC TV18]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ayaz |first=Shaikh |date=16 September 2022 |title=The Grief of Ruins: Baaraan Ijlal’s work echoes lost childhoods and vanishing homes |url=https://openthemagazine.com/art-culture/the-grief-of-ruins/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007224138/https://openthemagazine.com/art-culture/the-grief-of-ruins/ |archive-date=7 October 2023 |access-date=9 June 2024 |website=[[Open (Indian magazine)|Open]] |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕੀਨ ਪਾਠਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ, ਮੂਨਿਸ ਇਜਲਾਲ (ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Dastidar |first=Riddhi |date=3 December 2021 |title=Through 'Hostile Witness', artist Baaraan Ijlal is resisting erasure before the seas drown us |url=https://www.vogue.in/culture-and-living/content/through-hostile-witness-artist-baaraan-ijlal-is-resisting-erasure-before-the-seas-drown-us |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007224137/https://www.vogue.in/culture-and-living/content/through-hostile-witness-artist-baaraan-ijlal-is-resisting-erasure-before-the-seas-drown-us |archive-date=7 October 2023 |access-date=9 June 2024 |website=[[Vogue India]] |language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bhuyan |first=Avantika |date=4 December 2021 |title=Baaraan Ijlal's work stands witness to everyday erasures |url=https://lifestyle.livemint.com//how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516073520/https://lifestyle.livemint.com/how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html |archive-date=16 May 2024 |access-date=9 June 2024 |website=[[Mint (newspaper)|Mint]] |language=en}}</ref> == ਕੰਮ == ਬਾਰਾਨ ਇਜਲਾਲ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਰੀਟੇਲਿੰਗਜ਼'' ਹੈ, ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਦੋ ਸੀਰੀਜ਼, ''ਸਟੀਚਡ ਵਿੰਗਜ਼'' ਅਤੇ ''ਟੂ ਬੀ ਕੰਟੀਨਿਊਡ'' ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਤੀਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚਿੱਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2010/20101010/spectrum/main9.htm|title=Voices of the silenced people|last=Chatterjee|first=Saibal|date=10 October 2010|work=[[The Tribune (India)|The Tribune]]|access-date=9 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231007224137/https://www.tribuneindia.com/2010/20101010/spectrum/main9.htm|archive-date=7 October 2023|author-link=Saibal Chatterjee}}</ref> ''ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ (2010)'' ਦੀਆਂ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਲਮੀਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜੋ "ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਖਾਸ ਲੈਂਡਸਕੇਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।" ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ "ਆਮ ਲੋਕਾਂ" ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Artists - Baaraan Ijlal - Bio |url=https://www.shrineempiregallery.com/artist/baaraan-ijlal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127212712/https://www.shrineempiregallery.com/artist/baaraan-ijlal/ |archive-date=27 January 2023 |access-date=9 June 2024 |website=Shrine Empire Gallery}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.shrineempiregallery.com/artist/baaraan-ijlal/ "Artists - Baaraan Ijlal - Bio"]. ''Shrine Empire Gallery''. [https://web.archive.org/web/20230127212712/https://www.shrineempiregallery.com/artist/baaraan-ijlal/ Archived] from the original on 27 January 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 June</span> 2024</span>.</cite></ref> ''ਡਾਇਰੀ ਐਂਟਰੀਆਂ (2020–ਮੌਜੂਦਾ''), ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਆਯਾਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ''ਟਿੱਡੀ ਖਾਧੀ ਚੰਦਰਮਾ'' (2020–) ''ਡਾਇਰੀ ਐਂਟਰੀਆਂ'' ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਲੜੀਵਾਰ, ਸੰਕਲਪ ਕਲਾ ਵਿੱਚ " [[ਚੰਦਰਮਾ|ਚੰਨ]] ਦੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਕਾਈਵਜ਼, [[ਆਪਾ|ਸਵੈ]] ਦੇ, ਅਤੇ ਲੰਘਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਐਂਟਰੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਅਸਾਧਾਰਣ, ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਪਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨੋਟ ਕਰੋ।"<ref>{{Cite web |last=Maddox |first=Georgina |date=24 May 2021 |title=Reaching Out From the Interior - In Touch Edition 6 Part 1 |url=https://www.mashindia.com/reaching-out-from-the-interior-in-touch-edition-6-part-i/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007224138/https://www.mashindia.com/reaching-out-from-the-interior-in-touch-edition-6-part-i/ |archive-date=7 October 2023 |access-date=9 June 2024 |website=[[Shalini Passi|My Art Shalini (MASH)]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 June 2021 |title=Digital platform for artists and collectors |url=https://www.newindianexpress.com/delhi/2021/Jun/29/digital-platform-for-artists-and-collectors-2322787.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007224137/https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2021/jun/29/digital-platform-for-artists-and-collectors-2322787.html |archive-date=7 October 2023 |access-date=9 June 2024 |website=[[The New Indian Express]] |language=en}}</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੀਰੀਜ਼, ''ਮੌਰਨਰਜ਼ ਐਂਡ ਵਿਟਨੈਸਜ਼'' ''(2021-),'' ਜਿਸ ਨੂੰ "ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਾਰਾਨ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਡਾਇਰੀ ਐਂਟਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੰਕਲਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੂਨਿਸ ਇਜਲਾਲ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਕਸਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Artists - Baaraan Ijlal - Mourners and Witnesses |url=https://www.shrineempiregallery.com/project/mourners-and-witnesses-3/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007224137/https://www.shrineempiregallery.com/project/mourners-and-witnesses-3/ |archive-date=7 October 2023 |access-date=9 June 2024 |website=Shrine Empire Gallery}}</ref> ''ਸਾਈਲੈਂਟ ਮੀਨਾਰਟਸ, ਵਿਸਪਰਿੰਗ ਵਿੰਡਜ਼ (2015-16),'' [[ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ|ਮੁੰਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਪੋਰਟ]] ਦੇ ਟੀ2 ਟਰਮੀਨਲ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਦਸ ਫੁੱਟ ਦੀ ਆਰਟਵਰਕ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਜੋ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਸਤੂਆਂ "ਅੱਖਰ" ਹਨ ਜੋ ਚਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਕਢਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Bhuyan |first=Avantika |date=4 December 2021 |title=Baaraan Ijlal's work stands witness to everyday erasures |url=https://lifestyle.livemint.com//how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516073520/https://lifestyle.livemint.com/how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html |archive-date=16 May 2024 |access-date=9 June 2024 |website=[[Mint (newspaper)|Mint]] |language=en }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBhuyan2021">Bhuyan, Avantika (4 December 2021). [https://lifestyle.livemint.com//how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html "Baaraan Ijlal's work stands witness to everyday erasures"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240516073520/https://lifestyle.livemint.com/how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html |date=2024-05-16 }} {{Cite web |url=https://lifestyle.livemint.com/how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2024-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516073520/https://lifestyle.livemint.com/how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html |archive-date=2024-05-16 |url-status=dead}}. ''[[ਪੁਦੀਨਾ (ਅਖਬਾਰ)|Mint]]''. [https://web.archive.org/web/20240516073520/https://lifestyle.livemint.com/how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html Archived] from the original on 16 May 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 June</span> 2024</span>.</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] akh4eb70gezwv4jybq3o3n7ipj7dclr 0 190515 848651 771752 2026-09-30T07:44:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848651 wikitext text/x-wiki '''ਮੇਘਾ ਬਰਮਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਹਨ ਰਾਏ ਦੇ ''ਡੈਮ'' ਵਿੱਚ ਰਜ਼ੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕਿ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਅਤੇ [[ਕੇਰਲ]] ਦਰਮਿਆਨ ਮੁੱਲਾਪੇਰੀਆਰ ਡੈਮ ਵਿਵਾਦ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Megha Burman speaks about Sohan Roy's DAM 999 (2010) Movie |url=http://www.washingtonbanglaradio.com/content/4829410-interview-watch-beautiful-bengali-actress-megha-burman-speak-about-sohan-roys-dam-99 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160916210540/http://www.washingtonbanglaradio.com/content/4829410-interview-watch-beautiful-bengali-actress-megha-burman-speak-about-sohan-roys-dam-99 |archive-date=16 September 2016 |access-date=5 September 2016 |website=Washington Bangla Radio |publisher=WBRi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sangeetha |first=P |title=Megha Burman: My film means no harm |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Megha-Burman-My-film-means-no-harm/articleshow/10931297.cms |access-date=5 September 2016 |website=The Times of India}}</ref> ਡੀਐਮਕੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਐਮ ਕਰੁਣਾਨਿਧੀ ਨੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ "ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ" ਲਈ ਫ਼ਿਲਮ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/tamil-nadu-government-bans-dam-999-film/article2655859.ece|title=Tamil Nadu government bans Dam 999 film|work=Hindustan Times|access-date=5 September 2016}}</ref> 25 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਅਤੇ [[ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾਡ਼ ਦੇਵੇਗੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article2655859.ece|title=TN govt. bans DAM 999|date=24 November 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=24 November 2011|location=Chennai, India}}</ref> ਉਸ ਨੇ '''ਓਰੂ ਮੋਧਲ ਓਰੂ ਕਦਲ''<nowiki/>' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |last=Ashok Kumar |first=S R |title=Audio Beat: Oru Mothal Oru Kadhal - A leaf out of life |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/audio-beat-oru-mothal-oru-kadhal-a-leaf-out-of-life/article5693272.ece |access-date=5 September 2016 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20140301221026/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/audio-beat-oru-mothal-oru-kadhal-a-leaf-out-of-life/article5693272.ece |archive-date=1 ਮਾਰਚ 2014 |url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬੈਲਾਡ ਆਫ਼ ਰੁਸਤਮ 2014 ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਲਈ ਇੱਕ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Scott |first=Mike |title=Oscars 2014: From 'About Time' to 'Zaytoun,' 289 features qualify for Academy Awards |url=http://www.nola.com/movies/index.ssf/2013/12/oscars_2014_from_about_time_to.html |access-date=5 September 2016 |website=NOLA |publisher=The Times-Picayune}}</ref> ਸਾਲ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਖੇਡ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਪੰਗਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾ ਦਾਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਭਾਸ਼ਾ !ਨੋਟਸ |- |2003 |''ਪਾਪ'' |ਡੀ. ਸੀ. ਪੀ. ਦੀ ਧੀ |ਹਿੰਦੀ | |- |2008 |''ਅੰਕਿਤ, ਪੱਲਵੀ ਅਤੇ ਦੋਸਤ'' |ਪੱਲਵੀ |ਤੇਲਗੂ | |- |2011 |''ਡੈਮ 999'' |ਰਜ਼ੀਆ |ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | |- |2012 |''ਰੁਸਤਮ ਦਾ ਬੈਲਾਡ'' | |ਹਿੰਦੀ | |- |2013 |''ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਬੀਰ ਦੀ ਸੂਟ ਲਾਈਫ'' |ਨੀਆ |ਹਿੰਦੀ |ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਡ਼ੀਵਾਰ |- |2013 |''ਲੈਟੂ'' | |ਬੰਗਾਲੀ |<ref>{{Cite web |title=Lattoo (2013) - Review, Star Cast, News, Photos |url=https://www.cinestaan.com/movies/lattoo-34869 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328174337/https://www.cinestaan.com/movies/lattoo-34869 |archive-date=28 March 2019 |access-date=28 March 2019 |website=Cinestaan}}</ref> |- |2014 |''ਓਰੂ ਮੋਧਲ ਓਰੂ ਕਦਲ'' |ਅਨੁਸ਼ਾ |ਤਾਮਿਲ | |- |2020 |ਪੰਗਾ |ਨਿਸ਼ਾ ਦਾਸ |ਹਿੰਦੀ | |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|1799250}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] iahqcywv0iorhockhqge053845m16pf 0 191723 848618 848000 2026-09-30T05:41:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848618 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਲਿਮਿਟਡ | logo = Mahindra logo.svg | type = ਜਨਤਕ ਕੰਪਨੀ | traded_as = | ISIN = | industry = ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਉਦਯੋਗ | predecessor = | founded = {{Start date and age|1945|10|2|df=yes}} | founder = | hq_location = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] | hq_location_country = ਭਾਰਤ | area_served = ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ | key_people = {{plainlist| * ਆਨੰਦ ਮਹਿੰਦਰਾ <br /> (ਚੇਅਰਮੈਨ) *ਡਾ. ਅਨੀਸ਼ ਸ਼ਾਹ <br /> (ਐਮ.ਡੀ. ਅਤੇ ਸੀ.ਈ.ਓ.}} | products = {{plainlist| * ਆਟੋਮੋਬਾਈਲਜ਼ * ਵਪਾਰਕ ਵਾਹਨ * ਟਰੈਕਟਰ * ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ}} | production = {{down}} 14,076,043 ਵਾਹਨ | production_year = 2022 | revenue = {{increase}} {{INRConvert|139078|c}} | revenue_year = FY2024 | operating_income = {{increase}} {{INRConvert|24892|c}} | income_year = FY2024 | net_income = {{increase}} {{INRConvert|11269|c}} | net_income_year = FY2024 | assets = {{increase}} {{INRConvert|83811|c}} | assets_year = FY2024 | equity = {{increase}} {{INRConvert|52276|c}} | equity_year = FY2024 | num_employees = 140,619 (2022) | parent = [[ਮਹਿੰਦਰਾ ਗਰੁੱਪ]] | subsid = | website = {{URL|auto.mahindra.com}} }} '''ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mahindra & Mahindra''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1945 ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮੁਹੰਮਦ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਹਿੰਦਰਾ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, M&M ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਾਹਨ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਇਕਾਈ, [[ਮਹਿੰਦਰਾ ਟਰੈਕਟਰਜ਼]], ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ [[ਟਰੈਕਟਰ|ਟਰੈਕਟਰਾਂ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|date=1 August 2013|title=Indian Tractor Maker Mahindra Takes On Deere|url=http://www.businessweek.com/articles/2013-08-01/indian-tractor-maker-mahindra-takes-on-deere|magazine=Business Week|archive-url=https://web.archive.org/web/20130803183330/http://www.businessweek.com/articles/2013-08-01/indian-tractor-maker-mahindra-takes-on-deere|archive-date=3 August 2013|access-date=2 February 2014}}</ref> ਇਹ 2018 ਵਿੱਚ ਫਾਰਚੂਨ ਇੰਡੀਆ 500 ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 17ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=22 December 2011 |title=Mahindra & Mahindra in Fortune India list |url=http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-indias-30-biggest-companies/20111222.htm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125230649/https://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-indias-30-biggest-companies/20111222.htm |archive-date=25 January 2021 |access-date=2 February 2014 |website=Rediff.com}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਵਾਹਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੂਤੀ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ [[ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਸ|ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Top Competitors for Mahindra & Mahindra Limited |url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/competition.Mahindra__Mahindra_Limited_.88313bf0a2725f22.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130315155912/http://www.hoovers.com/company-information/cs/competition.Mahindra__Mahindra_Limited_.88313bf0a2725f22.html |archive-date=15 March 2013 |access-date=2 February 2014 |publisher=Hoovers}}</ref> ਡਾ. ਅਨੀਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੀਈਓ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Ghosh |first=Malyaban |date=2021-03-26 |title=Mahindra appoints Anish Shah as the MD and CEO, effective from April 2 |url=https://www.livemint.com/companies/news/mahindra-appoints-anish-shah-as-the-md-and-ceo-effective-from-april-2-11616762650940.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210713060820/https://www.livemint.com/companies/news/mahindra-appoints-anish-shah-as-the-md-and-ceo-effective-from-april-2-11616762650940.html |archive-date=13 July 2021 |access-date=2024-03-13 |website=mint |language=en}}</ref><ref name="nxccontrols3">{{Cite web |last=patel |first=nirav |date=14 March 2024 |title=The Mahindra XUV400 |url=https://ev.nxccontrols.in/blog/exploring-the-best-long-range-ev-cars-in-india-2024/ |access-date=20 April 2024 |website=ev.nxccontrols.in |publisher=author |ref=nxccontrols}}</ref> === ਫੌਜੀ ਵਾਹਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Armado_Side_view.jpg|thumb| ਮਹਿੰਦਰਾ ਬਖਤਰਬੰਦ ਲਾਈਟ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਵਾਹਨ]] ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਮਿਲਟਰੀ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਅਸੈਂਬਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, 1947 ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਸ ਜੀਪ ਦੇ ਆਯਾਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜੋ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>[http://www.mahindra.com/What-We-do/Defense "Mahindra & Mahindra Defense Division"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905204156/http://www.mahindra.com/What-We-Do/Defense |date=2015-09-05 }} {{Cite web |url=http://www.mahindra.com/What-We-Do/Defense |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=15 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905204156/http://www.mahindra.com/What-We-Do/Defense |archive-date=5 ਸਤੰਬਰ 2015 |url-status=dead}}, Mahindra Corporate Web site.</ref> ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਮੀਰੇਟਸ ਵਹੀਕਲ ਆਰਮਰਿੰਗ (MEVA, ਮਹਿੰਦਰਾ ਆਰਮਰਡ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਮਿਲਟਰੀ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਇਸ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਦਰਾ ਆਰਮਰਡ ਲਾਈਟ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਵਹੀਕਲ (ALSV) ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਆਰਮਰਡ ਸਟ੍ਰੈਟਨ ਆਰਮਰਡ ਪਰਸੋਨਲ ਕੈਰੀਅਰ (APC), <ref>{{Cite web |last=Gupta |first=Ritvik |date=2020-05-31 |title=Mahindra Armoured Vehicles: The Indigenous Line of Defence |url=https://gomechanic.in/blog/mahindra-armored-vehicles/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227001629/https://gomechanic.in/blog/mahindra-armored-vehicles/ |archive-date=27 February 2021 |access-date=2021-03-23 |website=The GoMechanic Blog |language=en-US}}</ref> ਅਤੇ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਵਾਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਨੇ BAE ਸਿਸਟਮਸ, ਡਿਫੈਂਸ ਲੈਂਡ ਸਿਸਟਮਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਉੱਦਮ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ; ਇਸ ਤਹਿਤ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪਹਿਲੇ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਹਿੰਦਰਾ ਮਾਈਨ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟਡ ਵਹੀਕਲ -I (MPV-I) ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-21/news/31220043_1_defence-land-systems-india-defence-sector-defence-industry|title=Govt's 26% cap for FDI in defence a challenge: Dean McCumiskey, CEO, BAE Systems India|last=Gooptu|first=Biswarup|date=21 March 2012|work=The Economic Times|access-date=9 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305084904/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-21/news/31220043_1_defence-land-systems-india-defence-sector-defence-industry|archive-date=5 March 2016}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਧਾਤੂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਏਅਰਬੱਸ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਏਰੋਸਪੇਸ ਸੌਦੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/make-in-india-mahindra-group-bags-multi-million-dollar-aerospace-deal-with-airbus/articleshow/47678226.cms?from=mdr|title=Make in India: Mahindra Group bags multi-million dollar aerospace deal with Airbus|date=14 July 2018|work=Economic Times|access-date=8 May 2021}}</ref> === ਫਾਰਮ ਉਪਕਰਣ === ਮਹਿੰਦਰਾ ਨੇ 60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਈ ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ 200,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਨਾਲ (ਵਾਲੀਅਮ ਦੁਆਰਾ) ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਟਰੈਕਟਰ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ 2.1 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟਰੈਕਟਰ ਵੇਚੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web |title="Farm Equipment", Mahindra Corporate Website. Retrieved 5 December 2011 |url=http://www.mahindra.com/What-We-Do/Farm-Equipment |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209094740/http://www.mahindra.com/What-We-Do/Farm-Equipment |archive-date=9 February 2012 |access-date=5 February 2012 |publisher=Mahindra.com}}</ref> ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੀ ਖੇਤੀ ਉਪਕਰਣ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ( [[ਮਹਿੰਦਰਾ ਟਰੈਕਟਰਜ਼]] ) ਕੋਲ ਲਗਭਗ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੀਲਰ 1.45 ਮਿਲੀਅਨ ਗਾਹਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਹਿੰਦਰਾ ਟਰੈਕਟਰ ਭਾਰਤ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਚੀਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਅਫਰੀਕਾ (ਨਾਈਜੀਰੀਆ, ਮਾਲੀ, ਚਾਡ, ਗੈਂਬੀਆ, ਅੰਗੋਲਾ, ਸੁਡਾਨ, ਘਾਨਾ, ਅਤੇ ਮੋਰੋਕੋ), ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ (ਚਿਲੀ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ) ਸਮੇਤ 40 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।, ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ, ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ, ਅਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ), ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ (ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ), ਮੱਧ ਪੂਰਬ (ਇਰਾਨ ਅਤੇ ਸੀਰੀਆ) ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ (ਸਰਬੀਆ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਮੈਸੇਡੋਨੀਆ)। ਮਹਿੰਦਰਾ ਟਰੈਕਟਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਮੇਨਲੈਂਡ ਚੀਨ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹਨ: ਮਹਿੰਦਰਾ ਯੂਐਸਏ, ਮਹਿੰਦਰਾ (ਚੀਨ) ਟਰੈਕਟਰ ਕੰਪਨੀ, ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਯੂਏਦਾ (ਯਾਨਚੇਂਗ) ਟਰੈਕਟਰ ਕੰਪਨੀ (ਜਿਆਂਗਸੂ ਯੂਏਡਾ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਉੱਦਮ)।<ref name="Mahindra 2011">[http://www.mahindra.com/What-We-do/Farm-Equipment/Companies/Mahindra-and-Mahindra-Farm-Equipment-Division "Mahindra & Mahindra Farm Equipment Division"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150912160907/http://www.mahindra.com/What-We-do/Farm-Equipment/Companies/Mahindra-and-Mahindra-Farm-Equipment-Division|date=12 September 2015}}, Mahindra Corporate Website. </ref> [[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_e2o_Plus_battery_electric_car,_cropped_(2).png|thumb| ਮਹਿੰਦਰਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਕਾਰ|left]]2003 ਵਿੱਚ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੇ ਫਾਰਮ ਉਪਕਰਣ ਸੈਕਟਰ ਨੇ [[Deming Prize|ਡੈਮਿੰਗ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਇਨਾਮ]] ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="DemingPrizeMM">{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/2003/10/14/stories/2003101401860300.htm|title=M&M unit receives Deming award|date=13 October 2003|work=The Hindu|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001184105/http://www.thehindubusinessline.in/2003/10/14/stories/2003101401860300.htm|archive-date=1 October 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Press Release: M&M Tractors awarded the Deming for excellence in quality |url=http://www.mahindra.com/News/Press-Releases/1294142442 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140219010323/http://www.mahindra.com/News/Press-Releases/1294142442 |archive-date=19 February 2014 |access-date=2 February 2014 |publisher=Mahindra Group}}</ref> 2007 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਪੂਰੇ ਵਪਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਗੁਣਵੱਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਪਾਨ ਕੁਆਲਿਟੀ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/press-releases/mahindra-s-fes-wins-japan-quality-medal-107111501008_1.html#:~:text=Mahindra's%20Farm%20Equipment%20Sector%20has,multi%2Dutility%20vehicles%20in%20India|title=Mahindra's FES wins Japan quality medal|date=5 February 2013|work=Business Standard|access-date=8 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508093113/https://www.business-standard.com/article/press-releases/mahindra-s-fes-wins-japan-quality-medal-107111501008_1.html#:~:text=Mahindra's%20Farm%20Equipment%20Sector%20has,multi%2Dutility%20vehicles%20in%20India|archive-date=8 May 2021}}</ref> ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਹਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਸੂਚਕ ਅੰਕ (CSI) 88 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="Mahindra 20112">[http://www.mahindra.com/What-We-do/Farm-Equipment/Companies/Mahindra-and-Mahindra-Farm-Equipment-Division "Mahindra & Mahindra Farm Equipment Division"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150912160907/http://www.mahindra.com/What-We-do/Farm-Equipment/Companies/Mahindra-and-Mahindra-Farm-Equipment-Division|date=12 September 2015}}, Mahindra Corporate Website.</ref> ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਲੋਡ ਕਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇਨੋਵੇਟਿਵ ਉਤਪਾਦ/ਸੇਵਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2008 ਦਾ ਗੋਲਡਨ ਪੀਕੌਕ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://goldenpeacockaward.com/innovative-productservice-award-gpipsa.html|title=Innovative Product/Service (GPIPSA)|date=|work=Golden Peacock Awards|access-date=8 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508093116/http://goldenpeacockaward.com/innovative-productservice-award-gpipsa.html|archive-date=8 May 2021}}</ref> ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ 200 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ 2009 ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਨੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਨੂੰ 10 ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Mahindra 20112" />[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Arjun_605_DI_tractor_with_trailer.JPG|thumb| ਮਹਿੰਦਰਾ ਅਰਜੁਨ 605 DI ਟਰੈਕਟਰ ਟਰੇਲਰ ਨਾਲ|center]] ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਹੋਰ ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਵੇਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਪਲੀਟਰੈਕ ਰਾਹੀਂ ਖੇਤੀ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਉਤਪਾਦ-ਲਾਈਨ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/business/report-mahindra-mahindra-plans-to-add-farm-mechanisation-products-1976132|title=Mahindra & Mahindra plans to add farm mechanisation products|date=8 April 2014|work=DNA|access-date=8 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510143843/https://www.dnaindia.com/business/report-mahindra-mahindra-plans-to-add-farm-mechanisation-products-1976132|archive-date=10 May 2021}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੇ FES ਨੇ ਇੱਕ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਯੂਵੋ ਟਰੈਕਟਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ - ਇੱਕ ਨਵੇਂ-ਯੁੱਗ ਦੀ ਉੱਨਤ ਟਰੈਕਟਰ ਰੇਂਜ ਜਿਸਨੂੰ Yuvo Tech+ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/business/mahindra-launches-new-yuvo-tech-tractor-will-be-available-in-three-models|title=Mahindra launches new Yuvo Tech + tractor; will be available in three models|date=12 October 2021|work=Free Press Journal|access-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114140046/https://www.freepressjournal.in/business/mahindra-launches-new-yuvo-tech-tractor-will-be-available-in-three-models|archive-date=14 January 2022}}</ref> == ਮਾਡਲ == === ਯਾਤਰੀ ਵਾਹਨ === ===== ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਡਲ: ICE ਵਾਹਨ ===== {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size: 0.85em; width: 88%" ! colspan="2" |ਮਾਡਲ ! width="10%" |ਕੈਲੰਡਰ ਸਾਲ !ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਡਲ ! width="32%" |ਵਾਹਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |- bgcolor="#e0e0e0" | colspan="5" |''' SUV''' |- |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Bolero_Gen_3.jpg|alt=|200x200px]]<br /><br />'''ਬੋਲੇਰੋ''' |'''ਬੋਲੇਰੋ''' |2000 |2020 |ਮੱਧ ਆਕਾਰ ਦੀ SUV |- |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_TUV_300_Chennai_2016_(2).JPG|alt=|200x200px]]<br />ਬੋਲੇਰੋ ਨੀਓ |'''ਬੋਲੇਰੋ ਨੀਓ''' |2021 |2021 |ਮਿੰਨੀ ਐਸ.ਯੂ.ਵੀ |- |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra Thar Photoshoot at Perupalem Beach (West Godavari District, AP, India) Djdavid.jpg|alt=|200x200px]]<br /><br />ਥਾਰ |'''ਥਾਰ''' |2010 |2020 |4x4 ਕੰਪੈਕਟ SUV |- |ਥਾਰ ਰੌਕਸ |'''ਥਾਰ ਰੌਕਸ''' |2024 |2024 |4x4 ਮੱਧ ਆਕਾਰ ਦੀ SUV |- |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Scorpio_GLX_2.6_m-Hawk_2011_(36756517492).jpg|alt=|200x200px]]<br /><br />ਸਕਾਰਪੀਓ |'''ਸਕਾਰਪੀਓ''' |2002 |2022 |ਸੀ-ਸੈਗਮੈਂਟ ਦੀ ਐਸ.ਯੂ.ਵੀ |- |'''ਸਕਾਰਪੀਓ-N''' |'''[[ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ|ਸਕਾਰਪੀਓ-N]]''' |2022 |2022 |ਡੀ-ਸਗਮੈਂਟ SUV |- bgcolor="#e0e0e0" | colspan="5" |''' Crossover SUV''' |- |'''XUV 3XO''' |'''XUV 3XO''' |2019 |2024 |ਬੀ-ਸੈਗਮੈਂਟ ਕਰਾਸਓਵਰ SUV |- |[[ਤਸਵੀਰ:2021_Mahindra_XUV700_2.2_AX7_(India)_front_view.png|frameless]] '''XUV700''' |'''XUV700''' |2021 |2021 |ਸੀ-ਸੈਗਮੈਂਟ ਕਰਾਸਓਵਰ ਐਸ.ਯੂ.ਵੀ |- |- bgcolor="#e0e0e0" | colspan="5" |ਹਲਕਾ ਵਪਾਰਕ ਵਾਹਨ |- |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Bilbao-_08_Marzo_30.jpg|alt=|200x200px]]<br /><br />'''ਸਕਾਰਪੀਓ ਗੇਟਵੇ''' |'''ਸਕਾਰਪੀਓ ਗੇਟਵੇ''' |2006 |2017 |ਪਿਕਅੱਪ ਟਰੱਕ |- |- bgcolor="#e0e0e0" | colspan="5" |'''UTV''' |- |[[ਤਸਵੀਰ:Red_2018_Mahindra_Roxor_with_after_market_hard_cab.jpeg|alt=|199x199px]] ਰੋਕਸਰ |'''ਰੋਕਸਰ''' |2018 |2018 |4x4 ਆਫ-ਰੋਡ ਸਿਰਫ ਸਪੋਰਟਸ ਯੂਟਿਲਿਟੀ ਵਾਹਨ |} ===== ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨ ===== {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size: 0.85em; width: 88%" ! colspan="2" |ਮਾਡਲ ! width="10%" | ਕੈਲੰਡਰ ਸਾਲ ! ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਡਲ ! width="32%" | ਵਾਹਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |- bgcolor="#e0e0e0" | colspan="5" | '''ਕਰਾਸਓਵਰ SUV''' |- |[[ਤਸਵੀਰ:2023_Mahindra_XUV_400_EL_EV_,_Ashiana_Brahmananda,_Jamshedpur,_Jharkhand,_India_(_Ank_Kumar,_Infosys_Limited_)_01.jpg|alt=|200x200px]] '''XUV400''' | '''XUV400''' | 2023 | 2023 | ਬੀ-ਸੈਗਮੈਂਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਕਰਾਸਓਵਰ SUV |- | '''BE6''' | '''BE6''' | 2024 | 2024 | ਸੀ-ਸੈਗਮੈਂਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਕਰਾਸਓਵਰ ਕੂਪੇ SUV |- | '''XEV 9e''' | '''XEV 9e''' | 2024 | 2024 | ਡੀ-ਸਗਮੈਂਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਕਰਾਸਓਵਰ ਕੂਪੇ SUV |- |} ==== ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਮਾਡਲ ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !ਮਾਡਲ !ਜਾਰੀ !ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ !ਚਿੱਤਰ !ਨੋਟ |- |'''ਆਰਮਾਡਾ''' |1993 |2001 |[[ਤਸਵੀਰ:2009-03_Janakpur_32.jpg|200x200px]] | |- |'''ਵੋਏਜਰ''' |1997 |2002 | | |- |'''ਮੇਜਰ''' |2004 |2010 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_CL_550_MDI_@_Changanasseri.jpg|285x285px]] | |- |'''ਮਾਰਕਸਮੈਨ''' |2006 |2020 | | |- |'''ਜ਼ਾਈਲੋ''' |2009 |2019 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Xylo.png|200x200px]] | |- |'''ਮੈਕਸੀਮੋ''' |2010 |2015 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Maxximo_-_Full_Bin.JPG|200x200px]] | |- |'''XUV500''' |2011 |2021 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_XUV_SUV_at_Ashiana_Brahmananda_(Ank_Kumar,_Infosys_Limited)._01.jpg|200x200px]] | |- |ਕੁਆਂਟੋ |2012 |2016 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Quanto_image.JPG|200x200px]] | |- |'''e2o''' |2013 |2017 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_e2o_Kathmandu_2.jpg|200x200px]] | |- |'''ਵਰਿਟੋ ਵਿਬੋ''' |2013 |2019 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Verito_Vibe_2015.JPG|200x200px]] | |- |'''TUV 300''' |2015 |2020 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_TUV300_2016_(2).JPG|200x200px]] |Replacement of TUV 300 comes as Bolero Neo. |- |'''KUV100''' |2016 |2023 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_KUV100_1.2_K4_Plus_2019.jpg|200x200px]] | |- |'''ਨੂਵੋਸਪੋਰਟ''' |2016 |2020 | | |- |'''TUV300 ਪਲੱਸ''' |2018 |2020 | | |- |'''ਅਲਤੁਰ੍ਸ G4''' |2018 |2022 |[[ਤਸਵੀਰ:Ssangyong_Rexton_220_e-XDi_2018.jpg|200x200px]] |Rebadged from Ssangyong Rexton |- |'''ਮਾਰਾਜ਼ੋ''' |2018 |2024 |[[ਤਸਵੀਰ:Mahindra_Marazzo_MPV_SEP_18_(3).jpg|267x267px]] | |} === ਮੋਟਰਾਈਜ਼ਡ ਟ੍ਰਾਈਕ === * ਅਲਫਾ ਡੀਐਕਸ * ਅਲਫ਼ਾ ਡੀਐਕਸ (ਸੀਐਨਜੀ) === ਮੋਟਰਾਈਜ਼ਡ ਕਾਰਗੋ ਟ੍ਰਾਈਕ === * ਅਲਫ਼ਾ ਪਲੱਸ * ਅਲਫ਼ਾ ਪਲੱਸ (CNG) === ਪਿਕਅੱਪ ਟਰੱਕ === * ਬੋਲੇਰੋ ਪਿਕ-ਅੱਪ * ਮੈਕਸ ਪਿਕ-ਅੱਪ ਸਿਟੀ * Maxx Pik-Up HD (ਭਾਰੀ ਡਿਊਟੀ, 2000kg ਪੇਲੋਡ) <ref>{{Cite web |title=maxx-hd |url=https://auto.mahindra.com/pick-up-trucks/maxx-hd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321230334/https://auto.mahindra.com/pick-up-trucks/maxx-hd |archive-date=21 March 2024 |access-date=2024-03-21 |website=auto.mahindra.com |language=en}}</ref> * ਜੀਤੋ ਤਕੜਾ * ਸੁਪਰੋ ਮੈਕਸੀ ਟਰੱਕ * ਸੁਪਰੋ ਮਿੰਨੀ ਟਰੱਕ * ਵੀਰੋ === ਟਰੱਕ === * ਬਲੈਜ਼ੋ ਹੌਲੇਜ * ਬਲੇਜ਼ੋ ਟਿਪਰ * ਬਲੇਜ਼ੋ ਟਰੈਕਟਰ ਟ੍ਰੇਲਰ * ਫੁਰੀਓ * ਜਯੋ * ਓਪਟੀਮੋ ਲੋਡਕਿੰਗ === ਬੱਸ === * ਕਰੂਜ਼ੀਓ * ਕਰੂਜ਼ੀਓ ਗ੍ਰਾਂਡ<ref>{{Cite web |title=Authentic SUVs {{!}} Explore the Impossible |url=https://auto.mahindra.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321225659/https://auto.mahindra.com/ |archive-date=21 March 2024 |access-date=2024-03-21 |website=auto.mahindra.com |language=en}}</ref> === ਧਾਰਨਾਵਾਂ === * ਬੀ.05 * ਬੀ.07 * ਬੀ.09 * ਬੀ.ਈ. RALL-E * XUV.e8 * XUV.e9 * XUV 700 ਪੈਟਰੋਲ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ * ਥਾਰ<ref>{{Cite web |title=New Mahindra Electric SUV {{!}} Electric SUVs |url=https://mahindraelectricautomobile.com/#products |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240122044020/https://mahindraelectricautomobile.com/#products |archive-date=22 January 2024 |access-date=2024-01-22 |website=Born Electric |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਫਟੀ 50]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀਐਸਈ ਸੈਂਸੈਕਸ]] euwbzg82iq4yx9zmm8co9ztoxbvg6ou 0 192825 848629 780926 2026-09-30T06:25:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848629 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|Malavika Nair (Malayalam actress){{!}}another Malayalam actress with a similar name}}{{Infobox person | name = Malvika Nair | image = Malvika Nair.jpg | caption = Nair in 2021 | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[Delhi]], [[India]] | alma_mater = B.A Social Science [[St Francis College for Women]], [[Hyderabad]] and M.S Philosophy [[University of Edinburgh]] | occupation = Actress | years_active = 2012{{ndash}}present }} '''ਮਾਲਵਿਕਾ ਨਾਇਰ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਾਲਵਿਕਾ ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਇਰ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲੈ''[[ਬਲੈਕ ਬਟਰਫਲਾਈ (2013 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਾਲਾ ਬਟਰਫਲਾਈ]]'' (2013) ਕੁੱਕੂ (2014) ਯੇਵਦੇ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ (2015) ''ਟੈਕਸੀਵਾਲਾ'' (2018) ਮਾਡਰਨ ਲਵ ਹੈਦਰਾਬਾਦ (2022) ਅਤੇ ''ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮ ਪ੍ਰਣਯ ਸਖੀ'' (2024) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮਾਲਵਿਕਾ ਨਾਇਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਜਲਦੀ ਹੀ [[ਕੇਰਲ]] ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਇਟੀਲਾ, [[ਕੋਚੀ]] ਦੇ ਟਾਕ-ਐਚ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ [[ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ|ਡੀ. ਏ. ਵੀ.]] ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਹਾਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਪੜਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।<ref name="schooling2">{{Cite web |date=5 January 2016 |title=My exams are still my top priority: Malavika Nair |url=https://www.deccanchronicle.com/160105/entertainment-tollywood/article/my-exams-are-still-my-top-priority-malavika-nair |access-date=9 January 2020 |website=Deccan Chronicle}}</ref> ਉਹ ਬੇਗਮਪੇਟ, [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵਿਮੈਨ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=22 November 2018 |title=My college friends mostly ask about Vijay Deverakonda: Malavika Nair |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/221118/my-college-friends-mostly-ask-about-vijay-deverakonda-malavika-nair.html |access-date=9 January 2020 |website=Deccan Chronicle}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" |+ਕੁੰਜੀ | style="background:#ffc;" |† |ਉਹਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ |} === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ (ਐੱਸ. !ਭਾਸ਼ਾ !ਨੋਟਸ !ਰੈਫ. |- | rowspan="3" |2012 |''ਉਸਤਾਦ ਹੋਟਲ'' |ਇੱਕ ਗੀਤ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ | rowspan="5" |[[ਮਲਿਆਲਮ]] | |<ref> {{Tooltip|Ref.}}</ref> |- |''ਕਰਮਯੋਧਾ'' |ਦੀਆ |ਮਾਲਵਿਆ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ |<ref>{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/rajesh-pillai-is-back-with-motorcycle-diaries/985537/2|title=Rajesh Pillai is back with Motorcycle Diaries|date=10 August 2012|work=The Indian Express|access-date=24 August 2020}}</ref> |- |''ਪੁਥੀਆ ਥੇਰੰਗਲ'' |ਮਿਨੀਕੁੱਟੀ |ਮਾਲਵਿਕਾ ਸਾਈ ਵਜੋਂ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/coast-of-good-hope/article3942322.ece|title=Coast of good hope|date=27 September 2012|work=The Hindu|access-date=24 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012051422/https://www.thehindu.com/features/cinema/coast-of-good-hope/article3942322.ece|archive-date=12 ਅਕਤੂਬਰ 2020|url-status=dead}}</ref> |- |2013 |''[[ਬਲੈਕ ਬਟਰਫਲਾਈ (2013 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਾਲਾ ਬਟਰਫਲਾਈ]]'' |ਰੀਨਾ |ਮਾਲਵਿਕਾ ਸਾਈ ਵਜੋਂ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/malavika-nair-hoori-in-ustad-hotel-is-a-popular-actress-in-tollywood/articleshow/64735129.cms|title=Malavika Nair: Hoori in Ustad Hotel is a popular actress in Tollywood|last=George|first=Anjana|date=25 June 2018|work=The Times of India|access-date=15 September 2020|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2014 |''ਪਾਕਿਦਾ'' |ਕਨੀ। | |<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2014/feb/16/This-Game-Flatters-Only-to-Deceive-576262.html|title=This Game Flatters Only to Deceive|date=16 February 2014|work=The New Indian Express|access-date=24 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012051431/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2014/feb/16/This-Game-Flatters-Only-to-Deceive-576262.html|archive-date=12 October 2020}}</ref> |- |''ਕੋਕੀ'' |ਸੁਧਾਨਥਿਰਾਕੋਡੀ |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] | |<ref>{{Cite web |date=9 April 2014 |title=My father cried after watching Cuckoo: Malavika Nair |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/My-father-cried-after-watching-Cuckoo-Malavika-Nair/articleshow/33508883.cms |access-date=8 January 2020 |website=The Times of India}}</ref> |- |2015 |''ਯੇਵਾਦੇ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ'' |ਆਨੰਦੀ | rowspan="12" |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] | |<ref>{{Cite web |date=25 February 2015 |title=Malavika Nair is a class XI student! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/Malavika-Nair-is-a-class-XI-student/articleshow/46370256.cms |access-date=8 January 2020 |website=The Times of India}}</ref> |- |2016 |''ਕਲਿਆਣ ਵੈਭੋਗਮੇ'' |ਦਿਵਿਆ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Malavika-Nair-returns-with-%E2%80%98Kalyana-Vaibhogame%E2%80%99/article13980914.ece|title=Malavika Nair returns with 'Kalyana Vaibhogame'|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=4 January 2016|work=The Hindu|access-date=8 January 2020}}</ref> |- | rowspan="3" |2018 |''ਮਹਾਨਤੀ'' |ਅਲਾਮੇਲੂ ਜੇਮਿਨੀ ਗਣੇਸ਼ਨ | |<ref name="Mahanati and Taxiwaala">{{Cite web |date=22 November 2018 |title=The actor in me wanted to accept Mahanati and Taxiwaala: Malavika Nair |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/mahanati-taxiwaala-malavika-nair-5458676/ |access-date=8 January 2020 |website=The Indian Express}}</ref> |- |''ਵਿਜੇਥਾ'' |ਚੈਥਰਾ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/100819/malavika-nair-in-raj-taruns-film.html|title=Malavika Nair in Raj Tarun's film|last=Adivi|first=Sashidhar|date=10 August 2019|work=Deccan Chronicle|access-date=8 January 2020|language=en}}</ref> |- |''ਟੈਕਸੀਵਾਲਾ'' |ਸਿਸਿਰਾ ਭਾਰਦਵਾਜ | |<ref name="Mahanati and Taxiwaala" /> |- | rowspan="1" |2019 |''ਨੀਨੂ ਵੀਦਾਨੀ ਨੀਦਾਨੂ ਨੇਨੇ'' |ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ |ਕੈਮਿਯੋ ਦਿੱਖ |<ref>{{Cite web |date=3 April 2019 |title=Karthick Naren and Malavika Nair play extended cameos in 'Kannadi' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/karthick-naren-and-malavika-nair-play-extended-cameos-in-kannadi/articleshow/68688513.cms |access-date=8 January 2020 |website=The Times of India}}</ref> |- |2020 |''ਓਰੇ ਬੁਜੀਗਾ'' |ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਵਨੀ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/orey-bujjiga-review-the-telugu-rom-com-rides-on-an-old-predictable-tale/article32751092.ece|title='Orey Bujjiga' review: Been there, seen that|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=2 October 2020|work=The Hindu|access-date=2 October 2020|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> |- | rowspan="1" |2022 |''ਤੁਹਾਡਾ ਧੰਨਵਾਦ।'' |ਪਾਰਵਤੀ "ਪਾਰੋ" | |<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/040421/raashii-khanna-and-naga-chaitanya-team-up.html|title=Raashii Khanna and Naga Chaitanya team up|last=Adivi|first=Sashidhar|date=4 April 2021|work=Deccan Chronicle|access-date=8 April 2021|language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |2023 |''ਫਲਾਨਾ ਅੱਬਾਈ ਫਲਾਨਾ ਅੰਮਈ'' |ਅਨੁਪਮਾ ਕਸ਼ਟੂਰੀ | | |- |''ਅੰਨੀ ਮੰਚੀ ਸਕੁਨਮੁਲੇ'' |ਆਰੀਆ ਪ੍ਰਸਾਦ | | |- |''ਸ਼ੈਤਾਨਃ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗੁਪਤ ਏਜੰਟ'' |ਮਨੀਮੇਕਾਲਾ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.cinemaexpress.com/telugu/news/2023/oct/15/malavika-nairs-character-poster-from-devil-out-48619.html|title=Malavika Nair's character poster from Devil out|last=Malavika Nair's character poster from Devil was out|date=15 October 2023|work=Cinema Express|access-date=15 October 2023|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2024 |''[[ਕਲਕੀ 2898 ਏਡੀ|ਕਲਕੀ 2898 ਈਸਵੀ]]'' |[[ਉੱਤਰਾ (ਮਹਾਂਭਾਰਤ)|ਉੱਤਰਾ]] |ਕੈਮਿਯੋ ਦਿੱਖ | |- |''ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮ ਪ੍ਰਣਯ ਸਖੀ'' |ਪ੍ਰਾਣਯਾ |[[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]] | |<ref>{{Cite web |date=11 June 2024 |title=Ganesh's 41st film 'Krishnam Pranaya Sakhi' sets Independence Day release date |url=https://www.newindianexpress.com/amp/story/entertainment/kannada/2024/Jun/25/ganeshs-41st-film-krishnam-pranaya-sakhi-sets-independence-day-release-date |access-date=27 June 2024 |website=The New Indian Express}}</ref> |- |ਟੀ. ਬੀ. ਏ.||{{Pending film|Sharwa36}} |{{TableTBA}} |ਤੇਲਗੂ |ਫਿਲਮਾਂਕਣ |<ref>{{Cite web |date=7 March 2024 |title=Sharwanand's Next Venture '#Sharwa36' Goes On Floors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/sharwanands-next-venture-sharwa36-kicks-off/amp_articleshow/108293757.cms |access-date=22 March 2024 |website=The Times of India}}</ref> |- |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable" |+ !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੈੱਟਵਰਕ !ਨੋਟਸ |- | rowspan="1" |2022 |''ਆਧੁਨਿਕ ਪਿਆਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ'' |ਵੰਦਨਾ ਭਾਰਦਵਾਜ |ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਈਮ ਵੀਡੀਓ |ਭਾਗ-"ਕਿਸ ਕਲੌਨ ਨੇ ਇਹ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲਿਖੀ ਹੈ?" |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ==   {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਪੁਰਸਕਾਰ !ਸ਼੍ਰੇਣੀ !ਕੰਮ. !ਨਤੀਜਾ !{{Tooltip|Ref.|References}} |- | rowspan="4" |2015 |ਵਿਜੇ ਅਵਾਰਡ |ਬੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਅਦਾਕਾਰਾ | rowspan="4" |<nowiki><i id="mwAYY">ਕੋਕੀ</i></nowiki>| {{Won}} |{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=May 2023}} |- |ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਸਾਊਥ |ਬੈਸਟ ਅਦਾਕਾਰਾ-ਤਾਮਿਲ| {{Won}} |<ref>{{Cite web |date=27 June 2015 |title=Filmfare Awards (South) 2015: The complete list of winners |url=https://www.news18.com/news/movies/filmfare-awardssouth-2015-here-is-a-complete-list-of-winners-1012420.html |access-date=8 January 2020 |website=CNN-News18}}</ref> |- |ਆਨੰਦ ਵਿਕਟਨ ਸਿਨੇਮਾ ਅਵਾਰਡ |ਬੈਸਟ ਅਦਾਕਾਰਾ| {{Won}} |{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=May 2023}} |- | rowspan="2" |ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ |ਬੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਅਦਾਕਾਰਾ-ਤਾਮਿਲ| {{Nom}} |{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=May 2023}} |- |2016 |ਬੈਸਟ ਫੀਮੇਲ ਡੈਬਿਊ-ਤੇਲਗੂ |''ਯੇਵਾਦੇ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ''| {{Nom}} |<ref>{{Cite web |date=27 May 2016 |title=SIIMA 2016 nominations out – here is the list |url=https://www.thenewsminute.com/article/siima-2016-nominations-out-%E2%80%93-here-list-43912 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803135047/http://www.thenewsminute.com/article/siima-2016-nominations-out-%E2%80%93-here-list-43912 |archive-date=3 August 2017 |access-date=8 January 2020 |website=The News Minute}}</ref> |- |2019 |ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਸਾਊਥ |ਬੈਸਟ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਐਕਟਰੈਸ-ਤੇਲਗੂ |''ਟੈਕਸੀਵਾਲਾ''| {{Nom}} |<ref>{{Cite web |title=Nominations for the 66th Filmfare Awards (South) 2019 |url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-37931.html |access-date=8 January 2020 |website=[[Filmfare]]}}</ref> |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=6325281|name=Malavika Nair}} * Malvika Nairਤੇਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ {{Navboxes}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] lsquoanvn7rwnhx97l8qst6s9kmumtw 0 193482 848572 785345 2026-09-30T01:59:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848572 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Bilkees Latif | image = | image_size = | caption = | other_names = | birth_date = c. 1930 | birth_place = [[Hyderabad]], [[Hyderabad State]], [[British India]] | death_date = 27 October 2017 (age 86) | death_place = [[Hyderabad]], [[Telangana]], India | occupation = Social Worker/Activist, Writer & Artist | years_active = | known_for = Founder Of S.H.E.D Foundation | spouse = [[I. H. Latif]] | children = Asad Latif, Asghar Latif & Mariam Sandhu | parents = [[Ali Yavar Jung]]<br>Alys Iffrig | family = [[Tyabji family]] (through spouse) | awards = [[Padma Shri]] }} '''ਬਿਲਕੀਸ ਇਦਰੀਸ ਲਤੀਫ਼''' (ਅੰ. 1930-27 ਅਕਤੂਬਰ 2017) [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=26 January 2009 |title=Awards for 5 persons from State |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/article383230.ece |access-date=27 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221071112/http://www.thehindu.com/todays-paper/article383230.ece |archive-date=21 ਦਸੰਬਰ 2016 |url-status=dead}}</ref><ref name="Bilkees Latif on Amazon">{{Cite web |date=2016 |title=Bilkees Latif on Amazon |url=https://www.amazon.com/s/ref=dp_byline_sr_book_1?ie=UTF8&text=Bilkees+Latif&search-alias=books&field-author=Bilkees+Latif&sort=relevancerank |access-date=27 February 2016 |publisher=Amazon}}</ref> ਉਹ [[ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟਰੱਸਟ|ਇੰਟੈਕ]] ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=INTACH |url=http://intach.org/people-fmembers.php |access-date=2019-01-12 |website=intach.org}}</ref> ਉਹ ਕਈ ਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਆਂਧਰਾ ਕੁੱਕਬੁੱਕ, ਫਰੈਗਰੈਂਸ ਆਫ ਫਰਗੋਟਨ ਯੀਅਰਜ਼ ਅਤੇ ਦ ਲੈਡਰ ਆਫ ਹਿਜ ਲਾਈਫ਼ਃ ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫੀ ਆਫ ਏਅਰ ਚੀਫ਼ ਮਾਰਸ਼ਲ ਇਦਰੀਸ ਲਤੀਫ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 2009 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> == ਪਿਛੋਕਡ਼ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਬਿਲਕਿਸ ਲਤੀਫ਼ ਦਾ ਜਨਮ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਿਆਸਤ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਾਜ]] ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਾਜ ਦੇ ਅਮੀਰ ਅਲੀ ਯਾਵਰ ਜੰਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਅਲੀਸ ਇਫਰਿਗ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=September 2021}}ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਐਲਿਸ, ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਮਾਂ ਦੀ ਧੀ, ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਵਜੋਂ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਅਲੀ ਯਾਵਰ ਜੰਗ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਆਈ ਅਤੇ ਬਿਲਕਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਵਿਆਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਬਿਲਕਿਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਬੱਚੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਬਿਲਕਿਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਿਆਸਤ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਾਜ]] ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਮੀਰ ਅਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਬਰ ਹੈਦਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਸਟੇਸ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮਾਜਿਕ ਹਸਤੀ ਵਜੋਂ "ਅਲੀਜ਼ ਹੈਦਰੀ" ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] hpf6tsrl8pvriixdo7fppbhehc1g97y 0 194035 848583 788102 2026-09-30T03:13:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848583 wikitext text/x-wiki '''ਬੰਗਲੌਰ ਗੁਲਾਬ ਪਿਆਜ਼''', [[ਪਿਆਜ਼]] ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਇਹ ਕਿਸਮ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ [[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਬੰਗਲੌਰ]] ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਟੈਗ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref name="bmirror">{{Cite web |last=Prasad S |first=Shyam |date=6 April 2015 |title=Bangalore Rose Onion gets GI tag |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/Bangalore-Rose-Onion-gets-GI-tag/articleshow/46816879.cms |access-date=25 January 2016 |publisher=Bangalore Mirror}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Bangalore_rose_onion.jpg|thumb| ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਸਟੈਂਡ 'ਤੇ ਗੁਲਾਬ ਪਿਆਜ਼ ]] == ਇਤਿਹਾਸ == ਬੰਗਲੌਰ ਗੁਲਾਬ ਪਿਆਜ਼ ਬੰਗਲੌਰ ਸ਼ਹਿਰੀ, ਬੰਗਲੌਰ ਦਿਹਾਤੀ, ਚਿੱਕਬੱਲਾਪੁਰ ਅਤੇ [[ਕੋਲਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕੋਲਾਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <ref name="bmirror"/> ਇਹ ਤੁਮਕੁਰ, ਹਸਨ, ਦਾਵਨਗੇਰੇ, ਧਾਰਵਾੜ ਅਤੇ ਬਾਗਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਬੰਗਲੌਰ ਗੁਲਾਬ ਪਿਆਜ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਗਾ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। <ref name="bline">{{Cite web |last=Urs |first=Anil |date=2 August 2011 |title=Bangalore rose onion exports touch 22,000-tonnes mark |url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/bangalore-rose-onion-exports-touch-22000tonnes-mark/article2316687.ece |access-date=25 January 2016 |publisher=The Hindu Business Line}}</ref> == ਵੇਰਵਾ == ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਿਆਜ਼ ਦੇ ਗੋਲੇ ਸਮਤਲ ਅਧਾਰ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੋਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਲਾਲ ਰੰਗ, ਐਂਥੋਸਾਇਨਿਨ, ਫਿਨੋਲ ਅਤੇ ਉੱਚ ਤਿੱਖਾਪਨ ਹੈ। ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਇਹ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਆਇਰਨ ਅਤੇ ਕੈਰੋਟੀਨ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਹੋਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="bmirror"/> ਗੁਲਾਬ ਪਿਆਜ਼ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਹਾਲਾਤ ਹਨ : 6.5 ਅਤੇ 7 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ [[ਪੀ.ਐੱਚ. (ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਸ਼ਕਤੀ)|pH]] ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ, 70 ਤੋਂ 75% ਦੀ ਵਾਯੂਮੰਡਲੀ [[ਨਮੀ]] ਅਤੇ 25 ਡਿਗਰੀ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ। °C ਤੋਂ 30 ਤੱਕ°C. ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਬੰਗਲੌਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਿਸਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref name="bmirror"/> == ਨਿਰਯਾਤ == ਬੰਗਲੌਰ ਗੁਲਾਬ ਪਿਆਜ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]], [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]], [[ਬਹਿਰੀਨ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ|ਯੂਏਈ]], [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="know">{{Cite web |last=Prabhu |first=Nagesh |date=17 January 2012 |title=Know your onions about Bangalore Blue and Rose |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/know-your-onions-about-bangalore-blue-and-rose/article2806867.ece |access-date=25 January 2016 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221071332/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/know-your-onions-about-bangalore-blue-and-rose/article2806867.ece |archive-date=21 ਦਸੰਬਰ 2016 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kundapura |first=Vishwa |date=26 October 2013 |title=Rose onion farmers in distress as prices crash |url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/rose-onion-farmers-in-distress-as-prices-crash/article5274156.ece |access-date=25 January 2016 |website=The Hindu}}</ref> 2010-11 ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ 22,000 ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁਲਾਬ ਪਿਆਜ਼ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ 2003-04 ਅਤੇ 2005-06 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 36,000 ਅਤੇ 32,000 ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਰਯਾਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਸੀ। [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਵਿੱਚ ਇਸ ਫਸਲ ਲਈ ਐਗਰੀ ਐਕਸਪੋਰਟ ਜ਼ੋਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ {{Indian Rupee}} 500 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁੱਲ ਦੇ ਗੁਲਾਬ ਪਿਆਜ਼ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name="bline"/> == ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ == ਬੰਗਲੌਰ ਗੁਲਾਬ ਪਿਆਜ਼ ਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਚਿੱਕਾਬੱਲਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬੰਗਲੌਰ ਰੋਜ਼ ਪਿਆਜ਼ ਉਤਪਾਦਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਪੇਟੈਂਟ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ। <ref name="know"/> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਬੈਂਗਲੋਰ ਬਲੂ * ਲਾਸਲਗਾਓਂ ਪਿਆਜ਼ * ਅਲੀਬਾਗ ਚਿੱਟਾ ਪਿਆਜ਼ * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ | == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 84jva0huj3nuz3s4e4x9v3hw4m81xye 0 194823 848435 793887 2026-09-29T17:02:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848435 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = ਦੇਵਾਜੋਤੀ ਰੇ | image = Devajyoti Ray.jpg | image_size = 280 | birth_name = | birth_date = | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = | death_place = | nationality = | movement = | patrons = | awards = | website = }} '''ਦੇਵਜਯੋਤੀ ਰੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Devajyoti Ray''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name="telegraphindia">{{Cite web |title=The Telegraph - Calcutta : Metro |url=http://www.telegraphindia.com/1051104/asp/calcutta/story_5432684.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519072457/http://www.telegraphindia.com/1051104/asp/calcutta/story_5432684.asp |archive-date=19 May 2006 |access-date=2016-06-25 |publisher=telegraphindia.com}}</ref> ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਦੇਵਜਯੋਤੀ ਰੇਅ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਖਾਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ [[ਸੂਡੋਰੀਅਲਿਜ਼ਮ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref name="thehindu">{{Cite web |title=Pseudo-realism on display - The Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/art/article30420.ece |access-date=2016-06-25 |publisher=thehindu.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140524024839/http://www.thehindu.com/features/friday-review/art/article30420.ece |archive-date=2014-05-24 |url-status=dead}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਲਪਨਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਅਜੀਬ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਅਮੂਰਤ ਆਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਜਯੋਤੀ ਰੇਅ [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਬੰਗਲੌਰ]] ਅਤੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਭਾਰਤੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਲਰਾਜ ਪਨੇਸਰ ਤੋਂ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਰੇਅ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੂਡੋਰੀਅਲਿਜ਼ਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="dnaindia">{{Cite web |title=Real and surreal worlds juxtaposed on canvas &#124; Latest News &amp; Updates at Daily News &amp; Analysis |url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report_real-and-surreal-worlds-juxtaposed-on-canvas_1296290 |access-date=2016-06-25 |publisher=dnaindia.com}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮੌਲਿਕ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ]] ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਕਲਾ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * ''ਇੰਡੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਕੰਟੈਂਪਰੇਰੀ ਆਰਟ'', ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ 2009 * ''ਦ ਹਿੰਦੂ ਅਖਬਾਰ'', 8 ਅਕਤੂਬਰ 2009, http://www.hindu.com/2009/10/08/stories/2009100855230200.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121026052741/http://www.hindu.com/2009/10/08/stories/2009100855230200.htm |date=2012-10-26 }} 'ਤੇ ਵੇਬੈਕ ਮਸ਼ੀਨ 'ਤੇ 26 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ ਆਰਕਾਈਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * ''ਡੈੱਕਨ ਹੇਰਾਲਡ ਅਖਬਾਰ'', 12 ਅਕਤੂਬਰ 2009 http://www.deccanherald.com/content/29835/popularising-pseudo-realist-renderings.html [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] ogh1dt0dea5ngwl5rt889llmbm0x0m2 0 194857 848693 792946 2026-09-30T10:16:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848693 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਮੁੰਡਾ | image = RamDayalMundaportrait.jpeg | birth_date = {{Birth date|1939|8|23|df=y}} | birth_place = ਦਿਉੜੀ ਪਿੰਡ, [[ਰਾਂਚੀ]], [[ਬਿਹਾਰ]], (ਹੁਣ [[ਝਾਰਖੰਡ]]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] | death_date = {{Death date and age|2011|9|30|1939|8|23|df=y}} | death_place = ਦਿਉੜੀ ਪਿੰਡ, ਤਾਮਰ, ​​ਰਾਂਚੀ, ਝਾਰਖੰਡ, ਭਾਰਤ | resting_place = ਦਿਉੜੀ ਪਿੰਡ, ਤਾਮਰ, ​​ਰਾਂਚੀ, ਝਾਰਖੰਡ, ਭਾਰਤ | resting_place_coordinates = 23.046 N, 85.680 E | nationality = ਭਾਰਤੀ | education = {{ubl|ਰਾਂਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਰਾਂਚੀ, 1957-63, ਐੱਮ.ਏ. (ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ) | ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, 1963-70, ਐੱਮ.ਏ. (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ)}} | alma_mater = ਰਾਂਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਸ਼ਿਕਾਗੋ | occupation = ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਲੋਕ-ਵਿਗਿਆਨੀ, ਸੰਗੀਤ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ, ਅਕਾਦਮੀਸ਼ੀਅਨ, ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ | organization = | known_for = | notable_works = | movement = | awards = [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] | signature = RDM_Signature.png }} '''ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਮੁੰਡਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ram Dayal Munda;''' 23 ਅਗਸਤ 1939 - 30 ਸਤੰਬਰ 2011), ਜਿਸਨੂੰ '''ਆਰਡੀ ਮੁੰਡਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ|ਖੇਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ]] ਮਾਹਿਰ ਸਨ। ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ 2010 ਦਾ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="thehindu.com">{{Cite web |date=3 October 2011 |title=A life dedicated to preserving tribal culture |url=http://www.thehindu.com/news/national/article2506981.ece |access-date=26 February 2012 |publisher=The Hindu.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005123739/http://www.thehindu.com/news/national/article2506981.ece |archive-date=5 ਅਕਤੂਬਰ 2011 |url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਰਾਂਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ [[ਚਾਂਸਲਰ (ਸਿੱਖਿਆ)|ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ]] ਦੇ [[ਰਾਜ ਸਭਾ|ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।<ref name="nac.nic.in">{{Cite web |title=Dr Ram Dayal Munda, Member NAC |url=http://nac.nic.in/members/drmunda.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415001130/http://nac.nic.in/members/drmunda.htm |archive-date=15 April 2012 |access-date=26 February 2012 |publisher=Nac.Nic.com}}</ref> 2007 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਮਿਲਿਆ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 30 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ [[ਰਾਂਚੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ। == ਜੀਵਨੀ == ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਮੁੰਡਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬਿਹਾਰ]] (ਹੁਣ [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਵਿੱਚ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਂਚੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਪਿੰਡ ਦਿਉਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਮੁੰਡਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਮਲੇਸਾ ਦੇ ਲੂਥਰ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਪ ਮੰਡਲ ਕਸਬੇ ਖੁੰਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ|ਬਿਰਸਾ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਧੁਰੇ ਵਜੋਂ, ਖੁੰਟੀ ਖੇਤਰ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ। ਮੁੰਡਾ, ਆਪਣੇ ਹੋਰ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ, ਅਕਸਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਇਸਨੇ ਉਸਦੀ ਅਨੁਭਵੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਚੁਣਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ। == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਮੁੰਡਾ ਨੂੰ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਾਕਾਂਖੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ, ਜੋ ਨੌਰਮਨ ਜ਼ਾਈਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਆਸਟਰੋਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਆਸਟ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮੂਹ 'ਤੇ ਸੀ, ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਮੁੰਡਾ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ, ਕੁਮਾਰ ਸੁਰੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਬਾਇਲੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਭਾਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਵਿਭਾਗ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਦਾ ਬਿੰਦੂ ਸੀ ਜੋ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਪਾਸ ਆਊਟ ਹੋਏ ਅਤੇ " ਆਲ ਝਾਰਖੰਡ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ " (ਏਜੇਐਸਯੂ) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਈ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੇ [[ਝਾਰਖੰਡ|ਝਾਰਖੰਡ ਅੰਦੋਲਨ]] ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਬੌਧਿਕ ਅਧਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਾ ਨੂੰ ਰਾਂਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਰਾਜ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਝਾਰਖੰਡ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਨਵੇਂ ਰਾਜ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਗਠਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੰਮ == ਮੁੰਡਾ 1999 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਲਾਮਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਉਹ [[ਜਨੇਵਾ|ਜੇਨੇਵਾ]] ਵਿਖੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਕਿੰਗ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਫੋਰਮ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ ਸਨ, ICITP ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਬਾਇਲੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਅੰਦੋਲਨ।<ref name="nac.nic.in"/> ਮੁੰਡਾ ਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ|ਯੂਐਸਐਸਆਰ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਚੀਨ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ [[ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਮੁੰਡਾ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ]] ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == * ਉਹ ਸਮਰ ਬਾਸੂ ਮਲਿਕ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਕਿਤਾਬ "ਸਿਲਵਾਨ ਟੇਲਜ਼: ਸਟੋਰੀਜ਼ ਫਰਾਮ ਦ ਮੁੰਡਾ ਕੰਟਰੀ" ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2015-10-26 |title=adivaani's new imprint One of Us brings out Sylvan Tales: Stories from the Munda country |url=https://adivaani.org/2015/10/26/adivaanis-new-imprint-one-of-us-brings-out-sylvan-tales-stories-from-the-munda-country/ |access-date=2017-02-04 |website=adivaani}}</ref> * ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਬੀਪੀ ਕੇਸਰੀ ਨਾਲ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਦੌਰੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਯਾਦਾਂ 'ਮੈਂ ਝਾਰਖੰਡ ਮੇਂ ਹੂੰ' ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। * 2017 ਵਿੱਚ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬੀਜੂ ਟੋਪੋ ਅਤੇ ਮੇਘਨਾਥ ਨੇ 'ਨਾਚੀ ਸੇ ਬਚੀ- ਜਿਹੜੇ ਨੱਚਣਗੇ ਉਹ ਬਚ ਜਾਣਗੇ', ਡਾ. ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਮੁੰਡਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸਤਖਤ ਸਮੇਤ ਜੀਵਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਂਚੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] f1lilwk2tc8ozefu4jnh25j627thu1q 0 194970 848688 838303 2026-09-30T10:05:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848688 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = non_vocal_instrumentalist | name = Rajeev Taranath | image = Pt. Rajeev Taranath.JPG | caption = Rajeev at a concert in [[Bengaluru]] | birth_name = | alias = | birth_date = {{birth date|1932|10|17|df=y}} | birth_place = [[Bangalore]], [[Kingdom of Mysore]], [[British India]]<br/>(now [[Bengaluru]], [[Karnataka]], India) | origin = | death_date = {{death date and age|2024|6|11|1932|10|17|df=y}} | death_place = [[Mysuru]], [[Karnataka]], India | genre = [[Hindustani classical music]] | instrument = [[Sarod]] | years_active = | label = | website = [http://www.rajeevtaranath.com/ Official website] | associated_acts = [[Ali Akbar Khan]], [[Ravi Shankar]], [[Annapurna Devi]] }} '''ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ''' (17 ਅਕਤੂਬਰ 1932-11 ਜੂਨ 2024) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜਿਹੜੇ ਇੱਕ ਸਰੋਦ ਵਾਦਕ ਸਨ। ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ ਉਸਤਾਦ [[ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ|ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ]] ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ। == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1932 ਨੂੰ [[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ [[Pandit Taranath|ਪੰਡਿਤ ਤਾਰਾਨਾਥ]] ਤੋਂ ਵੋਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਉਦੋਂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ ਨੇ ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਹੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਲਈ ਗਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਜੀਵ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਖੇਤਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ, ਤਿਰੂਚਿਰਾਪੱਲੀ (ਆਰਈਸੀ-ਟੀ) ਜਿਸ ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਤਿਰੂਚਿੱਰਾਪੱਲੀ (ਐਨਆਈਟੀ-ਟੀ) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ , ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ [[ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ|ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ]] ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਰਾਜੀਵ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ|ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]], ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ, [[ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ]] ਅਤੇ ਆਸ਼ਿਸ਼ ਖਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 2019 ਦਾ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ। ਉਸ ਨੇ ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ (1989 ਤੋਂ 1992) ਵਜੋਂ ਮੈਹਰ-ਅਲਾਉਦੀਨ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਅਧਿਆਪਨ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2019-05-17 |title=Karnataka Current Affairs - KAS/KPSC Exams- 17th May 2019 {{!}} NammaKPSC |url=https://nammakpsc.com/wp/karnataka-current-affairs-kas-kpsc-exams-17th-may-2019/ |access-date=2021-03-10 |language=en-US |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107161200/http://nammakpsc.com/wp/karnataka-current-affairs-kas-kpsc-exams-17th-may-2019/ |url-status=dead }}</ref> ਤਾਰਾਨਾਥ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਗ ਕਿਓਂਕੀ ਉਸ ਨੇ ਅਪਣੇ ਸਟਰੋਕ ਦੀ ਧੁਨੀ ਵਿੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਤਕਨੀਕੀ ਉੱਤਮਤਾ, ਕਲਪਨਾਸ਼ੀਲ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸਾਉਂਡਸਕੇਪ ਵਿਖੇ ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ ਦੇ ਸਰੋਦ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ।" ਤਾਰਾਨਾਥ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਯੂਰਪ, ਯਮਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ''ਸੰਸਕਾਰ'', ਕੰਚਨਾ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ''ਕਦਵੂ'' ਸਮੇਤ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1995 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਤਾਰਾਨਾਥ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ [[ਮੈਸੂਰ]], ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਡ਼੍ਹਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।<ref>{{Cite news|location=Chennai, India}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਦਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਪਡ਼ਾਇਆ। ਤਾਰਾਨਾਥ ਦੀ ਮੌਤ 11 ਜੂਨ 2024 ਨੂੰ 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == ਤਾਰਾਨਾਥ ਨੇ ਕਈ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨਃ * ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚਃ ਰਾਗ ਬਾਗੇਸ਼ਰੀ ਕਾਨਹੜਾ, ਮੰਜ ਖੰਮਜ ਅਤੇ ਭੈਰਵੀ (ਆਈ. ਐੱਮ. ਪੀ. ਯੂ. 2020) * ਹਮਦਰਦ-ਪੁਰੀਆ ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ, ਚੰਦਰਨ (ਬਿਹਾਨ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ 2015) * ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ-ਗੌਡ ਸਾਰੰਗ, ਮਧੁਵੰਤੀ, ਭੈਰਵੀ (ਬਿਹਾਨ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ 2014) * ਸਵਰ ਕਲਿਆਣ (ਨਵਰਸ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ 2011) * ਸੰਧਿਆ (ਬਿਹਾਨ ਰਿਕਾਰਡਜ਼2011) * ਮਨਨ "ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ": ਰਾਗ ਬਿਹਾਗ ਅਤੇ ਭੈਰਵੀ (ਨਵਰਸ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ 2008) * ਹਾਰਮਨੀਃ ਸਿੰਧੂ ਭੈਰਵੀ ਰਾਗਮਾਲਾ (2007) * ਰਾਗਾ ਕਾਫੀਃ ਕੁਝ ਪਹਿਲੂ (2007) * ਰਸਰੰਗ (2004) * ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰਃ ਰਾਗਸ ਤੋਡੀ ਅਤੇ ਕਾਫੀ (2003) * ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਾਲ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾ (2002) * ਸਵੇਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੋਮਬੱਤੀ ਦਾ ਅੰਤ (2002) * ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ (2001) * ਰਾਗ ਨਟ ਭੈਰੋ, ਰਾਗ ਕੌਸ਼ੀ ਭੈਰਵੀ, ਭੈਰਵੀ (1995) [http://www.khazana.com/et/products/product.asp?dept=Music&adv=1&sku=INMU732&Country=India&Department=&new_target=%2Fet%2Fsearch%2Fadvs_results_float.asp&strFindSpec1=&strFindSpec2=Rajeev+Taranath&strFindSpec3=&Next=0&mscsstcid=&mscssid=1TE4HA57UC2J9PP1PCSPTNRBN6J7DGUC]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਉੱਪਰਃ ਰਾਗ ਚੰਦਰਾਨੰਦਨ (1993) * ਰਾਗ ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ/ਰਾਗ ਚਾਰੁਕੇਸ਼ੀ (1991) * ਯਮਨ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਸ਼ਾਨ (1987) * ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚਃ ਰਾਗ ਬਸੰਤ ਮੁਖਾਰੀ, ਰਾਗ ਕਿਰਵਾਨੀ (1987) * ਰਾਗ ਕਾਫੀ * ਰਾਗ ਕੋਮਲ ਦੁਰਗਾ * ਰਾਗ ਪੁਰੀਆ ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * ਬਾਸਵਾਸ਼ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2021 * ਐੱਸ. ਵੀ. ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ, 2020 * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], 2019 * ਕੰਨਡ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਨਡੋਜਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2018 * ਸੰਗੀਤ ਵਿਧਵਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2018 * ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1999-2000 * ਸੰਗੀਤਾ ਰਤਨ ਮੈਸੂਰ ਟੀ. ਚੌਦੀਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ 1998 (ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ, ਭਾਰਤ) * ਸੰਗੀਤ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1993 * ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀ, 1996 * ਕੇਮਪੇ ਗੌਡ਼ਾ ਅਵਾਰਡ, 2006 * [[Gayana Samaja|ਗਾਇਨਾ ਸਮਾਜ]] ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਰਤਨ * ਜਯੋਤੀ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਬ੍ਰਹਮਰੰਬਾ ਐੱਨ. ਨਾਗਰਾਜਾ ਰਾਓ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ * ਵੀ. ਟੀ. ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * ਬਾਸਵਾਸ਼ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2021 * ਐੱਸ. ਵੀ. ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ, 2020 * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], 2019 * ਕੰਨਡ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਨਡੋਜਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2018 * ਸੰਗੀਤ ਵਿਧਵਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2018 * ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1999-2000 * ਸੰਗੀਤਾ ਰਤਨ ਮੈਸੂਰ ਟੀ. ਚੌਦੀਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ 1998 (ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ, ਭਾਰਤ) * ਸੰਗੀਤ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1993 * ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀ, 1996 * ਕੇਮਪੇ ਗੌਡ਼ਾ ਅਵਾਰਡ, 2006 * [[Gayana Samaja|ਗਾਇਨ ਸਮਾਜ]] ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਰਤਨ * ਜਯੋਤੀ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਬ੍ਰਹਮਰੰਬਾ ਐੱਨ. ਨਾਗਰਾਜਾ ਰਾਓ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ * ਵੀ. ਟੀ. ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Rajeev Taranath |url=http://www.rajeevtaranath.com/ |publisher=Official website |access-date=2025-03-05 |archive-date=2019-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190829075126/http://www.rajeevtaranath.com/ |url-status=dead }} * [https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/true-to-a-lineage/article4366970.ece - ਇੱਕ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸੱਚ-ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਹਿੰਦੂ 2013] * Rajeev Taranathਤੇਆਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ * Rajeev Taranathਉੱਤੇ ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀਚਰਚਾ * {{IMDb name|0850202|Rajeev Taranath}} * [https://www.nytimes.com/1982/04/14/arts/indian-music-spirited-sarod.html ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ] * [https://indiacurrents.com/sarod-maestro-rajeev-taranath-interview/ ਇੰਡੀਆ ਕਰੰਟਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 2018 ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਵਿਊ] * [https://web.archive.org/web/20100729194350/http://www.hindu.com/fr/2006/01/20/stories/2006012002600500.htm ਦ ਹਿੰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ 2006 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ] * [https://web.archive.org/web/20071126211830/http://www.hindu.com/fr/2007/08/10/stories/2007081050260300.htm 2007 ਵਿੱਚ 'ਦ ਹਿੰਦੂ' ਵਿੱਚ ਲੇਖ] * [http://www.kavitachhibber.com/main/main.jsp?id=rajeev_taranath ਕਵਿਤਾ ਛਿੱਬਰ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Concert Review, India 2006[usurped] * [https://web.archive.org/web/20071011233812/http://hindu.com/fr/2007/10/05/stories/2007100551160100.htm 2007 ਵਿੱਚ 'ਦ ਹਿੰਦੂ' ਵਿੱਚ ਲੇਖ] * [https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-mar-17-ca-29586-story.html ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਸਮੀਖਿਆ] * [http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/Sep272005/spectrum1427152005926.asp ਡੈੱਕਨ ਹੈਰਲਡ ਅਖਬਾਰ 2005 ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਵਿਊ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224153438/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/Sep272005/spectrum1427152005926.asp |date=2012-02-24 }} * [https://web.archive.org/web/20071013154558/http://hindu.com/2007/10/08/stories/2007100851340200.htm ਲੇਖ-ਤਾਰਾਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣਾ] * [http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article1587763.ece ਹਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਲੇਖ-ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ 2011] * [http://www.ourkarnataka.com/Articles/starofmysore/ssings009.htm ਮੈਸੂਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਸਟਾਰ 2010 ਵਿੱਚ ਲੇਖ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111012193125/http://www.ourkarnataka.com/Articles/starofmysore/ssings009.htm |date=2011-10-12 }} * [https://web.archive.org/web/20120426184103/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-12/mysore/28373838_1_doctorate-cricket-icon-sachin-tendulkar ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ 2010 ਬਾਰੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਰਿਲੀਜ਼] * [https://web.archive.org/web/20130521042630/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article554323.ece ਲੇਖ-ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਕਿਤਾਬ ਬੈਸਟਸੈਲਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ] * [https://web.archive.org/web/20100909083416/http://www.hindu.com/2010/09/04/stories/2010090450950200.htm ਲੇਖ-ਸ਼ਿਮੋਗਾ 2010 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932]] 7feebh7e5s7dhvsmnd22d6rcf9k2nwg 0 195293 848568 839247 2026-09-30T01:47:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848568 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Rajguru.JPG|thumb|ਬਾਸਵਾਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ]] ਪੰਡਿਤ '''ਬਾਸਵਾਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ''' (24 ਅਗਸਤ 1920-1991) ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਸੀ।&nbsp; == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ == ਬਾਸਵਾਰਾਜ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰੀ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ [[ਧਾਰਵਾੜ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਯਾਲੀਵਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ,ਜੋ ਖੁਦ ਤੰਜਾਵੁਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਅਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ , ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਤਾਲੀਮ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, । ਬਾਸਵਰਾਜ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਹ ਨਾਟਕ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਾਮਨਰਾਓ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਡਰਾਮਾ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ 13 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਚਾਚਾ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਪੰਚਕਸ਼ਰੀ ਗਵਈ ਨੇ ਬਾਸਵਰਾਜ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਸੰਨ 1936 ਵਿੱਚ [[ਹੰਪੀ]] ਵਿੱਚ [[ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ 600ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ, ਬਾਸਵਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਗਵਈ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਪੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਨ 1944 ਵਿੱਚ ਗਵਈ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਸਵਰਾਜ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਨਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ [[ਸਵਾਈ ਗੰਧਰਵ]] ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਪਰ ਸਵਾਈ ਗੰਧਰਵ ਅਧਰੰਗ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਾਸਵਰਾਜ ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਛੱਡਣੀ ਪਈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਰਾਨਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੁਰੇਸ਼ ਬਾਬੂ ਮਾਨੇ ਨੂੰ ਬਾਸਵਰਾਜ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੀ ਖੋਜ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਲੈ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਗਵਈ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ। ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਤੀਫ ਖਾਨ ਤੋਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਸਿੱਖਿਆ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਬਾਸਵਰਾਜ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਖਿਆਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਠ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਵਚਨ, ਨਾਟਯਗੀਤ, [[ਠੁਮਰੀ]] ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] (ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ) ਤੱਕ ਸੀ। == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਪਦਮੋ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=July 21, 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਧਾਰਵਾੜ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਅਵਾਰਡ == ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ|ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Padma Awards"/> ਬਸਵਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਧਾਰਵਾਡ਼ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਮੌਤ == ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਉੱਘੇ ਧਾਰਵਾਡ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਾਸਵਰਾਜ ਦੀ ਜੁਲਾਈ 1991 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ([[ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ]] ਦੀ ਜਨਵਰੀ 1992 ਵਿੱਚ ਅਤੇ [[ਪੰਡਿਤ ਮਲਿਕਾਰਜੁਨ ਮਨਸੂਰ|ਮਲਿਕਾਰਜੁਨ ਮਨਸੂਰ]] ਦੀ ਸਤੰਬਰ 1992 ਵਿੱਚੋਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। == ਪੁਰਸਕਾਰ == * [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] == ਪੰਡਿਤ ਬਾਸਵਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ == ਪੰਡਿਤ ਬਾਸਵਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੀ 91ਵੀਂ ਜਯੰਤੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ 23 ਅਗਸਤ 2011 ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਪੰਡਿਤ ਬਾਸਵਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਗਾਇਕ ਪੰਡਿਤ ਉੱਲਾਸ ਕਾਸ਼ਲਕਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। । ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਜੈਤੀਰਥ ਮੇਵੁੰਡੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਾ ਕੱਟੀ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਜੈਤੀਰਥ ਮੈਵੁੰਡੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਸਵਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਨੂੰ 25,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} * [http://www.ganapriya.com/ns/ns.html ਨਚਿਕੇਤ ਸ਼ਰਮਾ] * [http://www.ganapriya.com/bmr.html 5 ਅਗਸਤ 1996 ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ ਗਰੁੱਪ rec.music.indian.classical (RMIC) ਉੱਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਾਸਟਰਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਲਡ਼ੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜਨ ਪਰੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਬਾਸਵਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।] * [http://www.musicalnirvana.com/hindustani/basavraj_rajguru.html#Profile ਪੰਡਿਤ. ਬਾਸਵਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610085636/http://www.musicalnirvana.com/hindustani/basavraj_rajguru.html#Profile |date=2007-06-10 }} * [http://www.dharwad.com/rajguru.html ਧਾਰਵਾਡ਼ ਹੋਮ ਪੇਜ] * Special issue with the Sunday Magazine From the publishers of THE HINDU MUSIC: 29 November 1998[usurped] * The Hindu Monday, 9 June 2003[usurped] * [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2398746.ece ਪੰਡਿਤ. ਬਾਸਵਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/rajiv-taranath-gets-basavaraj-rajguru-award/article5036780.ece] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1991]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] ihen3f2jrfe0ghsmdz72wucfr65sd6n 0 195421 848546 796601 2026-09-29T22:28:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848546 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪ੍ਰੀਥਾ ਰਾਘਵ | image = | image_size = | caption = | other_names = ਪ੍ਰੀਥਾ ਰਾਘਵ | birth_name = ਪ੍ਰੀਥਾ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | occupation = ਐਂਕਰ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ | years_active = | spouse = {{Marriage|ਰਾਘਵ|2002}} }} '''ਪ੍ਰੀਥਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Preetha''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ<ref>{{Cite web |last=Shenoy |first=Sonali |date=27 February 2012 |title=Small, silent prayers work: Preetha Raghav |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/television/article324981.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101084559/http://www.newindianexpress.com/entertainment/television/article324981.ece |archive-date=1 November 2014 |access-date=11 October 2014 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref> ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਟਾਰ ਵਿਜੇ 'ਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਕਰਮ ਕੌਫੀ ਅਤੇ ਸਨ ਟੀਵੀ ' ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੁਕਰੀ ਸ਼ੋਅ ਸੰਡੇ ਸਮਯਾਲ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref name="show">{{Cite web |date=16 October 2007 |title=Dancing away |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/dancing-away/article1930591.ece |access-date=11 October 2014 |website=[[The Hindu]] |location=Tamil Nadu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਮਿਲੀ। ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰੀਥਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀਰੀਅਲ ਆਲਿਆਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜੋ 1999 ਵਿੱਚ ਸਨ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Career">{{Cite web |last=Kannan |first=Uma |date=28 January 2009 |title=Raghav and Preetha together |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/television/article30402.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101082929/http://www.newindianexpress.com/entertainment/television/article30402.ece |archive-date=1 November 2014 |access-date=11 October 2014 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref><ref name="Biogrpahy">{{Cite web |last=Rajeswari |first=Janani |date=15 March 2010 |title=Destiny's favourite |url=http://www.newindianexpress.com/education/edex/article258781.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101090106/http://www.newindianexpress.com/education/edex/article258781.ece |archive-date=1 November 2014 |access-date=11 October 2014 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref> ਉਸਨੇ ਸਨ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਈ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾਈ]] ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਡਾਂਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਜੋੜੀ ਨੰਬਰ ਵਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਰਾਘਵ ਨਾਲ ਸਟਾਰ ਵਿਜੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਜੋੜਾ ਤਿੰਨ ਫਾਈਨਲਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=6 January 2007 |title=When reality rules |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/when-reality-rules/article2238657.ece |access-date=11 October 2014 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਪ੍ਰੀਥਾ ਨੇ ਫੈਂਟੇਸੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ''ਨੰਜੂਪੁਰਮ'' ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਰਾਘਵ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Naig |first=Udhav |title=Nanjupuram |url=http://www.sify.com/movies/nanjupuram-review-tamil-14966728.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028080853/http://www.sify.com/movies/nanjupuram-review-tamil-14966728.html |archive-date=28 October 2014 |access-date=11 October 2014 |website=[[Sify]]}}</ref> ਇਹ ਰਾਘਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ।<ref>{{Cite news|location=Chennai}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੋਅ ''ਗੋਲਡ ਵਿਨਰ ਇਸਾਈ ਕੁਡੰਬਮ''<ref>{{Cite web |date=7 November 2008 |title=Vaelai Vaaippu Thagavalgal |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/vaelai-vaaippu-thagavalgal/article1436215.ece |access-date=11 October 2014 |website=[[The Hindu]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਤੇ ਚਿਠੀ (ਸਨ ਟੀਵੀ) ਅਤੇ ਮਾਰੂਮਾਗਲ (ਵਿਜੇ ਟੀਵੀ) ਵਰਗੇ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref name="Biogrpahy" /> ਉਸਨੇ ਕਲੈਗਨਾਰ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀਰੀਅਲ ਮਾਨਦਾ ਮਾਇਲਾਦਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ।<ref name="Career" /> ਉਹ ਇੱਕ [[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ]] ਅਤੇ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਡਾਂਸਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Biogrpahy" /> ਪ੍ਰੀਥਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''<nowiki/>'ਦੰਮ ਡੰਮ ਡੰਮ''' (2001) ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref name="Biogrpahy"/> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ [[ਮਸਕ਼ਤ|ਮਸਕਟ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਚੇਨਈ ਦੇ ਏਥੀਰਾਜ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਡੀਜੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ। ਡੀਜੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ ਰਾਘਵ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ [[ਓਹੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਓਹੀਓ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੀਥਾ ਨੇ ਪਬਲਿਕ ਸਪੀਕਿੰਗ ਅਤੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਸਿਖਾਇਆ।<ref name="Biogrpahy" /> ਉਹ ਵਿਪਰੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਫਟ-ਸਕਿੱਲ ਟ੍ਰੇਨਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="show"/> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ |- | 2000 | ''ਮੁਗਾਵਰੀ'' | ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਦੀ ਭੈਣ | ਡੈਬਿਊ ਫਿਲਮ |- | 2001 | ''ਡਮ ਡਮ ਡਮ'' | ਚਾਰੂ | |- | 2002 | ''ਹਾਂਜੀ!'' ''ਨੀ ਰੋਮਬਾ ਅਜ਼ਾਗਾ ਇਰੂਕੇ!'' | ਪ੍ਰੀਥਾ | |- | 2003 | ''ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਚਾਰ'' | ਸ਼ਰੂਤੀ | |} === ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ === * ''ਨੰਜੂਪੁਰਮ'' (2011) * ''ਟਿਕਟ'' (2017) === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === ; ਸੀਰੀਅਲ {| class="wikitable" ! style="background:#ccc;" |ਸਾਲ ! style="background:#ccc;" | ਟਾਈਟਲ ! style="background:#ccc;" | ਭੂਮਿਕਾ ! style="background:#ccc;" | ਚੈਨਲ |- | 2000 | ਅਲਾਯਮ | | rowspan="2" | ਸਨ ਟੀਵੀ |- | 2001 | ਚਿਠੀ | |- | 2002 | ਮਾਰੂਮਗਲ | | ਵਿਜੇ ਟੀ.ਵੀ. |- | 2003–2004 | ਸਹਾਨਾ | ਰਾਸੀ | ਜਯਾ ਟੀਵੀ |- | 2009 | ਅਰਾਸੀ | | rowspan="3" | ਸਨ ਟੀਵੀ |- | 2013–2014 | ਪਾਸਾਮਲਾਰ | ਉਮਾ |- | 2021 | ਅੰਬੇ ਵਾ | ਬੱਚਾ |} ; ਸ਼ੋਅ {| class="wikitable" ! style="background:#ccc;" |ਸਾਲ ! style="background:#ccc;" | ਟਾਈਟਲ ! style="background:#ccc;" | ਭੂਮਿਕਾ ! style="background:#ccc;" | ਚੈਨਲ |- | 2004–2006 | ਐਤਵਾਰ ਸਮਾਯਲ | ਮੇਜ਼ਬਾਨ | ਸਨ ਟੀਵੀ |- | 2006 | ਜੋੜੀ ਨੰਬਰ 1 | rowspan="3" | ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ | ਵਿਜੇ ਟੀ.ਵੀ. |- | 2007 | ਮਾਨਦਾ ਮਾਇਲਾਦਾ | ਕਲੈਗਨਾਰ ਟੀਵੀ |- | 2021 | ਰੌਡੀ ਬੇਬੀ | ਸਨ ਟੀਵੀ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|4801426}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] kb0fql6x9x5gk7tcxl1wk4bw8zhp1am 0 195443 848561 796764 2026-09-30T01:00:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848561 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਬਰਸ਼ਾ ਚੈਟਰਜੀ | image = | caption = | birth_name = ਬਰਸ਼ਾ ਚੈਟਰਜੀ | birth_date = | birth_place = | citizenship = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | known_for = | notable_works = ਇਸ਼ਕ ਕਾ ਰੰਗ ਸਫੇਦ <br/> ਆਪ ਕੇ ਆ ਜਾਨੇ ਸੇ }} '''ਬਰਸ਼ਾ ਚੈਟਰਜੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇਸ਼ਕ ਕਾ ਰੰਗ ਸਫੇਦ, ਆਪ ਕੇ ਆ ਜਾਣ ਸੇ, ਕਹਾਨੀ ਘਰ ਘਰ ਕੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਬੈਰਿਸਟਰ ਬਾਬੂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Barsha Chatterjee bags Shashi Sumeet's next on child marriage |url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/barsha-chatterjee-bags-shashi-sumeets-next-child-marriage-191228 |access-date=2021-05-10 |website=Tellychakkar.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=I still need to improve my performance: Barsha - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/i-still-need-to-improve-my-performance-barsha/articleshow/3145867.cms |access-date=2021-05-10 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ishq Ka Rang Safed actor in SAB TV's Chidiya Ghar |url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/ishq-ka-rang-safed-actor-sab-tvs-chidiya-ghar-160129 |access-date=2021-05-10 |website=Tellychakkar.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Team |first=Tellychakkar |title=Accident on the sets of Colors' Ishq Ka Rang Safed |url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/accident-the-sets-of-colors-ishq-ka-rang-safed-151231 |access-date=2021-05-10 |website=Tellychakkar.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title='Ishq Ka Rang Safed' actress bags another Television show! |url=https://www.indiaforums.com/article/ishq-ka-rang-safed-actress-bags-another-television-show_91356 |access-date=2021-05-10 |website=India Forums |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=মুম্বইয়ে চমক দিচ্ছেন বাংলার বর্ষা, জানালেন নিজের ‘বড়ে আচ্ছে লাগতে হ্যায়’ অভিজ্ঞতা |url=https://m.sangbadpratidin.in/article/exclusive-interview-of-actress-barsha-chatterjee/868995 |access-date=2024-12-28 |website=www.sangbadpratidin.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228102643/https://m.sangbadpratidin.in/article/exclusive-interview-of-actress-barsha-chatterjee/868995 |archive-date=2024-12-28 |url-status=dead}}</ref> == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == * ਇਸ਼ਕ ਕਾ ਰੰਗ ਸਫੇਦ ਰਚਨਾ ਵਜੋਂ * ਮਾਇਆ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪ ਕੇ ਆ ਜਾਨੇ ਸੀ * ਸ਼ਿਵਾਂਗੀ ਈਸ਼ਾਨ ਕੌਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਕਹਾਣੀ ਘਰ-ਘਰ ਕੀ|ਕਹਾਨੀ ਘਰ ਘਰ ਕੀ]] * ਉਡਾਨ<ref>{{Cite web |last=Rajesh |first=Srividya |date=2019-02-20 |title=Digvijay Purohit and Barsha Chatterjee roped in for Colors' Udaan |url=https://www.iwmbuzz.com/television/news/digvijay-purohit-barsha-chatterjee-roped-colors-udaan/2019/02/20 |access-date=2021-05-10 |website=IWMBuzz |language=en-US}}</ref> ਜਯਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਦੇਵੋਲੀਨਾ ਜਾਧਵ ਵਜੋਂ ਬੈਰਿਸਟਰ ਬਾਬੂ * ਨੀਲੀ ਛੱਤਰੀ ਵਾਲੇ<ref>{{Cite web |date=2015-01-09 |title=Abha Parmar to enter 'Neeli Chatri Waale' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/abha-parmar-to-enter-neeli-chatri-waale/ |access-date=2021-05-10 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> * ਚਿੜੀਆ ਘਰ * ਵਟ ਦ ਫੋਕਸ * ਬਸੰਤ * ਬਡੇ ਅੱਛੇ ਲਗਤੇ ਹੈਂ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|nm3243221}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] h61b7l4e89r5r13otzwt5e6cw7zuvgv 0 195757 848584 841140 2026-09-30T03:13:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848584 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Blue grapes in vineyard.jpg|thumb|ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ ਅੰਗੂਰ]] '''ਬੰਗਲੌਰ ਨੀਲਾ ਅੰਗੂਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Bangalore blue grape'''), ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ '''ਬੰਗਲੌਰ ਨੀਲਾ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ]] ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲੂੰਬੜੀ ਅੰਗੂਰ (''ਵਿਟਿਸ ਲੈਬਰਸਕਾ'') ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਇਹ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗੂਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ (ਬਾਕੀ ਦੋ ਥੌਮਸਨ ਸੀਡਲੈੱਸ ਅਤੇ ਅਨਬ-ਏ-ਸ਼ਾਹੀ ਦਿਲਕੁਸ਼ ਹਨ)।<ref>{{Cite web |title=Vineyards in Karnataka |url=http://www.karnataka.com/vineyards/ |access-date=25 January 2016 |publisher=karnataka.com |archive-date=30 ਜਨਵਰੀ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130004351/http://www.karnataka.com/vineyards/ |url-status=dead }}</ref> ਇਸਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਤੋਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਟੈਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਇਹ ਕਿਸਮ ਪਿਛਲੇ 150 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬੰਗਲੌਰ ਅਰਬਨ, ਚਿੱਕਬੱਲਾਪੁਰ ਅਤੇ [[ਕੋਲਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕੋਲਾਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="brand">{{Cite web |last=Subramanya |first=K V |title=Building brand value for Bangalore Blue grapes |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/building-brand-value-for-bangalore-blue-grapes/article2202606.ece |access-date=25 January 2016 |website=The Hindu}}</ref> ਇਸਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਸਿਰਫ਼ ਲਗਭਗ 5,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੰਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ;<ref>{{Cite web |title=Grape farmers get the blues |url=http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/grape-farmers-get-the-blues/article2697462.ece |access-date=25 January 2016 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਲਗਭਗ 450,000 ਟਨ ਫਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="toi" /> == ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ == ਬੰਗਲੌਰ ਬਲੂ, ਅਮਰੀਕੀ ਕੌਨਕੌਰਡ ਕਿਸਮ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਾਈਲੋਕਸੇਰਾ ਬੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਰੋਧ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ "ਲੂੰਬੜੀ ਵਰਗਾ ਸੁਆਦ" ਅਤੇ ਨਰਮ ਚਮੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Aravamudan |first=Sriram |title=Grapefully yours |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/columns/you/Grapefully-yours/articleshow/28480573.cms |access-date=25 January 2016 |website=[[Bangalore Mirror]]}}</ref> ਬੰਗਲੌਰ ਬਲੂ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਆਦਰਸ਼ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹਨ: ਲਾਲ ਰੇਤਲੀ ਦੋਮਟ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਦਿਨ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 35°C ਤੋਂ 37°C ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 12°C ਤੋਂ 15°C। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬੰਗਲੌਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਿਸਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਗੂਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਚੇ ਖਪਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੈਮ ਅਤੇ ਜੈਲੀ, ਜੂਸ ਅਤੇ ਜੂਸ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ; ਅਤੇ ਫੋਰਟੀਫਾਈਡ ਵਾਈਨ ਵਿੱਚ।<ref name="brand" /> == ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ == ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਬਲੂ ਨੂੰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਵਸਤੂਆਂ ਐਕਟ, 1999 ਦੇ ਤਹਿਤ, ਪੇਟੈਂਟ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲਰ-ਜਨਰਲ, [[ਚੇਨਈ]] ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਮੁੱਲ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।<ref name="brand" /><ref name="know">{{Cite web |last=Prabhu |first=Nagesh |title=Know your onions about Bangalore Blue and Rose |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/know-your-onions-about-bangalore-blue-and-rose/article2806867.ece |access-date=25 January 2016 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221071332/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/know-your-onions-about-bangalore-blue-and-rose/article2806867.ece |archive-date=21 ਦਸੰਬਰ 2016 |url-status=dead}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 2013 ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਚਿੱਕਾਬੱਲਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬੰਗਲੌਰ ਬਲੂ ਗ੍ਰੇਪਸ ਗ੍ਰੋਅਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਪੇਟੈਂਟ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।<ref name="know" /> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ]] nu3t19p8mddlf5yv4kt1tm10goj3w8k 0 195912 848508 845563 2026-09-29T21:04:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848508 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Pichu Sambamoorthi | image = Pichu Sambamoorthi.png | birth_date = {{Birth date|df=yes|1901|02|14}} | birth_place = [[Bitragunta]], [[Madras Presidency]], India | death_date = {{Death date and age|df=yes|1973|10|23|1901|02|14}} | occupation = [[Musicologist]]<br>Writer | years_active = 1928–1973 | known_for = Music academics | spouse = Anandavalli | awards = [[Padma Bhushan]]<br>[[Sangeetha Kalanidhi]] }} '''ਪਿਚੂ ਸੰਬਾਮੂਰਤੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤਿਰੂਪਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ।<ref name="Sambamurthy [Sambamoorthy], Pichu.">{{Cite web |date=2016 |title=Sambamurthy [Sambamoorthy], Pichu. |url=https://aroundlife.cn/grove/Entries/S51885.htm |access-date=1 April 2016 |publisher=Around Life}}{{Dead link|date=March 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਬਾਰੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਏ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਸਾਊਥ ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਮਿਊਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨਜ਼, ''ਮਹਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ'', ਸਾਊਥ ਇੰਡੀਆ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਸ੍ਰੂਤੀ ਵਾਦਿਆਜ਼ (ਡਰੋਨਜ਼) ਅਤੇ ਲਯ ਵਾਦਿਆਜ਼: ਟਾਈਮ-ਕੀਪਿੰਗ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਸ, ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਨਿਧੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1971 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |archive-date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead }}</ref> ਉਹ 1963 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਸਨ।<ref name="Sangeet Natak Akademi Fellowship">{{Cite web |date=2016 |title=Sangeet Natak Akademi Fellowship |url=http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/Fellows.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160727131515/http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/Fellows.html |archive-date=27 July 2016 |access-date=16 July 2016 |publisher=Sangeet Natak Akademi}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == 14 ਫਰਵਰੀ 1901 ਨੂੰ ਸਾਬਕਾ [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] (ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁੰਟੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ) ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਬਿਟਰਾਗੁੰਟਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੰਬਾਮੂਰਤੀ ਨੇ ਬੋਡੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਿਆ, ਐਮ. ਦੋਰਾਈਸਵਾਮੀ ਅਈਅਰ, ਐਸ. ਏ. ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਅਈਅਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ ਭਾਗਵਤਾਰ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵੋਕਲ ਅਤੇ ਵਾਇਲਿਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="P Sambamoorthy on Open Library">{{Cite web |date=2016 |title=P Sambamoorthy on Open Library |url=https://openlibrary.org/authors/OL8784A/P_Sambamoorthy |access-date=2 April 2016 |publisher=Open Library}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1928 ਵਿੱਚ, ਕੁਈਨ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ 1931 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਡਯੂਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਂਟ ਮਿਲਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਉਹ ਜਰਮਨ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਸ਼ਚੂਲ ਫਰ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅੰਡ ਥੀਏਟਰ ਮੁੰਚੇਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਸਟੈਟਲਿਚੇ ਅਕੈਡਮੀ ਡੇਰ ਟੋਂਕੁਨਸਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਵਿੱਚ ਸਂਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ,।<ref name="Sambamurthy [Sambamoorthy], Pichu."/> ਭਾਰਤ ਪਰਤਣ ਉੱਤੇ ਉਹ [[ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰੀਡਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ 1961 ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ''ਸੰਗੀਤ ਵਾਦਲਿਆ'', ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੋਏ। ਸੰਨ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤਿਰੂਪਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,ਜਿਥੇ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ 1966 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੱਕ ਰਹੇ ।<ref name="P Sambamoorthy on Open Library" /> ਸੰਬਾਮੂਰਤੀ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਧੀਨ [[ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।<ref name="P Sambamoorthy on Open Library"/> ਉਹਨਾਂ ਨੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇ-ਖੰਡਾਂ ਦਾ ਲੇਖ, ''ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ'' ਅਤੇ ਦੋ-ਖੰਡ ਦਾ ਜੀਵਨੀ ਬਿਰਤਾਂਤ, ''ਮਹਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ'' ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="Great composers / P. Sambamoorthy.">{{Cite web |date=2016 |title=Great composers / P. Sambamoorthy. |url=http://explore.bl.uk/primo_library/libweb/action/display.do?dscnt=1&fctN=facet_local20&elementId=6&recIdxs=6&rfnGrp=1&frbrVersion=2&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&fctV=request_to_reading_room&tab=local_tab&dstmp=1459602184768&gathStatTab=true&mode=Basic&vl(488279563UI0)=sub&indx=7&fromLogin=true&renderMode=poppedOut&rfnGrpCounter=1&vl(freeText0)=Composers&fn=search&vid=BLVU1&displayMode=full&ct=display&recIds=BLL01012495982&vl(1423900464UI1)=all_items&doc=BLL01012495982&tabs=detailsTab&fromLogin=true |access-date=2 April 2016 |publisher=British Library }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ 1962 ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ <nowiki><i id="mwYw">ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਦਾ ਕੈਟਾਲਾਗ</i></nowiki>, ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੀ-ਪ੍ਰਿੰਟਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ ,ਸਰਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਚੇਨਈ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੈ <ref name="Preface to the Fourth Edition">{{Cite web |date=12 September 1973 |title=Preface to the Fourth Edition |url=http://www.e-books-chennaimuseum.tn.gov.in/ChennaiMuseum/images/82/files/basic-html/page8.html |access-date=2 April 2016 |publisher=Chennai Museum |archive-date=21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421160756/http://www.e-books-chennaimuseum.tn.gov.in/ChennaiMuseum/images/82/files/basic-html/page8.html |url-status=dead }}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1971 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref name="Padma Awards"/> ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਾਨਿਧੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Recipients of Sangita Kalanidhi">{{Cite web |date=2016 |title=Recipients of Sangita Kalanidhi |url=http://www.musicacademymadras.in/fotemplate05.php?temp=ac1c9891-da71-11e2-b2c0-00167688e545&tc=acb9c3bc-f620-11e2-8d59-00304891133e&shid=acb9f4b8-f620-11e2-8d59-00304891133e |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304101059/http://www.musicacademymadras.in/fotemplate05.php?temp=ac1c9891-da71-11e2-b2c0-00167688e545&tc=acb9c3bc-f620-11e2-8d59-00304891133e&shid=acb9f4b8-f620-11e2-8d59-00304891133e |archive-date=4 March 2016 |access-date=2 April 2016 |publisher=Madras Music Academy}}</ref> ਸੰਬਾਮੂਰਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਨੰਦਾਵਲੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੀ 23 ਅਕਤੂਬਰ 1973 ਨੂੰ 72 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="Sambamurthy [Sambamoorthy], Pichu."/> ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, ''ਪ੍ਰੋ. ਸੰਬਾਮੂਰਤੀ, ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ'' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਚੁਣੀ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == === ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ === *   *   *   *   *   *   *   *   *   *   *   *   *   *   *   === ਤਾਮਿਲ === *   *   *   == ਚੁਨਿੰਦਾ ਪੁਸਤਕਾਂ == *   *   *   *   *   *   *   *   *   *   *   *   *   *   *   == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਲਾ * ਜਰਮਨ ਅਕੈਡਮੀ * ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} *   == ਹੋਰ ਪਡ਼੍ਹੋ == * {{Cite web |date=2001 |title=Homage to musicologist |url=http://www.thehindu.com/2001/02/23/stories/0923070d.htm |access-date=16 July 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2025|bot=medic}} * {{Cite web |last=Maithreyi Ramadurai |date=2001 |title=Remembering a pioneer |url=http://www.thehindu.com/2001/02/16/stories/0916070f.htm |access-date=16 July 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2025|bot=medic}} * ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ, V (2019) "ਲੌਸਟ ਲੈਂਡਮਾਰਕਸ ਆਫ਼ ਚੇਨਈ", ਮਦਰਾਸ ਮਿਊਜ਼ਿੰਗਜ਼, ਵਾਲੀਅਮ। XXIX ਨੰਬਰ 16, ਦਸੰਬਰ 1-15,2019 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1973]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1901]] a7dq6mub0mgmovsdhwug682dzscbgjf 0 196027 848555 799562 2026-09-29T23:28:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848555 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | honorific_prefix = Pandit | name = Puttaraj | honorific_suffix = Gawayigalu | image = Shree Guru Puttaraj Gawai.jpg | image_size = | caption = | birth_name = Puttayya | alias = Ubhaya Gayana Visharada, Ganayogi, Shivayogi, Kavishiromani, and Thribhasha KaviRathna | birth_date = {{birth date|1914|3|3|df=y}} | birth_place = Devagiri, Karnataka | origin = [[Devagiri, Karnataka|Devagiri]], [[Hanagal]], [[Karnataka]] | death_date = {{Death date and age|2010|9|17|1914|3|3|df=y}} | death_place = [[Gadag]], [[Karnataka]], | genre = [[Hindustani classical music]], [[Carnatic music]] etc. | occupation = singer, instrumentalist | years_active = 1933–2010 | label = | website = [https://web.archive.org/web/20101003231059/http://www.puttarajgavaiji.com/ PuttarajGavaiji.com] }} '''[[ਪੰਡਿਤ]]''' ਪੁੱਤਰਾਜ ਗਵਾਈਗਲੂ (ਜਨਮ 3 ਮਾਰਚ 1914 - ਦੇਹਾਂਤ 17 ਸਤੰਬਰ 2010) ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕੰਨਡ਼, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ 80 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਵੀਨਾ, ਤਬਲਾ, ਮ੍ਰਿਦੰਗਮ, ਵਾਇਲਿਨ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ (''ਭਜਨ'' ਵਚਨ) ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।<ref>{{Cite news|location=Chennai, India}}</ref>ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਸਨ। ਉਹ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦਾ]] ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|location=Chennai, India}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਧਾਰਵਾੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹਾਵੇਰੀ ਤਾਲੁਕ ਦੇ ਦੇਵਗਿਰੀ (ਹੁਣ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ ਹਾਵੇਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰੀਬ [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]] [[ਲਿੰਗਾਇਤ ਧਰਮ|ਵੀਰਸ਼ੈਵ ਜੰਗਮ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਰੇਵਿਆ ਵੈਂਕਟਪੁਰਮਥ ਅਤੇ ਸਿੱਦਮਾ ਸਨ।<ref>{{Cite news|location=Chennai, India}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Pandit Puttaraj Gawai The leading light of music passed away |url=http://ic-technews.com/entertainment/1344-pandit-puttaraj-gavai-the-leading-ight-of-music-passed-away |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100919145150/http://ic-technews.com/entertainment/1344-pandit-puttaraj-gavai-the-leading-ight-of-music-passed-away |archive-date=19 September 2010 |access-date=2010-09-18}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ 10 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸੁਰਗਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਮਾ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰਈਆ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਛਤਰ ਛਾਇਆ 'ਚ ਰਖਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। == ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ == ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦਾ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਵਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਗਵਈ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਣਯੋਗੀ ਪੰਚਕਸ਼ਰਾ ਗਵਈ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਗਏ ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਪੁਨਿਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ। ਪੰਚਕਸ਼ਰਾ ਗਵਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੰਦਰੀਗੀ ਰਾਘਵੇਂਦਰਚਰ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ, ਤਬਲਾ, ਵਾਇਲਿਨ ਅਤੇ 10 ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। == ਥੀਏਟਰ == ਪੁੱਤਰਾਜ ਗਵਈ ਨੇ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ ਅਪਾਹਜਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਭੋਜਨ, ਪਨਾਹ, ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ਬਲਕਿ ਥੀਏਟਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, "ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਕੁਮਾਰੇਸ਼ਵਰ ਕ੍ਰੁਪਾ ਪੋਸ਼ੀਤਾ ਨਾਟਯ ਕੰਪਨੀ" ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਟਕ 'ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਯੋਗੀ ਸਿਧਾਰਮਾ' ਨੇ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਸਫਲ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਆਈਆਂ।<ref>{{Cite web |date=17 September 2010 |title=Pandit Puttaraj Gavai: A beacon for thousands |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_pandit-puttaraj-gavai-a-beacon-for-thousands_1439357 |access-date=2010-09-18 |publisher=Press Trust of India}}</ref> == ਸਾਹਿਤ == ਪੁੱਤਰਾਜ ਗਵਈ ਨੇ ਅਧਿਆਤਮ, ਧਰਮ, ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ 80 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਕਈ 'ਸ਼ਾਰਨਾਂ' ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਨੂੰ [[ਬਰੇਲ|ਬ੍ਰੇਲ]] ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਲਿਖਿਆ। == ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ == ਪੁੱਤਰਾਜਾ ਗਵਈ ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਪੁਨਿਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ, ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਨੇਤਰਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਪੰਚਕਸ਼ਰਾ ਗਵਈ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1944 ਤੋਂ ਪੰਡਿਤ ਪੁੱਤਰਾਜ ਕਵੀ ਗਵਈ ਪੰਡਿਤ ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਪੁਨਿਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਮੁਖਿਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੰਚਕਸ਼ਰਾ ਗਵਈ ਨੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਦੇ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1942 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਪੁਨਿਆਸ਼ਰਮ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਨਸਲ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਸ਼ਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਦਾਨ ਦੇ ਬਲ 'ਤੇ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਚੇਲਿਆਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਅਤੇ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਧਿਆਪਕ, ਸਟੇਜ-ਕਲਾਕਾਰ, ਰੇਡੀਓ-ਕਲਾਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।"ਪੰਡਿਤ ਪੰਚਕਸ਼ਰੀ ਗਵਈ ਡਰਾਮਾ ਥੀਏਟਰ" ਪੰਡਤ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।ਪੁੱਤਰਾਜ ਗਵਈ ਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਟੇਜ ਡਰਾਮਾ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨਾਟਕ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਟੇਜ ਕਲਾਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਪੁਨਿਆਸ਼ਰਮ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ "ਕੀਰਤਾਨਾਚਾਰ" ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜੋ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੀਰਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਪੁਨਿਆਸ਼੍ਰਮ ਸਾਹਿਤ, ਸੰਗੀਤ, ਧਰਮ, ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਨਿਮਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੇ ਅਤੇ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਸਾਖ ਨੇ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਰਗ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।ਸ਼੍ਰੀ ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਪੁਨਿਆਸ਼ਰਮ, ਗਡਗ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ "ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ" ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।ਗਡਗ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀ ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਪੁਨਿਆਸ਼ਰਮ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਦਾਨ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੇਤਰਹੀਣ, ਅਨਾਥਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਸ਼ਰਮ 13 ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਮ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਪੁਨਿਆਸ਼ਰਮ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਦਮ 'ਤੇ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਰੇਡੀਓ ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਸਟੇਜ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਲਲਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਸ਼੍ਰੀ ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਪੁਨਿਆਸ਼ਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਨਸਲ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਖਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੁਖਿਆ,ਪੰਡਿਤ. ਪੁੱਤਰਾਜ ਕਵੀ ਗਵਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੇ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਹਨ। ਉਹ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਰਗੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। == ਵਿਦਿਆਰਥੀ == ਗਵਈ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਡ਼ਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੇਤਰਹੀਣ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Hindustani music doyen Puttaraj Gavai is dead |url=http://www.deccanherald.com/content/97224/hindustani-music-doyen-puttaraj-gavai.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100919152334/http://www.deccanherald.com/content/97224/hindustani-music-doyen-puttaraj-gavai.html |archive-date=2010-09-19}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨਃ # ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਪੁਰਾਣਿਕਮਥ <ref>{{Cite news|location=Chennai, India}}</ref> # ਐੱਸ. ਬਲੇਸ਼ # [[Veerashwar Madri|ਵੀਰਸ਼ਵਰ ਮਾਦਰੀ]] # [[Rajguru Guruswami Kalikeri|ਰਾਜਗੁਰੂ ਗੁਰੂਸਵਾਮੀ ਕਾਲੀਕੇਰੀ]], <ref>{{Cite web |date=20 May 2015 |title=Winners of Shishunala Sharief, Venkatappa awards announced |url=http://www.deccanherald.com/content/478574/winners-shishunala-sharief-venkatappa-awards.html}}</ref><ref>[http://www.thehindu.com/2003/10/31/stories/2003103101770600.html] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=April 2021|bot=medic}}</ref> # ਵੈਂਕਟੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ == Death == [[ਤਸਵੀਰ:Antim_Yatra.JPG|thumb|18 ਸਤੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਗਡਗ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰਾਜ ਗਵਈ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਯਾਤਰਾ]] 17 ਸਤੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਪੁਨਿਆਸ਼ਰਮ, ਗਡਗ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿਖੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਲਿੰਗਾਇਤ ਧਰਮ|ਵੀਰਸ਼ੈਵ]] ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 18 ਸਤੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਗਡ਼ਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। &nbsp;[[ਕਰਨਾਟਕ]] ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੋਗ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫਤਰਾਂ ਲਈ ਛੁੱਟੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Bangalore Thousands Bid Tearful Farewell to Hindustani Music Doyen Gavai |url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=85914&n_tit=Bangalore%3A+Thousands+Bid+Tearful+Farewell+to+Hindustani+Music+Doyen+Gavai |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011072937/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=85914&n_tit=Bangalore:+Thousands+Bid+Tearful+Farewell+to+Hindustani+Music+Doyen+Gavai |archive-date=2012-10-11 |website=www.daijiworld.com}} </ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ == ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=S a N G e E T y O G a S H R a M T R U S T |url=http://sangeetyogashram.org/puttarajgawai.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100903143904/http://sangeetyogashram.org/puttarajgawai.shtml |archive-date=3 September 2010 |access-date=2010-09-16}}</ref> === ਸੰਗੀਤ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ === * ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਗਿਆਨ * ਤਬਲਾ ਸ਼ੀਕਸ਼ਕਾ * ਗੁਰੂਸੁਧਾ ਭਾਗ 1 ਅਤੇ 2 * ਤਾਲ ਪੰਚਕਸ਼ਰਾ === ਕੰਨਡ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ === * ਅੱਕਮਹਾਦੇਵੀ ਪੁਰਾਣ * ਹਾਵੇਰੀ ਸ਼ਿਵਬਸਵ ਪੁਰਾਣ * ਅੰਕਲਾਗੀ ਅਡਵੀ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਪੁਰਾਣ * ਹੁਚਲ ਗੁਰੂ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਪੁਰਾਣ * ਪੁਰਥਾਨਰਾ ਪੁਰਾਣ * ਵੀਰਭਦਰੇਸ਼ਵਰ ਪੁਰਾਣ * ਕਾਲੀਕੇਰੀ ਗੁਰੂ ਮਹਿਮਾ ਪੁਰਾਣ * ਸ਼ਰਣ ਬਸਵੇਸ਼ਵਰ ਪੁਰਾਣ * ਸ੍ਰੀ ਅੰਕਲਾਗੀ ਅਦਿਵੇਸ਼ਵਰ ਪੁਰਾਣ * ਸ੍ਰੀ ਹਾਵੇਰੀ ਸ਼ਿਵਬਸਵ ਸਵਾਮੀ ਪੁਰਾਣ * ਗੁਲੇਡਾ ਗਡਿਲਿੰਗੇਸ਼ਵਰ ਪੁਰਾਣ * ਸ੍ਰੀ ਵੀਰਭਦਰੇਸ਼ਵਰ ਪੁਰਾਣ * ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਨ ਹੇਮਾਰੇਡੀ ਮੱਲਮਮਾ ਪੁਰਾਣਾ * ਚਿਕੇਨਕੋੱਪਾਡਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਨਵੀਰਾ ਸ਼ਰਨਾਰਾ ਪੁਰਾਣਾ * ਸ੍ਰੀ ਨਾਲਟਵਾਡ਼ਾ ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਪੁਰਾਣ * ਸ੍ਰੀ ਅੰਨਦਾਨੇਸ਼ਵਰ ਪੁਰਾਣ * ਗੁੱਡਾਪੁਰਾ ਦਾਨੰਮਾ ਦੇਵੀ ਪੁਰਾਣਾ * ਸ੍ਰੀ ਚਿੱਕੇਸ਼ਵਰ ਪੁਰਾਣ * ਸ੍ਰੀ ਕਲਾਕੇਰੀ ਗੁਰੂਮਾਹਿਮਾ ਪੁਰਾਣ === ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ === * ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਕੁਮਾਰ ਗੀਤਾ * ਕੁਮਾਰੇਸ਼ਵਰ ਕਾਵਿਆ * ਸ਼੍ਰੀ ਲਿੰਗਾ ਸੂਕਤਾ * ਤਤਪਰੀਆ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੀ ਰੁਦਰ * ਪੰਚਕਸ਼ਰਾ ਸੁਪ੍ਰਭਾਤ === ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ === * ਬਸਵ ਪੁਰਾਣ (ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ) * ਸਿੱਧਾ ਲਿੰਗ ਵਿਜੈ * ਸਿਧਾਂਤਾ ਸ਼ਿਕਾਮਨੀ ਆਦਿ। === ਕੰਨਡ਼ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ === * ਸ੍ਰੀ ਕੋਟੂਰੂ ਬਸਵੇਸ਼ਵਰ * ਨੇਲੂਰਾ ਨੰਬੀਆਕਾ * ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਣ ਚੇਨਈਆ * ਭਗਵਾਨ ਬਸਵੇਸ਼ਵਰ * ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂਦਰਸ਼ਨਾ * ਹਨਾਗੱਲਾ ਕੁਮਾਰੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਤਮਾ * ਸ੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਯੋਗੀ ਸਿਧਾਰਾਮੇਸ਼ਵਰ * ਸ਼ਿਵਯੋਗੀ ਮੋਲੀਗੀ ਮਾਰੀਆ * ਸ਼ੀਰਾਹੱਤੀ ਸ੍ਰੀ ਫਕੀਰੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਤਮਾ * ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਨ ਉਦਿਤਾਡੀ ਅੱਕਾਮਾਹਾਦੇਵੀ * ਸਤੀ ਸੁਕੰਨਿਆ * ਦਾਨਵੀਰਾ ਸ਼ਿਰਾਸੰਗੀ ਲਿੰਗਾਰਾਜਾਰੂ * ਮਹਾਰਾਤੀ ਭੀਸ਼ਮ * ਮਗਨਾ ਪ੍ਰੇਮਾ * ਦੇਵਰਾ ਦੁੱਡੂ === ਬ੍ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ === * ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ * ਉਪਨਿਸ਼ਾਦ * ਸ੍ਰੀ ਰੁਦਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == ਪੰਡਿਤ ਗਵਈ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੇਠਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ। * 1961-ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ "ਬਸਵ ਪੁਰਾਣ" ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ <ref>{{Cite news|location=Chennai, India}}</ref> * 1962-ਕੰਨਡ਼ ਸਾਹਿਤ ਪਰਿਸ਼ਦ, ਬੰਗਲੌਰ ਦੁਆਰਾ ਕੰਨਡ ਕਵੀ ਕੁਲੋਤਮ * 1970-[[ਕਰਨਾਟਕ]] ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀ * 1975-[[ਕਰਨਾਟਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ * 1998-ਨਡੋਜਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀ * 1998-ਕਨਕ ਪੁਰੰਦਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀ * 1998-ਕੰਨਡ਼ ਸਾਹਿਤ ਪਰਿਸ਼ਦ, ਗਡਗ ਦੁਆਰਾ ਗਿਆਨਯੋਗੀ। * 1998-ਕੇਂਦਰ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] * 1999-ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਸੰਗੀਤਾ ਵਿਦਵਾਨ * 2000-[[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਅਪਾਹਜਤਾਵਾਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ) * 2001-ਕੰਨਡ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ "ਨਡੋਜਾ ਅਵਾਰਡ" * 2002-[[Basavashree award|ਬਾਸਵਾਸ਼ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] * 2007-ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਾਲੀਦਾਸ ਸਨਮਾਨਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ * 2007-ਮੁਗਲਖੋਦ ਜਿਦਗਾ ਮੱਠ ਦੁਆਰਾ "ਸਿੱਧਸ਼੍ਰੀ ਅਵਾਰਡ" (ਐਡ ਅਰੁਣ ਐਸ. ਮਥਾਪਤੀ) * 2009-ਐਨ ਵਜਰਾਕੁਮਾਰ ਅਭਿਨੰਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਿਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2009-ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਰੂਮਾਕੁਡਾਲੂ ਚੌਦੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2010-[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20101003231059/http://www.puttarajgavaiji.com/ ਸਰਕਾਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਃ ਪੁਤਰਾਜ ਗਵਈਜੀ, ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਪੁਨਿਆਸ਼੍ਰਮਾ ਗਡਗ] * [https://web.archive.org/web/20100903143904/http://sangeetyogashram.org/puttarajgawai.shtml ਪੁੱਤਰਾਜ ਗਵਈ] *  [usurped] * [https://web.archive.org/web/20100203203325/http://www.hindu.com/2010/01/26/stories/2010012657640300.htm] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 7wbkwobceghuby2hi8gcfmny822tjuq 0 196081 848547 799764 2026-09-29T22:28:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848547 wikitext text/x-wiki '''ਪ੍ਰੀਥਾ ਜੈਯਾਰਮਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Preetha Jayaraman''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਹੈ। ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਪੀਸੀ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ। ਜੈਯਾਰਮਨ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਪਿਤ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੂੰ ਟੀਵੀਸੀ, ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ, ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਕਸਰ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਾਜ]] ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਦੋਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ''ਅਭਿਯੂਮ ਨਾਨੁਮ'' (2008) ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/Snap+click+roll/1/5435.html|title=Snap, click, roll|access-date=2016-10-16}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-preetha-it-was-a-new-experience-shooting-a-food-film/20140610.htm|title=Preetha: It was a new experience shooting a food film|newspaper=Rediff|access-date=2016-10-16}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/she-set-out-with-a-passion-to-experiment-new-angles/article367670.ece|title=She set out with a passion to experiment new angles|date=2009-01-04|newspaper=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2016-10-16}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਵੰਡਰ ਵੂਮੈਨ ਅਵਾਰਡਸ'' ਵਿੱਚ "ਬੈਸਟ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਵਾਰਡ" ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Prakash Upadhyaya |date=21 October 2019 |title=From Vijay's wife to Ajith's Viswasam director, Rashmika Mandanna to Keerthy Suresh, celebs galore at WW Awards |url=https://www.ibtimes.co.in/vijays-wife-ajiths-viswasam-director-rashmika-keerthy-suresh-celebs-wonder-women-awards-807492 |access-date=3 March 2020 |website=International Business Times}}</ref> ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ 4 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ !ਸਿਰਲੇਖ !ਭਾਸ਼ਾ !ਨੋਟ |- |2003 |''ਨੌਕ ਨੋਕ, ਆਈ ਐਮ ਲੁਕਿੰਗ ਟੂ ਮੈਰੀ'' |ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | |- |2007 |''ਕੰਨਮੂਚੀ ਯੇਨਾਦਾ'' |ਤਾਮਿਲ | |- |2008 |''ਅਭਿਯੁਮ ਨਾਨੁਮ'' |ਤਾਮਿਲ | |- |2009 |''ਆਕਾਸਮੰਥਾ'' |ਤੇਲਗੂ | |- |2011 |''ਆਇਦੋਂਦਲਾ ਏਡੂ'' |ਕੰਨੜ |1 of 5 ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ |- |2013 |''ਗੌਰਵਮ'' |ਤਾਮਿਲ<br />ਤੇਲਗੂ | |- |2014 |ਉਲਵਾਚਰੁ ਬਿਰਯਾਨੀ |ਤੇਲਗੂ | |- |2014 |ਇਨ ਯੂਰ ਕਿਚਨ |ਤਾਮਿਲ | |- |2014 |ਸਮਾਨ |ਕੰਨੜ | |- |2015 |ਬਾਕ੍ਸਰ |ਕੰਨੜ | |- | rowspan="2” " |2019 |ਫਕੀਰ ਆਫ਼ ਵੇਨਿਸ |ਹਿੰਦੀ |<ref>{{Cite web |last=Sunayana Suresh |date=29 May 2017 |title=Cinematographer Preetha Jayaraman heads to Bollywood |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/cinematographer-preetha-jayaraman-heads-to-bollywood/articleshow/58880654.cms |access-date=3 March 2020 |website=The Times of India}}</ref> |- |ਆਦਿ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੁਰਾਨਾ |ਕੰਨੜ |<ref>{{Cite web |last=Shilpa Sebastian R |date=15 November 2019 |title=Woman in a man's world: 'Vaanam Kottatum' cinematographer Preetha Jayaraman |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/meet-the-woman-cinematograoher-preetha-jayaraman-of-south-indian-cinema/article30075492.ece |access-date=3 March 2020 |website=The Hindu}}</ref> |- |2020 |ਵਾਨਮ ਕੋਟਟਮ |ਤਾਮਿਲ |<ref>{{Cite web |last= |date=8 January 2020 |title=Watch: Mani Ratnam's 'Vaanam Kottattum' teaser showcases intense family drama |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/watch-mani-ratnams-vaanam-kottattum-teaser-showcases-intense-family-drama/article30513656.ece |access-date=3 March 2020 |website=The Hindu}}</ref> |- | rowspan="2" |2021 |ਹੇ ਸਿਨਾਮਿਕਾ |ਤਾਮਿਲ | |- |ਬਦਵਾ ਰਸਾਲ |ਕੰਨੜ | |- |2022 |ਟਾਡਕਾ |ਹਿੰਦੀ | |- | rowspan="2" |2023 |ਧੂਮ |ਮਲਿਆਲਮ | |- |ਬਾਂਦਰਿਆਲੀ |ਕੰਨੜ |ਕਹਾਣੀਕਾਰ <ref>{{Cite web |title=Ganesh-Preetham Gubbi’s film titled 'Baanadariyalli' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2022/apr/02/ganesh-preetham-gubbis-film-titled-baanadariyalli-2436872.html |access-date=2023-09-25 |website=The New Indian Express}}</ref> |- |} == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] aeczfyk2tede0cft0wcggxc1eq4z383 0 196082 848574 799769 2026-09-30T02:06:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848574 wikitext text/x-wiki '''ਬੀ. ਆਰ. ਵਿਜੇਲਕਸ਼ਮੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''B. R. Vijayalakshmi''') ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬੀ.ਆਰ. ਪੰਥੁਲੂ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। <ref name="BR">{{Cite web |date=January 2004 |title=An Interview with B.R. Vijayalakshmi (Cinematographer) |url=http://www.chennaionline.com/interviews/brvijayalakshmi.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040131123208/http://www.chennaionline.com/interviews/brvijayalakshmi.asp |archive-date=2004-01-31 |access-date=16 May 2015 |website=Chennai Online}}</ref><ref name="kalki">{{Cite magazine|date=5 March 1995|title=பெண்ணென்று என்னை தனிமைப்படுத்தி கொள்வதில்லை|url=https://archive.org/details/kalki1995-03-05/page/10/mode/2up|magazine=[[Kalki (magazine)|Kalki]]|language=Ta|pages=10–13}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। == ਕਰੀਅਰ == ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕੈਮਰਾ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ।<ref name="kalki" /> ਉਸਨੇ 1980 ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ' ''ਨੇਂਜਾਥਾਈ ਕਿਲਾਥੇ''' ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="BR" /><ref name="CE">{{Cite web |last=ராஜா |first=செந்தில் நாதன் |title=உதிர்ந்தது ஓர் உதிரிப் பூ! |url=http://www.cinemaexpress.com/cinemaexpress/story.aspx?Title=%E0%AE%89%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%8D%E0%AE%A8%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%A4%E0%AF%81+%E0%AE%93%E0%AE%B0%E0%AF%8D+%E0%AE%89%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AE%BF%E0%AE%AA%E0%AF%8D+%E0%AE%AA%E0%AF%82!&artid=112243&SectionID=144&MainSectionID=144&SectionName=Fashion&SEO= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303211757/http://www.cinemaexpress.com/cinemaexpress/story.aspx?Title=%E0%AE%89%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AF%8D%E0%AE%A8%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%A4%E0%AF%81+%E0%AE%93%E0%AE%B0%E0%AF%8D+%E0%AE%89%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AE%BF%E0%AE%AA%E0%AF%8D+%E0%AE%AA%E0%AF%82!&artid=112243&SectionID=144&MainSectionID=144&SectionName=Fashion&SEO= |archive-date=3 March 2016 |access-date=18 November 2014 |website=Cinema Express |language=Tamil}}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ''ਕਾਈ ਕੋਡੁਕਮ ਕਾਈ'' (1984) ਅਤੇ ''ਪਿੱਲਈ ਨੀਲਾ'' (1985) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ "ਕਲੈਸ਼ ਵਰਕ" ਕੀਤਾ।<ref name="CE" /> ਉਸਦੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1985 ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਚਿੰਨਾ ਵੀਡੂ'' ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="kalki" /> ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਵਿਜੇਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ 1985 ਅਤੇ 1995 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 22 ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ<ref name="BR" /><ref name="CE" /> ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਵੀ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਅਤੇ ਜੀਐਮ ਕੁਮਾਰ ਸਮੇਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ''ਅਰੁਵਦਾਈ ਨਾਲ'' (1986), ''ਸਿਰਾਈ ਪਰਾਵਈ'' (1987) ਅਤੇ ''ਇਨਿਆ ਉਰਵੁ ਪੂਥਥੂ'' (1987) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿਵਾਨ ਦੀ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫਿਲਮ ''ਡੈਡੀ'' (1992) ਲਈ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲਿਖੀ। 1995 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਪੱਟੂ ਪਡਾਵਾ'' ਰਾਹੀਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਉਸਨੇ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ।<ref name="hindu22">{{cite news|last1=Rangarajan|first1=Malathi|date=27 March 2000|title=Success for the asking|work=[[The Hindu]]|url=http://www.thehindu.com/2000/03/27/stories/09270222.htm|url-status=dead|access-date=9 November 2014|archive-url=https://archive.today/20141109145636/http://www.thehindu.com/2000/03/27/stories/09270222.htm|archive-date=9 November 2014}}</ref><ref name="hindu42">{{cite news|last1=Rangarajan|first1=Malathi|date=2 May 2002|title=A winning combination|work=[[The Hindu]]|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/05/02/stories/2002050200050200.htm|url-status=dead|access-date=9 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20020928061056/http://thehindu.com/thehindu/mp/2002/05/02/stories/2002050200050200.htm|archive-date=28 September 2002}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ 1996 ਵਿੱਚ [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਇਲਿਆਰਾਜਾ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="hindu12">{{cite news|last1=Khajane|first1=Muralidhara|date=25 August 2011|title=The lens view|work=[[The Hindu]]|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/the-lens-view/article2396942.ece|access-date=9 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180319004406/http://www.thehindu.com/features/cinema/the-lens-view/article2396942.ece|archive-date=19 ਮਾਰਚ 2018|url-status=dead}}</ref> ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ''ਮਾਈ ਡਿਅਰ ਬੂਧਮ'' (ਮਾਈ ਡਿਅਰ ਡੇਵਿਲ), ''ਵੇਲਨ'' ਅਤੇ ''ਰਾਜਾ'' ''ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।'' ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਅਥੀਪੂੱਕਲ'' ''ਵੱਲੀ ਵਿੱਚ'' ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸੀਰੀਅਲ ''ਵਸੰਤਮ ਕਲੋਨੀ'' ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ।<ref name="BR" /> ''ਮਾਇਆ ਮਛਿੰਦਰਾ'' ( ਵਿਜੇ ਟੀਵੀ ) ਅਤੇ ''ਵੇਲਨ'' ( ਸਨ ਟੀਵੀ ) ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀ, [[ਸਾਰੇਗਾਮਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 2005 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਟੀਵੀ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਈ।<ref name="hindu32">{{cite news|last1=Umashanker|first1=Sudha|date=13 June 2006|title=As candid as her lens|work=The Hindu|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/as-candid-as-her-lens/article3194346.ece|access-date=9 November 2014}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇਗਾਮਾ ਨੇ ਕਾਰਵਾਂ ਨਾਮਕ ਰੇਡੀਓ ਵਰਗੇ MP3 ਪਲੇਅਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] mqsru2skpmg9m05hfivhmpobpr8jna4 0 196134 848554 837650 2026-09-29T23:28:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848554 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Jnan Prakash Ghosh | image = | image_size = | birth_name = Jnan Prakash Ghosh | birth_date = 8 May 1909 | origin = [[Kolkata]], India | death_date = {{death year and age|1997|1909|}} (aged 88) | genre = [[Hindustani Music|Hindustani Classical Music]] | occupation = Tabla player, [[musicologist]] | instrument = Vocals, [[Tabla]], [[Pump organ|Harmonium]] | years_active = | website = }} '''ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼''' (ਜਨਮ 8 ਮਈ 1909-ਦੇਹਾਂਤ 18 ਫਰਵਰੀ 1997) ਫਾਰੂਖਾਬਾਦ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ]] ਅਤੇ [[ਤਬਲਾ]] ਵਾਦਕ ਸਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੂ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦਵਾਰਕਾ ਨਾਥ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਪੋਤੇ ਸਨ , ਜਿਨਹਾਂ ਨੇ 1875 ਵਿੱਚ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ "ਦਵਾਰਕਿਨ" ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ "ਦਵਾਰਕਿਨ [[ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ]]" ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Pandit Jnan Prakash Ghosh |url=https://www.angelfire.com/music3/tabla/ghosh.htm |access-date=10 July 2013 |publisher=[[Angelfire]]}}</ref> '''ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼''' ਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਚਰਚ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਉਹ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਸੀ (ਉਹ ਫੁਟਬਾਲ, [[ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ|ਹਾਕੀ]], [[ਪੋਲੋ]] ਅਤੇ ਬਿਲੀਅਰਡਜ਼ ਖੇਡਦੇ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਵੀ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇੱਕ ਫੁਟਬਾਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਅੱਖ ਦੀ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਵੱਲ ਮੁੜੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਰਿਜਾ ਸ਼ੰਕਰ, ਮੁਹੰਮਦ ਸਗੀਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਦਬੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਾਰੂਖਾਬਾਦ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਮਸੀਹ ਖਾਨ ਤੋਂ ਤਬਲੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸ਼ਗਿਰਦ ਬਣ ਗਏ। ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਹੁਣ ਤਬਲੇ ਦੀ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।ਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਰਲਾ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਪੰਡਿਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਪਿਛੋਕਡ਼ ਵਾਲੇ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੂ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਦਵਾਰਕਨਾਥ ਘੋਸ਼ ਦਾ ਪੋਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1875 ਵਿੱਚ "ਦਵਾਰਕਿਨ [[ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ]]" ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ ।<ref>{{Cite web |title=Pandit Jnan Prakash Ghosh |url=https://www.angelfire.com/music3/tabla/ghosh.htm |access-date=10 July 2013 |publisher=[[Angelfire]]}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਚਰਚ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਉਹ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ (ਉਹ ਫੁਟਬਾਲ, [[ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ|ਹਾਕੀ]], [[ਪੋਲੋ]] ਅਤੇ ਬਿਲੀਅਰਡਜ਼ ਖੇਡਦੇ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਵੀ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇੱਕ ਫੁਟਬਾਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਅੱਖ ਦੀ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਵੱਲ ਮੁੜੇ । ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਰਿਜਾ ਸ਼ੰਕਰ, ਮੁਹੰਮਦ ਸਗੀਰਾ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਦਬੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫਾਰੂਖਾਬਾਦ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਮਸੀਤ ਖਾਨ ਤੋਂ ਤਬਲਾ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਚੇਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਬਲਾ ਸਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਹ ਸੌਰਵ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ ਅਤੇ 'ਸੰਗੀਤ ਰਿਸਰਚ ਅਕੈਡਮੀ' ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ''ਜਾਦੂਭੱਟ'', ਅੰਧਾਰੇ ਆਲੋ ਅਤੇ ''[[Rajlakshmi o Srikanta|ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਓ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ]]'' (1958) ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ।<ref>{{IMDb name|1279443}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>[http://www.saregama.com/Music/SongDetails.aspx?ISRC=INH100623694&FP=S&FPR=q=jnan/ct=Song/Col=Singer&MId=6&Index=1&CId=PSLP%205770 Saregama : Music]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=November 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> 'ਦ ਡਰੱਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪਰਕਸ਼ਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਐਨੀਮੇਟਡ ਸ਼ਾਰਟ ਬੀਡ ਗੇਮ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਈਸ਼ੂ ਪਟੇਲ]] ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="coll">{{Cite web |title=Bead Game |url=http://www.onf-nfb.gc.ca/eng/collection/film/?id=12547 |access-date=19 January 2011 |website=Collection page |publisher=[[National Film Board of Canada]]}}</ref> ਬੌਬਾਜ਼ਾਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ 25 ਡਿਕਸਨ ਲੇਨ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਉੱਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਕਸਰ ਆਉਣਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਗਾਇਕਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 1954 ਵਿੱਚ [[ਬੜੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਾਗ ਛਯਾਨਟ।<ref name="tehelka11">{{Cite web |last=Arunabha Deb |date=9 July 2011 |title=Striking familiar notes |url=http://archive.tehelka.com/story_main50.asp?filename=Ws090711Striking.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220070519/http://archive.tehelka.com/story_main50.asp?filename=Ws090711Striking.asp |archive-date=20 December 2013 |access-date=10 July 2013 |publisher=Tehelka}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਕਨਾਈ ਦੱਤਾ, ਸ਼ਿਆਮਲ ਬੋਸ, [[ਸ਼ੰਕਰ ਘੋਸ਼]], ਅਨਿੰਦੋ ਚੈਟਰਜੀ, ਅਤੇ ਨਿਖਿਲ ਘੋਸ਼, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਗਾਇਕ ਪ੍ਰਸੂਨ ਬੈਨਰਜੀ, [[ਪੰਡਿਤ ਅਜੋਏ ਚੱਕਰਵਰਤੀ|ਅਜੋਏ ਚੱਕਰਵਰਤੀ]], ਸੁਮਨ ਘੋਸ਼ ਅਤੇ [[Pandit Arun Bhaduri|ਅਰੁਣ ਭਾਦੁਡ਼ੀ]], ਅਤੇ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਲ ਗ੍ਰਾਂਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Founder">{{Cite web |date=2016 |title=Founder |url=http://www.sangitmahabharati.org/founder.html |access-date=May 18, 2016 |publisher=Sangit Mahabharati}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shivendra |title=Pandit Raj Kumar Mishra |url=http://musicalheritage.in/2016/09/14/pandit-raj-kumar-mishra/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180901165020/http://musicalheritage.in/2016/09/14/pandit-raj-kumar-mishra/ |archive-date=1 September 2018 |access-date=19 September 2016}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 December 2010 |title=Memory in melody |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article956457.ece |access-date=10 July 2013 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220100856/http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article956457.ece |archive-date=20 ਦਸੰਬਰ 2013 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 January 2011 |title=Classical music export |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-21/art-culture/28360012_1_classical-music-santoor-classical-instruments |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120418104420/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-21/art-culture/28360012_1_classical-music-santoor-classical-instruments |archive-date=18 April 2012 |access-date=10 July 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ 7 ਮਈ 2012 ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਦੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="times12">{{Cite web |date=7 May 2012 |title=Kolkata to remember Guru Jnan Prakash Ghosh |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-07/music-events/31609428_1_classical-music-kolkata-pt-ajoy-chakraborty |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220084139/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-07/music-events/31609428_1_classical-music-kolkata-pt-ajoy-chakraborty |archive-date=20 December 2013 |access-date=10 July 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == * 1968-ਡਰੱਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਵਾਲੀਅਮ. 1-ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ * 1979-ਡਰੱਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਵਾਲੀਅਮ. 2 ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ * 1985-ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਹਾਰਮੋਨਿਯਮ ਅਤੇ ਵਾਇਲਨ-ਈ. ਐਮ. ਆਈ. * 1993-ਕੀਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਰਾਗ-ਈ. ਐਮ. ਆਈ. * 2004-ਧੁਨ-ਸਾਰੇਗਾਮਾ * 2004-ਰਾਗ ਚਾਰੁਕੇਸ਼ੀ-ਸਾਰੇਗਾਮਾ * 2004-ਰਾਗ ਹਰੀਪ੍ਰਿਆ-ਸਾਰੇਗਾਮਾ * 2004-ਰਾਗ ਝਿੰਝੌਤੀ-ਸਾਰੇਗਾਮਾ * 2004-ਰਾਗ ਮਿਸ਼ਰਾ ਕਾਲੇਂਗਰਾ-ਸਾਰੇਗਾਮਾ * 2004-ਰਾਗ ਸ਼ਿਆਮ ਕਲਿਆਣ == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == ਸੰਨ 1974 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਡਾਂਸ ਐਂਡ ਡਰਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=SNA: List of Sangeet Natak Akademi ''Ratna Puraskar''winners (Akademi Fellows) |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/fellowslist.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023617/http://sangeetnatak.gov.in/sna/fellowslist.htm |archive-date=4 March 2016 |publisher=Official website}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1984 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Padma Awards |url=http://india.gov.in/myindia/advsearch_awards.php?start=20&award_year=1984&state=&field=&p_name=&award=All |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120217095838/http://india.gov.in/myindia/advsearch_awards.php?start=20&award_year=1984&state=&field=&p_name=&award=All |archive-date=17 February 2012 |access-date=8 March 2009 |publisher=Ministry of Communications and Information Technology (India)}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Jnan Prakash Ghoshਤੇਆਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ * last.fm 'ਤੇ [http://www.last.fm/music/Jnan+Prakash+Ghosh ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1997]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909]] dzfw23tdrgg8zci4d2uhhk6zr09r296 0 196429 848678 832189 2026-09-30T09:41:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848678 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = non_performing_personnel | name = Ravi | image = Bombay-ravi.jpg | image_size = | caption = | birth_name = Ravi Shankar Sharma | birth_date = {{birth date|df=yes|1926|3|3}} | birth_place = [[Delhi]], [[India]] | origin = | death_date = {{Death date and age|df=yes|2012|3|7|1926|3|3}}<ref name="death" /> | death_place = [[Mumbai, Maharashtra]], India | genre = | occupation = Film [[music director]] | instrument = | years_active = 1955–2005 | associated_acts = }} '''ਰਵੀ''' ਸ਼ੰਕਰ ਸ਼ਰਮਾ (ਜਨਮ 3 ਮਾਰਚ 1926-ਦੇਹਾਂਤ 7 ਮਾਰਚ 2012), ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਰਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਈ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="upperstall">{{Cite web |title=Ravi (composer) filmography |url=http://www.upperstall.com/people/ravi |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110425035842/http://www.upperstall.com/people/ravi |archive-date=25 April 2011 |access-date=3 December 2023 |website=Upperstall.com website}}</ref> [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਮ ਲਿਆ ਅਤੇ 1982 ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਬੰਬੇ ਰਵੀ''' ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਰਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਮਾਰਚ 1926 ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਈ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਸਮਾਰੋਹ ਸਮਾਰੋਹ 'ਜਸ਼ਨ ਏ ਜਮ੍ਹੂਰਿਯਤ' ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨੇਸ਼ਨ ਹੋਟਲ, ਫਤਿਹਪੁਰ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਰਫੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਵੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।<ref name="auto">{{Cite web |date=30 December 2018 |title=VBS - Ujale Unki Yadon ke - Music Director Ravi on Mohd Rafi - Part 1 |url=https://www.youtube.com/watch?v=s_JYPNNGe0Y |website=[[YouTube]]}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਯੰਤਰ ਵਜਾਉਣਾ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="auto" /> ਸੰਨ 1950 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੰਬਈ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਗਾਇਕ ਬਣਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।ਬੰਬਈ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਰਵੀ ਬੇਘਰ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਲਾਡ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ' ਤੇ ਸੌਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਓਹ ਇੱਕ ਟੀਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ।<ref name="deccan">{{Cite web |last=Bhagat |first=Shama |last2=Ravi Shankar Sharma |date=17 April 2011 |title='My son and his wife want to throw me out' |url=http://www.deccanchronicle.com/tabloid/sunday-chronicle/heartitude/%E2%80%98my-son-and-his-wife-want-throw-me-out%E2%80%99-709 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010225822/http://www.deccanchronicle.com/tabloid/sunday-chronicle/heartitude/%E2%80%98my-son-and-his-wife-want-throw-me-out%E2%80%99-709 |archive-date=10 October 2012 |access-date=3 December 2023}}</ref> ਰਵੀ ਦੀ ਖੋਜ [[ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ]] ਨੇ 1952 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ''ਆਨੰਦ ਮਠ'' (1952 ਦੀ ਫਿਲਮ) ਤੋਂ ''[[ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ]]'' ਵਿੱਚ ਬੈਕਿੰਗ ਵੋਕਲ ਗਾਉਣ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ [[ਉਰਦੂ|ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ]] ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਰਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref name="deccan"/> ਰਵੀ ਨੇ ਕਈ ਹਿੱਟ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂਃ ''[[ਚੌਧਵੀਂ ਕਾ ਚਾਂਦ]]'' (1960) ਦੋ ਬਦਨ (1966) ''ਹਮਰਾਜ਼'' (1967) ਆਂਖੇ (1968) ਅਤੇ ''ਨਿਕਾਹ'' (1982) । ਉਹਨਾਂ ਨੇ '<nowiki/>''[[ਘਰਾਨਾ]]''<nowiki/>' (1961) ਅਤੇ '<nowiki/>''ਖਾਨਦਾਨ''<nowiki/>' (1965) ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।<ref name="deccan"/> ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਕਤ, ''ਨੀਲ ਕਮਲ'' ਅਤੇ ''[[ਗੁਮਰਾਹ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਗੁਮਰਾਹ]]'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ 'ਆਜ ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਕੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੈ', 'ਬਾਬੁਲ ਕੀ ਦੁਆਏਂ ਲੇਤੀ ਜਾ', '<nowiki/>''ਡੌਲੀ ਚੱਢ ਕੇ ਦੁਲਹਨ ਸਸੁਰਾਲ ਚਲੀ''<nowiki/>' ਅਤੇ '''ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਬਨਾ ਹੈ ਦੁਲ੍ਹਾ''<nowiki/>' ਵਿਆਹ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ। ਰਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਤੋਰਾ ਮਨ ਦਰਪਣ ਕਹਿਲਾਏ', 'ਆਗੇ ਭੀ ਜਾਨੇ ਨਾ ਤੂ' ਅਤੇ 'ਸੁਨ ਲੇ ਪੁਕਾਰ ਆਈ' ਵਰਗੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]] ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ]] ਨੂੰ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1970 ਤੋਂ 1982 ਤੱਕ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਬਰੇਕ ਲਿਆ। ਸੰਨ 1982 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ '''ਨਿਕਾਹ''<nowiki/>' ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ [[ਸਲਮਾ ਆਗਾ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤਾਂ 'ਦਿਲ ਕੇ ਅਰਮਾਨ ਅਨੁਓਂ ਮੈਂ ਬੇਹ ਗਏ' ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਬੈਸਟ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="upperstall"/> 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ (ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ ਰਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੰਚ। 1986 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮਲਿਆਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਰੀਹਰਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਪੰਚਗਨੀ'' ਸੀ। ''ਸਾਗਰੰਗਲੇ'' ਅਤੇ ਆ ਰਾਤਰੀ ਮਾਂਜੂ ਪੋਈ (ਯਸ਼ੁਦਾਸ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਗੀਤ) ਹਿੱਟ ਸਨ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਹਰੀਹਰਨ ਦੀ 'ਨੱਖਕਸ਼ਥੰਗਲ' ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾ ਨੇ ਉਸੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ 'ਮੰਜਲਪ੍ਰਸਾਦਵੁਮ' ਲਈ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਸਾਲ 1989 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਵੈਸਾਲੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਸੁਪਰ ਹਿੱਟ ਰਹੇ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾ ਨੇ ਇਸੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ''ਇੰਦੂਪੁਸ਼ਪਮ ਚੂਡੀ ਨੀਲਕੁਮ'' ਲਈ ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਰਵੀ ਹਰੀਹਰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਵੀ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਬੈਨਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਕੰਪੋਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈਃ ਘੁੰਘਟ, ''ਘਰਾਨਾ'' ਗ੍ਰਿਹਸਤੀ, ਔਰਤ, ਸਮਾਜ ਕੋ ਬਦਲਾਲੋ (ਜੇਮਿਨੀ ''ਮੇਹਰਬਾਨ'', ਦੋ ਕਾਲੀਆਂ (ਏਵੀਐਮ) ਭਰੋਸਾ, ਅਤੇ ''ਖੰਡਨ'' (ਵਾਸੂ ਫਿਲਮਾਂ) । ਰਵੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਚੋਪੜਾ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਗੁਮਰਾਹ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਗੀਤਕਾਰ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 'ਵਕਤ', 'ਹਮਰਾਜ਼', 'ਆਦਮੀ ਔਰ ਇਨਸਾਨ', 'ਧੁੰਦ', 'ਨਿਕਾਹ' ਅਤੇ 'ਦੇਹਲੀਜ਼' ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਲ ਟਾਈਮ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਉਹ 'ਸਾਹਿਰ' ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਹਿਜ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਆਜ ਔਰ ਕਲ', 'ਕਾਜਲ', 'ਅੰਖੇ', 'ਨੀਲਕਮਲ', 'ਦੋ ਕਲਿਆਂ', 'ਅਮਾਨਤ', 'ਗੰਗਾ ਤੇਰਾ ਪਾਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ' ਅਤੇ 'ਏਕ ਮਹਿਲ ਹੋ ਸਪਨਾ ਕਾ' ਲਈ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਧੁਨਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਰਵੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਾਂਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ 1946 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਦੀ 1986 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref name="deccan"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਵੀਨਾ ਅਤੇ ਛਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਜੈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਅਜੈ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵਰਸ਼ਾ ਉਸਗਾਓਂਕਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।<ref name="deccan" /> ਰਵੀ ਦੀ ਮੌਤ 7 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ 86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। == ਪੁਰਸਕਾਰ == * [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ 1971 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ <ref name="deccan"/> * ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ (1994) ਪਰਿਣਯਮ, ਸੁਕਰੁਥਮ * ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ (1986,1992) ਨੱਖਸ਼ਥੰਗਲ, ਸਰਗਮ * ਸਰਬੋਤਮ ਪਿਛੋਕਡ਼ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ (1993) <ref name="hindu2" /> * ਬੈਸਟ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ-ਮਲਿਆਲਮ ''ਪਰੀਨਾਮ''-1994 <ref>{{Cite web |title=42nd South Filmfare Awards |url=https://archive.org/download/42ndAnnualFilmfaresouthawardsTeluguMalayalamwinners/IMG_20161006_074048%5B1%5D.jpg |publisher=[[Filmfare]]}}</ref> * ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ, (1962,1966) ਫਿਲਮਾਂ ''ਘਰਾਨਾ'' ਵਿੱਚ (1961) * ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਕਲਾਸ਼੍ਰੀ ਅਵਾਰਡ (ਆਈ. ਡੀ. 1) -ਚੇਨਈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਤੇਲਗੂ === * ''ਸਰੀਗਾਮਾਲੂ'' (1994) === ਪੰਜਾਬੀ === * ''ਸੱਜਣ ਠੱਗ'' (1981) * ''ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂ'' (1983) === ਹਿੰਦੀ === ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਹਿੱਟ ਧੁਨਾਂ ਦਾ ਸੇਹਰਾ ਰਵੀ ਦੇ ਸੈਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। "ਚੰਦਾ ਮਾਮਾ ਦੂਰ ਕੇ" ਦੀ ਧੁਨ ਨੇ ਫਿਲਮ ''ਤੇਜਾਬ'' ਦੇ ਹਿੱਟ ਗੀਤ "ਏਕ ਦੋ ਤੀਨ" ਦੀ ਧੁਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਰਵੀ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਖਤੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ। * ''ਵਚਨ'' (1955) <ref name="deccan"/><ref name="hindu2" /> * ''ਅਲਬੇਲੀ'' (1955) * ''ਇੰਸਪੈਕਟਰ'' (1956) ਸੰਗੀਤ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ * ਏਕ ਸਾਲ (1957) * ''ਨਰਸੀ ਭਗਤ'' (1957) * ਦਿੱਲੀ ਕਾ ਠੱਗ (1958) <ref name="citwf" /> * ''ਦੁਲਹਨ'' (1958) * ''ਘਰ ਸੰਸਾਰ'' (1958) * ''ਮਹਿੰਦੀ'' (1958) * ''ਚਿਰਾਗ ਕਹਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਹਾਂ'' (1959) * ''ਜਵਾਨੀ ਕੀ ਹਵਾ'' (1959) <ref name="citwf" /> * ''ਨਈ ਰਾਹੇਂ'' (1959) * ''ਅਪਨਾ ਘਰ'' (1960) * ''[[ਚੌਧਵੀਂ ਕਾ ਚਾਂਦ]]'' (1960) <ref name="citwf">{{Cite web |title=Ravi filmography |url=http://citwf.com/person352739.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420142600/http://citwf.com/person352739.htm |archive-date=20 April 2016 |access-date=28 September 2023 |website=Complete Index To World Film (CITWF) website}}</ref><ref name="deccan" /> * ਘੁੰਘਟ (1960) <ref name="citwf" /> * ''ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਔਰ ਸਹੀ'' (1960) * ਮੋਡ੍ਰ੍ਨ ਗਰਲ (1961) * ''[[ਘਰਾਨਾ]]'' (1961) <ref name="citwf" /> * ਨਜ਼ਰਾਨਾ (1961) <ref name="citwf" /> * ''ਪਿਆਰ ਕਾ ਸਾਗਰ'' (1961) * ਵਾਂਟੇਡ (1961) <ref name="citwf" /> * ਸਲਾਮ ਮੇਮਸਾਹਿਬ (1961) * ਚਾਈਨਾ ਟਾਊਨ (1962) * ''ਬਾਜੇ ਘੁੰਗਰੂ'' (1962) * ''ਰਾਖੀ'' (1962) * ''ਟਾਵਰ ਹਾਊਸ'' (1962) <ref name="citwf" /> * ਗਲਰਜ਼ ਹੋਸਟਲ (1962) * ''ਇਸੀ ਕਾ ਨਾਮ ਦੁਨੀਆ ਹੈ'' (1962) * ''ਬੰਬੇ ਕਾ ਚੋਰ'' (1962) * ''ਆਜ ਔਰ ਕਲ'' (1963) * ''ਗਹਿਰਾ ਦਾਗ'' (1963) * ''[[ਗੁਮਰਾਹ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਗੁਮਰਾ]]<nowiki/>ਹ'' (1963) <ref name="hindu2" /> * ''ਪਿਆਰ ਕਾ ਬੰਧਨ'' (1963) * ''ਨਰਤਕੀ'' (1963) * ''ਉਸਤਾਦੋਂ ਕੇ ਉਸਤਾਦ'' (1963) <ref name="citwf" /> * ''ਯੇ ਰਾਸਤੇ ਹੈਂ ਪਿਆਰ ਕੇ'' (1963) * ਭਰੋਸਾ (1963) * ''ਮੁਲਜ਼ਿਮ'' (1963) * ''ਪਿਆਰ ਕੀਆ ਤੋ ਡਰਨਾ ਕੀਆ'' (1963) <ref name="citwf" /><ref name="upperstall"/> * ਗ੍ਰੈਹਸਥਿ (1963) * ''ਕੌਨ ਅਪਨਾ ਕੌਨ ਪਰਾਇਆ'' (1963) <ref name="upperstall" /> * ਦੂਰ ਕੀ ਆਵਾਜ਼ (1964) * ''[[ਸ਼ਹਿਨਾਈ]]'' (1964) <ref name="upperstall" /> * ''ਕਾਜਲ'' (1965) * ''ਖਾਨਦਾਨ'' (1965) <ref name="citwf" /> * ਵਕਤ (1965) <ref name="upperstall" /><ref name="hindu2" /> * ''ਬਹੂ ਬੇਟੀ'' (1965) * ਦੋ ਬਦਨ (1966) <ref name="citwf" /><ref name="upperstall" /> * ''ਦਸ ਲਾਖ'' (1966) * ''ਫੂਲ ਔਰ ਪੱਥਰ'' (1966) <ref name="upperstall" /> * ''ਸਗਾਈ'' (1966) * ''ਯੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਤਨੀ ਹਸੀਨ ਹੈ'' (1966) * ਔਰਤ (1967) <ref name="upperstall" /> * ''ਹਮਰਾਜ਼'' (1967) <ref name="hindu2" /> * ''ਮੇਹਰਬਾਨ'' (1967) <ref name="upperstall" /> * ''ਨਈ ਰੋਸ਼ਨੀ'' (1967) <ref name="citwf" /><ref name="upperstall" /> * ''ਆਂਖੇਂ'' (1968) * ਦੋ ਕਲੀਆਂ (1968) * ''ਗੌਰੀ'' (1968) <ref name="citwf" /> * ਮਨ ਕਾ ਮੀਤ (1968) * ''ਨੀਲ ਕਮਲ'' (1968) <ref name="upperstall" /><ref name="hindu2" /> * ''ਪੈਸਾ ਯਾ ਪਿਆਰ'' (1969) <ref name="upperstall" /> * ਆਦਮੀ ਔਰ ਇਨਸਾਨ (1969) <ref name="upperstall" /> * ''ਅਨਮੋਲ ਮੋਤੀ'' (1969) * ''ਬੜੀ ਦੀਦੀ'' (1969) * ਡੋਲੀ (1969) <ref name="upperstall" /> * ''ਏਕ ਫੂਲ ਦੋ ਮਾਲੀ'' (1969) <ref name="upperstall" /> * ''ਸਮਾਜ ਕੋ ਬਦਲ ਡਾਲੋ'' (1970) * ''ਚਿੰਗਾਰੀ'' (1971) * ''ਬਾਬੁਲ ਕੀ ਗਲੀਆਂ'' (1972) <ref name="upperstall" /> * ''ਧੜਕਨ'' (1972) * ''ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ'' (1972) * ''ਧੁੰਦ'' (1973) <ref name="upperstall" /> * ''ਮਹਿਮਾਨ'' (1973) * ਸੋਨੇ ਕੇ ਹਾਥ (1973) * ''ਘਟਨਾ'' (1974) * ''ਏਕ ਮਹਿਲ ਹੋ ਸਪਨਾ ਕਾ'' (1975) <ref name="upperstall" /> * ''ਵੰਦਨਾ'' (1975) * ''ਅਮਾਨਤ'' (1977) <ref name="citwf" /> * ''ਆਦਮੀ ਸਡ਼ਕ ਕਾ'' (1977) <ref name="upperstall" /> * ''ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ'' (1980) * ''ਨਿਕਾਹ'' (1982) <ref name="citwf" /><ref name="upperstall" /> * ''ਆਜ ਕੀ ਆਵਾਜ਼'' (1984) <ref name="upperstall" /> * ''ਮੁਝੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੋ'' (1984) * ''ਹਮ ਦੋ ਹਮਾਰੇ ਦੋ'' (1984) * ''ਤਵਾਈਫ'' (1985) <ref name="upperstall" /> * ''ਖਾਮੋਸ਼ ਨਿਗਹੇਂ'' (1986) * ''ਦਹਲੀਜ਼'' (1986) <ref name="upperstall" /> * ਅਵਾਮ (1987) <ref name="upperstall" /> * ''ਘਰ ਕਾ ਸੁਖ'' (1987) * ''ਮੇਰਾ ਸੁਹਾਗ'' (1987) * ''ਏਕ ਅਲਗ ਮੌਸਮ'' (2003) === ਮਲਿਆਲਮ (ਜਿਵੇਂ ਬੰਬੇ ਰਵੀ ਅਤੇ ਰਵੀ ਬੰਬੇ) === * ''ਪੰਚਗਨੀ'' (1986) * ਨੱਖਕਸ਼ਥੰਗਲ (1986) <ref name="hindu" /><ref name="hindu2" /> * ''ਵੈਸ਼ਾਲੀ'' (1988) <ref name="hindu2" /> * ''ਓਰੂ ਵਡੱਕਨ ਵੀਰਗਾਥਾ'' (1989) <ref name="hindu2" /> * ''ਵਿਦਿਅਰੰਭਮ'' (1990) * ''ਸਰਗਮ'' (1992) <ref name="hindu2" /> * ''ਗ਼ਜ਼ਲ'' (1993) * ਪਥੇਮ (1993) * ਪਰਿਣਯਮ (1994) * ''ਸੁਕਰੁਥਮ'' (1994) * ''ਕਾਲੀਵਾਕੂ'' (ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ) (1996) * ''ਪੰਜ ਤਾਰਾ ਹਸਪਤਾਲ'' (1997) * ਮਨਸਿਲ ਓਰੁ ਮੰਜੂਥੁਲੀ (2000) * ''ਮਯੂਕਹਮ'' (2005) === ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ਿਲਮ ਆਡੀਓ ਐਲਬਮ (ਮਲਿਆਲਮ) === * ''ਆਵਨੀ ਕਨਵੁਕਲ'' (1997) <ref>{{Cite web |title=Bombay Ravi |url=http://malayalasangeetham.info/php/displayProfile.php?category=musician&artist=Bombay%20Ravi |access-date=28 December 2011 |website=Malayalam Movie Database |publisher=Malayalasangeetham.info |archive-date=12 ਮਾਰਚ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312224009/http://malayalasangeetham.info/php/displayProfile.php?category=musician&artist=Bombay%20Ravi |url-status=dead }}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਹਿੰਦੀ === ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਿੱਟ ਗੀਤ ਰਚਣ ਦਾ ਸੇਹਰਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਵੀ ਦੇ ਸਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। "ਚੰਦਾ ਮਾਮਾ ਦੂਰ ਕੇ" ਵਰਗੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗਾਣਿਆਂ ਨੇ 1988 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਤੇਜਾਬ'' ਦੇ ਹਿੱਟ ਗੀਤ "ਏਕ ਦੋ ਤੀਨ" ਦੀ ਧੁਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਰਵੀ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਸੀ , "ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਖਤੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਰਚਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="hindu2">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/05/27/stories/2002052701090200.htm|title=Tuning Melodiously: Ravi|last=Radhika Rajamani|work=The Hindu newspaper|access-date=3 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20040302184127/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/05/27/stories/2002052701090200.htm|archive-date=2 March 2004}}</ref> ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾ ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਨੇ ਅਪਣਾ ਸੰਗੀਤਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ :- * ''ਵਚਨ'' (1955) <ref name="deccan"/><ref name="hindu2" /> * ''ਅਲਬਲੀ'' (1955) * ''ਇੰਸਪੈਕਟਰ'' (1956) ਸੰਗੀਤ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ * ਏਕ ਸਾਲ (1957) * ''ਨਰਸੀ ਭਗਤ'' (1957) * ਦਿੱਲੀ ਕਾ ਠੱਗ (1958) <ref name="citwf" /> * ''ਦੁਲਹਨ'' (1958) * ''ਘਰ ਸੰਸਾਰ'' (1958) * ''ਮਹਿੰਦੀ'' (1958) * ''ਚਿਰਾਗ ਕਹਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਹਾਂ'' (1959) * ''ਜਵਾਨੀ ਕੀ ਹਵਾ'' (1959) <ref name="citwf" /> * ''ਨਈ ਰਾਹੇਂ'' (1959) * ''ਅਪਨਾ ਘਰ'' (1960) * ''[[ਚੌਧਵੀਂ ਕਾ ਚਾਂਦ|ਚੌਧਵੀੰ ਕਾ ਚਾਂਦ]]'' (1960) <ref name="citwf"/><ref name="deccan" /><ref name="hindu2"/> * ਘੁੰਘਟ (1960) <ref name="citwf" /> * ''ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਔਰ ਸਹੀ'' (1960) * ਮੋਡ੍ਰਨ ਗਰਲ (1961) * ''[[ਘਰਾਨਾ]]'' (1961) <ref name="citwf" /> * ਨਜ਼ਰਾਨਾ (1961) <ref name="citwf" /> * ''ਪਿਆਰ ਕਾ ਸਾਗਰ'' (1961) * ਵਾਂਟੇਡ (1961) <ref name="citwf" /> * ਸਲਾਮ ਮੇਮਸਾਹਿਬ (1961) * ਚਾਈਨਾ ਟਾਊਨ (1962) * ''ਬਾਜੇ ਘੁੰਗਰੂ'' (1962) * ''ਰਾਖੀ'' (1962) * ''ਟਾਵਰ ਹਾਊਸ'' (1962) <ref name="citwf" /> * ਗਰਲਜ਼ ' ਹੋਸਟਲ (1962) * ''ਇਸੀ ਕਾ ਨਾਮ ਦੁਨੀਆ ਹੈ'' (1962) * ''ਬੰਬੇ ਕਾ ਚੋਰ'' (1962) * ''ਆਜ ਔਰ ਕਲ'' (1963) * ''ਗਹਿਰਾ ਦਾਗ'' (1963) * ''[[ਗੁਮਰਾਹ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਗੁਮਰਾ]]<nowiki/>ਹ'' (1963) <ref name="hindu2" /> * ''ਪਿਆਰ ਕਾ ਬੰਧਨ'' (1963) * ''[[ਨਰਤਕੀ (1963 ਫ਼ਿਲਮ)|ਨਰਤਕੀ]]'' (1963) * ''ਉਸਤਾਦੋਂ ਕੇ ਉਸਤਾਦ'' (1963) <ref name="citwf" /> * ''ਯੇ ਰਾਸਤੇ ਹੈਂ ਪਿਆਰ ਕੇ'' (1963) * ਭਰੋਸਾ (1963) * ''ਮੁਲਜ਼ਿਮ'' (1963) * ''ਪਿਆਰ ਕਿਆ ਤੋ ਡਰਨਾ ਕਿਆ'' (1963) <ref name="citwf" /><ref name="upperstall"/> * ਗ੍ਰੈਹਸਥੀ (1963) * ''ਕੌਨ ਅਪਨਾ ਕੌਨ ਪਰਾਇਆ'' (1963) <ref name="upperstall" /> * ਦੂਰ ਕੀ ਆਵਾਜ਼ (1964) * ''[[ਸ਼ਹਿਨਾਈ]]'' (1964) <ref name="upperstall" /> * ''ਕਾਜਲ'' (1965) * ''ਖਾਨਦਾਨ'' (1965) <ref name="citwf" /> * ਵਕਤ (1965) <ref name="upperstall" /><ref name="hindu2" /> * ''ਬਹੂ ਬੇਟੀ'' (1965) * ਦੋ ਬਦਨ (1966) <ref name="citwf" /><ref name="upperstall" /> * ''ਦਸ ਲਾਖ'' (1966) * ''ਫੂਲ ਔਰ ਪੱਥਰ'' (1966) <ref name="upperstall" /> * ''ਸਗਾਈ'' (1966) * ''ਯੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਤਨੀ ਹਸੀਨ ਹੈ'' (1966) * ਔਰਤ (1967) <ref name="upperstall" /> * ''ਹਮਰਾਜ਼'' (1967) <ref name="hindu2" /> * ''ਮੇਹਰਬਾਨ'' (1967) <ref name="upperstall" /> * ''ਨਈ ਰੋਸ਼ਨੀ'' (1967) <ref name="citwf" /><ref name="upperstall" /> * ''ਆਂਖੇਂ'' (1968) * ਦੋ ਕਲੀਆਂ (1968) * ''ਗੌਰੀ'' (1968) <ref name="citwf" /> * ਮਨ ਕਾ ਮੀਤ (1968) * ''ਨੀਲ ਕਮਲ'' (1968) <ref name="upperstall" /><ref name="hindu2" /> * ''ਪੈਸਾ ਯਾ ਪਿਆਰ'' (1969) <ref name="upperstall" /> * ਆਦਮੀ ਔਰ ਇਨਸਾਨ (1969) <ref name="upperstall" /> * ''ਅਨਮੋਲ ਮੋਤੀ'' (1969) * ''ਬੜੀ ਦੀਦੀ'' (1969) * ਡੋਲੀ (1969) <ref name="upperstall" /> * ''ਏਕ ਫੂਲ ਦੋ ਮਾਲੀ'' (1969) <ref name="upperstall" /> * ''ਸਮਾਜ ਕੋ ਬਦਲ ਡਾਲੋ'' (1970) * ''ਚਿੰਗਾਰੀ'' (1971) * ''ਬਾਬੁਲ ਕੀ ਗਲੀਆਂ'' (1972) <ref name="upperstall" /> * ''ਧੜਕਨ'' (1972) * ''ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ'' (1972) * ''ਧੁੰਦ'' (1973) <ref name="upperstall" /> * ''ਮਹਿਮਾਨ'' (1973) * ਸੋਨੇ ਕੇ ਹਾਥ (1973) * ''ਘਟਨਾ'' (1974) * ''ਏਕ ਮਹਿਲ ਹੋ ਸਪਨੋਂ ਕਾ'' (1975) <ref name="upperstall" /> * ''ਵੰਦਨਾ'' (1975) * ''ਅਮਾਨਤ'' (1977) <ref name="citwf" /> * ''ਆਦਮੀ ਸੜਕ ਕਾ'' (1977) <ref name="upperstall" /> * ''ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ'' (1980) * ''ਨਿਕਾਹ'' (1982) <ref name="citwf" /><ref name="upperstall" /> * ''ਆਜ ਕੀ ਆਵਾਜ਼'' (1984) <ref name="upperstall" /> * ''ਮੁਝੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੋ'' (1984) * ''ਹਮ ਦੋ ਹਮਾਰੇ ਦੋ'' (1984) * ''ਤਵਾਈਫ'' (1985) <ref name="upperstall" /> * ''ਖਾਮੋਸ਼ ਨਿਗਾਹੇਂ'' (1986) * ''ਦਹਲੀਜ਼'' (1986) <ref name="upperstall" /> * ਅਵਾਮ (1987) <ref name="upperstall" /> * ''ਘਰ ਕਾ ਸੁਖ'' (1987) * ''ਮੇਰਾ ਸੁਹਾਗ'' (1987) * ''ਏਕ ਅਲਗ ਮੌਸਮ'' (2003) === ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ (ਬੰਬੇ ਰਵੀ ਅਤੇ ਰਵੀ ਬੰਬੇ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ) === * ''ਪੰਚਗਨੀ'' (1986) <ref name="hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/master-of-melody/article2593974.ece|title=Master of Melody|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=3 November 2011|work=The Hindu newspaper|access-date=3 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216080348/https://www.thehindu.com/features/cinema/master-of-melody/article2593974.ece|archive-date=16 ਦਸੰਬਰ 2023|url-status=dead}}</ref><ref name="hindu2"/> * ਨੱਖਕਸ਼ਥੰਗਲ (1986) <ref name="hindu" /><ref name="hindu2" /> * ''ਵੈਸ਼ਾਲੀ'' (1988) <ref name="hindu2" /> * ''ਓਰੂ ਵਡੱਕਨ ਵੀਰਗਾਥਾ'' (1989) <ref name="hindu2" /> * ''ਵਿਦਿਅਰੰਭਮ'' (1990) * ''ਸਰਗਮ'' (1992) <ref name="hindu2" /> * ''ਗ਼ਜ਼ਲ'' (1993) * ਪਥੇਮ (1993) * ਪਰਿਣਯਮ (1994) * ''ਸੁਕਰੁਥਮ'' (1994) * ''ਕਾਲੀਵਾਕੂ'' (ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ) (1996) * ''ਫਾਈਵ ਸਟਾਰ ਹੋਸਪਿਟਲ'' (1997) * ਮਨਸਿਲ ਓਰੁ ਮੰਜੂਥੁਲੀ (2000) * ''ਮਯੂਕਹਮ'' (2005) === ਪੰਜਾਬੀ === * ''ਸੱਜਣ ਠੱਗ'' (1981) * ''ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂ'' (1983) === ਤੇਲਗੂ === * ''ਸਰੀਗਾਮਾਲੂ'' (1994) === ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ਿਲਮ ਆਡੀਓ ਐਲਬਮ (ਮਲਿਆਲਮ) === * ''ਆਵਨੀ ਕਨਵੁਕਲ'' (1997) <ref>{{Cite web |title=Bombay Ravi |url=http://malayalasangeetham.info/php/displayProfile.php?category=musician&artist=Bombay%20Ravi |access-date=28 December 2011 |website=Malayalam Movie Database |publisher=Malayalasangeetham.info |archive-date=12 ਮਾਰਚ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312224009/http://malayalasangeetham.info/php/displayProfile.php?category=musician&artist=Bombay%20Ravi |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=0712428|name=Ravi}} * [https://web.archive.org/web/20040302184127/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/05/27/stories/2002052701090200.htm ''ਹਿੰਦੂ'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ] * [http://www.malayalasangeetham.info/php/displayProfile.php?category=musician&artist=Bombay%20Ravi ਬੰਬੇ ਰਵੀ ਐਮ. ਐਸ. ਆਈ. (ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241130075810/https://malayalasangeetham.info/php/displayProfile.php?category=musician&artist=Bombay%20Ravi |date=2024-11-30 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] lmpguuasgw54qspzl3r5jjwb7xxdxcj 0 196434 848700 847519 2026-09-30T11:25:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848700 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = ਸਾਗਰ ਕੰਨਿਆ<ref name="auto1">[http://mcomments.outlookindia.com/story.aspx?sid=4&aid=205437 Unknown]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | name = ਰੁਪਾਲੀ ਰੇਪਾਲੇ | image = File:Rupali Repale receiving National Adventure Award.jpg{{!}}border<!-- Please do not change to a different image unless a very specific reason is given for doing so and consensus has been achieved in the talk page. Such image additions will be reverted --> | image_size = | alt = ਰੁਪਾਲੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ | caption = ਰੀਪਲੇ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ{{!}}ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਸ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ<ref>{{Cite web|url=http://pib.nic.in/archieve/phtgalry/pg0699/pg9ju99/0906994.html|title=Untitled Page}}</ref> | birth_date = {{birth date and age |df=yes|1982|2|3}} | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = | parents = | relatives = | website = {{url|http://www.rupaliaqua.com}} }} '''ਰੁਪਾਲੀ ਰਾਮਦਾਸ ਰੇਪਾਲੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rupali Ramdas Repale;''' ਜਨਮ 3 ਫਰਵਰੀ 1982 ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ), ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਓਪਨ-ਵਾਟਰ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਤੈਰਾਕ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਈਐਥਲੀਟ ਹੈ। ਉਸਨੇ 15 ਅਗਸਤ 1994 ਨੂੰ ਸੋਲੋ ਤੈਰਾਕੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 16 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 7 ਮਿੰਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਚੈਨਲ ਤੈਰਾਕੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ 1994 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਚੈਨਲ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਸਫਲ ਤੈਰਾਕ (12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ) ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Rupali Ramdas Repale 1994 &#124; Channel Swimming Association |url=http://www.channelswimmingassociation.com/swim/2942/rupali-ramdas-repale/}}</ref><ref>{{Cite web |title=English Channel swim by Rupali Ramdas Repale on 15 August 1994 {{!}} Dover.UK.com |url=https://www.dover.uk.com/channel-swimming/swims/1994-08-15/rupali-ramdas-repale |access-date=2025-02-20 |website=www.dover.uk.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="auto">{{Cite web |title=CSA Awards &#124; Channel Swimming Association |url=http://www.channelswimmingassociation.com/awards/?award=43&year=1994}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਤੈਰਾਕੀ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਲ ਸੱਤ ਸਟ੍ਰੇਟ, ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਸਟ੍ਰੇਟ, ਪਾਲਕ ਸਟ੍ਰੇਟ, ਬਾਸ ਸਟ੍ਰੇਟ, ਕੁੱਕ ਸਟ੍ਰੇਟ, ਰੋਬੇਨ ਆਈਲੈਂਡ ਚੈਨਲ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ-ਧਰਮਤਾਰ ਚੈਨਲ ਤੈਰਾਕੀ ਕੀਤੀ।<ref>[http://www.thehindu.com/2000/03/25/stories/0725100c.htm Unknown] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=April 2021|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 February 2022 |title=Water Nymph &#124; Outlook India Magazine |url=http://www.outlookindia.com/magazine/story/water-nymph/205437 |access-date=24 ਮਾਰਚ 2025 |archive-date=10 ਅਕਤੂਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010044758/https://www.outlookindia.com/magazine/story/water-nymph/205437 |url-status=dead}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਰੁਪਾਲੀ ਰੇਪਾਲੇ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਮਦਾਸ ਰੇਪਾਲੇ ਅਤੇ ਰੇਖਾ ਰੇਪਾਲੇ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਵਿੱਤੀ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਨ। ਪੇਂਡੂ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ ਭਾਂਡੁਪ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ। ਰੁਪਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬ੍ਰਾਈਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਜੂਨੀਅਰ ਕਾਲਜ ਭਾਂਡੁਪ-(ਪੱਛਮ) ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=The Telegraph - Calcutta : Careergraph |url=http://www.telegraphindia.com/1050504/asp/careergraph/story_4694804.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150703135918/http://www.telegraphindia.com/1050504/asp/careergraph/story_4694804.asp |archive-date=3 July 2015 |access-date=19 February 2016}}</ref> ਰੁਪਾਲੀ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੈਰਾਕੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਵੱਲ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਤੈਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਕੋਚਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਤੈਰਾਕੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਟ੍ਰਾਈਥਲੋਨ ਈਵੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। == ਤੈਰਾਕੀ ਕਰੀਅਰ == * 1994: [[ਇੰਗਲਿਸ਼ ਚੈਨਲ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਤੋਂ [[ਫ਼ਰਾਂਸ|ਫਰਾਂਸ]], 16 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 7 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 34 ਕਿਲੋਮੀਟਰ। ਸਾਲ 1994 ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਤੈਰਾਕ।<ref name="auto"/> * 1994: [[ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਪਣਜੋੜ|ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਸਟ੍ਰੇਟ]], [[ਸਪੇਨ]] ਤੋਂ [[ਮੋਰੱਕੋ|ਮੋਰੋਕੋ]], 5 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 5 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 28 ਕਿਲੋਮੀਟਰ।<ref>{{Cite web |title=Cruce a Nado Ida Reglamentario |url=http://www.acneg.com/acneg%20ingles/One%20way.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015073652/http://www.acneg.com/acneg%20ingles/One%20way.html |archive-date=15 October 2013 |access-date=2013-10-14}}</ref> * 1995: [[ਮੁੰਬਈ]] ਤੋਂ ਧਰਮਤਾਰ ਦੋ-ਪਾਸੜ [[ਗੇਟਵੇ ਆਫ ਇੰਡਿਆ|ਗੇਟਵੇ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਤੈਰਾਕੀ, 21 ਘੰਟੇ 30 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ 72 ਕਿਲੋਮੀਟਰ।<ref>{{Cite web |last=Darpan |first=Pratiyogita |date=June 2000 |title=Competition Science Vision |url=https://books.google.com/books?id=iegDAAAAMBAJ&q=rupali+repale+dharamtar&pg=PA449}}</ref> * 1995: [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਤੋਂ [[ਭਾਰਤ]], 11 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 5 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ। * 1996: ਬਾਸ ਸਟ੍ਰੇਟ, ਫਿਲਿਪ ਬੇ ਤੋਂ [[ਮੈਲਬਰਨ|ਮੈਲਬੌਰਨ]], 17 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ 65 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਸਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਸ਼ਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਿੰਜਰੇ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੈਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। * 1998: ਕੁੱਕ ਸਟ੍ਰੇਟ, ਪੇਗਾਨੋ ਤੋਂ ਵਾਈਪੀਰੋ ਬੇ ( [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ) ਤੱਕ, 19 ਘੰਟੇ 44 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਸਫਲ ਤੈਰਾਕੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ<ref>{{Cite web |date=31 January 2009 |title=Cook Strait swimming record smashed |url=http://www.stuff.co.nz/sport/364994/Cook-Strait-swimming-record-smashed}}</ref> * 2000: ਥ੍ਰੀ ਐਂਕਰ ਬੇ ਤੋਂ ਰੌਬੇਨ ਆਈਲੈਂਡ ( [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ]] ) ਦੋ-ਪਾਸੜ। 7 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ।<ref>{{Cite web |title=ape Long Distance |url=http://www.capeswim.com/#records |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306122036/http://capeswim.com/#records |archive-date=6 March 2016 |access-date=19 February 2016}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 1995 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਸਵਰਗੀ [[ਸ਼ੰਕਰ ਦਯਾਲ ਸ਼ਰਮਾ|ਸ਼ੰਕਰ ਦਿਆਲ ਸ਼ਰਮਾ]], ਭੋਪਾਲ ਦੁਆਰਾ '''ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ''' ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * '''ਤੇਨਜ਼ਿੰਗ ਨੋਰਗੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਡਵੈਂਚਰ ਅਵਾਰਡ,''' ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰੀ (ਭਾਰਤ) ਮਾਨਯੋਗ [[ਉਮਾ ਭਾਰਤੀ]], ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ 1999 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name="t1996">{{Cite press release|title=National Adventure Awards, Indira Gandhi NSS Awards to be presented|date=4 June 1999|url=http://pibarchive.nic.in/archive/releases98/lyr99/l0699/r040699.html#7|accessdate=18 September 2020}}</ref> * '''ਹਿਮਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ,''' ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਜਪਾਲ ਸਵਰਗੀ ਮਾਨਯੋਗ ਡਾ. ਪੀ.ਸੀ. ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ, ਮੁੰਬਈ ਦੁਆਰਾ 1995 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। * '''ਸਾਗਰ ਕੰਨਿਆ ਦਾ''' ਖਿਤਾਬ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। * '''ਡੌਲਫਿਨ ਕਵੀਨ ਦਾ''' ਖਿਤਾਬ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਮੌਜੂਦਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਰੁਪਾਲੀ, ਰੁਪਾਲੀ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਣੀ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਅਧਾਰਤ ਘਰੇਲੂ ਉਪਕਰਣ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸਵੀਮਿੰਗ ਪੂਲ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਕੋਚਿੰਗ ਦੇਣਾ ਪਸੰਦ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ]] 60ifekd0w48g0qufwu9i3m15mez9lbg 0 196504 848394 814468 2026-09-29T14:56:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848394 wikitext text/x-wiki '''ਤਨਿਕਸ਼ਾ ਖੱਤਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Taniksha Khatri;''' 23 ਸਤੰਬਰ 2003)<ref>{{Cite web |title=Taniksha Khatri {{!}} Overview |url=https://fie.org/athletes/46311 |access-date=2024-09-25 |website=FIE}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ|ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼]] ਹੈ ਜੋ [[ਏਪੇ|ਏਪੀ]] ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=TOPS development fencer Taniksha Khatri aims to adopt lessons from ex-world champion Nathalie Moellhausen |url=https://www.aninews.in/news/sports/others/tops-development-fencer-taniksha-khatri-aims-to-adopt-lessons-from-ex-world-champion-nathalie-moellhausen20230526185236/ |access-date=2024-09-25 |website=ANI News |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2022-08-15 |title=Taniksha Khatri, Jubraj Singh win silver in Junior Commonwealth Fencing Championships |url=https://thebridge.in/fencing/junior-commonwealth-taniksha-jubraj-silver-34554 |access-date=2024-09-25 |website=The Bridge |language=en}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਖੱਤਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ 2003 ਨੂੰ ਕਰਨਾਲ, [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸੋਨੂੰ ਖੱਤਰੀ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਐਥਲੀਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਕਾਰਨ ਖੇਡਾਂ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Two-Odd {{!}} Taniksha khatris journey of fencing against all odds |url=https://two-odd.com/articlepage/taniksha-khatris-journey-of-fencing-against-all-odds/72?fbclid=PAZXh0bgNhZW0CMTEAAabBwrirlRtzJyEKYZN7uNhpyKbIw1FNc3A4p38tpHdAb8IqRds2rgpSlrE_aem_gYKW-0YKR4UuZm97Wvr2nQ |access-date=2024-11-16 |website=two-odd.com}}</ref> ਖੱਤਰੀ ਦੀ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2015 ਵਿੱਚ ਡੀਏਵੀ ਪੁਲਿਸ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸਮਰ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Fencer Taniksha Khatri turns focus to Los Angeles Olympics, after falling short of Paris |url=https://khelnow.com/more-sports/taniksha-khatri-exclusive-interview-202404 |access-date=2024-07-31 |website=Khel Now |language=en-us}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਖੱਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਇੱਕ ਫੋਇਲ ਫੈਂਸਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅੰਡਰ-14 ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਆਪਣੇ ਕੋਚ, ਮੋਹਿਤ ਅਸ਼ਵਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ 'ਤੇ, ਉਹ ਏਪੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਐਪੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜੂਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣੀ। ਖੱਤਰੀ 2022 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Fencer Taniksha Khatri turns focus to Los Angeles Olympics, after falling short of Paris |url=https://khelnow.com/more-sports/taniksha-khatri-exclusive-interview-202404 |access-date=2024-07-31 |website=Khel Now |language=en-us}}</ref> ਦੋਹਾ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ 124 ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 31ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web |date=2022-01-30 |title=Teenage Indian fencer Taniksha Khatri claims major upset win at Doha Grand Prix |url=https://thebridge.in/fencing/taniksha-khatri-teenage-indian-fencer-upset-win-28783 |access-date=2024-07-31 |website=thebridge.in |language=en}}</ref> ਪੈਰਿਸ 2024 ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਖੁੰਝ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ 2028 ਓਲੰਪਿਕ 'ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Fencer Taniksha Khatri turns focus to Los Angeles Olympics, after falling short of Paris |url=https://khelnow.com/more-sports/taniksha-khatri-exclusive-interview-202404 |access-date=2024-07-31 |website=Khel Now |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-02 |title=Fencer Taniksha Khatri credits international training for gritty show in Olympic Qualifiers - |url=https://indianmotoring.com/fencer-taniksha-khatri-credits-international-training-for-gritty-show-in-olympic-qualifiers/ |access-date=2024-07-31 |language=en-US}}</ref> == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == === ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" !ਸਾਲ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਨਤੀਜਾ ! ਹਵਾਲਾ |- | 2022 | ਏਪੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ |{{Flagicon|ENG}} [[Julia Caron|ਜੂਲੀਆ ਕੈਰਨ]] | | <ref>{{Cite web |title=Day 6 - Junior Women's Epee Individual |url=https://engarde-service.com/competition/savin/cfc22/jwe |access-date=2024-10-03 |website=engarde-service.com}}</ref> |- | 2022 | ਏਪੀ ਟੀਮ |{{Flagicon|ENG}} [[British Fencing|ਇੰਗਲੈਂਡ]] | | <ref>{{Cite web |title=Day 8 - Junior Women's Epee Team |url=https://engarde-service.com/competition/savin/cfc22/jwe-t |access-date=2024-10-03 |website=engarde-service.com}}</ref> |} === ਏਸ਼ੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" !ਸਾਲ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਨਤੀਜਾ ! ਹਵਾਲਾ |- | 2022 | ਏਪੀ ਟੀਮ | ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ | | <ref>{{Cite web |title=INTERNATIONAL FENCING FEDERATION - The International Fencing Federation official website |url=https://fie.org/competitions/2022/775 |access-date=2024-11-28 |website=INTERNATIONAL FENCING FEDERATION - The International Fencing Federation official website |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203033446/https://fie.org/competitions/2022/775 |archive-date=2024-12-03 |url-status=dead}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2003]] kqh6w0ziksxamecclqjzxuws7opzc0f 0 196795 848631 802908 2026-09-30T06:31:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848631 wikitext text/x-wiki '''ਮਾਲਿਨੀ ਚਿਬ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Malini Chib;''' ਜਨਮ 1966) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਪੰਗਤਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ [[ਲੇਖਕ]] ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਪਾਲਸੀ ਹੈ। ਚਿਬ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ''"ਵਨ ਲਿਟਲ ਫਿੰਗਰ"'' ਕਿਤਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਟਾਈਪ ਕਰਕੇ ਲਿਖੀ।<ref name="The Hindu2">[http://www.thehindu.com/features/magazine/article2763388.ece Able Crusader] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} -'The Hindu'</ref><ref name="disabilityhorizons2">[http://disabilityhorizons.com/2011/07/one-little-finger-one-big-review/ One Little Finger – One Big Review!] - 'Disability Horizons'</ref><ref>[http://www.ndtv.com/article/india/fight-for-empowering-the-differently-abled-88176 Fight for empowering the differently-abled] - NDTV</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਮਾਲਿਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 1966 ਵਿੱਚ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਨਮ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਪਾਲਸੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਮਾਪੇ ਉਸਦੀ ਬਿਹਤਰ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨਿਖਿਲ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਰਿਵਾਰ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸਕੂਲ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, [[ਮਿੱਠੂ ਅਲੂਰ|ਮਿੱਠੂ ਅਲੂਰ ਨੇ]] "ਦ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਾਲਿਨੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਥਾਮਸ ਡੇਲਾਰੂ ਸਕੂਲ, ਜੋ ਕਿ ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਪਾਲਸੀ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਉਹ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ [[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ]] ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਜੈਂਡਰ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ। ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਸ਼ੋਨਾਲੀ ਬੋਸ]] ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਦਸੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ, ਚਿਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਆਤਮਕਥਾ ''ਵਨ ਲਿਟਲ ਫਿੰਗਰ'' ਲਿਖੀ ਜੋ ਸੇਜ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=One Little Finger {{!}} SAGE India |url=https://in.sagepub.com/en-in/sas/one-little-finger/book236822#author-s----editor-s- |access-date=16 December 2017 |website=in.sagepub.com}}</ref> ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''"ਆਈ ਫੀਲ ਨਾਰਮਲ ਇਨਸਾਈਡ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ ਲਿਖਿਆ।'' ''ਬਾਹਰ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਹੈ!'' ਆਸ਼ਾ ਹੰਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਸੇਜ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ''"ਡਿਸੇਬਿਲਿਟੀ, ਜੈਂਡਰ ਐਂਡ ਦ ਟ੍ਰੈਜੈਕਟਰੀਜ਼ ਆਫ਼ ਪਾਵਰ"'' ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ।<ref>{{Cite web |title=Disability, Gender and the Trajectories of Power {{!}} SAGE India |url=https://in.sagepub.com/en-in/sas/disability-gender-and-the-trajectories-of-power/book245340#description |access-date=16 December 2017 |website=in.sagepub.com}}</ref> ਚਿਬ ADAPT ਰਾਈਟਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ADAPT (ਏਬਲ ਡਿਸਏਬਲ ਆਲ ਪੀਪਲ ਟੂਗੇਦਰ) ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਰਾਈਟਸ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ "ਯੋਗ" ਅਤੇ "ਅਪਾਹਜ" ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਸੰਮਲਿਤ" ਸਮਾਜ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ '''''"'''ਸਾਰਿਆਂ'''"''''' ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=ADAPT - Adapt Rights Group (ARG) |url=http://www.adaptssi.org/AdaptRightsGroup.html |access-date=16 December 2017 |website=www.adaptssi.org |archive-date=7 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180207160238/http://www.adaptssi.org/AdaptRightsGroup.html |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ADAPT ਰਾਈਟਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਕਾਲਤ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਪਾਹਜ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ 'ਸੰਮਲਿਤ ਨੌਕਰੀ ਮੇਲਾ' ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਕਾਰਪੋਰੇਟਾਂ, ਮਾਪਿਆਂ, ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਲਈ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਕੋਰਸ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=ADAPT : THE TRUSTEES AND GOVERNING BODY |url=http://www.adaptssi.org/trusteeandgovernngbody.html |access-date=16 December 2017 |website=www.adaptssi.org |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113245/http://www.adaptssi.org/trusteeandgovernngbody.html |url-status=dead }}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == 2011 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਚਿਬ ਨੂੰ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਅਪਾਹਜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Ministry of Social Justice and Empowerment (Disability Division) 2011 Awards |url=http://socialjustice.nic.in/pdf/awardeelist11.pdf}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਪਾਲਸੀ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਚਿਬ ਨੂੰ ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਪਾਲਸੀ ਅਲਾਇੰਸ, [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਪੰਗਤਾ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਗਲੋਬਲ ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਪਾਲਸੀ ਦਿਵਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == 2014 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ''[[ਮਾਰਗਰੀਟਾ ਵਿਦ ਅ ਸਟਰੌਅ|ਮਾਰਗਰੀਟਾ ਵਿਦ ਏ ਸਟ੍ਰਾ]]'' ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਕਲਕੀ ਕੋਚਲਿਨ|ਕਲਕੀ ਕੋਚਲਿਨ ਨੇ]] ਉਸ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਇਹ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੋਚਲਿਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]] 9y1h6t18yehju8ww1k7gotiiovvrnye 0 197282 848393 807980 2026-09-29T14:48:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848393 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Dutch settlement at Chunchura on the Hugli river, West Benga Wellcome V0050427 (cropped).jpg|thumb|300x300px| ''ਚਿਨਸੁਰਾ, ਬੰਗਾਲ (1787) ਵਿਖੇ ਡੱਚ ਬਸਤੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼'' ।]] '''ਡੱਚ ਭਾਰਤ''' ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਹ ਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ 18ਵੀਂ-19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਵਿੱਚ ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਚੌਕੀਆਂ ਸਨ। ਦਰਅਸਲ, ਪੂਰੇ ਡੱਚ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵੀ 'ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ' ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ 'ਡੱਚ ਇੰਡੀਆ' ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਡੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ [[डच सिलोन|- ਡੱਚ ਸੀਲੋਨ]], [[डच कोरोमण्डल|ਡੱਚ ਕੋਰੋਮੰਡਲ]], [[डच मालाबार|ਡੱਚ ਮਾਲਾਬਾਰ]], ਡੱਚ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ [[डच सूरत|ਡੱਚ ਸੂਰਤ]]। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, 'ਡੱਚ ਇੰਡੀਜ਼' ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ (ਮੌਜੂਦਾ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ|ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ)]], [[डच वेस्ट इंडीज|ਡੱਚ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼]] (ਮੌਜੂਦਾ [[ਸੂਰੀਨਾਮ]] ) ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ [[नीदरलैण्ड्स एन्टीलीज|ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਐਂਟੀਲਜ਼]] ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸ== [[ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਉੱਤੇ ਡੱਚਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ 1605 ਤੋਂ 1825 ਤੱਕ ਰਹੀ। [[ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ [[ਡੱਚ ਕੋਰੋਮੰਡਲ]] ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਪੁਲੀਕੈਟ]] ਵਿੱਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਲਈ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਲੱਭ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=http://vocsite.nl/geschiedenis/handelsposten/coromandel.html|title=De VOCsite : handelsposten; Coromandel|access-date=2020-10-10|website=De VOCsite|publisher=Jaap van Overbeek te Wageningen.|archive-date=2 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702000656/https://www.vocsite.nl/geschiedenis/handelsposten/coromandel.html|url-status=dead}}</ref>[[ਡੱਚ ਸੂਰਤੇ]] ਅਤੇ [[ਡੱਚ ਬੰਗਾਲ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1616 ਅਤੇ 1627 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://vocsite.nl/geschiedenis/handelsposten/suratte.html|title=De VOCsite : handelsposten; Suratte|access-date=2020-10-10|website=De VOCsite|publisher=Jaap van Overbeek te Wageningen.|archive-date=2 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702000715/https://www.vocsite.nl/geschiedenis/handelsposten/suratte.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://vocsite.nl/geschiedenis/handelsposten/bengalen.html|title=De VOCsite : handelsposten; Bengalen|access-date=2020-10-10|website=De VOCsite|publisher=Jaap van Overbeek te Wageningen.|archive-date=6 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506072531/https://www.vocsite.nl/geschiedenis/handelsposten/bengalen.html|url-status=dead}}</ref>1656 ਵਿੱਚ ਡੱਚਾਂ ਨੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਤੋਂ [[ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸੀਲੋਨ|ਸੀਲੋਨ]] ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਸਾਲੇ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਡੱਚ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮਾਲਾਬਾਰ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵੀ ਲੈ ਲਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ ਮਸਾਲਾ ਉਤਪਾਦਕ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=http://vocsite.nl/geschiedenis/handelsposten/ceylon.html|title=De VOCsite : handelsposten; Ceylon|access-date=2020-10-10|website=De VOCsite|publisher=Jaap van Overbeek te Wageningen.|archive-date=2 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702000658/https://www.vocsite.nl/geschiedenis/handelsposten/ceylon.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://vocsite.nl/geschiedenis/handelsposten/malabar.html|title=De VOCsite : handelsposten; Malabar|access-date=2020-10-10|website=De VOCsite|publisher=Jaap van Overbeek te Wageningen.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702000659/https://www.vocsite.nl/geschiedenis/handelsposten/malabar.html|archive-date=2019-07-02|url-status=dead}}</ref>ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰ]], [[ਨੀਲ]], ਅਤੇ [[ਰੇਸ਼ਮ]] ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ, [[ਸਾਲਟਪੇਟਰ|ਸਾਲਟਪੀਟਰ]] ਅਤੇ ਡੱਚ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ [[ਅਫੀਮ]], ਅਤੇ ਡੱਚ ਮਾਲਾਬਾਰ ਵਿੱਚ [[ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ|ਮਿਰਚ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਗੁਲਾਮਾਂ ਨੂੰ [[ਮਾਲੂਕੂ ਟਾਪੂ|ਸਪਾਈਸ ਆਈਲੈਂਡਜ਼]] ਅਤੇ [[ਕੇਪ ਕਲੋਨੀ]] ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== cbm54gkmrr5omwoffm70agx3v3nm397 0 197955 848530 833571 2026-09-29T22:00:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848530 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਪ੍ਰਜਵਲਾ | logo = [[Image:Prajwala.jpg]] | founder = [[ਸੁਨੀਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ|ਮਿਸ. ਸੁਨੀਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ]] ਅਤੇ ਬ੍ਰਦਰ ਜੋਸ ਵੇੱਤੀਕਟੀਲ | type = [[ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] | purpose = ਸੈਕਸ ਤਸਕਰੀ ਵਿਰੋਧੀ | location = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਭਾਰਤ]] }} '''ਪ੍ਰਜਵਲਾ''' [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ [[ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] ਹੈ, ਜੋ [[ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ]] ਅਤੇ [[ਲਿੰਗ ਤਸਕਰੀ|ਜਿਨਸੀ ਤਸਕਰੀ]] ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। [[ਸੁਨੀਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਨੀਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ]] ਅਤੇ ਭਰਾ ਜੋਸ ਵੈਟੀਕੈਟਿਲ ਦੁਆਰਾ 1996 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਵਿੱਚ ਤਸਕਰੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਰੋਕਥਾਮ, ਬਚਾਅ, ਮੁੜ-ਵਸੇਬੇ, ਮੁੜ-ਏਕੀਕਰਨ ਅਤੇ ਵਕਾਲਤ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਜਵਲਾ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਤਾਰਾਂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕੇਂਦਰ, ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੰਕਟ ਸਲਾਹ ਕੇਂਦਰ, ਆਰਥਿਕ ਪੁਨਰਵਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਉਤਪਾਦਨ-ਕਮ-ਸਿਖਲਾਈ ਇਕਾਈ, ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਤਸਕਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲਟਰ ਹੋਮ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਐਚਆਈਵੀ|ਐੱਚਆਈਵੀ]] ਪਾਜ਼ਿਟਿਵ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2007-01-05 |title=Sunitha Krishnan, episode no 1019 |url=https://www.pbs.org/wnet/religionandethics/2007/01/05/january-5-2007-sunitha-krishnan/3767/ |access-date=2007-01-05 |publisher=PBS Religion and Ethics Newsweekly}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hyderabad: Gang-rape survivor makes a film on her trauma, runs home for those exploited |url=https://www.youtube.com/watch?v=alIXTQFjoHI |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140711222617/http://www.youtube.com/watch?v=alIXTQFjoHI |archive-date=2014-07-11 |access-date=2013-03-07 |publisher=IBN Live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad-times/Preaching-through-the-mass-media/articleshow/1145434.cms|title=Preaching through the Mass Media|date=17 June 2005|work=Times of India|access-date=2005-06-17}}</ref> ਇਸ ਦੇ 200 ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, 70% ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web |year=2013 |title=Translating Anger to Action to End Violence Against Women in India |url=http://www.vitalvoices.org/node/3471 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140316104014/http://www.vitalvoices.org/node/3471 |archive-date=2014-03-16 |access-date=2014-03-16 |publisher=Vital Voices}}</ref> ਪ੍ਰਜਵਲਾ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰੋਕਥਾਮ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ, ਸਿਵਲ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲੀ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Innovative Activists Save Trafficking Victims in Jordan and India |url=http://iipdigital.usembassy.gov/st/english/article/2009/06/20090609155714ajesrom4.254657e-02.html#axzz2vdhun5SR |access-date=2009-06-16 |publisher=United States Embassy – IIP Digital |archive-date=2014-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316135827/http://iipdigital.usembassy.gov/st/english/article/2009/06/20090609155714ajesrom4.254657e-02.html#axzz2vdhun5SR |url-status=dead }}</ref> == ਮਿਸ਼ਨ == ਪ੍ਰਜਵਲਾ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੈਕਸ ਤਸਕਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਹ ਵਪਾਰ ਜਿਨਸੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਇੱਕ ਤਸਕਰੀ-ਮੁਕਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਔਰਤ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ। ਵੱਡਾ ਟੀਚਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਾਜੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅੱਪ-ਸਕੇਲਿੰਗ, ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖੇਤਰੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਤਸਕਰੀ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਧੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2022}} == ਇਤਿਹਾਸ == ਪ੍ਰਜਵਲਾ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ 1996 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ [[ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਏਰੀਆ]], ਮਹਿਬੂਬ ਕੀ ਮਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਖਾਲੀ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦੇ ਚੁੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਸੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ।<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/hyderabad-activist-enables-sex-workers-start-life-afresh-107092501105_1.html|title=Hyderabad activist enables sex workers start life afresh|last=Kanth|first=K. Rajani|date=2007-09-24|work=Business Standard India|access-date=2007-09-25|publisher=Business Standard}}</ref> ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਅਪੀਲ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਦੋ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ - ਇੱਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬ੍ਰਦਰ ਜੋਸ ਵੇਟੀਕਟਿਲ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਨਨ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਨੀਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ - ਨੇ ਨਾਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ [[ਕਾਮ ਉਦਯੋਗ|ਦੇਹ ਵਪਾਰ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਵੈਂਸ਼ਨ ਥਰੂ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਵੇਸਵਾਘਰ ਵਿੱਚੋਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸਕੂਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=India's Sex Industry: She saves the innocent and pursues the guilty |url=http://www.rdasia.com/india-sex-industry |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160822210749/http://www.rdasia.com/india-sex-industry |archive-date=2016-08-22 |access-date=2010-09-14 |publisher=Reader’s Digest Asia}}</ref> ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੇ ਤਸਕਰਾਂ, ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦਲਾਲਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਜਵਲਾ ਦੀ ਕੋਰ ਟੀਮ ਲਈ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਚੁਣੌਤੀ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ,<ref>{{Cite web |title=Indian Activist Warns Teens About Sex Trafficking |url=http://news.newamericamedia.org/news/view_article.html?article_id=34b15b208f46187a371ddda12eca34b9 |url-status=usurped |archive-url=https://archive.today/20130415123608/http://news.newamericamedia.org/news/view_article.html?article_id=34b15b208f46187a371ddda12eca34b9 |archive-date=2013-04-15 |access-date=2006-12-27 |publisher=New American Media}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸਾਹਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਵਿਕਲਪ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰਜਵਲਾ ਨੂੰ ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਯਾਤਰਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਪ੍ਰਜਵਲਾ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਪੱਖੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਤਸਕਰੀ ਵਿਰੋਧੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਫੈਲਦੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |year=2009 |title=Prajwala |url=http://smilefoundationindia.org/prajwala.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405062055/http://www.smilefoundationindia.org/prajwala.htm |archive-date=2016-04-05 |access-date=2014-03-16 |publisher=Smile Foundation}}</ref> == ਪਹੁੰਚ == ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਪ੍ਰਜਵਲਾ ਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ, ਰਣਨੀਤਕ ਪਹੁੰਚ ਰਾਹੀਂ ਲੋੜ-ਅਧਾਰਤ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਥੰਮ੍ਹ: ਰੋਕਥਾਮ, ਬਚਾਅ, ਪੁਨਰਵਾਸ, ਮੁੜ-ਏਕੀਕਰਨ, ਅਤੇ ਵਕਾਲਤ, ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |year=2012 |title=Léger Foundation Member Profile May-June 2012 |url=http://www.ccic.ca/members/profiles/l'oeuvre_leger_2012-06_e.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160630224435/http://ccic.ca/members/profiles/l'oeuvre_leger_2012-06_e.php |archive-date=2016-06-30 |access-date=2014-03-16 |publisher=Canadian Council for International Co-operation}}</ref> === ਰੋਕਥਾਮ === ਪ੍ਰਜਵਲਾ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮੁੱਲ-ਅਧਾਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=15 November 2009 |title=Gutsy Crusader: Fighting to free Women |url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-eworld/gutsy-crusader/article1084575.ece |access-date=2009-11-16 |website=The Hindu}}</ref> ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕੇਂਦਰ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮਨੋ-ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਹੁਨਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਲੈਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਉੱਜਵਲ ਭਵਿੱਖ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਜੋ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੇਦਖਲੀ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਆਗੂ ਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਹ ਕੇਂਦਰ 7,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |year=2012 |title=Sunitha Krishnan |url=http://www.inktalks.com/people/sunithakrishnan |publisher=INK Talks}}</ref> ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਵਪਾਰਕ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਲਈ ਜ਼ੀਰੋ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮ ਸਬੰਧਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=24 June 2013 |title=Inspiring Women: Sunitha Krishnan – Fighting The Scourge Of Human Trafficking |url=http://kannadigaworld.com/special/women/18551.html |access-date=2013-06-24 |publisher=Kannadiga World}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਜਵਲਾ ਨੇ ਮੈਨ ਅਗੇਂਸਟ ਡਿਮਾਂਡ (MAD) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ,<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/men-do-their-bit-to-fight-trafficking-of-women/article1580932.ece|title=Men do their bit to fight trafficking of women|last=Staff Reporter|date=2011-03-28|work=The Hindu|access-date=2011-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316140157/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/men-do-their-bit-to-fight-trafficking-of-women/article1580932.ece|archive-date=2014-03-16|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sunitha Krishnan's Prajwala with new Mode of Resistance against Women Harassment |url=https://www.youtube.com/watch?v=xYw9DQs29FY |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140711230215/http://www.youtube.com/watch?v=xYw9DQs29FY |archive-date=2014-07-11 |access-date=2012-12-12 |publisher=Friday Matinee Show –YouTube}}</ref> ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਸੈਕਸ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਟੈਂਡ ਲੈਣ ਲਈ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਸੈਕਸ ਤਸਕਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Bevco outlets witness 'MAD' campaign against trafficking |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article1364448.ece#.UyBLpz-SzXQ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316152112/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article1364448.ece#.UyBLpz-SzXQ |archive-date=March 16, 2014 |access-date=2012-12-03 |publisher=The New Indian Express}}</ref> ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਵਾਲਾ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ-ਅਧਾਰਤ ਰੋਕਥਾਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੇ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/she-sets-the-bonded-free/article2308291.ece|title=She sets the bonded free|last=Jain|first=Sonam|date=2011-07-30|work=The Hindu|access-date=2011-07-30}}</ref> === ਬਚਾਅ === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਜਵਲਾ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਨੁਭਵ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਬਹਾਲੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਟੀਮ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ 1999 ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ - ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਦਲਾਲ - ਦੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਵਾਲਾ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਂਝੇ ਬਚਾਅ ਕਾਰਜ ਚਲਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web |date=2011-02-18 |title=She battles on |url=http://www.deccanherald.com/content/138840/she-battles-on.html |publisher=The Deccan Herald}}</ref><blockquote>ਕਈ ਵਾਰ, ਆਦਮੀ ਗਾਹਕਾਂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੇਸਵਾਘਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਲਈ। ਬਚੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਡਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬਚਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਵੀ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਪ੍ਰਜਵਲਾ ਆਪਣੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ - ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ, ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2010/03/03/the-sex-slave-rescuer.html|title=The Sex-Slave Rescuer|last=Goldberg|first=Michelle|date=2010-03-03|work=The Daily Beast|access-date=2010-03-03}}</ref></blockquote>ਅੱਜ, ਪ੍ਰਜਵਲਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਵਿਰੋਧੀ ਇਕਾਈਆਂ (ATHUs), ਰਾਜ CID ਇੰਸਪੈਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੈੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਹ ਵਪਾਰ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite web |title=State CID rescues 10 women from Mumbai brothel |url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/article1237403.ece?service=print |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316141814/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/article1237403.ece?service=print |archive-date=March 16, 2014 |access-date=2012-09-21 |publisher=The New Indian Express}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ, ਵਿੱਤੀ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਦੇ ਕਟਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Minor-girls-rescue-effort-begins-in-Kerala-with-launch-of-Nirbhaya/articleshow/10408595.cms?referral=PM|title=Minor girls rescue effort begins in Kerala with launch of Nirbhaya|date=19 October 2011|work=The Times of India|access-date=2011-10-19}}</ref> ਪ੍ਰਜਵਲਾ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਕਾਸ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੰਕਟ ਸਲਾਹ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਵਿੱਚ ਨਾਬਾਲਗਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਹੁਣ ਤੱਕ, ਸੰਗਠਨ ਨੇ 9,500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੀੜਤਾਂ<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/mother-of-gangrape-victim-calls-for-unity-in-fighting-crime/article5760115.ece|title=Mother of gang-rape victim calls for unity in fighting crime|last=Tankha|first=Madhur|date=2014-03-07|work=The Hindu|access-date=2014-03-07}}</ref> ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=20 February 2013 |title=She's Every Woman |url=http://indiatoday.intoday.in/story/shes-every-woman/1/250981.html |access-date=2013-02-20 |publisher=India Today}}</ref> == ਸੰਸਥਾਪਕ == ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਨੀਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਕਿਸਮ ਦੀ ਇਨਸਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਜਵਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੀਲਡ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਹੈ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਨੀਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਲਈ ਵਪਾਰਕ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਲਈ ਤਸਕਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਤਸਕਰੀ ਵਿਰੋਧੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ), ਪਰਦਿਤਾ ਹਸਟਨ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਵਰਲਡ ਆਫ਼ ਚਿਲਡਰਨ ਹੈਲਥ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Sunitha Krishnan |url=https://www.ashoka.org/node/2645 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062433/https://www.ashoka.org/node/2645 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2014-03-16 |publisher=Ashoka}}</ref> ਭਰਾ ਜੋਸ ਵੈਟੀਕਟਿਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ। ਸੇਂਟ ਗੈਬਰੀਅਲ ਦੇ ਮੋਂਟਫੋਰਟ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਦੇ ਆਰਡਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਇੱਕ ਭਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰੋ ਜੋਸ 28 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਾਂਝੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਲਾਤੂਰ ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਂਝੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ, ਬੁਆਏਜ਼ ਟਾਊਨ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਬ੍ਰੋ ਜੋਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਉਤਪਾਦਨ-ਕਮ-ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਪ੍ਰਜਵਾਲਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਬ੍ਰੋ ਜੋਸ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਰੇ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਪਿੱਛੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਆਰਥਿਕ ਪੁਨਰਵਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਮਨ ਵੀ ਸੀ। ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਜਵਾਲਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰੋ ਜੋਸ ਵੈਟੀਕਟਿਲ ਦੀ 18 ਸਤੰਬਰ 2005 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Remembering A True Holy Man |url=https://www.baltimoresun.com/2005/10/25/remembering-a-true-holy-man/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316135906/http://articles.baltimoresun.com/2005-10-25/news/0510250043_1_hyderabad-brother-traffickers |archive-date=2014-03-16 |access-date=2005-10-25 |website=The Baltimore Sun}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ * ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ * [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ]] * [[ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ]] * [[ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਚਾਰਟਰ]] * [[ਦਰਬਾਰ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਣਵਯ ਕਮੇਟੀ]] * [[ਆਲ ਬੰਗਾਲ ਮਹਿਲਾ ਸੰਘ|ਆਲ ਬੰਗਾਲ ਵੂਮੈਨਸ ਯੂਨੀਅਨ]] * [[ਸੋਨਾਗਾਚੀ]] * [[ਕਮਾਠੀਪੁਰਾ]] * [[ਜੀ.ਬੀ. ਰੋਡ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਗਾਰਸਟਨ ਬੈਸਟੀਅਨ ਰੋਡ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] * [[ਮਰਦ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ਪ੍ਰਜਵਾਲਾ ਵੈੱਬਸਾਈਟ [http://www.prajwalaindia.com] * "ਸੁਨੀਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਏ ਟ੍ਰੇਂਟੋ: il 3 ottobre alla Sala della Cooperazione." ''Cinformi.'' 2 ਅਕਤੂਬਰ, 2013। [http://www.cinformi.it/index.php/news_ed_eventi/archivio_news/anno_2013/sunitha_krishnan_a_trento/(offset)/0/(limit)/4/(sb)/312] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304073800/http://www.cinformi.it/index.php/news_ed_eventi/archivio_news/anno_2013/sunitha_krishnan_a_trento/(offset)/0/(limit)/4/(sb)/312|date=2016-03-04}} । * "ਸੁਨੀਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਵਾਲਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ।" ''ਪੱਤਰਕਾਰ ਡਾਇਰੀ - Tv9.'' ਜੂਨ 3, 2013. [https://www.youtube.com/watch?v=tSDZkihQ3mk] * "ਮੈਂ ਮੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਠਹਿਰਨ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ।" ''ਦ ਹਿੰਦੂ।'' 16 ਨਵੰਬਰ, 2012। [https://web.archive.org/web/20141128011012/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/i-experimented-with-myself-during-my-stay-in-mangalore/article4100516.ece] * "ਅਸਲ ਤੋਂ ਰੀਲ ਤੱਕ।" ''ਦ ਹਿੰਦੂ।'' 20 ਜੂਨ, 2012। [https://web.archive.org/web/20250501181533/https://www.thehindu.com/features/cinema/from-real-to-reel/article3550949.ece] * "ਬਦਸੂਰਤ ਸੱਚ: ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ (ਉਮੀਦ) ਹੈ।" ''ਹਿਊਸਟਨ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨਿਊਜ਼।'' 8 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2011 [http://www.lcahouston.com/2011/04/the-ugly-truth-has-a-disha-hope/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230216014709/http://lcahouston.com/2011/04/the-ugly-truth-has-a-disha-hope/ |date=2023-02-16 }} * "ਅੱਧਾ ਅਸਮਾਨ: ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ।" ''ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ।'' 7 ਜੂਨ, 2010। [https://web.archive.org/web/20141127224324/http://spectrummagazine.org/review/2010/06/07/half-sky-turning-oppression-opportunity-women] * "ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ।" ''ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਅੱਜ।'' [http://www.christianitytoday.com/ct/2010/juneweb-only/savingchildren.html] * ਪ੍ਰਾਈਸ III, ਜੀ. ਜੇਫਰਸਨ, "ਔਰਤਾਂ ਜੋ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬੋਝ ਚੁੱਕਦੀਆਂ ਹਨ," ''ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਸਾਇੰਸ ਮਾਨੀਟਰ'', 10 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2006 [http://www.csmonitor.com/2006/0410/p09s01-coop.htm] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੇਸਵਾਗਿਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗਕਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੰਗਠਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਸੰਗਠਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] j5h0zuiw1en4anne7gm3qeigog0pwuv 0 198396 848396 809862 2026-09-29T15:01:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848396 wikitext text/x-wiki '''ਪੰਡਿਤ ਤਰੁਣ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ''' (ਜਨਮ 23 ਦਸੰਬਰ 1957) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਸੰਤੂਰ]] (ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹਥੌੜੇ ਵਾਲਾ ਡੁਲਸੀਮਰ ਸਾਜ਼)<ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1060114/asp/weekend/story_5699756.asp|title=Never Missing a Beat|last=Martin|first=Janine|date=2006-01-14|work=The Telegraph|archive-url=https://archive.today/20120915050420/http://www.telegraphindia.com/1060114/asp/weekend/story_5699756.asp|archive-date=15 September 2012|location=Calcutta, India}}</ref> ਵਾਦਕ ਹਨ। ਉਹ [[ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]] ਦੇ ਸ਼ਗਿਰਦ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/soul-stirring-music/article652946.ece|title=Soul Stirring Music|last=Borah|first=Prabalika M.|date=2009-02-12|work=The Hindu|location=Chennai, India}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2018 ਲਈ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/milestone-musicians/article28708355.ece|title=Sangeet Natak Akademi awardees on their musical journey|date=2019-07-25|work=The Hindu|access-date=2022-05-19|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਤਰੁਣ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਦਸੰਬਰ 1957 ਨੂੰ ਹਾਵੜਾ (ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੁਡ਼ਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਕਲਕੱਤਾ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਾਮਵਰ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਕਾਮਰਸ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸੰਖੇਪ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਬੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੁਲਾਲ ਰਾਏ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ [[ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ|ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/lsquoLearning-is-a-continuous-processrsquo/article16514303.ece|title=Learning is a continuous process|last=Sathyendran|first=Nita|date=2010-03-04|work=The Hindu|access-date=2017-09-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ "ਮਣਕਾਂ" ਜਾਂ ਵਧੀਆ ਟਿਊਨਰਾਂ (ਜਿਹੜੇ ਸੰਤੂਰ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਟਿਊਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ), ਦੇ ਖੋਜੀ ਹਨ। ਸੰਤੂਰ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਕਨੀਕ "ਕ੍ਰਿੰਤਨ, ਏਖਰਤਨ, ਬੋਲਟਨ" ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੂਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੰਤੂਰ ਲਈ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ ਹੈ [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੋਟਰੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦ ਐਂਡ ਪੋਲੀਓ ਨਾਓ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਵਜੋਂ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਡੀਆ ਹੈਬੀਟੇਟ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਪ੍ਰੈਸ ਕਲੱਬ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੋਲੀਓ ਪਲੱਸ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]। ਸਤੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਆਈ. ਟੀ. ਸੀ. ਸੰਗੀਤ ਰਿਸਰਚ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕਾ [[ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ|ਗਿਰਿਜਾ ਦੇਵੀ]] ਦੁਆਰਾ ਤਰੁਣ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਰਾਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਆਡੀਓ ਸੀ. ਡੀ. ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://movies.indialivetoday.com/2017/09/08/santoor-pandit-tarun-bhattacharya-creates-new-raga-named-ganga-based-ganges-river/|title=Santoor Pandit Tarun Bhattacharya creates a new raga named "GANGA" based on Ganges river {{!}} India Live Today Movies|date=2017-09-08|work=India Live Today Movies|access-date=2017-09-14|language=en-US|archive-date=2017-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170914172754/http://movies.indialivetoday.com/2017/09/08/santoor-pandit-tarun-bhattacharya-creates-new-raga-named-ganga-based-ganges-river/|url-status=dead}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ == {| class="wikitable" !ਲੜੀ ਨੰ |'''ਸਨਮਾਨ''' | '''ਸਥਾਨ''' |- |1. |ਸੰਗੀਤ ਮਹਾਸਮਨ |ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਭਾਰਤ |- |2 |ਸਰਬੋਤਮ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ |ਜਰਮਨੀ |- |3 |ਗ੍ਰੈਮੀ ਫਾਈਨਲਿਸਟ 1997, "ਕਿਰਵਾਨੀ", ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਸੰਸਾਰ ਸੰਗੀਤ |ਅਮਰੀਕਾ |- |4 |'ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ', ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤਕਸੰਸਾਰ ਸੰਗੀਤ |ਅਮਰੀਕਾ |- |5 |ਮਹਾਕਲ ਸੰਮਾਨ |ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ |- |6 |ਸੁਰੇਂਦਰ ਪਾਲ ਅਵਾਰਡ |ਕੋਲਕਾਤਾ, ਭਾਰਤ |- |7 |ਭਗਤੀ ਕਲਾ ਖੇਤਰ ਪੁਰਸਕਾਰ |ਇਸਕਾਨ, ਭਾਰਤ |- |8 |ਜਾਦੂ ਭੱਟ ਪੁਰਸਕਾਰ |ਕੋਲਕਾਤਾ, ਭਾਰਤ |- |9 |ਪੰਡਿਤ. ਮੋਨਮੋਹਨ ਭੱਟ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ |ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ |- |10 |ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪਦ ਅਲੰਕਰਨ ਸਨਮਾਨ |ਗਯਾ, ਭਾਰਤ |- |11 |ਰੋਟਰੀ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ |ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 3291, ਭਾਰਤ |- |12 |ਰੋਟਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅੰਬੈਸਡਰ |ਕੋਲਕਾਤਾ, ਭਾਰਤ |} == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == * ''ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਗੀਤ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਲਾਟ'' (1992) [[ਪੰਡਿਤ ਵਿਸ਼ਵ ਮੋਹਨ ਭੱਟ|ਵਿਸ਼ਵ ਮੋਹਨ ਭੱਟ]] ਨਾਲ [[ਮੋਹਨ ਵੀਨਾ]] ਅਤੇ ਰੋਨੂ ਮਜੂਮਦਾਰ ਨਾਲ [[ਵੰਝਲੀ|ਬਾਂਸੁਰੀ]] ਉੱਤੇ * ''ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਦਾ ਤੱਤ'' (1993) ਰੋਨੂ ਮਜੂਮਦਾਰ ਨਾਲ * ''ਸਰਗਮ'' (1995) (ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਗੀਤ) * ''ਕਿਰਵਾਨੀ'' (1996) ਇੱਕ ਮੂਲ [[ਰਾਗ]] ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ (ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਗੀਤ) * ''ਮਾਨਸਿਕ ਅਨੰਦ'' (1998) -ਬਿਕ੍ਰਮ ਘੋਸ਼, ਤਬਲਾ * ''ਨੋਮੈਡ ਕ੍ਰਿਸਮਸ'' (1997) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾਕਾਰ (ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਗੀਤ) * ''ਸੰਤੂਰ'' (2000) * ''ਹਿਪਨੋਟਿਕ ਸੰਤੂਰ'' (2001) * ''ਪਾਰ (2005)'' * ''ਆਹਿਰ ਭੈਰਵ ਅਤੇ ਗੁਰਜਾਰੀ ਟੋਡੀ'' (2009) -ਲੇਬਲਃ ਕੁਐਸਟਜ਼ ਵਰਲਡ * ''ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਤੂਰ'' == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] eki958smv4lekonwlr1w3ueb6o0yusz 0 200149 848686 817500 2026-09-30T10:01:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848686 wikitext text/x-wiki '''''ਰਾਜ਼''''' 1967 ਦੀ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਰਵਿੰਦਰ ਦਵੇ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੀ. ਜੇ. ਪਾਵਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜੀ. ਪੀ. ਸਿੱਪੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਪੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]]<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2032058.ece|title=My First Break - Rajesh Khanna|work=thehindu.com|date=19 May 2011|accessdate=2015-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523043506/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2032058.ece|archive-date=2011-05-23|url-status=dead}}</ref>, [[ਬਬੀਤਾ]] ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਕਲਿਆਣਜੀ-ਆਨੰਦਜੀ|ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦਜੀ]] ਦਾ ਹੈ। == ਕਹਾਣੀ == ਕੁਮਾਰ ([[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]]) ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ "ਵਿਰਾਨ ਨਗਰ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਪਨੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਰੌਕੀ (ਆਈ. ਐੱਸ. ਜੌਹਰ) ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਰਾਨ ਨਗਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਵਾਰੀ ਲੱਭਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੂਤ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਅਸਥਾਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਸਪਨਾ ([[ਬਬੀਤਾ]]) ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੁਮਾਰ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬੰਸੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਖੁਦ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਨੇਡ਼ਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਰੌਕੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੌਣ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿਉਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਮਾਰ ਕਬਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਵਿਅਕਤੀ (ਕਮਲ ਕਪੂਰ) ਤੋਂ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਜੁਡ਼ਵਾਂ ਭਰਾ ਸੁਨੀਲ ਸੀ। ਕਾਤਲ ਸਪਨਾ ਦਾ ਦੁਸ਼ਟ ਚਾਚਾ ਸਰਕਾਰ ਨਾਥ (ਡੀ. ਕੇ. ਸਪਰੂ) ਸੀ ਜੋ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸਪਨਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਕੁਮਾਰ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸੁਨੀਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦੋਸਤ ਵਿਰਨ ਨਗਰ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਾਇਆ। ਸੁਨੀਲ ਮਦਦ ਲੈਣ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਮਾਰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਕੁਮਾਰ ਆਪਣੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਪਨੇ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਕੁਮਾਰ ਤੇ ਸਪਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। == ਕਲਾਕਾਰ == * ਕੁਮਾਰ/ਸੁਨੀਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]] (ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ) * ਸਪਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਬਬੀਤਾ]] * ਬੇਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਛਾਇਆ]] * ਕਮਲ ਕਪੂਰ ਸੁਨੀਲ ਦੇ ਦੋਸਤ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1960 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 04yjfl7mqhvv68yleqwhxzio0kigb7y 0 203084 848677 830209 2026-09-30T09:40:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848677 wikitext text/x-wiki {{Infobox library | name = ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ | name_en = | library_logo = | image = | caption = | country = India | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | scope = [[ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ]] | established = 2001 | ref_legal_mandate = | location = ਵਿਗਿਆਨ ਸੂਚਨਾ ਭਵਨ 14, ਸਤਿਸੰਗ ਵਿਹਾਰ ਮਾਰਗ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ-110067, ਭਾਰਤ | coordinates = | branch_of = | num_branches = | items_collected = | collection_size = | criteria = | members = | budget = | director = | num_employees = | website = [http://www.tkdl.res.in/tkdl/langdefault/common/Home.asp www.tkdl.res.in] | references = }} '''ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ''' ( '''TKDL''' ) ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਿਜੀਟਲ ਗਿਆਨ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਚਿਕਿਤਸਕ ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦਵਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ਗਿਆਨ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == 2001 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (CSIR) ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ [[ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲਾ|ਦੇ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ (ਭਾਰਤ)]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਬਾਇਓਪਾਈਰੇਸੀ ਅਤੇ [[ਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ|ਅਨੈਤਿਕ]] [[ਪੇਟੈਂਟ|ਪੇਟੈਂਟਾਂ]] ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਟੈਂਟ ਵਰਗੀਕਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗੈਰ-ਪੇਟੈਂਟ ਡੇਟਾਬੇਸ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਪਚਾਰਾਂ ਜਾਂ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਿਆਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸਰਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name=>{{Cite web |date=May 6, 2010 |title=Know Instances of Patenting on the UES of Medicinal Plants in India |url=http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=61511 |publisher=PIB, Ministry of Environment and Forests}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/2000/09/23/stories/142339aq.htm|title=CSIR chief stress on non-patent literature database|date=September 23, 2000|work=Business Line}}</ref> 2010 ਤੱਕ ਇਸਨੇ [[ਆਯੁਰਵੇਦ]], [[ਯੂਨਾਨੀ ਇਲਾਜ|ਯੂਨਾਨੀ]], ਸਿੱਧ ਅਤੇ [[ਯੋਗਾਸਣ|ਯੋਗਾ]] ਬਾਰੇ 148 ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=December 2016}}, 34 ਮਿਲੀਅਨ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। [[ਆਯੁਰਵੇਦ]] ਵਿੱਚ 80,000 ਫਾਰਮੂਲੇ, [[ਯੂਨਾਨੀ ਇਲਾਜ|ਯੂਨਾਨੀ]] ਵਿੱਚ 1,000,000 ਅਤੇ [[ਸਿੱਧ]] ਵਿੱਚ 12,000 ਦਾ ਡੇਟਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ TKDL ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਟੈਂਟ ਦਫਤਰਾਂ ਦੇ ਪੇਟੈਂਟ ਪ੍ਰੀਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਪੇਟੈਂਟ ਖੋਜ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਲਈ TKDL ਡੇਟਾਬੇਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਕੇ, ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਬਾਇਓਪਾਈਰੇਸੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪੇਟੈਂਟ ਦਫਤਰ (EPO), ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਅਤੇ ਪੇਟੈਂਟ ਦਫਤਰ (UKPTO) ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਪੇਟੈਂਟ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਦਫਤਰ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਟੈਂਟ ਦਫਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref name="pt">{{Cite web |date=May 6, 2010 |title=Know Instances of Patenting on the UES of Medicinal Plants in India |url=http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=61511 |publisher=PIB, Ministry of Environment and Forests}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=61511 "Know Instances of Patenting on the UES of Medicinal Plants in India"]. PIB, Ministry of Environment and Forests. May 6, 2010.</cite></ref><ref name=/><ref name=/> 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਪੇਟੈਂਟ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਦਫਤਰ (USPTO) ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ [[ਹਲਦੀ]] ਅਤੇ ਬਾਸਮਤੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੇਟੈਂਟ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪੇਟੈਂਟ ਦਫਤਰ (EPO) ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ [[ਨਿੰਮ੍ਹ|ਨਿੰਮ]] ਪੇਟੈਂਟ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਰੱਦ ਕਰਨ ਜਾਂ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਇਓਪਾਇਰੇਸੀ ਅਤੇ ਅਨੈਤਿਕ ਬਾਇਓਪ੍ਰੋਸਪੈਕਟਿੰਗ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪੇਟੈਂਟ ਦਾਅਵੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ਗਿਆਨ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]], ਹਿੰਦੀ, ਅਰਬੀ, ਫਾਰਸੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਟੈਂਟ ਦਫਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਖਿਅਕਾਂ ਲਈ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨਾ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਯੁਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ (TKDL) ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ (ਭਾਵ, [[ਆਯੁਰਵੇਦ]], [[ਯੂਨਾਨੀ ਇਲਾਜ|ਯੂਨਾਨੀ]], ਸਿੱਧ ਅਤੇ [[ਯੋਗਾਸਣ|ਯੋਗਾ]] ), ਪੇਟੈਂਟ ਪ੍ਰੀਖਿਅਕਾਂ, ਆਈਟੀ ਮਾਹਰਾਂ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2001 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] [[ਸ਼ਲੋਕ|ਸ਼ਲੋਕਾਂ]] ਨੂੰ ਟ੍ਰਾਂਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜੋ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਆਯੁਰਵੇਦ|ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ]] ਫਾਰਮੂਲੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਗਿਆਨ ਸਰੋਤ ਵਰਗੀਕਰਣ (TKRC) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੇਟੈਂਟ ਪ੍ਰੀਖਿਅਕ ਲਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੇ 34 ਮਿਲੀਅਨ ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਟੈਕਸਟ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਜਰਮਨ, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।<ref name="abt">{{Cite news|url=http://www.tkdl.res.in/tkdl/langdefault/common/Abouttkdl.asp?GL=Eng|title=About TKDL|publisher=TKDL website}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[http://www.tkdl.res.in/tkdl/langdefault/common/Abouttkdl.asp?GL=Eng "About TKDL"]. TKDL website.</cite></ref><ref name=/> ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਡੇਟਾਬੇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ 2006 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਖੁਲਾਸਾ ਧਾਰਾ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਪੇਟੈਂਟ ਦਫਤਰ (EPO) ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਸਮੇਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਟੈਂਟ ਦਫਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਪੇਟੈਂਟ ਪਰੀਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਪੇਟੈਂਟ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ "ਨਵੀਆਂ" ਕਾਢਾਂ ਵਜੋਂ ਪੇਟੈਂਟ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="pt"/><ref name="livemint.com">{{Cite news|url=http://www.livemint.com/2010/04/28214947/CSIR-wing-objects-to-Avesthage.html|title=CSIR wing objects to Avesthagen patent claim|date=Apr 28, 2010|work=Live Mint}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[http://www.livemint.com/2010/04/28214947/CSIR-wing-objects-to-Avesthage.html "CSIR wing objects to Avesthagen patent claim"]. ''Live Mint''. Apr 28, 2010.</cite></ref><ref name=/><ref>{{Cite book}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ EPO ਨਾਲ ਜਨਵਰੀ 2010 ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਅਤੇ ਪੇਟੈਂਟ ਦਫਤਰ (UKPTO) ਨਾਲ, ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2010 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਸਿਖਰ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ US ਪੇਟੈਂਟ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਦਫਤਰ (USPTO) ਨਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਪੇਟੈਂਟ ਜਾਂਚਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ TKDL ਡੇਟਾਬੇਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਅਨੈਤਿਕ ਪੇਟੈਂਟ ਦਾਅਵਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਕੇਸ ਲਈ ਕਈ ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਖਰਚਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।<ref name="in">{{Cite web |date=April 28, 2010 |title=India Partners with US and UK to Protect Its Traditional Knowledge and Prevent Bio-Piracy |url=http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=61122 |access-date=25 May 2010 |publisher=Press Information Bureau, Ministry of Health and Family Welfare}}</ref><ref name="dc">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article75517.ece|title=India documents traditional formulations, yoga postures|date=January 4, 2010|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214132240/http://www.thehindu.com/news/national/article75517.ece|archive-date=ਦਸੰਬਰ 14, 2013|access-date=ਜਨਵਰੀ 25, 2026|url-status=dead}}</ref><ref name="ep">{{Cite web |date=2009-02-24 |title=India's Traditional Knowledge Digital Library (TKDL): A powerful tool for patent examiners |url=http://www.epo.org/topics/issues/traditional.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217042453/http://www.epo.org/topics/issues/traditional.html |archive-date=2010-02-17 |publisher=European Patent Office (EPO) |access-date=2026-01-25 }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. European Patent Office (EPO). 2009-02-24. Archived from [http://www.epo.org/topics/issues/traditional.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100217042453/http://www.epo.org/topics/issues/traditional.html |date=2010-02-17 }} on 2010-02-17.</cite></ref> 2009 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ EPO ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 36 ਪੇਟੈਂਟਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ।{{Reference page|page=214}} [[ਯੋਗਾਸਣ|ਯੋਗਾ]] ਵਿੱਚ 1500 ਆਸਣਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 2008 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਝੂਠੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗਾ ਮਾਸਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪੇਟੈਂਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ 2007 ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 131 ਯੋਗਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੇਟੈਂਟ ਲੱਭੇ ਗਏ ਸਨ। ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਹੰਗਾਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ USPTO ਕੋਲ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਉਠਾਇਆ। <ref>{{Cite book}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੌਂ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (CSIR) ਦੇ 200 ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ [[ਮਹਾਂਕਾਵਿ|ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ]], [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ|ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ]] ਅਤੇ [[ਪਤੰਜਲੀ]] ਦੇ [[ਯੋਗਸੂਤਰ|ਯੋਗ ਸੂਤਰ]] ਸਮੇਤ 35 ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਹਰੇਕ ਮੂਲ ਆਸਣ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। 2009 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 1500 [[ਆਸਨ|ਆਸਣ]] ਜੋੜੇ ਜਾਣੇ ਸਨ।<ref name=/><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/2000/09/23/stories/142339aq.htm|title=CSIR chief stress on non-patent literature database|date=September 23, 2000|work=Business Line}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੰਤਰੀ, ਜੈਰਾਮ ਰਮੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 7 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਤ ਲਾਗਤ ਨਾਲ 34 ਮਿਲੀਅਨ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; EPO ਦੁਆਰਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 36 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ USPTO ਦੁਆਰਾ TKDL ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 40 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਜੋਂ, ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਐਕਟ 2002 ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਲੋਕ ਰਜਿਸਟਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। <ref>{{Cite book}}</ref> <ref>{{Cite book}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ TKDL ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਆਦੇਸ਼ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਆਯੂਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} {{Authority control}} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਐਥਨੋਬੋਟਨੀ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ondx6m1rc9vrnkxxwxxp1s7kblh0eqp 0 203528 848632 832440 2026-09-30T06:32:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848632 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਮਾਸਟਰ ਮੋਹਨ ਲਾਲ | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|df=y|1946|8|9}} | birth_place = [[ਪਠਾਨਕੋਟ]], [[British Punjab|ਪੰਜਾਬ]], [[British Raj|ਬਿਟ੍ਰਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] | residence = ਇੰਦਰਾ ਕਾਲੋਨੀ, ਪਠਾਨਕੋਟ | office = [[Member of Legislative Assembly|ਵਿਧਾਇਕ]], [[Punjab (India)|ਪੰਜਾਬ]] | constituency = ਪਠਾਨਕੋਟ | term = 1985 - 1990 | predecessor = [[ਰਾਮ ਸਰੂਪ]] | successor = ਰਮਨ ਕੁਮਾਰ | predecessor2 = ਰਮਨ ਕੁਮਾਰ | successor2 = [[Ashok Sharma (politician)|ਅਸ਼ੋਕ ਸ਼ਰਮਾ]] | term2 = 1997 -2002 | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] | spouse = ਰੇਵਾ ਸ਼ਰਮਾ | children = 2 | website = }} '''ਮਾਸਟਰ ਮੋਹਨ ਲਾਲ''' ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (ਭਾਜਪਾ) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ]] ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।<ref name="2007cabinet">{{Cite web |title=Badal allocates portfolios |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/badal-allocates-portfolios/article1807528.ece |access-date=4 May 2013 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20140117061600/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/badal-allocates-portfolios/article1807528.ece |archive-date=17 ਜਨਵਰੀ 2014 |url-status=dead}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਨੀਲ ਕੰਠ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Punjab 2007 |url=http://myneta.info/pb2007/candidate.php?candidate_id=84 |access-date=4 May 2013 |publisher=The Association for Democratic Reforms}}</ref> == ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1985 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪਠਾਨਕੋਟ ਤੋਂ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੋਣ ਲੜੀ।<ref>{{Cite web |title=Statistical Report on General Election, 1997 to the Legislative Assembly of Punjab |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1985/StatisticalReportPunjab1985.pdf |access-date=4 May 2013 |publisher=Election Commission of India}}</ref> ਉਹ 1997 ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ।<ref>{{Cite web |title=Statistical Report on General Election, 1997 to the Legislative Assembly of Punjab. He was made cabinet minister with portfolios as forest and legal affairs, he also held higher education ministry in the same tenure |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/Stat_rep_2007_PB.pdf |access-date=4 May 2013 |publisher=Election Commission of India}}</ref> 1997 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲਾਤ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵੀ ਸੰਭਾਲਿਆ। 2007 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜਾਈ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="2007cabinet"/><ref>{{Cite web |title=Five BJP ministers to take oath on Sunday, Mohan Lal, Kalia, Swarna Ram dropped |url=http://punjabnewsline.com/content/five-bjp-ministers-take-oath-sunday-mohan-lal-kalia-swarna-ram-dropped/31092 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823170807/http://www.punjabnewsline.com/content/five-bjp-ministers-take-oath-sunday-mohan-lal-kalia-swarna-ram-dropped/31092 |archive-date=23 August 2011 |access-date=4 May 2013 |publisher=Punjab Newsline}}</ref><ref>{{Cite web |title=Punjab BJP issues showcause to Master Mohan Lal, 3 municipal councilors suspended |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-21/india/29568205_1_party-president-mohan-lal-s-protests |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110911152217/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-21/india/29568205_1_party-president-mohan-lal-s-protests |archive-date=11 September 2011 |access-date=4 May 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2007-2012]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] jj76wno748s9b8nfg3wk76jd0yjnhum 0 203581 848370 832852 2026-09-29T12:26:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 848370 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|text=Indian writer [[Jaibhagwan Goyal]]}}{{Infobox officeholder | name = ਜੈ ਭਗਵਾਨ ਗੋਇਲ | image = Jai bhagwan goyal president Rashtrawadi Shiv sena.png | caption = ਜੈ ਭਗਵਾਨ ਗੋਇਲ ਦੀ ਤਸਵੀਰ | birth_date = 6 ਅਕਤੂਬਰ 1959 | birth_place = [[ਲੁਧਿਆਣਾ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = [[Demographics of India|ਭਾਰਤੀ]] | residence = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | office = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] & [[ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ]] | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] | occupation = [[ਰਾਜਨੀਤੀ]] | profession = ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ | website = {{URL|www.jaibhagwangoyal.in}} }} '''ਜੈ ਭਗਵਾਨ ਗੋਇਲ''' (ਜਨਮ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1959) [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (ਭਾਜਪਾ) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਜੈ ਭਗਵਾਨ ਗੋਇਲ ਦਾ ਜਨਮ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੀ ਰਾਮ ਗੋਇਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਪਿਸਤਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="profile">{{Cite web |title=About ;– Jai Bhagwan Goyal |url=http://www.jaibhagwangoyal.in/about.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303154404/http://www.jaibhagwangoyal.in/about.php/ |archive-date=2014-03-03 |access-date=2014-03-26 |publisher=website}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] ਹੈ ਅਤੇ [[ਬਾਣੀਆ]] ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। == ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ == ਜੈ ਭਗਵਾਨ ਗੋਇਲ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।<ref name="AboutMe">{{Cite web |title=About me&nbsp;– Profile |url=http://www.jaibhagwangoyal.in/about.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303154404/http://www.jaibhagwangoyal.in/about.php/ |archive-date=3 March 2014 |access-date=2 February 2014 |publisher=jaibhagwangoyal.in}}</ref> ਉਹ 1982 ਤੋਂ 1987 ਤੱਕ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ|ਸ਼ਿਵ]] ਸੈਨਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿੱਲੀ ਮੁਖੀ [[ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ]] ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਾਖਾ (1988 ਤੋਂ 1990) ਬਣੇ। ਜੈ ਭਗਵਾਨ ਗੋਇਲ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1990 (1990 ਤੋਂ 2008) ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2008 ਵਿੱਚ ਜੈ ਭਗਵਾਨ ਗੋਇਲ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਾਰਨ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।<ref name="TheHindu">{{Cite web |title=Delhi Shiv Sena Chief Resigns &nbsp;– Jai Bhagwan Goyal |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/delhi-shiv-sena-chief-resigns/article1228002.ece |access-date=28 March 2008 |website=[[The Hindu]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328131051/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/delhi-shiv-sena-chief-resigns/article1228002.ece |archive-date=28 ਮਾਰਚ 2014 |url-status=dead}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ।<ref name="rashtrawadi shivsena">{{Cite web |title=Rashtrawadi Shivsena &nbsp;– Jai Bhagwan Goyal |url=http://www.rashtrawadishivsena.co.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120923011901/http://www.rashtrawadishivsena.co.in/ |archive-date=23 September 2012 |access-date=1 April 2008 |publisher=[[Official Website]]}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ, ਜੈ ਭਗਵਾਨ ਗੋਇਲ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨਾਲ ਭਾਜਪਾ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref>{{Cite web |title=Jai 'Namo Chai Charcha' to focus on governance, corruption: Goel |url=http://www.tribuneindia.com/2014/20140207/delhi.htm |access-date=6 February 2014 |publisher=[[Tribune India]]}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਜੈ ਭਗਵਾਨ ਗੋਇਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਊਸ਼ਾ ਗੋਇਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹਨ... == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|http://jaibhagwangoyal.in/}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] e565iyyj3ju7cdzdyvnk15upldctglk 1 205277 848373 2026-09-29T12:53:20Z ~2026-52539-25 62212 /* ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਬਠਿੰਡਾ */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 848373 wikitext text/x-wiki == ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਬਠਿੰਡਾ == [https://www.youtube.com/watch?v=O8KwM_f2ddw&t=2519s] [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/~2026-52539-25|~2026-52539-25]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:~2026-52539-25|talk]]) 12:53, 29 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) 9ohw84oob5ip99b3pely4gsflqq8ati 5 205278 848404 2026-09-29T15:28:00Z AMAN KUMAR 59900 /* prizes */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 848404 wikitext text/x-wiki == prizes == When will the prizes be distributed? [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AMAN KUMAR|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:28, 29 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) 9lckjvgl1xwz1byi8lbj1jt2y1k815i 848447 848404 2026-09-29T17:45:59Z Nitesh Gill 8973 848447 wikitext text/x-wiki == prizes == When will the prizes be distributed? [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AMAN KUMAR|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:28, 29 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) ; Hi [[User:AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]], thanks for the question. The work on the statistics and report is currently underway and will most probably be completed soon. Once everything is finalized, the prizes will be distributed. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:45, 29 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) qkzfbsa0sarlchpbl1m99268b50kklg 848448 848447 2026-09-29T17:46:15Z Nitesh Gill 8973 848448 wikitext text/x-wiki == prizes == When will the prizes be distributed? [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AMAN KUMAR|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:28, 29 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) : Hi [[User:AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]], thanks for the question. The work on the statistics and report is currently underway and will most probably be completed soon. Once everything is finalized, the prizes will be distributed. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:45, 29 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) 0oumr2n31ws2lb0mh9zddwlsly9g85n 848452 848448 2026-09-29T17:51:04Z AMAN KUMAR 59900 /* prizes */ ਜੁਆਬ 848452 wikitext text/x-wiki == prizes == When will the prizes be distributed? [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AMAN KUMAR|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:28, 29 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) : Hi [[User:AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]], thanks for the question. The work on the statistics and report is currently underway and will most probably be completed soon. Once everything is finalized, the prizes will be distributed. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:45, 29 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) ::Hi @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]]. Thank you for the update. However, I noticed that the Tamil Wikipedia team has already distributed their prizes, and the results for the Punjabi Wikipedia have also been announced. Could you please provide a more specific timeline for when we can expect the distribution? Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AMAN KUMAR|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:51, 29 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) 3ybrtq0cbj1fsheaby7ltnr3asb65ys 848458 848452 2026-09-29T18:11:50Z AMAN KUMAR 59900 /* prizes */ ਜੁਆਬ 848458 wikitext text/x-wiki == prizes == When will the prizes be distributed? [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AMAN KUMAR|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:28, 29 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) : Hi [[User:AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]], thanks for the question. The work on the statistics and report is currently underway and will most probably be completed soon. Once everything is finalized, the prizes will be distributed. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:45, 29 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) ::Hi @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]]. Thank you for the update. However, I noticed that the Tamil Wikipedia team has already distributed their prizes, and the results for the Punjabi Wikipedia have also been announced. Could you please provide a more specific timeline for when we can expect the distribution? Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AMAN KUMAR|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:51, 29 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) :::Hi @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] :::I noticed my WikiEval score dropped from [https://wikieval.toolforge.org/contests/1/leaderboard 17 points (3 articles)] on the old page to [https://wikieval.toolforge.org/contests/8/leaderboard 12 points (2 articles)] on the new one. It seems my third approved article was missed during the page transition. :::As we previously discussed on your [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill#'ਉਝਹੋਰੋਦ ਕਿਲਾ' ਲੇਖ ਦੇ ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ ਸੰਬੰਧੀ|talk page]], this article was redirected due to a naming error, but you assured me it wouldn't affect my score. Could you please check the old page data, include the missing article, and restore my 17 points? :::(CC: @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:SGill (WMF)|SGill (WMF)]], @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]]) [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AMAN KUMAR|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:11, 29 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) qpft3wrvmmgljq091etsny0oxrjvt0v 1 205279 848425 2026-09-29T16:33:56Z Sandeepchhattiana 24284 /* ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਗਲਤ ਲੱਗੇ ਜਾਂ ਰੈਫਰੈਂਸ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਮੈਸੇਜ ਕਰ ਦੇਣਾ 94173 1255 5 ਇਸ ਤੇਵਸ ਕਰ ਦੇਣਾ ਵਟਸਐਪ ਕਰ ਦੇਣਾ */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 848425 wikitext text/x-wiki == ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਗਲਤ ਲੱਗੇ ਜਾਂ ਰੈਫਰੈਂਸ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਮੈਸੇਜ ਕਰ ਦੇਣਾ 94173 1255 5 ਇਸ ਤੇਵਸ ਕਰ ਦੇਣਾ ਵਟਸਐਪ ਕਰ ਦੇਣਾ == ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੈਨੂੰ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 1941 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਬਦਲੇ ਤਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾ ਸਬੰਧੀ ਰਿਕਾਰਡ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰੋ। ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ ਮੈਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਹਾਂ ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੋ ਘੰਟੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿੰਨਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਿ ਹੋਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਪੇਜ ਵੀ ਸਹੀ ਹੋ ਸਕਣ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Sandeepchhattiana|Sandeepchhattiana]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Sandeepchhattiana|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:33, 29 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) qn3o54muknwjrqh732nytcajz5y8tgc 3 205280 848443 2026-09-29T17:38:16Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 848443 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Gursevak Singh Kathawachak}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:38, 29 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) masg2zh00ourgl82y7j7ua9fk3hg3aw 3 205281 848457 2026-09-29T18:06:17Z Lentokonefani 53661 Lentokonefani ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kwékwlos]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Wrtragnas]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Kwékwlos|Kwékwlos]]" to "[[Special:CentralAuth/Wrtragnas|Wrtragnas]]" 848457 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Wrtragnas]] j9dsgymu2cyt64kfmhwvv43zxfojqvq 3 205282 848612 2026-09-30T05:11:34Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 848612 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Yosh457}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:11, 30 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) 4e2zyd1jmvlak8xwu92ccujfrxupvd7 3 205283 848615 2026-09-30T05:21:00Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 848615 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=ChaetaUV}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:21, 30 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) dsslbgrbqq2fuibtlceqxdml3hi1jes 3 205284 848670 2026-09-30T09:12:00Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 848670 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Gjassi774fitness}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:12, 30 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) gs5m204bijxkj7qqhk5no48iyky1wzg